gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — ניצבים וילך (2026-08-31)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: ניצבים וילך (2026-08-31)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — ניצבים וילך (2026-08-31)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫שבת פרשת‬ ‫נצבים וילך תשפ"ו‬ ‫אלול‬ ‫פון י"ז אלול – ביז כ"ג ל ל‬ ‫לול‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬י"ז אלול‬ ‫ז‬ ‫הגה"ק רבי יעקב קאפיל ב"ר אברהם יחזקאל זי"ע‪) ,‬רייך(‪ ,‬אב"ד בודאפעסט‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬י"ח אלול‬ ‫הגה"ק שר התורה מופת הדור רבינו יהודה ב"ר בצלאל זי"ע‪) ,‬ליוואי(‪ ,‬הנקרא מהר"ל מפראג‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬י"ט אלול‬ ‫הרה"ק רבי משולם שרגא פייבוש ב"ר נפתלי הירץ זי"ע‪) ,‬האלפרין(‪,‬‬ ‫בעל שפת אמת‪ ,‬מברעזאן‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬כ' אלול‬ ‫הרה"ק רבינו משה ארי' ב"ר ישראל זי"ע‪) ,‬פריינד(‪ ,‬בעל עטרת יהושע‪,‬‬ ‫גאב"ד ירושלים ועדה החרדית‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬כ"א אלול‬ ‫הגה"ק רשכבה"ג רבינו יהונתן ב"ר נתן נטע זי"ע‪) ,‬אייבשיץ(‪ ,‬בעל יערות דבש‪ ,‬מפראג‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬כ"ב אלול‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי דוב ב"ר משולם זושא יצחק זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‪ ,‬בעל עמק חכמה‪ ,‬מהורנסטייפל‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬כ"ג אלול‬ ‫הרה"ק רבי אורי ב"ר פנחס זי"ע‪) ,‬קלוגהויפט(‪ ,‬בעל אמרי קדוש‪ ,‬מסטרעליסק‪.‬‬ ‫" הנקרא השרף מסטרעליסק"‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫ווארט‪ ,‬אויף וואס איך דארף זאגן‪ ,‬אויף דעם ברויך‬ ‫יארצייט י"ז אלול‬ ‫איך מיך טאקע נישט גרייטן‪ ,‬אבער איך גרייט מיך‬ ‫אויף וואס איך זאל נישט זאגן‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יעקב קאפיל ב"ר אברהם יחזקאל זי"ע‬ ‫)רייך(‪ ,‬אב"ד בודאפעסט‬ ‫גאנץ אנפאנג האט ער געלערנט תורה ביי זיין‬ ‫הייליגען טאטן וואס איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫גאון וגדול בתורה‪ ,‬שפעטער איז ער אריבער‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ווערבוי נייטרא‪ ,‬בשנת‬ ‫לערנען אין די ישיבה פון הגה"ק רבי אברהם‬ ‫תקצ"ח‪.‬‬ ‫שמואל בנימין סופר בעל כתב סופר זי"ע‪ ,‬און די רבי‬ ‫האט דעם תלמיד רבי קאפיל געהאלטן פאר זיין‬ ‫צו זיין טאטע הגה"ק רבי אברהם יחזקאל רייך אב"ד‬ ‫תלמיד מובהק‪.‬‬ ‫באנוביץ זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי יעקב קאפיל חריף מאלטנקונשטט‬ ‫און שפעטער האט אים זיין רבי מסמיך געווען‬ ‫בעל חידושי יעב"ץ אב"ד ווערבוי זי"ע‪) ,‬א תלמיד‬ ‫להוראה‪ ,‬און אויך האט אים זיין רבי גענומען אלס‬ ‫פונעם הייליגען נודע ביהודה זי"ע‪ ,‬און דער גאון‬ ‫מלמיד פאר זיין זון דער גאון הגה"ק רבי שמחה‬ ‫האט געטראגן דעם הייליגען נאמען פון דעם‬ ‫בונם בעל שבט סופר זי"ע‪.‬‬ ‫זיידע(‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי הירש מאלטנקונשטט זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט זוכה געווען צו זיין אין די חבורה פון‬ ‫בן הגה"ק רבי שמואל זאנוויל מאלטנקונשטט זי"ע‪,‬‬ ‫די פונעף תלמידים מצטיינים פון דעם ישיבה אין‬ ‫ולמעלה בקודש ביזן שר הגדול הגה"ק דן יצחק‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬וואס זיין הייליגער רבי דער כתב סופר‬ ‫אברבנאל בעל זבח פסח זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע האט געשיקט דעם תלמיד איינמאל מיט א‬ ‫משלחת צום הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א גאון מופלג בתורה‪ ,‬און א גאר‬ ‫גרויסער חכם‪ ,‬א נועם בחסד עליון‪ ,‬און א‬ ‫ער האט חתונה געהאט בזיווג ראשון מיט הרבנית‬ ‫געוואלדיגע ענוותן‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫הצדקת מרת רבקה ע"ה‪,‬‬ ‫מגיד מישרים נפלא און א געוואליגע בעל דרשן‪ ,‬א‬ ‫בת הגה"ק רבי ישראל הרואה אב"ד סובוטיסט זי"ע‪,‬‬ ‫אוהב שלום ורודף שלום‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫מגדולי תלמידי חתם סופר זי"ע‪.‬‬ ‫עוסק געווען בצרכי ציבור מיט א געוואלדיגע‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬ער איז געווען א גרויסער עושר און א‬ ‫ליידער ווען זיין רעבעצין איז נפטר געווארן‪ ,‬האט‬ ‫מקורב למלכות‪ ,‬וואס מיט דעם האט ער גאר אסאך‬ ‫ער חתונה געהאט מיטן שוועסטער הרבנית‬ ‫געטון לטובת אחינו בני ישראל‪.‬‬ ‫הצדקת מרת פייגא ע"ה‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אפילו זייענדיג א גרויסע‬ ‫בערך בשנת תר"כ ווען זיין שווער איז נסתלק‬ ‫בעל דרשן און א געוואלדיגע גאון בתורה‪ ,‬האט ער‬ ‫געווארן‪ ,‬האט דער איידעם רבי קאפיל איבער‬ ‫יעדעס מאל וואס ער האט געברויכט זאגן א דרשה‬ ‫גענומען דאס רבנות אין שטאט סובוטיסט‪ ,‬ער‬ ‫אדער דברי תורה‪ ,‬זיך געגרייט און פאר געקוקט‪,‬‬ ‫האט דעם שטאט איבער געדרייט אלס א עיר ואם‬ ‫איינמאל ביי א מסיבה ווען מען האט אים מכבד‬ ‫בישראל בתורה און בצדקה וחסד‪ ,‬ער האט עוסק‬ ‫געווען מיט א דרשה‪ ,‬האט איינע פון די אידן דארט‬ ‫געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אבער‬ ‫געזען‪ ,‬ווי דער רב דרייט זיך ארום ביי זיך אין זיין‬ ‫מיט דעם אלעם האט ער גאר אסאך צייט אוועק‬ ‫פריוואטע שטוב‪ ,‬און זאגט איבער די דרשה פאר‬ ‫געגעבן פאר די צרכים פונעם שטאט און געווען‬ ‫זיך אליין‪.‬‬ ‫דער בריח התיחון פון די גאנצע שטאט‪.‬‬ ‫פרעגט אים דער איד‪ ,‬דער רב האט דאך שוין‬ ‫בערך בשנת תרל"א איז ער אריבער צום‬ ‫געזאגט אזויפיל דרשות און דברי תורה‪ ,‬פארוואס‬ ‫שטאט ווערבוי און געווארן רב אין שטאט אויפן‬ ‫טראכט דער רב אז ער ברויך זיך צו גרייטן פארן‬ ‫פלאץ ווי זיין זיידע הגה"ק רבי יעקב בעל חידושי‬ ‫דרשה‪ ,‬האט אים דער רב געזאגט א מוראדיגע‬ ‫‪1‬‬ ‫אידישע קינדער צו תשובה‪ ,‬און די הלכה ביי א‬ ‫יעב"ץ הנודע בשם ר' קאפיל חריף זי"ע האט‬ ‫שופר איז‪ ,‬אז אויב איז דאס באדעקט מיט זילבער‬ ‫געדינט אלס רב יארן בעפאר‪ ,‬דארט איז ער געווען‬ ‫און נישט ממש ריין אזוי ווי עס קומט פון די בהמה‪,‬‬ ‫רב פאר בערך ‪ 18‬יאר‪.‬‬ ‫איז דאס נישט כשר‪ ,‬דאס זעלבע איז מיט א רב‪ ,‬אז‬ ‫אויב באקומט ער מטבעות און מתנות פון די אידן‬ ‫בשנת תרמ"ט האבן די אידן פון די קהלה‬ ‫פון שטאט‪ ,‬קען ער שוין נישט זאגן קיין מוסר פאר‬ ‫החרדית אין בודאפעסט אים אויף גענומען אלס רב‬ ‫די אידן‪.‬‬ ‫פון שטאט‪ ,‬און דארט איז ער באוויסט געווארן בכל‬ ‫קצוי תבל מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה‪ ,‬אין‬ ‫ער איז אין זיינע צייטן געווען פון די גרעסטע‬ ‫אפילו די גוים פון שטאט האבן געוויסט פון זיין‬ ‫רבנים און מנהיגים פון די אידישע קהילות אין‬ ‫געוואלדיגע גדלות בתורה און צדקה וחסד און זיין‬ ‫הונגריה‪ ,‬ער איז געווען דער רב פאר בערך ‪ 40‬יאר‬ ‫געוואלדיגע חכמה‪.‬‬ ‫אין בודאפעסט און געדאווענט אינעם גרויסן שוהל‬ ‫אויף די קזינצי גאס‪ ,‬אלע אידן פון שטאט האבן‬ ‫דאן איז ער אויך געווארן אויף גענומען אין די‬ ‫דעם רב גאר שטארק מכבד געווען‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫סענאט פון מלכות הונגריה‪ ,‬און ער איז געווארן‬ ‫באוויסט אלס א גאר קלוגע מענטש וואס האט‬ ‫דער יועץ ביים מלך פראנץ יאזעפף‪ ,‬און דורך דעם‬ ‫געהאט א שכל הישר אויף אלעם אפילו בעניני‬ ‫האט ער געטון גאר אסאך טובות פאר אידישע‬ ‫גשמיות און וועלטליכע עניינים‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬אויך האט ער דארט אין שטאט אויף‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫געשטעלט א בית מושב זקנים פאר די עלטערע‬ ‫צאנזער רב זי"ע געקומען קיין בודאפעסט זיך צו‬ ‫אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫היילן די ווייעדיגע פיס ביים גרויסן דאקטאר פון‬ ‫שטאט‪ ,‬און דער רב רבי קאפיל האט באגלייט דעם‬ ‫ער איז געווען א בעל דרשן נפלא און מפורסם‬ ‫הייליגען דברי חיים צום דאקטאר‪ ,‬און אנקומענדיג‬ ‫אלס א פה מפיק מרגליות‪ ,‬ובפרט האט ער געהאט‬ ‫צום דאקטאר האט רבי קאפיל מסביר געווען פארן‬ ‫א מנהג‪ ,‬אז יעדעס יאר ז' אדר‪ ,‬האט ער געהאלטן‬ ‫דאקטאר וואסערע הייליגע איד דער דברי חיים‬ ‫א גרויסע דרשה פאר די שטאט מענטשן‪ ,‬וואס די‬ ‫איז‪.‬‬ ‫גאנצע שטאט איז דאן געקומען הערן דעם דרשה‪,‬‬ ‫די דרשה איז צו געגאנגען מיט א געוואלדיגע‬ ‫אינמיטן דעם אפעראציע האט דער הייליגער‬ ‫התעוררות און מיט בכיות‪ ,‬דאן האט ער מעורר‬ ‫דברי חיים פלוצלונג געשריגען בזה"ל‪" ,‬לית‬ ‫געווען בענינים העומדים על הפרק‪ ,‬ער האט דאן‬ ‫מחשבה תפיסא בך"‪ ,‬און דער רבי קאפיל האט זיך‬ ‫מעורר געווען די אידן פון שטאט‪ ,‬אז מען זאל געבן‬ ‫געשעמט פונעם דאקטאר‪ ,‬אז דא זאגט ער פארן‬ ‫צדקה און טון חסד מיט די וואס ברויכן ליידער צו‬ ‫דאקטאר וואסערע הייליגער איד דער דברי חיים‬ ‫קומען צו אנדערע‪ ,‬אויך האט ער דאן מספיד‬ ‫איז‪ ,‬אז ער שפירט ממש נישט זיינע ווייטאג‪ ,‬און‬ ‫געווען די תלמידי חכמים אדער גאונים וואס זענען‬ ‫דא שרייט דער צדיק די ווערטער‪.‬‬ ‫נפטר געווארן יענעם יאר‪.‬‬ ‫האט דער דאקטאר געזאגט פאר רבי קאפיל‬ ‫אין דייטשן שפראך‪ ,‬דער איד איז קיין מענטש‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דעם ‪'40‬טע יאר וואס ער‬ ‫נישט‪ ,‬נאר א מלאך‪ ,‬ווייל א מענטש קען נישט לעבן‬ ‫איז געווען רב אין שטאט בודאפעסט‪ ,‬האבן די אידן‬ ‫מיט אזאנע קראנקע פיס‪.‬‬ ‫פון שטאט געברענגט א מתנה פאר זייער רב‪ ,‬א‬ ‫גאלדענע בעכער וואס מען האט אריין געלייגט‬ ‫ער האט איבער געלאזט א דור קינדער אין‬ ‫דארט זילבערנע מטבעות‪ ,‬אבער דער רב האט‬ ‫איידעמער רבנים און גאונים‪.‬‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט נעמען דעם מתנה‪ ,‬און‬ ‫הגה"ק רבי ישראל רייך בעל מנחת ישראל אב"ד‬ ‫דאס מסביר געווען בדרך חכמה‪.‬‬ ‫אטורקעז זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי חיים צבי רייך אב"ד בנובאק זי"ע‪,‬‬ ‫דער תפקיד פון א רב בישראל‪ ,‬איז צו זאגן‬ ‫הגה"ק רבי שמואל רייך הדרשן המפואר בווערבוי‬ ‫מוסר און הדרכה פאר די אידן פון זיין שטאט‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אזוי ווי א שופר איז אויך געמאכט צו מעורר זיין‬ ‫‪2‬‬ ‫הויז פון אונגארישן פארלאמענט‪ ,‬איז געווען דער‬ ‫הגה"ק רבי משה רייך אב"ד מידיעש זי"ע‪,‬‬ ‫מנהג‪ ,‬אז יעדער נייער סענאטאר מוז שווערן‬ ‫חתנו הגה"ק רבי מרדכי אפרים זוסמאן סופר בעל‬ ‫טרייהייט פארן קעניג און לאנד לויט די געזעצן‪,‬‬ ‫עטרת פז אב"ד בודאפעסט זי"ע ממלא מקום‬ ‫און אלע האבן דאס געטון מיט אן‬ ‫פונעם שווער‪,‬‬ ‫אויסגעשטרעקטער האנט אנטקעגן דעם‬ ‫חתנו הגה"ק רבי זאב ליכטענשטיין אב"ד באורמעני‬ ‫קריסטלעכן צלם וואס איז געווען אויפגעהאנגען‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אינעם זאל‪.‬‬ ‫חתנו הרה"ק רבי ישראל אב"ד סאבאטיטש זי"ע‪.‬‬ ‫דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע האט קלאר‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז די אידן אין שטאט‬ ‫געמאלדן פאר די רעגירונגס‪-‬לייט‪ ,‬אז ער וועט קיין‬ ‫בודאפעסט‪ ,‬וואס זענען געווען גאר שטארק צו‬ ‫שום שבועה נישט אפגעבן אויף אזא אופן‪ ,‬און ער‬ ‫געבינדן צו זייער באליבטן רב‪ ,‬האט מען יעדעס‬ ‫וועט נישט טרעטן איבער די שוועל פונעם זאל אויב‬ ‫יאר מסיים געווען גאנץ ש"ס און געמאכט א‬ ‫מען נעמט נישט אראפ די עבודה זרה‪ ,‬די רעגירונג‬ ‫גרויסע יארצייט סעודה אינעם טאג פונעם‬ ‫האט אזוי שטארק רעספעקטירט דעם רב‪ ,‬אז צום‬ ‫יארצייט‪ ,‬אויך פלעגט זיך באטייליגען זיין אייניקל‬ ‫ערשטן מאל אין דער היסטאריע האט מען‬ ‫הר"ר יחזקאל רייך דאקטאר ז"ל וואס איז געווען‬ ‫ספעציעל באדעקט און אראפגענומען דעם צלם‬ ‫דער מנהל פון דעם בית החולים אין שטאט‬ ‫פאר זיין איינשווערונג‪ ,‬און ער האט געשוואוירן‬ ‫סאטמאר‪ ,‬און ער פלעגט משמש זיין אלס‬ ‫אויף אן עכטן ספר תורה וואס מען האט געברענגט‬ ‫דאקטאר פאר אלע רבנים און צדיקים אן נעמען‬ ‫אין סענאט‪-‬זאל‪.‬‬ ‫קיין געלט‪ ,‬אויך האט ער זוכה געווען צו זיין די‬ ‫•••‬ ‫דאקטאר פון הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע‪.‬‬ ‫אינעם קובץ עלי זכרון ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער קייסער פראנץ יאזעף האט געהאט אן‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע שיבה‬ ‫אויסערגעווענליכן כבוד צום גאון רבי יעקב קאפיל‬ ‫טובה זייענדיג ‪ 93‬יאר אלט‪ ,‬אין ביי די פטירה איז‬ ‫רייך זי"ע‪ ,‬און פלעגט זיך אפט באראטן מיט אים‬ ‫ער געווען פון די זקני הדור‪ ,‬מען דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איבער ענינים פון דער אידישער קהילה‪ ,‬אמאל ביי‬ ‫הארט בעפאר די הסתלקות האט ער געבעטן א‬ ‫א קבלת פנים האט א פאליטיקער געפרעגט דעם‬ ‫גלעזל מילך און געמאכט א ברכה שהכל נהיה‬ ‫רב‪ ,‬וויאזוי ער קען זיין אזוי געטריי פאר א‬ ‫בדברו‪ ,‬און יצאה נשמתו בטהרה‪.‬‬ ‫קריסטלעכער מלוכה ווען ער איז דאך אזא פרומער‬ ‫און שטרענגער איד‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ז אלול בשנת תרפ"ט‪,‬‬ ‫האט דער גאון רבי קאפיל געענטפערט מיט‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח הישן אין שטאט‬ ‫חכמה‪" ,‬אונזערע חכמים האבן אונז געלערנט‪' ,‬דינא‬ ‫בודאפעסט‪.‬‬ ‫דמלכותא דינא'‪ ,‬און 'הוי מתפלל בשלומה של‬ ‫מלכות'‪ ,‬דער וואס איז באמת ערליך און געטריי צום‬ ‫די ציון פון הרה"ק רבי קאפיל רייך זי"ע איז‬ ‫אייבערשטן און צו זיין תורה‪ ,‬דער איז דער סאמע‬ ‫געווען א מקום ווי טויזענטער אידן זענען געקומען‬ ‫געטרייסטער בירגער פארן קעניג‪ ,‬ווייל זיין‬ ‫די גאנצע יאר ובפרט ביים יארצייט‪ ,‬און אידן האבן‬ ‫טרייהייט קומט נישט פון פאליטיק‪ ,‬נאר פון א‬ ‫געזען ישועות ביי דעם ציון‪.‬‬ ‫הייליגן געבאט"‪ ,‬דער ענטפער האט געמאכט א‬ ‫גרויסע קידוש השם און דער קעניג האט דאס‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫זייער באוואונדערט‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א גביר אין‬ ‫מעשיות‬ ‫בודאפעסט האט אמאל געליידענט דעם רב רבי‬ ‫קאפיל רייך זי"ע צו א סעודה לכבוד א שמחה‪ ,‬און‬ ‫אינעם ספר זכרון למשה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫עס זענען דארט געזעסן פארשידענע מענטשן‪,‬‬ ‫ווען דער גרויסער גאון רבי יעקב קאפיל רייך זי"ע‬ ‫אויך אזעלכע וואס האבן נישט געהאלטן שבת‬ ‫איז ערוויילט געווארן אלס מיטגליד אינעם הויכן‬ ‫‪3‬‬ ‫די אונגארישע רעגירונג געוואלט איינפירן א‬ ‫כראוי אבער האבן געוואלט ווייזן אז זיי זענען אויך‬ ‫שווערע גזירה‪ ,‬אז יעדע מענטש וואס שטארבט אין‬ ‫למדנים‪ ,‬איינער פון זיי האט געוואלט פארהערן‬ ‫שפיטאל מוז מען צושניידן דעם קערפער פאר‬ ‫דעם רב און האט געפרעגט א הויכע שאלה אין‬ ‫מעדיצינישע פארשונגען‪ ,‬אן קיין אויסנאם‪ ,‬און‬ ‫הלכה מיט גרויס חכמה און פאמפע‪.‬‬ ‫דאס איז געווען א שרעקליכע ניוול המת און א‬ ‫חילול כבוד הנפטר‪ ,‬די אידן פון שטאט זענען‬ ‫דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע האט אים‬ ‫געווען שטארק צובראכן פון די גזירה און נישט‬ ‫אנגעקוקט מיט זיין איידעלע בליק‪ ,‬און אים‬ ‫געוויסט וואס זיי זאלן טון‪ ,‬זענען זיי געקומען צום‬ ‫געזאגט‪" ,‬דיין שאלה איז טאקע שיין און שארף‪,‬‬ ‫רב דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫אבער דער חילוק צווישן לערנען תורה אלס חכמה‪,‬‬ ‫דערציילט פארן רב די גזירה וואס די שטאט וויל‬ ‫און לערנען תורה אלס תורת חיים איז‪ ,‬אז תורה‬ ‫איינפירן‪.‬‬ ‫דארף מען לערנען כדי צו וויסן וויאזוי זיך צו פירן‬ ‫אין לעבן‪ ,‬אויב די שאלה בלייבט נאר אין מויל ביים‬ ‫דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע איז אליינס‬ ‫טיש און קומט נישט אראפ אין די מעשים אינעם‬ ‫אריבער געגאנגען צום מיניסטעריום פון אינערן‪,‬‬ ‫טאג‪-‬טעגליכן לעבן‪ ,‬איז עס נישט מער ווי שיינע‬ ‫און געפאדערט אפצושטעלן די גזירה פאר אידן‪,‬‬ ‫רייד"‪ ,‬דער מענטש האט זיך געשעמט און האט‬ ‫ווען די הויכע באאמטע האבן געזאגט‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫איינגעזען זיין גרייז און געזעהן די גרויסע חכמה‬ ‫א מלוכה‪-‬געזעץ און מען קען נישט מאכן קיין‬ ‫און קדושה פון דעם רב‪.‬‬ ‫אויסנאמען‪ ,‬האט רבי קאפיל אויסגעשריגן מיט‬ ‫•••‬ ‫טרערן און מסירת נפש‪" ,‬איר קענט מיך איינשפארן‬ ‫אין תולדות אנשי שם ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫אין תפיסה אדער טון מיט מיר וואס איר ווילט‪,‬‬ ‫יענע יארן איז געווען זייער שווער אויפצוהאלטן‬ ‫אבער מיר וועלן זיך לאזן הרג'ענען און נישט צולאזן‬ ‫אן עכטע ריינע כשרות אין א גרויסער מאדערנער‬ ‫אז מען זאל מבזה זיין די קערפערס פון אונזערע‬ ‫שטאט ווי בודאפעסט‪ ,‬איינמאל האט איינער פון די‬ ‫נפטרים"‪ ,‬זיין ברענענדיגע פעסטקייט און מוט‬ ‫גרויסע פלייש‪-‬הענדלער‪ ,‬וואס איז געווען א‬ ‫האבן אזוי שטארק געווירקט אויף די מיניסטארן‪,‬‬ ‫מענטש מיט אסאך איינפלוס און געלט‪ ,‬פרובירט‬ ‫אז זיי האבן אונטערגעשריבן א ספעציעלע הנחה‬ ‫אריינצוברענגען פלייש וואס איז געווען א ספק אין‬ ‫פאר דער ארטאדאקסישער קהילה צו באפרייען‬ ‫דער שחיטה‪ ,‬און געוואלט באאיינפלוסן די‬ ‫אידישע נפטרים פון ניתוחי מתים‪.‬‬ ‫משגיחים דאס דורכצולאזן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די צייטן ווען דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע‬ ‫ווען די זאך איז אנגעקומען צום רב דער גאון‬ ‫איז געווען רב אין שטאט בודאפעסט‪ ,‬האבן די‬ ‫רבי קאפיל רייך זי"ע‪ ,‬האט מען אים געווארענט אז‬ ‫בודאפעסט‬ ‫אין‬ ‫בילדונגס‪-‬מיניסטעריום‬ ‫דער סוחר קען מאכן גרויסע פראבלעמען פאר דער‬ ‫ארויסגעגעבן א באפעל‪ ,‬אז אלע תלמודי תורה און‬ ‫קהילה און פאר די רבנים אויב מען וועט זיך נישט‬ ‫ישיבות מוזן ארייננעמען לימודי חול מיט פרייע‬ ‫צושטעלן צו אים‪ ,‬אבער דער רב רבי קאפיל האט‬ ‫לערערס אונטער דער אויפזיכט פון דער מלוכה‪,‬‬ ‫געענטפערט אן קיין מורא‪" ,‬איך בין נישט‬ ‫און ווער נישט‪ ,‬וועט מען פארשפארן די מוסדות‬ ‫געשטעלט געווארן דא צו געפעלן פאר גבירים‪ ,‬נאר‬ ‫און ארעסטירן די הנהלה‪ ,‬טייל קהילות האבן‬ ‫צו שטיין אויף דער וואך אז קיין שום איד זאל נישט‬ ‫געוואלט נאכגעבן צוליב מורא‪.‬‬ ‫נכשל ווערן מיט נבלות וטרפות‪ ,‬און כל זמן איך זיץ‬ ‫אויפן דעם רבנות‪-‬שטול‪ ,‬וועט קיין שום פשרה אין‬ ‫אבער דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע האט זיך‬ ‫כשרות נישט געמאכט ווערן אפילו מען זאל אלעס‬ ‫געשטעלט ווי א מויער‪ ,‬ער האט צוזאמגערופן די‬ ‫פארלירן"‪ ,‬און ער האט מיט א מסירת נפש גלייך‬ ‫ראשי הקהילה און געזאגט‪" ,‬אויף דעם האבן‬ ‫אפגעשטעלט דעם סוחר און געראטעוועט די‬ ‫אונזערע עלטערן אוועקגעגעבן דאס לעבן‪ ,‬און‬ ‫כשרות אין שטאט‪.‬‬ ‫אפילו מען וועט מיך צונעמען דאס רבנות און‬ ‫•••‬ ‫אריינווארפן אין קייטן‪ ,‬וועט קיין שום פרעמדע‬ ‫אין די יארן ווען דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע‬ ‫השפעה נישט אריינטרעטן אין אונזערע חדרים"‪,‬‬ ‫האט געדינט אלס רב אין שטאט בודאפעסט‪ ,‬האט‬ ‫‪4‬‬ ‫אנטלאפן קיין בודאפעסט אן קיין דאך איבערן‬ ‫ער האט פאררופן תעניתים און אליינס‬ ‫קאפ און אן קיין שטיקל ברויט‪ ,‬די רעגירונג האט‬ ‫איבערגענומען די פאראנטווארטליכקייט פאר‬ ‫געוואלט פארטרייבן די פליטים צוריק צום פראנט‬ ‫דער רעגירונג‪ ,‬ביז די באאמטע האבן נאכגעלאזט‬ ‫צוליב די גרויסע שנאת ישראל וואס האט‬ ‫און אפגעטראטן פונעם פלאן‪.‬‬ ‫געהערשט דאן קעגן די אידן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די צייטן ווען דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע‬ ‫דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע האט זיך‬ ‫האט געדינט אלס רב אין בודאפעסט‪ ,‬האבן די‬ ‫פערזענליך אריינגעווארפן אין דער מערכה‪ ,‬ער‬ ‫נעאלאגישע פארשטייערס ליידער געהאט א‬ ‫האט אויסגענוצט זיין גאנצן פערזענליכן קרעדיט‬ ‫גרויסע כח אין דער רעגירונג און האבן פרובירט‬ ‫ביי די מיניסטארן צו באקומען וואוינ‪-‬ערלויבענישן‬ ‫כסדר אונטערצודריקן די ארטאדאקסישע‬ ‫)רעזידענץ‪-‬פאפירן( פאר טויזנטער משפחות‪ ,‬און‬ ‫קאנצליי‪ ,‬איינמאל האט מען געברענגט א פלאן‬ ‫האט אויפגעשטעלט גרויסע קיכן אין שטאט וואס‬ ‫צום פארלאמענט‪ ,‬צו צווינגען אלע שולן צו האבן‬ ‫האבן טעגליך פארטיילט הייסע עסן פאר די‬ ‫איין געמיינזאמע רעגירונגס‪-‬קאמיטע וואס וואלט‬ ‫נויטבאדערפטיגע‪ ,‬ער אליינס פלעגט גיין צווישן‬ ‫געגעבן שליטה פאר די פרייע איבער די מקוואות‬ ‫די גבירים אין בודאפעסט קלאפן אויף טירן און‬ ‫און כשרות‪.‬‬ ‫שאפן ריזיגע סומעס געלט‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬איך וועל קיין‬ ‫רואיגקייט נישט האבן כל זמן עס איז דא אן אידיש‬ ‫דער גאון וקדוש רבי קאפיל רייך זי"ע איז‬ ‫קינד אין בודאפעסט וואס גייט שלאפן הונגעריג"‪.‬‬ ‫אויפגעשטאנען אין סענאט פאר אלע הויכע‬ ‫•••‬ ‫השרים‪ ,‬און אן קיין שום שרעק פון די מיניסטארן‬ ‫אלס הויפט רב פון א ריזיגער הויפטשטאט מיט‬ ‫וואס האבן געוואלט דעם געזעץ‪ ,‬און מיט א מסירת‬ ‫אומצאליגע קאמפליצירטע קהילה‪-‬פראבלעמען‪,‬‬ ‫נפש געהאלטן א פייערדיגע דרשה און געזאגט‪" ,‬די‬ ‫האט דער גאון וקדוש רבי קאפיל רייך זי"ע‬ ‫ארטאדאקסישע אידן וועלן גיסן זייער בלוט און‬ ‫אוועקגעגעבן שעות ע''ג שעות פערזענליך פאר‬ ‫פארלאזן דאס לאנד‪ ,‬אבער זיי וועלן נישט‬ ‫שלום בית און צו ראטעווען פרויען פון בלייבן‬ ‫פארקויפן די הייליגע תורה פאר קיין שום‬ ‫עגינות‪ ,‬עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ער פלעגט זיצן‬ ‫פאליטישע געמיינשאפט"‪ ,‬די שרים האבן געזען‬ ‫שפעט ביינאכט‪ ,‬נאך א לאנגן טאג אין בית דין און‬ ‫זיין אומבייגזאמע מסירת נפש פאר הלכה‪ ,‬און דער‬ ‫אין סענאט‪ ,‬צו שלייכטן סכסוכים צווישן מאן און‬ ‫געזעץ איז אינגאנצן בטל געווארן‪.‬‬ ‫ווייב מיט א מורא'דיגער קלוגקייט און‬ ‫•••‬ ‫הארציגקייט‪ ,‬אפילו ווען עס האט זיך געהאנדלט‬ ‫דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע‪ ,‬טראץ זיין‬ ‫פון גאר שווערע מענטשן וואס קיינער האט נישט‬ ‫גרויסער פארנומענקייט מיט מלוכה‪-‬ענינים און‬ ‫געקענט רעדן מיט זיי‪ ,‬האט רבי קאפיל מיט זיין‬ ‫כלל‪-‬ישראל פראבלעמען‪ ,‬איז זיין שטוב אין‬ ‫התבטלות און ליבשאפט און זיין גרויסע חכמה‬ ‫בודאפעסט געווען אפן טאג און נאכט פאר יעדן‬ ‫באוויזן זיי איינצוצוימען און צוריקברענגען דעם‬ ‫צובראכענעם איד‪ ,‬מען פלעגט זעהן ווי פשוט'ע‬ ‫שלום אינעם אידישן שטוב‪.‬‬ ‫ארעמעלייט‪ ,‬אלמנות און יתומים קומען זיך‬ ‫•••‬ ‫אויסרעדן דאס הארץ‪ ,‬און דער רב האט זיך‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי קאפיל‬ ‫צוגעהערט צו זיינע שטאטס‪-‬לייט מיט אן‬ ‫רייך זי"ע האט זיך נישט באגנוגנט מיט זיצן אלס‬ ‫אומבאשרייבליכער געדולד און ווארעמקייט‪ ,‬ער‬ ‫רב ביי זיך אין שטוב‪ ,‬נאר ער פלעגט כסדר‬ ‫פלעגט זאגן פאר זיינע משמשים‪" ,‬מיין כבוד אלס‬ ‫פערזענליך ארומגיין אומגעראכטן אין די שחיטה‪-‬‬ ‫סענאטאר אין פארלאמענט איז גארנישט ווערט‪,‬‬ ‫הייזער‪ ,‬בעקערייען און מקוואות אין אלע עקן פון‬ ‫אויב אן ארעמער איד אין בודאפעסט שפירט אז ער‬ ‫בודאפעסט‪ ,‬כדי צו זען מיט די אייגענע אויגן אז‬ ‫קען נישט אריינקומען צו מיר אין שטוב זיך‬ ‫אלעס ווערט געפירט מיט דער גרעסטער הידור‬ ‫אויסוויינען"‪.‬‬ ‫און אז די פרייזן פאר כשר'ע עסן זאלן נישט זיין צו‬ ‫•••‬ ‫טייער פאר די ארעמע בעלי בתים‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫אין די צייטן פון דער ערשטער וועלט‪-‬מלחמה‬ ‫ווארענען די פלייש‪-‬הענדלער און בעקער און‬ ‫זענען טויזנטער אידישע פליטים פון גאליציע‬ ‫‪5‬‬ ‫יסודות פון אמת'ן עמקות התורה וואס נאר א גאון‬ ‫געזאגט‪" ,‬געדענקט אז כשרות טאר מען נישט‬ ‫עצום קען אזוי צוזאמשטעלן‪.‬‬ ‫מאכן פאר א לוקסוס פאר די רייכע‪ ,‬יעדע אידישע‬ ‫•••‬ ‫פאמיליע אין בודאפעסט מוז האבן כשר'ס פאר א‬ ‫דער גאון וקדוש רבי יעקב קאפיל רייך זי"ע‪,‬‬ ‫ביליגן און יושר'דיגן פרייז"‪.‬‬ ‫טראץ זיינע ריזיגע טרדות אין דער הויפטשטאט‬ ‫•••‬ ‫מיט דער רעגירונג און דער קהילה‪ ,‬דינענדיג אלס‬ ‫ווען דער גאון רבי יעקב קאפיל רייך זי"ע איז‬ ‫הויפט רב פון בודאפעסט‪ ,‬איז זיין גרעסטע‬ ‫געווען א בחור אין דער פרעשבורגער ישיבה‪ ,‬איז‬ ‫פארגעניגן געווען בלויז לערנען תורה‪ ,‬יעדע וואך‬ ‫ער געווען אויסגעצייכנט מיט א זעלטענעם כח‬ ‫ליל ששי פלעגט ער פארשפארן די טיר פון אלע‬ ‫הזכרון און א טיפער תפיסה‪ ,‬זיין רבי דער ראש‬ ‫עסקנות און זיצן לערנען די גאנצע נאכט ברצופות‬ ‫ישיבה דער הייליגער כתב סופר זי"ע האט אים‬ ‫און מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫געהאלטן פאר איינעם פון די גרעסטע לייבן אין‬ ‫ישיבה‪.‬‬ ‫יונגע תלמידי חכמים און מופלגים פון‬ ‫בודאפעסט פלעגן קומען אריין אין זיין צימער‪ ,‬און‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ביים פארהערן‬ ‫ער פלעגט לערנען מיט זיי מיט א פייערדיגן ברען‪,‬‬ ‫א קאמפליצירטע סוגיא אין ש"ס און פוסקים‪ ,‬האט‬ ‫ער פלעגט פארלערנען שווערע קצות'ן און‬ ‫דער הייליגער כתב סופר אים געפרעגט א טיפע‬ ‫נתיבות'ן בעל פה‪ ,‬און יעדן שווערן שטיקל רמב"ם‬ ‫קשיא פון איינעם פון די ראשונים וואס איז געווען‬ ‫צונעמען אויף פיצלעך מיט א געוואלדיגער‬ ‫באגראבן אין א שווערער שיטה‪ ,‬דער יונגער רבי‬ ‫בהירות‪ ,‬די וואס האבן אים געהערט רעדן אין‬ ‫קאפיל האט אויפן פלאץ אויסגערעכנט בעל פה די‬ ‫לערנען האבן געזאגט‪ ,‬אז מען האט געזען אויף אים‬ ‫גאנצע סוגיא מיט אלע שיטות הפוסקים‪ ,‬ראשונים‬ ‫ווי ער לעבט ממש מיט די תנאים און אמוראים‪ ,‬און‬ ‫ואחרונים‪ ,‬און מברר געווען דעם ענין מיט א‬ ‫אלע וועלטליכע כבוד און פאליטיק פאלט אינגאנצן‬ ‫מורא'דיגער קלארקייט‪ ,‬דער כתב סופר האט זיך‬ ‫אוועק ווען ער רירט אן א גמרא‪.‬‬ ‫אנגערופן מיט התפעלות פאר די גאנצע ישיבה‪,‬‬ ‫•••‬ ‫"דער בחור האט אין זיין קאפ דעם גאנצן ים‬ ‫ווען עלעקטריק און מאדערנע טעכנאלאגיע‬ ‫התלמוד ווי אויף אן אפענער טאוול"‪.‬‬ ‫האבן זיך אנגעהויבן פארשפרייטן אין די גרויסע‬ ‫•••‬ ‫שטעט ווי בודאפעסט‪ ,‬זענען געווארן פילע נייע‬ ‫אלס רב אין בודאפעסט זענען אנגעקומען‬ ‫שאלות אין הלכות שבת וואס מען האט פריער‬ ‫אויפן טיש פונעם גאון רבי קאפיל רייך זי"ע די‬ ‫נישט געקענט‪ ,‬אסאך האבן געוואלט מקיל זיין אין‬ ‫שווערסטע שאלות בהלכה פון גאנץ אונגארן און‬ ‫פארשידענע ענינים צוליב דער נייער וועלט‪.‬‬ ‫איז‬ ‫איינמאל‬ ‫לענדער‪,‬‬ ‫ארומיגע‬ ‫די‬ ‫אונטערגעקומען א גאר קאמפליצירטע שאלת‬ ‫דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע האט געוויזן זיין‬ ‫עגונה פון א מאן וואס איז פארשוואונדן געווארן‬ ‫כח התורה מיט א געוואלדיגער פעסטקייט‪ ,‬ער‬ ‫אין אויסלאנד‪ ,‬און די גרעסטע רבנים האבן מורא‬ ‫האט זיך גוט דורכגעלערנט די טעכנישע מציאות‬ ‫געהאט צו פסק'נען דעם פסק‪.‬‬ ‫מיט אינזשענירן ביז אויף די קלענסטע דעטאלן‪,‬‬ ‫און דערנאך מברר געווען די הלכה לויט די‬ ‫דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע האט זיך‬ ‫ראשונים און אחרונים מיט א קלארקייט וואס האט‬ ‫אריינגעזעצט אין זיין ספרים‪-‬שטוב און‬ ‫איבערגעלאזט די גאנצע רבני'שע וועלט נשתומם‪,‬‬ ‫אפגעשריבן א לאנגע טיפע תשובה וואס האט‬ ‫זיינע פסקים אין די נייע שאלות זענען געווארן‬ ‫ארומגענומען אלע עקן פון ש"ס‪ ,‬בבלי און‬ ‫אנגענומען ביי אלע גדולי הדור אין אונגארן אלס‬ ‫ירושלמי‪ ,‬רמב"ם און אלע נושאי כלים‪ ,‬און ווען ער‬ ‫דער יסוד פאר כשרות און שמירת שבת אין דער‬ ‫האט געשיקט די תשובה צום גאון רבי אברהם‬ ‫מאדערנער תקופה‪.‬‬ ‫בורנשטיין בעל אבני נזר מסוכוטשוב זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער אבני נזר מעיין געווען דערין און‬ ‫איינמאל איז געווען א גרויסער אסיפה אין‬ ‫באוואונדערט זיין טיפע חריפות און בקיאות‪,‬‬ ‫בודאפעסט וואו דער פרעמיער‪-‬מיניסטער פון‬ ‫זאגנדיג‪ ,‬אז דער פסק איז געבויט אויף שטארקע‬ ‫‪6‬‬ ‫קינדער מיט א חשוב'ן תלמיד חכם אבער פון אן‬ ‫אונגארן האט צוזאמגערופן די פירער פון אלע‬ ‫ארעמער משפחה‪ ,‬האבן טייל מקורבים געפרעגט‬ ‫רעליגיעס אין לאנד איבער א וויכטיגן געזעץ‪,‬‬ ‫דעם רב‪ ,‬פארוואס ער נעמט נישט א גרויסן גביר‬ ‫צווישן די פארזאמלטע זענען געווען הויכע גלחים‬ ‫אדער א בארימטן יחסן פאר זיין קינד‪ ,‬ער איז דאך‬ ‫און קירכע‪-‬פירער וואס האבן געטראגן זייערע‬ ‫דער הויפט רב און סענאטאר פון דעם גרויסן‬ ‫גאלדענע צלמים אויף די בגדים‪.‬‬ ‫שטאט בודאפעסט‪.‬‬ ‫ווען דער גאון רבי יעקב קאפיל רייך זי"ע איז‬ ‫האט דער גאון וקדוש רבי קאפיל רייך זי"ע‬ ‫אריינגעקומען אין זאל אין זיין רבני'שער מלבוש‬ ‫געענטפערט מיט א שמייכל און מיט זיין גרויס‬ ‫מיט זיין שיינער צורת הדמות‪ ,‬איז דער פרעמיער‪-‬‬ ‫עניוות‪" ,‬די וועלט מיינט אז יחוס און כבוד בויען אן‬ ‫מיניסטער אויפגעשטאנען לכבודו פונעם רב און‬ ‫אידישע שטוב‪ ,‬אבער ביי אונז אין דער תורה שטייט‬ ‫אים צוגעפירט צום אויבנאן‪ ,‬איינער פון די‬ ‫אז דער עיקר יחוס איז תורה‪ ,‬יראת שמים און גוטע‬ ‫פאליטיקער האט נאכדעם געפרעגט דעם‬ ‫מדות‪ ,‬אז איך טרעף א יונגערמאן וואס לערנט מיט‬ ‫מיניסטער‪ ,‬פארוואס ער האט אפגעגעבן אזא‬ ‫עמקות און האט אן ערליכן הארץ‪ ,‬איז ער דער‬ ‫אויסערגעווענליכן כבוד פארן אידישן רב מער פון‬ ‫גרעסטער מיוחס און דער בעסטער שידוך וואס איך‬ ‫אלע אנדערע‪ ,‬האט דער מיניסטער געענטפערט‪,‬‬ ‫קען ווינטשן פאר מיין קינד"‪.‬‬ ‫"ביי אלע אנדערע זעה איך די פאליטיק הינטער די‬ ‫•••‬ ‫קליידער‪ ,‬אבער ביים רב פון בודאפעסט זעט מען‬ ‫עס איז געווען אן אלמנה אין שטאט‬ ‫אויפן פנים אן אמת'ע קדושה און יראת שמים וואס‬ ‫בודאפעסט וואס פלעגט פארקויפן קלייניקייטן אין‬ ‫צווינגט א מענטש אים צו רעספעקטירן"‪.‬‬ ‫שול צו קענען קויפן שבת‪-‬געברויכן‪ ,‬אבער צוליב‬ ‫•••‬ ‫שוואכקייט האט זי קוים געהאט פרנסה‪ ,‬זי האט‬ ‫איין טאג איז געקומען א צובראכענער איד צום‬ ‫זיך זייער געשעמט צו נעמען נדבות פון דער‬ ‫רב דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫קהילה‪ ,‬דער גאון רבי קאפיל רייך זי"ע האט‬ ‫געוויינט מיט ביטערע טרערן‪ ,‬און דערציילט פארן‬ ‫אויסגעטראכט א קלוגע עצה‪ ,‬יעדע פרייטאג‬ ‫רב‪ ,‬אז ער איז שולדיג א גרויסע סומע געלט פאר‬ ‫צופרי פלעגט ער שיקן זיין משמש צו איר קרעמל‬ ‫א גביר פון שטאט‪ ,‬און יענער דראעט אים‬ ‫צו 'קויפן' א פשוט'ע זאך פאר א אומגעהויערע‬ ‫אריינצואווארפן אין טורמע און פארמאכן זיין‬ ‫גרויסע סכום געלט‪ ,‬זאגנדיג‪ ,‬אז דער רב דארף‬ ‫קרעמל‪ ,‬און דער איד האט געבעטן מיט ביטערע‬ ‫ספעציעל די סחורה פון איר געשעפט‪ ,‬אזוי האט די‬ ‫טרערן‪ ,‬אז דער רב זאל בעטן דעם גביר אים צו‬ ‫פרוי באקומען שיינע שבת‪-‬געלט יעדע וואך מיט‬ ‫געבן מער צייט‪.‬‬ ‫כבוד אן וויסן אז דער רב אליינס באצאלט דאס פון‬ ‫זיין אייגענער קעשענע כדי איר נישט צו‬ ‫דער גאון וקדוש רבי קאפיל רייך זי"ע האט‬ ‫פארשעמען‪.‬‬ ‫תיכף געשיקט רופן דעם גביר‪ ,‬ווען דער גביר איז‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬האט רבי קאפיל אים נישט געמוסר'ט‪,‬‬ ‫נאר געעפנט זיין אייגענעם שופלאד און‬ ‫ארויסגענומען זיין אייגענעם גאלדענעם זייגער‬ ‫וואס ער האט באקומען אלס מתנה‪ ,‬און עס געגעבן‬ ‫פארן גביר אלס משכון פאר יענעמ'ס חוב‪ ,‬דער גביר‬ ‫איז געווארן אזוי איבערגענומען און פארשעמט אז‬ ‫דער רב גיט אוועק זיינע אייגענע חפצים פאר א‬ ‫פרעמדן איד‪ ,‬אז ער האט אויפן פלאץ צעריסן דעם‬ ‫שטר חוב און געשלאסן דעם ענין אינגאנצן בלב‬ ‫שלום‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען מען האט גערעדט א שידוך פארן רב דער‬ ‫גאון רבי קאפיל רייך זי"ע פאר איינע פון זיינע‬ ‫‪7‬‬ ‫האט זיך אנטפלעקט א טויט קינד‪ ,‬וואס דער גוי‬ ‫יארצייט י"ח אלול‬ ‫איז געקומען אונטער לייגן אינעם שטוב פון דעם‬ ‫טאטן פונעם הייליגען מהר"ל‪ ,‬און בחסדי ד' האט‬ ‫הגה"ק שר התורה מופת הדור רבינו יהודה ב"ר‬ ‫מען דאס אנטפלעקט‪ ,‬און די גאנצע שטאט איז‬ ‫בצלאל זי"ע‪) ,‬ליוואי(‬ ‫בזכות דעם געראטעוועט געווארן פון א ביטערע‬ ‫"הנקרא מהר"ל מפראג"‬ ‫בלוט בלבול‪.‬‬ ‫דאן האט דער פאטער פונעם הייליגן מהר"ל‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט פוזנין אין פולין‪ ,‬ליל‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האפט טאקע אז דער נייער‬ ‫הסדר בשנת רע"ב‪.‬‬ ‫געבוירענער יונגל יהודה לייב וועט זיין אין די‬ ‫בחינה וואס די פסוק זאגט‪" ,‬יהודה אתה יודוך אחיך‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי בצלאל מוורמייזא זי"ע‪,‬‬ ‫בעורף אויביך"‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי חיים מוורמייזא זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי בצלאל זי"ע‪,‬‬ ‫און טאקע דער הייליגער מהר"ל זי"ע האט‬ ‫בן הגה"ק איש האלקים רבי יהודה ליוואי הזקן זי"ע‪,‬‬ ‫יארן שפעטער מיט זיין גרויסע כח דקדושה‪ ,‬אפ‬ ‫)נאך וועם דער הייליגער מהר"ל זי"ע האט‬ ‫געשטעלט פיל פון די בלוט בלבולים פון אידישע‬ ‫געהייסן(‪.‬‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫ער איז געווען דער שר התורה גאון הגאונים‬ ‫ער איז נתגדל געווארן בי זיין טאטן אין שטוב‬ ‫ארי שבחבורה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א איש‬ ‫מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה‪ ,‬און אפילו‬ ‫אלקים קדוש וטהור מאוד‪ ,‬ער איז געווען א בקי‬ ‫זייענדיג נאך א גאר יונגער קינד‪ ,‬האט מען שוין‬ ‫נפלא בנגלה ובנסתר‪ ,‬און א בקי בכל החכמות‪ ,‬כל‬ ‫געזען זיין גדלות בתורה און זיין מוראדיגע קדושה‬ ‫רז לא אניס ליה‪ ,‬ער איז געווען דער רבן של כל בני‬ ‫מיט וואס ער האט זיך שוין דאן געפירט‪ ,‬און ער איז‬ ‫הגולה און דער שר גדול ליהודים‪ ,‬וואס אלע גאונים‬ ‫געווען א גאון בתורה שוין דאן גרעסער ווי סיי ווער‬ ‫און גדולים בדורו האבן זיך אוטער געווארפן‬ ‫אין זיין יארגאנג‪.‬‬ ‫אונטער זיין הנהגה‪ ,‬ער האט מתקן געווען גרויסע‬ ‫בזיווג ראשון האט ער חתונה געהאט מיטן‬ ‫תיקונים ביי אידישע קינדער‪ ,‬ער האט מחבר‬ ‫טאכטער פון הגה"ק רבי אברהם חיות זי"ע‪ ,‬און פון‬ ‫געווען צענדליגע הייליגע חיבורים וואס זענען אן‬ ‫די זיווג האט דער הייליגער מהר"ל געהאט צוויי‬ ‫גענומען געווארן אין די גאנצע וועלט‪ ,‬ער איז‬ ‫טעכטער‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א בעל‬ ‫רוח הקדוש נפלא‪.‬‬ ‫ווען זיין רעבעצין איז ליידער נפטר געווארן‪ ,‬האט‬ ‫ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט הרבנית הצדקת‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז פסח ביינאכט ווען דער‬ ‫מרת פערל ע"ה‪,‬‬ ‫הייליגער מהר"ל איז געבוירן‪ ,‬האט זיך די מאמע‬ ‫בת הקצין הגדול הגה"ק רבי שמואל שמעלקא ב"ר‬ ‫נישט אזוי גוט געפילט‪ ,‬איז די מאמע ארויס אין‬ ‫יעקב רייך זי"ע‪ ,‬הנקרא רייכער שמעלקא‪ ,‬וואס איז‬ ‫הויף שעפן אביסל ליפט‪ ,‬און דאן האט זי‬ ‫געווען א מקורב למלכות‪.‬‬ ‫באמערקט‪ ,‬א גוי מיט א זאק אין די האנט‪ ,‬און ווי‬ ‫באקאנט האבן די אידן דאן גאר אסאך געליטן פון‬ ‫דער שווער זייענדיג א גרויסער עושר און אויך‬ ‫בלוט בלבולים וואס די גוים פון שטאט האבן‬ ‫א אדם חשוב‪ ,‬האט ער געגעבן א גרויסן נדן פארן‬ ‫ארונטער געווארפן א טויט קינד‪ ,‬און דאן געזאגט‬ ‫חתן‪ ,‬אז ער זאל קענען זיצן על תורה ועבודה יומם‬ ‫אז די אידן ניצן די בלוט פאר די מצות‪.‬‬ ‫ולילה‪ ,‬און אויך האט דער שווער צו געזאגט א‬ ‫גרויסן סכום אז דער חתן דער מהר"ל זאל לערנען‬ ‫אזוי ווי די מאמע האט געזען דעם גוי מיטן‬ ‫ביים גאון דער הייליגער מהרש"ל זי"ע‪ ,‬וואס ביי‬ ‫זאק‪ ,‬האט זי אנגעהויבן מאכן קולות‪ ,‬און צום מזל‬ ‫דעם גאון האט דער הייליגער מהר"ל גאר אסאך‬ ‫איז דארט געווען א וועכטער‪ ,‬וואס האט גלייך‬ ‫תורה געלערנט‪.‬‬ ‫געהייסן פארן גוי אויף צו מאכן דעם זאק‪ ,‬און עס‬ ‫‪8‬‬ ‫גאונים בתורה‪ ,‬אויך האט ער אין דעם שטאט גאר‬ ‫אבער ליידער נאך בעפאר די חתונה‪ ,‬האבן די‬ ‫אסאך תיקונים מתקן געווען‪.‬‬ ‫גוי'שע רשעים פונעם שטאט בארויבט דעם שווער‬ ‫מיט זיין גאנצע געלט‪ ,‬און ער איז געווארן א עני‬ ‫בשנת של"ג איז ער אריבער צום שטאט פראג‪,‬‬ ‫ואביון‪ ,‬האט ער דאן געשיקט פארן הייליגען‬ ‫און דארט האט ער אויף געשטעלט זיין קלויז וואס‬ ‫מהר"ל א בריוו זאגענדיג‪ ,‬אז וויבאלד ער קען אים‬ ‫איז געווען איינע פון די צוויי גרויסע בתי הכנסת‬ ‫מער נישט אויס האלטן מיטן נדן וואס ער האט זיך‬ ‫אין שטאט‪ ,‬און דארט האט ער מרביץ תורה געווען‬ ‫איטער גענומען‪ ,‬איז ער מסכים אויב ער וויל‬ ‫פאר זיינע תלמידים‪ ,‬און פון דארט זענען ארויס‬ ‫אפלאזן דעם שידוך‪.‬‬ ‫געקומען גדולים און גאונים בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער מהר"ל גענטפערט‪ ,‬אז פון‬ ‫הגה"ק רבי יום טוב ליפמאן העליר בעל תוספות יום‬ ‫זיין זייט‪ ,‬אויב וויל ער קען ער נעמען אן אנדערן‬ ‫טוב מקראקא זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען זיין תלמיד‬ ‫שידוך פארן טאכטער‪ ,‬אבער ער דער מהר"ל איז‬ ‫מובהק‪ ,‬און גאר אסאך געהויבענע זאכן האט דער‬ ‫מסכים צו ווארטן אויף ישועות השי"ת‪ ,‬אז דער‬ ‫תלמיד מיטן רבין אויפגעטון‪,‬‬ ‫גרויסער באשעפער וועט שיקן א ישועה אז ער‬ ‫הגה"ק רבי שלמה אפרים לונטשיץ בעל כלי יקר‬ ‫זאל צוריק רייך ווערן‪ ,‬און דאן וועט פארקומען די‬ ‫זי"ע‪ ,‬ממלא מקום רבו אין פראג‪,‬‬ ‫חתונה‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי דוד גאנז בעל צמח דוד זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי אליהו מלואנץ הנקרא בעל שם זי"ע‪.‬‬ ‫דאן האט די כלה אויף געמאכט א בעקעריי‪,‬‬ ‫פון ווי זי האט פארדינט עפעס געלט‪ ,‬כדי צו קענען‬ ‫מען האט אמאל געפרעגט דעם פוסק הדור‬ ‫העלפן די טאטע מיט די פרנסה אין שטוב‪ ,‬איין טאג‬ ‫הגה"צ רבי מאיר אריק מטארנא זי"ע‪ ,‬אויב עס איז‬ ‫איז דורך געפארן א גוי אויף א פערד‪ ,‬און ער האט‬ ‫אמת אז דער מהר"ל מפראג האט באשאפען א‬ ‫געוואלט נעמען פון די ברויט פון די בעקעריי אויף‬ ‫גולם דורך דעם ספר יצירה‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אויב‬ ‫בארג‪ ,‬אבער די כלה האט זיך געבעטן‪ ,‬אז זי ברויך‬ ‫דער מהר"ל מפראג האט באשאפן א גולם צו נישט‪,‬‬ ‫די געלט פאר די ברויט‪ ,‬ווייל זי דארף העלפן די‬ ‫ווייס איך נישט‪ ,‬אבער אז דער מהר"ל האט אויף‬ ‫עלטערן מיט פרנסה‪.‬‬ ‫געשטעלט אזא גרויסן תלמיד ווי דער הייליגער‬ ‫תוספות יום טוב‪ ,‬ווייס איך יא‪ ,‬און דאס איז פיל‬ ‫האט דער רייטער איר געגעבן דעם מרדעת‬ ‫גרעסער ווי באשאפן א גולם‪.‬‬ ‫וואס איז א זאטל פון אויף די פערד‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ער געט דאס אלס משכון‪ ,‬און אויב ער ברענגט‬ ‫בשנת של"ח האט ער גענדיגט שרייבן זיין‬ ‫נישט אפ דאס געלט פאר די ברויט נאך אפאר טאג‪,‬‬ ‫הייליגן ספר גור אריה על התורה‪ ,‬און בשנת שמ"ב‬ ‫קען זי האבן דעם זאטל אנשטאט דעם‪.‬‬ ‫האט ער גענדיגט דעם הייליגען ספר גבורות ד'‪ ,‬און‬ ‫בשנת שמ"ט האט ער ארויסגעגעבן זיין ספר דרך‬ ‫נאך אפאר טאג וואס זי האט געזען אז דער‬ ‫החיים על מסכת אבות‪.‬‬ ‫רייטער קומט נישט צוריק‪ ,‬האט זי אויף געמאכט‬ ‫דעם זאטל‪ ,‬און לפלא איז דארט געווען אריינגענייט‬ ‫אויך האט דער הייליגער מהר"ל מייסד געווען‬ ‫אסאך גאלדענע מטבעות‪ ,‬און די מצב ביים טאטן‬ ‫אין שטאט א חברה קדישא און ער האט געשריבן‬ ‫איז צוריק אויף געראכטן געווארן‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫תקנות ווי אזוי די חברה קדישא זאלן זיך פירן‪ ,‬און‬ ‫אפגעשיקט די נדן פארן חתן און דאן האט מען אפ‬ ‫די תקנות האבן אלע שטעט אין אירופה‬ ‫געראכטן די חתונה‪.‬‬ ‫איינגעפירט‪.‬‬ ‫בשנת שי"ג איז ער געווארן אויף גענומען אלס‬ ‫בשנת שמ"ג ווען די רב פון פראג איז נפטר‬ ‫אב"ד פון שטאט ניקלשבורג‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫געווארן‪ ,‬איז דער הייליגער מהר"ל געווען איינע‬ ‫געדינט אלס רב פאר ‪ 20‬יאר‪ ,‬ער איז דארט געזעצן‬ ‫פון די קאנדידאטן וואס מען האט געוואלט אויף‬ ‫און געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬און‬ ‫נעמען אלס ממלא מקום‪ ,‬און ער האט דאן‬ ‫מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים‬ ‫‪9‬‬ ‫הגה"ק רבי דוד גאנז בעל צמח דוד זי"ע שרייבט‪,‬‬ ‫געהאלטן א דרשה אין דעם אלט ניי שוהל אין‬ ‫לגבי דעם אודיענץ ביים קיסר בזה"ל‪" ,‬וקיסר‬ ‫שטאט פראג‪ ,‬אבער דער הייליגער מהר"ל זייענדיג‬ ‫רודולפוס ברוב חסדו ואמתו שלח אליו וקרא אליו‬ ‫א איש האמת‪ ,‬האט ער ביים דרשה מוסר געזאגט‬ ‫את הגאון הנ"ל‪ ,‬וקבלו בסבר פנים יפות‪ ,‬ודיבר אתו‬ ‫פאר די ראשי הקהלה‪ ,‬און צוליב דעם האבן זיי אויף‬ ‫פה אל פה כאשר ידבר איש אל רעהו‪ ,‬ומהות ואיכות‬ ‫גענומען הגה"ק רבי יצחק חיות זי"ע א שוואגער‬ ‫הדברים סתומים וחתומים ונעלמים הם"‪.‬‬ ‫פונעם מהר"ל בזיווג ראשון אלס רב אין שטאט‬ ‫פראג‪.