gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

טעם זקנים · Taam Zekeinim — ניצבים וילך (2026-08-31)

מוציא לאור: טעם זקנים · Taam Zekeinim

שבוע: ניצבים וילך (2026-08-31)

טעם זקנים · Taam Zekeinim — ניצבים וילך (2026-08-31)

פתח את ה-PDF הורדה

‫קס"ג‬ ‫יו"ל‪ :‬כ"ב אלול ה'תשפ"ו לפ"ק‬ ‫תוכן השיעור‬ ‫אוהב או אויֵ ב?‬ ‫ֵ‬ ‫בהכרח שיהיה שלא כסדר‬ ‫הערות והארות מתקבלות‬ ‫אים געהייסן געבן עסן‬ ‫בחפץ לב‪ ,‬נא להתקשר אל‪:‬‬ ‫האס‬ ‫יוסף מענדל ָ‬ ‫עיקר התשובה‬ ‫מאנסי ארה"ב‬ ‫‪1-845-200-0443‬‬ ‫שיסן פיילן‬ ‫(ארה"ק‪)072-257-3456 :‬‬ ‫דאס איז היינט דער וועג‬ ‫דער בריוו צום "תולדות"‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫איינמאל ַאן אמת'ער ישוב הדעת‬ ‫די רוסישע חסידים‬ ‫ער דארף נישט קיין גילוי אליהו‬ ‫לקבלת הקונטרס וכן‬ ‫ההקלטה (‪ )MP3‬של השיעור‪,‬‬ ‫הארעווען זעכציג יאר אויף שפלות‬ ‫יש לפנות דרך האימייל‪:‬‬ ‫‪Rlyb148@Gmail.Com‬‬ ‫'קטן וגדול שם הוא'‬ ‫דער פערד האט נישט מורא‬ ‫כדי ליטול חלק בהוצאות‬ ‫אמת'ע שמחה‬ ‫העתקת הטייפס ולהדפיסם‪,‬‬ ‫וכמו־כן כדי לקבל את‬ ‫'ושמור צאתנו ובואנו'‬ ‫הקונטרסים דרך הדואר (בכל‬ ‫'יזכור לו יום המיתה'‬ ‫שבועיים) במחיר חודשי של ‪$30‬‬ ‫יש להתקשר‪:‬‬ ‫'אבדו עשּתֹונֹותיו'‬ ‫‪(+1) 845-323-9216‬‬ ‫החסידים ממדינת קיר"ה‬ ‫נישט געוואלט טראכטן‬ ‫ניתן להאזין לכל השיחות שי"ל על־ידינו‪:‬‬ ‫בקו 'מערכת ברסלב'‬ ‫וועגן די קינדער‬ ‫ארה''ק‪02.560.7387 :‬‬ ‫ענין של מסירת נפש‬ ‫ארה''ב‪646.585.2985 :‬‬ ‫ענגלאנד‪0330.390.0487 :‬‬ ‫אי אפשר לצוות‬ ‫בעלגיע‪03.808.1775 :‬‬ ‫ווי איז מען דאס זוכה צו זעהן?‬ ‫לשמיעת השיעור‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫המצו"ב יש להקיש‪:‬‬ ‫‪ #2.1.2.1.1‬ואח"כ ‪#163‬‬ ‫בס"ד‬ ‫שיחת חיזוק‬ ‫פרשת כי תצא שנת תשל"ו‬ ‫אוהֵבֵאוֵאויֵב? ֵ‬ ‫תורה פ"ב (תניינא)‪" .‬כי תצא למלחמה"א‪" .‬עס שטייט‪ָ " :‬אחוֹ ר וָ ֶק ֶדם ַצ ְר ָתנִ י"; דאס‬ ‫איז 'כסדר' און 'שלא כסדר'‪' .‬קדם' איז 'כסדר'‪ ,‬בחינת אלף־בית כסדר‪ ,‬און 'אחור' איז‬ ‫תשר"ק‪' ,‬שלא כסדר'‪ ,‬די אלף־בית גייט אויף צוריק‪ ,‬ת' ש' ר' ק'"‪.‬‬ ‫באלד אנהויב די בריאה האט דער אויבערשטער באשאפן א 'כסדר' און א 'שלא‬ ‫כסדר'‪ ,‬ער האט באשאפן 'אדם וחוה'‪' .‬אדם' איז 'כסדר'‪ ,‬די אותיות גייען כסדר‪ ,‬און‬ ‫'חוה' איז 'שלא כסדר'‪ ,‬די אותיות גייען אויף צוריק‪.‬‬ ‫וואס הייסט 'כסדר' און וואס הייסט 'שלא כסדר'? עס איז פארהאן אמאל וואס‬ ‫דער מענטש מיינט אז עס איז 'כסדר' ‪ -‬און דאס איז גאר דער 'שלא כסדר'; דארף מען‬ ‫(זיך מאכן א חשבון)‪ ,‬וועלכעס הייסט אז עס גייט מיר 'כסדר'‪ ,‬און וועלכעס הייסט 'שלא‬ ‫כסדר'‪.‬‬ ‫מען בעט דעם אויבערשטן דארטן‪" :‬וְ ָה ֵסר ֵמ ָעלֵ ינו אוֹ יֵ ב"‪ .‬ווער איז דער 'אויב' וואס‬ ‫מיר בעטן? ווער איז דער 'אויב' ‪ -‬ווער איז אונזער 'שונא'? וואספארא שונא האבן‬ ‫מיר? ווער יאגט אונז?‬ ‫דער רבי ברענגט דארטןב דעם זוהרג‪ :‬אין יעדן טאג איז דא א 'טוב'‪" ,‬לית יומא‬ ‫דלית ביה טוב"‪ ,‬נאר עס איז דא א 'גדר מלבר' וואס לאזט נישט אריינגיין דעם מענטש‬ ‫"כי ֵת ֵצא לַ ּ ִּמלְ ָח ָמה" וְ כוּ' (דְּ ָב ִּרים כ"א)‪ְּ .‬כ ִּתיב‪ָ :‬‬ ‫"אחוֹ ר וָ ֶק ֶדם ַצ ְר ָּתנִּ י" ְּ(ת ִּה ִּּל ים קל"ט) זֶ ה‬ ‫א וזל"ש בתחילתו‪ִּּ :‬‬ ‫ְ ּב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדר וְ ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר‪'ֶ .‬ק ֶדם' ה ּוא ְ ּב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדר‪ּ ְ ,‬ב ִּחינַ ת ָאלֶ ף ֵ ּבית ְּכ ֵס ֶדר‪ ,‬וְ ָאחוֹ ר הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַּת ְש ַר"ק‬ ‫ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר‪ .‬וְ זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת ָא ָדם וְ ַח ָ ּו ה‪ְּ ,‬כ ֵס ֶדר וְ ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר‪.‬‬ ‫ב ליקוטי מוהר"ן סי' פ"ד‪.‬‬ ‫ג פר' נשא דף קכב ע"ב‪.‬‬ ‫ב | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫אין דעם 'טוב' פון דעם טאג‪ .