‬‬ ‫חודש אייר בשנת שנ"ב האט מען אויף‬ ‫גענומען אלס רב אין פראג דעם הייליגען גאון‬ ‫בשנת שד"מ האט ער זיך אריבער געצויגען‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי יפה בעל הלבושים זי"ע‪ ,‬און דאן‬ ‫מיט די תלמידים קיין פוזנא‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫האט זיך דער הייליגער מהר"ל צוריק געצויגען‬ ‫ווייטער מרביץ תורה געווען פאר זיינע געהויבענע‬ ‫צום שטאט פוזנא‪ ,‬און דארט איז ער געבליבן פאר‬ ‫תלמידים‪ ,‬בשנת שמ"ו האט מען אים אויף גענומען‬ ‫‪ 5‬יאר‪.‬‬ ‫אלס רב אין שטאט פוזנא און אויך אין אלע שטעט‬ ‫ארום‪.‬‬ ‫אבער בשנת שנ"ז איז דער מהר"ל צוריק‬ ‫געקומען קיין פראג‪ ,‬און דאן האט מען אים אויף‬ ‫בשנת שמ"ז האט אויס געבראכן א מחלוקה‬ ‫גענומען אלס אב"ד און ראש ישיבה פון שטאט‬ ‫אין די קהלה אין פראג און מען האט אפ געזאגט‬ ‫פראג און דארט איז ער שוין געבליבן ביז צו זיין‬ ‫דעם רב הגה"ק רבי יצחק חיות זי"ע און ער איז‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫אוועק פון שטאט‪.‬‬ ‫צווישן די יארן פון שנ"ח און שנ"ס האט דער‬ ‫בשנת שמ"ח איז דער מהר"ל צוריק געקומען‬ ‫הייליגער מהר"ל ארויסגעגעבן די הייליגע ספרים‬ ‫אין שטאט פראג‪ ,‬און דאן האט ער געהאלטן א‬ ‫באר הגולה‪ ,‬נצח ישראל‪ ,‬אור חדש‪ ,‬נר מצוה‪,‬‬ ‫דרשה אין שוהל‪ ,‬ער האט מעורר געווען די אידן אז‬ ‫תפארת ישראל‪.‬‬ ‫מען זאל אפשטעלן די מחלוקת און זיך געבעטן אז‬ ‫מען זאל שלום מאכן‪.‬‬ ‫דעם בקיאות פונעם הייליגען מהר"ל אין די‬ ‫הייליגע תורה הקדושה איז געווען ממש אין לשער‪,‬‬ ‫איינע פון די זאכן וואס מען האט דאן ביי די‬ ‫ער איז געווען א בקי נפלא בכל מקצועות התורה‬ ‫מחלוקה געוואלט איינפירן איז געווען‪ ,‬אז מען‬ ‫סיי בתורת הנגלה וואס עס איז כמעט נישט געווען‬ ‫האט געוואלט אז די עשירים זאלן זיך מער‬ ‫עפעס וואס ער האט נישט געקענט‪ ,‬און אויך אין‬ ‫אנשטרענגען אויס צו האלטן די ארימעלייט פון‬ ‫תרת הקבלה און חכמת הקבלה‪ ,‬און אפילו אין‬ ‫שטאט‪ ,‬און דער הייליגער מהר"ל זי"ע האט‬ ‫אוסטראנאמיה איז ער אויך געווען א בקי‪ ,‬צדיקים‬ ‫געפאדערט‪ ,‬אז כדי ער זאל נעמען דאס רבנות אין‬ ‫האבן דעם מהר"ל מדמה געווען‪ ,‬צום הייליגען‬ ‫שטאט פראג‪ ,‬מיז מען מבטל זיין‪ ,‬אז די ראשי‬ ‫אריז"ל מיט זיינע געוואלדיגע אויפטוען אין אלע‬ ‫קהלה זאלן איינטיילן וואס מען זאל טון בעניני‬ ‫עניני קבלה און נסתר‪.‬‬ ‫הדת‪.‬‬ ‫אויך איז ער געווען באקאנט אלס א‬ ‫אזוי איז דאס אנגעגאנגען פאר פיר יאר וואס‬ ‫געוואלדיגע לוחם קעגן יעדע זאך וואס איז געווען‬ ‫דער מהר"ל האט דארט געוואוינט און‬ ‫קעגן די הלכה אדער סיי וואס‪ ,‬אין די קדושה‬ ‫אימאפיציעל געווען דער מנהיג פון די אידן אין‬ ‫פונעם הייליגען מהר"ל קען מען זיך אפילו נישט‬ ‫פראג‪ ,‬אבער רב פון שטאט האט ער נישט געוואלט‬ ‫פארשטעלן‪ ,‬ער איז געווען קודש קדשים למעלה‬ ‫נעמען ווילאנג מען גלייכט זיך נישט אויס‪.‬‬ ‫מהשגותינו‪ ,‬א בעל רוח הקודש און א גרויסע בעל‬ ‫מופת‪ ,‬הונדעטער מעשיות איז דא וואס דער‬ ‫חודש אדר בשנת שנ"ב האט מען‬ ‫גרויסער צדיק וקדוש האט אלס אויפגעטון מיט‬ ‫איינגעלאדענט דעם מהר"ל צום שטוב פונעם‬ ‫זיין גרויסע כח התורה וקדושה‪.‬‬ ‫קיסר רודאלף דער צווייטער‪ ,‬און ווי דער תלמיד‬ ‫‪10‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫ווי עס איז באקאנט האבן די אידן דאן אין יענע‬ ‫צייטן גאר אסאך געליטן פון די רשעים די שונאי‬ ‫בנו יחידו הגה"ק רבי בצלאל חריף אב"ד קאלין זי"ע‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬וואס האבן געפייניגט און גערוידפט די‬ ‫חתנו הגה"ק רבי יצחק ב" שמעון כ"ץ בעל שוחר‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬און איינע פון די גאר שווערע‬ ‫טוב זי"ע‪,‬‬ ‫זאכן וואס די אידן זענען ליידער דורך יענע צייטן‪,‬‬ ‫חתנו הגה"ק רבי שמעון ברגדיס זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען די באוויסטע בלוט בלבולים וואס די‬ ‫חתנו הגה"ק רבי אברהם הלוי וולירשטיין זי"ע‪,‬‬ ‫גוים די רשעים האבן אונטער געשטעלט‪ ,‬און‬ ‫חתנו הגה"ק רבי הירש סאבאטקי זי"ע‪,‬‬ ‫געזאגט אז די אידישע קינדער ניצן די בלוט פון‬ ‫הגה"ק רבי חיים יואל וואהל זי"ע‪.‬‬ ‫גוי'שע קינדער פאר די מצות פון פסח‪.‬‬ ‫ער האט מחבר געווען מער ווי ‪ 20‬ספרים‪ ,‬וואס‬ ‫יעדעס יאר ווען עס איז אנגעקומען די יו"ט‬ ‫אלע פון זיי זענען געשריבן געווארן בקדושה‬ ‫פסח‪ ,‬איז געווען א שווערע צייט פאר די אידן פון‬ ‫ובטהרה און אן גענומען געווארן אין די גאנצע‬ ‫פראג און אלע שטעט ארום‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און ווי דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע‬ ‫הייליגער מהר"ל זי"ע וואס איז געווען באקאנט אין‬ ‫האט מעיד געווען‪ ,‬אז אלע ספרים פונעם מהר"ל‬ ‫יעדע חלק פון די תורה און אויך אין דעם גרויסן‬ ‫זי"ע זענען געשריבן געווארן מיט רוח הקודש‪.‬‬ ‫ספר יצירה‪ ,‬גענומען זיין תלמיד און איידעם הרה"ק‬ ‫רבי יצחק ב"ר שמעון כ"ץ זי"ע און דעם תלמיד‬ ‫ספר גור אריה‪ ,‬ביאור רחב ועמוק על פירוש רש"י‬ ‫הגה"ק רבי יעקב ב"ר חיים ששון הלוי זי"ע‪ ,‬און‬ ‫על התורה‪.‬‬ ‫זענען אריין אין וואלד‪.‬‬ ‫ספר גבורות ד'‪ ,‬על ענייני יציאת מצרים‪ ,‬ניסים‬ ‫והגדה של פסח‪.‬‬ ‫און דער הייליגער צדיק וקדוש דער מהר"ל‬ ‫ספר תפארת ישראל‪ ,‬על מתן תורה‪ ,‬מעלת התורה‬ ‫האט מיט די שמות הקדושים באשאפען דעם גולם‬ ‫והמצוות‪.‬‬ ‫מפראג‪ ,‬וואס צוליב וואס ער איז געווען באשאפן‬ ‫ספר נצח ישראל‪ ,‬על ענייני הגלות‪ ,‬הגאולה‪ ,‬חורבן‬ ‫מיט די הייליגע שמות‪ ,‬האט ער געהאט גאר‬ ‫הבית וביאת המשיח‪.‬‬ ‫הייליגע כוחות‪ ,‬און מיט דעם גולם האט דער‬ ‫ספר נר מצוה‪ ,‬על חג החנוכה וענייני ארבע מלכויות‪.‬‬ ‫מהר"ל צענדליגע בלוט בלבולים פארמיטן‪ ,‬ווען‬ ‫ספר אור חדש‪ ,‬ביאור על מגילת אסתר ונס פורים‪.‬‬ ‫דער גולם האט גאר אסאך מסוכן'דיגע זאכן געטון‬ ‫ספר דרך חיים‪ ,‬פירוש מעמיק על מסכת אבות‪.‬‬ ‫און מיט דעם פארמיטן אז אידישע קינדער זאלן‬ ‫ספר באר הגולה‪ ,‬ביאור והגנה על מאמרי חז"ל‬ ‫נישט ליידן פון די גוים פון שטאט‪.‬‬ ‫והאגדות שנראים תמוהים‪.‬‬ ‫אויך האט דער צדיק וקדוש דער הייליגער‬ ‫ספר נתיבות עולם‪ ,‬ספר היסוד בענייני מידות‪ ,‬מוסר‬ ‫מהר"ל מפראג זי"ע זוכה געווען‪ ,‬אז מיט זיין גרויסן‬ ‫והנהגת האדם )שני חלקים(‪.‬‬ ‫כוח התורה און זיין געוואלדיגע קדושה און חכמה‪,‬‬ ‫ספר חידושי אגדות‪ ,‬על אגדות הש"ס )מסודר לפי‬ ‫אז דער קיסר פון שטאט האט מסכים געוען צו די‬ ‫סדרי הש"ס(‪.‬‬ ‫בקשה פונעם מהר"ל‪ ,‬אז ער זאל זיך קענען‬ ‫מתווכח זיין מיט די גלחים‪ ,‬און זאל זיי קענען‬ ‫הרה"ק רבי שמואל מקאמינקא זי"ע האט‬ ‫איינמאל פאר אלעמאל אויף ווייזן די שקר אין די‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז די הייליגע ספרים פונעם מהר"ל‬ ‫אלע בלוט בלבילים‪.‬‬ ‫זי"ע איז מסוגל צו ניצול ווערן פון מינות ח"ו‪ ,‬און עס‬ ‫איז א סגולה פאר אמונה אונעם הייליגער‬ ‫און ער האט טאקע באוויזן זיך צו מתווכח זיין‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫מיט ‪ 300‬גרויסע גלחים און רשעים פון שטאט‬ ‫פראג‪ ,‬און זיי אויף געוויזן דעם שקר אין די בלוט‬ ‫הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט נאך‬ ‫בלבילים‪ ,‬און דורך דעם האט דער קיסר ארויס‬ ‫געזאגט בשם הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫געגעבן א פקידה‪ ,‬אז מען זאל מער נישט גלייבן‬ ‫דריקן די הייליגע ספרים פונעם מהר"ל‪ ,‬איז א סגולה‬ ‫דעם שקר‪ ,‬און דורך דעם האט ער געראטעוועט די‬ ‫פאר גרויסע ישועות בכל ענינים‪ ,‬אויך האט דער‬ ‫אידן פון די ביטערער צרה‪.‬‬ ‫‪11‬‬ ‫זענען סתם פאלש‪ ,‬און איינמאל פאר אלעמאל‬ ‫הייליגער סאטמאר רבי זי"ע יעדעס יאר בעפאר‬ ‫פטור ווערן דערפון‪.‬‬ ‫דעם סדר פסח ביינאכט‪ ,‬געלערנט דעם הייליגען‬ ‫ספר גבורות ד' און געזאגט‪ ,‬אז ער פארשטייט נישט‬ ‫דער קארדנאל האט אים געבעטן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫ווי אזוי א איד קען צוגיין צום סדר‪ ,‬אן דורך לערנען‬ ‫זיך מתווכח זיין מיט די ‪ 300‬גרעסטע גלחים‪ ,‬און‬ ‫דעם ספר גבורות ד'‪.‬‬ ‫דארט וועט ער אויפווייזן די פאלשקייט‪ ,‬האט‬ ‫אבער דער מהר"ל געזאגט‪ ,‬אז זיך מתווכח זיין מיט‬ ‫הרה"ק רבי שמעון מזעליחוב זי"ע פלעגט‬ ‫‪ 300‬מענטשן אויפאמאל וועט נישט ארבעטן‪,‬‬ ‫אסאך לערנען די הייליגע ספרים פונעם מהר"ל‬ ‫אבער ער איז מסכים צו האבן א וויכיח מיט ‪10‬‬ ‫זי"ע און געזאגט‪ ,‬אז די ספרים זענען די יסוד פאר‬ ‫גלחים יעדן טאג פאר די קומענדיגע ‪ 30‬טאג‪ ,‬כך‬ ‫אמונה און קדושה פאר די נפש ונשמת ישראל‪.‬‬ ‫הוה דאן האט דער הייליגער מהר"ל פאר ‪ 30‬טאג‪,‬‬ ‫זיך מתווכח געווען מיט די גלחים‪ ,‬און די ‪ 30‬טאג‬ ‫רבינו הקדוש רבי משה איסרליש בעל הרמ"א‬ ‫איז געווען א יום תפילה ביי די אידן פין שטאט‬ ‫זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער הייליגער מהר"ל‬ ‫פראג‪ ,‬אז און דעם זכות זאל די גזירה איינמאל פאר‬ ‫זי"ע האט געהאט נשמת דוד המלך ע"ה‪.‬‬ ‫אלעמאל בטל ווערן‪ ,‬און דער מהר"ל זאל מצליח‬ ‫זיין צו אויפוויזן דעם פאלשקייט דערפון‪.‬‬ ‫בעפאר זיין פטירה האט ער געלאזט צוואה‪ ,‬אז‬ ‫זיין ממלא מקום זאל זיין די תלמיד הגה"ק רבי‬ ‫עס האט שוין כמעט אויסגעזען ווי מען האט‬ ‫שלמה אפרים לונטשיץ בעל כלי יקר זי"ע‪.‬‬ ‫מבטל געווען די גזירה‪ ,‬נאכדעם וואס דער‬ ‫הייליגער מהר"ל זי"ע איז געווארן איינגעלאדענט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים זקן ושבע ימים אלט‬ ‫צום שטוב פונעם קיסר רודאלף‪ ,‬און דער קיסר‬ ‫זייענדיג ‪ 97‬יאר‪ ,‬ביום ח"י אלול בשנת שס"ט‪,‬‬ ‫האט גאר פריינטליך גערעדט מיטן מהר"ל‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח הישן אין שטאט‬ ‫פראג‪.‬‬ ‫אבער אביסל שפעטער האט דער קיסר ארויס‬ ‫געגעבן א באפעל‪ ,‬אז ווען עס קומט ארויס א בלוט‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫בלבול זאל נאר דער וואס איז באשילדיגט געווארן‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ווערן איינגעזעצט‪ ,‬און אלע אנדערע אידן זאלן‬ ‫נישט באשולדיגט ווערן‪ ,‬אבער דאס איז געווען א‬ ‫צרה‪ ,‬ווייל ווען א גוי האט זיך געוואלט אפרעכענען‬ ‫מעשיות‬ ‫מיט א איד‪ ,‬האט ער אונטער געווארפן א טויטע‬ ‫גוי'שע קינד‪ ,‬און אזוי איז ער פטור געווארן פון‬ ‫ווי באקאנט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מהר"ל‬ ‫דעם איד‪.‬‬ ‫מפראג איז געווארן רב אין שטאט פראג‪ ,‬איז דאן‬ ‫אן געגאנגען די ביטערע בלוט בלבולים אויף די‬ ‫דאן האט דער הייליגער מהר"ל געמאכט א‬ ‫אידן פון שטאט פראג און אויך אין די ארימיגע‬ ‫שאלת חלום‪ ,‬און אנגעפרעגט אין הימל‪ ,‬וואס ער‬ ‫שטעט‪ ,‬און דער הייליגער מהר"ל האט געארבעט‬ ‫זאל טון כדי צו ראטעווען די אידן פון די ביטערע‬ ‫מיט אלע זיינע כוחות‪ ,‬צו מבטל זיין די גזירה און‬ ‫גזירה‪ ,‬און מען האט מגלה געווען פארן מהר"ל‪ ,‬אז‬ ‫אויף ווייזן די שקר אין די בלבול‪ ,‬און מסביר זיין אז‬ ‫ער זאל באשאפן דורך די ספר יצירה א גולם‪ ,‬וואס‬ ‫די אידן האבן א עבירה אין די תורה צו עסן בלוט‪.‬‬ ‫וועט האבן גרויסע הייליגע כוחות און דאס וועט‬ ‫ברענגען די ישועה‪.‬‬ ‫דאן האט ער געשריבן א בריוו צום ראש‬ ‫הכמרים‪ ,‬וואס מען האט אים גערופן קארדינאל‪,‬‬ ‫דאן האט דער מהר"ל מגלה געווען דעם‬ ‫און זיין נאמען איז געווען יאהן סאלוועסטער‪ ,‬און‬ ‫תשובה פאר זיין תלמיד און איידעם הגה"ק רבי‬ ‫דער הייליגער מהר"ל האט זיך געבעטן ביי אים‪ ,‬אז‬ ‫יצחק ב"ר שמעון כ"ץ זי"ע און פאר זיין תלמיד‬ ‫ער וויל זיך מיט אים טרעפן און דורך גיין דעם‬ ‫הגה"ק רבי יעקב ב"ר חיים ששון הלוי זי"ע‪ ,‬און איין‬ ‫גאנצן ענין‪ ,‬און אויפווייזען אז די אלע בלבולים‬ ‫‪12‬‬ ‫געקומען‪ ,‬און ווען ער האט געזעהן וואס דא גייט‬ ‫נאכט זענען די דריי צדיקים ארויס אין וואלד ביים‬ ‫פאר‪ ,‬האט ער גלייך פארשטאנען וואס מען האט‬ ‫טייך מלדווקא‪ ,‬און דארט האט דער הייליגער‬ ‫דא געטון‪ ,‬אז מען האט געבעטן פונעם גולם צו‬ ‫מהר"ל באשאפען דעם גולם פון פראג‪.‬‬ ‫ברענגען וואסער אויף יו"ט‪ ,‬האט ער גלייך גענומען‬ ‫דעם גולם‪ ,‬און אריין געטראגן אין זיין שטוב‪ ,‬און‬ ‫און דער הייליגער מהר"ל האט אנגעזאגט‬ ‫דאן האט ער נאכאמאל אנגעזאגט אין שטוב‪ ,‬אז‬ ‫פארן גולם‪ ,‬אז איך האב דיך באשאפן כדי צו העלפן‬ ‫מיטן גולם זאל מען זיך נישט באדינען אויף קיין‬ ‫אידן בעת צרה‪ ,‬און די וועסט קענען אריינגיין אין‬ ‫שום צרכי הבית‪.‬‬ ‫פייער און אין וואסער‪ ,‬ווייל די האסט גרויסע כוחות‬ ‫•••‬ ‫און די אלע זאכן קענען נישט שולט זיין אין דיר‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי ישעי' מפראג זי"ע וואס איז געווען‬ ‫דער הייליגער מהר"ל האט געזאגט‪ ,‬אז דער גולם‬ ‫א איידעם ביי הרה"ק רבי יצחק מראדוויל זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫האט די נשמה פון יוסף שידא וואס ווערט‬ ‫איינמאל זייער נישט געזונט געווען‪ ,‬און די מאמע‬ ‫דערמאנט אין די גמרא‪ ,‬אז ער האט שוין געהאלפן‬ ‫האט געשיקט א שליח זאל אים מזכיר זיין ביים‬ ‫די חכמי התלמיד אין זיי מציל געווען‪.‬‬ ‫צדיק רבי יצחק מראדוויל זי"ע‪ ,‬דאן האט די טאטע‬ ‫הרה"ק רבי משה זי"ע געזאגט פאר זיין פרוי‪,‬‬ ‫און טאקע די גולם האט דער הייליגער מהר"ל‬ ‫פארקויף א חלק פון דיינע צירונג און מיט די געלט‬ ‫גענוצט גאר אסאך פאר צרכי העיר‪ ,‬סיי מיט די‬ ‫זאל מען דריקן איינע פון די ספרים פונעם הייליגען‬ ‫בלוט בלבולים וואס דורך דעם גולם זענען‬ ‫מהר"ל זי"ע וואס דאס איז א סגולה פאר ישועות‪.‬‬ ‫צענדליגע בלוט בלבולים פארמיטן געווארן‪ ,‬און‬ ‫אידישע קינדער האבן דאן אויף געהערט ליידן פון‬ ‫די פרוי האט גלייך געטון וואס איר מאן האט‬ ‫די צרות פון די גוים‪ ,‬אויך האט דער מהר"ל געניצט‬ ‫געבעטן‪ ,‬און זיי האבן געלאזט דריקן א ספר פונעם‬ ‫דעם גולם אויף אנדערע שליחות‪ ,‬ווי ער האט‬ ‫מהר"ל זי"ע‪ ,‬אפאר טאג שפעטער איז דער זון רבי‬ ‫געברויכט דעם כח פונעם גולם‪.‬‬ ‫ישעי' אריין צום טאטן אין שטוב‪ ,‬און ער האט זייער‬ ‫•••‬ ‫געשוויצט‪ ,‬און מען האט געזען אז עס איז אים‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער מהר"ל זי"ע‬ ‫בעסער געווארן‪.‬‬ ‫אנגעזאגט אין שטוב‪ ,‬אז דער גולם האט ער נאר‬ ‫אראפ געברענגט צו העלפן די אידן פון שטאט מיט‬ ‫און ער דערציילט פארן טאטן‪ ,‬אז אינמיטן‬ ‫די גזירות פון די גוים‪ ,‬און מען זאל זיך מיט אים‬ ‫שלאפן האט ער געזען אן אלטער איד וואס איז‬ ‫נישט באדינען אויף קיין שום צרכים אין שטוב‪,‬‬ ‫געקומען צו אים‪ ,‬און ער פרעגט אים ווי עס טוט‬ ‫אבער איין יאר ערב פסח‪ ,‬האט די רעבעצין די‬ ‫אים וויי‪ ,‬און דער אלטער איד האט אריבער‬ ‫צדקת מרת פערל ע"ה געזעהן‪ ,‬אז עס איז נאכנישט‬ ‫געפירט זיינע הענט אויף יענעם פלאץ‪ ,‬און לפלא‬ ‫דא קיין וואסער אין שטוב לכבוד פסח‪ ,‬האט זי זיך‬ ‫ווי ער האט געלייגט זיינע הענט איז מיר גלייך‬ ‫נישט געקענט איינהאלטן‪ ,‬און געבעטן פונעם גולם‬ ‫בעסער געווארן‪ ,‬און ווען ער האט מסביר געווען‬ ‫אז ער זאל גיין ברענגען וואסער פונעם טייך‪.‬‬ ‫פארן טאטן ווי אזוי דער אלטער איד האט‬ ‫דער יוסלע איז טאקע אריבער געפארן צום‬ ‫אויסגעזען‪ ,‬האט אים דער טאטע געזאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫טייך און געבערנגט וואסער‪ ,‬אבער וויבאלד ער איז‬ ‫איז געווען דער הייליגער מהר"ל זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫דאך נישט געווען קיין מענטש נאר עפעס‬ ‫געקומען מעולם העליון‪ ,‬און אים אויס געהיילט אין‬ ‫העכער'ס ווי דעם‪ ,‬האט ער נישט געוויסט ווען מען‬ ‫זכות וואס מען האט געדריקט זיין הייליגע ספר‪.‬‬ ‫ברויך אויף הערן ברענגען‪ ,‬און קיינער האט זיך‬ ‫•••‬ ‫נישט אומגעקוקט אויף אים‪ ,‬האט דער גולם‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז בחייו האט דער הייליגער‬ ‫געהאלטן און איין ברענגען וואסער‪ ,‬ביז די שטוב‬ ‫מהר"ל מפראג זי"ע אפ געקויפט דריי חלקות‬ ‫איז געווארן פיל מיט וואסער‪ ,‬אז עס האט‬ ‫אינעם ביה"ח אין שטאט פראג‪ ,‬איינס פאר זיך‪ ,‬דאס‬ ‫אנגעהויבן אריין רינען אין אלע שטובער‪.‬‬ ‫צווייטע פארן רעבעצין‪ ,‬און דאס דריטע איז געווען‬ ‫פאר זיין הייליגען זוהן רבי בצלאל זי"ע‪ ,‬אבער דער‬ ‫פארשטייט זיך אז עס איז געווארן א גרויסע‬ ‫זוהן רבי בצלאל האט זיך אריבער געצויגען קיין‬ ‫רעש‪ ,‬דאן איז דער הייליגער מהר"ל זי"ע אריין‬ ‫‪13‬‬ ‫וועט ווארטן‪ ,‬און נישט אפלאזן דעם שידוך‪ ,‬און ער‬ ‫קעלן‪ ,‬און איז דארט ליידער נסתלק געווארן‬ ‫איז געבליבן זיצן און לערנען בהתמדה אין ישיבה‪,‬‬ ‫יונגערהייט נאך בחייו פון זיין הייליגען טאטן‪ ,‬און‬ ‫עס זענען אריבער לאנגע יארן און די כלה איז שוין‬ ‫מען האט אים מטמן געווען דארט אין שטאט‬ ‫עלטער געווארן‪ ,‬און כדי זיך צו שפייזן און‬ ‫קעלן‪ ,‬איז די דריטע חלקה געבליבן פריי‪ ,‬און דער‬ ‫ארויסהעלפן אין דעם טאטן'ס שטוב‪ ,‬האט זי‬ ‫זיידע האט צו געזאגט פארן אייניקל רבי שמואל‬ ‫געעפנט א קליין בעקעריי‪-‬געשעפט‪ ,‬אין יענע‬ ‫דער זוהן פון רבי בצלאל‪ ,‬אז נאך זיין הסתלקות‬ ‫צייט האט אויסגעבראכן א מלחמה‪ ,‬און אן ארמיי‪-‬‬ ‫וועט ער באקומען יענעם חלקה פון זיין טאטע‪.‬‬ ‫ריטער איז פארבייגעפארן און געזען איר ברויט‪-‬‬ ‫געשעפט‪.‬‬ ‫אבער ווי באוויסט האט מען אויפן ציון הקדוש‬ ‫פונעם הייליגען מהר"ל זי"ע ארויף געלייגט א גאר‬ ‫ער האט זייער געבעטן דאס מיידל‪ ,‬אז זי זאל‬ ‫גרויסע מצבה‪ ,‬און דערפאר איז די חלקה נעבן דעם‬ ‫אים געבן ברויט אויף בארג‪ ,‬און ער האט געגעבן‬ ‫מהר"ל געווען גאר שמאל‪ ,‬און עס איז נישט געווען‬ ‫זיין זאטל פון דעם פערד אלס משכון‪ ,‬און ער האט‬ ‫מעגליך דארט צו לייגן נאך איינעם‪ ,‬אבער דער‬ ‫געזאגט פאר איר‪ ,‬אז אויב ער קומט נישט צוריק‬ ‫אייניקל ווען ער האט שוין געהאלטן בעפאר זיין‬ ‫באצאלן דעם חוב‪ ,‬קען זי האלטן דעם זאטל אלס‬ ‫פטירה‪ ,‬האט ער גוזר געווען אויף די חברא קדישא‪,‬‬ ‫באצאלונג‪ ,‬נאך אפאר טאג וואס דער סאלדאט איז‬ ‫אז זיי זאלן נאך צו גרייטן דעם פלאץ בחייו‪ ,‬און‬ ‫נישט צוריק געקומען‪ ,‬האט זי אויפגעמאכט דעם‬ ‫אויב זיי וועלן זעהן‪ ,‬אז עז איז נישט דא קיין פלאץ‪,‬‬ ‫זאטל‪ ,‬און זי האט באמערקט‪ ,‬אז אינעווייניג אין‬ ‫זאלן זיי בעטן מחילה פונעם זיידן אז ער זאל מאכן‬ ‫זאטל איז געווען באהאלטן א פארמעגן פון‬ ‫פלאץ פארן אייניקל‪.‬‬ ‫גאלדענע מטבעות וואס יענער ריטער האט דארט‬ ‫לפלא ווען די חברא קדישא האבן אנגעהויבן‬ ‫באהאלטן‪ ,‬און מיט דעם עשירות האט מען גלייך‬ ‫גראבן דעם קבר פארן אייניקל‪ ,‬האט זיך דאס פלאץ‬ ‫געשיקט רופן דעם מהר"ל‪ ,‬און די חתונה איז‬ ‫אביסל מער פארשפרייט‪ ,‬און עס איז געווארן א‬ ‫פארגעקומען בשעה טובה‪.‬‬ ‫שיינעם פלאץ ווי מען זאל לייגן דעם אייניקל רבי‬ ‫•••‬ ‫שמואל‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי מען האט געענדיגט‬ ‫אין ספר נפלאות מהר"ל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫צו באערדיגן דעם אייניקל‪ ,‬איז די פלאץ צוריק‬ ‫לויט די פארשריבענע מסורות‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫געווארן גאר שמאל‪ ,‬עד כדי כך‪ ,‬אז מען האט פארן‬ ‫מהר"ל זי"ע באשאפן א "גולם" דורך צירופי שמות‬ ‫אייניקל נישט געקענט לייגן קיין געהעריגע מצבה‪,‬‬ ‫קדושים פונעם ספר יצירה‪ ,‬כדי צו ראטעווען כלל‬ ‫נאר א גאר שמאלע מצבה‪ ,‬אבער מען האט געזעהן‬ ‫ישראל פון בלבולי דם און שמד‪ ,‬דער מהר"ל האט‬ ‫אז די זיידע האט איין געהאלטן זיין צוזאג‪ ,‬און‬ ‫אים אנגערופן "יוסל'ה גולם"‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫געמאכט פלאץ פארן אייניקל אז ער זאל קענען‬ ‫אויספירן שליחות'ער פארן מהר"ל‪ ,‬אבער האט‬ ‫ליגן נעבן זיין גרויסן זיידן‪.‬‬ ‫נישט געקענט רעדן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שיחות חולין ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איין יאר פאר פסח‪ ,‬האט מען געוואלט‬ ‫אלס בחור איז דער הייליגער מהר"ל זי"ע געווארן‬ ‫אונטעררוקן א בלוט בלבול אויף דער מצה‪-‬‬ ‫א חתן מיט הרבנית שרל ע"ה‪ ,‬די טאכטער פונעם‬ ‫בעקעריי אין פראג‪ ,‬דער מהר"ל האט מיט זיין רוח‬ ‫גביר ר' שמואל רייך פון פראג‪ ,‬נאכן שידוך האט‬ ‫הקודש מרגיש געווען די סכנה‪ ,‬האט ער באפוילן‬ ‫דער שווער פארלוירן זיין גאנצן פארמעגן און‬ ‫פאר יוסל'ה גולם זיך אויסצובאהאלטן נעבן די זעק‬ ‫געווארן אן ארימאן‪ ,‬ר' שמואל האט געשריבן א‬ ‫מעל און אכטונג געבן‪ ,‬אינמיטן דער נאכט איז‬ ‫בריוו צום הייליגען מהר"ל און אים מוחל געווען‬ ‫אנגעקומען א גלח מיט א טויט קינד און געוואלט‬ ‫דעם שידוך כדי נישט אויפצוהאלטן דעם חתן‪,‬‬ ‫דאס אריילייגן אין איינע פון די זעק‪ ,‬אבער ווי נאר‬ ‫וויבאלד ער האט דאך נישט געהאט דאס געלט‬ ‫יענער האט געוואלט צורירן צום זאק‪ ,‬האט אים‬ ‫פאר נדן וואס ער האט זיך אונטערגענומען‪.‬‬ ‫דער גולם ארומגענומען מיט זיינע שטארקע‬ ‫אייזערנע הענט און אים פעסט געהאלטן ביז‬ ‫דער הייליגער מהר"ל האט אבער‬ ‫צופרי‪ ,‬ווען די שטאט‪-‬וועכטער און די שופטים‬ ‫געענטפערט מיט אן אמת'ע אמונת חכמים אז ער‬ ‫‪14‬‬ ‫איבערזאגן "מזמור שיר ליום השבת" פון דאס ניי‪,‬‬ ‫זענען געקומען אינדערפרי‪ ,‬האבן זיי אליין געזען‬ ‫ביז היינטיגן טאג איז געבליבן דער מנהג אין דער‬ ‫דעם שקר פונעם בלבול‪ ,‬און די אידן זענען‬ ‫אלט‪-‬ניי שול אין פראג צו זאגן "מזמור שיר ליום‬ ‫געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫השבת" צוויי מאל יעדן פרייטאג‪-‬צו‪-‬נאכטס‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר צמח דוד ווערט געברענגט‪ ,‬אז ג' אדר‬ ‫אין ספר סיפורי מהר"ל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫בשנת שנ"ב האט דער קייסער רודאלף דער‬ ‫איין גרויסער שר אין פראג האט געהאט א גרויסע‬ ‫צווייטער געלאזט רופן דעם מהר"ל צו א געהיימען‬ ‫שנאה צום מהר"ל און צו די אידן‪ ,‬דער שר האט‬ ‫פריוואטן שמועס אין זיין פאלאץ‪ ,‬אלע שרים און‬ ‫געדונגען מערדער זיי זאלן זיך אויסבאהאלטן‬ ‫גלחים האבן געקוקט מיט גרויס קנאה ווי דער‬ ‫ביינאכט נעבן דעם בארימטן קארלס‪-‬בריק אין‬ ‫קייסער באהאנדלט דעם אידישן רב מיט א‬ ‫פראג‪ ,‬אויפן וועג ווי דער מהר"ל פלעגט‬ ‫געוואלדיגן כבוד‪ ,‬דער קייסער האט פראבירט צו‬ ‫אריבערגיין פון זיין בית מדרש אהיים‪ ,‬כדי אים‬ ‫פרעגן דעם מהר"ל טיפע שאלות אין חכמת‬ ‫רח"ל אומצוברענגען‪.‬‬ ‫הכוכבים )אסטראנאמיע( און קבלה‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער מהר"ל האט אים געענטפערט מיט אזא‬ ‫דער מהר"ל האט מיט זיין רוח הקדוש גלייך‬ ‫גרויסע חכמה און קלארקייט‪ ,‬אז דער קייסער איז‬ ‫מרגיש געווען די סכנה‪ ,‬און ווען דער מהר"ל איז‬ ‫געבליבן געפלעפט‪.‬‬ ‫אנגעקומען צום בריק‪ ,‬האט ער אריינגעקוקט אין‬ ‫די טיפע וואסערן פונעם טייך און ארויסגעזאגט א‬ ‫אין די חסידישע ספרים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הייליגן שם‪ ,‬פלוצלונג האבן די רוצחים דערזען א‬ ‫דער קייסער האט דעמאלט געוואלט זען א מופת‬ ‫גרויס פייער און ריזיגע ווענט פון פלאמען ארום‬ ‫פון דעם מהר"ל‪ ,‬און דער מהר"ל האט אים געוויזן‬ ‫דעם מהר"ל‪.‬‬ ‫דורך קבלה מחזות פון די אבות הקדושים‪ ,‬ביז דער‬ ‫קייסער איז געפאלן פאר שרעק און האט‬ ‫זיי האבן געפרובירט צו שיסן מיט פיילן‪ ,‬אבער‬ ‫פארשפראכן שטענדיג צו באשיצן די אידישע‬ ‫אלע פיילן זענען צוריקגעפלויגן צו זיי אליין‪ ,‬די‬ ‫געמיינדע‪ ,‬נאך דעם באגעגעניש האט דער קייסער‬ ‫מערדער האבן באקומען א גרויסן שרעק‪ ,‬זענען‬ ‫מבטל געווען עטליכע שווערע גזירות אויף די אידן‬ ‫געפאלן פאר די פיס פונעם מהר"ל‪ ,‬און געבעטן‬ ‫אין מעהרן און בעהמען‪.‬‬ ‫מחילה‪ ,‬און פארציילט ווער עס האט זיי געשיקט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דער שר האט דערזען אז דער מהר"ל איז אן איש‬ ‫אין ספר שם הגדולים להחיד"א ווערט‬ ‫אלוקים קדוש‪ ,‬איז ער גלייך געקומען צו לויפן‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז אין דער בארימטער אלט‪-‬ניי שול‬ ‫איבערבעטן דעם מהר"ל‪ ,‬און האט צוגעזאגט מער‬ ‫אין פראג פלעגט דער מהר"ל יעדן פרייטאג‪-‬צו‪-‬‬ ‫קיינמאל נישט שלעכטס צו טון פאר אידן‪.‬‬ ‫נאכטס פאר שבת נעמען דעם גולם‪ ,‬אים‬ ‫•••‬ ‫ארויסנעמען דעם שם הקדוש פון אונטער דער‬ ‫אין ספר צמח דוד ווערט געברענגט‪ ,‬אז איין‬ ‫צונג‪ ,‬כדי ער זאל זיך אפרוען אום שבת‪ ,‬איין‬ ‫שבת הגדול איז דער קייסער רודאלף אליין‬ ‫פרייטאג‪-‬צו‪-‬נאכטס האט דער מהר"ל פארגעסן‬ ‫געקומען אין דער אלט‪-‬ניי שול אין פראג‪ ,‬מיט‬ ‫ארויסצונעמען דעם שם פאר מען האט אנגעהויבן‬ ‫זיינע מיניסטארן‪ ,‬צו הערן דעם מהר"ל רעדן פארן‬ ‫דאווענען‪ ,‬און ווען די שמשים האבן שוין געזאגט‬ ‫גאנצן עולם‪ ,‬דער הייליגער מהר"ל האט גערעדט‬ ‫"מזמור שיר ליום השבת" )וואס מיט דעם איז מען‬ ‫שעות לאנג מיט א געוואלדיגע חכמה‪ ,‬און ער האט‬ ‫מקבל שבת(‪ ,‬האט דער גולם אנגעהויבן פארלירן‬ ‫אויסגעפירט די טיפע הלכות פונעם יום טוב פסח‬ ‫קאנטראל און צוברעכן חפצים אויף די גאסן‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט הויכע חכמות פון דער וועלט‪-‬‬ ‫באשאפונג‪ ,‬רעכענונגען פון דער בריאה‪ ,‬און די‬ ‫דער מהר"ל האט גלייך באפוילן אפצושטעלן‬ ‫גרויסקייט פון יושר און גערעכטיקייט‪.‬‬ ‫דאס דאווענען‪ ,‬איז ארויסגעלאפן צום גולם‪,‬‬ ‫ארויסגענומען דעם שם פאר די שקיעה‪ ,‬און דער‬ ‫דער גוי דער קייסער האט זיך נישט געקענט‬ ‫גולם איז גלייך איינגעשלאפן‪ ,‬דערנאך איז דער‬ ‫באהערשן פון התפעלות און האט אויסגערופן פאר‬ ‫מהר"ל צוריקגעקומען אין שול און געהייסן‬ ‫‪15‬‬ ‫•••‬ ‫אלע זיינע מיניסטארן אז ער האט נאך קיינמאל‬ ‫אין ספר שבחי מהר"ל ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין‬ ‫נישט געהערט א מענטש אויף דער וועלט מיט אזא‬ ‫א צייט פון שווערע רדיפות האבן די קעניגליכע‬ ‫ברייטע און טיפע חכמה ווי דער אידישער רב‪ ,‬נאך‬ ‫וועכטער געזוכט דעם הייליגען מהר"ל זי"ע כדי‬ ‫יענעם שבת האט דער קייסער געגעבן באזונדערע‬ ‫אים צו ארעסטירן צוליב א פאלשן בלבול‪ ,‬דער‬ ‫שוץ‪-‬בריוו פאר דער גאנצער קהילה‪ ,‬אלעס אין‬ ‫מהר"ל איז אראפגעלאפן אינעם אונטערשטן‬ ‫זכות פונעם הייליגען מהר"ל זי"ע‪.‬‬ ‫קעלער זיך אויסצובאהאלטן‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫מהר"ל איז אריין און פארמאכט די טיר‪ ,‬און האט‬ ‫אין ספר נפלאות מהר"ל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מתפלל געווען צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫איינמאל פאר פסח האט א שונא ישראל באצאלט‬ ‫פאר א אידישן משרת‪ ,‬אז ער זאל אריינשמוגלען‬ ‫באלד איז אנגעקומען א גרויסער שפין‬ ‫פאר'סמ'טע פלעשער וויין אין דעם מהר"ל'ס‬ ‫)ספיידער בלע"ז( און האט איבערגעצויגן א‬ ‫קעלער‪ ,‬כדי דער מהר"ל און זיינע געסט זאלן‬ ‫געדעכטע שפינדלוועב איבער דער גאנצער ברייט‬ ‫חלילה געשעדיגט ווערן ביי די ד' כוסות‪.‬‬ ‫פון דער טיר און אירע שפאלטענעס‪ ,‬און ווען די‬ ‫רשעים זענען אנגעקומען צום קעלער‪ ,‬האבן זיי‬ ‫דער מהר"ל האט מיט זיין הייליג אויג האט‬ ‫געזען די גאנצע שפינדלוועב גאנץ און‬ ‫גלייך דעשפירט די סכנה‪ ,‬און פארן סדר איז דער‬ ‫אומבארירט‪ ,‬האבן זיי געזאגט איינער צום צווייטן‪,‬‬ ‫מהר"ל אליין אראפגעגאנגען אין קעלער צוזאמען‬ ‫אז עס איז זיכער קיינער נישט אריין דא א לאנגע‬ ‫מיט זיין קנעכט‪ ,‬און דער מהר"ל האט אנגעוויזן‬ ‫צייט‪ ,‬און זענען אוועקגעגאנגען‪ ,‬און אזוי איז דער‬ ‫מיטן שטעקן אויף די ספעציעלע פלעשער‪ ,‬און‬ ‫הייליגער מהר"ל געראטעוועט געווארן בדרך נס‪,‬‬ ‫געהייסן דעם קנעכט זיי אויפהייבן און טרינקען א‬ ‫פונקט ווי דוד המלך אין דער מערה‪.‬‬ ‫גלאז דערפון‪ ,‬דער קנעכט האט געציטערט פאר‬ ‫•••‬ ‫גרויס שרעק‪ ,‬און געפאלן אויף די קני‪ ,‬און מודה‬ ‫אין די מסורות קהילת פראג ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫געווען איבער זיין שלעכטן פלאן‪ ,‬און אויסגעזאגט‬ ‫אז אויפן אידישן ראטהויז אין פראג הענגט א‬ ‫ווער ס'האט אים באצאלט‪ ,‬דער מהר"ל האט‬ ‫באקאנטער זייגער מיט אידישע אותיות אנשטאט‬ ‫געהייסן אויסגיסן דעם גאנצן סם אויף דער ערד‪ ,‬און‬ ‫נומערן‪ ,‬וואס די זייגער‪-‬ווייזערס גייען פארקערט‪,‬‬ ‫דאס גאנצע הויזגעזינד איז ניצול געווארן‪.‬‬ ‫פון רעכטס צו לינקס‪ ,‬פונקט ווי מען שרייבט‬ ‫•••‬ ‫לפה"ק‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מהר"ל‬ ‫אין ספר דרכי משה ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫זי"ע האט מיט זיין כח הקבלה און טיפע חכמה‬ ‫דער הייליגער מהר"ל זי"ע איז אמאל געגאנגען‬ ‫געמאכט אז דער זייגער זאל זיך דרייען פארקערט‪,‬‬ ‫שפאצירן אויפן פעלד מיט זיינע תלמידים‪ ,‬האבן‬ ‫כדי צו ווייזן פאר די הערשאפט אז דער זמן און די‬ ‫זיי גערעדט אין טיפע סודות התורה וועגן די כוחות‬ ‫הנהגה פון כלל ישראל איז העכער פונעם‬ ‫פון די נעמען פונעם באשעפער וואס זענען‬ ‫נאטורליכן סדר פון דער וועלט‪.‬‬ ‫באהאלטן אין יעדן בריאה און אין יעדן בוים‪.‬‬ ‫איינמאל האט א פיינטליכער מעיאר געוואלט‬ ‫אינמיטן שמועס איז דער הייליגער מהר"ל‬ ‫פארריכטן דעם זייגער אז עס זאל לויפן ווי אלע‬ ‫געשטאנען לעבן א הויכן שטארקן בוים און‬ ‫גויישע זייגערס‪ ,‬אבער יעדעס מאל די אינזשענירן‬ ‫אויסגעדריקט א ווארט פון חז"ל אויף די בריאה‪,‬‬ ‫האבן פרובירט אים צו דרייען אויף פאראויס‪ ,‬האט‬ ‫פלוצלונג האבן אלע תלמידים געזען ווי דער‬ ‫דער גאנצער מעכאניזם געפלאצט און זיך‬ ‫גאנצער שווערער בוים בייגט זיך אראפ ביז דער‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬ביז מען האט אים צוריקגעלאזט‬ ‫ערד לכבוד דעם מהר"ל און לכבוד די הייליגע‬ ‫גיין אויף דעם סדר וואס דער הייליגער מהר"ל'ס‬ ‫ווערטער‪ ,‬און איז דערנאך שטייטליך צוריק‬ ‫האט געמאכט‪.‬‬ ‫אויסגעגליכן געווארן‪ ,‬די תלמידים זענען‬ ‫•••‬ ‫געשטאנען פארציטערט פון דעם גרויסן כח‪ ,‬אבער‬ ‫אין ספר מעשה ניסים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דער מהר"ל האט זיי באפוילן נישט צו פארציילן די‬ ‫איינמאל האט דער הערשער אונטערגעשריבן א‬ ‫מעשה ביי זיין לעבן‪.‬‬ ‫‪16‬‬ ‫ביטערן ווינטער טאג‪ ,‬אינמיטן וועג איז‬ ‫גזירה צו פארטרייבן אלע אידן פון פראג ביז‬ ‫אונטערגעקומען א שווערער שניי‪-‬שטורעם‪ ,‬די‬ ‫דרייסיג טעג‪ ,‬דער הייליגער מהר"ל זי"ע האט‬ ‫פערד האבן מער נישט געקענט שלעפן דעם וואגן‪,‬‬ ‫געהייסן דער גאנצער שטאט גוזר תענית זיין‪ ,‬און‬ ‫און זיי זענען פלוצלונג געפאלן פאר מידקייט און‬ ‫ער אליין איז אריין אין א באזונדער צימער און‬ ‫קעלט‪ ,‬דער בעל עגלה האט געוויינט פאר שרעק‬ ‫עוסק געווען אין יחודי שמות‪.‬‬ ‫אז זיי גייען חלילה פארפרוירן ווערן אינמיטן‬ ‫וואלד‪.‬‬ ‫יענע נאכט האט דער הערשער געהאט א‬ ‫שרעקליכן חלום‪ ,‬ער האט געזען א פייערדיגע‬ ‫דער הייליגער מהר"ל איז ארויסגעגאנגען‬ ‫האנט מיט א בלויזע שווערד וואס שטייט העכער‬ ‫פונעם וואגן‪ ,‬האט אנגערירט די ראד פונעם וואגן‬ ‫זיין בעט‪ ,‬און א קול האט אים געווארנט‪ ,‬אז אויב ער‬ ‫מיט זיין שטעקן‪ ,‬און געהייסן דעם דרייווער זיך‬ ‫צערייסט נישט דעם גירוש‪-‬בריוו גלייך אינדערפרי‪,‬‬ ‫צוריק זעצן אויפן בענקל און האלטן די לייצעס אין‬ ‫וועט ער און זיין גאנצע מלוכה פארלענדט ווערן אין‬ ‫די הענט‪ ,‬אן די פערד‪ ,‬דער וואגן האט אנגעהויבן‬ ‫איין רגע‪ ,‬אינדערפרי איז דער הערשער‬ ‫פארן פון זיך אליין מיט א געוואלדיגע שנעלקייט‬ ‫אויפגעשטאנען פארציטערטערהייט‪ ,‬האט גלייך‬ ‫איבער די הויכע שניי‪-‬בערג‪ ,‬אן קיין פערד וואס‬ ‫געלאזט רופן דעם מהר"ל‪ ,‬צעריסן דעם כתב‬ ‫זאלן אים שלעפן‪ ,‬ביז זיי זענען אנגעקומען בשלום‬ ‫הגזירה פאר זיינע אויגן‪ ,‬און געבעטן דעם מהר"ל‬ ‫צום נעקסטן שטעטל פארן זמן פונעם שבת‪.‬‬ ‫זאל מתפלל זיין פאר זיין לעבן און פאר זיין שלום‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר דרכי משה ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין‬ ‫אין ספר תולדות המהר"ל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫ערב יום כיפור אינדערפרי זענען הונדערטער אידן‬ ‫דער קייסער האט אמאל געוואלט אויספרובירן צי‬ ‫געזעסן אינעם גרויסן בית מדרש אין פראג און‬ ‫דער מהר"ל ווייסט באמת זאכן וואס קיינער זעט‬ ‫געלערנט מיט גרויס התמדה‪ ,‬פלוצלונג איז דער‬ ‫נישט‪ ,‬ער האט אריינגערופן דעם מהר"ל אין‬ ‫הייליגער מהר"ל זי"ע אריינגעקומען מיט א בהלה‪,‬‬ ‫פאלאץ און געזאגט‪" ,‬איך האב באהאלטן דריי פון‬ ‫צוגעלאפן צום עמוד‪ ,‬געקלאפט אויפן טיש און‬ ‫מיינע געטרייע מיניסטארן אין פארשידענע ערטער‬ ‫געשריגן מיט א הויכן קול‪" ,‬אלעמען ארויס גלייך‬ ‫אין שטאט‪ ,‬זאג מיר וואו יעדער איינער געפינט זיך‬ ‫פון דעם בית מדרש‪ ,‬לאזט נישט איבער קיין איין‬ ‫יעצט"‪ ,‬דער הייליגער מהר"ל האט געבעטן מען‬ ‫מענטש אינעווייניג"‪ ,‬דער עולם האט זיך‬ ‫זאל ברענגען א קלארע גלאז אנגעפילט מיט‬ ‫דערשראקן און יעדער איז ארויסגעלאפן אויף דער‬ ‫קלארע וואסער‪ ,‬דער מהר"ל האט אריינגעקוקט‬ ‫גאס אין עטליכע סעקונדעס‪.‬‬ ‫אין די וואסער‪ ,‬און ארויסגעזאגט א הייליגן שם‪ ,‬און‬ ‫געזאגט פארן קייסער‪" ,‬קוק אליין אריין"‪.‬‬ ‫ווי נאר דער לעצטער מענטש האט‬ ‫ארויסגעטרעטן איבער דער שוועל‪ ,‬האבן זיך די‬ ‫דער קייסער האט אריינגעקוקט און דערזען‬ ‫הויפט‪-‬באלקענעס פונעם דאך צובראכן מיט א‬ ‫מיט זיינע אייגענע אויגן א בילד ווי דער ערשטער‬ ‫שרעקליכן קראך‪ ,‬און דער גאנצער שווערער דאך‬ ‫מיניסטאר זיצט אין א קעלער אונטער דעם שלאס‪,‬‬ ‫איז איינגעפאלן אויף די ליידיגע בענק‪ ,‬און דער‬ ‫דער צווייטער ליגט באהאלטן אין א שייער אויסער‬ ‫הייליגער מהר"ל האט מיט זיין רוח הקודש געזען‬ ‫דער שטאט‪ ,‬און דער דריטער זיצט אין א וואלד‬ ‫דעם סכנה פון פאראויס און געראטעוועט‬ ‫אונטער א גרויסן שטיין‪ ,‬דער קייסער האט באלד‬ ‫הונדערטער אידישע נפשות פון א זיכערן טויט‪.‬‬ ‫געשיקט זיינע וועכטער‪ ,‬און מען האט זיי טאקע‬ ‫•••‬ ‫געטראפן פונקט אין יענע פלעצער‪ ,‬און דער‬ ‫אין ספר תולדות גדולי ישראל ווערט‬ ‫קייסער איז געבליבן ערשטוינט פון דעם גרויסן כח‬ ‫געברענגט די מעשה‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען אן‬ ‫פונעם הייליגען מהר"ל‪.‬‬ ‫אלמנה וויינען צום הייליגען מהר"ל זי"ע‪ ,‬אז איר‬ ‫•••‬ ‫מאן איז נפטר געווארן און איבערגעלאזט א גרויס‬ ‫אין ספר מעשיות פראג ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫פארמעגן‪ ,‬אבער די גאנצע גאלד און די שטר צוואה‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער מהר"ל זי"ע געפארן‬ ‫איז געלעגן ביי א שותף‪ ,‬און יענער שותף לייקנט‬ ‫אויפן וועג פון פראג קיין ניקלשבורג אינמיטן א‬ ‫‪17‬‬ ‫•••‬ ‫אלעס און טענה'ט אז ער איז גארנישט שולדיג‬ ‫אין ספר שבחי מהר"ל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫פאר די יתומים‪ ,‬דער שותף איז געקומען אין בית דין‬ ‫איינמאל אינמיטן די נאכט איז דער מהר"ל‬ ‫און געשוואוירן אויף זיין לעבן אז ער האט קיינמאל‬ ‫פלוצלונג אויפגעשטאנען פון זיין לערנען‪,‬‬ ‫נישט גענומען קיין שום געלט‪.‬‬ ‫אנגערופן זיין שמש‪ ,‬און געהייסן גלייך אנצינדן‬ ‫דריי ליכט אינעם פענסטער וואס קוקט ארויס צום‬ ‫דער הייליגער מהר"ל האט מיט זיינע הייליגע‬ ‫צפון‪-‬זייט פונעם שטאט‪-‬וואלד‪ ,‬און אנגעהויבן‬ ‫אויגן אריינגעקוקט טיף אין די אויגן פון דעם‬ ‫זאגן קאפיטלעך תהלים מיט גרויס געוויין‪ ,‬דער‬ ‫שותף‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער מהר"ל זיך‬ ‫שמש האט נישט פארשטאנען וואס דא קומט פאר‪,‬‬ ‫אנגערופן צום שמש און געזאגט‪" ,‬גיי גלייך צום‬ ‫אבער ער האט אזויפיל פארשטאנען‪ ,‬אז דער‬ ‫הויז פון דעם שותף‪ ,‬עפן אויף דעם דריטן שופלאד‬ ‫הייליגער רב פארארבעט יעצט גאר גרויסע זאכן‪.‬‬ ‫אין זיין שלאפצימער‪ ,‬הייב אויף דאס אונטערשטע‬ ‫ברעט‪ ,‬און ברענג מיר דאס זעקל וואס ליגט דארט‬ ‫יענע נאכט איז א יונגער סוחר געווען‬ ‫באהאלטן"‪ ,‬דער שמש איז געגאנגען און געטראפן‬ ‫פארבלאנדזשעט אין דעם געדעכטן וואלד‪,‬‬ ‫פונקט דארט דאס גאנצע פארמעגן מיט דעם שטר‬ ‫ארומגערינגלט מיט וועלף און רויבער וואס האבן‬ ‫צוואה‪ ,‬דער שותף איז געפאלן אין חלשות פון‬ ‫אים געוואלט אומברענגען‪ ,‬פלוצלונג האט יענער‬ ‫גרויס שרעק‪ ,‬זעענדיג אז דער הייליגער מהר"ל‬ ‫יונגערמאן דערזען א גרויסע שיין פון דריי פייערן‬ ‫זעט אלעס וואס טוט זיך אין זיין באהאלטענעם‬ ‫פון ווייטנס‪ ,‬וואס האט אים געוויזן דעם וועג ארויס‬ ‫הויז כאילו ער שטייט דארט אליין‪.‬‬ ‫פונעם וואלד גראד קיין פראג‪ ,‬און די רויבער זענען‬ ‫•••‬ ‫געווארן בלינד און נישט געקענט נאכלויפן‪.‬‬ ‫אין ספר נפלאות מהר"ל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איין ליל הסדר האט דער מהר"ל געפראוועט די‬ ‫אינדערפרי ווען דער סוחר איז געקומען אין‬ ‫עבודה מיט גרויס ברען‪ ,‬ווען מען איז אנגעקומען‬ ‫שול דאנקען דעם אייבערשטן‪ ,‬איז דער הייליגער‬ ‫צו שפוך חמתך‪ ,‬האט דער מהר"ל געהייסן עפענען‬ ‫מהר"ל צוגעגאנגען צו אים און געזאגט‪" ,‬דיין‬ ‫די טיר פאר אליהו הנביא‪ ,‬אינדרויסן איז‬ ‫מאמע'ס טרערן ביים ליכט‪-‬צינדן האבן דיר‬ ‫געשטאנען א פראסטיגער גלח פארשטעלט ווי אן‬ ‫בייגעשטאנען צוזאמען מיט די דריי ליכט אינעם‬ ‫ארימאן‪ ,‬וואס האט מיטגעבראכט א סם‪-‬געמיש צו‬ ‫פענסטער"‪ ,‬דער סוחר איז געבליבן ערשטוינט פון‬ ‫גיסן אין די בעכער'ס פונעם סדר‪-‬טיש כדי מיט‬ ‫ווי דער מהר"ל האט געוואוסט אז ער איז געווען‬ ‫דעם צו ח"ו הרג'נען די אלע געסט ביים טיש‪.‬‬ ‫אין א סכנה‪ ,‬און האט אים פון דערווייטענס‬ ‫געראטעוועט‪.‬‬ ‫דער מהר"ל האט אים געוואונקען‬ ‫•••‬ ‫אריינצוקומען‪ ,‬אים געגעבן א שיין פלאץ ביים עק‬ ‫אין ספר תולדות המהר"ל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫טיש‪ ,‬און נישט געזאגט קיין שלעכט ווארט‪ ,‬ווען‬ ‫איינמאל האט א גלח געוואלט אנזייען א גרויסע‬ ‫מען איז אנגעקומען צום כוס של אליהו‪ ,‬האט דער‬ ‫פאניק אין דער אידישער געגנט‪ ,‬ער האט‬ ‫מהר"ל אויפגעהויבן דעם גרויסן כוס‪ ,‬צוגעגאנגען‬ ‫אפגעמאכט צו קלינגען מיט די הויכע שפיץ‪-‬‬ ‫צו יענעם פרעמדן מענטש און געזאגט מיט רוח‬ ‫גלאקן פונעם קלויסטער אינמיטן א פראסטיגער‬ ‫הקודש‪" ,‬טרינק אויס דעם כוס‪ ,‬אבער וויסן זאלסטו‬ ‫נאכט‪ ,‬א סימן וואס פלעגט רופן די גאסן‪-‬יונגען‬ ‫אז אויב אין דיין הארץ ליגט שלעכטס אויף אידישע‬ ‫אנצופירן ראיאטן און באפאלן אידישע הייזער‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬וועט דאס וואסער פארוואנדלט ווערן אין‬ ‫אבער דער הייליגער מהר"ל האט אינמיטן לערנען‬ ‫שרעקליכע פייער אין דיינע געדערעם"‪.‬‬ ‫דערשפירט די סכנה מיט זיין רוח הקודש‪.‬‬ ‫דער גלח האט אנגעהויבן ציטערן איבערן‬ ‫ער איז צוגעגאנגען צום פענסטער‪,‬‬ ‫גאנצן קערפער‪ ,‬אראפגעווארפן די סם‪-‬פלאש פון‬ ‫ארויסגעשטעקט זיין שטעקן קעגן דעם טורעם‪ ,‬און‬ ‫אונטער זיין מאנטל אויף דער ערד‪ ,‬און איז‬ ‫ארויסגעזאגט א הייליגען שם‪ ,‬ווען דער גלח און‬ ‫ארויסגעלאפן שרייענדיג אז דער אידישער רב‬ ‫זיינע געהילפן האבן אנגעהויבן שלעפן די דיקע‬ ‫זעט אלע מחשבות פונעם מענטש‪.‬‬ ‫‪18‬‬ ‫יענע נאכט איז דער הייליגער מהר"ל געזעסן‬ ‫שטריק מיט אלע כוחות‪ ,‬האבן די אייזערנע‬ ‫פארטיפט אין קבלה‪ ,‬ער האט גענומען א ליידיג‬ ‫קלעפערס זיך גארנישט גערירט און עס איז נישט‬ ‫שטיקל פאפיר‪ ,‬גע'טובל'ט א פעדער אין טינט‪ ,‬און‬ ‫ארויסגעקומען קיין שום קלאנג‪ ,‬זיי האבן‬ ‫געצויגן איין גראדע שורה איבערן פאפיר אן קיין‬ ‫געשלעפט ביז די הענט האבן זיי געבלוטיגט‪ ,‬אבער‬ ‫ווערטער‪ ,‬ווען דער קייסער האט אינדערפרי‬ ‫די גלאקן זענען געבליבן שטום ווי א שטיין‪,‬‬ ‫אויפגעהויבן יענעם בייזוויליגן בריוו עס‬ ‫אינדערפרי האבן זיי געזען ווי די שווערע אייזנס‬ ‫אונטערצושרייבן‪ ,‬איז דאס גאנצע פאפיר געווען‬ ‫זענען געווען פאראליזירט אין דער לופטן‪ ,‬ביז דער‬ ‫אינגאנצן ווייס און גלאט‪ ,‬יעדעס איינציג ווארט און‬ ‫מהר"ל האט צוריק אראפגעלאזט זיין האנט‪.‬‬ ‫אות פון דער גזירה איז נעלם געווארן כאילו עס איז‬ ‫•••‬ ‫קיינמאל נישט געשריבן געווארן‪ ,‬דער קייסער‬ ‫אין ספר דרכי משה ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫האט פארשטאנען אז דא ליגט א יד השם‪ ,‬און האט‬ ‫איין שווער יאר איז געווען א שרעקליכער הונגער‬ ‫פארטריבן יענעם שרייבער פונעם הויף‪.‬‬ ‫אין גאנץ בעהמען‪ ,‬און עס איז נישט געווען צו‬ ‫באקומען קיין שום מעל צו באקן ברויט פאר די‬ ‫שבתים און ימים טובים‪.‬‬ ‫א גרויסער טייל אידן זענען געווען אין א‬ ‫גרויסן דחקות אן קיין שטיקל עסן אין שטוב‪ ,‬דער‬ ‫הייליגער מהר"ל האט געהייסן זיין שמש‬ ‫אריינברענגען דעם איינציגן זאק מעל וואס איז‬ ‫געבליבן אין זיין קעלער‪ ,‬און האט אנגעזאגט פאר‬ ‫דער רעבעצין זי זאל טיילן מעל פאר יעדן ארימאן‬ ‫וואס קלאפט אויף דער טיר‪.‬‬ ‫אבער דער הייליגער מהר"ל האט אנגעזאגט‬ ‫פאר די רעבעצין‪ ,‬אז זי טאר בשום אופן נישט‬ ‫אריינקוקן אינעווייניג אין דעם זאק בעת זי נעמט‬ ‫ארויס דערפון‪ ,‬לפלא וואכן און חדשים זענען‬ ‫אריבער‪ ,‬הונדערטער משפחות האבן גענומען‬ ‫פולע שיסלעך מעל יעדן טאג פון יענעם איינעם‬ ‫זאק‪ ,‬און דאס מעל איז נישט געווארן ווייניגער‪,‬‬ ‫ערשט ווען איינער האט פארגעסן וואס דער‬ ‫הייליגער מהר"ל האט אנגעזאגט‪ ,‬און האט יא‬ ‫אריינגעקוקט אין דעם זאק צו זען וויפיל עס איז‬ ‫נאך דא‪ ,‬האט זיך די ברכה אפגעשטעלט‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫ביי דער פלאש ביי אלישע הנביא‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שבחי מהר"ל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל האט א פיינטליכער שרייבער אינעם‬ ‫קעניגליכן הויף פארפאסט א כתב שטראף מיט‬ ‫שווערע שטייערן און גזירות אויף די אידן אין‬ ‫פראג‪ ,‬און געלייגט דעם פאפיר אויפן טיש פונעם‬ ‫קייסער אז ער זאל עס אונטערשרייבן דעם‬ ‫נעקסטן אינדערפרי‪ ,‬וואס דאס וואלט ח"ו געמיינט‬ ‫געפערליכע שטייערן גזירות וואס וואלט‬ ‫ארויפגעפאלן אויף די אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫בת הרה"ק רבי אשר ישעי' רובין בעל אור ישע‬ ‫יארצייט י"ט אלול‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל‬ ‫זרע קודש מראפשיץ זי"ע(‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משולם שרגא פייבוש ב"ר נפתלי הירץ‬ ‫בן הצדיק הנסתר הרה"ק רבי אליעזר ליפמאן זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪) ,‬האלפרין(‪ ,‬בעל שפת אמת מברעזאן‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער שפת‬ ‫אמת מברעזאן זי"ע איז געפארן צום חתונה קיין‬ ‫ער איז געבוירן בשנת תקע"ט‪.‬‬ ‫ראפשיץ‪ ,‬האט אים דער צדיק הרה"ק רבי שמעון‬ ‫מיערסלוב זי"ע געזאגט‪ ,‬לגבי זיין שווער דער‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי נפתלי הירץ אב"ד ברעזאן‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז‬ ‫זי"ע‪) ,‬מגדולי תלמידי החוזה מלובלין זי"ע(‪,‬‬ ‫דיין שווער איז אזוי ווי א מין תחש‪ ,‬ווי גרעסער ער‬ ‫דער טאטע זי"ע איז געווען א גאון עצום און א‬ ‫ווערט‪ ,‬אלס קלענער ווערט ער ביי זיך‪.‬‬ ‫גרויסע בעל מקובל‪ ,‬און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט דעם טאטן‬ ‫ער האט זיך מסתופף געווען בצלו פון די צדיקים‬ ‫מצרף געווען אין די חבריא קדושה‪ ,‬בעפאר זיין‬ ‫בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫פטירה צו ברענגען די גאולה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ארי' לייבוש ליפשיץ בעל ארי' דבי‬ ‫און צו זיין מאמע ע"ה וואס איז געווען פון די‬ ‫עילאי מווישניצא זי"ע‪,‬‬ ‫גזע פון הגה"ק רבי משולם פייבוש הלר בעל יושר‬ ‫הגה"ק רבי אברהם דוד וואהרמן בעל אשל אברהם‬ ‫דברי אמת מזבריז זי"ע‪ ,‬און נאך דעם זיידן האט ער‬ ‫מבוטשאטש זי"ע‪,‬‬ ‫באקומען זיין הייליגע נאמען משולם פייבוש‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שמעון בעל תורת שמעון מיערסלוב‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז געווען א איש צדיק וחסיד ופרוש‪ ,‬ער‬ ‫הגה"ק רבי יוסף שאול הלוי נאטאנזאהן בעל שואל‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א גאון בתורה און א בקי‬ ‫ומשיב אב"ד לבוב זי"ע‪,‬‬ ‫נפלא בש"ס ופוסקים‪ ,‬ער איז געווען א בעל כישרון‬ ‫זיין שווער הרה"ק רבי אשר ישעי בעל אור ישעי‬ ‫נפלא בור סיד שאינו מאבד טיפה‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫איש קדוש מאוד‪ ,‬ער האט זיך געפירט זיין גאנץ‬ ‫לעבן מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה‪,‬‬ ‫נאך די חתונה איז ער געזעצן על התורה‬ ‫ועבודה על שולחן חמיו מיט א געוואלדיגע‬ ‫ער איז געווען א גרויסער עניו און בעל מידות‬ ‫התמדה‪ ,‬די שווער האט גאר שטארק גערעדט פון‬ ‫נפלא‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן מקרב געווען יעדן‬ ‫די גדלות און קדושה פון זיין איידעם‪ ,‬און אים גאר‬ ‫אידיש קינד מיט א געוואלדיגע אהבה‪ ,‬ער איז‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬אויך האט דער שווער גאר‬ ‫געווען מקושר צו רוב פון די צדיקי הדור‪,‬‬ ‫שטארק מפליא געווען זיין געוואלדיגע מדות‬ ‫טויזענטער אידן האבן זיך מסתופף געווען בצלו‬ ‫החסד וצדקה‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז די שטוב‬ ‫פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫פונעם צדיק רבי משולם פייבוש זי"ע געווען אפען‬ ‫פאר יעדן איד‪ ,‬דער צדיק וקדוש האט געהאט אן‬ ‫דער צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין גרויסע‬ ‫אוזן קשבת פאר יעדן איינעם מיט א געוואלדיגע‬ ‫פרישות און זיין געוואלדיגע בקיאות אין תורת‬ ‫אהבה‪.‬‬ ‫הנסתר‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א בקי בתורת‬ ‫האריז"ל און אויך אין זוהר און תורת הקבלה‪ ,‬דער‬ ‫עס האט דערציילט הרה"ק רבי אברהם יהושע‬ ‫צדיק האט זיין גאנץ לעבן מקפיד געווען צו‬ ‫העשיל מיאסלא זי"ע‪ ,‬אז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫דאווענען אין א סידור האריז"ל און מכוון געווען די‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז‬ ‫געהויבענע כוונות האר"י‪.‬‬ ‫וויבאלד עסן צוקער איז דאך מותרות‪ ,‬דערפאר‬ ‫האט ער די צוקער ביי זיך אין שטוב פארשפארט‪,‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫און יעדער וואס האט געברויכט צוקער פאר סיי‬ ‫חנה ע"ה‪,‬‬ ‫‪20‬‬ ‫קוקט צו דעם עבודה פונעם רבין‪ ,‬דארף ארויס‬ ‫וואס‪ ,‬האט געברויכט בעטן פונעם רבין‪ ,‬כדי צו‬ ‫נעמען א דרך אין עבודת ד'‪.‬‬ ‫מחנך זיין די שטוב מענטשן זיך נישט צו נאך געבן‬ ‫קיין מותרות‪.‬‬ ‫בשנת תר"ה ווען זיין הייליגע טאטע זי"ע איז‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט דער זוהן רבי משולם פייבוש‬ ‫און דערפאר האט דער איידעם רבי משולם‬ ‫זי"ע איבער גענומען דאס רבנות אין ברעזאן‪ ,‬אלס‬ ‫פייבוש‪ ,‬ווען ער האט געברויכט האבן צוקער פאר‬ ‫ממלא מקום פון זיין טאטן‪ ,‬דאן איז ער באוויסט‬ ‫די קאווע צופרי‪ ,‬האט ער אזוי ווי יעדן געברויכט‬ ‫געווארן מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין‬ ‫גיין צום שווער‪ ,‬און וויבאלד דער איידעם איז‬ ‫געוואלדיגע קדושה מיט וואס ער האט זיך‬ ‫געווען א מתמיד עצום‪ ,‬און יעדעס מאל ער האט‬ ‫געפירט‪ ,‬אויך איז ער געווען באוויסט מיט זיין‬ ‫דאס געטון‪ ,‬האט ער ביי זיך געטראכט‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל וואס ער האט יעדן איד‬ ‫דאך ביטול תורה‪ ,‬ווייל ער ברויך גיין צום שווער‬ ‫ליב געהאט אהבת נפש ממש‪.‬‬ ‫און ווארטן ביים טיר ביז די שווער גיבט אים די‬ ‫צוקער‪ ,‬אבער דער איידעם האט די צייט אויס‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע עניו‪ ,‬ער‬ ‫געניצט צו איבער טראכטן זיין גאנצע התנהגות‬ ‫האט פון זיך באמת נישט געהאלטן‪ ,‬און כסדר‬ ‫און מאכן א חשבון הנפש אויפן גאנצן טאג‪ ,‬כדי ער‬ ‫געזאגט אז ער איז בכלל נישט העכער פון קיין שום‬ ‫זאל מתקן זיין זיינע התנהגות‪.‬‬ ‫איד‪ ,‬נאר וויבאלד ער האט געהאט א הייליגע‬ ‫טאטע און ער האט א שווער א קדוש וטהור‪ ,‬דאס‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום שווער דער‬ ‫געט אים די כח צו קענען מדרך זיין אידישע‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך אויף‬ ‫קינדער אויפן ריכטיגן וועג און געבן ברכות‪.‬‬ ‫געהאלטן דארט פאר צוויי וואכן‪ ,‬אבער דאן האט‬ ‫דער איד געוואלט אהיים גיין‪ ,‬אבער ער האט צו זיך‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז מיט זיין גרויסע כח‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז דער ראפשיצער רב האט אים נאך‬ ‫דקדושה האט ער כסדר געשפירט ווען די חסידים‬ ‫בכלל נישט געגעבן קיין דרך אין עבודת ד'‪.‬‬ ‫רעדן פון זיין גדלות אין ביהמ"ד‪ ,‬און דער צדיק איז‬ ‫ארויס געקומען און געבעטן‪ ,‬אז מען זאל אויפהערן‬ ‫דאן איז ער אריין אין שטוב פונעם איידעם‬ ‫רעדן פון זיין גדלות‪ ,‬ווייל דאס שטערט אים אין זיין‬ ‫דער צדיק מבערזאן זי"ע‪ ,‬און געטראכט‪ ,‬אז אפשר‬ ‫עבודת ד'‪.‬‬ ‫וועט ער אים געבן א דרך אין עבודת ד'‪ ,‬און ער‬ ‫זעהט דעם איידעם ארום גיין ביי זיך אין שטוב‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק מקושר מיט די‬ ‫אהין און צוריק‪ ,‬און דאן הערט ער ווי דער צדיק‬ ‫צדיקים און גאונים פונעם דור‪ ,‬וואס אלע בפה אחד‬ ‫רבי משולם פייבוש זאגט‪ ,‬און פסוק )פרשת וילך‬ ‫האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק איז א קדוש‬ ‫ל"א( זאגט די תורה‪ ,‬וַ יֵּ ֶל‪ ‬מ ֶֹשׁה וַ יְ ַד ֵבּר ֶאת ַה ְדּ ָב ִרים‬ ‫וטהור און טוט אלעס נאר לשם שמים און האט‬ ‫ָה ֵא ֶלּה ֶאל כָּ ל יִ ְשׂ ָר ֵאל‪ ,‬איז די שאלה‪ ,‬איז דען משה‬ ‫גאר גרויסע כוחות דקדושה‪.‬‬ ‫רבינו ע"ה געגאנגען צו יעדן איד אין שטוב און‬ ‫איבער געגעבן דעם דבר ד' פאר יעדן איד‬ ‫גאר אסאך פון זיין תורה האט ער מקבל געווען‬ ‫פרעזענליך‪.‬‬ ‫פון זיין הייליגען טאטן זי"ע‪ ,‬אבער דער קשר וואס‬ ‫ער האט געהאט מיט זיין הייליגען שווער דער בעל‬ ‫נאר די פשט איז‪ ,‬אז משה רבינו ע"ה איז ארום‬ ‫אור ישע זי"ע איז געווען גאר שטארק‪ ,‬די שווער‬ ‫געגאנגען ביי זיך אין שטוב אין א מוראדיגע‬ ‫האט דעם איידעם גאר שטארק מכבד געווען און‬ ‫דביקות‪ ,‬און ער האט דארט געזאגט דעם דבר ד'‪,‬‬ ‫מעריץ געווען זיין גדלות בתורה ובקדושה‪ ,‬און‬ ‫און דורך דעם איז דער דבר ד' אנגעקומען צו יעדן‬ ‫כסדר געזאגט‪ ,‬אז דער איידעם איז א איש האמת‪,‬‬ ‫איד‪ ,‬ווייל דאס איז געווען דער כח פון דעם גרויסן‬ ‫און כסדר געזאגט פאר זיינע חסידים‪ ,‬אויב ווילט‬ ‫רבין משה רבינו ע"ה‪ ,‬דאן האט דער איד שוין גוט‬ ‫איר לערנען דעם ריכטיגן מדת האמת‪ ,‬גייט צו מיין‬ ‫פארשטאנען וואס דער צדיק מיינט צו זאגן‪ ,‬אז‬ ‫איידעם רבי משולם פייבוש זי"ע ווייל ער איז א איש‬ ‫ווען מען קומט צו א רבין דארף די רבי נישט‬ ‫האמת‪.‬‬ ‫פרעזענליך זאגן דעם דבר ד'‪ ,‬נאר יעדער איד וואס‬ ‫‪21‬‬ ‫געוואלדיגע אמונה פשוטה אינעם גרויסן‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן זיך געפירט‬ ‫באשעפער‪ ,‬און דאס האט דער צדיק משריש‬ ‫מיט די מנהגים פון די חסידים דעם הייליגען דרך‬ ‫געווען אויך אין זיינע תלמידים‪.‬‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און דערפאר האט ער גאר‬ ‫אסאך געליטן פון די מתנגדים‪ ,‬וואס האבן נישט‬ ‫זיינע דברי תורה זענען געדריקט געווארן אין זיין‬ ‫געקענט דערהייבן אז ער ברענגט אריין און‬ ‫הייליגען ספר שפת אמת‪.‬‬ ‫פארשפרייט דעם דרך החסידות‪ ,‬אבער דאס האט‬ ‫בכלל נישט געשטערט דעם צדיק אין זיין עבודת‬ ‫ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע קינדער‪.‬‬ ‫השם‪ ,‬נאר ער האט זיך ווייטער אזוי געפירט‪ ,‬און‬ ‫אויך זיינע תלמידים האט ער אזוי מדריך געווען‬ ‫הרה"ק רבי חנני' יוסף זי"ע‪,‬‬ ‫אויפן הייליגען דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת טשארני ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫יעקב יעקבקא היילפרין בעל ברכת יעקב‬ ‫אויך האט אים זיין שווער פון גרויסע אהבה‬ ‫מסוקולבקה זי"ע‪,‬‬ ‫געגעבן די תפילין וואס ער האט געהאט בירושה‪,‬‬ ‫בנו הרה"ק רבי אברהם זרח ארי' יהודה לייבוש בעל‬ ‫פון זיין שווער דער הייליגער זרע קודש מרופשיץ‬ ‫אמרי יהודה מבערזאן זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו‬ ‫זי"ע‪ ,‬און אויך האט אים דער שווער מסמיך געווען‬ ‫בבערזאן‪,‬‬ ‫להוראה‪ ,‬ווי מען זעט וואס דער זון הרה"ק רבי ארי'‬ ‫אויך האט ער געהאט א זון הצדיק אשר ישעי' זי"ע‪,‬‬ ‫לייבוש זי"ע שרייבט בזה"ל‪" ,‬אדמו"ר נסמך מאת‬ ‫וואס איז ל"ע נפטר געווארן בחייו פונעם טאטן ביי‬ ‫אריות שבחבורה בעלי אספקלריה המאירה מאת‬ ‫די ‪ 16‬יאר אלט‪.‬‬ ‫חותנו הצדיק הקדוש מו"ה אשר ישעיה זצללה"ה‬ ‫נשמתו באור החיים צרורה‪ ,‬ובעודו רך בשנים ניתן‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ט אלול בשנת תרל"ד‪,‬‬ ‫לו הסכמה ממנו שיכתוב ידו לד' מה שחידש בתורה‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ברעזאן‪,‬‬ ‫הטהורה בתדירא‪ ,‬אף כי הוא היה מקפיד על זה‬ ‫און ביי זיין פטירה האט דער צדיק געבעטן‪ ,‬אז מען‬ ‫והזהיר באזהרה"‪.‬‬ ‫זאל נישט פארמאכן זיין אוהל מיט א שלאס‪ ,‬נאר‬ ‫אזוי ווי זיין שטוב איז אייביג געווען אפען פאר יעדן‬ ‫לגבי זיין געוואלדיגע קדושה וטהרה און זיין‬ ‫איד בחייו‪ ,‬אזוי זאל זיין ציון זיין אייביג אפען פאר‬ ‫אהבת ישראל‪ ,‬קען מען זען ווי זיין זון הרה"ק רבי‬ ‫יעדן איד נאך זיין פטירה‪.‬‬ ‫ארי' לייבוש זי"ע שרייבט אין די הקדמה פון דעם‬ ‫טאטן'ס ספר שפת אמת בזה"ל‪" ,‬שוב"ר הרזי"ם‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫חכם חרשים‪ ,‬ידיד ד' וידיד אנשים‪ ,‬חכם מקובל‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אלוקי נבון לחשים‪ ,‬בוצינא קדישא דחילא ופרישא‬ ‫כקש"ת משולם שרגא פייבוש זצוק"ל‪ ,‬צדיק חסיד‬ ‫ועניו‪ ,‬וחכמת אדם תאיר פניו לקבל כל אדם בסבר‬ ‫מעשיות‬ ‫פנים יפות בנועם שיחתו‪ ,‬האיר מחשכים‪ ,‬ונשמע‬ ‫קולו בבואו לדבר בקודש ורבים מישיני אדמת עפר‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז נאכן פטירה פונעם טאטן‬ ‫אולת הקיץ לחיי עולם בקול תפילתו‪ ,‬כל השומע‬ ‫זי"ע איז דער זוהן הרה"ק בעל אמרי יהודה זי"ע‬ ‫אותו אף אם אבן הוא נימוח וכחץ כליותיו הפליח‪,‬‬ ‫געגאנגען צום הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬און‬ ‫ורוח חיים בקרבו הפיח"‪.‬‬ ‫בתוך הדברים האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫געזאגט צום זוהן‪ ,‬ווי לאנג דער טאטע איז געווען‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫בעולם הזה איז ער געווען רבי‪ ,‬אבער פון יעצט‬ ‫מידת הצדקה וחסד‪ ,‬ער האט גאר גרויסע סכומים‬ ‫זענען מיר רבי'ס‪.‬‬ ‫אויס געטיילט פאר עיניים און צובראכענע אידן‬ ‫פון שטאט‪ ,‬יעדער האט געטראפן א אפען טיר ביי‬ ‫עס האט דערציילט דער הייליגער זוהן הרה"ק‬ ‫דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ער האט מיט א מסירת נפש‬ ‫בעל אמרי יהודה זי"ע‪ ,‬אז ווען ער איז אנגעקומען‬ ‫צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים פאר צדקה‬ ‫צו זיך אין שטוב‪ ,‬האט ער שוין געטראפן א קוויטל‬ ‫וחסד‪ ,‬אויך איז דער צדיק געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫‪22‬‬ ‫ביידע קינדער פונעם רבין קראנק געווארן מיט א‬ ‫פון די רעבעצין פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז‬ ‫שרעקליכע מחלה‪ ,‬און די מצב האט זייער נישט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זי שרייבט דארט‪ ,‬אז זי האט דעם קוויטל‬ ‫גוט אויסגעזען ביי ביידע קינדער‪.‬‬ ‫געשיקט צו אים‪ ,‬ווייל זי האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫געהערט פון איר הייליגער מאן דער צאנזער רב זי"ע‬ ‫ליידער ח' טבת בשנת תרכ"ז איז דער זון‬ ‫אזאנע ווערטער אויף איינעם‪ ,‬אז ער איז א רבי‪ ,‬און‬ ‫הצדיק אשר ישעי זי"ע נפטר געווארן‪ ,‬אבער בחסדי‬ ‫דערפאר האט זי גלייך געשיקט א קוויטל צו אים‪.‬‬ ‫ד' יתברך איז דער זון רבי לייבוש זי"ע געזונט‬ ‫•••‬ ‫געווארן און זיך ארויסגעדרייט‪ ,‬דאן האט מען שוין‬ ‫דער זוהן הרה"ק בעל אמרי יהודה זי"ע האט‬ ‫פארשטאנען וואס דער צדיק האט געזאגט און‬ ‫דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬וואס פון דעם קען מען‬ ‫מרמז געווען יום הקדוש‪.‬‬ ‫זעהן‪ ,‬אז דער טאטן זי"ע האט געהאט רוח הקודש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫געווען איז דאס יום הקדוש ביינאכט בשנת תרכ"ז‪,‬‬ ‫ווי דערמאנט האט דער הייליגער צדיק‬ ‫נאכדעם וואס מען האט גענדיגט כל נדרי‪ ,‬און מען‬ ‫אנגעזאגט בעפאר זיין פטירה‪ ,‬אז דעם מקום פון‬ ‫האט צוריק געלייגט די ספרי קודש אינעם ארון‪,‬‬ ‫זיין ציון זאל אייביג זיין אפען פאר אידן‪ ,‬אז מען‬ ‫האט זיך דער טאטע דער הייליגער שפת אמת זי"ע‬ ‫זאל קענען גרינג צו קומען צום ציון הקדוש‪ ,‬און‬ ‫אויף געשטעלט און געזאגט א דרשה‪.‬‬ ‫דער זון הרה"ק בעל אמרי יהודה זי"ע האט אויף‬ ‫דעם זייער מקפיד געווען און נישט געלאזט דעם‬ ‫ער האט אנגעהויבן מיט די ווערטער‪ ,‬די פסוק‬ ‫שומר פונעם ביה"ח לייגן א שלאס אויפן ציון‬ ‫זאגט )תהילים ל‪ .‬י"ג( ְל ַמ ַען יְ זַ ֶמּ ְר‪ ‬כָ בוֹד וְ ‪‬א יִ דֹּם ד'‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫אוֹדךָּ‪ ,‬האט די טאטע זי"ע מסביר‬ ‫עוֹלם ֶ‬ ‫ֱא‪‬קי ְל ָ‬ ‫געווען ‪ ,‬אז עס איז דא צוויי בחינות פון דאנקען‬ ‫איין צופרי האט דער זוהן דער הייליגער אמרי‬ ‫דעם גרויסן באשעפער‪ ,‬איינס איז‪ ,‬ווען א איד‬ ‫יהודה זי"ע געזאגט פאר זיינע מקורבים‪ ,‬אז די‬ ‫באקומט א טובה און ווערט געהאלפן מיט א ישועה‪,‬‬ ‫נאכט איז דער טאטע געקומען אין חלום‪ ,‬און‬ ‫דאן דאנקט דער איד דעם באשעפער אויף די‬ ‫געהאט תערומות און געזאגט‪ ,‬היתכן מען האט‬ ‫חסדים וואס דער באשעפער האט מיט אים געטון‪,‬‬ ‫פארשלאסן זיין ציון הקדוש‪ ,‬און א איד האט נישט‬ ‫און דאן קומט די שבח והודאה צום באשעפער אויף‬ ‫געקענט צו קומען צום ציון אנצונדען א ליכט‪.‬‬ ‫א גרינגערן אופן‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער זוהן האט דאס גענדיגט זאגן‪ ,‬איז‬ ‫דאן איז אבער דא א מענטש‪ ,‬וואס ח"ו עס איז‬ ‫א איד אין ביהמ"ד כמעט צוזאמען געפאלן‪ ,‬און ווען‬ ‫געקומען אויף אים א צרה‪ ,‬אבער אזוי ווי חז"ל זאגן‬ ‫מען האט דעם איד דערמינטערט‪ ,‬האט ער‬ ‫דאך‪" ,‬חייב אדם לברך על הרעה‪ ,‬כשם שמברך על‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט א מנהג‪ ,‬אז אונעם טאג‬ ‫הטובה"‪ ,‬און ח"ו אויב דער באשעפער שיקט‬ ‫פונעם יארצייט פון זיינע עלטערן וואס ליגען‬ ‫יסורים של אהבה פאר א איד מיט מיתות בנים‬ ‫אינעם ביה"ח ווי דער רבי ליגט‪ ,‬גייט ער אייביג‬ ‫רח"ל‪ ,‬דארף א איד אויך לויבן און דאנקען דעם‬ ‫ארויף צו ציון פונעם רבין‪ ,‬און צינט אן א ליכט‬ ‫גרויסן באשעפער‪ ,‬ווייל מאיתו לא תצא הרעה‪ ,‬און‬ ‫לעילוי נשמתו פונעם צדיק‪.‬‬ ‫מען דארף מקבל זיין די יסורים באהבה‪.‬‬ ‫אבער נעכטן איז געווען די יארצייט פון איינע‬ ‫און דאן האט דער הייליגער צדיק מבערזאן‬ ‫פון די עלטערן‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען צום‬ ‫זי"ע מסיים געווען זיינע ווערטער בזה"ל‪" ,‬איין‬ ‫ציון פונעם צדיק‪ ,‬איז דאס געווען פארשלאסן‪ ,‬און‬ ‫פאטש אויף אמאל איז נאך צו דערליידן‪ ,‬אבער‬ ‫ער האט נישט געהאט די כח אראפ צו גיין צום‬ ‫נישט קיין צוויי‪ ,‬צו צוויי פעטש האבן מיר נישט קיין‬ ‫שומר צו בעטן אז ער זאל אויף מאכן דעם ציון‪ ,‬און‬ ‫כח"‪.‬‬ ‫נאכאמאל ארויף גיין צום ציון‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫הייליגער אמרי יהודה זי"ע הנאה געהאט‪ ,‬אז ער‬ ‫דער עולם האט נישט פארשטאנען וואס די‬ ‫האט זיך אייביג געפירט ווי דער הייליגער טאטע‬ ‫ווערטער פונעם צדיק האט געמיינט‪ ,‬אבער‬ ‫האט געבעטן‪ ,‬אז דער ציון זאל נישט פארשלאסן‬ ‫ליידער אפאר וואכן שפעטער יום א' דחנוכה זענען‬ ‫‪23‬‬ ‫•••‬ ‫ווערן‪ ,‬ווייל דער הייליגער צדיק מעולם העליון האט‬ ‫אין תולדות חכמי ברעזאן ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געוואלט אייביג זיין אפען‪ ,‬כדי צו העלפן א איד בעת‬ ‫איינמאל איז אין שטאט געווען א שווערע מחלוקה‬ ‫מוֹתם‬ ‫וּב ָ‬‫צרה אדער סיי וואס יענער ברויך‪ְ ,‬בּ ַחיֵּ ֶיהם ְ‬ ‫צווישן צוויי נגידים איבער א געשעפטס ענין‪ ,‬און‬ ‫‪‬א נִ ְפ ָרדוּ‪.‬‬ ‫עס האט כמעט אריינגעשלעפט די גאנצע קהילה‬ ‫•••‬ ‫אין א גרויסע מחלוקה‪ ,‬מען איז געקומען צום גאון‬ ‫אין ספרי תולדות גאליציע ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫דער הייליגער ברעזאנער רב זי"ע און געבעטן ער‬ ‫אז די תלמידים האבן דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫זאל פסק'ענען די זאך‪.‬‬ ‫אינדערפרי נאכן דאווענען האט דער הייליגער‬ ‫שפת אמת מברעזאן זי"ע זיך געגרייט צו עסן פת‬ ‫ווען דער צדיק האט דערזען ווי די שנאה‬ ‫שחרית‪ ,‬ער האט געהאט אויפן טיש א פרישע‬ ‫פלאקערט‪ ,‬האט ער נישט געוואלט הערן קיין שום‬ ‫שטיקל ברויט מיט אביסל מאכלים‪.‬‬ ‫טענות פאר ער מאכט שלום‪ ,‬ער האט זיך צעוויינט‬ ‫פאר זיי און געזאגט‪ ,‬אז מחלוקת פארברענט די‬ ‫אבער פלוצלונג איז אריינגעקומען אן‬ ‫נשמה און נעמט אוועק השראת השכינה פון צווישן‬ ‫ארעמער איד אין שטוב‪ ,‬אויסגעמוטשעט און‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬די צוויי בעלי דינים האבן געזען‬ ‫הונגעריג‪ ,‬און האט געבעטן עפעס צו עסן‪ ,‬דער‬ ‫זיין גרויסן ווייטאג און זיינע ריינע טרערן‪ ,‬און‬ ‫צדיק האט אן קיין שום טראכטן תיכף‬ ‫אויפן פלאץ האבן זיי זיך ארומגענומען‪ ,‬מוחל‬ ‫אוועקגעגעבן זיין גאנצע פרישטיג פארן ארעמאן‬ ‫געווען איינער דעם צווייטן און געמאכט שלום‪.‬‬ ‫מיט א שמייכל און א מאור פנים‪ ,‬ווען די בני בית‬ ‫•••‬ ‫האבן געוואלט אים ברענגען אנדערע שפייז‪ ,‬האט‬ ‫אין ספר שבחי צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ער נישט געוואלט נעמען‪ ,‬זאגנדיג‪ ,‬אז דער זכות‬ ‫עס איז געווען א חשובער איד וואס איז שוין געווען‬ ‫פון פיטערן אן ארעמאן גיט אים פיל מער כוח ווי סיי‬ ‫פארהייראט העכער פופצן יאר און האט נאך נישט‬ ‫וועלכע שפייז וואס ער וואלט געגעסן פאר זיך‬ ‫זוכה געווען געהאלפן צו ווערן מיט זרע של קיימא‪,‬‬ ‫אליין‪.‬‬ ‫ער איז ארומגעפארן צו עטליכע צדיקים און זיך‬ ‫•••‬ ‫מזכיר געווען אז ער זאל שוין געהאלפן ווערן מיט‬ ‫אין ספר שפתי צדיקים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫א קינד‪ ,‬ביז ער איז אנגעקומען קיין ברעזאן צום‬ ‫עס איז געווען א מעשה מיט א איד וואס איז‬ ‫הייליגן שפת אמת זי"ע‪.‬‬ ‫שטארק קראנק געווארן‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫שוין כמעט אויפגעגעבן אויף אים‪ ,‬די משפחה איז‬ ‫ער איז אריין מיט א קוויטל און אויסגעבראכן‬ ‫געקומען צו לויפן מיט טרערן צום הייליגען‬ ‫אין א ביטער געוויין‪ ,‬דער צדיק דער הייליגער שפת‬ ‫ברעזאנער רב ער זאל מתפלל זיין און פועלן א‬ ‫אמת האט גענומען דעם קוויטל‪ ,‬געקוקט דערין א‬ ‫רפואה פאר דעם חולה‪.‬‬ ‫לאנגע צייט‪ ,‬און געזאגט פאר דעם איד‪" ,‬גיי אהיים‬ ‫דער צדיק האט זיך פארטראכט און אריין אין‬ ‫מיט בטחון‪ ,‬נעם אויף זיך צו שטיצן תלמידי חכמים‬ ‫א גרויס דביקות‪ ,‬גענומען דעם קוויטל אין דער‬ ‫מיט א ברייטע האנט‪ ,‬און ביז א יאר ארום וועסטו‬ ‫האנט‪ ,‬און געזאגט מיט א שטארקע זיכערקייט‪,‬‬ ‫האלטן א קינד אין די הענט"‪ ,‬דער איד האט אזוי‬ ‫"דער אויבערשטער וועט העלפן‪ ,‬ער וועט בקרוב‬ ‫געטון‪ ,‬ער האט פארטיילט צדקה פאר לומדי תורה‪,‬‬ ‫שטיין אויף די פיס און האבן א גאנצע רפואה"‪ ,‬די‬ ‫און פונקט צום יאר איז אים געבוירן געווארן א‬ ‫משפחה האבן געגלייבט מיט אמתע אמונת‬ ‫געזונט אינגל‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬אז דער צדיק גייט ברענגען א ישועה פארן‬ ‫•••‬ ‫חולה‪.‬‬ ‫אין מעשיות וזכרונות גאליציע ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א בחור פון א חשובע שטוב אין‬ ‫אין עטליכע טעג האט זיך דער מצב פונעם‬ ‫שטעטל איז אויסגעוועלט געווארן צו מוזן גיין‬ ‫חולה איבערגעדרייט לטובה ביז ער איז געווארן‬ ‫דינען אין דער צארישער מיליטער‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫אינגאנצן געזונט‪ ,‬און צדיקים האבן מעיד געווען‪,‬‬ ‫געווען א שרעקליכע סכנה פאר אידישקייט און‬ ‫"אז דער צדיק האט געהאט א כוח הפועל בישועות‬ ‫פארן לעבן‪ ,‬די עלטערן זענען געקומען צו לויפן‬ ‫ווייל זיין מויל איז געווען גאר הייליג און ריין"‪.‬‬ ‫‪24‬‬ ‫פארענט פון זיך‪ ,‬זיין קאפ איז שטענדיג געווען‬ ‫צום הייליגען ברעזאנער רב זי"ע מיט גרויס שרעק‬ ‫איינגעבויגן אראפ מיט א פחד און אימה‪ ,‬און מען‬ ‫און האבן געבעטן א ישועה‪.‬‬ ‫האט געקענט זען אויף זיין צורה ווי ער איז‬ ‫אינגאנצן אין א צווייטער וועלט‪ ,‬אפילו ווען‬ ‫דער צדיק האט געהייסן דעם בחור זאגן יעדן‬ ‫מענטשן פלעגן אים באגריסן מיט שלום עליכם‪,‬‬ ‫טאג קאפיטל קכ"א אין תהלים )"שיר למעלות אשא‬ ‫האט ער געענטפערט אן קוקן דעם מענטש אין‬ ‫עיני אל ההרים"( מיט גרויס כוונה‪ ,‬און ער האט‬ ‫פנים‪ ,‬און ער פלעגט זאגן פאר זיינע נאנטע‪ ,‬אז דער‬ ‫צוגעלייגט‪" :‬זארג נישט‪ ,‬די אויגן פון די דאקטוירים‬ ‫מענטש מוז היטן זיינע אויגן‪ ,‬ווייל אן ריינע אויגן‬ ‫ביי דער מיליטער קאמיסיע וועלן זיין‬ ‫קען מען נישט האבן קיין ריינע מחשבה צום‬ ‫פארבלענדעט"‪ ,‬דער בחור האט אויסגעפאלגט‬ ‫דאווענען און לערנען‪.‬‬ ‫וואס דער צדיק האט אים געהייסן‪ ,‬און ווען דער‬ ‫•••‬ ‫בחור איז געשטאנען פאר דער קאמיסיע‪ ,‬האבן די‬ ‫אין ספר תולדות אנשי מופת ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫הויפט אפיצירן געזען אויף אים עפעס א מאדנע‬ ‫אז דער צדיק דער הייליגער שפת אמת זי"ע האט‬ ‫סימן וואס האט גארנישט געהאט מיט דער‬ ‫זיך געפירט מיט א געוואלדיגע פרישות אין עניני‬ ‫מציאות‪ ,‬און זיי האבן אים תיכף גע'פטור'ט פון די‬ ‫אכילה‪ ,‬און מען האט כמעט נישט געזען ביי אים‬ ‫מיליטער און אהיימגעשיקט אלס אומטויגליך צום‬ ‫קיין שום תאוות עולם הזה‪ ,‬זיין עסן איז געווען גאר‬ ‫דינסט‪.‬‬ ‫ווייניג‪ ,‬פשוט וויפיל ס'האט אויסגעפעילט צו‬ ‫•••‬ ‫האלטן די נשמה אינעם גוף צו קענען דינען דעם‬ ‫אין ספר נחלת צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫בורא‪ ,‬פארן נעמען א שטיקל מאכל אין מויל‬ ‫סוחר פון ברעזאן וואס פלעגט האנדלען מיטן‬ ‫פלעגט ער זיך פארטראכטן מיט גרויס כוונה און‬ ‫פארקויפן געוויסע סחורה‪ ,‬איז אריינגעפאלן אין‬ ‫מורא‪ ,‬און מען האט געזען ווי ער טראכט נאר צו‬ ‫שווערע חובות ביז ער איז געשטאנען אויפן שוועל‬ ‫הייליגן דעם גוף און אויסרייניגן די ניצוצות‬ ‫פון פארלירן זיין גאנץ פארמעגן און זיין הויז‪ ,‬ער‬ ‫הקדושים‪.‬‬ ‫איז אריין צום צדיק דער הייליגער שפת אמת‬ ‫מברעזאן זי"ע און מיטן לעצטן ביסל האפענונג‪,‬‬ ‫איינמאל האט איינער פון די מקורבים אים‬ ‫דערציילט פארן צדיק זיין גרויסע צרה וואס ווארט‬ ‫געפרעגט פארוואס ער איז אזוי פארזיכטיג אפילו‬ ‫אים ליידער אפ אויב ער פארלירט זיין פרנסה‪.‬‬ ‫מיט פשוט'ע מאכלים‪ ,‬האט ער געענטפערט‪ ,‬אז א‬ ‫מענטש וואס וויל שפירן די זיסקייט פון קדושה אין‬ ‫דער ברעזאנער רב האט אים געזאגט‪" ,‬פאר‬ ‫לערנען מוז ערשט אויסרייניגן דעם גוף פון יעדע‬ ‫נאכאמאל צום יריד‪ ,‬און קויף איין סחורה וואס‬ ‫גשמיות'דיגע הנאה‪.‬‬ ‫אנדערע קוקן נישט דערויף‪ ,‬און פארלאז זיך נאר‬ ‫•••‬ ‫אויפן בורא עולם"‪ ,‬דער סוחר האט געפאלגט‪,‬‬ ‫אין תולדות חכמי גאליציע ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫כאטש עס האט אויסגעזען אומפארשטענדליך‪,‬‬ ‫אז ווען דער הייליגער שפת אמת זי"ע פלעגט זיצן‬ ‫קורץ נאכדעם וואס ער האט איינגעהאנדלט די‬ ‫ביינאכט אליין אין זיין חדר מיוחד און לערנען‬ ‫סחורה‪ ,‬איז פלוצלונג געווארן א גרויסער מאנגל‬ ‫ספרי קבלה און תורת הנסתר‪ ,‬איז א שרעק געפאלן‬ ‫אין יענעם מאטעריאל‪ ,‬און די פרייזן זענען‬ ‫אויף יעדן וואס איז נאר צוגעגאנגען צום טיר‪ ,‬די‬ ‫געשטיגן דרייפאכיג‪ ,‬און ער האט פארקויפט אלעס‬ ‫משמשים האבן דערציילט‪ ,‬אז מען פלעגט הערן א‬ ‫מיט א געוואלדיגן רווח‪ ,‬און מיט די געלט‬ ‫געשריי און א קרעכץ פון זיין הארץ פאר גרויס‬ ‫אפגעצאלט אלע חובות און געווארן א גרויסער‬ ‫התלהבות‪ ,‬און זיין גאנצער קערפער פלעגט‬ ‫גביר‪.‬‬ ‫ציטערן ווי א פידל פון גרויס דביקות הבורא‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר עטרת צדיקים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫איין מאל איז א מקורב אריינגעקומען שפעט‬ ‫מען פלעגט דערציילן‪ ,‬אז ווען דער הייליגער בעל‬ ‫ביינאכט ברענגען וואסער‪ ,‬און ער האט געזען ווי‬ ‫שפת אמת זי"ע פלעגט גיין אין גאס‪ ,‬איז זיין‬ ‫דער צדיק זיצט מיט א ברענענדיגע צורה און א‬ ‫קדושה געווען אזוי גרויס‪ ,‬אז ער האט קיינמאל‬ ‫הייליגן גלאנץ אויפן פנים‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫נישט אויפגעהויבן די אויגן העכער ד' אמות‬ ‫‪25‬‬ ‫און נאך א לאנגן טאג פון עסקנות ציבור‪ ,‬ווען‬ ‫דערשראקן און תיכף צוריקגעצויגן‪ ,‬דער צדיק‬ ‫יעדער איז שוין געגאנגען שלאפן‪ ,‬האט מען געזען‬ ‫האט געלעבט א גאנץ לעבן העכער די נאטור פון‬ ‫דאס ליכט ברענען אין זיין חדר לימוד‪.‬‬ ‫די וועלט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ער פלעגט זיצן איבער די גמרא און ספרי נגלה‬ ‫אינעם הקדמה צום ספר שפת אמת ווערט‬ ‫שעות אויף שעות‪ ,‬און ער האט געלערנט מיט אזא‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק האט זיך איינמאל‬ ‫קול און ברען אז מען האט געמיינט ער לערנט דעם‬ ‫פארטראכט איבער די גרויסקייט פון תורת הנסתר‬ ‫סוגיא איצט צום ערשטן מאל אין לעבן‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫און די טיפע סודות וואס ליגן אין יעדן אות פון דער‬ ‫חזר'ן גאנצע מסכתות אויף איין אטעם‪ ,‬און ער‬ ‫הייליגער תורה‪ ,‬און אן קיין שום ספר פארענט פון‬ ‫האט געזאגט פאר זיינע קינדער‪ ,‬אז דער גרעסטער‬ ‫זיך‪ ,‬בלויז פון זיין געוואלדיגן זכרון און טיפן‬ ‫תענוג וואס א מענטש קען האבן אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫פארשטאנד‪ ,‬האט ער אפגעשריבן זעקס‪-‬און‪-‬‬ ‫איז די הארעוואניע און יגיאות אויף א שטיקל תורה‪.‬‬ ‫צוואנציג טיפע פירושים און מהלכים נאר אויף דעם‬ ‫איין גרויסן אות "ב'" פון ווארט בראשית‪ ,‬און נאך‬ ‫צוויי‪-‬און‪-‬דרייסיג אופנים אויפן גאנצן ווארט‬ ‫בראשית‪ ,‬אלעס געבויט אויף ספרי קבלה‪ ,‬נגלה און‬ ‫חסידות‪ ,‬ווען גדולי הדור האבן שפעטער געזען די‬ ‫כתבים וואס זענען געדרוקט געווארן אין זיין ספר‬ ‫שפת אמת‪ ,‬זענען זיי געשטאנען פארגאפט ווי אזוי‬ ‫איין מוח קען ארומנעמען אזויפיל טיפע חכמה אין‬ ‫איין איינציגן אות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר זכרון לראשונים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל איז פארגעקומען א גאר שווערע און‬ ‫קאמפליצירטע שאלה אין שטאט ברעזאן בנוגע א‬ ‫מקוה און עניני טהרה‪ ,‬וואס עטליכע גרויסע רבנים‬ ‫און מורי הוראה פון דער געגנט האבן זיך‬ ‫געמוטשעט דערין עטליכע וואכן און האבן נישט‬ ‫געקענט קומען צו א קלארן באשלוס‪.‬‬ ‫מען איז אריבער געגאנגען צום הייליגען‬ ‫ברעזאנער רב זי"ע אינמיטן דער נאכט‪ ,‬דער צדיק‬ ‫האט אויסגעהערט די שאלה‪ ,‬און תיכף אנגעהויבן‬ ‫אויסרעכענען פון אויסנווייניג גמרא‪ ,‬ראשונים‪,‬‬ ‫שולחן ערוך און שאלות ותשובות פון פריערדיגע‬ ‫פוסקים‪ ,‬אות באות‪ ,‬און האט געוויזן א קלארן פסק‬ ‫ווי די זון אינמיטן טאג‪ ,‬די רבנים זענען ממש ארויס‬ ‫פון התפעלות און געזאגט אז זיין בקיאות אין ש"ס‬ ‫ופוסקים איז געווען פונקט אזוי גרויס ווי זיין‬ ‫גדלות אין חסידות און קבלה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר נחלת צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זיינע נאנטע האבן דערציילט‪ ,‬אז טראץ דעם וואס‬ ‫ער איז געווען פארנומען אלס שטאטס‪-‬רב מיט‬ ‫דיינות‪ ,‬דיני תורה און העלפן יעדן איד‪ ,‬איז ביי אים‬ ‫תורה געווען דאס גאנצע לעבן אן קיין שום הפסק‪,‬‬ ‫‪26‬‬ ‫יעדער איד וואס איז געקומען צו דעם צדיק‪ ,‬האט‬ ‫יארצייט כ' אלול‬ ‫גלייך געשפירט‪ ,‬אז דא שטייט מען בעפאר א איד‬ ‫א עובד ד' בקדושה ובטהרה‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫הרה"ק רבינו משה ארי' ב"ר ישראל זי"ע‪) ,‬פריינד(‬ ‫אייביג געהאט א שמייכל אויפן פנים און אריין‬ ‫בעל עטרת יהושע‬ ‫געברענגט שמחה אין יעדן איינעם‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫גאב"ד ירושלים ועדה החרדית‬ ‫מכניע געווען פאר יעדן ערליכען איד‪ ,‬און אפילו‬ ‫פאר פשוטע מענטשן האט ער אייביג געהאט אן‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט הוניאד‪ ,‬ו' תשרי בשנת‬ ‫הכנעה‪.‬‬ ‫תרס"ד‪.‬‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער שינאווא רב‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישראל פריינד אב"ד‬ ‫זי"ע מפרש געווען דעם נוסח‪ ,‬וואס מען זאגט שבת‬ ‫הוניאד זי"ע‪,‬‬ ‫קודש ביים זמר מנוחה ושמחה‪" ,‬הוּא ֲא ֶשׁר ִדּ ֶבּר‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם יהושע פריינד בעל מאור‬ ‫ְל ַעם ְסגֻ ָלּתו‪ָ ,‬שׁמור ְל ַק ְדּשׁו ִמבּאו וְ ַעד ֵצאתו‪ ",‬האט‬ ‫יהושע מנאסויד זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער שינאווא רב זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫בן החסיד המפורסם מוה"ר משה ארי' פריינד‬ ‫ווארט " ִדּ ֶבּר" גייט ארויף אויף א מנהיג ישראל‪ ,‬און‬ ‫ראה"ק בסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫דאס מיינט דער פסוק‪ ,‬ווער קען זיין א אמת'ע‬ ‫בן הרה"ק רבי יהושע קראלער זי"ע‪,‬‬ ‫מנהיג ישראל‪ ,‬דער וואס איז אפגעהיטן בקדושה‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק אב"ד פאפא זי"ע‪,‬‬ ‫וטהרה פון ווען ער קומט אויף דער וועלט‪ ,‬ביז ער‬ ‫בן הגה"ק רבי אליעזר זי"ע‪,‬‬ ‫גייט אוועק פון די וועלט‪.‬‬ ‫מגזע הגה"ק בעל השל"ה הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫אויך מגזע פונעם דעם הייליגען רמ"א זי"ע און‬ ‫דאס קען מען זאגן אויפן הייליגען ירושלימער‬ ‫מהרש"ל המהר"ם און הגה"ק בעל הש"ך זי"ע‪,‬‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬וואס צדיקים וואס האבן אים געקענט נאך‬ ‫וואס דער הייליגער שינאווער רב זי"ע האט זיך‬ ‫פון אלס קינד האבן מעיד געווען‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫אויסגעדריקט אויף די משפחה בזה"ל‪" ,‬א כשר'ע‬ ‫געפירט מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה‪ ,‬און ער‬ ‫משפחה"‪.‬‬ ‫האט ארויס געברענגט א געוואלדיגע התפעלות‬ ‫ביי אידן וואס האבן אים געקענט נאך פון אלס‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה‪,‬‬ ‫קינד‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען אפגעשייט פון אלע‬ ‫הי"ד‪,‬‬ ‫תענוגים גשמיים‪.‬‬ ‫בת הגה"ק רבי זאב וואלף גאלדבערגער אב"ד‬ ‫הוניאד זי"ע‪,‬‬ ‫אויך אויף די עלטערע יארן האט מען געזען‬ ‫בן הגה"ק רבי ברוך זי"ע‪,‬‬ ‫זיין צהלות פנים‪ ,‬וואס אפילו די דאקטורים אין‬ ‫מגזע הגה"ק רבי יוסף קארו בעל בית יוסף זי"ע‪,‬‬ ‫שפיטאל סוף ימיו האבן באוואונדערט‪ ,‬אז א‬ ‫ומגזע הגה"ק המקובל האלקי רבי שמשון‬ ‫מענטש וואס איז אין די יארן פון דעם הייליגען רב‬ ‫מאוסראפאלי זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬זאל האבן אזא הדרת פנים ווי דער הייליגער‬ ‫רב האט דאן געהאט‪ ,‬און עס איז מקובל פון‬ ‫דעם הייליגען נאמען האט מען געגעבן פארן‬ ‫צדיקים אז דאס האט מיט די מדרגת הקדושה פון א‬ ‫צדיק ביים ברית‪ ,‬נאכן זיידן החסיד מפורסם רבי‬ ‫איד‪.‬‬ ‫משה ארי' פריינד ראה"ק בסיגוט זי"ע‪ ,‬וואס צדיקים‬ ‫האבן געזאגט אויף דעם זיידן‪ ,‬אז אפילו זייענדיג א‬ ‫אויך דערציילט מען‪ ,‬אז בשעת מען האט דעם‬ ‫ראש הקהל איז ער געווען א גרויסע קדוש‪ ,‬און מען‬ ‫רב זי"ע אריין געפירט מיטן אמבולנס דעם לעצטן‬ ‫האט ביי אים געקענט פויעלען גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫שבת קודש בחייו‪ ,‬און מען האט פראבירט צו‬ ‫סטאבלעזירן דעם מצב‪ ,‬האט דער צדיק וקדוש‬ ‫ער איז געווען א גאון וגדול בתורה ובחסידות‪,‬‬ ‫געהאט איין דאגה‪ ,‬אז ער ליגט אויפן ריקן‪ ,‬וואס‬ ‫א צדיק אמת און א קדוש וטהור‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫דאס איז קעגן די הלכה פון שולחן ערוך‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫אוהב שלום ורודף שלום‪ ,‬ענוותן גדול ושפל ברך‪,‬‬ ‫איז געווען אויפן מחשבה פין דעם צדיק כל ימי‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע פועל‬ ‫חייו‪.‬‬ ‫ישועות‪ ,‬זיין רעדן איז אייביג געווען בנחת‪ ,‬און‬ ‫‪27‬‬ ‫וואס איז געווען באוויסט אלס איינע פון די‬ ‫דער רב זי"ע האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז דער‬ ‫גרעסטע מומחים בדיני ממונות‪.‬‬ ‫טאטע זי"ע האט זיין גאנץ לעבן געברענט פאר‬ ‫קדושת שבת קודש‪ ,‬און יעדן שבת קודש פלעגט‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫דער טאטע‪ ,‬ווען די קינדער זענען נאך געווען גאר‬ ‫בילא ע"ה‪,‬‬ ‫קליין‪ ,‬נעמען די קינדער אויפן שויס און געפרעגט‬ ‫בת הגה"ק רבי ברוך גאלדבערגער אב"ד פיר זי"ע‪,‬‬ ‫דעם מאמר הזוה"ק "מאי שבת" וואס איז שבת‪ ,‬און‬ ‫)חתן הגה"ק רבי זאב וואלף גאלדבערגער אב"ד‬ ‫די קינדער זענען שוין געווען געוואוינט צו‬ ‫הוניאד זי"ע(‪,‬‬ ‫ענטפערן‪" ,‬שמא דקודשא בריך הוא"‪ ,‬אז שבת‬ ‫בן הגה"ק רבי מנשה גאלדבערגער מסטרופקוב‬ ‫קודש איז דעם באשעפער נאמען‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען באוויסט אלס א געוואלדיגע‬ ‫בשנת תרצ"ב ווען די זיידע דער הייליגער‬ ‫עניו‪ ,‬ער האט באמת ביי זיך געהאלטן אז ער איז‬ ‫נאסוידער רב זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט דער‬ ‫גארנישט‪ ,‬די מקורבים האבן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זון הרה"ק רבי חנוך העניך זי"ע איבער גענומען‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום רב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫דאס רבנות אין שטאט נאסויד‪ ,‬אבער ליידער האט‬ ‫געבעטן אז דער רב זאל אים געבן חיזוק‪ ,‬האט דער‬ ‫ער נישט מעריך ימים געווען און ער איז נסתלק‬ ‫רב מיט זיין גרויסע עניוות געזאגט‪ ,‬איך אליין פאר‬ ‫געווארן בשנת תרצ"ג‪ ,‬און זיין זון איז נאך דאן‬ ‫מיר ברויך אויך חיזוק‪ ,‬ווייל דער צדיק האט ביי זיך‬ ‫געווען גאר יונג‪ ,‬האט הרה"ק רבי משה ארי' גאב"ד‬ ‫באמת געהאלטן אז ער איז גארנישט‪.‬‬ ‫ירושלים זי"ע איבער גענומען דאס רבנות אין‬ ‫נאסויד‪ ,‬כדי צו האלטן דאס רבנות‪ ,‬אז ווען דער זון‬ ‫איינמאל האט א איד געבעטן‪ ,‬אז דער רב זאל‬ ‫וועט גרויס ווערן זאל ער איבער נעמען דעם פלאץ‬ ‫אים בענטשן מיט א ברכה אויף יראת שמים‪ ,‬האט‬ ‫פון זיין טאטן אין נאסויד‪ ,‬און דאן איז ער אריבער‬ ‫דער רב מיט זיין שפלות געזאגט‪ ,‬איך ברויך אויך‬ ‫צום שטאט רוגנא‪ ,‬און דארט איז ער געווען פאר א‬ ‫אז מען זאל מיך בענטשן מיט יראת שמים‪ ,‬און ווען‬ ‫שטיק צייט‪.‬‬ ‫איינער איז אמאל געקומען בעטן‪ ,‬אז דער רב זאל‬ ‫אים געבן היתר הוראה‪ ,‬האט דער רב געזאגט מיט‬ ‫אביסל שפעטער האט אים דער הייליגער‬ ‫א תמימות‪ ,‬איך פארשטיי באמת נישט פארוואס‬ ‫צדיק הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע געבעטן‪,‬‬ ‫אידן בעטן מיר היתר הוראה‪ ,‬איך בין דאך אויך‬ ‫צו קומען דינען אלס ראש ישיבה אין די ישיבה אין‬ ‫נישט קיין מושלם אין הוראה‪.‬‬ ‫שטאט סאטמאר‪ ,‬ווי באוויסט האט דער רב זי"ע‬ ‫געהאלטן דעם סאטמאר רבי זי"ע אלס זיין רבו‬ ‫אלס קינד האט ער געלערנט ביים מלמיד‬ ‫מובהק‪ ,‬אויך איז ער אימאפיציעל געווען דער‬ ‫החסיד רבי אברהם מארטין זי"ע הנקרא בפי כל‬ ‫דומ"ץ אין שטאט סאטמאר‪ ,‬און רבינו הקדוש האט‬ ‫"רבי אברהמ'לע אינטערדאמער"‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫איבער געגעבן דאס הנהגה בהלכה אין זיינע הענט‪.‬‬ ‫א געוואלדיגע ירא שמים און א צדיק נסתר און א‬ ‫עובד השם בקדושה‪.‬‬ ‫ליידער בשנת תש"ד האט דער צדיק וקדוש‬ ‫מיט געטיילט דעם זעלבן גורל ווי א גרויס חלק פון‬ ‫ער האט זיך מסתופף געווען ביי די צדיקי הדור‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬און ער איז אנגעקומען צום‬ ‫ובתוכם די קינדער פונעם הייליגען דברי חיים‬ ‫טרויעריגע לאגער אין אוישוויץ אונטער די הענט‬ ‫מצאנז זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי שלום אליעזר מראצפערט‬ ‫פון די דייטשן ימ"ש‪ ,‬דארט האט ער ליידער‬ ‫זי"ע הרה"ק רבי ישעי'לע מטשחויב זי"ע‪ ,‬וואס די‬ ‫פארלוירען זיין אשת נעוריו און ‪ 8‬קינדער וואס‬ ‫רב זי"ע איז געווען שטארק מקושר לבית צאנז‪.‬‬ ‫דער צדיק האט ליידער מקריב געווען על קידוש‬ ‫השם הי"ד‪.‬‬ ‫נאך ווען ער איז געווען גאר יונג‪ ,‬האט אים זיין‬ ‫טאטע אויף גענומען אלס זיין געהילף מיטן פירן‬ ‫אפילו זייענדיג גאר שטארק צובראכן‬ ‫דעם ישיבה אין שטאט הוניאד‪ ,‬און ביי די ‪ 18‬יאר‬ ‫פארלירענדיג זיין גאנצע משפחה‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫האט אים די זיידע מצרף געווען אלס איינע פון די‬ ‫הייליגער צדיק מחזק געווען און עוסק געווען‬ ‫דיינים בהוראה‪ ,‬צוזאמען מיטן גרויסן גאון הגה"ק‬ ‫בתורה ועבודה מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬ער האט‬ ‫רבי אברהם שלמה הכהן כ"ץ אב"ד ריסקווא זי"ע‪,‬‬ ‫‪28‬‬ ‫צדיק בשנת תשי"א זיך אריבער געצויגען קיין ארץ‬ ‫דארט געלערנט גמרא בעל פה פון וואס ער האט‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫געדענקט‪ ,‬און אויך געלערנט תורה מיט די אידן‬ ‫דארט אין לאגער‪ ,‬אויך האט ער מיט א מסירת נפש‬ ‫אזוי ווי דער צדיק איז אנגעקומען קיין ארץ‬ ‫זיך משתדל געווען ח"ו נישט צו מחלל שבת זיין‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬און זייענדיג א גאון הגאונים און א קדוש‬ ‫און אויך נישט צו עסן ח"ו מאכלות אסורות‪ ,‬און‬ ‫וטהור און א לוחם מלחמת ד' מיט א מסירת נפש‪,‬‬ ‫דאס אלעס האט ער געטון מיט א געוואלדיגע‬ ‫האבן זיך אידן יראים ושלמים גלייך מדבק געווען‬ ‫מסירת נפש‪.