‬דער זוהר זאגט‪' :‬נחשים ועקרבים' נעמען ארום און לאזן‬ ‫ני שט אריין דעם מענטשן ער זאל אריינגיין אין דעם 'טוב'‪ ,‬דאס איז דער 'גדר'‪.‬‬ ‫וואספארא 'נחשים ועקרבים' איז דא? וואו איז דא 'נחשים ועקרבים'? נאר די‬ ‫'נחשים ועקרבים' הייסן די תאוות רעות‪ ,‬זיי רופט דער זוהר אן 'נחשים ועקרבים'‪ .‬ביי‬ ‫דעם מענטש איז עס גאר גוטע זאכענישן‪ ,‬לעבעדיג‪ ,‬א גוטן טאג‪ ,‬עסן‪ ,‬טרינקען‪ ,‬וואס‬ ‫מען וויל טוהט מען ‪ -‬אט דאס איז דער 'אויב'‪ ,‬דאס איז דער פיינט אונזערער‪ ,‬דאס איז‬ ‫דער 'שלא כסדר'‪ ,‬דאס איז די 'נחשים ועקרבים' וואס לאזן נישט אריינגיין א איד אין‬ ‫דעם 'טוב' פון דעם טאג‪.‬‬ ‫'לית יומא דלית ביה טוב'‪ .‬ביי בריאת העולם שטייט ביי יעדער טאג‪"[ :‬וירא אלקים‬ ‫כי טוב"]; אין יעדן טאג איז דא עפעס א 'טוב' אין דעם טאג; אז איך זאל נאר האבן‬ ‫דעם 'טוב'‪ ,‬וואלט מיר ליכטיג געווען דאס דאווענען‪ ,‬דאס לערנען‪ ,‬עס וואלט מיר‬ ‫געשיינט; נאר עס איז דא א 'גדר' וואס ער לאזט נישט אריינגיין אין דעם 'טוב'‪.‬‬ ‫איז וואס האב איך פון דעם 'טוב'? דעם אויבערשטער האט באשאפן דעם 'טוב' און‬ ‫עס איז דא א 'גדר' וואס ער לאזט מיך נישט אריינגיין אין דעם 'טוב' ‪ -‬איז וואס האב‬ ‫איך פון דעם 'טוב'? עס איז נישט קיין גדר ‪ -‬א פראסטער גדר‪ ,‬עס איז א גדר וואס איז‬ ‫מלובש אין תאוות‪ ,‬אין מתיקות‪ ,‬אין הנאה‪ ,‬אין תענוגים‪ ,‬אים רופן די צדיקים אן 'נחשים‬ ‫ועקרבים'‪ ,‬אזוי ווי א נחש‪ ,‬ער בייסט מיר; אט דאס איז דער אוי ב וואס מען בעט דעם‬ ‫אויבערשטן‪' ,‬טוה אפ דעם אויב'‪.‬‬ ‫ער איז זיך גאר מלביש ווי דער בעסטער גוטער פריינד מיינער ‪' -‬פארוואס דארפסטו‬ ‫זיך מוטשען?' 'דארפסט נישט איבערהאקן דעם שלאף' ‪ -‬דאס איז דער 'אויב'‪ ,‬דאס‬ ‫איז דער שונא מיינער וואס מען בעט דעם אויבערשטן "והסר מעלינו אויב"‪ ,‬און דאס‬ ‫איז דער 'שלא כסדר'‪.‬‬ ‫דאס איז כסדר אין לעבן; אזוי ווי עס איז דא א 'סדר' ‪ -‬א טאג מיט א נאכט‪ ,‬אזוי‬ ‫איז דא א 'כסדר' און א 'שלא כסדר'ד; דער אויבערשטער האט באלד באשאפן ביים‬ ‫אנהויב בריאה א 'כסדר' מיט א 'שלא כסדר'‪.‬‬ ‫ד עיין ליקוטי הלכות הל' נטילת ידים שחרית ה"ג אות ב'‪ֶ :‬ש ּלֹא ְּכ ֵס ֶדר הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ֶח ְש ַּכ ת לַ ְילָ ה‪ְּ .‬כמוֹ‬ ‫חש ְך ֶש ָאז הוֹ לֵ ְך ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר‪ִּּ ,‬כי ֵאינוֹ יָ כוֹ ל לְ כַ ֵ ּון ַהדֶּ ֶר ְך ַה ָ ּי ָש ר‪ .‬וְ ָאז יוּכַ ל לְ ִּה ָּכ ֵשל ְ ּב ֶא ֶבן‬ ‫ָה ָא ָדם ַההוֹ לֵ ְך ַ ּב ֶ‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | ג‬ ‫באלד ווען דער אויבערשטער האט באשאפן דעם מענטשן‪ ,‬שטייט ביי איםה "וַ ִי ֶ‬ ‫יצר"‬ ‫מיט צוויי יודי"ן‪ ,‬ביי די אנדערע שטייט נישט‪ ,‬נאר ביים מענטשן שטייט מיט צוויי יודי"ן‪.‬‬ ‫זאגט דער מדרשו‪' :‬יצירה לטב ויצירה לביש'‪ .‬פון אנהויב אן איז שוין דא א 'יצירה לטב'‬ ‫און א 'יצירה לביש'‪ .‬און זיי זענען אזוי גלייך‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער זאגט‪' ,‬ווי אזוי דו ווילסט קענסטו גיין'‪' ,‬וואו דו ווילסט קענסטו‬ ‫גיין'‪ ,‬מען שטערט דיר גארנישט‪ ,‬דו ווערסט גארנישט ערגער (כלפי חוץ)‪ ,‬דו קענסט זיין‬ ‫א רבי‪ ,‬א צדיק‪ .‬עס וועט זיין א זמן וואס עס וועט זיין א חשבון‪ ,‬אבער דערווייל דא ‪-‬‬ ‫קיינער טשעפעט דיך נישט‪.‬‬ ‫דאס בעט מען דעם אויבערשטן‪' ,‬טוה נאר אפ דעם 'אויב''‪ ,‬דעם פיינט‪ ,‬דעם שונא‪,‬‬ ‫וואס ער לאזט מיך נישט אריינגיין אין דעם 'טוב' אריין פון דעם טאג‪ ,‬ער לאזט מיך‬ ‫נישט צוגיין צו קיין שום גוטסקייט‪ ,‬צו קיין שום 'טוב'‪' .‬טוב' איז דער צדיק‪ִ " ,‬א ְמרו‬ ‫ַצ ִדיק ִכי טוֹ ב"ז‪ ,‬און 'טוב' איז די תורה‪ ,‬די תורה ווערט אויך אנגערופן 'טוב'ח‪ .‬איז דא‬ ‫א שונא וואס ער לאזט נישט‪.‬‬ ‫מיט וואס לאזט ער נישט? ער איז נישט א שונא וואס הרג'עט און שלאגט ‪ -‬ניין‪,‬‬ ‫פארקערט‪ ,‬דער שונא שלאגט נישט און הרג'עט נישט ‪' -‬אלע תענוגים גיב איך דיר'‪,‬‬ ‫אבער די תענוגים וואס ער גיט‪ ,‬דאס לאזט נישט צוגיין צו דעם 'טוב' פון דעם טאג‪.‬‬ ‫צדיקים האבן דאס געוואוסט ‪ -‬אז דאס איז דער שונא‪ ,‬האבן זיי זיך געהיט‪ ,‬ממעט‬ ‫געווען און ממעט געווען‪.‬‬ ‫פריער ‪ -‬פאר דעם רבי'ן ‪ -‬איז דער וועג געווען 'תעניתים וסיגופים'‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫דער וועג ווי אזוי מען האט אוועקגעטריבן דעם יצר־הרע‪ ,‬מען האט געפאסט‪ ,‬מען‬ ‫וְ כַ ּיוֹ ֵצא‪ֲ ,‬א ָבל ְ ּב אוֹ ר יוֹ ם ָאז רוֹ ֶאה ַהדֶּ ֶר ְך וְ הוֹ לֵ ְך ְּכ ֵס ֶדר‪ .‬נִּ ְמ ָצא‪ֶ ,‬ש ּיוֹ ם וְ לַ ְילָ ה ֵהם ְ ּב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדר וְ ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר‪,‬‬ ‫ְ ּב ִּחינַ ת ָא ָדם וְ ַח ָ ּו ה וְ כוּ'‪.‬‬ ‫ה בראשית ב‪ ,‬ז‪.‬‬ ‫ו בראשית רבה יד‪ ,‬ד‪.‬‬ ‫ז עיין גמ' יומא דף ל"ח ע"ב‪ :‬ואמר רבי אלעזר‪ ,‬אפילו בשביל צדיק אחד עולם נברא‪ ,‬שנאמר 'וירא אלקים‬ ‫את האור כי טוב'‪ ,‬ואין טוב אלא צדיק‪ ,‬שנאמר 'אמרו צדיק כי טוב'‪.‬‬ ‫ח גמ' ברכות דף ה' ע"א‪.‬‬ ‫ד | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫האט זיך מסגף געווען מיט עינויים קשים‪ .‬אבער דער רבי זאגט ‪' -‬ניין‪ ,‬וואס מען האט‬ ‫אמאל געקענט פועל'ן מיט תעניתים וסיגופים קען מען היינט פועל'ן מיט תפילות און‬ ‫התבודדות!'ט‪.‬‬ ‫אז דער צדיק גיט ארויס א נייע זאך‪ ,‬איז אזוי ווי מען האט געקענט פריער פועל'ן‬ ‫מיט דער זאך‪ ,‬קען מען איצטער האבן מיט די רפואות‪.‬‬ ‫אט דאס איז דער 'טוב' אונזערער‪ ,‬דאס איז אונזערע רפואות‪ ,‬דאס איז אונזער‬ ‫געווער‪ ,‬תפילות מיט תפילות‪ ,‬דאס איז די עצות פונעם צדיק‪.‬‬ ‫א מענטש קען אפלעבן א לעבן‪ ,‬און אים דאכט זיך אז עס איז 'כסדר' ‪ -‬און עס איז‬ ‫גאר 'שלא כסדר'‪.‬‬ ‫בהכרחֵשיהיהֵשלאֵכסדר ֵ‬ ‫דער רבי זאגט‪" ,‬אדם וחוה"; 'אדם' איז 'כסדר'‪ ,‬און 'חוה' ‪' -‬שלא כסדר'‪ .‬לכאורה‪,‬‬ ‫פארוואס האט דער אויבערשטער אינגאנצן געדארפט באשאפן חוה'ן? זאל בעסער‬ ‫זיין א 'כסדר' אליין!? נאר עס דארף זיין א 'כסדר' און א 'שלא כסדר' ‪ -‬און אז דער‬ ‫מענטש זאל מאכן פון דעם 'שלא כסדר' אז עס זאל ווערן א 'כסדר'‪.‬‬ ‫דער רבי ברענגט דאי‪ ,‬דער שם הוי"ה במילוי אלפין (יו"ד ה"א וא"ו ה"א) באטרעפט‬ ‫מ"ה‪ .‬דער שם הוי"ה האט אסאך 'מילויין'‪ :‬במילוי אלפי"ן‪ ,‬במילוי ההי"ן‪ ,‬עס איז דא‬ ‫דער מילוי וואס באטרעפט ס"ג‪ ,‬און עס איז דא דער שם ע"ב‪ ,‬ב"ן‪ .‬איז במילוי אלפין‬ ‫דאס באטרעפט דער שם 'מ"ה'‪.‬‬ ‫יתי יוֹ ֵד ַע ִּמ ּק ֶדם ִּ ּב ֵ‬ ‫ימי‬ ‫ט עיין השתפכות הנפש ‪ -‬הנהגות האדמו"ר ז"ל‪ :‬וְ ָש ַמ ְע ִּּתי ֶש ָא ַמר ְ ּבסוֹ ף יָ ָמיו‪ִּ ,‬אם ָהיִּ ִּ‬ ‫יתי ְמ ַא ֵ ּבד ו ַּמ ְפ ִּסיד ֶאת ּגו ִּּפי ַה ָ ּי ָקר‬ ‫נְ עו ַּרי ְּכמוֹ ֶש ֲאנִּ י יוֹ ֵד ַע ַע ָּתה ַמה ּ ֶש ְ ּיכוֹ לִּ ין לִּ זְ כּ וֹ ת ַעל ְי ֵדי ִּה ְתבּ וֹ ְדדוּת לא ָהיִּ ִּ‬ ‫יתים וְ ִּס ּגו ִּּפים; עיין גם שיש"ק (חדש) ח"ג אות צ"ה‪.‬‬ ‫ָּכל ָּכ ְך ְ ּב ַת ֲענִּ ִּ‬ ‫ימ ְט ִּר ָ ּיא מ"ה ָא ָדם‪ ,‬וְ ַח ָ ּו ה הוּא ְ ּב ִּחינַ ת‪'ַ :‬מלְ כוּת ּ ֶפה וְ תוֹ ָרה ֶש ְ ּב ַעל‬ ‫י וזל"ש בהמשך‪ :‬הוי"ה ְ ּב ִּמ ּלוּי ַאלְ ִּפין ִּ ּג ַ‬ ‫ּ ֶפ ה ָק ִּרינַ ן לָ ּה'‪ .‬וְ ַח ָ ּו ה לְ שוֹ ן דִּּ בּ וּר‪ְּ ,‬כ מוֹ ֶש ָּכ תוּב ְּ(ת ִּה ִּּלים י"ט)‪" :‬וְ לַ ְילָ ה לְ לַ ְילָ ה ְי ַח ֶ ּו ה דָּ ַעת"‪ַ ,‬היְ נ ּו ַמלְ כוּת ּ ֶפ ה‪ִּּ .‬כי‬ ‫ַה ּ ַמלְ כוּת נִּ ְק ָרא דִּּ בּ וּר‪ַ ,‬על ֵשם ִּּ'כי ֵאין ֶמלֶ ְך ְ ּבֹלא ָעם'‪ ,‬וְ ֵאין ָה ָעם יוֹ ְד ִּעים ְרצוֹ נוֹ ֶא ָּלא ִּאם ֵּכן ְּכ ֶש ַה ּ ֶמלֶ ְך ְמגַ ֶּלה‬ ‫ַמ ֲח ַש ְב ּתוֹ ו ְּרצוֹ נוֹ לְ תוֹ ְך דִּּ בּ וּרוֹ ‪ .‬נִּ ְמ ָצא ֶש ִּע ָ ּקר ַהנְ ָהגוֹ ת ַמלְ כוּתוֹ ֵאינוֹ ֶא ָּלא ַעל ְי ֵדי דִּּ בּ וּר‪ ,‬וְ זֶ ה ּ ֵפ רוּש‪'ַ :‬מלְ כוּת‬ ‫ּ ֶפ ה'‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | ה‬ ‫דער שם הוי"ה אליין באטרעפט נאר זעקס־און־צוואנציג‪ ,‬נאר מיט דעם מילוי איז‬ ‫עס פינעף־און־פערציג‪ .‬וויפיל איז דער מילוי? ניינצן; חו"ה באטרעפט ניינצןיא‪.