‬‬ ‫צו דעם צדיק‪ ,‬אידן זענען געקומען צו דעם צדיק‬ ‫וויבאלד ער איז געווען געשטעלט אויף די‬ ‫אפילו נאר צו כאפן א בליק אויף זיין צורת קדשו‪,‬‬ ‫וואסער אין לאגער‪ ,‬פלעגט ער ארום גיין טיילן‬ ‫וואס מען האט גלייך געזען אז די קדושה ריעט‬ ‫פאר די אידישע קינדער וואסער‪ ,‬אז מען זאל זיך‬ ‫אויף דעם צדיק‪.‬‬ ‫קענען דער האלטן ביים לעבן‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫געפאדערט אז די אידן זאלן מאכן א ערליכע ברכה‬ ‫ווען רבינו הקדוש מסאטמאר זי"ע האט מייסד‬ ‫ווען מען טרינקט וואסער‪ ,‬און כסדר מחזק געווען‬ ‫געווען דעם ישיבת ייטב לב אין ירושלים‪ ,‬האט ער‬ ‫די אידן‪ ,‬אז דער זעלבער באשעפער פון בעפאר איז‬ ‫אויף גענומען דעם רב זי"ע אלס ראש ישיבה אין די‬ ‫נאכאלץ די באשעפער‪ ,‬און ער וועט בקרוב אונז‬ ‫ישיבה‪ ,‬און דארט האט דער הייליגער צדיק מרביץ‬ ‫אויסלייזען פון די הענט פון די רשעים‪ ,‬אויך איז‬ ‫תורה געווען פאר טויזענטער תלמידים פאר‬ ‫באוויסט‪ ,‬אז אין לאגער האט ער געלערנט‬ ‫איבער ‪ 40‬יאר כולן שוין לטובה‪ ,‬ביי זיינע תלמידים‬ ‫בחברותא מיט הרה"ק רבי יקותיאל יהודה‬ ‫איז ער געבליבן ביז צו די פטירה מיטן נאמען "דער‬ ‫הלברשטאם אב"ד קלויזענבורג זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער ראש ישיבה"‪.‬‬ ‫נאכן באפרייט ווערן בחסדי ד' פון די הענט פון‬ ‫די קשר וואס דער ראש ישיבה האט געהאט‬ ‫די דייטשן ימ"ש‪ ,‬האט זיך דער צדיק צוריק‬ ‫מיט זיינע תלמידים איז ממש נישט צום באשרייבן‪,‬‬ ‫געקערט צום שטאט סאטמאר‪ ,‬און מיט מסירת‬ ‫ער איז געווען צו זיין ווי א טאטע צו זיינע אייגענע‬ ‫נפש אנגעהויבן אויף שטעלן אידישקייט און אויף‬ ‫קינדער‪ ,‬מיט יעדן פון זיינע תלמידים און אויך‬ ‫געשטעלט די קהלה דארט אין סאטמאר‪.‬‬ ‫סתם מענטשן וואס זענען געווען נאנט‪ ,‬האט ער‬ ‫ער האט נאך די מלחמה חתונה געהאט בזיווג שני‬ ‫זיך באמת מיט געפרייט ווען עס איז געווען ביי‬ ‫מיט הרבנית הצדקת מרת פריידא ע"ה‪,‬‬ ‫יענעם א שמחה‪ ,‬ווי עס וואלט געווען זיין אייגען‬ ‫בת הרה"ק רבי פנחס יוסף דאכנער זי"ע‪,‬‬ ‫קינד‪ ,‬און ח"ו ווען מען איז צו אים געקומען מזכיר‬ ‫נכד הרה"ק מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫זיין א צרה אדער א חולה‪ ,‬האט מען ממש געזען ווי‬ ‫ונכד הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫עס טרעט אים צו צום הארץ‪ ,‬ער האט מיט געפילט‬ ‫אבער ליידער האט דער צדיק פארלוירן די זיווג‬ ‫יענעמס צער און באמת געהאט עגמת נפש אז ביי‬ ‫שני און האט ליידער פון דעם זיווג נישט געהאט‬ ‫יענעם איז ל"ע דא א צרה‪.‬‬ ‫קיין קינדער‪.‬‬ ‫אפאר יאר שפעטער האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫זיינע טייערע תלמידים קענען דערציילן‬ ‫הרבנית הצדקת מרת טשארנא ע"ה‪,‬‬ ‫הונדערטער מעשיות וואס מען האט געהאט ביי‬ ‫בת הר"ר משה טארים זי"ע‪) ,‬בן אחר בן פון הרה"ק‬ ‫דעם ראש ישיבה‪ ,‬וואס ברענגט ארויס זיין קשר‬ ‫רבי מענדעלע מרימנוב זי"ע(‪,‬‬ ‫וואס ער האט געהאט מיט די תלמידים‪ ,‬און‬ ‫זי האט מיט געברענגט א קינד הרה"צ רבי מנחם‬ ‫הונדערטער אידן זענען ביי דעם צדיק געהאלפן‬ ‫מענדיל טארים פונעם פאריגן זיווג‪ ,‬און דער‬ ‫געווארן מיט ישועות למעלה מדרך הטבע‪,‬‬ ‫הייליגער רב זי"ע האט דעם קינד אויף געצויגען ווי‬ ‫צענדליגע מעשיות דערציילט מען‪ ,‬ווי דער צדיק‬ ‫אן אייגען קינד‪.‬‬ ‫האט מתפלל געווען און אינזין געהאט אידן וואס‬ ‫זענען געקומען זיך מזכיר זיין‪ ,‬און נישט נאך‬ ‫ווען די קומוניסטים האבן איבער גענומען‬ ‫געלאזט ביז מען איז אים געקומען מבשר זיין די‬ ‫רומניה‪ ,‬און עס איז געווארן שווערער און‬ ‫בשורה טובה‪ ,‬אז מען איז געהאלפן געווארן‪.‬‬ ‫שווערער צו דינען דעם באשעפער‪ ,‬האט דער‬ ‫‪29‬‬ ‫גיין מיטן שטעקן‪ ,‬האט די רעבעצין געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫בשנת תשט"ו איז ער געווארן א חבר אין דעם‬ ‫אלע חברי הבד"ץ גייען מיט אזא שטעקן‪,‬‬ ‫וועד בית היתומים בית לפליטות אין ירושלים‪ ,‬ווי‬ ‫עס האבן זיך אויף געהאלטן הונדערטער יתומים‬ ‫האט דער רב געזאגט‪ ,‬אוודאי די אלע זענען‬ ‫און יתומות וואס האבן ליידער נישט געהאט קיין‬ ‫דאך גרויסע מענטשן‪ ,‬אבער איך וואונדער מיך‬ ‫שטוב ווי צו וואוינען‪ ,‬און דער צדיק מיט זיין לב‬ ‫טאקע פארוואס מען האט מיך אויף גענומען אלס‬ ‫טוב האט גאר אסאך געזארגט פאר די קינדער אז‬ ‫ירושלים רב‪ ,‬מן הסתם האט מיר די מזל צו‬ ‫עס זאל זיי דארט גארנישט פעילען‪.‬‬ ‫געשפילט‪ ,‬ווייל דאס האט דער צדיק באמת‬ ‫געהאלטן פון זיך‪ ,‬אז ער איז באמת גארנישט‪.‬‬ ‫בשנת תשל"ט ווען כבה נר מערבי און דער‬ ‫צדיק הדור רשכבה"ג רבינו יואל מסאטמאר זי"ע‬ ‫בשנת תשנ"ו האט ער אויף געשטעלט די‬ ‫איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען דאן אויף גענומען‬ ‫תלמוד תורה חיי עולם המקורית‪ ,‬און אויך א ישיבה‬ ‫דעם רב זי"ע אלס ממלא מקום אלס ראב"ד‬ ‫קטנה און א ישיבה גדולה‪ ,‬וואס נאכן פטירה האט‬ ‫ירושלים‪ ,‬דארט אויף דעם פאסטן האט דער צדיק‬ ‫מען די ישיבה און תלמוד תורה געריפן אויפן‬ ‫געדינט מיט א געוואלדיגע געטריישאפט און לוחם‬ ‫נאמען פונעם רב זי"ע "מוסדות רמ"א"‪.‬‬ ‫געווען מלחמת ד' און מכריז געווען דעם דבר ד'‬ ‫בירושלים מיט א געוואלדיגע מסירת נפש‪.‬‬ ‫מען קען אפילו נישט מסביר זיין דעם עבודת‬ ‫הקודש פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬וואס אפילו אין זיינע‬ ‫ער איז געווען בידידות מיט אלע רבנים און‬ ‫עלטערע יארן האט ער אפגעראכטן אן עבודה‬ ‫צדיקים בדורו‪ ,‬יעדער איינער‪ ,‬אפילו די וואס זענען‬ ‫וואס א יונגערמאן קען נישט אפרעכטן‪ ,‬און אלעס‬ ‫נישט געווען בשיטה ווי אים‪ ,‬האבן דעם צדיק‬ ‫איז צו געגאנגען מיט א ברען און אש דקדושה‪ ,‬סיי‬ ‫מעריץ געווען און מכבד געווען‪ ,‬ער איז געווען דער‬ ‫דאס דאווענען‪ ,‬וואס פאר ווער עס האט נאר‬ ‫ראש וראשון לכל דבר שבקדושה און זיך ארויס‬ ‫געהאט די זכי' דאס מיט צו האלטן‪ ,‬ווי דער צדיק‬ ‫געשטעלט אויפן פראנט ווען עס איז געקומען צו‬ ‫זייענדיג א עלטערער איד שטייט און ברענט מיט‬ ‫סיי וואס האט נוגע געווען בעניני הדת‪.‬‬ ‫א התלהבות דקדושה און דאווענט פארן‬ ‫אויך האט ער זיך צו געשטעלט צום הייליגען‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫רבין זי"ע קעגן די ציונים‪ ,‬און לוחם געווען אויף‬ ‫יעדן גזירה וואס די ציונים האבן ארויסגעגעבן אויף‬ ‫ווער רעדט נאך פון די הייליגע טישן‪ ,‬ווי מען‬ ‫אחינו בני ישראל בארצנו הקדושה‪ ,‬און בחייו האט‬ ‫האט געזען דעם צדיק ברענען פארן שבת קודש‬ ‫ער זוכה געווען צו מבטל זיין גזירות רעות וואס‬ ‫מיט זיין ווארעמע קול פיל מיט נעימות‪ ,‬זיין קידוש‬ ‫וואלט ח"ו געקענט אראפ פירן אידישע קינדער פון‬ ‫די זמירות פון שב"ק אלעס איז געזאגט געווארן‬ ‫דרך ישראל סבא‪ ,‬אבער דער צדיק וויסענדיג אז‬ ‫מיט א שמייכל און א זיסקייט וואס האט צונומען‬ ‫דאס עגזיסטענץ פון כלל ישראל ווענט זיך אין‬ ‫יעדן וואס איז דארט געווען‪.‬‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬האט ער זיך ארויס געשטעלט בחרב‬ ‫ובחנות און נישט געלאזט אז מען זאל נאכלאזן‬ ‫ווער רעדט נאך פון די ימים נוראים ווי דער‬ ‫קיין זוז כל שהוא פון אידישקייט‪.‬‬ ‫צדיק האט אפ געראכטן אן עבודה ראש השנה יום‬ ‫הקדוש און סוכות‪ ,‬און ווען מען דערמאנט זיך די‬ ‫בשנת תשמ"ט ווען דער הייליגער מנחת יצחק‬ ‫הייליגע הקפות פונעם צדיק‪ ,‬וואס אפילו פשוטע‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען אים אויף‬ ‫אידן האבן געקענט זעהן‪ ,‬אז דער צדיק איז עוסק‬ ‫גענומען אלס גאב"ד העדה החרדית‪ ,‬וואס אויף‬ ‫אין הויעכע ענינים און איז בכלל נישט אויף דעם‬ ‫דעם פאסטן האט ער געדינט ביז צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫עולם‪ ,‬ער האט מיט זיינע ווייעדיגע פיס געטאנצען‬ ‫און זיך געפרייט מיט די תורה הקדושה‪ ,‬און יו"ט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווארן גאב"ד‬ ‫שנית ווען די אמעריקאנע אידן האבן דאך געהאט‬ ‫ירושלים‪ ,‬האט מען אים געקויפט א שיינעם‬ ‫דעם צווייטן טאג יו"ט‪ ,‬ווען מען איז געקומען צום‬ ‫שטעקן‪ ,‬און דער רב מיט זיין געוואלדיגע עניוות‬ ‫רב אויף יו"ט‪ ,‬איז דער צדיק געגאנגען זיך מיט‬ ‫האט געזאגט פארן רעבעצין‪ ,‬אז ער שעמט זיך צו‬ ‫‪30‬‬ ‫צדיק האט געליינט דעם קוויטל‪ ,‬און ווען ער‬ ‫פרייען מיט די אידן און געהאלטן פאר א זכי' אז ער‬ ‫ענדיגט ליינען דעם קוויטל פרעגט ער דעם איד‪ ,‬די‬ ‫קען זיך פרייען מיט די תורה הקדושה נאך א טאג‪.‬‬ ‫נעמען אונעם קוויטל שטימען‪ ,‬דער איד קוקט‬ ‫איבער דעם קוויטל און זאגט אז יא‪ ,‬אבער אזוי‬ ‫וויפיל פון זיינע נאנטע תלמידים קענען מעיד‬ ‫האט זיך עס איבער גע'חזר'ט אפאר מאל‪.‬‬ ‫זיין‪ ,‬אז דער צדיק האט געקענט בטעות דורך‬ ‫לערנען די גאנצע נאכט ממש אן זיך צולייגען אין‬ ‫ביז דער איד האט איבער געקוקט דעם קוויטל‬ ‫א בעט‪ ,‬און דאס איז געווען מיט א געוואלדיגע‬ ‫האט ער געזען‪ ,‬אז צוויי פון זיינע שנירן האבן זייער‬ ‫פשטות‪ ,‬און ווען דער צדיק האט זיך שוין יא אריין‬ ‫ענדליכע נעמען‪) ,‬ווי למשל רחל בת בילא‪ ,‬און די‬ ‫געלייגט אין בעט‪ ,‬איז דאס געווען מיט א הכנה‬ ‫אנדערע בילא בת רחל(‪ ,‬און דער איד יאגענדיג זיך‬ ‫דרבא‪ ,‬ער פלעגט מקפיד זיין צו ליגען אין בעט‬ ‫צו שרייבן דעם קוויטל האט געמאכט א טעות‪ ,‬דער‬ ‫נישט אזוי באקוועם‪ ,‬כדי ער זאל קענען גרינג‬ ‫איד האט גלייך פאראכטן דעם טעות‪ ,‬און איבער‬ ‫אויפשטיין און נישט הנאה האבן צופיל פון די‬ ‫געגעבן דעם קוויטל פארן רב זי"ע‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און דאס זעלבע איז געווען מיט זיין עבדות‬ ‫רב אנגערופען מיט זיין עניוות און א שמייכל‪,‬‬ ‫האכילה‪ ,‬וואס איז אויך געווען מוקדש נאר כדי צו‬ ‫"אוודאי וועט מען שוין זאגן אז דאס איז א מופת‪,‬‬ ‫האבן כח צו דינען דעם באשעפער‪ ,‬גאנצע טעג‬ ‫אבער באמת איז איינע פון די נעמען א קרוב‬ ‫האט דער צדיק פשוט געקענט פארגעסן צו טועם‬ ‫מיינער"‪ ,‬ווייל דער צדיק האט כסדר פראבירט צו‬ ‫זיין‪ ,‬און נאר ווען מען האט אים דערמאנט‪ ,‬האט ער‬ ‫באהאלטן זיין גרויסן כח‪.‬‬ ‫געגעסן עפעס נאר כדי יוצא צו זיין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד וואס איז געווען גאר שטארק מקורב‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה און שו"ת ופסקים זענען‬ ‫ביים רב זי"ע‪ ,‬אויך די קינדער זיינע זענען אויך‬ ‫געדריקט געווארן אין די ספרים‪.‬‬ ‫געווען גאר נאנט צום רב זי"ע‪ ,‬איז דער טאטע‬ ‫ספר עטרת יהושע‪ ,‬על התורה‪ ,‬ועל המועדים‪,‬‬ ‫געקומען מזכיר זיין דעם בחור פאר א שידוך‪ ,‬און‬ ‫חידושים על הש"ס‪,‬‬ ‫דער רב האט אייביג שיין אנגעווינטשן‪ ,‬אז דער‬ ‫ספר מרא דשמעתתא‪ ,‬מפסקיו בהלכה‪.‬‬ ‫בחור זאל א חתן ווערן בקרוב‪.‬‬ ‫ליידער האט דער צדיק וקדוש נישט איבער‬ ‫אבער ווען דער בחור איז געווארן ‪ 21‬יאר אלט‬ ‫געלאזט קיין זש"ק‪ ,‬און ווי עס איז מקובל פון‬ ‫איז דער טאטע געקומען צום רב‪ ,‬און זיך‬ ‫צדיקים הראשונים קען מען ביי א צדיק וואס האט‬ ‫גע'עקש'נט‪ ,‬אז ער גייט נישט ארויס ביז די רב איז‬ ‫נישט איבער געלאזט קיין זש"ק‪ ,‬גאר אסאך פועל'ן‬ ‫אים מבטיח אז דער זון וועט א חתן ווערן‪ ,‬דער צדיק‬ ‫ביום היארצייט‪ ,‬וויבאלד דער צדיק וועט זיך זיכער‬ ‫האט זיך פארטראכט‪ ,‬און דאן זאגט ער פארן טאטן‪,‬‬ ‫מטריח זיין בעולם העליון פאר ווער עס טוט עפעס‬ ‫די כלה איז דאך נאכנישט קיין ‪ 18‬יאר אלט‪ ,‬כך הוה‬ ‫לטובת נשמתו‪.‬‬ ‫אפאר וואכן שפעטער איז דער בחור א חתן‬ ‫געווארן‪ ,‬און געציילטע טעג בעפאר דעם שידוך איז‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים בשיבה טובה בן צ"ב שנה‪,‬‬ ‫די מיידל געווארן ‪ 18‬יאר אלט‪.‬‬ ‫כ' אלול בשנת תשנ"ו‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אונעם‬ ‫•••‬ ‫ביה"ח אויפן הר הזיתים אין ירושלים‪.‬‬ ‫א איד וואס איז געווען גאר נאנט צום הייליגען‬ ‫רב זי"ע האט געהאלטן אפאר יאר נאך די חתונה‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫און נאכנישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ ,‬ער האט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪,‬‬ ‫זיך כסדר מזכיר געווען ביים צדיק און געבעטן‬ ‫מעשיות‬ ‫פאר א ישועה‪.‬‬ ‫א איד א תלמיד און א גרויסע חסיד פונעם רב‬ ‫איינמאל איז ער אריין חודש תשרי צום רב‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז אמאל געקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער האט געגעבן א קוויטל‪ ,‬און אויך‬ ‫פארשטייט זיך אז דאס ערשטע זאך איז דער איד‬ ‫געגעבן א שיינעם סכום פאר די מוסדות פונעם רב‪,‬‬ ‫אריין מיט א קוויטל צו זיין רבין‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫‪31‬‬ ‫די נאנטע צום רב האבן דערציילט‪ ,‬אז דער רב‬ ‫וואס ווי באקאנט זענען די מוסדות אין ארץ ישראל‬ ‫זי"ע האט געהאט א מנהג קדוש ערב שבת קודש‪,‬‬ ‫געווען גאר שטארק חביב ביים צדיק‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫ווען ער האט אנגעטון דעם שטריימל‪ ,‬האט ער דאס‬ ‫צדיק ליינט די קוויטל‪ ,‬זאגט ער פאר דעם איד‪" ,‬די‬ ‫אראפ געווארפן אויף דער ערד‪ ,‬און דאס אליינס‬ ‫בוסט שוין א געהאלפענער"‪ ,‬זאגט דער יונגערמאן‬ ‫אויף געהויבן‪ ,‬אבער ער האט קיינמאל נישט מגלה‬ ‫וואס הייסט איך ווייס נישט דערפון‪ ,‬אבער ברכת‬ ‫געווען דעם סוד פארוואס ער טוט דאס‪ ,‬אויך‬ ‫צדיק עושה רושם‪ ,‬און ‪ 9‬חדשים שפעטער האט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביים לייגן די תפילין האט ער‬ ‫דער איד געהאט א בן זכר‪.‬‬ ‫די רציעות א ווארף געטאן‪ ,‬און דאן צוריק‬ ‫•••‬ ‫געשלעפט צו זיך‪ ,‬בסוד קדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫הרה"ח רבי שמואל מרדכי שווארץ מגיד‬ ‫•••‬ ‫מישרים בירושלים זי"ע האט דערציילט א מעשה‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער רב זי"ע איז דאך‬ ‫וואס ער האט געהערט פון הרה"ח רבי שמחה‬ ‫געווען אויסגעטון פון סיי וואס האט געהאט מיט‬ ‫עקשטיין ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען א גרויסער עסקן‬ ‫עולם הזה‪ ,‬ער איז געווען גאר שטארק קעגן‬ ‫אין ירושלים און געהאלפן אסאך בחורים מיט די‬ ‫בילדער און ער האט געזאגט‪ ,‬אז אויף בילדער‬ ‫גזירה פון דינען אין די מיליטער‪ ,‬איין מאל האט זיך‬ ‫ריעט א רוח טומאה און זיך קיינמאל נישט געלאזט‬ ‫געמאכט‪ ,‬אז א בחור איז ליידער געשלאגן געווארן‬ ‫פאטאגרעפירן‪ ,‬ווער רעדט נאך פון א שפיגל‪.‬‬ ‫אויף די נערווען‪ ,‬די עלטערן זענען געווען זייער‬ ‫אנגעווייטאגט און נישט געוויסט וואס צו טון‪.‬‬ ‫איז דער רב זי"ע אמאל געווען ערגעץ‪ ,‬און‬ ‫דארט איז געווען א וואנט וואס האט געהאט א‬ ‫מען איז געקומען מזכיר זיין דעם בחור ביים‬ ‫שפיגל‪ ,‬און בדרך לא דרך האט ער געקוקט אויפן‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬האט דער רב געלאזט רופן רבי שמחה‬ ‫שפיגל‪ ,‬האט ער זיך אנגעריפן צום גבאי‪" ,‬קוק נאר‬ ‫עקשטיין ע"ה און געהייסן‪ ,‬אז מען זאל באקומען א‬ ‫אויף דעם איד דארט‪ ,‬ער ענדעלט זייער צום זיידן‬ ‫מעדעצין וואס מאכט אז מען זאל שלאפן פאר ‪48‬‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע"‪ ,‬עס איז אים‬ ‫שעה אין איין צו‪ ,‬און מען האט דאס געגעבן פאר‬ ‫בכלל נישט איין געפאלן אז דאס איז ער‪ ,‬איינמאל‬ ‫דעם בחור‪.‬‬ ‫האט דער רב א קוק געגעבן אין א שפיגל בטעות‪,‬‬ ‫לפלא ווען דער בחור האט זיך דערוועקט‪ ,‬איז‬ ‫און נישט וויסענדיג אז דאס איז ער אליין האט ער‬ ‫ער געווען כאחד אדם אינגאנצן געזונט‪ ,‬ווען מען‬ ‫געזאגט‪" ,‬ווער איז דער הייליגער צורה דארט"‪.‬‬ ‫איז געוואר געווארן פון די רפואה וואס דער רב‬ ‫•••‬ ‫זי"ע האט געהייסן טון‪ ,‬האט מען געמיינט אז דאס‬ ‫דערציילט א איד‪ ,‬וואס די ווייב איז געווען א‬ ‫איז א רפואה לכל‪ ,‬אז מען קען דאס ניצן פאר‬ ‫מקשה לילד און דאס איז געווען ביינאכט‪ ,‬איז ער‬ ‫אנדערע אויך‪.‬‬ ‫געקומען צום רב זי"ע מזכיר זיין דאס ווייב‪,‬‬ ‫דערציילט דער משמש בקודש‪ ,‬אז דער רב זי"ע‬ ‫האט אבער די רעבעצין דערציילט‪ ,‬אז די רב‬ ‫האט זיך געזעצט מיט א תהילים און מיט בכיות‬ ‫זי"ע איז די גאנצע ‪ 48‬שעה חוץ פון דאווענען און‬ ‫געזאגט תהילים די גאנצע נאכט‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫לערנען‪ ,‬געזעצן מיט א תהילים און איינגעריסן פאר‬ ‫א שטיק צייט נאכן מזכיר זיין ביים רב‪ ,‬איז די קינד‬ ‫בּוֹרא‬ ‫דעם בחור'ס געזונט‪ ,‬ווי צדיקים האבן געזאגט ֵ‬ ‫געבוירן געווארן בשעה טובה ומוצלחת‪ ,‬אבער‬ ‫ְרפוּאוֹת‪ ,‬נישט נאר ער האט באשאפן רפואות‪ ,‬נאר‬ ‫דער איד האט געטראכט‪ ,‬אז ער וועט נישט יעצט‬ ‫נוֹרא ְת ִהלּוֹת ער האט מיט זיינע הייליגע תפילות‬‫ָ‬ ‫שטערן דעם רב אינמיטן די נאכט‪ ,‬נאר ער וועט‬ ‫אויסגערייניגט דעם נשמה פונעם בחור און צוריק‬ ‫שוין דערציילן די בשורה טובה מארגען‬ ‫געברענגט געזונט‪.‬‬ ‫אינדערפרי‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווי באקאנט איז דער רב זי"ע געווען שטארק‬ ‫אבער צופרי ווען דער רב טרעפט דעם איד‪,‬‬ ‫באהאווענט אין תורת הנסתר‪ ,‬און אפילו ער האט‬ ‫און פרעגט אים וואס הערט זיך‪ ,‬דערציילט דער‬ ‫דאס שטארק באהאלטן פון די שטוב מענטשן‪,‬‬ ‫איד אז ברוך השם עס איז אים געבוירן געווארן א‬ ‫האט מען דאס אסאך מאל אימווילענדיג‬ ‫געזונט קינד‪ ,‬פרעגט די רב ווען איז דאס געבוירן‬ ‫באמערקט‪.‬‬ ‫‪32‬‬ ‫טוב מיט די גרעסטע שמייכל און שמחה‪ ,‬דער איד‬ ‫געווארן‪ ,‬האט דער איד געזאגט אינמיטן די נאכט‪,‬‬ ‫האט בכלל נישט באמערקט די אלע ליכט אויפן‬ ‫פרעגט די רב זי"ע‪ ,‬פארוואס האסטו נישט‬ ‫טיש פונעם רב‪.‬‬ ‫אריינגערופן דערציילן די גוטע בשורה‪ ,‬איך בין אויף‬ ‫געווען דאס גאנצע נאכט און מתפלל געווען פאר‬ ‫אבער בשעת'ן ארויסגיין‪ ,‬האט דער איד‬ ‫דיין ווייב‪ ,‬אז אלעס זאל דורך גיין מיט הצלחה‪ ,‬און‬ ‫באמערקט די ליכט אויפן טיש‪ ,‬און ער האט דאן‬ ‫געווארט אז די זאלסט רופן מיט די גוטע בשורה‪.‬‬ ‫געפרעגט די גבאים וואס דאס איז‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫•••‬ ‫דעם איד דערציילט וואסערע טאג עס איז יעצט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען הגה"ק רבי ישראל‬ ‫ביים רב‪ ,‬איז דער איד ממש ארויס פון התפעלות‪,‬‬ ‫משה דושינסקי גאב"ד העדה החרדית זי"ע איז‬ ‫און ער האט נישט געקענט פארשטיין‪ ,‬ווי אזוי קען‬ ‫נישט געזונט געווארן ליידענדיג אויפן הארץ ר"ל‪,‬‬ ‫א איד וואס האט ליידער פארלוירן די גאנצע‬ ‫און דער רב זי"ע איז אים געקומען מבקר חולה זיין‪,‬‬ ‫משפחה ביים קריג‪ ,‬אויף נעמען אן אנדערן איד מיט‬ ‫האט ער זיך זייער אויס גערעדט לגבי זיין מצב‬ ‫אזא שמייכל און שמחה און אנווינטשן מיט א‬ ‫הבריאות פארן רב זי"ע‪ ,‬און ווען דער רב איז ארויס‪,‬‬ ‫צהלות פנים מזל טוב‪ ,‬נאר דער הייליגער רב האט‬ ‫האבן די נאנטע מענטשן פון הרב דושינסקי‬ ‫בכלל נישט געטראכט פון זיך‪ ,‬נאר אייביג זיך מיט‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער האט זיך אזוי אויס‬ ‫געפרייט מיט יעדענס שמחה‪.‬‬ ‫גערעדט צום רב‪ ,‬מער ווי פאר אנדערע רבנים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט ער געענטפערט בזה"ל‪" ,‬אונז ווייסן אז די‬ ‫געווען איז דאס סוף ימיו פונעם רב זי"ע‪ ,‬ווען‬ ‫ריכטיגע אדרעסס איז ביי אים"‪.‬‬ ‫ער האט זייער געליטן אויף די פיס‪ ,‬אפאר טאג‬ ‫•••‬ ‫בעפאר פסח האט די דאקטאר פארשריבן פארן רב‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דעם טאג ב' סיון ווען עס‬ ‫א שטארקע מעדעצין‪ ,‬און אנגעזאגט אז ער זאל‬ ‫איז אויס געפאלן די יארצייט פון זיין ערשטע‬ ‫בשום אופן נישט טרינקען קיין וויין און עסן פלייש‪,‬‬ ‫רעבעצין איון די אכט קינדער קדושים‪ ,‬וואס זענען‬ ‫די רב האט ביז פסח געפאלגט דעם דאקטאר און‬ ‫ליידער אומגעקומען אויף קידוש השם דורך די‬ ‫גענומען די מעדעצין‪ ,‬אבער ווען עס איז‬ ‫דייטשן ימ"ש‪ ,‬פלעגט די רב זי"ע זיך איינשפארן ביי‬ ‫אנגעקומען פסח אויפדערנאכט‪ ,‬האט די רב בשום‬ ‫זיך אין שטוב‪ ,‬און זיך מתבודד זיין און אנצינדען‬ ‫אופן נישט געוואלט נעמען די מעדעצין‪ ,‬און ער‬ ‫ליכט לעילוי נשמתו פון די קדושים‪ ,‬אבער דער‬ ‫האט דעם יו"ט פסח געטרינקען וויין פאר די ארבע‬ ‫צדיק האט בחייו כמעט נישט דערמאנט אדער‬ ‫כוסות און געגעסן פלייש ווי די הלכה איז‪.‬‬ ‫דערציילט וועגן זיין ערשטע רעבעצין און די‬ ‫קינדער קדושים‪.‬‬ ‫אזוי איז דאס אנגעגאנגען ביז דעם ערשטען‬ ‫טאג חוה"מ‪ ,‬וואס דאן איז די יסורים שוין געווען‬ ‫איין יאר יענעם טאג ב' סיון‪ ,‬איז א יונגערמאן‬ ‫ממש אימדערטרעגליך‪ ,‬די רב האט פראבירט צו‬ ‫וואס עס איז אים בשעה טובה ומוצלחת געבוירן‬ ‫אויפווייזען פאר די רעבעצין‪ ,‬אז ער ברויך נישט‬ ‫געווארן דאס ערשטע קינד עטליכע יאר נאך די‬ ‫קיין מעדעצין‪ ,‬אבער ער האט זיך ממש נישט‬ ‫חתונה‪ ,‬געקומען מבשר זיין די בשורה פארן רב‬ ‫געקענט אויפשטעלן פון בענקל‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫זי"ע און אפ נעמען מזל טוב‪.‬‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט זיך ברעכן און נעמען די‬ ‫מעדעצין אים פסח‪.‬‬ ‫אבער ווען ער איז ארויף געקומען צום שטוב‬ ‫פונעם רב‪ ,‬האט מען אים נישט געוואלט אריין לאזן‬ ‫דאן האט די רעבעצין גערופען דעם דאקטאר‪,‬‬ ‫צום רב‪ ,‬וויבאלד דער רב איז דאן געווען‬ ‫און מסביר געווען וואס דא גייט פאר‪ ,‬אז דער רב‬ ‫איינגאשפארט‪.‬‬ ‫וויל בשום אופן נישט נעמען די מעדעצין אים פסח‪,‬‬ ‫דער דאקטאר האט געזאגט אז ער האט א עצה‪ ,‬אז‬ ‫אבער דער יונגערמאן האט זייער מפציר‬ ‫ער וועט אריין געבן די מעדעצין גלייך אין די פיס‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬און צום סוף האט מען אים אריין געלאזט‬ ‫און כך הוה ער האט דאס געטון און די ווייטאג האט‬ ‫צום רב‪ ,‬און אזוי ווי די רב האט געהערט דעם‬ ‫זיך בארואיגט‪ ,‬דער רב האט זיך אויסגעדריקט צום‬ ‫בשורה‪ ,‬האט ער געגעבן פארן איד א גרויסע מזל‬ ‫‪33‬‬ ‫ספעציפישע אימוניזעישאן קעגן עפעס א מחלה‬ ‫משמש אויפן רעבעצין בזה"ל‪" ,‬זי האט זיך‬ ‫וואס האט זיך דאן ארום געדרייט‪ ,‬און די רב זי"ע‬ ‫איינגעקויפט עולם הבא"‪ ,‬דאס איז געווען די‬ ‫האט נישט געהאט באקומען דעם שאט‪.‬‬ ‫מסירת נפש פונעם רב זי"ע‪ ,‬און אפילו זייענדיג אין‬ ‫גאר גרויסע יסורים‪ ,‬האט ער נישט געוואלט‬ ‫איז מען געגאנגען מיטן רב צום שפיטאל‪ ,‬כדי‬ ‫נאכגעבן צו נעמען די מעדעצין אים פסח‪.‬‬ ‫ער זאל באקומען דעם שאט אז ער זאל קענען‬ ‫•••‬ ‫פארן‪ ,‬אבער ווען מען איז אנגעקומען אין שפיטאל‪,‬‬ ‫די קדושה מיט וואס דער צדיק וקדוש האט זיך‬ ‫איז דארט געווען נאר א פרוי דאקטאר וואס קען‬ ‫געפירט איז ממש נישט צום פארשטיין‪ ,‬ער האט‬ ‫געבן די שאט‪ ,‬אבער דער רב זי"ע האט בשום אופן‬ ‫קיינמאל נישט געלייגט די האנט אונטערן גארטל‪,‬‬ ‫נישט געוואלט לאזן א פרוי אים אנרירען‪ ,‬בלית‬ ‫איין יאר פורים ווען די רב זי"ע האט געטרינקן גאר‬ ‫ברירה האט דער משמש געוואלט צוריק קומען‬ ‫אסאך וויין‪ ,‬און ווי דער סדר איז געווען ביים רב‪ ,‬אז‬ ‫דעם קומענדיגן טאג‪ ,‬אבער דער רב האט געזאגט‪,‬‬ ‫ער פלעגט אנהייבן די סעודה ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫"לאמיר ווארטן נאך אפאר מינוט‪ ,‬אפשר וועט‬ ‫נאכדעם איז ער אריין אין ביהמ"ד פירן טיש‪.‬‬ ‫אנקומען א מאן וואס קען דאס טון"‪.‬‬ ‫יענעם יאר האט זיך די סעודה ביי זיך אין‬ ‫לפלא נאך אפאר מינוט‪ ,‬איז אנגעקומען א‬ ‫שטוב אביסל פארצויגען‪ ,‬און ווען איינע פון די‬ ‫דאקטאר א מאן פון די שפיטאל‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫גבאים האבן געזאגט פארן רב‪ ,‬אז עס ווערט שוין‬ ‫געזען ווי דער רב זיצט דארט און ווארט‪ ,‬האט ער‬ ‫שפעט און מען ברויך אריינגיין אין ביהמ"ד‪ ,‬האט‬ ‫געפרעגט וואס גייט פאר‪ ,‬האט דער משמש‬ ‫דער הייליגער רב זי"ע געזאגט‪ ,‬די גמרא זאגט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז מען ברויך נעמען די שאט און עס‬ ‫)קידושין דף ל‪ ,(:‬אם פגע בך מנוול זה‪ ,‬משכהו לבית‬ ‫איז דא נאר א פרוי‪ ,‬און דערפאר ווייסט מען נישט‬ ‫המדרש‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך האב‬ ‫וואס צו טון‪ ,‬האט דער דאקטאר געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫נאך קיינמאל נישט באגעגענט דעם מנוול‪ ,‬און‬ ‫וועט דאס געבן פארן רב‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט געברויכט גיין אין ביהמ"ד וועגן‬ ‫און דער דאקטאר דערציילט‪ ,‬אז געווענליך‬ ‫אים"‪.‬‬ ‫איז ער שוין לאנג נישט דא אין שפיטאל אזא צייט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫נאר פונקט היינט האט ער זיך דערמאנט‪ ,‬אז ער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז בשנת תשמ"ט האט ער‬ ‫האט עפעס איבער געלאזט אין אפיס‪ ,‬און דערפאר‬ ‫געוויילט אין צפת פאר צורך רפואה‪ ,‬און ער איז‬ ‫איז ער צוריק געקומען‪ ,‬דאן האט שוין דער משמש‬ ‫איין געשטאנען אין א בנין אויף א העכערע שטאק‪,‬‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬פארוואס די רב האט געבעטן צו‬ ‫און מען האט געברויכט ארויף גיין מיט א‬ ‫ווארטן‪ ,‬און דער רב האט געגעבן פאר דעם‬ ‫עלעוועטאר‪.‬‬ ‫דאקטאר א ברכה אז ער זאל אייביג זיין דער גוטער‬ ‫שליח פאר רפואת חולי ישראל‪.‬‬ ‫איין טאג ווארטענדיג אויפן עלעוועטאר‪ ,‬איז‬ ‫•••‬ ‫ארויס געקומען א יידיש מיידל פונעם‬ ‫אויפן וועג אהיים איז מען געפארן מיטן באס‪,‬‬ ‫עלעוועטאר‪ ,‬פלוצלונג איז דער רב‬ ‫און ארויפקומענדיג אויפן באס איז דארט געזעצן‬ ‫אויפגעשפרינגען פון פלאץ מיט א שרעקליכע פחד‪,‬‬ ‫א פרוי פון די תימענע אפשטאם‪ ,‬וואס זי איז געווען‬ ‫כדי ח"ו נישט נכשל ווערן מיט א ראי' אסירה‪ ,‬ער‬ ‫אינגאנצן באדעקט אזוי ווי זיי פירן זיך‪ ,‬און דער רב‬ ‫איז דאן כמעט אראפ געפאלן די שטיגן‪ ,‬נאר און די‬ ‫האט נישט געכאפט אז דאס איז א פרוי‪ ,‬און ער‬ ‫לעצטע רגע האט איינע פון די שמשים געכאפט‬ ‫האט זיך געוואלט אראפ זעצן נעבן איר‪ ,‬אבער די‬ ‫דעם רב‪ ,‬אבער דאס איז געווען די קדושה וואס‬ ‫לעצטע רגע האט דער גבאי געזאגט פארן רב‪ ,‬אז‬ ‫דער הייליגער רב זי"ע האט געהאט און זיין‬ ‫דאס איז א פרוי‪ ,‬דעריבער האט זיך דער רב נישט‬ ‫אפגעהיטענקייט‪.‬‬ ‫געוואלט מער אראפ זעצן די גאנצע וועג אהיים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫בשנת תשכ"ה האט מען זיך געגרייט צו פארן‬ ‫דעם קומענדיגען טאג קומט די רעבעצין און‬ ‫קיין אמעריקע‪ ,‬און די שטאט האט פאר לאנגט‪ ,‬אז‬ ‫פרעגט דעם גבאי‪ ,‬ווי אזוי איז געווען דעם‬ ‫ווער עס קומט אריין מיז האבן עפעס א‬ ‫‪34‬‬ ‫מצוה‪ ,‬און בלית ברירה האט דער איד מסכים‬ ‫נעכטיגען באזיך ביים דאקטאר‪ ,‬דער גבאי האט‬ ‫געווען און דער רב איז געווען סנדק‪.‬‬ ‫דערציילט די גאנצע מעשה מיטן דאקטאר‪ ,‬אבער‬ ‫די רעבעצין האט ווייטער געפרעגט וואס נאך האט‬ ‫דעם קומענדיגן טאג קלאפט אויפן טיר פון‬ ‫פאסירט‪.‬‬ ‫דעם איד דער גבאי פונעם רב‪ ,‬און געט אים איבער‬ ‫א קאנווערט וואס דער רב האט אים געשיקט‪ ,‬ווען‬ ‫ווען די גבאי האט געפרעגט די רעבעצין‪,‬‬ ‫דער איד מאכט אויף דעם קאנווערט זעט ער דארט‬ ‫פארוואס זי פרעגט זיך אזוי נאך אויפן באזיך‪ ,‬האט‬ ‫ליגן פינף טויזענט דאלער‪ ,‬דער איד איז גלייך‬ ‫די רעבעצין דערציילט‪ ,‬אז דער רב פאסט היינט די‬ ‫אריבער צום רב און זאגט פארן רב‪ ,‬אויב דער רב‬ ‫גאנצע טאג‪ ,‬און זי ווייסט נישט די סיבה פארוואס‬ ‫געט מיר דריי טויזענט דאלער קען איך נאך‬ ‫פונקט היינט פאסט די רב‪.‬‬ ‫פארשטיין‪ ,‬אז דער רב האט נישט געוואלט אז איך‬ ‫זאל שאדן האבן די געלט וואס דער קרוב האט מיר‬ ‫דאן האט דער גבאי געכאפט‪ ,‬אז דער רב האט‬ ‫געוואלט געבן‪ ,‬אבער פארוואס האט דער רב מיר‬ ‫געפאסט דעם גאנצן טאג‪ ,‬נאר ווייל ער האט זיך‬ ‫געגעבן פינף טויזענט דאלער‪.‬‬ ‫כמעט אראפ געזעצט נעבן א פרוי באונס‪ ,‬אפילו‬ ‫ער האט זיך למעשה נישט אראפגעזעצט‪ ,‬ווייל‬ ‫האט דער רב מיט זיין חכמה און פשטות‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנצע לעבן געלעבט מיט א‬ ‫געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬דער קרוב האט דיר‬ ‫געוואלדיגע קדושה‪ ,‬און אפילו עפעס וואס איז‬ ‫געוואלט געבן דריי טויזענט דאלער‪ ,‬כדי די זאלסט‬ ‫געווען באונס און עס איז למעשה נישט געשען‪,‬‬ ‫אים מכבד זיין מיט סנדקאות‪ ,‬אבער מיך וואס די‬ ‫איז ביי אים געווען א פגם‪ ,‬וואס ער האט געשפירט‬ ‫האסט מיר געגעבן דעם כבוד פון מכבד זיין מיט‬ ‫אז ער ברויך תשובה טון אויף דעם‪.‬‬ ‫סנדקאות אן בעטן אפילו‪ ,‬קומט דיר נישט נאך‬ ‫•••‬ ‫צוויי טויזענט דאלער עקסטער‪ ,‬דאס איז געווען די‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אויף די עלטערע יארן‪ ,‬איז‬ ‫געוואלדיגע חביבות צו א מצוה פונעם הייליגען רב‬ ‫דער רב זי"ע שוין נישט קיין סאך געפארן אפילו‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אויף שמחות‪ ,‬ווייל עס איז אים זייער שווער‬ ‫•••‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬אבער איין טאג האט א איד וואס האט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תשמ"ו ווען דער‬ ‫געהאט א גרויסע משפחה מיט קינדער און געווען‬ ‫רב זי"ע איז געווען זייער נישט געזונט‪ ,‬מען האט‬ ‫א שוואכע בעל פרנסה‪ ,‬מכבד געווען דעם רב מיט‬ ‫דאן געוואלט זיך ארויס לאזן קיין באסטאן צו‬ ‫סנדקאות‪ ,‬און צוליב דעם כבוד פון דעם איד האט‬ ‫אפערירן דעם רב זי"ע‪ ,‬אבער זיין מצב האט זיך דאן‬ ‫די רב זי"ע אנגענומען דעם כיבוד‪.‬‬ ‫זייער פארערגעט און די מצב איז געווען ממש‬ ‫לעבנ'ס געפאר‪ ,‬און מען האט דעם רב אריין‬ ‫אפאר טאג בעפאר דעם ברית‪ ,‬איז א קרוב פון‬ ‫געטראגן אין שפיטאל אינמיטן די נאכט‪.‬‬ ‫דעם איד געקומען צו דעם איד און געבעטן‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל אים געבן סנדקאות‪ ,‬און ער האט אים געזאגט‬ ‫אנקומענדיג אין שפיטאל‪ ,‬האט דער דאקטאר‬ ‫אז ער וועט אים באצאלן דריי טויזענט דאלער פארן‬ ‫אינטערזיכט דעם רב‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫כיבוד‪ ,‬דער איד האט געזאגט פאר דעם קרוב‪ ,‬אז‬ ‫וועט קודם אריין שיקן די קראנקען שוועסטער‬ ‫ער האט שוין מכבד געווען דעם רב‪ ,‬און ער וויל‬ ‫וואס איז געווען א פרוי‪ ,‬און זי זאל קודם איטער‬ ‫נישט אוועק נעמען דעם כיבוד‪ ,‬אבער פון די‬ ‫זיכן דעם רב‪ ,‬און דאן וועט ער זעהן וואס ער קען‬ ‫אנדערע זייט קען ער דאך ניצן די געלט‪.‬‬ ‫גרינגער מאכן פארן רב‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי די‬ ‫פרוי נורס איז אריין געקומען אין שטוב‪ ,‬האט זיך‬ ‫איז דער איד אריבער צום רב‪ ,‬און דערציילט‬ ‫דער צדיק אויס געדרייט צו די וואנט‪ ,‬און בשום‬ ‫די גאנצע נושה‪ ,‬אז דער קרוב וויל אים געבן דריי‬ ‫אופן נישט געוואלט אפילו רעדן צו די פרוי‪.‬‬ ‫טויזענט דאלער פאר דעם כיבוד פון סנדקאות‪,‬‬ ‫אבער דער רב האט געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬די מצוה‬ ‫דער דאקטאר האט זיך פאר עקשנ'ט און‬ ‫איז שוין מיינס‪ ,‬און אזוי ווי די האסט מיך שוין‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט זעהן דעם רב‪ ,‬בעפאר‬ ‫מכבד געווען‪ ,‬וויל איך נישט אויף געבן אויף די‬ ‫‪35‬‬ ‫האט איר נישט געזען אפילו איין איינציג מאל"‪,‬‬ ‫די פרוי נורס אונטער זיכט דעם רב‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫דאס איז געווען זיין קדושה וטהרה פון יוגענד אן‪.‬‬ ‫זיך דאס אויף געהאלטן פאר א שטיק צייט‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫בשעת מעשה איז דער צדיק געווען אין יסורים‬ ‫דערציילט איינע פון די גאר נאנטע מקורבים‬ ‫ממש‪ ,‬אבער ער האט זיך בשום אופן נישט‬ ‫פונעם רב זי"ע‪ ,‬אז ביי די שידוך שליסן פון דעם‬ ‫געוואלט ברעכן צו רעדן צו א פרוי‪.‬‬ ‫זיווג שני מיט הרבנית הצדקת מרת מרת פריידא‬ ‫ע"ה‪ ,‬בת הרה"ק רבי פנחס יוסף דאכנער זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫צום סוף האט דער גבאי איבער גערעדט דעם‬ ‫דער רב געזאגט‪ ,‬אז וויבאלד די גמרא זאגט‬ ‫נורס‪ ,‬אז ער וועט איר איבערגעבן אלע‬ ‫)קידושין מ"א ע"א( אמר רב יהודה אמר רב‪" ,‬אסור‬ ‫אינפארמאציע‪ ,‬און זי זאל גיין זאגן פארן דאקטאר‪,‬‬ ‫לאדם שיקדש את האשה עד שיראנה"‪ ,‬האט מען‬ ‫אז די רב האט איר געגעבן די אינפארמאציע‪ ,‬און‬ ‫אפ געשמיעסט‪ ,‬אז מען וועט דורך גיין מיטן רב‬ ‫דאן האט מען באהאנדעלט דעם רב‪ ,‬אבער דער‬ ‫אויף איין זייט פון די גאס‪ ,‬און די כלה וועט דורך‬ ‫צדיק האט אפילו זייענדיג אין יסורים נוראים‪ ,‬זיך‬ ‫גיין אויף די אנדערע זייט פון די גאס‪ ,‬כדי זיי זאלן‬ ‫נישט געבראכען אויף זיין מנהג און זהירות וואס ער‬ ‫זיך קענען זעהן איינער דעם אנדערן‪.‬‬ ‫האט זיך געפירט זיין גאנץ לעבן בקדושה וטהרה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער מקורב דערציילט‪ ,‬אז ווען דער רב‬ ‫מען קען זיך נישט פארשטעלן דאס קדושה‬ ‫זי"ע האט שפאצירט אויף די גאס מיט אראפ‬ ‫וטהרה מיט וואס דער צדיק האט געלעבט זיין‬ ‫געבויגענעם קאפ‪ ,‬האט דער צדיק געהאלטן און‬ ‫גאנץ לעבן‪ ,‬אפילו נאך פון די יונגע יארן האבן אידן‬ ‫איין פרעגן‪" ,‬זי איז שוין אריבער‪ ,‬זי איז שוין‬ ‫מעיד געווען אויף זיין התנהגות דקדושה מיט וואס‬ ‫אריבער"‪ ,‬ווען מען האט געענטפערט אז זי איז‬ ‫ער האט זיך שוין דאן געפירט‪ ,‬ספעציעל איז דער‬ ‫נאכנישט אריבער‪ ,‬איז דער צדיק ווייטער‬ ‫צדיק געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע שמירת‬ ‫געגאנגען‪ ,‬און אזוי ווי מען האט אים געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫עיניים וואס ער האט געהאט‪ ,‬אפילו גייענדיג אויף‬ ‫כלה איז שוין אריבער‪ ,‬איז ער גלייך אהיים‬ ‫די גאס האט דער צדיק נישט אויף געהויבן זיינע‬ ‫געגאנגען‪ ,‬דער צדיק האט קיין איינמאל נישט אויף‬ ‫אויגן קיין סעקונדע ממש‪ ,‬כדי נישט נכשל צו ווערן‬ ‫געהויבן זיינע הייליגע אויגן‪.‬‬ ‫ח"ו מיט א ראי' אסירה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינע פון די גבאים האט דערציילט‪ ,‬אז אויף די‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביי די שידוך זיינער מיטן‬ ‫עלטערע יארן אין ירושלים‪ ,‬זענען צוויי שכנים‬ ‫זיווג ראשון מיט הרבנית הצדקת מרת מרת בילא‬ ‫פונעם רב‪ ,‬וואס איינער האט געוואוינט אויפן‬ ‫ע"ה‪ ,‬בת הגה"ק רבי ברוך גאלדבערגער אב"ד פיר‬ ‫אויבערשטען שטאק‪ ,‬און ער האט געוואלט ארויס‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס משום איזה סיבה איז דער צדיק דער רב‬ ‫ציען זיין טאראסע )פארטש(‪ ,‬און דער פון אינטען‬ ‫זי"ע אויף געוואקסן א שטיק צייט בעפארן שידוך‬ ‫האט גע'טענה'ט‪ ,‬אז דאס וועט אים פארשטעלן‬ ‫ביים הייליגען זיידן הגה"ק רבי זאב גאלדבערגער‬ ‫דאס ליכטיגקייט‪ ,‬און די צוויי האבן זיך נישט‬ ‫אב"ד הוניאד זי"ע‪ ,‬און אויך די רעבעצין מזיווג‬ ‫געקענט פארגלייכן‪ ,‬האבן זיי אפ געמאכט צווישן‬ ‫ראשון מרת בילא ע"ה איז אויף געווואקסן אין‬ ‫זיך‪ ,‬אז מען וועט אריין גיין צום רב זי"ע אין שטוב‪,‬‬ ‫שטוב פונעם זיידן‪ ,‬צוליב וואס זי איז געווארן א‬ ‫און מען וועט אים בעטן‪ ,‬אז ער זאל דאס פארגלייכן‬ ‫יתומה זייעדניג נאר ‪ 11‬יאר אלט‪.‬‬ ‫צווישן זיי ביידע‪.‬‬ ‫ווען עס איז געקומען צום שידוך שליסן‪ ,‬האט‬ ‫זיי זענען אריין צום רב זי"ע‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫איינער זיך אנגעריפן צום זיידן די נאסוידער רב‬ ‫ביידע פאר געלייגט זייער טענות‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז מען קען זיכער שליסן שידוך אן דעם וואס‬ ‫געבעטן דעם רב‪ ,‬אז ער זאל פסק'נען וואס מען‬ ‫די חתן כלה זאלן זיך טרעפן‪ ,‬וויבאלד דער חתן איז‬ ‫זאל טון‪ ,‬זיי האבן דאן געבעטן דעם רב‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫דאך אויף געוואקסן אינעם זעלבן שטוב ווי די כלה‪,‬‬ ‫ארויס קומען אויף די גאס‪ ,‬און ארויף קוקען און‬ ‫קענען זיי זיך שוין זיכער גוט איינער דעם צווייטן‪,‬‬ ‫זעהן וואס די הלכה איז‪ ,‬אבער דער רב האט זיי‬ ‫האט דער הייליגער זיידע דער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫גארנישט געענטפערט‪ ,‬און פאר זיי האט‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך בין גרייט צו שווערן‪ ,‬אז ער‬ ‫‪36‬‬ ‫דער בחור האט זיך גאר שטארק געוואונדערט‬ ‫אויסגעזען אז דער רב איז נישט מסכים צו פסק'נען‬ ‫אויף דעם‪ ,‬פון ווי קען דער פשוטע שמיד דעם רב‪,‬‬ ‫וואס די הלכה איז‪.‬‬ ‫האט דער שמיד דערציילט די מעשה‪ ,‬אז א יאר‬ ‫צוריק בעפאר די הסתלקות פונעם רב‪ ,‬האט מען‬ ‫האבן זיי נאכאמאל געבעטן דעם רב‪ ,‬אז ער‬ ‫מיך איין טאג געריפן פאריכטען עפעס אינעם‬ ‫זאל ארויס קומען און זעהן וואס די הלכה איז‪ ,‬האט‬ ‫שטוב פונעם רב‪ ,‬און ער דער שמיד איז דאן נאך‬ ‫דער רב מיט זיין שמייכל און תמימות געזאגט‬ ‫ליידער געווען א פרייער איד‪ ,‬און געגאנגען אן קיין‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איך האב מיין גאנץ לעבן נישט אויפגעהויבן‬ ‫קאפל‪.‬‬ ‫מיינע אויגן צו קוקען אויף ארויף‪ ,‬ווילט איר אז‬ ‫יעצט‪ ,‬אויף דער עלטער זאל איך ברעכן מיין גדר"‪,‬‬ ‫אבער ווען ער איז ארויף געקומען אין שטוב‬ ‫דאס איז געווען די גרויסע קדושה ופרישות פון‬ ‫פונעם רב‪ ,‬און ער האט געזען זיין הייליגע צורה‪,‬‬ ‫דעם גרויסן צדיק‪ ,‬אז ער האט קיינמאל נישט אויף‬ ‫האט אים אנגעכאפט א פחד און מורא‪ ,‬און ער האט‬ ‫געהויבן זיינע הייליגע אויגן ארויס צו קוקען פון‬ ‫גלייך געבעטן אז מען זאל אים געבן א קאפל‪ ,‬ווייל‬ ‫זיינע ד' אמות‪.‬‬ ‫ער וויל נישט גיין מיטן הוילען קאפ פארענט פון‬ ‫•••‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬און זייט דעמאלט האט ער נאכנישט‬ ‫איינע פון די תלמידים פונעם רב זי"ע האט‬ ‫אראפ גענומען זיין קאפל פון קאפ‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז נאכן הסתלקות פונעם רב‪ ,‬האט ער‬ ‫זיין גרויסע קדושה‪ ,‬אז ער האט אפילו אן זאגן‬ ‫זייער געוואלט ארויף שטעלן א נר תמיד העכער ווי‬ ‫עפעס‪ ,‬מעורר געווען אידן צו תשובה נאר מיט זיין‬ ‫דער רב פלעגט זיצן‪ ,‬אז עס זאל דארט ברענען דאס‬ ‫הייליגע לעכטיגע צורה‪.‬‬ ‫גאנצע יאר לעילוי נשמת דעם רב זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דערציילט איינע פון די גבאים‪ ,‬איינמאל איז‬ ‫איז ער אריבער צום שמיד אין ירושלים‪ ,‬וואס‬ ‫דער הייליגער ירושלימער רב זי"ע געווען אויף א‬ ‫איז דרך אגב געווען נישט אזא פרימער איד‪ ,‬און ער‬ ‫נסיעה צו קברי צדיקים‪ ,‬און אויפן וועג צוריק האט‬ ‫האט זייער געבעטן‪ ,‬אז ער זאל דאס מאכן ווי‬ ‫מען זיך דאנערשטאג מיטאג ארויס געלאזט קיין‬ ‫שנעלער‪ ,‬אבער דער שמיד האט געזאגט‪ ,‬אז אזוי‬ ‫לאנדאן‪ ,‬און פון דארט האט מען געברויכט נעמען‬ ‫ווי עס איז יעצט נאנט צו יו"ט‪ ,‬קען ער דאס נישט‬ ‫א פליגער קיין ארץ ישראל‪ ,‬אבער צוליב א‬ ‫באוויזן צו מאכן בעפאר יו"ט‪.‬‬ ‫טעכנישע סיבה האט זיך די פליגער קיין לאנדאן‬ ‫פארשפעטיגט מיט פינף שעה‪ ,‬און דאס האט‬ ‫ווען דער בחור האט זיך נישט געלאזט און‬ ‫געמיינט אז מען וועט נישט כאפן דעם פליגער קיין‬ ‫זייער געמיטשעט דעם שמיד‪ ,‬אז ער וויל דווקא‬ ‫לאנדאן אין צייט‪.‬‬ ‫האבן דעם נר תמיד יעצט‪ ,‬האט דער שמיד‬ ‫געפרעגט מיט וואונדער‪ ,‬פארוואס איז אזוי וויכטיג‬ ‫זייענדיג אויפן פליגער איז דארט געווען נאך א‬ ‫שוין צו האבן דעם נר תמיד‪ ,‬האט דער בחור‬ ‫רב וואס האט אויך געברויכט אנקומען קיין ארץ‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז אזוי ווי אונזער ראש ישיבה איז יעצט‬ ‫ישראל‪ ,‬און דער רב האט פראבירט צו פויעלען ביי‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬ווילן מיר שוין יעצט שטעלן א נר‬ ‫די לופטפעלד ארבעטער‪ ,‬אז מען זאל פראבירן צו‬ ‫תמיד אויף זיין פלאץ דאס שנעלסטע וואס איז‬ ‫אפהאלטן דעם פליגער אביסל‪ ,‬כדי זיי זאלן קענען‬ ‫מעגליך‪.‬‬ ‫זיך מיט כאפן מיטן פליגער קיין ארץ ישראל‪ ,‬אבער‬ ‫דער פילאט האט בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫לפלא האט דער שמיד אויפגעציטערט און‬ ‫מסכים זיין‪ ,‬און וואס מען האט פראבירט האט‬ ‫געפרעגט מיט וואונדער‪" ,‬דו מיינסט דעם רב וואס‬ ‫נישט געארבעט‪.‬‬ ‫האט געוואוינט אויף רחוב עזרא"‪ ,‬האט דער בחור‬ ‫געזאגט‪ ,‬יא פון דעם רב רעדט ער‪ ,‬האט דער שמיד‬ ‫דאן האבן די גבאים פונעם רב געבעטן דעם‬ ‫געזאגט‪“ ,‬אויב אזוי‪ ,‬וועל איך אפלאזן אלע מיינע‬ ‫פילאט‪ ,‬אז אויפן פליגער געפינט זיך א גרויסע‬ ‫באשעפטיגונגען‪ ,‬און נאך היינט אין אווענט וועסטו‬ ‫באוואוסטער רב‪ ,‬און עס וואלט געפאסט אז ער‬ ‫עס קענען קומען אפנעמען‪ ,‬און נישט נאר דאס‪ ,‬איך‬ ‫זאל אים גיין באגריסן‪ ,‬און דאן וועט דער רב‬ ‫וועל דיר דאס געבן פאר האלב פרייז"‪.‬‬ ‫‪37‬‬ ‫שמשים האט דער רב דעם בחור גאר שטארק‬ ‫פראבירן זיך איין צו בעטן ביים פילאט צו אפ‬ ‫מקרב געווען דעם גאנצן שבת‪ ,‬און בכלל נישט‬ ‫האלטן דעם פליגער פון לאנדאן קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫גערעדט צו אים וועגן זיין ירידה אין אידישקייט‪,‬‬ ‫דער פילאט האט מסכים געווען צו גיין באגריסן‬ ‫נאר אדרבה ער האט אים גאר ווארעם אויף‬ ‫דעם רב‪ ,‬און ער איז צו געגאנגען צום פלאץ ווי דער‬ ‫גענומען און מכבד געווען דעם גאנצן שבת‪.