‬‬ ‫קומט אויס‪ ,‬עס קען גארנישט זיין דער שם הוי"ה במילוי אז עס זאל זיין מ"ה‪ ,‬סיידן‬ ‫עס מוז דארטן זיין 'חוה' אויך‪.‬‬ ‫דער שם הוי"ה אליין באטרעפט נאר זעקס־און־צוואנציג‪ ,‬און מיט דעם מילוי איז‬ ‫דא פינעף־און־פערציג; דער מילוי דאס איז 'חוה'‪.‬‬ ‫פלעגן אונזערע לייט זאגן‪ :‬אן 'חוה'‪ ,‬אן דעם 'שלא כסדר'‪ ,‬קען גארנישט זיין דער‬ ‫מילוי פון דעם שם הוי"ה‪ .‬דער מילוי דאס פילט אן דעם שם אז עס זאל הייסן דער שם‬ ‫מ"ה; איז דארף דארטן זיין א 'חוה'‪.‬‬ ‫טאקע מלאכים האבן דעם שם הוי"ה אליין (רק בחינת 'כסדר')‪ ,‬דער מילוי איז ביי זיי‬ ‫נישטא‪ ,‬זיי האבן נישט קיין 'חוה'‪ ,‬אבער מיר האבן דעם שם הוי"ה במילוי אלפין‪ ,‬דער‬ ‫מילוי איז ניינצן כמנין 'חוה'‪ ,‬ממילא ווערט ביי אונז מ"ה‪.‬‬ ‫דער מילוי קען נישט זיין בשום־אופן נאר אז עס זאל זיין 'אדם־וחוה'‪ ,‬דעמאלט אז‬ ‫עס וועט זיין אזוי ווי מען דארף‪ ,‬דעמאלט וועט זיין דער שם הוי"ה במילוי אלפין‪.‬‬ ‫ביי דער פגם פונעם עץ־הדעת האט זיך עס אנגעהויבן פון 'חוה'‪ ,‬זי האט געגעסן‪,‬‬ ‫און זי האט אדם'ען געגעבן ער זאל אויך עסןיב‪.‬‬ ‫אין דעם עולם מוז זיין א 'כסדר' און א 'שלא כסדר'‪ .‬א מענטש קען נישט זאגן ‪-‬‬ ‫'רבונו־של־עולם‪ ,‬פארוואס דארף איך דעם 'שלא כסדר'?' ‪ -‬אן דעם 'שלא כסדר'‬ ‫האסטו נישט וואס צו זוכן אין דעם עולם‪ .‬אינגאנצן די זאכן וואס דער מענטש מוז‬ ‫יא עיין שער ההקדמות (לאריז"ל) דף כח‪ :‬כט‪.‬‬ ‫יב עיין ליקוטי הלכות הל' נטילת ידים שחרית ה"ג אות ה'‪ :‬וְ ַעל ֵּכן ִּע ַ ּקר ַה ָּס ַתת ַה ָּנ ָחש ָהיָ ה ִּמ ְּת ִּח ָּלה לְ ַח ָ ּוה‪,‬‬ ‫ִּּכי ַח ָ ּו ה ִּהיא ְ ּב ִּחינַ ת ֶש ּלֹא ְּכ ֵס ֶדר‪ֶ ,‬ש ּ ִּמ ּ ָש ם ִּמ ְש ַּתלְ ּ ֵשל ֲא ִּחיזַ ת ַה ְ ּקלִּ ּפוֹ ת‪ .‬וְ ִּע ַ ּקר ַה ִּּת ּקוּן הוּא ֶש ִּ ּי ְת ַ ּב ֵּטל ְ ּב ִּחינַ ת‬ ‫ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר לִּ ְב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדר‪ֶ ,‬ש ִּ ּי ְהיֶ ה נִּ כְ לָ ל וְ נִּ ְת ַ ּב ֵּטל ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּו ה לְ ָא ָדם ; גם עיין שם הל' מקואות ה"א אות‬ ‫א'‪ :‬ו ִּּב ְש ִּביל זֶ ה ָהלַ ְך ַה ָּנ ָחש לְ ַח ָ ּו ה ְּת ִּח ָּלה‪ֵ ,‬מ ֲח ַמת ֶש ַח ָ ּוה ִּהיא ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר ַּכ ַּנ"ל‪ַ ,‬על ֵּכן ָהיָ ה נֶ ֱא ַחז‬ ‫ית ּה לַ ֲחֹלק ְ ּב ִּחינַ ת ַמלְ כוּת ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר לְ ַע ְצ ָמ ּה‪ ,‬דְּ ַהיְ נ ּו לְ ַה ְפ ִּר ָיד ּה ֵמה' ִּי ְת ָ ּב ַר ְך וְ ַא ַחר ָּכ ְך‬ ‫ָ ּב ּה ְ ּביוֹ ֵתר לַ ֲה ִּס ָ‬ ‫יתה ֶאת ָה ָא ָדם ַ ּגם ֵּכן ַעד ֶש ָאכַ ל ַ ּגם ֵּכן וְ ִּה ְפ ִּריד ַע ְצמוֹ ֵמה' ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ִּמ ְ ּב ִּחינַ ת ַּכ ֵּס ֶדר‪ ,‬וְ נָ ַפל לִּ ְב ִּחינַ ת ֶש ּלֹא‬ ‫ֵה ִּס ָ‬ ‫יתם ֵּכ אֹל ִּקים ַּכ ַּנ"ל‪.‬‬ ‫ֹלך ְ ּב ַע ְצמוֹ ‪ּ ְ ,‬ב ִּחינַ ת ֲא ָּנ א ֶא ְמ ְ‬ ‫ֹלך‪ּ ְ ,‬ב ִּחינַ ת וִּ ְה ִּי ֶ‬ ‫אֹלקים‪ ,‬לִּ ְמ ְ‬ ‫ַּכ ֵּס ֶדר‪ֵ ,‬מ ֲח ַמת ֶש ָר ָצה לִּ ְהיוֹ ת ֵּכ ִּ‬ ‫ו | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫אנקומען דערצו ‪ -‬אכילה שתיה שינה‪ ,‬איז אנטקעגן תורה ותפילה הייסט דאס 'שלא‬ ‫כסדר'‪.‬‬ ‫א מלאך דארף נישט עסן‪ ,‬דארף נישט טרינקען; מיר מוזן אבער האבן דעם 'שלא‬ ‫כסדר'‪.‬‬ ‫נאר וואס דען‪ ,‬דער רבי זאגט ווייטע ריג ‪ ,‬אז דער מענטש איז מקשר זיך צום‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬ווערט פון דעם 'שלא כסדר' ‪' -‬כסדר'יד‪.‬‬ ‫דער 'חוה' גייט אריין אין דעם שם הוי"ה‪ ,‬ממילא ווערט מ"ה; אן חוה קען גארנישט‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫דער שם הוי' במילוי אלפין באטרעפט מ"ה‪ ,‬דאס איז 'אדם'‪' ,‬אד"ם' באטרעפט דאך‬ ‫אויך 'מ"ה'; ווען הייסט ער אן 'אדם'? אז עס איז דארטן דא א ['חוה']‪.‬‬ ‫(כי יש אדם שחושב‪' ):‬ער וויל גארנישט חתונה האבן‪ ,‬פארוואס דארף ער חתונה האבן?‬ ‫פארוואס דארף ער דאס האבן? וואס‪-‬ווען?' ער וויל זיין א צדיק א קדוש‪ ,‬פליען אין די‬ ‫יג וזל"ש בהמשך‪ :‬וְ זֶ ה ֶש ָאנ ּו רוֹ ִּאים‪ֶ ,‬ש ִּּל ְפ ָע ִּמים הוֹ לֵ ְך לְ ָה ָא ָדם ֶש ּלֹא ְּכ ֵס ֶדר‪ִּּ ,‬כי ְׁשלֵ מוּת ֶׁשל ָּּכל ַהדְּׁ ָּב ִּרים ֵאינוֹ‬ ‫ֶׁא ָּ ּלא ְּׁכ ֶׁש ֵהם ְׁמ ֻי ָּח ִּדים ו ְּׁמ ֻק ּ ָּש ִּרים ּבוֹ ִּי ְׁת ָּ ּב ַר ְׁך‪ִּּ ,‬כי ַה ּ ְשלֵ מוּת וְ ַה ּ ִּמ ּלוּי ִּהיא ַה ִּח ּיוּת‪ִּּ .‬כי ֵא ָ‬ ‫יבר ֶש ִּּנ ְס ַּת ֵּלק ִּמ ּ ֶמ ּנ ּו‬ ‫ַה ִּח ּיוּת‪ֲ ,‬אזַ י נִּ ְק ָרא ִּח ָּסרוֹ ן‪ .‬וְ ַה ִּח ּיוּת ִּהיא ַה ּמ ִֹּחין וְ ַה ּ ֵשֹֹכֶ ל‪ְּ ,‬כ מוֹ ֶש ָּכתוּב (ק ֶֹהלֶ ת ז)‪" :‬וְ ַה ָחכְ ָמה ְּת ַח ֶ ּיה" וְ כוּ'‪,‬‬ ‫ֹ"ח ָמ"ה‪ֶ ,‬מ"ה ַח ֵ ּיינ ּו ַמ"ה כּ ֵֹחנוּ‪ .‬ו ָּמ"ה הוּא ָא ָדם‪ִּּ ,‬כי לֵ ית ָא ָדם ְ ּבלָ א ָאלֶ ף‪ַ ,‬היְ נ ּו‬ ‫וְ ַה ָחכְ ָמה הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ָמה כּ ַ‬ ‫הוי"ה ְ ּב ִּמ ּלוּי ַאלְ ִּפין‪ַ .‬ה ְינ ּו ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא הוּא ִּח ּיוּת ֶשל ָּכל ַהדְּ ָב ִּרים‪ְּ ,‬כמוֹ ֶש ָּכ תוּב (נְ ֶח ְמיָ ה ט‪" :):‬וְ ַא ָּתה‬ ‫ְמ ַח ֶ ּיה ֶאת ֻּּכ ָּלם"‪ .‬נִּ ְמ ָצא זֹאת ַה ְ ּב ִּחינָ ה ַמלְ כוּת‪ַ ,‬ח ָ ּו ה‪ְּׁ ,‬כ ֶׁש ִּהיא ְׁמ ֻק ּ ֶׁש ֶׁרת לָּ ָּא ָּדם‪ ,‬לִּ ְׁב ִּחינַ ת ָּמ"ה‪ַ ,‬ה ְׁינ ּו לְׁ ַה ָּ ּקדוֹ ש‬ ‫ָּ ּברו ְּׁך הוּא‪ֲ ,‬אזַ י יֵ ש לָּ ּה ְׁשלֵ מוּת‪ִּּ .‬כי ַה ּ ֵשֹֹכֶ ל ֶש ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא ָשֹם ְ ּב ַהנְ ָהגַ ת ַמלְ כוּתוֹ ‪ּ ָ ,‬בזֶ ה הוּא ְמ ַח ֶ ּיה אוֹ ָת ּה‪,‬‬ ‫ְּכ מוֹ ֶש ָּכ תוּב‪ַ " :‬ה ָחכְ ָמה ְּת ַח ֶ ּיה"‪ .‬וְ זֶ ה ּו ְּ(ת ִּה ִּּל ים כ"ד)‪" :‬לַ ה' ָה ָא ֶרץ ו ְּמלוֹ ָא ּה"‪ְּ ,‬כ ֶש ָה ָא ֶרץ‪ַ ,‬ה ְינ ּו ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּו ה ַמלְ כוּת‬ ‫ֹלך‬ ‫ְמ ֻּק ּ ֶש ֶרת לַ ה'‪ֲ ,‬אזַ י הוּא ִּ ּב ְמֹלאוֹ ו ִּּב ְשלֵ מ ּות‪ .‬ו ִּּמי ֶש ּ ְמ ַח ֵּל ק ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּו ה‪ַ ,‬מלְ כוּת לְ ַע ְצמוֹ ‪ֶ ,‬שאוֹ ֵמר‪ֲ :‬א ָּנ א ֶא ְמ ְ‬ ‫ָ ּבזֶ ה הוּא ְמ ַח ֵּל ק ו ַּמ ְפ ִּריד אוֹ ָת ּה ֵמ ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא‪ֲ ,‬אזַ י ֵאינָ ּה ִּ ּב ְשלֵ מוּת‪ִּּ .‬כי ִּע ָ ּקר ִּח ּיו ָּת ּה ָמ"ה‪ַ ,‬ה ְינ ּו ַה ּ ֵשֹֹכֶ ל‪.‬‬ ‫יד עיין ליקוטי הלכות הל' עדות ה"ה אות ח'‪ּ ְ :‬בוַ דַּ אי ַ ּג ְש ִּמ ּיוּת ָהעוֹ לָ ם הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ֶש ּלֹא ַּכ ֵּס ֶדר נֶ גֶ ד ָחכְ ָמתוֹ‬ ‫ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ֶשהוּא ְ ּב ִּחינַ ת ָחכְ ָמה כּ ַֹח ַמה‪ִּּ ,‬כי ְ ּבוַ דַּ אי ַ ּג ְש ִּמ ּיוּת הוּא ַה ֵה ֶפ ְך‪ ,‬דְּ ַה ְינ ּו ְ ּב ִּחינַ ת ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר נֶ גֶ ד ְ ּב ִּחינַ ת‬ ‫ַמה‪ַ ,‬א ְך ֶ ּב ֱא ֶמת ֵהן ֵהן ְ ּגבוּרוֹ ָתיו וְ נוֹ ְראוֹ ָתיו ֶש ָ ּב ָרא יֵ ש ֵמ ַא ִּין ַה ּ ֻּמ ְחלָ ט וְ ַהכּ ֹל ִּ ּב ְש ִּביל לְ גַ ּלוֹ ת ַמלְ כוּתוֹ ‪ַ ,‬על ְי ֵדי‬ ‫זֶ ה דַּ ְי ָקא‪ַ ,‬על ְי ֵדי ֶש ָה ָא ָדם יַ ֲא ִּמין ְ ּב ָה ֱא ֶמת וִּ ַיב ֵּטל ַע ְצמוֹ ִּעם ָּכל ָהעוֹ לָ ם ַה ָּתלוּי בּ וֹ ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ַמה וִּ י ַק ּ ֵש ר ָּת ִּמיד‬ ‫ֱאֹלקוּתוֹ ְ ּב ַמ ֲח ַש ְב ּתוֹ ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ֲחשֹב ַמה‪ְּ ,‬כ מוֹ ֶש ָּכתוּב ָש ם ְ ּבסוֹ ף ַה ּתוֹ ָרה ַה ַּנ"ל‪ֶ ,‬ש ַעל ְי ֵדי זֶ ה יַ ֲחזִּ יר ְ ּב ִּחינַ ת‬ ‫ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר ֶשהוּא ְ ּב ִּחינַ ת ְּכלַ ל ָהעוֹ לָ ם ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה נִּ כְ לָ ל ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ַּכ ֵּס ֶדר‪ֶ ,‬ש ֶּזה ִּע ַ ּקר ַה ּ ְשלֵ מוּת וְ ַה ּ ִּמ ּלוּי וְ ִּק ּיוּם‬ ‫ָהעוֹ לָ ם‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | ז‬ ‫עולמות‪ ...‬וועסטו נישט האבן דעם מילוי פון מ"ה; אויב דער 'חוה' איז נישטא‪ ,‬איז עס‬ ‫נאר זעקס־און־צוואנציג‪ ,‬איז נישטא קיין מ"ה‪.