‬‬ ‫רב איז געזעצן‪.‬‬ ‫מוצאי שבת קודש האט דער הייליגער רב זי"ע‬ ‫לפלא אזוי ווי דער פילאט האט געזען די צורה‬ ‫אריין געריפן דעם בחור צו זיך אין פריוואטע‬ ‫פונעם רב‪ ,‬איז ער ממש דערציטערט געווארן און‬ ‫צימער‪ ,‬און דער רב האט אים געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫איבער גענומען געווארן פון זיין לעכטיגע צורה‪ ,‬און‬ ‫"זאלסט וויסן‪ ,‬אז איך האב נישט קיין איין תלמיד‬ ‫דאן האט דער רב פאר געלייגט זיין געבעט‪ ,‬און‬ ‫וואס איז אראפ פון גלייכן וועג‪ ,‬און איך בעט דיר‪ ,‬דו‬ ‫לפלא האט דער פילאט גלייך געזאגט‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫זאלסט מיר נישט פארשעמען"‪ ,‬לפלא די ווערטער‬ ‫פראבירן וואס ער קען אז דאס זאל צושטאנט‬ ‫וואס זענען געזאגט געווארן מיט א לויטערע‬ ‫קומען‪ ,‬און הפלא ופלא‪ ,‬זיין געבעטן האבן‬ ‫הארץ און מיט ליבשאפט פון דעם הייליגען צדיק‪,‬‬ ‫געברענגט די רעזולטאטן‪ ,‬און די חברה אין לאנדאן‬ ‫האט אריינגעדרונגען אין הארץ פון דעם תלמיד‪,‬‬ ‫האבן מסכים געווען צו אפ האלטן דעם פליגער‬ ‫און ער האט טאקע תשובה געטון‪ ,‬און ער האט‬ ‫קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫אויף געשטעלט ערליכע אידישע דורות‪ ,‬אלעס‬ ‫מיט די אמת'ע ווערטער פון דעם רב זי"ע‪.‬‬ ‫דאן האט ער גע'פועל'ט‪ ,‬אז מען זאל אים לאזן‬ ‫•••‬ ‫גלייך לאנדען בעפאר אנדערע פליגער'ס‪ ,‬און ער‬ ‫מען האט דערציילט‪ ,‬אז דער רב זי"ע האט‬ ‫האט נאך באקומען ערלויבעניש צו פארן גלייך‬ ‫געהאלטן ביי זיך אין טאש א קעמל‪ ,‬און יעדן טאג‬ ‫נעבן דעם אנדערן פליגער וואס פארט קיין‬ ‫נאך די מקו'‪ ,‬האט זיך דער רב זי"ע געמאכט די‬ ‫לאנדאן‪ ,‬און אזוי איז דער רב גלייך ארויף אויפן‬ ‫פיאות און צוזאמען גענומען זיין פיאות און בארד‪.‬‬ ‫פליגער‪ ,‬און ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל‬ ‫בעפאר שבת קודש‪ ,‬און די עקספערטן דארט אין‬ ‫איינמאל האט מען געפרעגט דעם רב וואס איז‬ ‫לופטפעלד האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דאס האט נאך‬ ‫פשט פון דעם‪ ,‬האט דער רב מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫קיינמאל נישט פאסירט בעפאר‪ ,‬אז די פילאט און‬ ‫מידת האמת געזאגט‪ ,‬אז אלס יונגעל האט אים די‬ ‫אלע ארבעטער זאלן זיך אזוי צו שטעלן צו איינעם‪,‬‬ ‫מאמע געבעטן‪ ,‬אז ער זאל יעדן טאג מאכן זיינע‬ ‫און אלעס דורך נאר א בליק טון אויף די הייליגע‬ ‫פיאות און זיך צוזאמען נעמען‪ ,‬און דערפאר טוט ער‬ ‫צורה פונעם רב זי"ע‪.‬‬ ‫דאס יעדן טאג‪ ,‬כדי צו מקיים זיין מצוות כיבוד אם‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווייל אזוי האט די מאמע געבעטן‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער רב זי"ע איז‬ ‫•••‬ ‫אנגעקומען קיין ארץ ישראל בשנת תשי"א‪ ,‬האט‬ ‫איינע פון די גבאים האבן דערציילט א מעשה‬ ‫ער זיך דערוויסט אויף א תלמיד זיינער‪ ,‬וואס איז‬ ‫פלא‪ ,‬ווי באקאנט איז דער צדיק הרה"ק רבי‬ ‫ליידער פארקראכן פון אידישן וועג‪ ,‬דער רב זי"ע‬ ‫אברהם יצחק קאהן מתולדות אהרן זי"ע געווען א‬ ‫וואס האט זיינע תלמידים געהאלטן ממש ווי‬ ‫תלמיד מובהק פונעם רב נאך פון הוניאד‪ ,‬און דער‬ ‫אייגענע קינדער‪ ,‬האט דאס זייער גענומען צום‬ ‫תולדות אהרן רבי האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז בעפאר‬ ‫הארצן און ער האט ממש נישט געקענט‬ ‫ער איז געפארן קיין אויסלאנד‪ ,‬איז ער זיך קודם‬ ‫דערטראגן די צער‪ ,‬דער צדיק האט ביי זיך‬ ‫געקומען געזעגענען פונעם רב און געבעטן א‬ ‫געטראכט‪ ,‬ווי אזוי ער קען דעם בחור צוריק‬ ‫ברכה אז ער זאל מצליח זיין אויפן וועג‪.‬‬ ‫ברענגען אויפן ריכטיגע וועג‪.‬‬ ‫איינמאל בעפאר ער איז ארויס געפארן‪ ,‬האט‬ ‫האט ער באשלאסן צו איינלאדענען דעם‬ ‫ער אריין געריפן צום רב אין שטוב‪ ,‬און געזאגט אז‬ ‫בחור צו זיך אויף א שבת‪ ,‬און דער בחור זייענדיג‬ ‫ער קומט אריבער צום רב זיך געזעגענען‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫גאר שטארק מקושר צו זיין רבין האט פארשטייט‬ ‫דער רב האט דאס געהערט‪ ,‬איז ער צו געגאנגען‬ ‫זיך גלייך מסכים געווען‪ ,‬צום ווא‪u‬נדער פון די‬ ‫‪38‬‬ ‫דאן האבן זיך די גבאים געכאפט‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫צום ספרים שאנק‪ ,‬און ער האט אפיר געזיכט א‬ ‫אפילו זייענדיג בגילופין נאכן טרינקען אזויפיל‬ ‫געוויסע ספר‪ ,‬און ער האט געבלעטערט אינעם‬ ‫וויין‪ ,‬האט ער אבער געדענקט דעם הלכה אין‬ ‫ספר‪ ,‬ביז ער האט געטראפן וואס ער האט געזיכט‪,‬‬ ‫שולחן ערוך‪ ,‬אז פרייטאג ערב שבת קודש זאל מען‬ ‫און דער רב האט איין געקנייטשט ביי יענעם בלאט‪.‬‬ ‫נישט שניידן קיין חלה אדער ברויט מיט א מעסער‪,‬‬ ‫און דער צדיק האט אפילו דאן אינזין געהאט דעם‬ ‫דער תולדות אהרן רבי זי"ע איז אריין געקומען‬ ‫מנהג און הלכה‪ ,‬אזוי ווי ער האט אייביג געטון‪.‬‬ ‫צום רב אין שטוב‪ ,‬און דער רב האט אים זייער שיין‬ ‫•••‬ ‫אויף גענומען‪ ,‬פארשטייט זיך אז עס האט זיך‬ ‫איינמאל איז די רעבעצין אוועק געפארן אויף‬ ‫געמאכט א שיינעם תורה'דיגע שמיעס צווישן די‬ ‫אפאר טאג‪ ,‬און ווי דער סדר איז געווען‪ ,‬אז מען‬ ‫צוויי צדיקים‪.‬‬ ‫האט יעדע נאכט געשיקט א אנדערע בחור וואס‬ ‫זאל שלאפן ביים רב אין שטוב כדי ער זאל נישט‬ ‫און בתוך הדברים האט דער תולדות אהרן רבי‬ ‫זיין אליין‪ ,‬דערצייילט א בחור א תלמיד וואס איז‬ ‫געפרעגט דעם רב‪ ,‬אז ער פארט יעצט קיין‬ ‫געווען איין נאכט ביים רב אין שטוב‪ ,‬אז ער איז‬ ‫אויסלאנד‪ ,‬און ער וויל וויסן ווי אזוי ער זאל זיך‬ ‫אנגעקומען אין שטוב בערך נאך חצות ביינאכט‪.‬‬ ‫פירן לגבי קריאת התורה‪ ,‬וויבאלד אין חוץ לארץ‬ ‫האט מען דאן געליינט א אנדערע פרשה ווי אין ארץ‬ ‫אזוי ווי ער קומט אריין‪ ,‬זעהט ער דעם רב‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫שטיין אויף די פיס איין פיס אויף א בענקל און דאס‬ ‫לפלא נעמט די רב זי"ע יענעם ספר‪ ,‬און מישט‬ ‫אנדערע אויף דער ערד‪ ,‬און אויפן טיש ליגט א‬ ‫אויף ביים בלאט ווי עס איז געווען איין‬ ‫בארג מיט ספרים‪ ,‬און דער רב איז מעיין און איז‬ ‫געקנייטשט‪ ,‬און ווייזט פארן תולדות אהרן רבי‬ ‫גאר פארטיפט אין לערנען‪ ,‬און ער פארייכערט איין‬ ‫דעם פסק הלכה אויף זיין שאלה‪ ,‬דער גבאי איז‬ ‫צוגארעטל נאכן אנדערן‪ ,‬דער בחור האט פראבירט‬ ‫ממש ארויס פון התפעלות פון די הייליגע אויגן‬ ‫צו מאכן גרידער כדי דער רב זאל זיך דערוועקן פון‬ ‫פונעם רב‪ ,‬אז ער האט שוין פאר געזען די שאלה‬ ‫זיין דביקות און זיך נישט דערשרעקן פון זיין אריין‬ ‫וואס מען גייט אים פרעגן‪ ,‬און ער האט צו געגרייט‬ ‫קומען‪ ,‬אבער לפלא איז דער רב ווייטער געווען‬ ‫דעם ענטפער בעפאר‪.‬‬ ‫איינגעזינקען אין זיין דביקות‪ ,‬איז דער בחור אריין‬ ‫•••‬ ‫אין שטוב זיך לייגן שלאפן‪.‬‬ ‫צו פארשטיין וואס מיינט א איד א צדיק‪ ,‬וואס‬ ‫האט זיך נישט אוועק גערירט פון אן הלכה פון‬ ‫צופרי האט זיך דער בחור דערוועקט אביסל‬ ‫שולחן ערוך‪ ,‬איז פאסיג צו דערציילן די מעשה‪,‬‬ ‫בעפאר פינף אזייגער פארטאג'ס‪ ,‬און צו זיין‬ ‫איינמאל פורים וואס איז אויס געפאלן אויף א‬ ‫וואונדער זעהט ער‪ ,‬ווי דער רב זי"ע שטייט אויפן‬ ‫פרייטאג ערב שבת קודש‪ ,‬און ווי דער מנהג ביים‬ ‫זעלבן פלאץ מיט איין פיס אויפן בענקל‪ ,‬און‬ ‫רב זי"ע איז געווען‪ ,‬אז ער האט קודם זיך געוואשן‬ ‫רייכערט איין ציגארעטל פונעם אנדערן און איז‬ ‫ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און דערנאך איז ער אריין‬ ‫פארטיפט אין לערנען‪ ,‬פלוצלונג האט זיך דער‬ ‫געקומען אין שוהל‪ ,‬און פארגעזעצט די סעודת‬ ‫וועקער זייגער פונעם בחור צוקלינגען‪ ,‬און דאס‬ ‫פורים מיטן עולם‪.‬‬ ‫האט אויף געוועקט דעם רב פון זיין דביקות‪.‬‬ ‫און ווי דער שטייגער פלעגט דער צדיק‬ ‫גלייך ווען דער רב האט געזען דעם בחור‪ ,‬האט‬ ‫טרינקען גאר אסאך וויין לכבוד דעם יו"ט פורים‬ ‫ער געפרעגט וויפיל איז די זייגער‪ ,‬האט דער בחור‬ ‫און געווען בגילופין און מקיים געווען דעם עד דלא‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס איז פינף אזייגער פארטאג'ס‪ ,‬האט‬ ‫ידע מיטן גאנצן כוח‪ ,‬און אזוי ווי ער איז אריין‬ ‫דער רב געזאגט מיט א שמייכל ווי צו פארדעקן די‬ ‫געקומען אין שוהל‪ ,‬האט מען דערלאנגט פארן רב‬ ‫גאנצע זאך‪" ,‬און איך האב פארגעסן צו שלאפן"‪ ,‬און‬ ‫די חלה מיט א מעסער‪ ,‬אז ער זאל אויף שניידן די‬ ‫ער האט צו געלייגט פארן בחור‪ ,‬איך בעט דיך‬ ‫חלה לכבוד פורים‪ ,‬אבער לפלא האט דער צדיק‬ ‫דערצייל דאס נישט פאר די רעבעצין‪ ,‬ווייל זי וועט‬ ‫אוועק געשטיפט די מעסער‪ ,‬און האט אפ געבראכן‬ ‫זיין זייער באזארגט דערפון‪ ,‬דער צדיק האט בכלל‬ ‫א שטיקל פון די חלה און געגעסן‪.‬‬ ‫‪39‬‬ ‫און בתוך הדברים האט ער געזאגט בזה"ל‪" ,‬דער‬ ‫נישט געמאכט קיין וועזן דערפון‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫באשעפער זאל העלפן זי זאל האבן א רפואה‬ ‫האט די גאנצע טאג ווייטער געדאווענט און פאר‬ ‫שלימה בקרוב"‪ ,‬לפלא נישט לאנג נאכדעם איז די‬ ‫געלערנט זיינע שיעורים‪ ,‬כאילו ער איז גוט‬ ‫מאמע געזונט געווארן און נאך געלעבט ‪ 20‬יאר‬ ‫געשלאפן די גאנצע נאכט‪ ,‬עס האט זיך בכלל נישט‬ ‫געזונטערהייט‪.‬‬ ‫אנגעזען אויפן צדיק‪ ,‬אז ער איז די גאנצע נאכט‬ ‫•••‬ ‫אויף געווען און עוסק געווען בתורה‪.‬‬ ‫אין ספר עטרת יהושע ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין‬ ‫•••‬ ‫די ביטערע טעג אין לאגער אוישוויץ‪ ,‬האט דער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז א איד וואס איז געווען‬ ‫הייליגער ירושלימער רב זי"ע געזען א געלעגנהייט‬ ‫ליידער מיט א קינד אין שפיטאל וואס איז געווען‬ ‫איינצוהאנדלען א פאר קליינע תפילין‪ ,‬ער האט‬ ‫קראנק און מען האט נישט געוויסט וואס מען זאל‬ ‫אוועקגעגעבן זיין גאנצע טעגליכע שטיקל ברויט‪,‬‬ ‫טון צו בעסער מאכן פאר דעם קינד‪ ,‬איז דער איד‬ ‫וואס איז געווען דער גאנצער חיות פונעם גוף‪ ,‬פאר‬ ‫אריבער צום רב זי"ע און מזכיר געווען דעם קינד‬ ‫עטליכע טעג נאכאנאנד‪ ,‬נאר צו קענען לייגן‬ ‫פאר א רפואה בקרוב‪.‬‬ ‫תפילין‪ ,‬יעדן טאג פארטאגס‪ ,‬מיט א שרעקליכן‬ ‫פחד פון די דייטשן‪ ,‬פלעגט ער זיי ארויסנעמען‪,‬‬ ‫דער רב האט געליינט דעם קוויטל און דאן‬ ‫לייגן פאר עטליכע מינוט‪ ,‬מקיים זיין די מצוה מיט‬ ‫זאגט די רב זי"ע‪ ,‬דער קינד וועט אהיים קומען‬ ‫טרערן‪ ,‬און דערנאך געגעבן פאר אנדערע אידן זיך‬ ‫בעפאר שבת‪ ,‬דער איד האט געהאט אמונת‬ ‫אויך מוסר נפש צו זיין דערפאר‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬אבער בדרך הטבע האט נישט אויסגעזען‬ ‫•••‬ ‫ווי דאס קינד קען אהיים קומען אויף שבת‪.‬‬ ‫אין ספר צדיק כתמר יפרח ווערט געברענגט די‬ ‫מעשה‪ ,‬אז א איד איז אמאל אריינגעקומען צום‬ ‫ערב שבת קודש איז די מאמע געזעצן מיטן‬ ‫הייליגען רב זי"ע מיט א צובראכן הארץ נאך לאנגע‬ ‫קינד אין שפיטאל און מען האט נישט געזען פון ווי‬ ‫יארן וואס ער איז נישט געהאלפן געווארן מיט‬ ‫די ישועה וועט קומען‪ ,‬אבער דאן איז אונעם‬ ‫קינדער‪ ,‬דער איד האט געוויינט מיט ביטערע‬ ‫דערנעבנדיגן שטוב געווען א קינד‪ ,‬וואס האט אויך‬ ‫בכיות און געבעטן‪" ,‬דער רבי זאל מיר פארזיכערן א‬ ‫געווארט אז א דאקטאר זאל אים זען‪ ,‬יענער‬ ‫ישועה"‪.‬‬ ‫משפחה האט געקענט באצאלן פאר א דאקטאר‪.‬‬ ‫ווען דער דאקטאר איז אנגעקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫האט דער רב זי"ע אים אנגעקוקט מיט זיינע‬ ‫אריינגעוואנדערט אינעם אנדערן שטוב פון דעם‬ ‫הייליגע אויגן און געזאגט מיט אן אמת'ע פשטות‪,‬‬ ‫אנדערן קינד‪ ,‬און דער דאקטאר האט גלייך‬ ‫"ווער בין איך צו פארזיכערן‪ ,‬איך בין דאך גארנישט‪,‬‬ ‫געוויסט פון וואס דער קינד ליידט און גלייך‬ ‫אבער לאמיר ביידע צוזאמען זאגן א קאפיטל‬ ‫פארשריבן דעם ריכטיגען מעדעצין‪ ,‬און אזוי ווי‬ ‫תהלים און בעטן פונעם אייבערשטן וואס ער אליין‬ ‫דער הייליגער צדיק האט געזאגט‪ ,‬אויף שבת קודש‬ ‫איז דער רופא כל בשר ומפליא לעשות"‪ ,‬דער רב‬ ‫איז דער קינד שוין געווען אינדערהיים געזונט און‬ ‫האט אנגעהויבן וויינען צוזאמען מיטן איד‪ ,‬און‬ ‫שטארק‪.‬‬ ‫געזאגט א קאפיטל תהילים ווארט ביי ווארט‬ ‫•••‬ ‫צוזאמען מיט דעם איד‪ ,‬און צום סוף האט דער רב‬ ‫הרה"ח רבי הלל דוב גאנץ ע"ה האט דערציילט‪,‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער באשעפער וועט אי"ה העלפן"‪,‬‬ ‫אז בשנת תשנ"ג איז זיין מאמע א עלטערע פרוי‬ ‫פונקט א יאר שפעטער האט יענער איד געמאכט‬ ‫ליידער קראנק געווארן מיט די ביטערע מחלה‬ ‫א 'שלום זכר' פאר זיין ניי‪-‬געבוירן קינד‪.‬‬ ‫ל"ע‪ ,‬און די מצב האט אויס געזען זייער שווער‪ ,‬ר'‬ ‫•••‬ ‫הלל דוב ע"ה וואס איז געווען א תלמיד חביב‬ ‫אין ספר עטרת יהושע ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫פונעם רב‪ ,‬איז ער אריבער צום רב זי"ע‪ ,‬און מזכיר‬ ‫ווען דער רב זי"ע איז געשטאנען ביי שחרית ביי‬ ‫געווען זיין מאמע לרפו"ש‪.‬‬ ‫שמונה עשרה אדער ביי א פשוטע דאווענען‪,‬‬ ‫פלעגט ער פארמאכן די אויגן מיט אזא דביקות‪ ,‬אז‬ ‫דאס איז געווען פורים און דער הייליגער צדיק‬ ‫ער איז געווען אינגאנצן אפגעריסן פון דער וועלט‪,‬‬ ‫זייענדיג גוט אנגעטרינקען האט געזונגען א ניגון‬ ‫‪40‬‬ ‫קען א מענטש נעמען עפעס אין מויל וואס האט נאר‬ ‫מען האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל נאך א לענגערן‬ ‫א שפור פון א חשש איסור‪ ,‬נאר צוליב א תאוה אדער‬ ‫דאווענען‪ ,‬ווען ער האט געעפנט די אויגן‪ ,‬איז ער‬ ‫א ברכה"‪.‬‬ ‫געשטאנען א מינוט צוויי פארגאפט און זיך‬ ‫•••‬ ‫אומגעקוקט אויף די ארומיגע‪ ,‬ווי איינער וואס‬ ‫אין ספר זכרון משה ווערט דערציילט א מעשה‬ ‫קומט יעצט צוריק פון א צווייטער וועלט‪ ,‬און ער‬ ‫נפלא‪ ,‬אז א איד איז אמאל אריינגעקומען צום‬ ‫האט זיך אנגערופן שטילערהייט צו זיין משמש‪,‬‬ ‫ירושלימער רב זי"ע מיט א שרעקליכן קוויטל‪ ,‬אז‬ ‫"מען דארף האבן גרויס רחמים צו קענען זיין דא‬ ‫זיין קינד ליידט רח"ל אויפן הארץ און די‬ ‫אויף דער עולם הזה נאכדעם וואס מען שטייט פארן‬ ‫דאקטוירים זאגן אז דער פאל איז פארלאזט און‬ ‫ממלא כל עלמין"‪.‬‬ ‫מען קען גארנישט טון אויף דער נאטורליכער‬ ‫•••‬ ‫וועלט‪ ,‬דער רב זי"ע האט אנגעקוקט דעם איד מיט‬ ‫אין ספר זכרון משה ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫גרויס מיטליידט און רחמנות‪ ,‬און געלייגט זיין‬ ‫זיינע שפעטערע יארן ווען דער רב איז געווען אין‬ ‫האנט אויפן טיש‪ ,‬און פלוצלינג ארויסגענומען זיין‬ ‫שפיטאל‪ ,‬האט מען געדארפט מאכן א‬ ‫אייגענעם טאשן‪-‬זייגער‪ ,‬און לפלא דער זייגער איז‬ ‫קאמפליצירטן רענטגען און סי‪-‬טי סקען פארן‬ ‫געווען צעבראכן און האט זיך אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫קאפ‪ ,‬דער דאקטער האט אים געבעטן ער זאל‬ ‫ארויפקוקן אויפן מאשין און אויף די ספעציעלע‬ ‫דער רב האט אנגעהויבן דרייען דעם קנעפל‬ ‫ליכטיקייטן כדי צו כאפן דעם בילד ווי עס דארף צו‬ ‫פונעם זייגער אהין און צוריק‪ ,‬געגעבן א קלאפ‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫אויפן טיש און געזאגט‪" ,‬קוק‪ ,‬דער זייגער גייט שוין‬ ‫יא צוריק!"‪ ,‬דערנאך האט ער זיך אנגערופן צום‬ ‫דער רב האט טאקע אויפגעהויבן דעם קאפ‬ ‫טאטן‪" ,‬דער באשעפער וואס קען אנשטעלן א‬ ‫אויפ ארויף‪ ,‬אבער דער צדיק האט געהאלטן די‬ ‫זייגער‪ ,‬קען אנשטעלן די קלאפן פונעם הארץ‪ ,‬פאר‬ ‫אויגן פארמאכט די גאנצע צייט און בשום אופן‬ ‫גאט ברוך הוא איז גארנישט אוממעגליך"‪ ,‬ווען דער‬ ‫נישט געוואלט עפענען זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬ווען‬ ‫איד איז צוריקגעקומען אין שפיטאל‪ ,‬האבן די‬ ‫דער מקורב האט געפרעגט פונעם רב‪ ,‬פארוואס‬ ‫דאקטוירים געמאלדן מיט פארוואונדערונג‪ ,‬אז‬ ‫ער קוקט נישט אויפן מאשין‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫דאס הארץ האט פלוצלינג אנגעהויבן ארבעטן מיט‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב שוין עטליכע און אכציג יאר‬ ‫א נארמאלן ריטם‪.‬‬ ‫נישט געקוקט אויף זאכן וואס פעלט נישט אויס‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און איך וויל נישט קאליע מאכן מיינע אויגן יעצט‬ ‫אין קובץ עדה החרדית ווערט דערציילט די‬ ‫פאר קיין שום רפואה"‪ ,‬דער דאקטער אליין איז‬ ‫מעשה‪ ,‬אז א בחור וואס איז שוין געווען טיף אין די‬ ‫געווארן גאר שטארק איבערגענומען פון זיין‬ ‫דרייסיגער יארן איז געקומען צום רב זי"ע בעטן א‬ ‫פעסטקייט‪ ,‬און דאס האט געמאכט א גרויסע‬ ‫ברכה פאר א שידוך‪ ,‬יענער בחור איז שוין געווען‬ ‫קידוש השם זעענדיג וואס א אמתע צדיק מיינט‪.‬‬ ‫מיד און פארצווייפלט נאך יארן פון‬ ‫•••‬ ‫אומערפאלגרייכע פרואוון‪ ,‬און איז שוין ליידער‬ ‫אין קובץ עדה החרדית ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געווען שטארק מיאוש און צובראכן‪ ,‬דער רב זי"ע‬ ‫אמאל האט מען געברענגט פארן ירושלימער רב‬ ‫האט דעם בחור אויסגעהערט מיט גרויס רחמנות‬ ‫זי"ע א טייערן פרוכט כדי ער זאל קענען מאכן די‬ ‫און באמת מיטגעפיעלט זיין גרויס צער‪.‬‬ ‫ברכת 'שהחיינו'‪ ,‬ווי נאר ער האט גענומען דעם‬ ‫פרוכט אין די האנט‪ ,‬האט איינער פון די אנוועזנדע‬ ‫דער רב זי"ע האט פלוצלינג געפרעגט דעם‬ ‫באמערקט א קליינע שאלת כשרות אדער חשש‬ ‫בחור‪ ,‬איבער א געוויסער מצוה און הנהגה אין‬ ‫ספק אויפן בוים פון וואו עס איז געקומען‪ ,‬אין דער‬ ‫הלכה )וואס דער בחור פלעגט זיך פירן לויט א‬ ‫רגע וואס דער רב האט געהערט אז עס איז‬ ‫געוויסע חומרא וואס איז נישט געווען‬ ‫פארהאן אפילו א קליינער צד ספק‪ ,‬האט זיין‬ ‫אויסגעהאלטן לויטן שולחן ערוך(‪ ,‬און דער רב‬ ‫גאנצער קערפער גענומען ציטערן פון שרעק‪ ,‬ער‬ ‫האט אים געזאגט‪" ,‬נעם אויף דיר פון היינט אן זיך‬ ‫האט גלייך אוועקגעלייגט דעם פרוכט מיט א‬ ‫צו פירן פונקטליך לויטן דין שולחן ערוך אן קיין‬ ‫שרעקליכן פחד און געזאגט מיט טרערן‪" ,‬וויאזוי‬ ‫‪41‬‬ ‫גענומען דעם קוויטל‪ ,‬מעיין געווען דערין מיט‬ ‫אייגענע חומרות וואס קומען פון עצבות"‪ ,‬און‬ ‫גרויס כוונה‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬איך לאז דעם קוויטל דא‬ ‫דערנאך האט דער רב מוסיף געווען מיט א‬ ‫אויפן טיש פארנט פון מיינע אויגן‪ ,‬און איך וועל אים‬ ‫שמייכל‪" ,‬נאך די ימים טובים וועסטו מיר ברענגען‬ ‫אינזינען האבן ביים לערנען"‪ ,‬יענע נאכט האט זיך‬ ‫א שטיקל לעקעך פונעם תנאים"‪ ,‬און פונקט ווי דער‬ ‫דער קראנקער פלוצלינג אויפגעוועקט פונעם‬ ‫צדיק האט געזאגט‪ ,‬גלייך נאך די ימים טובים איז‬ ‫קאמא‪ ,‬און די דאקטוירים האבן נישט געקענט‬ ‫ער א חתן געווארן‪.‬‬ ‫פארשטיין די פלוצימדיגע ענדערונג צום גוטן‪ ,‬ווען‬ ‫•••‬ ‫דער ברודער איז געקומען מבשר זיין די בשורה‬ ‫אין ספר עטרת יהושע ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫טובה‪ ,‬האט דער רב א שמייכל געטאן און געזאגט‬ ‫סוחר איז אמאל געקומען צום רב מיט גרויס‬ ‫"דער כח פון תורה און תפילה ברעכט אלע גזירות"‪.‬‬ ‫געוויין‪ ,‬אז א גוי'אישער שותף האט אים בא'גנב'עט‬ ‫•••‬ ‫מיט ריזיגע סומעס געלט‪ ,‬און ער שטייט ממש פאר‬ ‫אין קובץ עדה החרדית ווערט געברענגט‪ ,‬אז א‬ ‫א באנקראט וואס קען אים רואינירן דאס גאנצע‬ ‫יונגערמאן איז געקומען באקלאגן זיין ביטער‬ ‫לעבן‪ ,‬דער רב האט פארמאכט די אויגן פאר‬ ‫הארץ‪ ,‬אז ער פלאגט זיך שוין א לאנגע צייט מיט‬ ‫עטליכע לאנגע מינוטן און אריין אין א טיפן‬ ‫שווערע חובות‪ ,‬און צוליב דעם איז אויך חרוב‬ ‫דביקות‪ ,‬און דערנאך געזאגט‪" ,‬פאר אהיים‪ ,‬לייג‬ ‫געווארן דער גאנצער שלום בית ביי אים אין שטוב‪,‬‬ ‫גארנישט איבער די געריכטן‪ ,‬דער וואס האט‬ ‫דער רב האט אים אויסגעהערט מיט א טיפן‬ ‫צוגענומען וועט אליין קלאפן אויף דיין טיר און‬ ‫קרעכץ און געזאגט‪" ,‬מאך א קבלה‪ ,‬אז יעדע וואך‬ ‫צוריקגעבן דאס געלט"‪ ,‬דער איד איז געווען‬ ‫פאר שבת וועסטו אריינברענגען אין שטוב א שיינע‬ ‫שאקירט‪ ,‬אבער האט געפאלגט‪ ,‬דריי טעג‬ ‫מתנה פאר דיין ווייב לכבוד שבת קודש‪ ,‬אפילו נאר‬ ‫שפעטער איז יענער מענטש געקומען אינגאנצן‬ ‫א קלייניקייט וואס קאסט ווייניג געלט‪ ,‬אבער מיט‬ ‫צעטרייסלט‪ ,‬דערציילט אז ער קען נישט שלאפן‬ ‫א שמייכל און א גוט ווארט"‪ ,‬דער יונגערמאן האט‬ ‫ביינאכט ווייל ער זעט שרעקליכע מראות‪ ,‬און ער‬ ‫געפאלגט דעם צדיק‪ ,‬אין קורצן האט זיך די‬ ‫האט צוריקגעגעבן יעדע איינציגע פרוטה‪.‬‬ ‫רואיגקייט צוריקגעקערט אין שטוב‪ ,‬און גלייך‬ ‫•••‬ ‫דערנאך האט ער באקומען א גוטן פאסטן וואס‬ ‫אינעם ספר צדיק כתמר יפרח ווערט געברענגט‬ ‫האט אים ארויסגעשלעפט פון אלע חובות‪.‬‬ ‫די מעשה‪ ,‬אז עלטערן פון א קליין קינד וואס האט‬ ‫•••‬ ‫געהאט א געוואוקס אויפן האלדז זענען געקומען‬ ‫אין ספר צדיק כתמר יפרח ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫צום רב זי"ע פאר א ברכה‪ ,‬פאר א שווערער‬ ‫א משפחה איז געקומען צום רב זייער דערשראקן‪,‬‬ ‫אפעראציע פארן קינד וואס איז געווען באשטימט‬ ‫נאכדעם וואס א דאקטער האט באשטימט אז מען‬ ‫אויפן קומענדיגען טאג‪ ,‬דער רב האט אנגערירט‬ ‫מוז דורכפירן א שווערע אפעראציע וואס קען‬ ‫דעם קאפ פונעם קינד‪ ,‬געגעבן א שמייכל און‬ ‫חלילה ברענגען א סכנה‪ ,‬דער רב האט אנגעקוקט‬ ‫געזאגט פאר דער מוטער‪" ,‬גייט אהיים‪ ,‬גיט אים א‬ ‫די בילדער וואס דער דאקטאר האט גענומען‪ ,‬און‬ ‫גלעזל וואסער מיט א שיינעם 'שהכל'‪ ,‬און דער רופא‬ ‫דאן האט דער רב זי"ע אוועקגעשטיפט די בילדער‬ ‫חולים וועט אים אויסהיילן אן קיין מעסער"‪ ,‬ווען זיי‬ ‫מיט די האנט און געזאגט‪" ,‬גייט צו א צווייטן‬ ‫זענען אנגעקומען צופרי אין שפיטאל צום לעצטן‬ ‫דאקטער אין א צווייטער שטאט‪ ,‬און פרעגט אים‬ ‫אונטערזוכונג פארן שניידן‪ ,‬זענען די דאקטוירים‬ ‫נישט איבער דער אפעראציע‪ ,‬נאר לאזט אים אליין‬ ‫געבליבן שטוינענד‪ ,‬דער גאנצער געוואוקס איז‬ ‫בודק זיין"‪ ,‬ווען זיי זענען געגאנגען צום צווייטן‬ ‫געווען אינגאנצן פארשוואונדן ווי עס וואלט‬ ‫מומחה‪ ,‬האט יענער דאקטער געזאגט מיט‬ ‫קיינמאל נישט עקזיסטירט‪.‬‬ ‫פארוואונדערונג‪" ,‬ווער האט אייך געזאגט אז מען‬ ‫•••‬ ‫דארף שניידן‪ ,‬מען דארף בלויז נעמען א פשוטע‬ ‫אין ספר זכרון משה ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד‬ ‫רפואה פאר עטליכע וואכן און אלעס וועט‬ ‫איז אריינגעקומען צום ירושלימער רב זי"ע מיט א‬ ‫אוועקגיין"‪ ,‬און אזוי איז טאקע געווען‪.‬‬ ‫קוויטל‪ ,‬און מזכיר געווען זיין ברודער וואס איז‬ ‫ליידער זייער קראנק געווארן אוןאיז געלעגן אין‬ ‫שפיטאל אן קיין באוואוסטזיין‪ ,‬דער רב האט‬ ‫‪42‬‬ ‫אויסגעדריקט אויפן עבודת התפלה בזה"ל‪" ,‬היא‬ ‫יארצייט כ"א אלול‬ ‫חלקו בכל עמלו"‪.‬‬ ‫הגה"ק רשכבה"ג רבינו יהונתן ב"ר נתן נטע זי"ע‬ ‫נאך זייענדיג א גאר יונג קינד האט מען שוין‬ ‫)אייבשיץ(‪ ,‬בעל יערות דבש‪ ,‬מפראג‬ ‫געזען זיין גדלות בתורה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען א‬ ‫ילד הפלא א חכם און א עילוי בתורה‪ ,‬מען האט אים‬ ‫דאן גערופען מיטן נאמען "דער עילוי מפינטשוב"‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט פינטשוב‪ ,‬בשנת תנ"ד‪.‬‬ ‫און אסאך קלוגע מעשיות האט מען דערציילט פון‬ ‫זיין יוגענד‪ ,‬וואס האבן ארויס געברענגט זיין‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי נתן נטע אב"ד פינטשוב‬ ‫געוואלדיגע קלוגשאפט‪.‬‬ ‫וראב"ד בק"ק אייבשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אשר זעליג שפירא דיין בקראקא‬ ‫ער האט געלערנט א גרויס חלק פון זיין יוגענד‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אין די ישיבה פון הגה"ק רבי מאיר אייזנשטאט בעל‬ ‫בן הגה"ק רבי ישראל משה שפירא זי"ע‪,‬‬ ‫פנים מאירות זי"ע‪ ,‬און די צייט וואס ער איז געווען‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק שפירא זי"ע‪,‬‬ ‫רב אין שטאט פרוסניץ‪ ,‬וואס איז געווען נאנט צום‬ ‫בן הגה"ק רבי נתן נטע שפירא בעל מגלה עמוקות‬ ‫שטאט אייבשיץ‪ ,‬דארט האט ער געלערנט אינעם‬ ‫מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫ביהמ"ד פון הגה"ק רבי שמשון ווערטהיימער‬ ‫א אייניקל פון הגה"ק רבי יונה ב"ר ישעיה תאומים‬ ‫מאייזענשטאט זי"ע‪ ,‬אויך האט ער דארט געלערנט‬ ‫פרענקל בעל קקיון דיונה מפראג זי"ע‪.‬‬ ‫ביים גאון הגה"ק רבי זאב וואלף שפירא זי"ע‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שיינדל ע"ה‪,‬‬ ‫י"ב חשון בשנת תס"ח‪ ,‬ווען דער גאון איז‬ ‫בת הגה"ק רבי משה יצחק יהודה לייב צינץ אב"ד‬ ‫געווען ‪ 14‬יאר אלט‪ ,‬איז זיין טאטע זי"ע נסתלק‬ ‫העלישוי ופינטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און ער איז געבליבן א יתום פון טאטע און‬ ‫מאמע‪ ,‬ווייל די מאמע איז שוין נפטר געווארן‬ ‫ער איז געווען א איש אלקים קדוש וטהור‪ ,‬א‬ ‫אפאר יאר פריער‪ ,‬און דער גאון האט כסדר‬ ‫בעל מקובל אלקי נורא מאוד‪ ,‬דער צדיק איז געווען‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז אפילו ער האט פארלוירען זיין גרויסן‬ ‫א גאון עולם וחריף עצום בתורת הנגלה והנסתר‪,‬‬ ‫טאטן יונגערהייט‪ ,‬האט ער מיטן טאטן דורך‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א חכם ומחוכם און א‬ ‫געלערנט א גאר גרויסע חלק תורת הנגלה און‬ ‫מוח עצום‪ ,‬ער האט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫תורת הנסתר‪.‬‬ ‫הונדערטער תלמידים גאונים בתורה‪ ,‬ער איז‬ ‫געווע ן א בקי אין אלע חכמות‪ ,‬און ער איז געווען‬ ‫בשנת תס"ט איז דער גאון רבי מאיר‬ ‫מפורסם אלס א גאר קלוגער מענטש‪ ,‬צדיקים און‬ ‫אייזנשטאט זי"ע געווארן רב אין שטאט‬ ‫גאונים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער גאון איז געווען‬ ‫שידלובצה אין פולין‪ ,‬איז דער גאון רבי יהונתן‬ ‫א בעל רוח הקודש און א בעל מופת עצום‪.‬‬ ‫געפארן לערנען צום שטאט העלישוי‪ ,‬צו זיין‬ ‫פעטער הגה"ק רבי אליעזר הלוי איטינגא אב"ד‬ ‫דער הייליגער מנחת אלעזר ממונקאטש זי"ע‬ ‫העלישוי זי"ע‪.‬‬ ‫האט מעיד געווען‪ ,‬אז פון די תקופה פון די גאונים‬ ‫איז נישט געווען א מרביץ תורה אזוי גרויס ווי דעם‬ ‫בשנת ת"ע האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫הייליגען גאון רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫הצדקת מרת עלקלי ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי משה יצחק שפירא אב"ד בומסלא‬ ‫אויך האבן צדיקים דערציילט‪ ,‬אז די עבודת‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫התפלה פון דעם גרויסן גאון‪ ,‬איז געווען מיט א‬ ‫דורך זיין רעבעצין איז ער געווארן א קרוב מיט‬ ‫געוואלדיגע עבודה און ברען‪ ,‬עס פלעגט צו גיין‬ ‫גרויסע גאונים בדורו ובתוכם‪ ,‬הגה"ק רבי אליהו‬ ‫מיט בכיות נוראות‪ ,‬און נאכן דאווענען האט מען‬ ‫שפירא בעל אליהו רבה אב"ד טיקטין זי"ע‪ ,‬הגה"ק‬ ‫אויפן פלאץ ווי ער האט געדאווענט געקענט טרעפן‬ ‫רבי יעקב ריישר בעל שבות יעקב אב"ד‬ ‫א טייך פון טרערן‪ ,‬און דער גאון האט זיך אמאל‬ ‫‪43‬‬ ‫וואס זייער גרויסער רב הגה"ק רבי יעקב יהושע‬ ‫וורמייזא זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי דוד אופנהיים אב"ד‬ ‫בעל פני יהושע מקראקא זי"ע איז אריבער קיין‬ ‫פראג זי"ע‪.‬‬ ‫פראנקפורט דמיין‪ ,‬האט מען דאן אויף גענומען‬ ‫דעם גאון רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע אלס ממלא‬ ‫נאך די חתונה איז ער געזעצן אויף קעסט ביים‬ ‫מקום אלס רב און ראש ישיבה פונעם גרויסן ישיבה‬ ‫שווער‪ ,‬און געזעצן בקדושה וטהרה על תורה‬ ‫אין שטאט מיץ‪.‬‬ ‫ועבודה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫אויך האט ער דעם שווער ארויסגעהאלפן מיט‬ ‫בשנת תק"ה ווען די מלוכה פון אסטרייך האט‬ ‫שאלות בהלכה אינעם שטאט‪ ,‬און ווי מען זעט די‬ ‫ארויס געגעבן א גזירות גירוש אויף אלע אידן פון‬ ‫הכרת הטוב וואס דער איידעם זייענדיג א יתום פון‬ ‫אסטרייך‪ ,‬האט דער גאון און חכם רבי יהונתן‬ ‫די עלטערן האט געהאט צו זיין שווער‪ ,‬ווי ער‬ ‫אייבשיץ זי"ע נישט איינגעריעט‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫שרייבט בזה"ל‪" ,‬הוא אשר לקחני מבית אבי‪ ,‬באשר‬ ‫בעזהשי"ת ערלעדיגט צו מבטל זיין דעם גזירות‬ ‫אבי ואמי עזבוני בילדותי‪ ,‬והוא נתן לי את בתו‬ ‫גירוש‪ ,‬און בכלל האט ער געהאט א גאר נאנטע‬ ‫לאשה וגדלני והלבשני לא חסר לנפשי מאומה"‪.‬‬ ‫קשר מיט די מלוכה‪ ,‬צוליב די געוואלדיגע חכמה‬ ‫וואס דער גאון האט פארמאגט‪.‬‬ ‫א שטיק צייט שפעטער‪ ,‬איז ער אריבער‬ ‫וואוינען צום שטאט פראג נעבן זיין זיידע הגה"ק‬ ‫אויך האט ער זייענדיג אין שטאט פראג גאר‬ ‫רבי אהרן יחיאל מיכל שפירא מפראג זי"ע‪ ,‬און‬ ‫שווער געארבעט אראפ צו נעמען דעם איסור פון‬ ‫דארט האט ער געלערנט תורה ביי די תלמידים פון‬ ‫דריקן דעם גמרא‪ ,‬וואס די מלוכה האט נישט‬ ‫הגה"ק רבי אברהם ברוידא זי"ע‪ ,‬ובתוכם הגה"ק רבי‬ ‫געלאזט דריקן דעם גמרא‪ ,‬צוליב וואס דארט‬ ‫יונה לאנדסופר בעל מעיל צדקה זי"ע‪ ,‬והגה"ק רבי‬ ‫שטייט זאכן קעגן דעם גלויבן פון די נוצרים‪ ,‬אבער‬ ‫נתנאל ווייל בעל קרבן נתנאל זי"ע‪ ,‬און בשנת תע"ג‬ ‫ער מיט זיין געוואלדיגע חכמה און גדלות בתורה‬ ‫האט ער פאר א יאר זיך געצויגען קיין האמבורג‬ ‫האט דאס מבטל געווען‪.‬‬ ‫נעבן זיין זיידע הגה"ק רבי מרדכי כהן זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תע"ד איז ער צוריק צום שטאט פראג‪,‬‬ ‫בשנת תק"י נאך די פטירה פון הגה"ק רבי‬ ‫און דארט איז ער געווארן אויף גענומען אלס דרשן‬ ‫יחזקאל קצנלבוגן בעל כנסת יחזקאל זי"ע‪ ,‬איז ער‬ ‫הקהלה און דער ריש מתיבתא פון שטאט פראג‪,‬‬ ‫געווארן אויף גענומען אלס רב פון איחוד ג'‬ ‫דארט האט זיך אנגעהויבן זיין לאנג יאריגע מרביץ‬ ‫הקהילות‪ ,‬וואס איז באשטאנען פון די דריי שטעט‪,‬‬ ‫תורה זיין פאר טויזענטער תלמידים גאונים‬ ‫המבורג‪ ,‬אלטונה‪ ,‬וואנדסבק‪ ,‬וואס דאס איז געווען‬ ‫וגדולים בתורה‪ ,‬אפילו זייענדיג שוין דאן איינע פון‬ ‫א גאר גרויסע עבודה פון פירן אזוי פיל יידישע‬ ‫די גרויסע מרביצי תורה פון זיין דור‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫שטעט אויף איין מאל‪ ,‬און די שטאט ווי ער האט‬ ‫רבי יהונתן נישט געוואלט נעמען קיין געהאלט פון‬ ‫געוואוינט איז געווען די שטאט אלטונה‪.‬‬ ‫די קהילה‪ ,‬נאר האט יענע יארן עוסק געווען במשא‬ ‫ומתן באמונה‪ ,‬אבער רוב צייט האט דער גאון עוסק‬ ‫אסאך גרויסע שטעט האבן דעם גאון געוואלט‬ ‫געווען בתורה ועבודת השם מיט א געוואלדיגע‬ ‫אויף נעמען פאר רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬ובתוכם די‬ ‫התמדה וקדושה‪.‬‬ ‫גרויסע שטעט קראקא און ניקלשבורג‪ ,‬אבער דער‬ ‫גאון האט בשום אופן נישט געוואלט איבער לאזן‬ ‫ער האט מיט זיין געוואלדיגע חכמה און גדלות‬ ‫זיינע גרויסע תלמידים און איז געבליבן רב אין‬ ‫בתורה צו געצויגן צו זיך די גרעסטע גדולים‬ ‫אלטונה און די אנדערע צוויי שטעט ביז צו זיין‬ ‫בתורה‪ ,‬און ז' תשרי בשנת תצ"ז ווען דער גדול‬ ‫פטירה‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי דוד אופנהיים אב"ד פראג זי"ע איז‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען רבי יהונתן אייבשיץ‬ ‫אויך איז באקאנט‪ ,‬אז דער גאון איז געווען א‬ ‫אויף גענומען אלס רב אין שטאט פראג‪.‬‬ ‫גרויסער בקי בתורת הנסתר און קבלה‪ ,‬און בשנת‬ ‫תק"ט האט רח"ל אויס געבראכן א מגיפה פון‬ ‫בשנת תק"א האט דער גרויסע קהלה אין‬ ‫וועלכע עס זענען ל"ע געשטארבן יולדות‪ ,‬האט‬ ‫שטאט מיץ אין צרפת געזוכט א נייעם רב‪ ,‬נאכדעם‬ ‫‪44‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫רבי יהונתן געגעבן קמעות און דורך דעם האט זיך‬ ‫די מגיפה אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יהודה לייב זי"ע‪ ,‬חתן הקצין רבי זלמן‬ ‫טארני זי"ע‪,‬‬ ‫אבער וויבאלד יענע צייט איז געווען נאך די‬ ‫הגה"ק רבי יצחק מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫ביטערע צייטן פון דעם משיח שקר כת ש"ץ ימ"ש‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי נתן נטע זי"ע‪ ,‬חתן הגה"ק רבי יהודא ליב‬ ‫וואס האט איינגערעדט אידישע קינדער אז ער איז‬ ‫אולמא מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫משיח‪ ,‬וואס מיט דעם האט ער ליידער אפגעפירט‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי זי"ע‪ ,‬חתן הגביר הקצין רבי‬ ‫א גרויסע חלק פון כלל ישראל‪ ,‬און עס זענען‬ ‫אברהם טעבין משטאמפי זי"ע‪,‬‬ ‫ליידער געווען אידן וואס האבן געפעלשט די‬ ‫הגה"ק רבי יחיאל מיכל זי"ע‪ ,‬חתן הגה"ק רבי יעקב‬ ‫קמעות פון רבי יהונתן‪ ,‬און דאן האבן זיי דאס‬ ‫משה פויליץ זי"ע‪,‬‬ ‫געטראגן צום גאון רבי יעקב עמדין זי"ע און מסביר‬ ‫הגביר הגאון רבי בנימין זאב וואלף זי"ע‪ ,‬חתן הגה"ק‬ ‫געווען אז רבי יהונתן איז פון די כת ש"ץ‪.‬‬ ‫רבי ישכר בעריש אב"ד הנובר זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת רבקה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫אין דער גרויסע גאון הגה"ק רבי יעקב עמדין‬ ‫מרדכי קאזאז מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע וואס האט מורא געהאט‪ ,‬אז דער גאון רבי‬ ‫יהונתן אייבשיץ זי"ע איז רח"ל אויך פארכאפט מיט‬ ‫בתו הצדקת מרת היצל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫דעם דרך פון שבתי צבי ימ"ש‪ ,‬איז ער ארויס מיט א‬ ‫בנימין וואלף פרענקל מברעסלא זי"ע‪,‬‬ ‫מלחמה קעגן דעם גאון רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת ניסל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי רפאל‬ ‫און אויך נאך אסאך גאונים פונעם דור האבן זיך צו‬ ‫מגלוגא זי"ע‪.‬‬ ‫געשטעלט צו רבי יעקב עמדין‪ ,‬און מען האט אויף‬ ‫דעם גאון רבי יהונתן געלייגט א חרם‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"א אלול בשנת תקכ"ד‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט אלטונא‪.‬‬ ‫אבער שפעטער איז ארויס געקומען דעם‬ ‫אמת‪ ,‬און יעדער האט געזען אז ביידע גדולים און‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫גאונים האבן דעם מחלוקה נאר געמיינט לשם‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫שמים‪.‬‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט‬ ‫מעשיות‬ ‫אמאל געזאגט‪ ,‬אז ווען נישט די מחלוקה אויף רבי‬ ‫יהונתן זי"ע‪ ,‬וואלט משיח שוין לאנג דא געווען‪,‬‬ ‫אונעם שטוב פונעם גאון רבי יהונתן אייבשיץ‬ ‫ווייל אזא דור דעה איז נאך נישט געווען זינט די‬ ‫זי"ע האט געארבעט א משרת פאר יארן לאנג‪ ,‬און‬ ‫צייטן פון די בעלי תוספות‪.‬‬ ‫נאך די פטירה פונעם גאון האט זי דערציילט‪ ,‬צוויי‬ ‫גרויסע זאכן וואס זי האט צוגעזען ביי דעם גרויסן‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגער דברי תורה‬ ‫גאון‪.‬‬ ‫און חידושים אין די חיבורים‪.‬‬ ‫איינס איז געווען‪ ,‬אז אפילו זי האט געארבעט‬ ‫ספר כרתי ופלתי‪ ,‬על שולחן ערוך יורה דעה‪,‬‬ ‫אין זיין שטוב יארן לאנג‪ ,‬האט דער גאון קיינמאל‬ ‫ספר תרי"ג מצוות‪,‬‬ ‫נישט אפילו בטעות געקוקט אויף די משרת‪.‬‬ ‫ספר אהבת יהונתן‪ ,‬על הפטרות‪,‬‬ ‫די צווייטע איז געווען‪ ,‬אז יעדע נאכט ביי חצות‬ ‫ספר אורים ותומים‪ ,‬על שולחן ערוך חושן משפט‪,‬‬ ‫לילה‪ ,‬האט דער גאון געוויינט מיט בכיות נוראות‪ ,‬אז‬ ‫ספר יערות דבש‪ ,‬דרשות ומוסר‪,‬‬ ‫עס האט יעדע נאכט ממש אויסגעזען‪ ,‬ווי דאס איז‬ ‫ספר בינה לעיתים‪ ,‬על הלכות יו"ט‪,‬‬ ‫זיין לעצטע טאג פון זיין לעבן‪.‬‬ ‫ספר המדע‪ ,‬על הלכות ריבית‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווי באוויסט איז דער גאון רבי יהונתן אייבשיץ‬ ‫און נאך גאר אסאך תשובות און חידושים וואס‬ ‫זי"ע געווען א חכם מחוכם און אייביג געהאט אן‬ ‫זענען ארויס געקומען נאך זיין פטירה‪.‬‬ ‫‪45‬‬ ‫איר אלס קנעכט צו א קיסר‪ ,‬און דערפאר דארפט‬ ‫ענטפער פאר יעדן איינעם‪ ,‬איין טאג איז דער גאון‬ ‫איר שטיין כעבד בפני המלך‪ ,‬אבער אונז אידן‬ ‫ארויס פון שטוב צו גיין דאווענען שחרית‪ ,‬אינמיטן‬ ‫קומען צום באשעפער אלס בנים למקום ווי‬ ‫האט ער זיך געטראפן מיטן מלך פון שטאט‪ ,‬האט‬ ‫קינדער פון א טאטע‪ ,‬און דערפאר שטעלן מיר זיך‬ ‫אים דער מלך געפרעגט‪" ,‬ווי גייט דער רב"‪ ,‬האט‬ ‫פארן באשעפער ווי קינדער פאר א טאטע‪.‬‬ ‫דער גאון געענטפערט‪" ,‬איך ווייס נישט"‪.‬‬ ‫האט אבער דער רב ר' צבי צו געלייגט‪ ,‬דאס‬ ‫דער מלך איז פון דעם ענטפער געווארן אין‬ ‫האט דער גאון נאר געזאגט‪ ,‬אלס א לימוד זכות‬ ‫כעס‪ ,‬און דאס אנגענומען אלס א חוצפה‪ ,‬און‬ ‫אויף אידישע קינדער‪ ,‬און כדי עס זאל ח"ו נישט‬ ‫געהייסן מען זאל דעם גאון איינשפארן אין תפיסה‪,‬‬ ‫ארויס קומען א חילול השם דורך דעם‪ ,‬אבער‬ ‫אבער נאך א שטיק צייט‪ ,‬ווען דער מלך האט זיך‬ ‫באמת דארף א איד שטיין בעפאר דעם גרויסע און‬ ‫בארואיגט‪ ,‬האט ער געלאזט רופן דעם גאון און‬ ‫הייליגע באשעפער באימה וביראה‪ ,‬און דאס מיינט‬ ‫פרעגט אים‪ ,‬היתכן‪ ,‬פארוואס האסטו מיר‬ ‫די פסוק "בנים אתם לד' אלוקיכם"‪ ,‬איר זענט‬ ‫געענטפערט א תשובה נישט ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫טאקע קינדער פונעם גרויסן באשעפער‪ ,‬אבער‬ ‫דער פסוק זאגט ווייטער "לא תתגודדו" ווי חז"ל‬ ‫האט אים דער גאון מיט חכמה געענטפערט‪,‬‬ ‫זאגן לא תעשו אגודות אגודות בבית הכנסת‪.‬‬ ‫פונקט פארקערט‪ ,‬איך האב געענטפערט זייער‬ ‫•••‬ ‫גוט‪ ,‬ווייל א מענטש ווייסט באמת נישט ווי ער‬ ‫איינמאל האט איינע פון די פריצים געפרעגט‬ ‫גייט‪ ,‬ווייל באמת בין איך געווען אויפן וועג צו‬ ‫דעם גאון רבי יהונתן זי"ע‪ ,‬עס שטייט דאך אין די‬ ‫דאווענען שחרית‪ ,‬און קוק ווי איך בין אנגעקומען‪,‬‬ ‫תורה אחרי רבים להטות‪ ,‬און די אומות העולם‬ ‫אין תפיסה‪ ,‬פאר דעם האב איך זייער גוט‬ ‫זענען דאך רוב‪ ,‬וואלטן דאך די אידן געברויכט נאך‬ ‫געענטפערט‪ ,‬דער מלך האט זייער הנאה געהאט‬ ‫גיין די אומות העולם‪.‬‬ ‫פון דעם תשובה‪ ,‬און פון דאן האט דער מלך גאר‬ ‫שטארק מכבד געווען דעם גאון‪.‬‬ ‫האט דער גאון מיט זיין חכמה געענטפערט‬ ‫•••‬ ‫פאר דעם פריץ‪ ,‬די דין פון אחרי רבים להטות גייט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אין ביהמ"ד פון הגה"ק רבי‬ ‫נאר אן ווען עס איז דא א ספק‪ ,‬וואס דאן ברויך מען‬ ‫צבי קינסטליכער אב"ד סעבא זי"ע בעפאר די‬ ‫גיין נאך רוב‪ ,‬אבער ווען עס איז נישט דא קיין ספק‪,‬‬ ‫מלחמה‪ ,‬ווען עס האט זיך שוין אנגעזען די צרות‬ ‫נאר אלעס איז קלאר און פשוט‪ ,‬דאן דארף מען‬ ‫וואס קומען אויף כלל ישראל‪ ,‬איז ווי געוואוינט‬ ‫נישט גיין נאך רוב‪ ,‬און ביי אונז אידן האבן מיר‬ ‫געווען קופקעס מענטשן אין ביהמ"ד וואס האבן‬ ‫מקבל געווען א תורה מיט מצוות וואס איז קלאר‬ ‫כסדר דערציילט נייעס וואס עס טוט זיך אויפן‬ ‫געשריבן ווי אזוי א איד ברויך זיך פירן‪.‬‬ ‫פראנט‪.‬‬ ‫ווי למשל אויב עס ליגט ‪ 9‬עפלעך אויפן טיש‬ ‫האט דער רב ר' צבי זי"ע געזאגט מוסר פאר די‬ ‫און איין מילגרוים‪ ,‬וועסטו אויך נישט זאגן אז דער‬ ‫אידן פון שטאט‪ ,‬און דערציילט די מעשה‪ ,‬איינמאל‬ ‫מילגרוים דארף יעצט ווערן א עפל‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫האט דער גלח פון שטאט געפרעגט דעם גאון‬ ‫דאך נישט קיין ספק‪ ,‬דאס זעלבע איז מיט אונז‬ ‫וקדוש רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע‪ ,‬ווי אזוי קען זיין‪,‬‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬און אויך האט שוין דער‬ ‫אז להבדיל ביי די גוים‪ ,‬ווען זיי קומען אין זייערע‬ ‫באשעפער געזאגט פאר אידישע קינדער "כי אתם‬ ‫מקומות ווי זיי דאווענען‪ ,‬שטייען זיי מיט א‬ ‫המעט מכל העמים"‪ ,‬און אפילו אונז זענען די‬ ‫רעספעקט און רעדן נישט‪ ,‬אבער די אידן ווען זיי‬ ‫מיעוט‪ ,‬שטייען מיר נאך שטארק נאך אלע צרות‬ ‫קומען אין ביהמ"ד‪ ,‬רעדט מען און מען גיבט נישט‬ ‫וואס מען איז שוין אריבער‪.‬‬ ‫אפ די ריכטיגע כבוד פאר דעם באשעפער'ס הויז‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז דער גאון וקדוש רבי יהונתן‬ ‫האט דער הייליגער גאון רבי ינתן אייבשיץ‬ ‫אייבשיץ זי"ע געווען מיט זיין רבי דער הייליגער‬ ‫זי"ע מיט זיין חכמה געענטפערט פאר דעם גלח‪,‬‬ ‫פנים מאירות זי"ע ביים קעניג פון וויען‪ ,‬איז דארט‬ ‫ענק גוים‪ ,‬ווען ענק קומען צום דאווענען‪ ,‬קומט‬ ‫‪46‬‬ ‫דעם אנדערן טאג‪ ,‬ווען מען האט דעם קשיא‬ ‫געווען די פרינצעסן די שפעטערדיגע קעניגן פון‬ ‫נאכאמאל ארויף געברענגט ביים שיעור‪ ,‬האט‬ ‫בעהמען‪ ,‬און זי האט געהערט פון די גדלות פון‬ ‫יעדער בחור געענטפערט די תירוץ וואס ר' יהונתן‬ ‫דעם יונגען גאון רבי יהונתן‪ ,‬האט זי געבעטן פון ר'‬ ‫האט אים געזאגט נעכטן‪ ,‬און דער ראש ישיבה רבי‬ ‫יהונתן‪ ,‬אז ער זאל זאגן אפאר ווערטער לכבוד דעם‬ ‫אברהם זי"ע איז ממש ארויס פון התפעלות‪ ,‬און די‬ ‫געטשקע פון אותו האיש ימ"ש‪.‬‬ ‫בחורים האבן אים געזאגט‪ ,‬אז די אלע תירוצים‬ ‫האט געזאגט דער נייער בעל דרשן פון שטאט‪.‬‬ ‫האט דער גאון רבי יהונתן מיט זיין חכמה‬ ‫גענטפערט פאר די פרינצעסן‪ ,‬חז"ל זאגן דאך‪,‬‬ ‫דער ראש ישיבה איז גלייך צו געגאנגען צו די‬ ‫"חכם אינו מדבר בפני מי שהוא גדול ממנו"‪ ,‬און דער‬ ‫ראשי קהילה‪ ,‬און געזאגט פאר זיי‪ ,‬אז פאר די טובה‬ ‫געטשקע איז דאך פיל העכער און גרעסער פון‬ ‫פון די ישיבה איז בעסער‪ ,‬אז ער זאל זיך אפזאגן פון‬ ‫מיר‪ ,‬זאל דער געטשקע קודם עפעס רעדן‪ ,‬און‬ ‫דעם פאסטן אלס ראש ישיבה‪ ,‬און מען זאל אויף‬ ‫נאכדעם וועל איך זאגן‪ ,‬פארשטייט זיך אז די‬ ‫נעמען דעם בעל דרשן אלס ראש ישיבה‪ ,‬ווייל צו‬ ‫פרינצעסן האט נישט געהאט וואס צו ענטפערן‪.‬‬ ‫זיין גדלות און גאונות בתורה איז נישט דא זיינס‬ ‫•••‬ ‫גלייכן‪.‬‬ ‫ווי עס איז באקאנט איז דער גאון רבי יהונתן‬ ‫שוין ביי די ‪ 18‬יאר אלט געווארן אויף גענומען אין‬ ‫און דאן האט מען טאקע אויף גענומען דעם‬ ‫שטאט פראג אלס בעל דרשן‪ ,‬דער ראש ישיבה דאן‬ ‫רבי יהונתן אלס ראש ישיבה‪ ,‬און פון דעם ישיבה‬ ‫אין שטאט איז געווען הגה"ק רבי אברהם‬ ‫האט דער גאון ארויס געגעבן גרויסע גאונים און‬ ‫פאסילבורג זי"ע‪ ,‬דער ראש ישיבה איז געווען א‬ ‫רבנים וואס האבן באלאכטן די וועלט מיט זייער‬ ‫גרויסער גאון בתורה‪ ,‬און רבי יהונתן אין זיין ספר‬ ‫תורה און יראת שמים‪.‬‬ ‫יערות דבש שרייבט אויף דעם גאון‪ ,‬אז ער האט‬ ‫•••‬ ‫אים אויס געלערנט גאר אסאך אויפן דרך האמת‬ ‫בשעת די גרויסע מחלוקה צווישן רבי יהונתן‬ ‫בתורה‪ ,‬אויך איז דער גאון רבי אברהם געווען א‬ ‫אייבשיץ זי"ע און רבי יעקב עמדין זי"ע‪ ,‬איז דער‬ ‫גרויסער עניו און א בעל מידות טובות‪ ,‬ווי רבי‬ ‫רבי יהונתן אמאל געווען אינמיטן וועג‪ ,‬און ער האט‬ ‫יהונתן שרייבט אז ער האט דעם גאון קיינמאל‬ ‫זיך אפגעשטעלט אין א גאסט הויז‪ ,‬דארט אינעם‬ ‫נישט געזען אין כעס‪.‬‬ ‫גאסט הויז זענען געזיצען עטליכע אידן און‬ ‫געשמועסט‪ ,‬און בתוך הדברים איז אריין געקומען‬ ‫איין טאג נאכן שיעור וואס דער גאון ר' אברהם‬ ‫די גאנצע פרשה פון די מחלוקה אויף רבי יהונתן‪,‬‬ ‫האט געגעבן פאר די בחורים‪ ,‬און ווען מען איז‬ ‫די אידן דארט האבן בכלל נישט געקענט דעם רבי‬ ‫ארויס נאכן שיעור האט ר' יהונתן געטראפן איין‬ ‫יהונתן‪ ,‬אבער האבן גערעדט לשון הרע און דברי‬ ‫בחור‪ ,‬און ער פרעגט אים‪ ,‬וואס מען האט היינט‬ ‫זלזול אויף רבי יהונתן‪.‬‬ ‫געלערנט אין ישיבה‪ ,‬האט דער בחור איבער‬ ‫געזאגט א שווערע קשיא וואס דער ראש ישיבה‬ ‫האט זיך רבי יהונתן אנגערופן צו די אידן‪ ,‬איך‬ ‫האט געפרעגט‪ ,‬און קיינער האט אויף דעם נישט‬ ‫בין א פשוטע דארפסמאן‪ ,‬אבער אפשר קענט איר‬ ‫געהאט קיין ענטפער‪ ,‬און דערווייל איז דער קשיא‬ ‫מיר פאר ענטפערן א קשיא וואס איז מיר שווער‬ ‫נישט פארענטפערט געווארן‪.‬‬ ‫פון די הגדה של פסח‪ ,‬אויפן פזמון פון חד גדיא‪ ,‬די‬ ‫אידן האבן זיך צו געכאפט צו אים‪ ,‬און אויס‬ ‫ווען דער בחור האט געזאגט פאר רבי יהונתן‬ ‫געהערט זיין קשיא‪.‬‬ ‫די קשיא‪ ,‬האט רבי יהונתן אויפן פלאץ געזאגט א‬ ‫הערליכע תירוץ‪ ,‬און דער בחור איז אוועק‬ ‫האט דער גאון געזאגט‪ ,‬לכאורה האט דאך‬ ‫געגאנגען צופרידען‪ ,‬רבי יהונתן איז אזוי צו‬ ‫דער הונט פון חד גדיא געטון א גוטע זאך‪ ,‬ער האט‬ ‫געגאנגען פון איין בחור צום אנדערן‪ ,‬און פאר יעדן‬ ‫זיך אנגענומען פאר דעם אומשולדיגע ציגעלע‬ ‫בחור געזאגט א אנדערן תירוץ אויף די קשיא‬ ‫וועמען די קאץ האט פארציקט‪ ,‬קומט דאך אויס‬ ‫פונעם ראש ישיבה‪ ,‬און יעדן תירוץ איז געווען‬ ‫אזוי‪.‬‬ ‫שכל'דיג און הערליך‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫פארקערט‪ ,‬דער נאטור איז העכער ווי דער‬ ‫די שטעקן איז נישט געווען גערעכט‪,‬‬ ‫פארשטאנט‪ ,‬דער חכמי אומות העולם האבן‬ ‫די פייער איז יא געווען גערעכט‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער פארשטאנט איז העכער‪ ,‬ווייל קוק‬ ‫די וואסער איז נישט געווען גערעכט‪,‬‬ ‫ווי א בעל מלכה מיט זיין חכמה‪ ,‬קען מאכן פון‬ ‫די אקס איז יא געווען גערעכט‪,‬‬ ‫נאטור וואס ער וויל‪ ,‬ווי למשל האלץ‪ ,‬און דאס‬ ‫דער שוחט איז נישט געווען גערעכט‪,‬‬ ‫זעלבע איז מיט ערד וואס איז נאטור‪ ,‬קען א בעל‬ ‫דער מלאך המוות איז יא געווען גערעכט‪,‬‬ ‫מלכה מאכן כלים‪.‬‬ ‫קומט דאך אויס ח"ו‪ ,‬אז דער גרויסער באשעפער‬ ‫האט נישט ריכטיג געטון מיטן שחט'ן דעם מלאך‬ ‫אבער רבי יהונתן האט געזאגט‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫המוות‪.‬‬ ‫נישט אמת‪ ,‬נאר עס איז פונקט פארקערט‪ ,‬ווי‬ ‫למשל‪ ,‬ווען די וועסט נעמען דעם האלצענעם כלי‬ ‫די אידן דארט אינעם גאסט הויז האבן גלייך‬ ‫און דאס אריינווארפן אין פייער‪ ,‬וועט עס ווייטער‬ ‫געזען‪ ,‬אז דער איד איז שוין גארנישט קיין פשוטע‬ ‫פארברענט ווערן‪ ,‬ווייל די האלץ איז געבליבן מיט‬ ‫דארפסמאן‪ ,‬נאר ער איז אסאך גרעסער ווי ער‬ ‫דעם זעלבן נאטור ווי בעפאר‪ ,‬ווייל דער‬ ‫זאגט‪ ,‬אבער זיי האבן נישט געהאט דעם ענטפער‬ ‫פארשטאנט פונעם בעל מלכה האט א גרעניץ‪ ,‬און‬ ‫אויף זיין קשיא‪ ,‬האט זיי רבי יהונתן געזאגט אז ער‬ ‫דער דומם וועט ווייטער בלייבן א דומם‪ ,‬און‬ ‫וועט דאס פאר ענטפערן‪.‬‬ ‫דערפאר פארשטיי איך אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער האט אריינגעגעבן אין דעם נאטור‪ ,‬אז‬ ‫די תירוץ איז האט רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע‬ ‫דאס זאל זיין העכער ווי א פארשטאנט פון א בשר‬ ‫געזאגט פאר די אידן‪ ,‬דאס אז די קאץ האט‬ ‫ודם‪.‬‬ ‫פארציגט א ציגעלע איז טאקע א עוולה‪ ,‬אבער וואס‬ ‫האסטו דער הונט דא זיך אריין צו מישן‪ ,‬ווער האט‬ ‫האט דער בישאף געגעבן א מאנאט פאר די‬ ‫דיר געהייסן זיין דער שופט און באשטראפן דעם‬ ‫חכמי אומות העולם‪ ,‬אז זיי זאלן ווייזן אז זיי זענען‬ ‫קאץ‪ ,‬דערפאר איז דער הונט נישט געווען גערעכט‬ ‫גערעכט‪ ,‬און אויך להבדיל פארן גאון וצדיק רבי‬ ‫פארן זיך אריינמישן‪ ,‬קומט אויס אז דער באשעפער‬ ‫יהונתן‪ ,‬אז ער זאל אויף ווייזן אז ער איז גערעכט‪.‬‬ ‫כביכול איז געווען גערעכט‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דער גאון רבי יהונתן האט‬ ‫דאס זעלבע איז דא‪ ,‬ווען צוויי גדולים האבן‬ ‫זיך ניטאמאל געגערייט אויף דעם פארמעסט‪ ,‬נאר‬ ‫חילוקי דעות‪ ,‬ווער בעט דיך זיך אריין צו מישן אין‬ ‫ער האט זיך אריינגעטון אין תורה און ווייטער‬ ‫די מחלוקה און נעמען א זייט‪ ,‬די אידן האבן גאנץ‬ ‫געלערנט מיט זיין געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אבער ווען‬ ‫גוט פארשטאנען די משל און נמשל‪ ,‬און גלייך‬ ‫דער מאנאט האט זיך גענדיגט‪ ,‬איז דער גאון‬ ‫איבער געבעטן רבי יהונתן אייבשיץ פאר רעדן‬ ‫געזעצן ביי זיך אין שטוב און געלערנט פלייסיג‪.‬‬ ‫דברי זלזול‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינמיטן לערנען האט זיך א מייזל אריין‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער גאון רבי‬ ‫געכאפט ביים גאון אין שטוב‪ ,‬און וויפיל דער גאון‬ ‫יהונתן אייבשיץ זי"ע האט געהאט גאר אסאך‬ ‫האט פראבירט צו פטור ווערן פון דעם מייזל‪ ,‬האט‬ ‫ויכוחים מיט די חכמי אומות העולם‪ ,‬און מיט זיין‬ ‫ער נישט מצליח געווען‪ ,‬דאן ווען רבי יהונתן‬ ‫געוואלדיגע חכמת התורה און זיין קדושה‪ ,‬האט ער‬ ‫אייבשיץ האט א שמעק געגעבן פון זיין טאביק‬ ‫כסדר געוויזן פאר די גוים‪ ,‬אז די תורה איז דאס‬ ‫פישקע‪ ,‬האט זיך דער מייזל אריינגעכאפט אונעם‬ ‫גרעסטע חכמה וואס איז דא אויף די וועלט און די‬ ‫פושקע‪ ,‬און רבי יהונתן האט פארמאכט דעם טאביק‬ ‫אמונה אינעם גרויסע באשעפער‪ ,‬איז די‬ ‫פושקע‪ ,‬און דער מייז איז דארט געבליבן‬ ‫איינציגסטע אמונה וואס איז אמת און לעכטיג‪.‬‬ ‫פארשפארט‪.‬‬ ‫איינמאל האט זיך איינע פון חכמי אומות‬ ‫פלוצלונג הערט דער גאון א קלאפ אויפן טיר‪,‬‬ ‫העולם גע'טענה'ט מיט רבי יהונתן‪ ,‬אויב דער‬ ‫און די באדינער פונעם בישאף האבן איבער געגעבן‬ ‫פארשטאנט איז העכער פון די נאטור‪ ,‬אדער פונקט‬ ‫‪48‬‬ ‫•••‬ ‫פארן גאון‪ ,‬אז ער איז געלאדענט צו קומען‬ ‫איינמאל האט א איד געפרעגט דעם גאון רבי‬ ‫פארזעצן דעם ויכוח מיט די גוים לגבי דעם‬ ‫יהונתן אייבשיץ זי"ע‪ ,‬פארוואס ווען א איד קומט‬ ‫פארשטאנט און נאטור‪ ,‬דאן האט זיך דער גאון רבי‬ ‫פרעגן דעם רב א שאלה אויף א עוף אדער א בהמה‪,‬‬ ‫יהונתן געכאפט‪ ,‬אז ער האט זיך מיט גארנישט צו‬ ‫און דער רב פסק'נט אז עס איז טריפה‪ ,‬וועט דער‬ ‫געגרייט צום ויכוח‪ ,‬אבער מיט זיין גרויסע אמונה‬ ‫איד ארויס גיין צופרידן און פארשטיין‪ ,‬אז וואס‬ ‫אינעם באשעפער‪ ,‬האט ער געכאפט זיין אויבער‬ ‫דער רב האט געזאגט‪ ,‬איז זיכער די הלכה אפילו‬ ‫ראק און געכאפט זיין טאביק פושקע‪ ,‬און‬ ‫דער איד האט שאדן געלט‪.‬‬ ‫געגאנגען מיטן באדינער‪.‬‬ ‫אבער ווען צוויי אידן קומען צו א דין תורה‪ ,‬און‬ ‫אנקומענדיג צום זאל איז דארט געווען‬ ‫דער רב פסק'נט לטובה פון איין איד‪ ,‬וועט דער‬ ‫געגרייט די טישן גאר שיין פאר א חשובע סעודה‪,‬‬ ‫צווייטער איד וואס האט פארלוירען די דין תורה‪,‬‬ ‫און אלע גרויסע חכמים פון די אמות העולם זענען‬ ‫ווערן ברוגז אויפן רב און זיין אין כעס פארוואס ער‬ ‫געזעצן ארום דעם בישאף‪ ,‬און מען האט דעם גאון‬ ‫האט פארלוירען די דין תורה‪ ,‬דארט האט דאך אויך‬ ‫רבי יהונתן אויך ארויף געזעצט אויפן אויבן אן‪.‬‬ ‫די רב גע'פסק'נט ווי די הלכה איז‪ ,‬איז פארוואס איז‬ ‫דער איד אזוי ברוגז‪.‬‬ ‫דאן האבן זיך די טויערן פונעם זאל אויף‬ ‫געמאכט‪ ,‬און עס האבן אריין שפאצירט קעץ‬ ‫האט דער גאון מיט זיין חכמה געענטפערט‬ ‫געקליידעט ווי מענטשן אויף די צוויי פיס‪ ,‬מיט‬ ‫פאר דעם איד‪ ,‬דער איד וואס דארף באצאלן די‬ ‫טעצער עסן און געטראנקען‪ ,‬פארשטייט זיך אז די‬ ‫געלט פארן אנדערן איד ביים דין תורה‪ ,‬דער איז‬ ‫גוים האבן געקוקט מיט א שמייכל‪ ,‬אז דא האט‬ ‫בכלל נישט ברוגז אויף די געלט שאדן וואס ער‬ ‫דער חכם באזיגט דעם גאון‪ ,‬ווייל ער האט געקענט‬ ‫האט‪ ,‬נאר עס טוט אים אסאך שטערקער וויי‪ ,‬דאס‬ ‫נעמען קעץ‪ ,‬וואס זענען חיות‪ ,‬און געטוישט די‬ ‫אז יענער איד האט באקומען דאס געלט‪ ,‬ווייל קנאה‬ ‫נאטור אז זיי זאלן זיך פירן ווי מענטשן‪ ,‬און דער‬ ‫איז אסאך שווערער צו פארטראגן ווי סיי וואס אויף‬ ‫גאנצער עולם האט געקלאטשט פאר דעם גוי דער‬ ‫די וועלט‪.‬‬ ‫חכם‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איין טאג האט איינע פון די שרים געפרעגט‬ ‫אבער דאן האט זיך דער גאון צעשמייכלט‪ ,‬און‬ ‫דעם גאון וקדוש רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע‪ ,‬איך‬ ‫ארויס גענומען דעם טאביק פושקע און דאס אויף‬ ‫וואונדער זיך זייער אויף די אידן‪ ,‬ווייל איר הייסט‬ ‫געמאכט‪ ,‬און יענעם סעקונדע איז דער קליינער‬ ‫אז איר זענט א גאר קלוגע פאלק‪ ,‬איבער דעם‪ ,‬ווי‬ ‫מייזל ארויס געטאנצן‪ ,‬און אנגעהויבן ארום לויפן‬ ‫קומט צו אייך צו זיין אזוי אומלאגיש‪ ,‬ווייל למשל‬ ‫אינעם זייל‪ ,‬גלייך האבן די אלע געלערענטע קעץ‬ ‫א הינדל וואס האט געגעסן א גאנצן טאפ מיט‬ ‫אראפ געווארפן די טעצער‪ ,‬און אלע אויף איין מאל‬ ‫פיטער‪ ,‬אויב שחט מען דעם הינדל מעג מען דאס‬ ‫אנגעהויבן נאכלויפן דעם איין קליינעם מייזל‪.‬‬ ‫עסן‪ ,‬אבער אויב קאכט מען אפ א הינדל אין א טאפ‪,‬‬ ‫און עס פאלט אריין א ברעקל פיטער אינעם טאפ‪,‬‬ ‫דאן האט דער גאון געזאגט פאר די גוים‪ ,‬זעט‬ ‫איז די הינדל שוין פארבאטן צו עסן‪.‬‬ ‫עטץ‪ ,‬מען קען לערנען און לערנען מיט א קאץ אז‬ ‫ער זאל זיך פירן פונקט ווי א מענטש‪ ,‬אבער די רגע‬ ‫האט דער גאון רבי יהונתן גענטפערט מיט‬ ‫ער זעט עפעס וואס איז אין זיין נאטור‪ ,‬למשל‬ ‫חכמה פאר דעם שר‪ ,‬פארוואס פארשטייט איר‬ ‫נאכלויפן א מייזל‪ ,‬וועט ער גלייך צוריק גיין צו זיין‬ ‫דאס נישט‪ ,‬עטץ גוים פירן זיך אויך אזוי‪ ,‬ווייל א‬ ‫נאטור און ווערן אויס מענטש‪ ,‬ווייל דעם נאטור‬ ‫דבר אחר וואס עסט פון די מיסט און דרייט זיך‬ ‫וואס דער הייליגער באשעפער האט באשאפן קען‬ ‫ארום אין אלע שמוץ און עקל'דיגע פלעצער‪ ,‬עסט‬ ‫א מענטש נישט טוישן‪ ,‬ווייל דער נאטור איז אייביג‬ ‫מען דעם דבר אחר‪ ,‬און מען ברענגט דאס נאך‬ ‫העכער ווי דער פארשטאנט פון א בשר ודם‪ ,‬און די‬ ‫ארויף אויף די קעניגליכע טישן‪ ,‬אבער אויב פאלט‬ ‫אלע גוים האבן בלית ברירה געמיזט מודה זיין אז‬ ‫אריין א שמוץ אינעם טאפ ווי מען קאכט אפ דעם‬ ‫דער אידישער גאון איז גערעכט‪.‬‬ ‫‪49‬‬ ‫טוהן תשובה‪ ,‬האט אויסגעבראכן אזא געוויין אין‬ ‫דבר אחר‪ ,‬ווערט מען גלייך פארעקלט דערפון און‬ ‫דער שול‪ ,‬אז מענטשן זענען געפאלן איינער אויפן‬ ‫מען עסט דאס שוין נישט און מען גרוילט זיך‬ ‫צווייטנס האלדז זיך איבערבעטן‪ ,‬סוחרים זענען‬ ‫דערפון‪.‬‬ ‫גלייך נאך דער דרשה געגאנגען צום בית דין מודה‬ ‫•••‬ ‫זיין אויף טעותים אין געלט און צוריקגעגעבן פאר‬ ‫אין ספרי קורות הימים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫פאלשע וואג און מאס‪ ,‬זיין כח הדיבור איז געווען‬ ‫דער הערשער אין לאנד האט אמאל געוואלט‬ ‫אזוי הייליג און דורכדרינגליך‪ ,‬אז עס האט ממש‬ ‫אויספרואוון די חכמה און רוח הקודש פונעם גאון‬ ‫איבערגעדרייט הערצער פון טויזנטער אידן צו‬ ‫וקדוש רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע‪ ,‬האט ער אים‬ ‫תשובה און מעשים טובים‪.‬‬ ‫געפרעגט‪" ,‬איך גיי מארגן אריינרייטן אין שטאט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫זאג מיר פאראויס‪ ,‬דורך וועלכן שטאט‪-‬טויער וועל‬ ‫אין ספר שרי המאה ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫איך אריינקומען"‪.‬‬ ‫איינמאל האט איינער פון די גרויסע מלוכה‪-‬גלחים‬ ‫געוואלט באליידיגן דעם גאון רבי יהונתן אייבשיץ‬ ‫האט רבי יהונתן אנגעשריבן א תשובה אויף א‬ ‫ברבים‪ ,‬ער האט געשיקט צו רבי יהונתן א‬ ‫קליין שטיקל פאפיר‪ ,‬עס פארזיגלט אין א‬ ‫פארזיגלטע שיינע מתנה‪-‬קעסטל לכבוד א יום טוב‪,‬‬ ‫קאנווערט‪ ,‬און עס איבערגעגעבן פאר די שרים‬ ‫ווען רבי יהונתן האט געעפנט דאס קעסטל פאר‬ ‫פונעם קעניג מיט א באפעל דאס צו עפענען ערשט‬ ‫זיינע תלמידים‪ ,‬האבן זיי דערזען אז אינעווייניג‬ ‫נאכדעם וואס דער קעניג גייט אריין אין שטאט‪,‬‬ ‫ליגט אן אפגעשניטענעם קאפ פון א "דבר אחר"‪,‬‬ ‫דער קעניג‪ ,‬וועלכער האט געוואלט מאכן זיכער אז‬ ‫מיט א בריוו פונעם גלח וואס שרייבט מיט ליצנות‪,‬‬ ‫רבי יהונתן פאלט דורך‪ ,‬האט געטראכט‪" ,‬די שטאט‬ ‫"איך שיק אייך מיין בילד אלס א צייכן פון‬ ‫האט פיר טויערן‪ ,‬אויב ער האט אנגעשריבן איינעם‬ ‫פריינדשאפט"‪.‬‬ ‫דערפון‪ ,‬וועל איך גיין דורך א צווייטן וועג"‪.‬‬ ‫און כדי אינגאנצן אפצונארן דעם רב‪ ,‬האט דער‬ ‫דער גאון וקדוש רבי יהונתן האט זיך גארנישט‬ ‫קעניג באפוילן פאר זיינע סאלדאטן צו ברעכן א‬ ‫פארלוירן‪ ,‬ער האט גלייך גענומען א שיין פאפיר‬ ‫נייעם לאך אין דער שטאט‪-‬מויער‪ ,‬און ער איז‬ ‫און אפגעשריבן א קורצן‪ ,‬איידעלן ענטפער‪,‬‬ ‫אריינגעריטן אין שטאט דורך יענעם פרישן לאך‪ ,‬אן‬ ‫"חשוב'ער הער‪ ,‬איך דאנק אייך פון טיפן הארצן‬ ‫דורכגיין קיין שום טויער‪ ,‬ווען דער קעניג איז‬ ‫פארן שיקן אייער געשטאלט‪ ,‬איך האב גלייך‬ ‫אנגעקומען אין פאלאץ מיט א שמייכל און מען‬ ‫דערקענט אז איר זענט עס אליין‪ ,‬ווייל די‬ ‫האט געעפנט דעם פארזיגלטן צעטל‪ ,‬איז דארט‬ ‫ענליכקייט איז געוואלדיג קלאר‪ ,‬ליידער האב איך‬ ‫געשטאנען געשריבן קורץ און שארף‪" ,‬דער קעניג‬ ‫נישט קיין בילד פון מיר אליין צו שיקן צוריק‪ ,‬אבער‬ ‫וועט אריינקומען דורכן צעבראכענעם מויער"‪,‬‬ ‫דאס בילד פון אייך וועט מיר בלייבן א שטענדיגער‬ ‫וואס דער גאון האט דאס באזירט אויפן משנה אין‬ ‫אנדענק"‪ ,‬ווען דער גלח האט באקומען דעם בריוו‪,‬‬ ‫פוֹרץ ַל ֲעשׂוֹת לוֹ ֶד ֶר‪ ,‬וְ ֵאין ְמ ַמ ִחין ְבּיָ דוֹ‪.‬‬ ‫סנהדרין ֵ‬ ‫האט ער איינגעזען אז קעגן דעם שארפן שכל‬ ‫•••‬ ‫פונעם רב קען מען נישט געווינען‪.‬‬ ‫אין די הקדמה פונעם ספר יערות דבש ווערט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער גאון וקדוש רבי יהונתן‬ ‫אין ספר מאורי גאליציה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אייבשיץ זי"ע פלעגט דרש'ענען אין דער גרויסער‬ ‫ווען דער גאון וקדוש רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע איז‬ ‫שול אין פראג )די בארימטע דרשות וואס זענען‬ ‫געווען א יונגער בחור און געפארן לערנען קיין‬ ‫שפעטער געדרוקט געווארן אינעם הייליגן ספר‬ ‫פראג‪ ,‬איז ער געפארן מיט א בעל עגלה א גוי‬ ‫'יערות דבש'(‪ ,‬איז די גאנצע שטאט געשטאנען און‬ ‫צוזאמען מיט עטליכע סוחרים‪ ,‬אינמיטן וועג האט‬ ‫ממש איינגעהאלטן דעם אטעם‪.‬‬ ‫דער וואגן זיך פארפלאנטערט אין טיפן בלאטע‪,‬‬ ‫און די פערד האבן נישט געקענט שלעפן ווייטער‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביי איינע פון זיינע‬ ‫דער בעל עגלה האט געשריגן מיט כעס אויף די‬ ‫התעוררות דרשות צווישן ראש השנה און יום‬ ‫פאסאזשירן‪" ,‬יעדער מוז אראפשפרינגען און‬ ‫כיפור‪ ,‬ווען ער האט גערעדט מיט פייערדיגע‬ ‫שטופן דעם וואגן"‪.‬‬ ‫בכיות איבער בין אדם לחבירו‪ ,‬יושר אין מסחר‪ ,‬און‬ ‫‪50‬‬ ‫ווייטער גיבסטו אפ פינקטליך מעשר פאר אלע‬ ‫דער יונגער רבי יהונתן איז געבליבן זיצן און‬ ‫דיינע געשעפטן‪ ,‬און דו וועסט זען אי"ה ישועות"‪.‬‬ ‫געקוקט אין א ספר און זיך נישט גערירט‪ ,‬דער‬ ‫דרייווער איז צוגעגאנגען צו אים מיט כעס און‬ ‫דער סוחר האט תשובה געטוהן מיט טרערן‬ ‫געזאגט‪" ,‬יונגערמאן‪ ,‬פארוואס שטייסטו נישט אויף‬ ‫און מקבל געווען אויף זיך צו אנהייבן געבן מעשר‬ ‫העלפן שטיפן דעם וואגן"‪.‬‬ ‫כהלכה כדי די ברכה פונעם גאון זאל קענען מקויים‬ ‫ווערן‪ ,‬און נישט לאנג דערנאך איז אנגעקומען די‬ ‫האט אים רבי יהונתן געענטפערט מיט א‬ ‫בשורה‪ ,‬אז די שיף איז גארנישט געזונקען‪ ,‬נאר איז‬ ‫שמייכל‪" ,‬אין אונזער תורה שטייט א פסוק אין‬ ‫געווען פארבלאנדזשעט אויפן ים‪ ,‬און זי איז צוריק‬ ‫פרשת משפטים‪" ,‬כי תראה חמור שונאך רובץ תחת‬ ‫אנגעקומען צום פארט מיט אלע זיינע סחורות‬ ‫משאו‪ ...‬עזוב תעזוב עמו' די תורה הייסט נאר‬ ‫גאנץ און אומגעשעדיגט‪.‬‬ ‫העלפן‪ ,‬אויב די בהמה קען שלעפן אינאיינעם מיט‬ ‫•••‬ ‫די מענטשן )'עמו'(‪ ,‬אבער אויב דער פערד שטייט‬ ‫אין ספר מעשיות ומשלים לחכמי ישראל‬ ‫גאר פויל און ווארט אז מיר זאלן טוהן זיין גאנצע‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז צוויי סוחרים זענען געקומען‬ ‫ארבעט‪ ,‬זאגן חז"ל אז מען איז פטור פון העלפן"‪ ,‬די‬ ‫צום בית דין פון רבי יהונתן מיט א שווערן דין תורה‪,‬‬ ‫סוחרים האבן זיך צעלאכט פון דעם קלוגן טייטש‪,‬‬ ‫איינער איז געווען א קצב‪ ,‬און דער צווייטער א‬ ‫און דער בעל עגלה האט גענומען די בייטש און‬ ‫סוחר פון שניידער‪ ,‬ביידע האבן געטענה'ט‪ ,‬אז א‬ ‫געטריבן די פערד ביז דער וואגן איז אליין ארויס‬ ‫בייטל מיט גאלדענע מטבעות וואס איז געפונען‬ ‫פונעם בלאטע‪.‬‬ ‫געווארן אויפן מארק געהערט צו זיי‪ ,‬אבער קיינער‬ ‫•••‬ ‫האט נישט געהאט קיין עדים אדער קלארע‬ ‫אין ספר נפלאות יהונתן ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫סימנים‪ ,‬און ביידע האבן געשוואוירן מיט‬ ‫איינמאל איז געקומען א גרויסער עושר צום בית‬ ‫פעסטקייט אז דאס געלט איז זייערס‪.‬‬ ‫דין פונעם גאון רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע אין שטאט‬ ‫מיץ‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז ער האט פארלוירן זיין גאנץ‬ ‫האט דער גאון רבי יהונתן באפוילן צו ברענגען‬ ‫פארמעגן אויף דער שיף וואס איז געזונקען אין ים‪,‬‬ ‫א טאפ מיט קאכעדיג הייס וואסער‪ ,‬און ער האט‬ ‫און ער וויל געבן א גט פאר זיין ווייב‪ ,‬ווייל ער קען‬ ‫אריינגעווארפן אלע מטבעות אינעווייניג‪ ,‬און נאך‬ ‫איר מער נישט שפייזן‪.‬‬ ‫עטליכע מינוט האבן זיך באוויזן שוועבנדיגע‬ ‫פעטע טראפנס אויל אויפן אויבערפלאך פונעם‬ ‫דער גאון רבי יהונתן האט געקוקט פארן איד‬ ‫וואסער‪ ,‬האט דער גאון רבי יהונתן געזאגט צום‬ ‫אין די אויגן מיט א טיפע בליק‪ ,‬און אים געפרעגט‪,‬‬ ‫קצב מיט זיין גרויס חכמה‪" ,‬דאס געלט געהערט צו‬ ‫"צי פלעגסטו אלע יארן געבן מעשר כהלכה פון‬ ‫דיר! ווייל דיינע הענט זענען שטענדיג פול מיט‬ ‫דיינע פארדינסטן פאר ארימעלייט ווי מען ברויך"‪.‬‬ ‫פעטנס פונעם פלייש‪ ,‬און ווען דו האסט אנגערירט‬ ‫די מטבעות איז די שמיר פעטנס ארויפגעגאנגען‬ ‫דער עושר האט אראפגעלאזט דעם קאפ און‬ ‫אויף זיי‪ ,‬אין הייס וואסער שווימט פעטנס גלייך‬ ‫מודה געווען‪" ,‬אז ליידער בין איך געווען פארנומען‬ ‫ארויף‪ ,‬בעת ביים שניידער וואלט דאס קיינמאל‬ ‫מיטן ביזנעס און כ'האב פארנאכלעסיגט די מצוה‬ ‫נישט פאסירט"‪ ,‬דער שניידער האט גלייך מודה‬ ‫פון צדקה ומעשרות"‪ ,‬האט דער גאון רבי יהונתן‬ ‫געווען אז ער האט געזאגט ליגנט‪ ,‬און דאס געלט‬ ‫אים געזאגט מיט גרויס הארציגקייט און‬ ‫איז צוריקגעגעבן געווארן פארן ריכטיגן‬ ‫מיטגעפיל‪" ,‬עס שטייט אין פסוק 'עשר תעשר‬ ‫אייגנטומער‪.‬‬ ‫בשביל שתתעשר'‪ ,‬ווען א מענטש גיבט מעשר‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווערט דער רבונו של עולם זיין שותף אינעם‬ ‫אין ספר תפארת יהונתן ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫געשעפט‪ ,‬אויב דו האסט נישט אפגעגעבן דעם חלק‬ ‫הויכער שר אין וויען האט אמאל געפרעגט דעם‬ ‫פון די ארימעלייט‪ ,‬האט זיך דער שותף‬ ‫גאון וקדוש רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע מיט שפאט‪,‬‬ ‫ארויסגעצויגען פונעם געשעפט‪ ,‬און אן דעם‬ ‫"פארוואס זעט מען שטענדיג די אידן גיין אזוי‬ ‫אייבערשטנס שותפות פאלט אלעס צוזאמען‪ ,‬נעם‬ ‫שנעל און יאגן זיך אין די גאסן מיט א געוואלדיגע‬ ‫יעצט אויף זיך א פעסטע קבלה‪ ,‬אז פון היינט און‬ ‫‪51‬‬ ‫•••‬ ‫יאגעניש‪ ,‬בעת די אנדערע פעלקער שפאצירן רואיג‬ ‫אינעם ספר נפלאות יהונתן ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫און געלאסן"‪.‬‬ ‫אז א פראנצויזישער שר האט אמאל געפרעגט‬ ‫דעם גאון רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע‪" ,‬זאג מיר‪ ,‬איר‬ ‫האט אים דער גאון רבי יהונתן געענטפערט‬ ‫אידן זענט דאך באקאנט אלס גרויסע קלוגע לייט‬ ‫מיט טיפער חכמה און א מיט א שמייכל‪" ,‬א מענטש‬ ‫אין האנדל און פינענצען‪ ,‬אויב מען וואלט‬ ‫וואס גייט אין גאס האט געווענליך איין ציל‪ ,‬ער גייט‬ ‫געשטעלט פאר דיר א בארג פון גאלד און א בארג‬ ‫ערגעץ‪ ,‬אדער צו דער ארבעט אדער צו זיך אהיים‪,‬‬ ‫פון חכמה‪ ,‬וואס וואלסטו אויסגעוועלט צו נעמען"‪.‬‬ ‫אבער א איד אין גלות האט צוויי באזונדערע זאכן‬ ‫אויף איין מאל‪ ,‬ער יאגט זיך צו לויפן נאך פרנסה‪ ,‬און‬ ‫האט דער גאון רבי יהונתן געענטפערט אן קיין‬ ‫ער מוז גלייכצייטיג לויפן און אנטלויפן פון די צרות‬ ‫אפשטעל‪" ,‬איך וואלט זיכער אויסגעוועלט דעם‬ ‫און גזירות פונעם גלות‪ ,‬א מענטש וואס טוט נאר‬ ‫בארג פון גאלד"‪ ,‬דער שר האט זיך צעלאכט מיט‬ ‫איין זאך קען גיין שטאט‪ ,‬אבער דער וואס דארף‬ ‫גרויס גאוה און געזאגט‪" ,‬זעסטו‪ ,‬מיר די‬ ‫לויפן נאך עפעס און אנטלויפן פון עפעס אנדערש‪,‬‬ ‫אריסטאקראטן זוכן נאר כבוד און חכמה‪ ,‬אבער ענק‬ ‫דער מוז לויפן מיט דאפלטע כוחות"‪.‬‬ ‫אידן זענען נאר פארקלאפט אין געלט! איך וואלט‬ ‫•••‬ ‫זיכער גענומען דעם בארג פון חכמה"‪.‬‬ ‫אינעם הקדמה פונעם ספר בני אהובה ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער גאון וקדוש רבי יהונתן‬ ‫האט דער גאון רבי יהונתן געענטפערט מיט‬ ‫אייבשיץ זי"ע איז געווען רב אין שטאט מיץ‪ ,‬איז‬ ‫זיין געווענליכן רואיגן שמייכל און חכמה‪" ,‬דאס איז‬ ‫ער איינמאל געזעצן שפעט ביינאכט און געלערנט‬ ‫גאנץ פשוט און פארשטענדליך‪ ,‬הער מיניסטער‪,‬‬ ‫מיט געוואלדיגער התמדה‪ ,‬די לבנה האט שטארק‬ ‫יעדער מענטש אין דער וועלט זוכט צו נעמען דאס‬ ‫געשיינט דורכן פענסטער‪ ,‬אינמיטן לערנען איז די‬ ‫וואס עס פעלט אים‪ ,‬איך האב שוין גענוג חכמה פון‬ ‫לעכט אויסגעגאנגען‪ ,‬און עס איז געווארן טונקל‬ ‫דער הייליגער תורה‪ ,‬נאר געלט פעלט מיר פאר‬ ‫אין צימער‪ ,‬רבי יהונתן איז געווען אזוי פארטיפט‬ ‫צדקה‪ ,‬דערפאר נעם איך גאלד‪ ,‬ביי אייך אבער‬ ‫אין א שווערער הלכה אין רמב"ם‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫פעלט די חכמה‪ ,‬איז גאנץ פשוט אז איר זאלט‬ ‫ארויסגעבויגן צום פענסטער און ווייטער‬ ‫נעמען דעם בארג פון שכל"‪ ,‬דער שר איז געבליבן‬ ‫געלערנט לאנגע שעה'ן ביים שיין פון דער לבנה אן‬ ‫שטום און האט נישט געהאט וואס צו ענטפערן‬ ‫אפשטעל‪.‬‬ ‫אויף דעם שארפן אמת‪.‬‬ ‫תלמידים‬ ‫זיינע‬ ‫זענען‬ ‫אינדערפרי‬ ‫אריינגעקומען אין צימער און געזען דעם גאון זיצן‬ ‫פארשלאפן אויפן טיש‪ ,‬ווען די גאנצע גמרא איז‬ ‫געווען נאס פון טרערן‪ ,‬ווען זיי האבן אים געפרעגט‬ ‫וואס עס איז געשען‪ ,‬האט ער געזאגט‪.‬‬ ‫"איך האב פראבירט צו פארשטיין א שווערע‬ ‫שטיקל אינעם רמב"ם‪ ,‬און וויבאלד איך האב נישט‬ ‫געקענט דערגיין דעם טיפן כוונה‪ ,‬האב איך געוויינט‬ ‫צום באשעפער ער זאל מיר עפענען די אויגן‪,‬‬ ‫אינמיטן איז צו מיר געקומען דער הייליגער רמב"ם‬ ‫אליין אין חלום‪ ,‬און ער האט מיר געזאגט‪" ,‬יהונתן‪,‬‬ ‫האסט געטייטשט מיינע ווערטער גענוי מיט די‬ ‫פשט ווי איך האב געמיינט‪ ,‬און איך זאג דיר זיי‬ ‫רואיג"‪ ,‬און די טיפע הייליגע ווערטער וואס ער‬ ‫האט דעמאלט אפגעשריבן אויפן רמב"ם‪ ,‬איז‬ ‫שפעטער געווארן דער בארימטער און טיפער ספר‬ ‫'בני אהובה'‪.‬‬ ‫‪52‬‬ ‫ביי די זעקס יאר איז די מאמע ל"ע נפטר‬ ‫יארצייט כ"ב אלול‬ ‫געווארן‪ ,‬און זייענדיג א קליינע יתום איז ער‬ ‫אריבער צום זיידן דער הייליגער טשערקאסער‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי דוב ב"ר משולם זושא יצחק‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דארט האט ער זיך געטוישט זיין משפחה‬ ‫זי"ע )טווערסקי(‬ ‫נאמען צו טווערסקי‪ ,‬אזוי ווי זיין זיידע‪ ,‬דער זיידע‬ ‫בעל עמק חכמה‪ ,‬מהורנסטייפל‬ ‫דער הייליגער מגיד מטשערנאביל זי"ע האט‬ ‫געהאט א געוואליגע חביבות צו דעם אייניקל‪ ,‬און‬ ‫דערפאר האט ער זוכה געווען גאר אסאך מקבל צו‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט הורנסטייפל‪ ,‬כ"ט כסלו‬ ‫זיין פון דעם זיידן בתורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫בשנת ת"ר‪.‬‬ ‫נאך פון גאר יונג איז ער שוין געווען באוויסט‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי משולם זושא יצחק‬ ‫אלס א גרויסע עילוי בתורה ועבודת השם‪ ,‬און ביי‬ ‫אויערבאך אב"ד טאלמיטש זי"ע‪,‬‬ ‫די צען יאר האט ער שוין געקענט גאנצע מסכתות‬ ‫בן הרה"ק רבי יחיאל מיכל מקרימער זי"ע‪,‬‬ ‫אין ש"ס בעל פה‪ ,‬אויך איז ער געווען באוויסט מיט‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי מנחם מנדל מהניפאלי זי"ע‪,‬‬ ‫זיין געוואלדיגע קדושה און צדקות‪ ,‬ער איז שוין‬ ‫בן הרה"ק רבי משולם זושא מאניפולי זי"ע‪) ,‬דער‬ ‫ביי די ‪ 11‬יאר אויף געשטאנען יעדע נאכט ביי‬ ‫ברודער פון הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(‪.‬‬ ‫חצות לילה‪ ,‬און אפגעראכטן תיקון חצות‪ ,‬און מיט‬ ‫בכיות געקלאגט אויפן חורבן בית המקדש און גלות‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שטערנא‬ ‫השכינה און צרות ישראל‪.‬‬ ‫פייגא ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע‪,‬‬ ‫ביי די ‪ 13‬יאר ווען דער הייליגער דברי חיים‬ ‫)חתן הרה"ק רבי דובער דער מיטעלער רבי‬ ‫מצאנז זי"ע האט געהערט פון דעם עילוי פון‬ ‫מליובאוויטש זי"ע(‪,‬‬ ‫טשארקאס‪ ,‬האט ער געשיקט א שליח וואס זאל‬ ‫בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשרנוביל זי"ע‪,‬‬ ‫שליסן דעם שידוך מיט דעם יונגן בחור מרדכי דוב‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל המאור עיניים‬ ‫און דער מחותן דער הייליגער דברי חיים זי"ע‪,‬‬ ‫מטשרנוביל זי"ע‪.‬‬ ‫וואס האט בעפאר דעם נישט געהאט געזען דעם‬ ‫בחור‪ ,‬האט ער אבער געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך ווייס אז‬ ‫ביים ברית האט מען דעם קינד א נאמען‬ ‫דער חתן לערנט תורה לשמה‪ ,‬און לייכט ווי די זון‬ ‫געגעבן מרדכי דוב‪ ,‬מרדכי נאך דעם הייליגע זיידן‬ ‫אינמיטן טאג"‪ ,‬און מען האט טאקע געשלאסען‬ ‫דער מגיד מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬און דוב נאכן אנדערן‬ ‫שידוך‪.‬‬ ‫זיידן דער הייליגער מיטעלער רבי מליובאוויטש‬ ‫בשנת תרט"ו זייענדיג ‪ 15‬יאר אלט‪ ,‬האט ער חתונה‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת רייצא ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד‪ ,‬א גאון וגדול‬ ‫מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫בתורה ובחסידות‪ ,‬ער איז געווען א עובד השם מיט‬ ‫א געוואלדיגע קדושה און אן אש קודש‪ ,‬ער איז‬ ‫די חתונה איז פאר געקומען אין שטאט‬ ‫געווען א גרויסער עניו און א שפל ברך און א סבלן‬ ‫הוסיאטין‪ ,‬און דער הייליגער זיידע דער‬ ‫גדול‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס איינע פון די‬ ‫טשערקאסער זי"ע האט בשום אופן נישט‬ ‫גרויסע פוסקים און גדולים בתורה בדורו‪ ,‬און‬ ‫געוואלט לאזן דעם אייניקעל רבי מרדכי דוב זי"ע‪,‬‬ ‫אפילו זייענדיג צווישן די גרויסע צדיקים בדורו‪,‬‬ ‫אז ער זאל פארן וואוינען קיין צאנז ווי דער מנהג‬ ‫האט ער זיך אבער אליין מסתופף געווען ביי גאר‬ ‫איז געווען‪ ,‬אז מען וואוינט אין שטאט פונעם‬ ‫אסאך צדיקי הדור‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א‬ ‫שווער‪ ,‬און דער זיידע האט געזאגט פארן מחותן‪,‬‬ ‫בעל מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫"דעם אייניקעל לאז איך נישט אוועק גיין פון מיר"‪,‬‬ ‫הארץ‪ ,‬טויזענטער אידן זענען געקומען זיך‬ ‫ווייל ווי באוויסט האט דער זיידע גאר שטארק‬ ‫מסתופף זיין בצלו און שעפן יראת שמים און א דרך‬ ‫מחבב געווען דעם הייליגען אייניקל‪.‬‬ ‫אין עבודת השם‪.‬‬ ‫‪53‬‬ ‫רעבעצין האט אמאל געבעטן געלט און זיך‬ ‫ביי די ‪ 18‬יאר אלט זיצענדיג אויף קעסט ביים‬ ‫באקלאגט אז אין שטוב איז נישט דא קיין געלט‪,‬‬ ‫זיידן דער טשערקאסער זי"ע‪ ,‬האט ער עוסק‬ ‫האט דער צדיק געזאגט פארן רעבעצין‪ ,‬וואס‬ ‫געווען בתורה ועבודה יומם ולילה מיט א‬ ‫ווילסטו פון מיר‪ ,‬דעם דרך הצדקה האב איך זיך‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬און אויך האט ער דאן מחבר‬ ‫געלערנט ביי דיין הייליגען טאטן דער דברי חיים‬ ‫געווען דעם גאונ'ישע ספר חיבור לטהרה‪ ,‬אויך‬ ‫מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ער איז דאן געקומען באזיכן‬ ‫דעם שווער דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‪ ,‬און זיין‬ ‫בשנת תרכ"ג האט אים זיין הייליגע זיידע דער‬ ‫שווער האט אים זייער מכבד געווען און גערעדט‬ ‫טשארקאסער זי"ע געהייסן אנהייבן פירן זיין עדה‬ ‫צו אים בלשון "איר" און נישט "דו"‪ ,‬און דער שווער‬ ‫הקדושה אין שטאט הורנסטייפל‪ ,‬און נאכן‬ ‫האט זיך דאן אויסגעדריקט בזה"ל‪" ,‬אונזער‬ ‫הסתלקות פון זיין זיידן דער הייליגער‬ ‫איידעם רבי מאטל'י האט א דעה אין הימל"‪ ,‬אויך‬ ‫טשערקאסער זי"ע י"ג אלול בשנת תרל"ו‪ ,‬זענען א‬ ‫קען מען זעהן ווי זיין שווער שרייבט אין זיין ספר‬ ‫גרויס חלק פון די חסידים פונעם זיידן פון‬ ‫שו"ת אויפן איידעם "בוצינא קדישא‪ ,‬שר התורה‬ ‫טשערקאס‪ ,‬אריבער צום אייניקל קיין‬ ‫המפורסם"‪.‬‬ ‫הורנסטייפל‪ ,‬אויך האט ער איבער גענומען דעם‬ ‫זיידן אלס נשיא קופת הצדקה רבי מאיר בעל הנס‪.‬‬ ‫צדיקים האבן געזאגט אויף דעם צדיק רבי‬ ‫מאטל'י מהורנסטייפל זי"ע‪ ,‬אז ער האט געהאט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק‬ ‫אלע דריי עמידי העולם‪.‬‬ ‫מהורנסטייפל פלעגט יעדעס יאר יו"ט שבועות‬ ‫עמוד התורה‬ ‫מאכן א סיום הש"ס‪ ,‬און מען דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫האט מקפיד געווען אייביג צו לערנען אויפן קול‪,‬‬ ‫ער איז געווען א גאון וגדול און א בקי נפלא‬ ‫ווי דער טאכטער הצדקת מרת שרה מרים ע"ה‬ ‫בכל מקצועות התורה און דער עמוד התורה בדורו‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער טאטע פלעגט לערנען‬ ‫ער האט מחבר געווען גאר גרויסע און טיפע‬ ‫אייביג הויעך אויפן קול‪ ,‬אז מען האט דאס געהערט‬ ‫גאונ'ישע ספרים ווי דער ספר חיבור לטהרה‪ ,‬תורי‬ ‫אין דעם גאנצן הויז‪ ,‬אז מען פלעגט זאגן בדרך‬ ‫זהב‪ ,‬און אויך האט ער זיך געשריבן מיט די‬ ‫צחות‪ ,‬אז דער משרת פין שטוב האט אויך געקענט‬ ‫גרעסטע גאונים בדורו‪.‬‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫עמוד העבודה‬ ‫אפילו זייענדיג א גרויסער גאון און א עילוי‬ ‫ער איז געווען א רבי פון טויזענטער חסידים‬ ‫בתורה און מפורסם אלס איינע פון די גרעסטע‬ ‫און משפיע געווען א דרך אין עבודת השם פאר‬ ‫פוסקים בהלכה בדורו‪ ,‬איז דער צדיק געווען א גאר‬ ‫זיינע חסידים‪ ,‬אויך זיין געוואלדיגע עבודת התפלה‬ ‫גרויסער עניו און א סבלן גדול‪ ,‬ער האט יעדן איד‬ ‫איז געווען למעלה מכח אנושי‪ ,‬ער האט פאר ‪40‬‬ ‫אויף גענומען מיט א געוואלדיגע שמחה און‬ ‫יאר פירענדיג די עדה הקדושה געזאגט תורה וואס‬ ‫רואויגקייט‪ ,‬אידן זענען געקומען מיט שאלות דעם‬ ‫זענען שפעטער געדריקט געווארן אין זיינע‬ ‫גאנצן טאג‪ ,‬און מען האט געוויסט אז די טיר ביים‬ ‫הייליגע ספרים פלא יועץ און עמק חכמה‪ ,‬וואס‬ ‫צדיק איז אייביג אפען פאר יעדן איינעם‪.‬‬ ‫זענען גאר געהויבענע ספרי חסידות‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע האט געזאגט‬ ‫עמוד החסד‬ ‫אויפן צדיק וקדוש רבי מרדכי דוב מהורנסטייפל‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז צו אים ברויכן פארן אלע אדמורי"ם יונג און‬ ‫ער האט עוסק געווען זיין גאנץ לעבן אין‬ ‫אלט‪ ,‬ווייל יונגע אדמורי"ם ברויכן קומען לערנען‪,‬‬ ‫צדקה וחסד אויף א גאר געהויבענע וועג‪ ,‬ער האט‬ ‫ווי אזוי צו זיין א מנהיג ישראל‪ ,‬און די עלטערע‬ ‫ממש יעדע פרוטה פון זיך אוועק געגעבן פאר‬ ‫אדמורי"ם ברויכן קומען צו אים‪ ,‬צו זעהן זיין עבודת‬ ‫אנדערע אידן‪ ,‬ער האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫השם‪ ,‬און פארשעמט ווערן פארוואס זיי האלטן‬ ‫סך הכל א גבאי צדקה וואס נעמט געלט פון‬ ‫נישט דארט ווי דער צדיק האלט‪.‬‬ ‫מענטשן און גיבט דאס פאר די נצרכים‪ ,‬און ווען די‬ ‫‪54‬‬ ‫בתו הצדקת מרת שרה מרים ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫שלום אליעזר מראצפערט זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק בעל‬ ‫צדיק מהורנסטייפל זי"ע געפארן באזיכן דעם‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫צדיק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע‪ ,‬און דער צדיק ר'‬ ‫בנו הרה"ק רבי חיים משה צבי מרחמסטריווקא‬ ‫דוד'ל האט איינגעבעטן ביים רבין‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי מנחם נחום מרחמסטריווקא‬ ‫בלייבן אין שטאט טאלנא אויף שבת קודש‪ ,‬אבער‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫די רבי האט געזאגט‪ ,‬אז אזוי ווי ער האט דאך נישט‬ ‫בנו הרה"ק רבי בן ציון יהודה לייב מהורנסטייפל‬ ‫געטראכט פון בלייבן אויף שבת‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי יצחק יואל‬ ‫מיט געברענגט קיין בגדי שבת‪.‬‬ ‫רבינוביץ מקנטקוזבה זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת יוכבד רבקה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫תוך כדי דיבור איז אריין געקומען אין שטוב א‬ ‫רבי אלישע הלברשטאם מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫אלטער איד‪ ,‬און רבי דוד'ל האט געבעטן דעם רבין‬ ‫בנו הרה"ק רבי ברוך דוד מקלינקוביץ זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫אז ער זאל זיך אויף שטעלן‪ ,‬די רבי האט‬ ‫הרה"ק רבי שלמה זלמינא מראשקוב זי"ע‪,‬‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז מן הסתם איז דער איד א גאר‬ ‫בתו הצדקת מרת הנדל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי חיים‬ ‫חשובע איד‪ ,‬און דערפאר האט אים ר' דוד'ל‬ ‫ישעיה שניאורסון זי"ע‪.‬‬ ‫געבעטן אז ער זאל זיך אויפשטעלן‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז יעדעס יאר פלעגט די רבי‬ ‫אבער דאן האט ער באמערקט‪ ,‬אז דער איד‬ ‫פארן קיין טשערקאס צום יארצייט פונעם זיידן י"ג‬ ‫איז א שניידער וואס איז געקומען אים אפמעסטן‬ ‫אלול‪ ,‬און ער האט געהאט א מנהג צו אויסטאן די‬ ‫קליידער פאר שבת קודש‪ ,‬ווייל דער צדיק האט‬ ‫שיך אויפן מקום קדוש‪.‬‬ ‫יעדן איד מכבד געווען און באמת נישט געזען אז‬ ‫ער איז עפעס מער חשובער ווי אים‪ ,‬און רבי דוד'ל‬ ‫דעם יאר פון זיין הסתלקות‪ ,‬איז ער ארויף צום‬ ‫האט נאך שבת געזאגט אויפן רבין בזה"ל‪,‬‬ ‫ציון הקדוש פונעם זיידן‪ ,‬און כדרכו בקודש האט‬ ‫"יונגעלייט לערנט אייך פון אים‪ ,‬און אלטע לייט‬ ‫ער אויסגטון די שיך‪ ,‬אבער ווען ער איז ארויס‬ ‫שעם אייך פון אים"‪.‬‬ ‫געקומען האט ער נישט געטראפן זיינע שיך‪ ,‬און‬ ‫ער איז נשתנה צורה געווארן‪ ,‬די מענטשן ארום‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה‬ ‫האבן נישט פארשטאנען וואס דא איז‬ ‫און שו"ת אין די געהויבענע ספרים‪.‬‬ ‫פארגעקומען‪ ,‬אבער ליידער ‪ 11‬טאג שפעטער האט‬ ‫מען שוין גאר גוט פארשטאנען וואס דא איז פאר‬ ‫ספר עמק שאלה‪ ,‬שו"ת‪,‬‬ ‫געקומען‪ ,‬אז דער צדיק האט דאן מרגיש געווען‪ ,‬אז‬ ‫ספר עמק החכמה‪ ,‬על התורה‪,‬‬ ‫זיין הסתלקות איז נאנט‪.‬‬ ‫ספר פלא יועץ‪ ,‬על התורה ומועדים‪,‬‬ ‫ספר חיבור לטהרה‪ ,‬על הלכות נטילות ידיים‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ב אלול בשנת תרס"ג‪,‬‬ ‫ומקוואות‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבדו איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫ספר תורי זהב‪ ,‬על הלכות ריבית‪.‬‬ ‫הורנסטייפל‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ער האט איבער געלאזט א דור פון קינדער און‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫איידערמער צדיקים גדולים און גאונים בתורה‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת שטערנא פייגא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫מעשיות‬ ‫רבי נחום זלמן שניאורסון מטשערקאס זי"ע‪,‬‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי מאטל'י‬ ‫בתו הצדקת מרת חיה מלכה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫מהורנסטייפל זי"ע געווען זייער נישט געזונט‪ ,‬און‬ ‫משה גוטרמן מקייב זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי דוד‬ ‫די דאקטורים האבן געזאגט‪ ,‬אז מען וועט מיזן‬ ‫מסאווראן זי"ע‪,‬‬ ‫אריינשטעכן עפעס א הייסע נידל אין זיין ריקן‪,‬‬ ‫בנו הרה"ק רבי אהרן אלימלך שניאור זלמן‬ ‫וואס דאס וועט אים אויסהיילן‪ ,‬און די נידל וואס‬ ‫מקרוסנא זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי משה מרוזוודוב‬ ‫מען האט געניצט איז געווען דריי דרגות‪ ,‬דאס‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫‪55‬‬ ‫הער זיך צו‪ ,‬איך האב א דין ודברים מיט מיין‬ ‫ערשטע איז געווען נאר אביסל הייס‪ ,‬דאס צווייטע‬ ‫רעבעצין די באבע‪ ,‬און מיר ווילן אז די זאלסט פירן‬ ‫איז געווען אביסל מער הייס‪ ,‬אבער די דריטע דרגה‬ ‫די דין תורה‪ ,‬און די זאלסט זיין דער דיין וואס וועט‬ ‫איז געווען גאר שטארק הייס‪.‬‬ ‫פסק'נען ‪ ,‬דער אייניקל איז דערציטערט געווארן‪,‬‬ ‫און זיך פראבירט ארויס צו דרייען‪ ,‬און זיך געבעטן‬ ‫ביי רוב חולים ווען מען האט געניצט דעם‬ ‫ביים זיידן‪ ,‬אז ער זאל אים באפרייען דערפון‪ ,‬אבער‬ ‫ערשטן דרגה‪ ,‬האט דאס די חולה שוין געשפירט‪,‬‬ ‫דער זיידע דער הייליגער טשערקאסער זי"ע האט‬ ‫און מיט דעם איז דאס געבליבן‪ ,‬אבער ווען זיי האבן‬ ‫נישט נאך געלאזט און דאן געזאגט די טענות‪.‬‬ ‫דאס געניצט אויפן צדיק‪ ,‬האט מען נישט געזען אז‬ ‫דאס זאל אים ווייטאן‪ ,‬ווען דער דאקטאר האט‬ ‫מיר זענען ב"ה געלויבט דער באשעפער ביידע‬ ‫געניצט דעם צווייטן דרגה‪ ,‬האט דאס דער צדיק‬ ‫שוין אלט‪ ,‬און איך מיט די רעבעצין האבן יעצט א‬ ‫געשפירט‪ ,‬אבער מיט זיין געוואלדיגע סבלנות‬ ‫דין ודברים‪ ,‬ווער עס זאל פריער נסתלק ווערן‪ ,‬איך‬ ‫האט ער גארנישט ראגירט‪ ,‬אפילו ער האט געהאט‬ ‫האלט אז איך דארף נסתלק ווערן פריער‪ ,‬ווייל איך‬ ‫שטארקע ווייטאג‪,‬‬ ‫האב שוין נישט קיין כח צו זיצן שבעה‪ ,‬און אויך‬ ‫וועל איך נישט האבן ווער עס זאל פירן דעם שטוב‪,‬‬ ‫דער דאקטאר מיינענדיג‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫אבער די רעבעצין טענה'ט אז זי וויל קודם נפטר‬ ‫שפירט נישט די ערשטע צוויי‪ ,‬האט ער געניצט‬ ‫ווערן‪ ,‬ווייל זי וויל נישט בלייבן אויף דער וועלט אן‬ ‫דעם דריטן‪ ,‬אבער דער צדיק האט ווייטער מקבל‬ ‫איר הייליג מאן‪ ,‬און זי האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫געווען די יסורים און נישט געזאגט גארנישט‪.‬‬ ‫געהערט קיין קידוש פון א פרעמדן מאן‪.‬‬ ‫דער דאקטאר איז ממש נשתומם געווארן און‬ ‫דער אייניקל רבי מאטל'י האט דאן גאר‬ ‫זיך אנגערופן‪ ,‬דער מענטש מיז זיין א מלאך אדער‬ ‫שטארק געוויינט‪ ,‬און זיך פראבירט ארויס צו‬ ‫ח"ו א שד אז ער שפירט נישט דעם ווייטאג פון די‬ ‫דרייען נישט צו דארפן נעמען א זייט אין אזא‬ ‫היץ‪ ,‬ווען מען האט איבער געזאגט די ווערטער‬ ‫גרויסע דין ודברים‪ ,‬צווישן זיין הייליגע זיידע און‬ ‫פונעם דאקטאר פארן רבין‪ ,‬האט די רבי געזאגט‪,‬‬ ‫זיין רעבעצין‪ ,‬אבער דער זיידע האט נישט‬ ‫זאגט פארן דאקטאר‪ ,‬אז אויב א איד קומט אמאל‬ ‫נאכגעלאזט און געבעטן אז דער אייניקל זאל‬ ‫מיט א קוויטל זיך מזכיר זיין‪ ,‬און איך קאן אים נישט‬ ‫פסק'נען‪.