‬‬ ‫איםֵגעהייסןֵגעבןֵעסן ֵ‬ ‫טאקע אין די פריערדיגע דורות איז געווען תעניתים וסיגופים‪ ,‬זיי האבן געהאלטן אז‬ ‫מען דארף אינגאנצן מבטל זיין דעם 'שלא כסדר'‪ ,‬אכילה ושתיה‪ ,‬מען זאל זיך נאר‬ ‫מסגף זיין‪ ,‬נישט שלאפן‪ ,‬עס זאל נאר זיין 'כסדר' אליין‪.‬‬ ‫דער רבי איז מודיע ‪ -‬ניין! ערשטנס‪ ,‬פארדארבן זיי דעם גוף‪ .‬און ווידער‪ ,‬דאס איז‬ ‫נאכנישט קיין תשובה אויך; א מענטש אז ער פאסט‪ ,‬ער עסט נישט‪ ,‬ער טרינקט נישט‪,‬‬ ‫אבער די תשובה אליין איז נאך נישטא‪.‬‬ ‫ער פארדארבט דעם גוף‪ ,‬ער ווערט קראנק און אויסגעדארט‪ ,‬ער קען זיך נישט רירן‪,‬‬ ‫אבער קיין תשובה איז נאך נישטא‪ ,‬אדרבה‪ ,‬ער ווערט אזוי אויסגעפייניגט אז עס איז‬ ‫גארנישטא מיט וועמען צו רעדן‪.‬‬ ‫דער עיקר תשובה איז דאך אז דער מח זאל זיין ביי אים א מח‪ ,‬דער מח זאל ארבעטן‪.‬‬ ‫אז ער פייניגט זיך‪ ,‬האט ער נישט קיין מח‪ ,‬ער איז אויסגעטרינקט‪ ,‬אויסגעדארט‪.‬‬ ‫עס איז געקומען צום רבי'ן ר' אלימלך אמאל איינער א בעל־תשובה‪ ,‬ער איז געקומען‬ ‫אזוי ווי א טויטער‪ ,‬געפאסט‪( .‬אמר הרה"ק‪" ):‬וואס זאל איך רעדן מיט אים? איך האב‬ ‫נישט וואס צו רעדן מיט אים‪ ,‬וואס קען איך אים זאגן? ער איז גארנישט קיין‬ ‫מענטש!"‪.‬‬ ‫האט ער געזאגט צום זוהן ‪ -‬רבי אלעזר'ן‪ " :‬גיב אים צוויי וואכן עסן און טרינקען‬ ‫גוט; נאכדעם וועסטו אים אריינברענגען צו מיר‪ ,‬וועל איך מיט אים עפעס רעדן!"‪.‬‬ ‫ר' אלעזר האט אזוי געטוהן‪ ,‬ער האט אים געגעבן עסן טרינקען צוויי וואכן‪ .‬נאכדעם‬ ‫האט ער גערעדט מיט אים וואס עס הייסט תשובה‪.‬‬ ‫ח | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫אז ער איז געווען פריער אויסגעדארט אויסגעטריקנט ‪ -‬מיט א טויטן קען מען נישט‬ ‫רעדןטו‪.‬‬ ‫די תשובה וואס דער אויבערשטער וויל‪ ,‬די אמת'ע חרטה וואס א מענטש דארף‬ ‫האבן‪ ,‬דאס קען נישט זיין מיט אויסגעטריקנט אויסגעדארט‪ ,‬ער קען גארנישט‬ ‫דאווענען‪ ,‬ער ווייסט גארנישט וואס מיט אים טוהט זיך‪.‬‬ ‫דער רבי זאגט אין תורה י'טז‪" :‬ואחר הורקת השק" ‪ -‬נאך די תעניתים‪ ,‬אבער די‬ ‫לעכער זענען דאך לעכער ווייטער; עס איז געווארן ליידיג דער זאק‪ ,‬ער האט‬ ‫אויסגעליידיגט דעם גוף‪ ,‬אויסגעפייניגט‪ ,‬אבער די לעכער זענען לעכער‪ ,‬די לעכער‬ ‫בלייבן לעכער‪ ,‬די תאוות בלייבן נאך איבער‪.‬‬ ‫אז מען נעמט דער תשובה וואס דער רבי רעדט ‪ -‬תורה מיט תפילה‪ ,‬תפילה‬ ‫והתבודדות‪ ,‬איז עס אן אנדער סארט תשובה‪ ,‬דאס מאכט ליידיג דעם זאק‪ ,‬עס‬ ‫פאררעכט‪ ,‬די לעכער ווערן אויס לעכער אויך‪.‬‬ ‫טו מובא בספר 'אהל אלימלך' (נדפס בפרעמישלא תר"ע) אות ש"ח‪ .‬גם עיין 'מאור ושמש' פר' וילך‪ ,‬הפטרת‬ ‫שבת שובה‪ ,‬וזל"ש‪ :‬הנה ישנם אנשים אשר יחשבו כי תוכן התשובה הוא יום ענות אדם נפשו בתעניתים‬ ‫וסיגופים‪ ,‬ואולם לא בזה בחר ה' ובפרט בדורות האלו צוה לנו אדמו"ר הרב האלקי הקדוש מו"ה אלימלך‬ ‫זצוק"ל לב ל יתענו יותר ממה שציוו חז"ל כי כשל כח הסבל לסבול התעניות והסיגופים ואין באפשרי‬ ‫לקנות שלימות על ידי תעניתים ‪ ,‬זולת מי שבטוח על כוחו ואונו שיהיה יכולת בידו לקבלם‪ ,‬או פגם חס‬ ‫ושלום בעבירות חמורות יבוא לפני צדיקי הדורות להורות לו תשובה‪ ,‬וכל ערום יעשה בדעת‪ .‬אמנם‬ ‫זאת העצה להבא לשוב אל ה' לא טוב היותו מגלה מומיו לבני אדם כמאמר דוד המלך ע"ה (תהלים לב‪,‬‬ ‫א) אשרי נשוי פשע כסוי חטאה‪ ,‬אכן אולי אחרי אשר לא יפרטם בשפתיו רק יצפנם בלבבו ישכח ויסיח‬ ‫מדעתו אשר העוה ויסורו מנגד עיניו‪ ,‬לזאת העצה הנכונה שבעת אשר יהיה לבדו בלי חברת האדם בביתו‬ ‫או בחוץ ישפוך שיחו לפני ה' ויתיך כמים לבו ולפרוט חטאיו ולהתודות עליהם ולבקש מלפניו יתברך‬ ‫שיפתח לו פתחי התשובה ויורהו נועם דרכיו ‪ ,‬גם בשוכבו על משכבו בלילות זאת תהיה שיחתו בינו לבין‬ ‫בוראו ממקור לבבו‪ ,‬ואם כה יעשה ימים על ימים בכל עת ובכל שעה גם ב עת אשר יתהלך בחוץ לעסוק‬ ‫עסקיו אזי יבטח כי יפתחו לו שערי תשובה‪.