‬‬ ‫העלפן‪ ,‬טוט מיר דאס אסאך מער וויי‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫אלעם מיז איך שווייגען‪.‬‬ ‫דאן האט דער אייניקל מיט גרויס פחד‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪ ,‬די באבע איז גערעכט‪ ,‬אז זי קען נישט דא‬ ‫איין טאג האט דער זיידע דער הייליגער‬ ‫זיין אן איר הייליג מאן‪ ,‬אבער זאגן פארקערט ווי די‬ ‫טשערקאסער זי"ע געלאזט רופן זיין אייניקל רבי‬ ‫זיידע קען איך אויך נישט‪ ,‬דערפאר איז מיין עצה‪,‬‬ ‫מאטל'י הארנסטייפלער זי"ע אויף שבת‪ ,‬ווייל ער‬ ‫אז ווען עס וועט קומען די צייט צו גיין פון די‬ ‫וויל מיט אים רעדן עפעס זייער וויכטיג‪ ,‬איז דער‬ ‫וועלט‪ ,‬זאלן די זיידע און באבע ארויף גיין אין גן עדן‬ ‫אייניקל געקומען אויף שבת קודש צום זיידן‪,‬‬ ‫אינעם זעלבן יאר‪ ,‬און די זיידע און באבע זענען‬ ‫אבער די שבת איז דורך און עס איז שוין מאנטאג‪,‬‬ ‫באפרידיגט געווען פונעם פסק פונעם אייניקל‪.‬‬ ‫און דער זיידע רעדט נישט צו אים עפעס וואס‬ ‫הערט זיך וויכטיג אז דער זיידע זאל אים ספעציעל‬ ‫כך הוה‪ ,‬די צדקת דער טשערקאסער רעבעצין‬ ‫פאר דעם אריבער רופן‪.‬‬ ‫איז נפטר געווארן ערב ראש חודש סיון בשנת‬ ‫תרל"ו‪ ,‬און נאך די באבע'ס פטירה איז שוין די‬ ‫איז דער אייניקל אריין צום זיידן און‬ ‫אייניקל געבליבן ביים זיידן פאר דריי חדשים‪ ,‬און‬ ‫געפרעגט‪ ,‬דער זיידע האט מיך גערופן אז דער‬ ‫די זיידע דער הייליגער טשערקאסער זי"ע איז‬ ‫זיידע וויל מיט מיר רעדן‪ ,‬און יעצט איז שוין‬ ‫נסתלק געווארן י"ג אלול בשנת תרל"ו‪.‬‬ ‫מאנטאג‪ ,‬וואס האט דער זיידע געוואלט רעדן מיט‬ ‫מיר‪ ,‬דאן האט דער זיידע געהייסן אריין רופען די‬ ‫ליידער האט דער אייניקל געהאט יענעם יאר‬ ‫רעבעצין הצדקת מרת דבורה לאה ע"ה‪ ,‬און דער‬ ‫גאר א שווערן יאר‪ ,‬פארלירענדיג זיין הייליגע‬ ‫זיידע זאגט פארן אייניקל‪.‬‬ ‫‪56‬‬ ‫דער איד איז אהיים געגאנגען‪ ,‬און ווען ער‬ ‫זיידע דער טשערקאסער און די רעבעצין די באבע‪,‬‬ ‫קומט אן צו זיין שטוב‪ ,‬זעט ער ווי דער פריץ קומט‬ ‫און אויך האט ער פארלוירען זיין שווער דער‬ ‫אים אקעגן‪ ,‬און דער פריץ בעט אים מחילה אויף‬ ‫הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬וואס דער רבי‬ ‫וואס ער האט אים שלעכטס געטון‪ ,‬און דערציילט‬ ‫מאטל'י איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין‬ ‫אים די מעשה‪ ,‬אז די נאכט האט ער נישט געקענט‬ ‫הייליגע שווער זי"ע‪.‬‬ ‫פארמאכן א אויג און שלאפן‪ ,‬ווייל איינער האט אים‬ ‫•••‬ ‫אנגעכאפט די האלז און אים געוואלט דערשטיקן‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מבאבוב השני זי"ע פלעגט‬ ‫און ער האט גלייך פארשטאנען אז דאס איז אויף‬ ‫דערציילן‪ ,‬אז ווען זיין זיידע הרה"ק רבי מאטל'י‬ ‫אים געקומען‪ ,‬ווייל ער האט זיך אויפגעפירט צו‬ ‫מהורנסטייפל זי"ע איז געווען אויף קעסט ביים‬ ‫דעם אידישן ארענדער מיט אכזריות‪ ,‬און יעצט‬ ‫זיידן דער הייליגער טשערקאסער זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫וועט ער צוריק לייגן די פענסטערס‪ ,‬און וועט פון‬ ‫געקומען א איד א ארענדער וואס איז געווען א‬ ‫אים מער נישט פארלאנגען קיין געלט‪.‬‬ ‫ארעמאן‪ ,‬צום זיידן דער הייליגער טשערקאסער‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זיך מזכיר געווען אז ער איז שילדיג אסאך‬ ‫צום הייליגער צדיק רבי מאטל'י מהורנסטייפל‬ ‫געלט פארן פריץ‪ ,‬און אלס שטראף האט דער פריץ‬ ‫זי"ע איז אמאל געקומען א פרוי אן עגונה‪ ,‬און זיך‬ ‫ארויס גענומען אלע פענסטער'ס פון זיין הויז‪ ,‬און‬ ‫באקלאגט צום רבין‪ ,‬אז איר מאן איז פארלוירען‬ ‫עס איז אינמיטן ווינטער‪ ,‬און די קינדער ווערן‬ ‫געגאנגען שוין פאר א שטיק צייט‪ ,‬און זי האט‬ ‫געפרוירען און ער האט נישט ווי צו גיין‪.‬‬ ‫באקומען א היתר עגונה פון צוויי גרויסע גדולים‪,‬‬ ‫אבער אנקומענדיג קיין טשערקאס איז ער‬ ‫אבער נאר בתנאי אז רבי מאטל'י וועט אויך מסכים‬ ‫געוואויר געווארן‪ ,‬אז דער הייליגער רבי דער‬ ‫זיין צום היתר‪.‬‬ ‫טשערקאסער איז נישט אינדערהיים‪ ,‬איז דער איד‬ ‫צו געגאנגען צו די רעבעצין‪ ,‬און דערציילט די‬ ‫אבער רבי מאטל'י האט גלייך ווען זי איז אריין‬ ‫מעשה וואס דער פריץ טוט מיט זיין משפחה‪.‬‬ ‫געקומען געזאגט‪ ,‬אז ער וועט נישט מסכים זיין‬ ‫צום היתר‪ ,‬נאר ער האט איר געהייסן גיין קיין‬ ‫האט די רעבעצין געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬גייט‬ ‫זיטאמיר‪ ,‬די פרוי האט געמיינט אז די רבי וויל איר‬ ‫אריין צו אונזער אייניקל רבי מאטל'י‪ ,‬און ער וועט‬ ‫סתם אזוי אפשטופן‪ ,‬און דערפאר האט זי נישט‬ ‫אייך זיכער העלפן‪ ,‬אבער ווען דער איד איז אריין‬ ‫נאך געלאזט און געזאגט‪ ,‬אז זי גייט נישט ארויס‬ ‫צום אייניקל‪ ,‬האט רבי מאטל'י געזאגט פאר דעם‬ ‫ביז די רבי וועט מסכים זיין צום היתר‪ ,‬אבער דאן‬ ‫איד מיט א טיפן קרעכץ‪ ,‬ווען דער זיידע וואלט‬ ‫האט דער גבאי איר ארויס געשיקט מיט געוואלד‬ ‫יעצט דא געווען‪ ,‬וואלט ער אייך זיכער געהאלפן‪,‬‬ ‫און געזאגט‪ ,‬אויב די רבי האט געהייסן פארן קיין‬ ‫אבער וואס קען איך דען העלפן‪.‬‬ ‫זיטאמיר‪ ,‬איז די ישועה דארט און איר זאלט פארן‬ ‫דער איד זייענדיג אין א צרה האט זיך‬ ‫קיין זיטאמיר‪.‬‬ ‫אנגערופן צו רבי מאטל'י‪ ,‬אויב באמת קענט איר‬ ‫מיר נישט העלפן‪ ,‬דאן האב איך נישט קיין טענות צו‬ ‫די פרוי זעענדיג אז זי האט נישט קיין ברירה‪,‬‬ ‫אייך‪ ,‬אבער אויב קענט איר מיר העלפן און טון א‬ ‫איז זי געפארן קיין זיטאמיר‪ ,‬און לפלא אזוי ווי זי‬ ‫טובה‪ ,‬און איר טוט דאס נישט‪ ,‬דאן בין איך אייך‬ ‫שטייגט אראפ פון באן‪ ,‬דערזעהט זי איר מאן שטיין‬ ‫נישט מוחל‪.‬‬ ‫דארט געזונט און פריש‪ ,‬זי האט גלייך אנגעהויבן‬ ‫שרייען און מאכן א געוואלד‪ ,‬אז דאס איז איר‬ ‫ווי נאר רבי מאטל'י האט געהערט די ווערטער‪,‬‬ ‫פארלוירענע מאן‪ ,‬און מענטשן זענען זיך צוזאמען‬ ‫האט ער זיך אויף געשטעלט און זאגט פאר דעם‬ ‫געלאפן און מען האט איר מאן געטראגן צום בית‬ ‫איד‪ ,‬קומט צוזאמען מיט מיר אין די מקו'‪ ,‬און ביידע‬ ‫דין‪ ,‬און ער האט געגעבן א גט כדת משה וישראל‪.‬‬ ‫זענען געגאנגען אין מקו'‪ ,‬נאך די מקו' זאגט רבי‬ ‫מאטל'י צו דעם איד‪ ,‬גייט געזונטערהייט אהיים און‬ ‫ווען די פרוי איז צוריק געקומען קיין‬ ‫האט נישט קיין מורא‪ ,‬איך האף בעזר השם אז דער‬ ‫הורנסטייפל‪ ,‬און דערציילט די מעשה‪ ,‬האט די‬ ‫פריץ וועט אייך נישט טוען קיין שום שלעכטס‪ ,‬און‬ ‫גאנצע שטאט געשמועסט פון דעם גרויסן מופת‬ ‫דאס איז געווען שפעט ביינאכט‪.‬‬ ‫‪57‬‬ ‫מראצפערט זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬און זייענדיג דארט אין‬ ‫פון הייליגען צדיק‪ ,‬אבער ווען די שמועה איז‬ ‫שטאט ראצפערט‪ ,‬איז א איד אריין געקומען זיך‬ ‫אנגעקומען צום רבין האט ער מיט זיין גרויסע‬ ‫מזכיר זיין ביים צדיק‪ ,‬אז ער האט ב"ה אסאך‬ ‫עניוות געזאגט‪ ,‬איז עס דען מיין מופת‪ ,‬עס איז דאך‬ ‫סחורה אין זיין געשעפט‪ ,‬אבער ליידער האט ער‬ ‫די מופת פונעם גבאי'ן וואס האט איר אנגעשריגן אז‬ ‫נישט קיין הצלחה און די סחורה פארקויפט זיך‬ ‫זי זאל גיין קיין זיטאמיר‪ ,‬אבער גלייך צו געלייגט‬ ‫נישט‪.‬‬ ‫שטילערהייט‪ ,‬וואס דארף מען הרג'ענען א איד‪ ,‬ווען‬ ‫מען קען אים טרעפן אין זיטאמיר און באקומען א‬ ‫אפען פלאץ האט דער הייליגער‬ ‫גט‪ ,‬ויהי לפלא‪.‬‬ ‫הורנסטייפלער זי"ע גארנישט געענטפערט‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫שפעטער ווען ער האט זיך געגרייט אוועק צו פארן‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז בשנת תר"כ ווען די זיידע‬ ‫פון שטאט ראצפערט‪ ,‬איז דער צדיק דורך דעם‬ ‫דער צדיק הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס‬ ‫געשעפט פון דעם איד‪ ,‬און ער איז אריין אין‬ ‫זי"ע איז אריבער פון הורנסטייפל קיין טשערקאס‪,‬‬ ‫געשעפט‪ ,‬און אזוי ארום גייענדיג אין געשעפט‬ ‫האבן די אידן פונעם שטאט הורנסטייפל‪ ,‬וואס‬ ‫ריפט זיך דער צדיק אן צו דעם איד‪" ,‬דו האסט דאך‬ ‫האבן זוכה געווען אז דער צדיק האט ביי זיי‬ ‫הערליכע שיינע סחורה דא"‪ ,‬און דער צדיק איז‬ ‫געוואוינט פאר ‪ 20‬יאר גע'טענה'ט‪ ,‬אז יעצט אז די‬ ‫אוועק געפארן‪ ,‬לפלא גלייך נאכדעם האט דער איד‬ ‫רבי גייט אוועק פונעם שטאט‪ ,‬וועט דאס גאנצע‬ ‫אנגעהויבן צו פארקויפן זיינע סחורה גרינגערהייט‪,‬‬ ‫שיין אוועק גיין‪ ,‬און אויך די פרנסה פון אלע אידן‬ ‫און ער האט געהאט פרנסה ברווח‪ ,‬אלעס פונעם‬ ‫וואס האבן געהאט ביז יעצט פרנסה‪ ,‬מיט דעם וואס‬ ‫ברכה פון דעם צדיק וואס האט משפיע געווען‬ ‫הונדערטער חסידים זענען געקומען צום רבין‪.‬‬ ‫פרנסה און שפע פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬זארגט אייך נישט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מבאבוב זי"ע האט‬ ‫הורנסטייפל וועט נישט פארשעמט ווערן"‪ ,‬דאן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער זיידע הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫האבן די אידן נישט פארשטאנען וואס דער צדיק‬ ‫דוב מהורנסטייפל זי"ע איז געווען א יונג קינד‪ ,‬איז‬ ‫מיינט‪ ,‬ווייל למעשה גייט דאך די רבי אוועק פון‬ ‫ליידער נפטר געווארן זיין מאמע די צדקת מרת‬ ‫שטאט‪ ,‬און דורך דעם פארלירט די שטאט דעם‬ ‫שטערנא פייגא ע"ה‪ ,‬און זי האט איבער געלאזט‬ ‫שיינעם גלאנץ‪.‬‬ ‫דעם יונגען יתום וואס איז אויף געצויגען געווארן‬ ‫ביים זיידן דער הייליגער טשערקאסער זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫אבער מיט דריי יאר שפעטער חודש אב בשנת‬ ‫איז שוין דאן געווען באוויסט אלס א עילוי נפלא‬ ‫תרכ"ג האט דער הייליגער צדיק געשיקט זיין‬ ‫בתורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫אייניקל הרה"ק רבי מרדכי דוב זי"ע חתן הרה"ק‬ ‫בעל דברי חיים מצאנז זי"ע אלס רב אין שטאט‬ ‫איין יאר צום יארצייט פון די מאמע ע"ה‪ ,‬האט‬ ‫הורנסטייפל‪ ,‬און דער צדיק ר' מאטל'י‬ ‫דער קינד ביי זיך אפ געמאכט‪ ,‬אז ער וויל מסיים‬ ‫הורנסטייפלער זי"ע האט צוריק געברענגט דעם‬ ‫זיין מסכת סוכה אויף די יארצייט‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫גלאנץ פונעם שטאט הורנסטייפל‪ ,‬וואס מיטן‬ ‫געענדיגט די מסכת‪ ,‬איז ער געגאנגען דערציילן‬ ‫אנקום פון דעם צדיק זענען הונדערטער חסידים‬ ‫פאר זיין מלמד‪ ,‬אז ער האט מסיים געווען מסכת‬ ‫געקומען‪ ,‬און די שטאט איז דאן געווען פון די‬ ‫סוכה פאר די יארצייט פון די מאמע‪ ,‬און די מלמד‬ ‫גרעסטע חסידישע שטעט אונעם גאנצן‬ ‫האט נישט געקענט גלייבן אז ער האט דאס טאקע‬ ‫אומגעגענט‪ ,‬דאן האבן די שטאט מענטשן‬ ‫מסיים געווען ווי עס ברויך צו זיין‪.‬‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬וואס דער זיידע האט געמיינט מיט‬ ‫די ווערטער‪" ,‬הורנסטייפל וועט נישט פארשעמט‬ ‫האט דער קינד געזאגט פארן מלמד‪ ,‬אז ער‬ ‫ווערן"‪.‬‬ ‫קען אים פרעגן וואס ער וויל אין די מסכת‪ ,‬דער‬ ‫•••‬ ‫מלמד האט אים טאקע פארהערט‪ ,‬און פון גרויס‬ ‫אמאל איז דער הייליגער צדיק רבי מרדכי דוב‬ ‫התפעלות פון זיין ידענות אין די מסכת‪ ,‬האט דער‬ ‫מהורנסטייפל זי"ע געווען אין שטאט ראצפערט‪,‬‬ ‫מלמד געלאזט וויסן פארן זיידן דער הייליגער‬ ‫ביי זיין גרויסן איידעם הרה"ק רבי שלום אליעזר‬ ‫‪58‬‬ ‫•••‬ ‫טשערקאסער זי"ע‪ ,‬אז ער קען מער נישט לערנען‬ ‫הרה"צ רבי יעקב מלובען זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫מיט דעם קינד‪ ,‬וויבאלד זיין גדלות בתורה איז מער‬ ‫די זון פונעם שוועסטער פון דעם הייליגען צדיק‬ ‫ווי ער קען אים אויס לערנען‪.‬‬ ‫רבי מאטל'י מהורנסטייפל זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי מאטל'י איז אמאל‬ ‫אמאל איז דער צדיק רבי מאטל'י אנגעקומען‬ ‫געקומען אין א שטעטל צו זיינע חסידים צו זיין‬ ‫אין דעם דארף אוקעניא‪ ,‬דארט האט געוואוינט א‬ ‫מיט זיי אויף שבת קודש‪ ,‬און ער דער רבי יעקב איז‬ ‫איד וואס איז ליידער געווען אפגעפרעמט פון‬ ‫אויך געפארן אויף שבת צו דעם שטאט‪.‬‬ ‫אידישקייט‪ ,‬און דער איד האט געפירט די‬ ‫געשעפטן פארן פריץ‪ ,‬און ליידער האט ער‬ ‫זונטאג ווען ער איז אהיים געפארן‪ ,‬האט די‬ ‫אפגעטון גאר אסאך צרות פאר די אידן פונעם‬ ‫מאמע בעמערקט אז זיין האנט איז געשוואלן‪ ,‬איז‬ ‫דארף‪ ,‬זענען די אידן פון דארף געקומען צו רבי‬ ‫מען געגאנגען צום דאקטאר און מען האט אונטער‬ ‫מאטל'י און מזכיר געווען די צרות וואס זיי האבן‬ ‫זוכט דעם האנט‪ ,‬און דער דאקטאר האט‬ ‫פון דעם איד‪ ,‬האט די רבי געהייסן איינשפאנען די‬ ‫באשטעטיגט‪ ,‬אז די האנט האט עפעס א‬ ‫פערד און וואגן‪ ,‬און דער צדיק איז אריבער געפארן‬ ‫פארגיפטינג און כדי צו ראטעווען זיין לעבן וועט‬ ‫צום שטוב פון דעם איד‪.‬‬ ‫מען ברויכן רח"ל אראפ נעמען די האנט‪ ,‬די מאמע‬ ‫איז געלאפן צו א גרעסערן דאקטאר א איד‪ ,‬אבער‬ ‫ווען די רבי איז אנגעקומען צום שטוב‪ ,‬איז ער‬ ‫דער איד האט אויך באשטעטיגט דאס זעלבע‪ ,‬אז‬ ‫געבליבן זיצן אין וואגן און סתם געקוקט אויפן‬ ‫כדי צו ראטעווען דעם זון וועט מען רח"ל מיזן‬ ‫הויז‪ ,‬ווען דער איד האט געזען אז עס איז‬ ‫אראפ נעמען די האנט‪.‬‬ ‫אנגעקומען אפאר וועגענער נעבן זיין הויז‪ ,‬איז ער‬ ‫ארויס אויפן טאראסע‪ ,‬דאן האט רבי מאטל'י אריין‬ ‫די מאמע זייענדיג פארלוירן‪ ,‬איז געלאפן צום‬ ‫געקוקט פארן איד אין די אויגן‪ ,‬און דער איד האט‬ ‫ברידער דעם הייליגען צדיק רבי מאטל'י זי"ע און‬ ‫צוריק געקוקט דעם צדיק אין פנים‪.‬‬ ‫מזכיר געווען איר זון מיט בכיות און געבעטן‪ ,‬אז‬ ‫דער ברודער זאל מעורר רחמים זיין אויפן זון‪,‬‬ ‫נאך אפאר מינוט איז דער צדיק ארויס פונעם‬ ‫באלד האט דער צדיק געבעטן די גבאים‪ ,‬אז ער וויל‬ ‫וואגן און דער איד האט אריינגעלאזט דעם צדיק‬ ‫גיין זיך טובל'ן אין מקו'‪ ,‬ווען דער צדיק איז צוריק‬ ‫צו זיך אין שטוב‪ ,‬אבער דארט איז דער צדיק‬ ‫געקומען פון די מקו'‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן צום‬ ‫ווייטער געזעצן קעגן דעם איד און סתם אריין‬ ‫שוועסטער‪ ,‬איך זאג דיר צו‪ ,‬אז בע"ה וועט ער‬ ‫געקוקט אין די אויגן פון דעם איד‪ ,‬נאך פינף מינוט‬ ‫פולקאם געזונט ווערן און מען וועט נישט דארפן‬ ‫זיצן דארט אין קוקען פאר דעם איד אין די אויגן‬ ‫ח"ו שניידן די הענט‪ ,‬און ער וועט נאך מיט די האנט‬ ‫נישט רעדנדיג קיין ווארט‪ ,‬האט זיך די רבי‬ ‫טיילן אסאך צדקה‪.‬‬ ‫אויפגעשטעלט‪ ,‬און ארויס פון זיין הויז און צוריק‬ ‫צו זיין אכסניא‪.‬‬ ‫ווען די מאמע איז צוריק געקומען צום‬ ‫דאקטאר האט ער געזאגט‪ ,‬אז עס איז אים איין‬ ‫דער צדיק איז געבליבן דארט אין דארף אויף‬ ‫געפאלן א געדאנק‪ ,‬אז ער וועט מיט נאדלען אריין‬ ‫שבת קודש‪ ,‬אבער לפלא פלוצלונג מוצאי שבת‬ ‫שפריצן מעדעצינען גלייך אין דעם פארגיפטונג‪,‬‬ ‫זעהן די גבאים ווי דער איד קומט צו גיין צום רבי'ס‬ ‫און דאס וועט אוועק נעמען די פאגיפטונג אי"ה‪,‬‬ ‫אכסניא‪ ,‬און בעט אז ער וויל אריינגיין צום רבין‪,‬‬ ‫עס וועט טאקע אפשר זיין גרויסע יסורים‪ ,‬אבער‬ ‫ווען ער איז אריין איז דער איד געזעצן מיטן רבין‬ ‫מיטן באשעפערס הילף וועט דאס ראטעווען זיין‬ ‫פארשלאסן פאר צוויי שעה‪ ,‬און ווען ער איז ארויס‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫געקומען‪ ,‬איז ער געווען א אנדערע מענטש‪ ,‬און‬ ‫פון דאן איז דער איד געווארן א פולשטענדיגער‬ ‫דערציילענדיג די מעשה האט רבי יעקב אויף‬ ‫בעל תשובה‪ ,‬פון דעם קען מען זעהן וואס די‬ ‫געהויבן זיין ארבל און געוויזן די לעכער וואס‬ ‫הייליגע אויגן פון דעם צדיק האט געקענט‬ ‫זענען געבליבן אין די האנט פון די נאדלען וואס‬ ‫אויפטון‪ ,‬נאר מיטן קוקען אויף דעם איד‪.‬‬ ‫‪59‬‬ ‫אנגעקומען א גביר פון א ווייטע שטאט וואס האט‬ ‫דער דאקטאר האט אריין געשטאכן אין די האנט‪,‬‬ ‫בכלל נישט געוואוסט פונעם חוב‪ ,‬נאר פלוצים‬ ‫און דורך די ברכה פונעם הייליגען פעטער איז ער‬ ‫געפילט א שטארקע התעוררות צו קומען צום‬ ‫געזונט געווארן און אויך געבליבן מיט ביידע‬ ‫רבי'ן‪ ,‬און דער גביר האט איבערגעלאזט אויפן טיש‬ ‫הענט‪.‬‬ ‫פונקט די גענויע סומע וואס האט געפעלט‬ ‫•••‬ ‫אויסצוצאלן יענעם בעל חוב‪.‬‬ ‫אין ספר זכרון לראשונים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫ווען דער צדיק רבי מרדכי דוב מהורנסטייפל זי"ע‬ ‫אין הקדמה פון ספרי עמק שאלה ווערט‬ ‫איז נתקבל געווארן אלס רב אין שטאט‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫הורנסטייפל‪ ,‬איז דארט געווען אן אלטגעזעסענער‬ ‫האט געזוכט אן איידעם פאר זיין טאכטער‪ ,‬איז‬ ‫רייכער איד‪ ,‬א תקיף‪ ,‬וואס פלעגט קאמאנדעווען‬ ‫דער יונגער רבי מרדכי דוב געקומען קיין צאנז‪,‬‬ ‫אויף אלע שטעטל‪-‬ענינים און מען האט אים נישט‬ ‫דער צאנזער רב‪ ,‬וואס איז געווען א שארפער גאון‬ ‫געקענט בייקומען‪ ,‬ביי איינע פון די ערשטע‬ ‫אין הלכה און ש"ס‪ ,‬האט אים פארהערט שעות‬ ‫שאלות בהלכה וואס איז אונטערגעקומען אין‬ ‫לאנג אין טיפע סוגיות הש"ס און פוסקים‪.‬‬ ‫שטעטל‪ ,‬האט דער גביר געוואלט פסק'נען לויט‬ ‫זיין באקוועמליכקייט‪ ,‬און געסטראשעט אז אויב‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב איז אזוי נתפעל‬ ‫דער נייער יונגער רב וועט נישט פאלגן‪ ,‬וועט ער‬ ‫געווארן פון זיין גאונות‪ ,‬בקיאות און קלארקייט אין‬ ‫אים נישט לאזן וואוינען אין שטעטל‪.‬‬ ‫יעדן ווינקל פון תורה‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫אויסגעדריקט מיט התפעלות‪" ,‬ער קען ש"ס און‬ ‫האט דער צדיק רבי מרדכי דוב זי"ע‬ ‫פוסקים אויף די שפיץ פינגער ווי אן אלטער גאון‬ ‫געענטפערט פאר דעם גביר מיט אן אומבויגזאמען‬ ‫ופוסק הדור"‪ ,‬נאך דער חתונה פלעגט דער‬ ‫פעסטקייט‪" ,‬איך האב מקבל געווען די רבנות צו‬ ‫הייליגער דברי חיים רעדן מיט גרויס דרך ארץ‬ ‫פסק'נען לויט דעם שלחן ערוך‪ ,‬נישט לויט דעם‬ ‫איבער זיין איידעם‪ ,‬און אסאך שווערע הלכה‬ ‫גביר'ס בייטל‪ ,‬אויב דארף איך זיך בייגן פאר‬ ‫שאלות פלעגט דער דברי חיים שיקן צו אים זאל‬ ‫מענטשן‪ ,‬בין איך גרייט שוין יעצט איינצופאקן די‬ ‫עס מברר זיין‪ ,‬וואס פון דעם זענען שפעטער‬ ‫פעקלעך און אוועקפארן‪ ,‬אבער דעם אמת פון דער‬ ‫געדרוקט געווארן די שו"ת "עמק שאלה" און "תורי‬ ‫תורה וועל איך נישט בייטן פאר קיין שום הון‬ ‫זהב"‪.‬‬ ‫דעלמא"‪ ,‬ווען דער גביר האט געזען אז דער יונגער‬ ‫•••‬ ‫רב האט קיין שום פחד פאר געלט אדער כבוד‪ ,‬נאר‬ ‫אין בית טשרנוביל ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫בלויז פאר השי"ת‪ ,‬האט ער זיך געבויגן און אים‬ ‫צדיק וקדוש רבי מרדכי דוב מהורנסטייפל זי"ע‪,‬‬ ‫מכבד געווען זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫אויסער זיין געוואלדיגער גאונות אין לערנען‪ ,‬איז‬ ‫•••‬ ‫ער געווען אן עובד השם מיט א מורא'דיגע קדושה‬ ‫אין ספר עטרת מרדכי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫וטהרה‪ ,‬מען פארציילט‪ ,‬אז אפילו אין די ביטערע‬ ‫דער הייליגער הורניסטייפלער זי"ע פלעגט‬ ‫פראסטיגע אוקראינישע ווינטער נעכט‪ ,‬ווען דאס‬ ‫פארטיילן ריזיגע סומעס פאר צדקה‪ ,‬און שטיצן‬ ‫וואסער אין מקוה איז געווען פארפרוירן מיט א‬ ‫אלמנות און יתומים‪ ,‬און חתונה מאכן ארימע‬ ‫דיקן שיכט אייז‪ ,‬פלעגט ער זיך נישט מונע זיין פון‬ ‫חתנים און כלות‪ ,‬ער פלעגט זיך אריינלאזן אין‬ ‫גיין טובל'ן פארן דאווענען‪ ,‬ווען די מקורבים האבן‬ ‫שווערע חובות כדי צו ראטעווען אידן פון ח"ו‬ ‫אים געבעטן אז ער זאל היטן אויף זיין געזונט‪,‬‬ ‫פארשעמט ווערן צוליב זייער ארעמקייט‪.‬‬ ‫פלעגט ער ענטפערן מיט א פשטות‪" ,‬די‬ ‫ווארעמקייט פון קדושת התורה און די ברענענדיגע‬ ‫איינמאל איז א בעל חוב געקומען צום רבין‬ ‫ליבשאפט צום באשעפער קען צעשמעלצן דאס‬ ‫מאנען א גרויסע סומע געלט און געשריגן אז ער‬ ‫קעלטסטע אייז"‪.‬‬ ‫מוז עס באלד האבן‪ ,‬דער רבי האט אים געזאגט‬ ‫•••‬ ‫מיט א רואיגקייט‪" ,‬זארג נישט‪ ,‬דער רבונו של עולם‬ ‫אין ספר עטרת מרדכי ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איז מיין שותף אין די מצוות‪ ,‬און ער לאזט נישט‬ ‫דער הייליגער הורניסטייפלער רב איז געווען‬ ‫קיין חובות אפען"‪ ,‬לפלא נאך יענעם זעלבן טאג איז‬ ‫‪60‬‬ ‫וואס איז ארויס פון זיין מויל איז געווען‬ ‫באקאנט מיט זיין עקסטרעמער זהירות אין‬ ‫אפגעוואויגן מיט פונקטליכקייט ווי גאלד‪.‬‬ ‫שמירת העיניים‪ ,‬ווען ער פלעגט דארפן‬ ‫ארויספארן פון שטעטל פאר רבנות‪-‬ענינים אדער‬ ‫אפילו ווען מען פלעגט קומען צו אים מיט‬ ‫פאר צרכי ציבור‪ ,‬פלעגט ער אראפלאזן די היט טיף‬ ‫שווערע דין תורות און שטעטלדיגע סכסוכים‪,‬‬ ‫איבער די אויגן און זיך אריינטוהן אין א גמרא‬ ‫פלעגט ער הערן די טענות מיט גרויס געדולד‪,‬‬ ‫אדער תהלים‪ ,‬אזוי אז ער האט בכלל נישט געזען‬ ‫אבער אליין רעדן בלויז די קלארע הלכה'דיגע‬ ‫וואס טוט זיך ארום זיך‪.‬‬ ‫ווערטער אן אריינפארן אין קיין שום פערזענליכע‬ ‫קריגערייען אדער לשון הרע‪ ,‬חסידים האבן‬ ‫איינמאל‪ ,‬בשעת א נסיעה אויף א וואגן‪ ,‬איז א‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז צוליב זיין געוואלדיגע קדושת הפה‬ ‫פארבייגייענדיגער רייכער פריץ דורכגעפארן מיט‬ ‫זענען זיינע ברכות און תפילות נתקבל געווארן‬ ‫א גאנצן פאראד און געמאכט א גרויס גערודער‪,‬‬ ‫אויבן אין הימל ווי א חותם‪.‬‬ ‫דער בעל עגלה האט זיך אומגעקוקט‪ ,‬אבער דער‬ ‫•••‬ ‫רבי איז געזעצן פונקט ווי פריער אן רירן דעם קאפ‪,‬‬ ‫אין שושלת צאנז וטשערנאביל ווערט‬ ‫שפעטער האט מען אים געפרעגט צי ער האט‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז זיין עבודת הקודש איז געווען‬ ‫געזען דעם פריץ‪ ,‬האט ער מיט א פשטות‬ ‫געפלאכטן מיט א שרעקליכער התמדת התורה‪,‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬דער אויג איז באשאפן געווארן צו‬ ‫נאך א לאנגן טאג פון פסק'נען שאלות‪ ,‬העלפן‬ ‫קוקן אין הייליגע אותיות און אויף די מעשי ידיו‬ ‫נצרכים און פירן די עדה‪ ,‬פלעגט ער זיך פארשליסן‬ ‫פונעם בורא‪ ,‬פארוואס זאל איך עס פארשוועכן מיט‬ ‫אין זיין חדר מיוחד‪ ,‬דארט פלעגט ער שטיין שעה'ן‬ ‫גארנישט"‪.‬‬ ‫לאנג ביי דער ליכט און לערנען ראשונים און‬ ‫•••‬ ‫אחרונים מיט א קול דממה דקה‪.‬‬ ‫אין ספר זכרון לראשונים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫די חסידים האבן דערציילט‪ ,‬אז ביים שבת טיש‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין רעבעצין די צדקת‬ ‫פלעגט זיין צורה שיינען מיט אן‬ ‫מרת רייצא ע"ה פלעגט כסדר משמש זיין איר‬ ‫איבערמענטשליכער ליכטיגקייט‪ ,‬בשעת ער‬ ‫הייליגע מאן און פון מאל צו מאל אריינברענגען א‬ ‫פלעגט זאגן תורה אדער זינגען די זמירות‪ ,‬פלעגט‬ ‫ווארעמע טיי אינמיטן דער נאכט‪ ,‬און אפטמאל‬ ‫ער זיך אינגאנצן אפשיידן פון דער וועלט‪ ,‬ביז מען‬ ‫פלעגט זי טרעפן די טיי אינדערפרי אומבארירט‪,‬‬ ‫האט ממש געקענט פילן די יראת הכבוד אין גאנצן‬ ‫ווייל ער איז געווען אזוי פארטיפט אין דער שכינה‬ ‫צימער‪.‬‬ ‫הקדושה און אין דער תורה‪ ,‬אז ער האט פשוט‬ ‫פארגעסן פונעם גוף און זיינע באדערפענישן‪.‬‬ ‫איינע פון די באקאנטע עובדות וואס די‬ ‫•••‬ ‫תלמידים און חסידים האבן דערציילט‪ ,‬אז אמאל‬ ‫אין ספר עטרת מרדכי ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫אינמיטן קידוש מאכן פרייטאג צו נאכטס‪ ,‬האט ער‬ ‫רייכער איד פון קיעוו האט געהאט אן איינציג קינד‬ ‫געהאלטן דעם בעכער מיט אזא דביקות און‬ ‫וואס איז שווער קראנק געווארן‪ ,‬די גרעסטע‬ ‫רעטערניש‪ ,‬אז די מענטשן ארום האבן מורא‬ ‫דאקטוירים האבן שוין אויפגעגעבן און געזאגט אז‬ ‫געהאט אז דער בעכער וועט ארויספאלן פון זיינע‬ ‫עס איז מער נישטא קיין נאטירליכע האפענונג‪,‬‬ ‫הענט‪ ,‬אבער דאס כוס איז געבליבן פעסט ווי א‬ ‫מיט די לעצטע כוחות און האפענונג איז דער‬ ‫שטיין‪ ,‬און די אויגן האבן געפלאקערט מיט‬ ‫צובראכענער פאטער געלאפן קיין הורניסטייפל‬ ‫ליכטיגע טרערן פון הייליגע התלהבות‪.‬‬ ‫צום הייליגן צדיק רבי מרדכי דוב זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די הקדמת פון ספר עמק חכמה ווערט‬ ‫דער רבי האט אים אויסגעהערט מיט גרויס‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק רבי מרדכי דוב זי"ע האט‬ ‫מיטגעפיל‪ ,‬אבער גלייך געזאגט מיט א פעסטקייט‪,‬‬ ‫געהאט א שטרענגע קבלה אויף זיך צו היטן דאס‬ ‫"דער רבונו של עולם איז א רופא כל בשר‪ ,‬און זיין‬ ‫מויל פון יעדן איבריגן ווארט וואס איז נישט קיין‬ ‫רפואה איז העכער אלע דאקטוירים‪ ,‬גיי אהיים‪ ,‬זיי‬ ‫דברי תורה‪ ,‬תפילה‪ ,‬אדער הילף פאר א צווייטן איד‪,‬‬ ‫מקבל אויף זיך צו שטיצן תלמידי חכמים מיט אן‬ ‫מען פלעגט זאגן אויף דעם צדיק‪ ,‬אז יעדעס ווארט‬ ‫‪61‬‬ ‫דער רבי האט זיי בארואיגט און געזאגט‪,‬‬ ‫אפענער האנט‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט‬ ‫"זארגט נישט‪ ,‬דער שופט כל הארץ פירט די וועלט‪,‬‬ ‫העלפן"‪ ,‬דער רבי האט אים געגעבן א ברכה און א‬ ‫נישט דער רשע"‪ ,‬און דער רבי האט געהייסן דעם‬ ‫שטיקל שריים‪ ,‬ווען דער פאטער איז‬ ‫איד זאל גיין צום משפט מיט בטחון‪ ,‬און פארן‬ ‫צוריקגעקומען אהיים‪ ,‬זענען די דאקטוירים‬ ‫אריינגיין זאגן דריי מאל דעם קאפיטל קכ"א אין‬ ‫געשטאנען געפלעפט‪ ,‬פונקט אין יענע שעה ווען‬ ‫תהלים )"שיר למעלות אשא עיני אל ההרים"(‪,‬‬ ‫דער רבי האט געגעבן די ברכה‪ ,‬איז דאס הויכע היץ‬ ‫אינמיטן דעם משפט איז געשען אן אומגלויבליכע‬ ‫פלוצים געפאלן און דאס קינד האט זיך‬ ‫זאך‪ ,‬דער הויפט ריכטער האט אנגעהויבן פארשן‬ ‫געשטארקט ביז ער איז אינגאנצן אויסגעהיילט‬ ‫די פאפירן און געטראפן קלארע סתירות אין די‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫עדות פונעם אנקלאגער‪ ,‬דער ריכטער האט זיך‬ ‫•••‬ ‫אזוי אויפגערעגט אויפן באאמטן פארן פארדרייען‬ ‫אין ספר זכרון לראשונים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דעם געריכט‪ ,‬אז ער האט אינגאנצן מבטל געווען‬ ‫א ערליכער חסידישער איד איז געווען חתונה‬ ‫דעם קלאגע און דער איד איז ארויס פריי אויף דער‬ ‫געהאט איבער פופצן יאר און נישט געהאט קיין‬ ‫מינוט‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬ער פלעגט פארן צו אסאך צדיקים‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫די ישועה האט זיך פארזוימט צו קומען‪ ,‬ווען ער‬ ‫אין שושלת טשערנאביל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איז געקומען איינמאל צום צדיק רבי מרדכי דוב‬ ‫א יונגערמאן וואס האט פארלוירן זיין גאנצע‬ ‫מהורנסטייפל זי"ע‪ ,‬האט ער זיך מזכיר געווען מיט‬ ‫פרנסה און געשטאנען פאר א ביטערע‬ ‫ביטערע בכיות‪ ,‬און געבעטן דעם צדיק זאל אים‬ ‫צוזאמענבראך‪ ,‬איז געקומען זיך באקלאגן זיין‬ ‫וואונטשן א ישועה‪.‬‬ ‫ביטער הארץ פארן צדיק מהורנסטייפל זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫רבי האט אים געפרעגט מיט וואסערע געשעפטן‬ ‫האט דער צדיק רבי מרדכי דוב זי"ע‬ ‫ער איז פארנעמען‪ ,‬האט דער יונגערמאן געזאגט‬ ‫אריינגעקוקט טיף אין זיין קוויטל‪ ,‬געשוויגן א‬ ‫פארן רבין‪ ,‬אז מען האט אים אנגעבאטן א געוויסן‬ ‫לאנגע וויילע‪ ,‬און דאן געזאגט‪" ,‬אויב דו ביסט‬ ‫האנדל מיט תבואה‪ ,‬אבער אלע זאגן אז עס איז א‬ ‫גרייט מקבל צו זיין אויף זיך צו עוסק זיין אין מצוות‬ ‫שאד די צייט ווייל דער מארק איז זייער שוואך‪.‬‬ ‫הכנסת כלה אן קיין שום פניות‪ ,‬וועט זיך עפענען‬ ‫פאר דיר די שערי רחמים און די וועסט אי"ה מיטן‬ ‫האט אים דער רבי געזאגט‪" ,‬הייב אן יענעם‬ ‫באשעפער'ס הילף געהאלפן ווער מיט א ישועה"‪,‬‬ ‫מסחר‪ ,‬און זאלסט געדענקען צו אפשיידן מעשר‬ ‫דער איד האט גלייך אונטערגענומען אויסצוצאלן‬ ‫פון יעדן רובל וואס קומט אריין‪ ,‬נאך פאר דו קויפסט‬ ‫די גאנצע חתונה און קליידונג פאר א כלה א יתום‬ ‫ברויט פאר דיין אייגן הויז"‪ ,‬דער יונגערמאן האט‬ ‫פון שטעטל‪ ,‬נאך יענעם יאר איז געבוירן געווארן‬ ‫געפאלגט‪ ,‬און אין יענע וואכן זענען די פרייזן פון‬ ‫ביי אים א געזונט אינגל‪ ,‬און דער הייליגער צדיק‬ ‫תבואה פלוצים געשטיגן אויף אן אומגעווענליכן‬ ‫רבי מרדכי דוב איז אליין געווען דער סנדק ביים‬ ‫אופן איבער גאנץ רוסלאנד‪ ,‬און דער יונגערמאן‬ ‫ברית‪.‬‬ ‫האט געמאכט גרויסע פארדינסטן און איז געווארן‬ ‫•••‬ ‫איינער פון די באקאנטע בעלי צדקה אין דעם‬ ‫אין ספר מקור חיים ווערט געברענגט‪ ,‬אז א‬ ‫געגנט‪.‬‬ ‫אידישער סוחר אין דער געגנט איז פאר'מסר'ט‬ ‫געווארן דורך אן אנטיסעמיטישן באאמטן‪,‬‬ ‫וועלכער האט געווארפן אויף אים א שקר'דיגן‬ ‫בלבול איבער פאלשע שטייערן‪ ,‬דער אורטייל פאר‬ ‫אזא זאך אין יענע צייטן איז געווען יארן לאנג אין‬ ‫די קאלטע פונסטערע תפיסות אין סיביר‪ ,‬די‬ ‫משפחה איז געקומען צו לויפן צום רבי'ן דער צדיק‬ ‫רבי מרדכי דוב מהרנסטייפל זי"ע‪ ,‬און מזכיר‬ ‫געווען דעם סוחר אז ער זאל געראטעוועט ווערן‬ ‫פון די בלבול‪.‬‬ ‫‪62‬‬ ‫דערנאך איז ער געווארן דער שניידער פון זיין‬ ‫יארצייט כ"ג אלול‬ ‫שטאט‪ ,‬און אונעם שטאט פון זיין טאטע האבן‬ ‫נישט געוואוינט קיין סאך אידן און עס איז אפילו‬ ‫הרה"ק רבי אורי ב"ר פנחס זי"ע‪) ,‬קלוגהויפט(‬ ‫נישט געווען קיין מנין‪.‬‬ ‫בעל אמרי קדוש‪ ,‬מסטרעליסק‬ ‫"הנקרא השרף מסטרעליסק"‬ ‫ווען דער הייליגער שרף איז געבוירן געווארן‪,‬‬ ‫איז דער טאטע געווען אין א שרעקליכע דחקות‬ ‫און ער האט נישט געהאט קיין געלט צו דינגען א‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט יאנוב‪ ,‬בשנת תקי"ז‪.‬‬ ‫מנין אידן פון א דערנעבעדיגן שטעטל‪ ,‬ווי דער‬ ‫מנהג איז געווען בימים ההם ווען מען האט‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי פנחס זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫געברויכט מנין‪.‬‬ ‫געווען דער שניידער אין שטאט יאנוב‪ ,‬א פשוטער‬ ‫איד אבער א גרויסער ירא שמים און א מדקדק‬ ‫ווען דער טאג פונעם ברית איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫במצוות‪.‬‬ ‫איז דער טאטע געווען גאר שטארק צובראכן‪ ,‬אז‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת רבקה ע"ה‪.‬‬ ‫ער האט נישט קיין מנין צו אפרעכטן דעם ברית פון‬ ‫זיין קינד‪ ,‬איז דער טאטע ארויס צום פרשת דרכים‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז די מאמע זייענדיג א צדקת‪,‬‬ ‫צווישן זיין שטאט‪ ,‬און דעם נאנטן שטאט‪ ,‬און‬ ‫איז אמאל געגאנגען צום הייליגען מגיד ממזריטש‬ ‫געהאפט אז ער וועט טרעפן אידן וואס פארן דארט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זיך אפגערעדט‪ ,‬אז איר מאן איז א גאר‬ ‫דורך‪ ,‬און אפשר וועלן זיי מסכים זיין אריין צו‬ ‫פשוטע איד‪ ,‬אבער דער מגיד האט גאר גוט‬ ‫קומען מצרף זיין די מנין פארן ברית‪.‬‬ ‫געוויסט וואסערע ערליכע איד דער מאן איז‪ ,‬האט‬ ‫ער געגעבן א ברכה פאר די מאמע‪ ,‬אז זי וועט האבן‬ ‫ווען עס איז שוין דורך חצות און דער טאטע‬ ‫א קינד וואס וועט באלייכטן די וועלט מיט זיין‬ ‫האט נישט געקענט טרעפן קיין אידן וואס זאלן‬ ‫קדושה און תורה‪ ,‬און דערפאר האט מען דעם קינד‬ ‫וועלן קומען מצרף זיין די מנין‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫גערופן מיטן נאמען "אורי" וואס מיינט‬ ‫אנגעהויבן זייער וויינען און געבעטן דעם‬ ‫לעכטיגקייט‪.‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז ער זאל אים שיקן א מנין‪ ,‬כדי ער‬ ‫זאל קענען מקיים זיין די מצוה און אריין ברענגען‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש ונורא‬ ‫זיין קינד בבריתו של אברהם אבינו ע"ה מיט א מנין‬ ‫מאוד‪ ,‬און ווי צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬איז דער‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫צדיק געווען א צדיק יסוד עולם‪ ,‬וקדוש מרחם אמו‪,‬‬ ‫אויך איז ער געווען מפורסם אלס א גאון וגדול‬ ‫פלוצלונג זעט די טאטע אז עס קומט צו פארן‬ ‫בתורה‪ ,‬זיין עבודת השם איז געווען מיט א‬ ‫א וואגן‪ ,‬און ווען די אידן האבן געזען אז דער טאטע‬ ‫געוואלדיגע ברען און א אש דקדושה און דערפאר‬ ‫וויינט האבן זיי געפרעגט וואס גייט פאר‪ ,‬האט די‬ ‫האט מען אים גערופן "דער שרף מסטרעליסק"‪,‬‬ ‫טאטע זיי דערציילט‪ ,‬אז ער ברויך מאכן א ברית און‬ ‫ער האט נישט קיין מנין און אויך האט ער נישט די‬ ‫ער איז געווען א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫צרכי הסעודה פארן ברית סעודה‪.‬‬ ‫הארץ‪ ,‬און ער האט זיין גאנץ לעבן משפיע געווען‬ ‫פרנסה ברוח און עשירות פאר אידישע קינדער‬ ‫האבן די אידן אויפן וואגן געזאגט‪ ,‬זייט נישט‬ ‫מיט זיין גרויסן כח‪ ,‬טויזענטער אידן יראים‬ ‫צובראכן‪ ,‬ווייל מיר קומען יעצט פון א חתונה‪ ,‬און‬ ‫ושלמים האבן זיך מסתופף געווען בצלו פון דער‬ ‫מיר האבן מיט זיך כל טוב וטוב וואס איר וועט‬ ‫גרויסן צדיק וקדוש און געקומען מיט האלטן זיין‬ ‫קענען ניצן פארן סעודה‪ ,‬און אויך האבן מיר א רב‬ ‫עבודת הקדוש וואס איז געווען מיט א קדושה און‬ ‫און א בעל מנגן וואס וועט באשיינען דעם ברית‪,‬‬ ‫התלהבות צום בורא כל עולמים‪.‬‬ ‫און די טאטע איז געווארן גאר שטארק בשמחה‪ ,‬אז‬ ‫ער וועט קענען אפרעכטן די ברית פאר זיין זון ווי‬ ‫דער הייליגער שרף זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫דער טאטע איז דאך געווען קודם א בעל עגלה און‬ ‫‪63‬‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ארי' לייב מפרמישלאן זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער שרף זי"ע אויס געפירט‪,‬‬ ‫הרה"ק החוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫דער סנדק איז געווען אברהם אבינו ע"ה‪ ,‬דער רב‬ ‫הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען משה רבינו ע"ה‪ ,‬און דער בעל מנגן איז‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי מנעשכיז זי"ע‪.‬‬ ‫געווען דוד המלך ע"ה‪ ,‬וואס צוליב די חביבות‬ ‫המצווה וואס דער טאטע האט געהאט און מיט זיין‬ ‫אבער זיין רבו מובהק איז געווען הרה"ק רבי שלמה‬ ‫געוואלדיגע תמימות און ערליכקייט‪ ,‬זענען אלע‬ ‫מקארלין זי"ע‪.‬‬ ‫דריי געקומען זיך מצרף זיין ביים ברית‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער שרף‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אורי מסטרעליסק זי"ע‬ ‫זי"ע איז ארויס זיכן א רבי‪ ,‬און ווען ער איז דאס‬ ‫איז געווען מפורסם‪ ,‬מיט זיין געוואלדיגע עבודת‬ ‫ערשטע מאל אנגעקומען צום הייליגען צדיק‬ ‫התפלה וואס ער האט מקבל געווען פון זיין‬ ‫מקאריץ זי"ע‪ ,‬האט אים רבי פנחס'ל מקאריץ‬ ‫הייליגען רבין הרה"ק רבי שלמה מקארלין זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫געגעבן שלום עליכם‪ ,‬אבער האט אים גלייך‬ ‫פלעגט דאווענען מיט א גרויסע ברען און א אש‬ ‫געזאגט‪ ,‬גיי לשלום ווייל איך בין נישט דיין רבי‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫משורש נשמתך‪.‬‬ ‫הרה"ק המגיד ממעזריטש זי"ע האט געזאגט‬ ‫אויפן הייליגען שרף זי"ע‪ ,‬אז ער איז געווען א קדוש‬ ‫דאן איז דער שרף געגאנגען צום הייליגען‬ ‫מרחם אמו‪ ,‬און מימות אחיה השילוני איז נישט‬ ‫צדיק הרה"ק רבי מרדכי מנעשכיז זי"ע‪ ,‬און פון‬ ‫געווען א מענטש אויף די וועלט‪ ,‬וואס האט געהאט‬ ‫דארט איז ער געגאנגען צו הרה"ק רבי זושא‬ ‫די וויסענשאפט פון נשמות ישראל‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫מאניפולי זי"ע‪ ,‬דער הייליגער רבי ר' זושא האט‬ ‫הייליגער שרף‪ ,‬אויך האט דער מגיד געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫דעם שרף גאר שטארק מקרב געווען‪ ,‬און ווען ער‬ ‫האט געקענט אסאך בעלי רוח הקודש‪ ,‬אבער א בעל‬ ‫האט זיך געזעגנט פון רבי ר' זושא‪ ,‬האט ער געגעבן‬ ‫רוח הקודש אמיתי האט ער נאר געזען אין‬ ‫א ברכה‪ ,‬די שכינה זאל זיך נישט אפטון פון דיר דיין‬ ‫סטרעליסק‪.‬‬ ‫גאנץ לעבן‪ ,‬און בקרוב זאלסטו טרעפן א רבין לויט‬ ‫דיין שורש נשמה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע האט געזאגט‪,‬‬ ‫אז דער הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע איז דער‬ ‫דאן איז דער הייליגער שרף אנגעקומען קיין‬ ‫רעכטער האנט פאר משיח צדקנו‪ ,‬און הרה"ק רבי‬ ‫קארלין‪ ,‬און אזוי ווי ער האט געטראפן דעם‬ ‫מרדכי מנדבורנא זי"ע האט מעיד געווען בזה"ל‪,‬‬ ‫הייליגען צדיק הרה"ק רבי שלמה מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫"האחד היה השרף מסטרעליסק‪ ,‬שעבודתו בזקנותו‬ ‫און האט אים געגעבן די האנט שלום צו נעמען‪,‬‬ ‫היתה כבימי חרפו"‪ ,‬און דער הייליגער שרף זי"ע‬ ‫האט פאר דעם שרף באפאלען א גאר גרויסע פחד‬ ‫האט זיך אמאל אויסגעדריקט‪ ,‬אז מוצאי שבת‬ ‫און א אימה גדולה‪.‬‬ ‫קודש‪ ,‬כל זמן ער האט נאכנישט געמאכט קיין‬ ‫הבדלה‪ ,‬איז די שליסעל פון גיהנום אין זיינע הענט‪.‬‬ ‫דאן האט ער פארשטאנען‪ ,‬אז דאס איז זיין‬ ‫רבי‪ ,‬ווייל ווי חז"ל זאגן דאך‪ ,‬מורא רבך כמורא‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫שמים‪ ,‬און פון דאן איז ער געבליבן מקושר צו זיין‬ ‫בלומא ע"ה‪,‬‬ ‫רבין מקארלין‪ ,‬און געווארן פון זיינע תלמידים‬ ‫בת הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע מגדולי‬ ‫מובהקים‪ ,‬און ווי זיין רבי האט זיך אמאל אויס‬ ‫תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫געדריקט אויפן תלמיד‪ ,‬מיין תלמיד דער שרף איז‬ ‫ער האט זיך מסתופף געווען בצלו פון די צדיקי‬ ‫שקול ווי טויזענט פון מיינע חסידים‪.‬‬ ‫הדור און זיך גערעכנט אלס א תלמיד פון אסאך‬ ‫צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז די קשר צווישן דעם‬ ‫הייליגען רבין מקארלין און זיין תלמיד דער שרף‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען גאר גרויס‪ ,‬די צוויי האבן צוזאמען עוסק‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יוסף מאוסטראה הנקרא רב ייב"י‬ ‫געווען אין גאר געהויבענע זאכן‪ ,‬און די רבי האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫‪64‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫פארן תלמיד איבער געגעבן זיין עבודת הקודש פון‬ ‫הרה"ק רבי יהושע אשר מפוריסוב זי"ע‪,‬‬ ‫דינן דעם הייליגען באשעפער מיט א מסירת נפש‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר זאב מבוטשעטש זי"ע‪,‬‬ ‫און יעדער וואס איז נאר געשטאנען אינעם‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי זיסקינד סג"ל לאנדא מסטריא‬ ‫געגענט ווי דער צדיק מסטרעליסק האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געדאווענט‪ ,‬איז נתעורר געווארן צו תשובה און‬ ‫הרה"ק רבי חנוך העניך בעל לב שמח מאלעסק‬ ‫תיקון המעשים‪ ,‬און צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז דער‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער שרף האט בשעת'ן דאווענען אויס‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מסטרעטין זי"ע‪,‬‬ ‫געוואשן די נשמות פון זיינע תלמידים‪ ,‬ער האט ‪24‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל פירוש מהרי"א‬ ‫שעה פון טאג געברענט פון גרויס פחד און יראת‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫הבורא‪.‬‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער שרף‬ ‫הרה"ק רבי אורי השרף מסטרעליסק זי"ע‬ ‫מסטרעליסק זי"ע האט גאר אסאך מדריך געווען‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬יעדער רבי איז א שורש נשמה פון‬ ‫זיינע תלמידים צו ממאס זיין אין דברים גשמיים‪,‬‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬אבער מיין רבי ר' שלמה מקארלין זי"ע‬ ‫און נאר זיין צו געבינדן צום באשעפער מיט‬ ‫איז געווען שורש כל השרשים‪ ,‬און וועגן דעם האט‬ ‫רוחניות‪ ,‬און אפילו ער האט גאר אסאך משפיע‬ ‫ער געהאט א כח ארויף צו ברענגען יעדן איד‪,‬‬ ‫געווען א שפע אין פרנסה פאר אידישע קינדער‪,‬‬ ‫אפילו די פחות שבפחותים‪ ,‬מבירא עמיקתא‬ ‫האבן אבער זיינע תלמידים בכלל נישט געברויכט‬ ‫לאיגרא רמא‪.‬‬ ‫קיין געלט‪ ,‬זיין גאנצע עבודת השם איז צו‬ ‫געגאנגען מיט א דחקות און עניות‪.‬‬ ‫אויך דערציילט מען‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫רוזינער זי"ע האט אמאל געבעטן דעם זון פונעם‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער שרף‬ ‫הייליגען שרף הרה"ק רבי שלמה זי"ע‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫געזאגט פארן הייליגער רוזינער זי"ע‪ ,‬אז זיינע‬ ‫דערציילן עפעס פון די גדלות פון זיין טאטן זי"ע‪.‬‬ ‫תלמידים ברויכן נישט קיין עשירות‪ ,‬און ווען די רבי‬ ‫האט געפרעגט זיינע תלמידים‪ ,‬וואס זענען דארט‬ ‫האט רבי שלמה דערציילט‪ ,‬אז יעדן טאג‬ ‫געשטאנען‪ ,‬אויב זיי ווילן עשירות‪ ,‬האבן אלע‬ ‫בעפאר די טאטע איז ארויס דאווענען‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫איינס ביי איינס געזאגט אז ניין‪ ,‬אויסער איין חסיד‬ ‫געזעגנט פון זיין משפחה‪ ,‬ווייל אפשר ביים‬ ‫וואס האט געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז זיין ווייב וויל יא‬ ‫דאווענען וועט ער נסתלק ווערן פון גרויס דביקות‬ ‫עשירות‪ ,‬האט אים די רבי געגעבן א ברכה און ער‬ ‫בשם און פון גרויס פחד הבורא‪ ,‬און אויך האט ער‬ ‫איז נתעשר געווארן‪ ,‬און ער איז געווען פון די‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ביי אים אין שטוב ליגט א קאסטן מיט‬ ‫גרויסע תומכים אין חצר פון זיין גרויסן רבין דער‬ ‫דברי תורה פון זיין רבין דער הייליגער קארלינער‬ ‫שרף מסטרעליסק זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און מען זאל ח"ו נישט מאכן א טעות אז דאס‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיין בן יחיד הרה"ק‬ ‫זענען דברי תורה פון אים‪ ,‬ווייל דער טאטע איז‬ ‫געווען גאר שטארק נזהר אין דעם מידות האמת‪.‬‬ ‫רבי שלמה מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו‪,‬‬ ‫אבער ליידער האט ער נישט מעריך ימים געווען‬ ‫און ער איז נסתלק געווארן ‪ 4‬חדשים נאכן טאטן‪,‬‬ ‫ער האט געהאט תלמידים צדיקים וקדושים‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דערציילט‪ ,‬אז בעפאר זיין פטירה‬ ‫האט דער זון געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך ווייס נישט ווי‬ ‫מ'קען לעבן נאך אזא טאטען"‪.‬‬ ‫בנו הרה"ק רבי שלמה מסטרעליסק זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר בער לייפער מנדבורנא זי"ע‪,‬‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער פלאם מאלעסק זי"ע‪,‬‬ ‫אינעם ספר אמרי קדוש‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יהודה צבי מסטרעטין זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אהרן משה מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער שרף‬ ‫הרה"ק רבי זאב וואלף שענבלום מלבוב זי"ע‪,‬‬ ‫איז נסתלק געווארן פון די וועלט‪ ,‬ווייל וויבאלד ער‬ ‫הרה"ק בעל השר שלום מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫‪65‬‬ ‫א שטאט נישט ווייט פון סטרעליסק‪ ,‬און מען האט‬ ‫איז דאך געווען א גרויסע מליץ יושר אויף אידישע‬ ‫דעם איד געפרעגט‪ ,‬וואס איז ביי ענק אין שטאט‬ ‫קינדער אויף די וועלט‪ ,‬האט מען אים מצרף געווען‬ ‫פאר געקומען די וואך‪ ,‬האט דער איד דערציילט‪,‬‬ ‫אונעם בי"ד אויבן בעולם העליון‪.‬‬ ‫אז א איד איז נפטר געווארן ערב שבת קודש‪ ,‬און‬ ‫מען איז נאך אנגעקומען צו בערדיגן דעם נפטר‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ג אלול בשנת תקפ"ו‪,‬‬ ‫ערב שבת בעפאר דעם זמן‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫סטרעליסק‪.‬‬ ‫האט דער בעלזא רב דערציילט‪ ,‬אז דער איד‬ ‫איז געווען א גרויסער תומך פארן שרף‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביי סתימת הגולל ווען דער‬ ‫מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬און ווען ער איז ארויף געקומען‬ ‫זון רבי שלמה זי"ע האט אנגעהויבן זאגן דעם‬ ‫בעולם העליון‪ ,‬האט מען אים אריין געפירט אין גן‬ ‫ערשטן קדיש נאכן טאטן‪ ,‬האט ער געזאגט "יתגדל‬ ‫עדן‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען מוצאי שבת‬ ‫ויתקדש שמיה רבא"‪ ,‬אבער דאן האט ער זיך אפ‬ ‫קודש‪ ,‬האט מען אים געוואלט אריין טראגן אין‬ ‫געשטעלט‪ ,‬ווען מען האט אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס‬ ‫גיהנום‪.‬‬ ‫ער שטעלט זיך אפ‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬דער טאטע‬ ‫איז א שרף און ער איז שוין לאנג תחת כסא הכבוד‪,‬‬ ‫אבער דער הייליגער שרף האט געזאגט פאר‬ ‫און ער ברויך שוין נישט גיין העכער‪ ,‬און ווען מען‬ ‫די שליחים‪ ,‬אז ער איז נישט מסכים אז דער איד‬ ‫האט דאס פארציילט פאר הרה"ק רבי צבי הירש‬ ‫זאל גיין אין גיהנום‪ ,‬אבער ווען די שליחים האבן‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪ ,‬האט ער געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווי‬ ‫געזאגט פארן שרף‪ ,‬אז ער האט נישט קיין דעה‪,‬‬ ‫נעמט מען אזאנע קינדער‪ ,‬וואס זאלן וויסן ווי זייער‬ ‫האט דער הייליגער שרף געזאגט‪ ,‬אויב אזוי וועל‬ ‫טאטע איז"‪.‬‬ ‫איך אויסלעשן דעם גיהנום‪ ,‬און דאס האט דער‬ ‫הייליגער שרף געטון מיטן אויס גיסן די כוס ביי‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫הבדלה‪ ,‬און יעדעס מאל ער האט דאס אויס געגאסן‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫האט ער מער אויס געלאשען דעם גיהנום‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער שרף מסטרעליסק‬ ‫מעשיות‬ ‫זי"ע אנגעקומען אין א שטאט‪ ,‬און זיך געשטעלט‬ ‫דאווענען‪ ,‬און ווי זיין מנהג איז געווען‪ ,‬האט ער גאר‬ ‫איין שבת איז דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫שטארק מאריך געווען מיטן דאווענען‪ ,‬האט אים‬ ‫זי"ע געווען ביי זיין רבין דער הייליגער שרף‬ ‫דער רב פון שטאט געפרעגט‪ ,‬איר זענט נישט‬ ‫מסטרעליסק זי"ע אויף שבת קודש‪ ,‬מוצאי שבת‬ ‫חושש צו וואס די גמרא זאגט ביי רבי עקיבא‬ ‫ווען דער הייליגער שרף האט געמאכט הבדלה‪,‬‬ ‫)מסכת ברכות ל"א( כשהתפלל עם הציבור היה‬ ‫האט זיך דער כוס אויסגעגאסן אינמיטן הבדלה‪,‬‬ ‫מקצר בתפילתו מפני טורח הציבור‪ ,‬און פארוואס‬ ‫מען האט דאס צוריק אנגעפילט‪ ,‬אבער גלייך האט‬ ‫זענט איר יא מאריך בתפילה‪.‬‬ ‫זיך עס נאכאמאל אויס געגאסן‪ ,‬קיינער פון די‬ ‫תלמידים האבן נישט געוויסט קיין פשט‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער שרף געזאגט‪ ,‬איר‬ ‫פארשטייט נישט דעם אמת'ן פשט אין די גמרא‪,‬‬ ‫זענען די תלמידים געגאנגען צום הייליגען‬ ‫ווען רבי עקיבא האט מתפלל געווען מיטן ציבור‬ ‫בעלזא רב זי"ע‪ ,‬און געפרעגט וואס דער פשט איז‪,‬‬ ‫מיינט‪ ,‬אז ווען דער גאנצער ציבור האט צוזאמען‬ ‫אבער דער בעלזא רב האט נישט געוואלט זאגן‪,‬‬ ‫געדאווענט און אינזין געהאט דעם גאנצן‬ ‫אבער נאכדעם וואס מען האט אים שטארק‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט ער נישט געברויכט מאריך זיין‬ ‫געמיטשעט‪ ,‬האט ער געזאגט אז ער וועט‬ ‫בתפילה‪ ,‬וויבאלד די תפילות זענען גרינג נתקבל‬ ‫דערציילן די סיבה‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער אויב דער גאנצער ציבור העלפט‬ ‫נישט ארויס‪ ,‬האט רבי עקיבא געברויכט אליין‬ ‫דאן האט דער הייליגער בעלזא רב זי"ע‬ ‫אינזין האבן‪ ,‬האט דאס געדויערט לענגער‪.‬‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז מען זאל רופן א איד וואס וואוינט אין‬ ‫‪66‬‬ ‫היל מיך איין אינעם הייליגען בורא כל עולמים‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫דאן האט דער הייליגער שרף מסטרעליסק געשריגן‬ ‫הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫שמע ישראל‪ ,‬און דאס איז געווען מיט אזא ברען‪ ,‬אז‬ ‫דערציילט בשם זיין גרויסן רבין הרה"ק רבי חנה‬ ‫עס איז אראפ געפאלן א שטיק פונעם דאך‪.‬‬ ‫מקאלשיץ זי"ע‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי אורי‬ ‫•••‬ ‫השרף מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬האט ערב יום הקדוש‬ ‫הרה"ק רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע האט‬ ‫געטרינקען גאר א גרויסע סכום מעיד‪ ,‬אז עס איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דורך דריי טאג וואס‬ ‫געקומען צו א מצב וואס די גבאים האבן געברויכט‬ ‫דער הייליגער שרף האט נישט געגעסן‪ ,‬און יענע‬ ‫טראגען דעם צדיק אנגעליינט אויף די האנט‪.‬‬ ‫צייט איז ביי א איד קראנק געווארן א קינד‪ ,‬און ווען‬ ‫דער איד האט געטראפן דעם שרף‪ ,‬האט ער‬ ‫אבער לפלא אזוי ווי דער צדיק וקדוש איז‬ ‫געגעבן פארן שרף א רובל אז זיין קינד זאל געזונט‬ ‫אנגעקומען אין שוהל און געקישט די מזוזה‪ ,‬איז‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫ער געלאפן מיטן גאנצן כוח‪ ,‬און דער צדיק איז‬ ‫געשטאנען און געדאווענט דעם גאנצן טאג יום‬ ‫גלייך איז דער הייליגער שרף געגאנגען‪ ,‬און‬ ‫הקדוש אויף די פיס מיט א געוואלדיגע אש קודש‪,‬‬ ‫געקויפט עסן און זיך געזעצט צו א סעודה‪ ,‬דער‬ ‫און צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז זיין גרויסע יראה‬ ‫קינד ביי דעם איד איז טאקע געזונט געווארן‪ ,‬און‬ ‫און פחד הבורא‪ ,‬און זיין געוואדליגע קדושה ביים‬ ‫ווען דער איד איז געקומען זיך באדאנקען פארן‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט ממש פארברענט דאס עסן און‬ ‫שרף‪ ,‬האט ער געמיינט אז זיכער זיצט דער שרף‬ ‫טרינקען‪.‬‬ ‫אין ביהמ"ד און איז מתפלל פאר זיין קינד‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫ווי פארוואונדערט איז דער איד געווארן‪ ,‬ווען ער‬ ‫איין יאר נאכן יו"ט שבועות‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫האט געטראפן דעם שרף עסן‪.‬‬ ‫דער שרף מסטרעליסק זי"ע נישט געוואלט אריין‬ ‫נעמען א דבר גשמי אין מויל‪ ,‬וואס דאס ביסל וואס‬ ‫ווען דער איד האט געפרעגט פשט פונעם‬ ‫דער צדיק האט שוין יא געגעסן איז געווען ממש‬ ‫הייליגען שרף‪ ,‬האט דער שרף געזאגט‪ ,‬אויב איך‬ ‫גארנישט‪ ,‬און ער האט געזאגט דעם סיבה‪ ,‬ווייל‬ ‫שטעל מיך זאגן תהילים‪ ,‬איז דאס דאך נישט קיין‬ ‫דעם יו"ט שבועות ווען ער האט געזאגט דעם פסוק‬ ‫חידוש אויבן אין הימל‪ ,‬אבער ווען איך זעץ מיך עסן‪,‬‬ ‫תוּקים‬ ‫וּמ ִ‬ ‫)תהילים י"ט י"א( ַהנֶּ ֱח ָמ ִדים ִמזָּ ָהב ִ‬ ‫וּמ ַפּז ָרב ְ‬ ‫ווערט א רעש אין הימל‪ ,‬ווייל מען פרעגט‪ ,‬פארוואס‬ ‫צוּפים‪ ,‬איז אים געווארן אזוי זיס אין‬ ‫ִמ ְדּ ַבשׁ וְ נ ֶֹפת ִ‬ ‫עסט דער שרף‪ ,‬און פון ווי האט ער געלט צו קויפן‬ ‫מויל‪ ,‬אז ער קען נישט סובל זיין קיין שום מאכל‪.‬‬ ‫עסן‪ ,‬דאן ברענגט מען ארויף דעם זכות פון דיין‬ ‫•••‬ ‫מצוה פון געבן די רובל‪ ,‬און דורך דעם איז געקומען‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער עטרת צבי‬ ‫דיין ישועה‪.‬‬ ‫מזידיטשוב זי"ע געווען זייער נישט געזונט‪ ,‬איז‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אורי מסטרעליסק זי"ע‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער שרף מסטרעליסק‬ ‫געקומען מבקר חולה זיין דעם הייליגען עטרת צבי‬ ‫זי"ע געפארן מיט זיינע תלמידים‪ ,‬אינמיטן וועג איז‬ ‫זי"ע‪ ,‬בשעת ער איז דארט געווען אין זידיטשוב‪,‬‬ ‫מען דורך געפארן א וואלד‪ ,‬פלוצלונג האט זיך דער‬ ‫האט אים דער הייליגער עטרת צבי געזאגט‪ ,‬איך‬ ‫וואגן אפגעשטעלט‪ ,‬די תלמידים האבן נישט‬ ‫וועל אייך איבערגעבן כוונת פון קר"ש וואס דער‬ ‫פארשטאנען פארוואס‪ ,‬אבער ווען זיי זענען אראפ‬ ‫אייבערשטער האט מיך מזכה געווען וואס איך‬ ‫פונעם וואגן‪ ,‬האבן זיי געזען‪ ,‬א גרויסער בער‬ ‫אליין האב מחדש געווען‪ ,‬וואס שטייט נישט אין‬ ‫שטייט פארענט פונעם וואגן‪ ,‬און זיי האבן זיך‬ ‫כתבי האריז"ל‪.‬‬ ‫זייער דערשראקן‪ ,‬איז די רבי דער הייליגער שרף‬ ‫אראפ פונעם וואגן‪ ,‬און געוויזן זיין שטערן פארן‬ ‫דערנאך האט דער הייליגער עטרת צבי‬ ‫בער און דער בער איז אנטלאפן‪.‬‬ ‫געבעטן פון דעם הייליגען שרף מסטרעליסק‪ ,‬איך‬ ‫וואלט זייער געוואלט הערן וואסערע כוונת איר‬ ‫דאן האט די רבי געזאגט פאר זיינע תלמידים‪,‬‬ ‫האט אינזין ביי קר"ש‪ ,‬האט דער הייליגער שרף א‬ ‫מיינט נישט אז דאס איז געווען א מופת‪ ,‬וואס ווי‬ ‫שריי געגעבן‪ ,‬איך האב גארנישט אינזין‪ ,‬נאר איך‬ ‫‪67‬‬ ‫א אתרוג וואס האט א ריח גן עדן‪ ,‬לאמיר עס גיין‬ ‫באקאנט האט דער הייליגער שרף נישט געהאלטן‬ ‫אויפזוכן"‪.‬‬ ‫פון קיין מופתים‪ ,‬נאר וואס דען‪ ,‬אין די תורה שטייט‪,‬‬ ‫אז דער באשעפער האט געזאגט פאר אדם הראשון‪,‬‬ ‫דער רבי אלימלך איז ארום געגאנגען דעם‬ ‫וּמוֹר ֲאכֶ ם וְ ִח ְתּכֶ ם יִ ְהיֶ ה ַעל כָּ ל ַחיַּ ת ָה ָא ֶרץ"‪.‬‬ ‫" ַ‬ ‫גאנצן ביהמ"ד‪ ,‬ביז ער האט געטראפן דעם‬ ‫הייליגען שרף מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬און אים געבעטן‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז באמת דארפן די‬ ‫אויב ער קען בענטשן אתרוג אויף זיין אתרוג‪ ,‬ווייל‬ ‫חיות מורא האבן פון דעם מענטש‪ ,‬ווייל דער‬ ‫זיין גרויסע רבי דער צדיק רבי אלימלך מליזענסק‬ ‫מענטש האט דאך דעם צלם אלקים‪ ,‬נאר אויב א‬ ‫זי"ע האט מרגיש געווען די געוואלדיגע מצווה‬ ‫מענטש זינדיגט ח"ו‪ ,‬פארלירט ער זיין צלם אלקים‬ ‫וואס דער הייליגער שרף האט מקיים געווען‬ ‫און זיין קדושה‪ ,‬אבער איך האב ב"ה קיינמאל נישט‬ ‫קויפענדיג זיין אתרוג‪.‬‬ ‫פוגם געווען אין מיין צלם אלקים‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫•••‬ ‫דער בער מורא געהאט פאר מיר‪.‬‬ ‫אמאל האט פאסירט‪ ,‬אז דער הייליגער לב‬ ‫•••‬ ‫שמח מאלעסק זי"ע‪ ,‬וואס איז נאך דאן געווען א‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אלס יונגערמאן ווען דער‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬האט גאר שטארק געליטן פון א מיחש‬ ‫שרף האט זיך מסתופף געווען ביים הייליגען רבי‬ ‫אויף די לינגען‪ ,‬אז ער האט ממש געשפיגען בלוט‪,‬‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬האט ער די גאנצע יאר אפ‬ ‫זיין רעבעצין די צדקת מרת פריידא ע"ה איז דאן‬ ‫געשפארט געלט‪ ,‬כדי ער זאל קענען קויפן לכבוד‬ ‫אריין צו איר מאמע די צדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬די‬ ‫סוכות א שיינע אתרוג א הדר‪.‬‬ ‫רעבעצין פונעם הייליגען שר שלום פון בעלזא‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זי האט זייער געבעטן די מאמע‪.‬‬ ‫איין יאר בעפאר סוכות‪ ,‬איז דער צדיק דער‬ ‫שרף געווען אויפן וועג צו קויפן דעם אתרוג‪,‬‬ ‫אז זי זאל בעטן דעם טאטן דער הייליגער שר‬ ‫אינמיטן וועג האט ער געטראפן א בעל עגלה וואס‬ ‫שלום‪ ,‬אז ער זאל זייער בעטן דעם איידעם דעם לב‬ ‫די פערד זענען אים געשטארבן‪ ,‬און וויבאלד ער‬ ‫שמח‪ ,‬וואס איז געווען דער בעל תפילה אינעם‬ ‫האט נישט קיין פערד‪ ,‬האט ער פארלוירען זיין‬ ‫שוהל פונעם שווער‪ ,‬אז וויבאלד ער איז אזוי נישט‬ ‫גאנצע פרנסה‪ ,‬דער בעל עגלה האט זייער‬ ‫געזונט‪ ,‬זאל ער יעצט נישט דאווענען פארן עמוד‪,‬‬ ‫געוויינט‪ ,‬ווייל ער האט נישט געוויסט פון ווי ער‬ ‫וויבאלד דאס איז זייער נישט גוט פאר זיין געזונט‪,‬‬ ‫וועט האבן פרנסה פון יעצט און ווייטער‪.‬‬ ‫ווייל דאס שטרענגט גאר שטארק אן זיינע לינגען‪,‬‬ ‫און די רעבעצין די צדקת מרת מלכה ע"ה איז אריין‬ ‫דער הייליגער שרף מיט זיין גרויסע אהבת‬ ‫צום שר שלום און געזאגט‪" ,‬פריידאלע בעט מען‬ ‫ישראל האט נישט געטראכט קיין מינוט‪ ,‬נאר ער‬ ‫זאל זאגן אונזער רבי העניך‪ ,‬אז ער זאל נישט‬ ‫האט גלייך אהין געגעבן דאס גאנצע אפגעשפארטע‬ ‫דאווענען פארן עמוד‪ ,‬צוליב זיין מצב הבריאות"‪.‬‬ ‫געלט פאר דעם איד‪ ,‬אז ער זאל קענען קויפן א נייע‬ ‫פערד‪ ,‬און פארן צדיק איז איבער געבליבן ‪ 5‬רייניש‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע‬ ‫וואס פארשטייט זיך‪ ,‬אז מיט דעם האט ער קיין‬ ‫געזאגט פאר די רעבעצין בזה"ל‪" ,‬מלאכים ושרפים‬ ‫אתרוג הדר נישט געקענט קויפן‪ ,‬נאר ער האט זיך‬ ‫זענען משתוקק צו די תפילות פון אונזער רבי‬ ‫איינגעהאנדלט א גאר פשוטע אתרוג‪.‬‬ ‫העניך‪ ,‬איז ווי אזוי קען איך אים הייסן נישט‬ ‫דאווענען"‪ ,‬אבער האט דער הייליגער שר שלום‬ ‫דעם ערשטען טאג יו"ט אינדערפרי ביים‬ ‫געזאגט‪ ,‬ער וועט אי"ה בקרוב זיין געזונט און‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט זיך דער הייליגער שרף געשטעלט‬ ‫שטארק‪.‬‬ ‫אויף מעריב זייט און א ווינקל‪ ,‬ווייל ער האט זיך‬ ‫זייער געשעמט מיט זיין פשוטע אתרוג‪ ,‬אבער‬ ‫אפאר וואכן שפעטער איז דער הייליגער לב‬ ‫גלייך נאך שמונה עשרה‪ ,‬האט זיך דער הייליגער‬ ‫שמח זי"ע געווען מיט זיין שווער דער הייליגער‬ ‫רבי אלימלך מליזענסק זי"ע אויס געדרייט‪ ,‬און זיך‬ ‫שר שלום פון בעלזא זי"ע‪ ,‬ביים רבין דער הייליגער‬ ‫געגרייט צו בענטשן אתרוג‪ ,‬און דאן האט זיך דער‬ ‫צדיק דער שרף מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬און ביים טיש‬ ‫רבי אלימלך אנגערופן‪" ,‬דא אין ביהמ"ד געפינט זיך‬ ‫‪68‬‬ ‫רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬אביו הרה"ק רבי חנוך‬ ‫איז דער הייליגער שר שלום געזעסן נעבן דעם‬ ‫העניך בעל לב שמח מאלעסק זי"ע‪ ,‬זקנו הרה"ק‬ ‫שרף מסטרעליסק‪ ,‬און דער לב שמח איז‬ ‫השר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬און מיט דעם איז ער‬ ‫געשטאנען אונטער זיין שווער‪.‬‬ ‫משפיע ישועות‪.‬‬ ‫און ווי באוויסט אז דער הייליגער שרף‬ ‫ווייל דער טאטע זי"ע פלעגט אויך אזוי טון‪,‬‬ ‫מסטרעליסק זי"ע האט געהאט א מנהג‪,‬‬ ‫און דער טאטע פלעגט זאגן‪ ,‬אז ער איז מיט דעם‬ ‫אריינצולייגן אין די זופ אלע זאלץ און פעפער וואס‬ ‫משפיע ישועות דורך מעורר זיין זיינע פיר גרויסע‬ ‫איז געלעגן אויפ'ן טיש‪ ,‬און ער האט פון דעם‬ ‫רבי'ס‪ ,‬חתנו הרה"ק השר שלום מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫געגעסן עטליכע לעפל‪ ,‬און נאכדעם האט ער‬ ‫הרה"ק רבי אורי השרף מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬הרה"ק‬ ‫געגעבן דעם שיסל פאר איינעם פון די‬ ‫רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫אנוועזענדע‪ ,‬און יענער האט געדארפט אויף עסן‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק החוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬און‬ ‫דאס איבער געבליבענע ביז צום סוף‪.‬‬ ‫מיט די פיר צדיקים ברענגט ער אראפ א ישועה‬ ‫פארן נצרך‪.‬‬ ‫יענע וואך האט דער הייליגער שרף‬ ‫•••‬ ‫מסטרעליסק געגעבן פארן לב שמח דעם טעלער‬ ‫הרה"ק רבי אורי השרף מסטרעליסק זי"ע איינע‬ ‫זופ‪ ,‬און דער לב שמח האט דעמאלט גאר שטארק‬ ‫פון די גרויסע תלמידים פונעם חוזה‪ ,‬האט אמאל‬ ‫געליטן פון דעם שעדליכער מיחוש‪ ,‬אז ער פלעגט‬ ‫געזאגט בזה"ל‪.‬‬ ‫שפייען בלוט ר"ל‪ ,‬און עסענדיג די זופ האט ער‬ ‫געפילט אז דאס עסן שאדט אים ממש‪ ,‬אז ער קען‬ ‫דער שטאט לובלין‪ ,‬איז ארץ ישראל‪,‬‬ ‫עס מער נישט אויס האלטן‪ ,‬און די ווייטאגען האבן‬ ‫דעם חצר פון דעם ביהמ"ד‪ ,‬איז ירושלים‪,‬‬ ‫אים געריסן ביים הארץ‪.‬‬ ‫דער ביהמ"ד‪ ,‬איז דער הר הבית‪,‬‬ ‫די דירה פונעם חוזה‪ ,‬איז דער עזרה און דער היכל‪,‬‬ ‫זיין שווער דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫דער חדר מיוחד פונעם חוזה‪ ,‬איז דער קודש‬ ‫זי"ע האט אים אבער געמוטיגט‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אויב‬ ‫הקדשים‪,‬‬ ‫דער סטרעליסקער גיט דיר דאס‪ ,‬וועט קומען פון‬ ‫און די שכינה הקדושה מדברת מתוך גרונו של‬ ‫דעם די רפואה"‪ ,‬טאקע אזוי ווי דער שר שלום זי"ע‬ ‫החוזה מלובלין‪.‬‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אזוי איז טאקע געווען‪ ,‬ער האט‬ ‫•••‬ ‫נאכדעם זוכה געווען צו אריכות ימים‪ ,‬און פון‬ ‫אין ספר דברי אהרן ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫דעמאלט האט ער קיינמאל מער נישט געליטן‪,‬‬ ‫דער הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע איז נאך‬ ‫נישט אויפ'ן הארץ און נישט אויף די לונגען‪.‬‬ ‫געווען א בחור‪ ,‬איז ער געפארן צום הייליגן צדיק‬ ‫•••‬ ‫רבי שלמה קארלינער זי"ע‪ ,‬און ער איז געווען אזוי‬ ‫הרה"ק רבי שלום טויב אב"ד סאסוב זי"ע האט‬ ‫איבערגענומען פון זיין רבינ'ס הייליגקייט אז ער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז יעדעס מאל דער צדיק הרה"ק רבי‬ ‫האט נישט געוואלט אוועקגיין פון דארט‪.‬‬ ‫יצחק מאלעסק זי"ע‪ ,‬דער הייליגער זון פון הרה"ק‬ ‫רבי חנוך העניך מאלעסק זי"ע האט געברויכט‬ ‫איינמאל האט אים דער צדיק רבי שלמה‬ ‫מעורר רחמים זיין אויף סיי וואסערע ישועה‪ ,‬האט‬ ‫קארלינער געזאגט‪" ,‬אורי‪ ,‬דו דארפסט שוין אהיים‬ ‫ער אזוי ווי זיין גרויסן טאטן זי"ע געשאקעלט זיין‬ ‫פארן"‪ ,‬האט זיך דער תלמיד רבי אורי צעוויינט און‬ ‫בענקל‪ ,‬און מיט דעם האט ער געברענגט א ישועה‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער קען נישט פארלאזן זיין רבינ'ס‬ ‫און אידן האבן געזען ביי דעם צדיק וקדוש אסאך‬ ‫הייליגע קירבת מקום‪ ,‬האט אים דער קארלינער‬ ‫אפענע מופתים און גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫רבי געזאגט‪" ,‬איך פארזיכער דיר‪ ,‬ווען דו וועסט‬ ‫עפענען דעם סידור צו דאווענען‪ ,‬וועל איך שטיין‬ ‫ווען מען האט דעם רבין געפרעגט פשט‪ ,‬האט‬ ‫פאר דיינע אויגן‪ ,‬און דער אויבערשטער וועט דיר‬ ‫ער געזאגט‪ ,‬מיטן ארום ריקן דעם בענקל פון פיר‬ ‫עפענען די טויערן פונעם עולם התפילה"‪ ,‬און פון‬ ‫פיס‪ ,‬בין איך מעורר דעם זכות פון מיינע ‪ 4‬גרויסע‬ ‫יענער מינוט אן איז ביי אים אנגעצינדן געווארן‬ ‫רבי'ס‪ ,‬הרה"ק רבי יצחק מנעשכיז זי"ע‪ ,‬זקנו הרה"ק‬ ‫‪69‬‬ ‫ארומגעגאנגען אין בית המדרש מיט א גרויסער‬ ‫דער גרויסער פייער פונעם דאווענען‪ ,‬וואס האט‬ ‫פלאם‪ ,‬און ער האט נישט געהאט קיין שמעק‪-‬‬ ‫געברענט אין אים זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫טאביק צו שמעקן‪ ,‬און ער האט געהאט דערפון א‬ ‫•••‬ ‫בלבול הדעת ‪ ,‬וואס ווי באוויסט האבן די צדיקים‬ ‫אינעם קונטרס מזקנים אתבונן ווערט‬ ‫מיט א שמעק טאביק אויפגעטון גאר געהויבענע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען אן ארימאן‬ ‫זאכן‪ ,‬איז געווען איין חסיד דארט אין ביהמ"ד וואס‬ ‫צום צדיק דער הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע‪,‬‬ ‫האט געזען דעם בלבול הדעת פונעם צדיק רבי‬ ‫און זיך אפגערעדט‪ ,‬אז ער האט נישט קיין שום‬ ‫יהודה צבי‪ ,‬און האט אים דערלאנגט טאביק‪.‬‬ ‫פרנסה און ער מוז האבן עטליכע גילדן צו קויפן‬ ‫ברויט פאר זיינע קינדער‪ ,‬דער שרף האט אים‬ ‫דאס האט גאר שטארק מחי' געווען דעם‬ ‫אנגעקוקט מיט גרויס ליבשאפט און געזאגט‪" ,‬ווי‬ ‫צדיק‪ ,‬האט ער דעמאלט געזאגט פאר דעם חסיד‪,‬‬ ‫נעמט מען דאס אז א מענטש זאל בעטן אזעלכע‬ ‫"איך וועל דיר ווייזן איין זאך"‪ ,‬דער צדיק רבי יהודה‬ ‫קלייניקייטן‪ ,‬ווען דו בעטסט פונעם מלך מלכי‬ ‫צבי האט ארויפגעלייגט א טיכל אויף די אויגן פון‬ ‫המלכים הקדוש ברוך הוא‪ ,‬בעט אים ער זאל דיר‬ ‫דעם חסיד‪ ,‬און יענער האט דערזען‪" ,‬אז אויפן ארט‬ ‫געבן דביקות אין אים‪ ,‬בעט אים ער זאל דיר געבן‬ ‫וואו דער רבי רבי אורי השרף מסטרעליסק איז‬ ‫תורה און יראת שמים‪ ,‬ווען מען בעט דעם קעניג‪,‬‬ ‫געשטאנען‪ ,‬איז געווען א פייערדיגער זייל וואס‬ ‫בעט מען דאך די גרעסטע אוצרות"‪ ,‬דערנאך האט‬ ‫האט דערגרייכט ביזן הימל‪ ,‬און דער גאנצער בית‬ ‫דער רבי אים געגעבן די ביסל געלט וואס ער האט‬ ‫המדרש איז געווען פול מיט נשמות מעולם העליון"‪,‬‬ ‫יא געהאט אין שטוב‪ ,‬און צוגעלייגט‪" ,‬דאס געלט‬ ‫דער חסיד האט פאר גרויס שרעק און פחד‬ ‫וועט דיר העלפן פאר היינט‪ ,‬אבער פאר דיין נשמה‬ ‫גע'חלש'ט‪ ,‬האט דער צדיק רבי יהודה צבי‬ ‫דארפסטו בעטן דעם אייבערשטן אליין"‪.‬‬ ‫אראפגענומען דאס טיכל פון זיינע אויגן‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫חסיד האט מער נישט געזען‪.‬‬ ‫אין ספר עשר קדושות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע פלעגט‬ ‫אין ספר עשר צחצחות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מאכן גרויסע קולות און תנועות בשעת'ן דאווענען‪,‬‬ ‫עס איז מקובל בשם א הייליגן מאן‪ ,‬אז דער טעם‬ ‫מיט א געשריי וואס האט אויפגעציטערט די‬ ‫פארוואס דער צדיק רבי אורי "השרף" מסרעליסק‬ ‫הערצער פון אלע ארומיגע‪ ,‬האט אים איינמאל‬ ‫זי"ע ווערט גערופן ביי יעדן מיטן נאמען "דער‬ ‫איינער געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער שרייט אזוי‬ ‫שרף"‪ ,‬איז צוליב א מעשה וואס האט פאסירט ווען‬ ‫שטארק ביים עמוד‪.‬‬ ‫ער איז נאך געווען גאר יונג‪.‬‬ ‫האט אים דער הייליגער שרף געענטפערט‬ ‫אין א דערפל נאנט צום שטעטל ווי דער שרף‬ ‫מיט א פשטות‪" ,‬ווען א מענטש גייט אריין אין א‬ ‫האט געוואוינט‪ ,‬האט געוואוינט אן אלטער חסיד‪,‬‬ ‫וואלד און זעט ווי מען פירט אוועק געפאנגענע‬ ‫זיין נאמען איז געווען רבי אייזיק‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫מענטשן אין קייטן‪ ,‬שרייט ער דען שטילערהייט‪,‬‬ ‫שטענדיג פארן אויף ראש השנה צום הייליגען חוזה‬ ‫פארקערט‪ ,‬מען שרייט מיט אלע כוחות צו‬ ‫מלובלין זי"ע‪ ,‬ווען דער צדיק דער שרף‬ ‫ראטעווען די געפאנגענע‪ ,‬אזוי אויך ביים דאווענען‪,‬‬ ‫מסטרעליסק איז מפורסם געווארן‪ ,‬האט דער‬ ‫פליען ארום אומצאליגע נשמות וואס ווארטן אויף‬ ‫חסיד ר' אייזיק זיך געפירט‪ ,‬צו זיין ביים שרף אויך‬ ‫א תיקון‪ ,‬און דורך די תפילה מיט מסירת נפש מוז‬ ‫יעדעס מאל אום ראש חודש אלול‪ ,‬פארענדיג‬ ‫איך שרייען און ראטעווען די נשמות זיי זאלן קענען‬ ‫נאכדעם קיין לובלין אויף ראש השנה‪.‬‬ ‫צוריקגיין צו זייער שורש"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער מנהג פונעם הייליגען סטרעליסקער איז‬ ‫אין ספר עשר צחצחות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געווען‪ ,‬זיך ארום צו דרייען און נאכצוקוקן און‬ ‫איינמאל יום הקדוש פאר כל נדרי‪ ,‬ווען דער צדיק‬ ‫משגיח זיין אויף זיינע מענטשן יעדע נאכט אין זיין‬ ‫וקדוש רבי אורי השרף מסטרעליסק זי"ע איז‬ ‫בית מדרש‪ ,‬און ער פלעגט גיין אהין און צוריק אין‬ ‫געשטאנען ביים עמוד צו דאווענען‪ ,‬און דער‬ ‫זיין בית מדרש‪ ,‬דער אלטער חסיד ר' אייזיק מיט‬ ‫תלמיד רבי יהודה צבי מסטרעטין זי"ע איז‬ ‫‪70‬‬ ‫צוליב דעם טעם רופט אים די וועלט מיטן נאמען‬ ‫זיין גרויס התקשרות צום צדיק מסטרעליסק‪ ,‬האט‬ ‫"דער שרף"‪.‬‬ ‫נישט אראפגענומען זיינע אויגן פון קוקן אויפן‬ ‫•••‬ ‫צדיק'ס פנים זעענדיג זיין הייליג פנים "כראות פני‬ ‫אינעם ספר תולדות יצחק פונעם גאון הצדיק‬ ‫אלקים”‪ ,‬און עס האט אים אויסגעזען אז ער זעט‬ ‫רבי יצחק אייזיק ווייס מסוואליווע זי"ע שטייט בזה‬ ‫אויף אים די געשטאלט ממש פון פארנט און פון‬ ‫הלשון‪" ,‬איך האב געהערט בשם דעם הייליגן רבי'ן‪,‬‬ ‫הינטן ווי עס שטייט אין תהילים " ָאחוֹר וָ ֶק ֶדם‬ ‫מורנו הרב רבי אורי מסטרעליסק זי"ע"‪ ,‬אז איין‬ ‫ַצ ְר ָתּנִ י"‪ ,‬די גאנצע צייט וואס דער הייליגער‬ ‫מאל האט מען אים געגעבן קאווע צו טרינקען‪ ,‬און‬ ‫סטרעליסקער איז געגאנגען קעגן אים און ווען ער‬ ‫מ'האט אים אויך געגעבן א שטיקל צוקער זיס צו‬ ‫האט זיך צוריקגעדרייט‪.‬‬ ‫מאכן די קאווע‪ ,‬האט דער הייליגער סטרעליסקער‬ ‫זי"ע גענומען דעם צוקער און אים געהאלטן אין זיין‬ ‫דער חסיד ר' אייזיק איז זייער ערשטוינט‬ ‫האנט‪ ,‬און מיט זיין צווייטער האנט האט ער‬ ‫געווארן פונעם מחזה‪ ,‬נאר פון גרויס פחד פונעם‬ ‫געטרונקען די קאווע אן צוקער‪ ,‬דערנאך האט ער‬ ‫צדיק האט ער מורא געהאט אים צו פרעגן‬ ‫געעפנט זיין האנט און געוויזן פאר די מענטשן וואס‬ ‫דערוועגן‪ ,‬ער האט אבער ביי זיך אפגעמאכט דאס‬ ‫זענען געווען ביי אים דאס שטיקל צוקער‪ ,‬ווי עס‬ ‫צו דערציילן פאר זיין רבי'ן אין לובלין ווען ער וועט‬ ‫איז געווארן סתם א שטיק ערד )עפר בעלמא( אן‬ ‫זיין דארט אויף ראש השנה‪ ,‬אבער למעשה איז דער‬ ‫קיין שום זיסקייט אין דעם‪ ,‬און עס איז געווען א‬ ‫חסיד געווען אין לובלין אויף ראש השנה‪ ,‬און ער‬ ‫גרויסער וואונדער אין זייערע אויגן‪.‬‬ ‫האט אינגאנצן פארגעסן פונעם גאנצן שרעקליכן‬ ‫חזיון וואס ער האט געזען און וואס ער האט‬ ‫געפלאנט צו דערציילן פאר זיין רבי'ן‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער סטרעליסקער זי"ע צו זיי‬ ‫געזאגט‪ ,‬די סיבה דערצו איז‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך‬ ‫ווען דער יום טוב ראש השנה איז פאראיבער‬ ‫געשריבן )תהלים לח‪ ,‬ד( " ֵאין ָשׁלוֹם ַבּ ֲע ָצ ַמי ִמ ְפּנֵ י‬ ‫און דער חסיד ר' אייזיק איז אריין באקומען א‬ ‫אתי”‪ ,‬ווייל דער טעם פארוואס עס איז פאראן א‬ ‫ַח ָטּ ִ‬ ‫ברכה פון זיין רבין דער הייליגער חוזה פארן‬ ‫טיילונג און חילוק צווישן די כוחות הנפש אין א‬ ‫אהיימפארן‪ ,‬האט זיך דער הייליגער חוזה‬ ‫מענטשנ'ס גלידער און חושים‪ ,‬כאטש וואס אלע‬ ‫אנגערופן צו אים‪" ,‬דו וואוינסט דאך נאנט צו‬ ‫זענען צונויפגעשטעלט פון די פיר יסודות און‬ ‫סטרעליסק‪ ,‬ווען דו קומסט אהיים זאלסטו פרעגן‬ ‫האבן איין איינציגן חומר‪ ,‬דאס איז צוליב דעם חטא‬ ‫פונעם הייליגען סטרעליסקער אין מיין נאמען אויף‬ ‫פון אדם הראשון‪ ,‬וואס דערפאר איז נישט פאראן‬ ‫זיין שלום‪ ,‬און זאג אים אז איך ווייס אז ער‬ ‫קיין שלום צווישן זיי‪ ,‬און דאס איז די סיבה‬ ‫פארמאגט צוויי פנימ'ער"‪.‬‬ ‫פארוואס מען קען נאר זען דורכן אויג און הערן‬ ‫נאר דורכן אויער‪ ,‬און אזוי אויך ביי די איבעריגע‬ ‫דאן האט זיך דער חסיד דערמאנט און‬ ‫חושים‪ ,‬אבער דער וואס פארריכט אלע זינד‬ ‫דערציטערט געווארן‪ ,‬און געזאגט פארן הייליגען‬ ‫אינגאנצן ביזן שורש פון זיין נפש‪ ,‬ביזן חטא פון‬ ‫חוזה‪" ,‬רבי! באמת האב איך עס אליין געזען‪ ,‬און‬ ‫אדם הראשון‪ ,‬ווערט ביי אים א שלום אין זיינע‬ ‫מיין כוונה איז געווען דאס צו דערציילן פארן רבין"‪,‬‬ ‫גלידער און ביינער‪ ,‬און דערפאר האט ער‬ ‫האט דער הייליגער חוזה אים געענטפערט‪" ,‬רבי‬ ‫ארויסגעצויגן די גאנצע זיסקייט פונעם צוקער‪,‬‬ ‫איד‪ ,‬איך האב דאס אויך געוואוסט‪ ,‬נאר זאג אים אזוי‬ ‫כאטש עס איז בכלל נישט אריינגעקומען אין זיין‬ ‫ווי איך האב דיר געהייסן"‪ ,‬ווען דער חסיד איז‬ ‫מויל‪.‬‬ ‫אנגעקומען קיין סטרעליסק‪ ,‬האט ער אויסגעפירט‬ ‫•••‬ ‫זיין שליחות און איבערגעגעבן די גריסן און די‬ ‫אינעם ספר אמרי קדוש ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ווערטער פון זיין רבי'ן פון לובלין‪ ,‬האט אים דער‬ ‫איינמאל איז געקומען צום הייליגען שרף‬ ‫הייליגער סטרעליסקער געענטפערט‪" ,‬נישט אזוי‬ ‫מסטרעליסק זי"ע א איד א סוחר‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫איז עס‪ ,‬נאר גאר פיר פנימ'ער פארמאג איך‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫געווען פארביטערט און צובראכן‪ ,‬דער איד איז‬ ‫עס שטייט געשריבן )יחזקאל א‪ ,‬ו( "וְ ַא ְר ָבּ ָעה ָפנִ ים‬ ‫פארפאלן געווארן אין טיפע חובות‪ ,‬און די‬ ‫ְל ֶא ָחת" )און פיר פנימ'ער צו יעדער איינער("‪ ,‬און‬ ‫‪71‬‬ ‫געשיקט א רפואה שלימה פאר דיין קינד"‪ ,‬ווען דער‬ ‫רעגירונג האט אים געוואלט אריינווארפן אין‬ ‫פאטער איז אנגעקומען אהיים‪ ,‬האבן אים די בני‬ ‫תפיסה פאר לאנגע יארן‪ ,‬ער האט געוויינט פארן‬ ‫בית דערציילט‪ ,‬אז פונקט אין יענע שעה ווען דער‬ ‫רבי'ן מיט ביטערע טרערן אז ער זעט נישט קיין‬ ‫רבי האט געדאווענט מנחה‪ ,‬איז דער היץ פונעם‬ ‫שום וועג ארויס און זיין גאנצע לעבן איז ח"ו חרוב‪.‬‬ ‫קינד געפאלן און ער האט געעפנט די אויגן און‬ ‫פארלאנגט צו טרינקען‪.‬‬ ‫דער שרף האט אים אויסגעהערט‪ ,‬גענומען‬ ‫•••‬ ‫זיין האנט און געזאגט‪" ,‬הער זיך איין‪ ,‬ווען יוסף‬ ‫אינעם ספר בית אהרן ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫הצדיק איז געווען אינעם טיפן גרוב אן קיין שום‬ ‫איינמאל איז א גרופע חסידים געפארן אויפן וועג‬ ‫מענטשליכע האפענונג‪ ,‬פון וואו איז געקומען זיין‬ ‫צום רבי'ן דער הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע‬ ‫ישועה‪ ,‬נאר פונעם אויבערשטן אליין‪ ,‬ווען אלע‬ ‫אויף יום טוב‪ ,‬אינמיטן וועג‪ ,‬אין א טיפן טונקעלן‬ ‫טירן פארמאכן זיך‪ ,‬עפנט דער אייבערשטער א טיר‬ ‫וואלד‪ ,‬האבן זיי זיך אנגעשטויסן אין א באנדע‬ ‫וואס קיין שום מענטש קען זיך נישט פארשטעלן‪,‬‬ ‫שעדליכע גנבים און רויבערס וואס האבן‬ ‫לייג אוועק אלע דיינע דאגות‪ ,‬און גלייב מיט א‬ ‫ארומגערינגלט דעם וואגן מיט געווער‪.‬‬ ‫פשוטע אמונה‪ ,‬אז דער בורא עולם קען דיר העלפן‬ ‫אין איין רגע‪ ,‬און גיי אהיים בשלום"‪.‬‬ ‫די חסידים זענען געווען דערשראקן צום‬ ‫טויט‪ ,‬דער עלטסטער חסיד צווישן זיי האט‬ ‫דער סוחר איז אהיימגעפארן מיט א בארואיגט‬ ‫אויסגעשריגן מיט גרויס כוונה‪" ,‬רבי‪ ,‬זעט וואו מיר‬ ‫הארץ‪ ,‬און באמת געגלייבט אז דער באשעפער‬ ‫האלטן!"‪ ,‬און זיי האבן זיך אלע מתדבק געווען אין‬ ‫וועט אים בקרוב ברענגען די ישועה‪ ,‬קוים עטליכע‬ ‫דער צורה פונעם שרף‪.‬‬ ‫טעג שפעטער איז געקומען א פרעמדער קונה פון‬ ‫א ווייטע מדינה און אפגעקויפט זיין גאנצע סחורה‬ ‫פלוצלונג האבן די רויבערס אנגעהויבן לויפן‬ ‫פאר א גאר הויכע פרייז‪ ,‬אסאך מער ווי עס איז‬ ‫אין אלע זייטן פאר גרויס פחד און שרעק כאילו זיי‬ ‫געווען ווערט‪ ,‬און דער סוחר האט באצאלט אלע‬ ‫זעען א גאנצע מיליטער קומען קעגן זיי‪ ,‬און זיי‬ ‫חובות און איז געראטעוועט געווארן פון ח"ו‬ ‫האבן איבערגעלאזט דעם וואגן אומבארירט‪ ,‬ווען‬ ‫ברויכן גיין אין תפיסה‪.‬‬ ‫די חסידים זענען ענדליך אנגעקומען קיין‬ ‫•••‬ ‫סטרעליסק און אריין צום רבי'ן‪ ,‬האט דער‬ ‫אינעם ספר עשר קדושות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער שרף זיי אנגעקוקט מיט א שמייכל און‬ ‫עס איז געווען א מעשה מיט א חסיד‪ ,‬וואס זיין‬ ‫געזאגט‪" ,‬פארוואס האט איר אזוי מורא געהאט‬ ‫איינציג קינד איז שווער קראנק געווארן‪ ,‬ביז די‬ ‫אינעם וואלד‪ ,‬דער וואס פארט צום צדיק איז‬ ‫דאקטוירים האבן שוין אויפגעגעבן און געזאגט אז‬ ‫ארומגענומען מיט מלאכי רחמים‪ ,‬און קיין שום‬ ‫עס איז מער נישט דא וואס צו טון‪ ,‬דער פאטער איז‬ ‫בייזער מענטש קען אים נישט שאטן"‪.‬‬ ‫געלאפן מיט זיינע לעצטע כוחות קיין סטרעליסק‬ ‫•••‬ ‫און זיך געווארפן צו די פיס פונעם רבי'ן מיט בכיות‬ ‫אינעם ספר עשר קדושות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫נוראות‪ ,‬און געבעטן דעם רבין זאל אים העלפן מיט‬ ‫דער הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע האט פון זיין‬ ‫א ישועה‪.‬‬ ‫יוגנט אן געהיטן זיינע אויגן מיט א געוואלדיגע‬ ‫קדושה‪ ,‬ער פלעגט גיין איינגעבויגן צו דער ערד‬ ‫דער הייליגער שרף איז יענע שעה‬ ‫און קיינמאל נישט אויפגעהויבן די אויגן אויף דער‬ ‫צוגעגאנגען צום עמוד און אנגעהויבן דאווענען‬ ‫גאס‪ ,‬איינמאל איז ער געגאנגען מיט זיינע‬ ‫מנחה‪ ,‬און ער האט געזאגט די ווערטער "רופא‬ ‫תלמידים אין א שטעטל‪ ,‬און א רייכער פריץ איז‬ ‫חולים" מיט אזא ברענענדיגע השתפכות הנפש‪,‬‬ ‫דורכגעפארן מיט א גרויסן פראכט‪-‬וואגן באצירט‬ ‫קולות און טרערן‪ ,‬אז אלע אנוועזענדע אין בית‬ ‫מיט שפיגלען‪ ,‬פערד און באדינער‪ ,‬און יעדער אויף‬ ‫המדרש האבן געציטערט פאר גרויס שרעק‪ ,‬נאכן‬ ‫דער גאס האט זיך אפגעשטעלט צו באוואונדערן‬ ‫דאווענען האט זיך דער רבי אויסגעדרייט צום‬ ‫די שיינקייט‪ ,‬דער שרף איז אבער דורכגעגאנגען‬ ‫טאטן און געזאגט מיט א שטילע זיכערקייט‪" ,‬פאר‬ ‫שנעל אן קיין שום בליק צו דער זייט‪.‬‬ ‫שוין צוריק אהיים‪ ,‬פון הימל האט מען שוין‬ ‫‪72‬‬ ‫אויסגעטון פון דעם עולם הגשמי און געברענט‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען אין בית המדרש‪,‬‬ ‫מיט א הייליגע ברען‪.‬‬ ‫האט א תלמיד אים געפרעגט צי ער האט‬ ‫באמערקט דעם גרויסן פראכט‪ ,‬האט דער‬ ‫דער צדיק רבי יהודה צבי מסטרטין זי"ע האט‬ ‫הייליגער שרף געענטפערט מיט פשטות‪" ,‬א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז פרייטאג צונאכטס ביים זאגן "לכה‬ ‫מענטש וואס גייט אין א גארטן פול מיט‬ ‫דודי" און "בואי בשלום"‪ ,‬איז דער רבי געשטאנען‬ ‫שטעכעדיגע דערנער‪ ,‬קוקט ער דען ארום אויף די‬ ‫מיט א פייערדיגן פנים און די אויגן זענען געווען‬ ‫ביימער‪ ,‬ער קוקט נאר אונטער זיינע פיס נישט צו‬ ‫פארמאכט‪ ,‬זיין גאנצער גוף האט געציטערט פון‬ ‫ווערן געשעדיגט‪ ,‬אויף דער וועלט זענען פאראן‬ ‫יראת הרוממות‪ ,‬אז ווער עס איז געשטאנען לעבן‬ ‫אזויפיל נסיונות און קליפות‪ ,‬מוז מען אכטונג געבן‬ ‫אים האט געשפירט אן אמת'ע פחד פונעם‬ ‫אויף יעדן טריט נישט צו פארלירן די ריינקייט פון‬ ‫שכינה'ס ליכטיגקייט וואס האט גערוהט אינעם‬ ‫די אויגן און די מחשבה"‪.‬‬ ‫צימער‪ ,‬מען האט געקענט שפירן מיט די הענט אז‬ ‫•••‬ ‫קיין שום זאך פון דער גשמיות'דיגער וועלט‬ ‫אינעם ספר אמרי קדוש ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫עקזיסטירט נישט יענע מינוט‪ ,‬נאר דער שבת קודש‬ ‫די קדושה פונעם רבינ'ס עסן איז געווען העכער‬ ‫אליין‪.‬‬ ‫פון מענטשליכן שכל‪ ,‬ער פלעגט כמעט גארנישט‬ ‫•••‬ ‫הנאה האבן פון די מאכלים‪ ,‬און אלעס איז געווען‬ ‫אין סיפורי אנשי שם ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס‬ ‫ריין לשם שמים צו געבן חיות פארן גוף כדי צו‬ ‫איז געווען א חסיד וואס האט שוין געלעבט מיט‬ ‫קענען דינען דעם בורא עולם‪.‬‬ ‫זיין ווייב קרוב צו צוואנציג יאר אן קיין קינדער‪ ,‬זיי‬ ‫האבן אויסגעגעבן אלע זייערע געלטער אויף‬ ‫איינמאל האט די רעבעצין צוגעגרייט א מאכל‬ ‫דאקטוירים און זענען ארומגעפארן צו‬ ‫און עס איז אויסגעקומען זייער געזאלצן און‬ ‫פארשידענע צדיקים‪ ,‬אבער די ישועה איז‬ ‫אוממעגליך צו עסן‪ ,‬דער שרף האט זיך געוואשן די‬ ‫נאכנישט געקומען‪ ,‬אין זיין גרויס פארצווייפלונג‬ ‫הענט‪ ,‬געגעסן דעם גאנצן טעלער מיט א פנים פול‬ ‫איז ער געקומען צום הייליגען שרף מסטרעליסק‬ ‫מיט יראת שמים‪ ,‬און געבענטשט ברכת המזון מיט‬ ‫זי"ע און זיך צעוויינט ביטערליך אינעם קוויטל‬ ‫גרויס כוונה אן קיין שום באמערקונג‪.‬‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫שפעטער האט די רעבעצין טועם געווען פון‬ ‫דער הייליגער שרף האט אים אנגעקוקט מיט‬ ‫דעם מאכל און געזען אז מען קען עס ממש נישט‬ ‫זיינע טיפע‪ ,‬ברענענדיגע אויגן און מיט גרויס‬ ‫פארזוכען‪ ,‬זי האט געפרעגט דעם רבי'ן מיט‬ ‫רחמנות און געזאגט‪" ,‬גיי אריין אין בית המדרש‪,‬‬ ‫וואונדער‪" ,‬וויאזוי האט דער רבי דאס געקענט‬ ‫שטעל זיך ביים ווינקל און הער זיך גוט צו צום‬ ‫אויפעסן אן זאגן א ווארט"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫דאווענען‪ ,‬ווען איך וועל אנקומען צו די ווערטער‬ ‫שרף געענטפערט מיט אן אמת'ער תמימות‪" ,‬ביי‬ ‫"שומע תפילה"‪ ,‬זאלסטו אינזינען האבן מיט דיין‬ ‫מיר איז דער טעם פון עסן נאר די כוונות און די‬ ‫גאנצן הארץ אז דער אייבערשטער הערט יעדעס‬ ‫הייליגע ברכה‪ ,‬צו עס איז זיס‪ ,‬זויער אדער געזאלצן‬ ‫געבעט פון א צובראכן הארץ"‪.‬‬ ‫מאכט ביי מיר קיין שום חילוק‪ ,‬ווייל דער גוף דארף‬ ‫בלויז באקומען זיין חיונה צו קענען שטיין פארן‬ ‫דער חסיד האט אזוי געטון‪ ,‬אינמיטן שמונה‬ ‫אייבערשטן"‪.‬‬ ‫עשרה האט דער רבי אויסגעשריגן‪" ,‬כי אתה שומע‬ ‫•••‬ ‫תפילת כל פה עמך ישראל ברחמים" מיט אזא‬ ‫אינעם קונטרס מזקנים אתבונן ווערט‬ ‫יאמערליכן געשריי‪ ,‬אז דער חסיד האט געשפירט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען שבת קודש פלעגט קומען‪ ,‬איז‬ ‫ווי זיינע אלע איברים צעגייען פון התעוררות און ער‬ ‫דער שרף געווארן אינגאנצן אן אנדערע מענטש‪,‬‬ ‫האט געוויינט מיט הייסע טרערן‪ ,‬נאכן דאווענען‬ ‫זיין פנים האט געלאכטן מיט א לעכטיגקייט וואס‬ ‫האט דער שרף אים גערופן און געזאגט‪" ,‬דיין‬ ‫מען האט ממש מורא געהאט אנצוקוקן‪ ,‬און מען‬ ‫געבעט איז ארויפגעגאנגען גלייך צום כסא הכבוד‪,‬‬ ‫האט געזען אויף אים א ליכטיגקייט ווי פון א מלאך‬ ‫אויף קומענדיגן יאר וועסטו האלטן א בן זכר אין די‬ ‫השם צבקות‪ ,‬און דער צדיק איז ממש געווען‬ ‫‪73‬‬ ‫אן ארנטליכן ערליכן איד צו פירן זיין גרויסן‬ ‫הענט"‪ ,‬פונקט א יאר שפעטער איז ביי דעם חסיד‬ ‫ווערהאוז פאר א שיינע געהאלט‪ ,‬דער איד האט‬ ‫געבוירן געווארן א געזונט אינגעלע‪ ,‬און ער האט‬ ‫באקומען א פיל בעסערע און לייכטערע פרנסה ווי‬ ‫אים געברענגט קיין סטרעליסק אויפן ברית‪.‬‬ ‫ער האט ווען אמאל געהאט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר אמרי קדוש ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫אין איין שטעטל לעבן סטרעליסק האט דער‬ ‫לאקאלער פריץ ארויסגעגעבן א שווערע גזירה‬ ‫אויף די אידישע קרעטשמערס און זיי געוואלט‬ ‫פארטרייבן פון זייערע הייזער אינמיטן דעם‬ ‫קאלטן ווינטער‪ ,‬די ראשי הקהילה זענען געלאפן‬ ‫צום רבי'ן און געברענגט די שרעקליכע בשורה‪.‬‬ ‫דער הייליגער שרף האט גארנישט‬ ‫געענטפערט אויפן מאמענט‪ ,‬ער האט אנגעטון זיין‬ ‫טלית און תפילין‪ ,‬זיך געשטעלט צום עמוד און‬ ‫אנגעהויבן זאגן קבלת עול מלכות שמים און‬ ‫קריאת שמע מיט מסירת נפש ממש‪ ,‬קלאפנדיג‬ ‫אויפן ברוסטקאסטן מיט גרויס פייער‪ ,‬ווען ער‬ ‫האט געענדיגט‪ ,‬האט ער זיך אויסגעדרייט צו די‬ ‫עסקנים מיט א שמייכל און געזאגט‪" ,‬דער כוח‬ ‫פונעם גוזר איז בטל געווארן‪ ,‬ער האט שוין מער‬ ‫קיין שליטה נישט"‪ ,‬יענעם נאכמיטאג איז‬ ‫אנגעקומען די בשורה טובה‪ ,‬אז דער פריץ איז‬ ‫פלוצלונג איבערגעפאלן געווארן מיט א פחד און‬ ‫חרטה‪ ,‬ער האט פאררופן די אידישע פארשטייער‬ ‫צו זיין פאלאץ‪ ,‬און אינגאנצן מבטל געווען דעם‬ ‫בייזן באפעל‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם קונטרס מזקנים אתבונן ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א פשוטער איד א בעל עגלה איז‬ ‫געקומען צום רבי'ן דער הייליגער שרף‬ ‫מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬וויינענדיג אז זיין איינציג פערד‪,‬‬ ‫אויף וואס זיין גאנצע חיונה איז געשטאנען‪ ,‬איז‬ ‫געפאלן און געשטארבן‪ ,‬און ער האט נישט קיין‬ ‫שום מעגלעכקייט צו שפייזן זיין הויזגעזינד מיט‬ ‫ברויט‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער שרף געזאגט צו אים מיט‬ ‫גרויס ווארעמקייט‪" ,‬גלייב מיר‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫שפייזט נישט דעם מענטש דורך דעם פערד‪ ,‬נאר‬ ‫דורך זיין אייגענעם גרויסן חסד‪ ,‬פאר אהיים אן קיין‬ ‫שום דאגות‪ ,‬און זעה וואס דער בורא עולם וועט‬ ‫טון"‪ ,‬דער בעל עגלה איז אהיימגעגאנגען פול מיט‬ ‫בטחון‪ ,‬קוים עטליכע שעה שפעטער האט א‬ ‫רייכער קונה געקלאפט אויף זיין טיר און געזוכט‬ ‫‪74‬‬