‬‬ ‫טז אות ד'‪ ,‬וזל"ש‪ַ :‬ה ַ ּב ֲעלֵ י ַ ּג ֲאוָ ה ְמ ַע ְּכ ִּבים ַּת ֲאוָ תוֹ ֶשל ַה ּ ֵשם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך וְ ֵאינָ ם ְמ ַב ְק ִּשים ִּמ ַ ּצדִּּ ִּיקים ֶש ִּ ּי ְת ּ ַפ ְּלל ּו‬ ‫יתים‬ ‫יהם‪ִּּ ,‬כי חוֹ ְש ִּבים ֶש ִּה ְת ַע ּנ ּו וְ ִּס ְ ּגפ ּו ֶאת ַע ְצ ָמם‪ ,‬ו ָּבזֶ ה ֵהם ַצדִּּ ִּיקים; ֲא ָבל ָה ֱא ֶמת ֵאינוֹ ֵּכן‪ִּּ ,‬כי ָּכל ַה ַּת ֲענִּ ִּ‬ ‫ֲעלֵ ֶ‬ ‫ֶש ִּה ְת ַע ּנוּ‪ֵ ,‬אין זֶ ה ֶא ָּל א ְּכמוֹ ַשֹק ֶש ֵ ּיש בּ וֹ חוֹ ִּרים ַה ְר ֵ ּבה‪ ,‬וּכְ ֶש ְּמ ִּר ִּיקים ֶאת ַה ּ ַשֹק‪ַ ,‬אף ַעל ּ ִּפי כֵ ן נִּ ְש ֲאר ּו בּ וֹ‬ ‫(ש ָ ּבת קנב‪ .).‬וְ ִּאם ִּה ְתבּ וֹ נְ נ ּו ְ ּב ַע ְצ ָמן ָהי ּו רוֹ ִּאים‪,‬‬ ‫ַהחוֹ ִּרים‪ .‬וְ ַה ּגוּף נִּ ְק ָרא ַשֹק‪ְּ ,‬כ ַמ ֲא ַמר ַה ּ ַת ָ ּנא‪ִּ :‬ש ינְ נָ א‪ְ ,‬ש ֵרי ַשֹ ָ ּק ְך ַ‬ ‫אשית‬ ‫(ב ֵר ִּ‬ ‫יתים ֲע ַד ִּין נִּ ְש ֲאר ּו ֶא ְצלָ ם ָּכ ל ּ ַת ֲאוָ ָתם ְקשו ִּּרים ְ ּב ַשֹ ָ ּקם‪ַ ,‬ה ְינ ּו ְ ּב גו ָּפם ‪ ...‬וְ זֶ ה ּ ֵפ רוּש ְ ּ‬ ‫ַא ַחר ָּכל ַה ַּת ֲענֵ ִּ‬ ‫יתים‪ֶ ,‬שהוּא ֲה ָּר ַקת ַה ּ ַשֹק‪,‬‬ ‫יהם וְׁ ִּה ֵּנה ִּאיש ְׁצרוֹ ר ַּכ ְׁס ּפוֹ ְׁ ּב ַשֹקוֹ ‪ַ -‬א ַחר ָּכל ַה ַּת ֲענִּ ִּ‬ ‫מב)‪ :‬וַ יְׁ ִּהי ֵהם ְׁמ ִּר ִּיקים ַשֹ ֵ ּק ֶׁ‬ ‫ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּגוּף‪ֲ ,‬ע ַד ִּין וְׁ ִּה ֵ ּנה ִּאיש ְׁצרוֹ ר ַּכ ְׁס ּפוֹ ‪ֶׁ -‬ש ָּ ּקשוּר וְׁ ָּצרוּר ַּכ ְׁס ּפוֹ וְׁ ַת ֲאוָּ תוֹ ְׁ ּב ַשֹ ּקוֹ וְׁ ג ּופוֹ ‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | ט‬ ‫פארקערט גאר‪ ,‬א תשובה מיט תורה ותפילה שיינט אים דער מח מערער‪ ,‬אדרבה‪,‬‬ ‫ער ווייסט וואס עס הייסט א פגם‪ ,‬ער ווייסט וואס הייסט תשובה‪ ,‬עס איז אן אנדערע‬ ‫חרטה‪ ,‬עס איז אן אנדערע תשובה‪ ,‬עס איז אן אנדערע בושה‪.‬‬ ‫עיקרֵהתשובה ֵ‬ ‫דער עיקר תשובה‪ ,‬זאגט דער רבי‪ ,‬איז בושה ‪ -‬א מענטש זאל זיך שעמען פארן‬ ‫אויבערשטן‪ .‬דער רבי זאגט אין תורה ל"חיז‪ ,‬דאס אז א מענטש זאל וויסן צו ער איז‬ ‫דבוק אינעם אויבערשטן‪ ,‬איז דער סימן‪' ,‬תפילין'; ברענגט דער רבי ווייטעריח‪' ,‬תפילין'‬ ‫איז 'בושה'‪.‬‬ ‫אז דער מענטש ווייסט ביי זיך‪ ,‬ער שעמט זיך פארן אויבערשטן‪ ,‬איז ער דבוק אין‬ ‫דעם אויבערשטן‪ .‬טאמער האט ער נישט קיין בושה פארן אויבערשטן איז ער גארנישט‬ ‫דבוק‪.‬‬ ‫ער שעמט זיך פארן אויבערשטן ‪' -‬פארוואס טוה איך נישט דיין רצון?! פארוואס‬ ‫טוה איך נישט דיין רצון?! פארוואס בין איך אזוי ווייט פון דיר?!'‪.‬‬ ‫יעדער איינער אפילו דער גרעסטער עם־הארץ ווייסט וואס דער אויבערשטער וויל‪.‬‬ ‫די גמרא זאגטיט‪ " :‬העובר עבירה ומתבייש בה מוחלין לו"‪' .‬ומתבייש בה'‪ ,‬ער שעמט‬ ‫זיך‪.‬‬ ‫אין 'העובר עבירה' איז דא אסאך בחינות; ביי איינעם איז עס אן עבירה ממש; ביי‬ ‫איינעם איז עס געקוקט וואו מען דארף נישט קוקן‪ ,‬מען רעדט וואס מען דארף נישט‬ ‫רעדן‪ ,‬געטראכט וואס מען דארף נישט טראכטן‪ ,‬אזוי‪ ,‬אזוי‪ ,‬אבער אלעס איז אן עוון‪.‬‬ ‫זאגט די גמרא‪" :‬ומתבייש בה" ‪ -‬ער שעמט זיך! דער עיקר תכלית פון אלעם‪ ,‬פון‬ ‫תפילה מיט התבודדות‪ ,‬איז אלצדינג אז מען זאל באקומען א בושה‪.‬‬ ‫יז אות א'‪.‬‬ ‫יח שם אות ה'‪.‬‬ ‫יט ברכות י"ב ע"ב‪.‬‬ ‫י | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫דאס איז נישט קיין קלייניקייט‪ ,‬נישט אזוי גיך‪ ,‬טאקע שעמען זיך‪ .‬דער רבי האט א‬ ‫זאג געגעבן צו רבי נתן'ען‪" :‬דו ווערסט אמאל ריטשע רויט פארן אויבערשטן?!"‪ .‬א‬ ‫מענטש וואס שעמט זיך איז 'ריטשע רויט'‪.‬‬ ‫אז מען גיט אים א זאג א ווארט און מען פארשעמט אים‪ ,‬ווערט ער ווייס‪ .‬אויף‬ ‫"המלבין פני חבירו" זאגט רש"יכ‪'[ :‬אזיל סומקא ואתי חיורא']‪ .‬אזוי דארף א מענטש‬ ‫פארן אויבערשטן‪ ,‬זיך אזוי אויסרעדן פאר השי"ת‪ ,‬אים דערציילן אלעס‪ ,‬אז ער זאל זיך‬ ‫פאר אים שעמען‪.‬‬ ‫און דער אמת איז דאך אזוי‪ ,‬פאר וועמען דארף מען זיך שעמען? נאר פארן‬ ‫אויבערשטן דארף מען זיך שעמען! ווארום וועמען טוה איך עפעס?! אז איך גיב א קוק‬ ‫וואו מען דארף נישט‪ ,‬טוה איך עפעס פאר עמיצן? וועמען בין איך מזיק? וועמען טוה‬ ‫איך עפעס? איך טוה דאך נאר זיך אליין‪.‬‬ ‫אט דאס הייסט 'א נייער וועג'‪ .‬הייסן הייסט עס 'א נייער וועג' ‪ -‬און דאס איז 'דער‬ ‫אלטער וועג'כא‪.‬‬ ‫שיסןֵפיילן ֵ‬ ‫דער רבי זאגט דא‪' :‬חוה' איז 'מלכות פה'‪' .‬חוה' איז טייטש 'רעדן'‪" ,‬וְ ליְ לה לְ ליְ לה‬ ‫יְ ַח ֶוה דעת"‪' ,‬תורה שבעל פה קרינן לה'‪' ,‬חוה' איז דער 'דיבור'‪.‬‬ ‫דער עיקר; דער מענטש מוז דאך האבן א 'שלא כסדר'‪ ,‬אין דעם עולם מוז ער האבן‬ ‫א 'שלא כסדר'; מהפך זיין דעם 'שלא כסדר' אויף 'כסדר' איז נאר דורכן מויל‪ ,‬דורכן‬ ‫'דיבור'‪' ,‬מלכות פה'‪' ,‬ולילה ללילה יחוה'‪ ,‬נאר דורכן 'דיבור'!‬ ‫כ על משניות אבות פ"ג‪ ,‬מי"א‪.‬‬ ‫יך ֶא ְתכֶ ם ְ ּב ֶד ֶר ְך ָח ָדש ֶש ּל ֹא ָהיָ ה‬ ‫כא עיין חיי מוהר"ן אות רס"ד‪ָ :‬א ַמר ִּה ְת ּ ַפ ְּלל ּו ָעלַ י ֶש ָאשוּב לִּ ְב ִּריאו ִּּתי וְ אוֹ לִּ ְ‬ ‫ֵמעוֹ לָ ם‪ַ .‬אף ַעל ּ ִּפי ֶשהוּא ַ ּבדֶּ ֶר ְך ַה ָ ּי ָשן ִּמ ְּכ ָבר‪ַ ,‬אף ַעל ּ ִּפי כֵ ן הוּא ָח ָדש לְ גַ ְמ ֵרי ; גם עיין שם אות שצ"ב; גם‬ ‫יך ֶא ְתכֶ ם ַעל דֶּ ֶר ְך ָח ָדש‬ ‫עיין בהקדמת ספר השתפכות הנפש‪ַ ּ :‬פ ַעם ַא ַחת לַ ֲאנָ ָשיו‪ְּ :‬תנ ּו לְ ַב ְבכֶ ם לִּ י וְ אוֹ לִּ ְ‬ ‫ֶש הוּא ַהדֶּ ֶר ְך ַה ָ ּי ָשן ֶשדָּ ְרכ ּו בּ וֹ ֲאבוֹ ֵתינ ּו ֵמעוֹ לָ ם‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | יא‬ ‫אז " ַחם לִ ִבי ְב ִק ְר ִבי ַב ֲהגִ יגִ י ִת ְב ַער ֵאש"‪ ,‬וואס איז די עצה? " ִד ַב ְר ִתי ִבלְ שוֹ נִ י" ‪-‬‬ ‫כב‬ ‫רעדן מיטן מויל‪ ,‬נאר דורך 'דיבור'!‬ ‫דער רבי האט געזאגטכג‪ " :‬מען קען פארשפרעכן א ביקס זי זאל נישט שיסן!"‪.‬‬ ‫דער דיבור האט אזא מין כח אז מען קען פארשפרעכן ‪ -‬עס גייט ארויס די פייל ‪-‬‬ ‫עס זאל מיך נישט טרעפן‪ ,‬עס זאל מיך נישט שאטן‪ ,‬אפילו עס גייט שוין ארויס!‬ ‫דער רבי ברענגט אין דער מעשה פון דעם זעקסטן טאגכד‪" :‬נאר איידער די פייל‬ ‫האט יענעם געטראפן קאן ער זי קריק ציהען? (האט ער געענטפערט‪ ):‬אפילו די פייל‬ ‫טרעפט שוין יענעם‪ ,‬קאן איך זי אויך צוריק ציהען"‪ .‬אפילו עס האט שוין יענעם‬ ‫געטראפן‪ ,‬די פייל איז שוין אריין אין אים‪ ,‬האט דער 'דיבור' אזא מין כח‪ ,‬אז עס ציהט‬ ‫ארויס דער פייל‪.‬‬ ‫דער 'דיבור' האט א כח אז די פייל זאל נישט טרעפן‪ ,‬און אז זי האט געטראפן‪ ,‬אז‬ ‫מען זאל קענען ארויסנעמען קריקכה‪ .‬די פיילן נעמען זיך אלץ פון 'שלא כסדר'‪.‬‬ ‫דערציילט דער רבי א מעשה מיט א מלך‪" :‬די בת מלך איז געווען ביי אים (‪ -‬המלך‬ ‫האכזר)‪ ,‬און זי איז אנטלאפן פון אים‪ ,‬און ער האט איר נאכגעיאגט‪ ,‬און ער האט‬ ‫אריינגעשאסן אלע צען ערליי פיילן‪ ,‬און אלע סמים‪ ,‬און זי איז געבליבן חלשות‪ ,‬און‬ ‫איך הייל זי"‪.‬‬ ‫עס גייט דאך איבער אויף דער וועלט‪ .‬אידן ווערן נקרא בשם 'בת 'כו ‪ .‬זי איז‬ ‫אריינגעפאלן ביי דעם יצר־הרע‪ ,‬דעם מלך אכזר‪ ,‬און זי איז אנטלאפן פון אים‪ ,‬און ער‬ ‫כב ע יין ליקוטי מוהר"ן סי' י"ט אות ה'‪ ,‬בא"ד וז"ל‪ַ :‬‬ ‫"חם לִּ ִּ ּבי ְ ּב ִּק ְר ִּ ּבי וְ כוּ'‪ ,‬דִּּ ַ ּב ְר ִּּתי ִּ ּבלְ שוֹ נִּ י"‪ֶ ,‬ש ְּמ ָק ֵרר‬ ‫ֲח ִּמימוּתוֹ ְ ּב ִּדבּ וּר ֶשל לְ שוֹ ן ַה ּק ֶֹדש‪ּ ִּ ,‬ב ְב ִּחינַ ת‪" :‬זֹאת ַה ּ ַפ ַעם ֶע ֶצם ֵמ ֲע ָצ ַמי"‪'ִּ ,‬מ ָּכ אן ֶש ִּּנ ְת ָק ְר ָרה ַד ְע ּתוֹ ְ ּב ַח ָ ּו ה'‬ ‫( ְי ָבמוֹ ת ס"ג)‪.‬‬ ‫כג חיי מוהר"ן אות תל"ח‪.‬‬ ‫כד עיין סיפורי מעשיות מעשה י"ג‪ ,‬יום ו'‪.‬‬ ‫כה עיין ליקוטי הלכות הל' ראש השנה ה"ו אות ד'‪ :‬יֵ ש ִּח ִּ ּצים דִּּ ְק ֻּד ּ ָש ה ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ְּכ ִּח ִּ ּצים ְ ּביַ ד ִּ ּגבּ וֹ ר וְ כוּ'‪,‬‬ ‫ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּ ְת ִּפ ָ ּל ה ֶש ִּע ָ ּק ָר ּה ַ ּב ֲע ָש ָרה‪ֶ ,‬ש ִּהיא ְ ּב ִּחינַ ת דְּ ִּריכַ ת ַה ֶ ּק ֶש ת ֶש ּמוֹ ִּציא ִּח ִּ ּצים ֶש ֵהם דִּּ בּ ו ֵּרי ַה ּ ְת ִּפ ָ ּל ה‪ְּ ,‬‬ ‫(כמוֹ‬ ‫ימנָ ם קש"ת‪.‬‬ ‫ֶש ּ ְמ ב ָֹאר ְ ּב ִּס ָימן פג ְ ּבלִּ ּקו ֵּטי ִּּת נְ יָ נָ א)‪ .‬וְ זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת ַה ְּת ִּקיעוֹ ת ֶש ִּּס ָ‬ ‫כו עיין שמות רבה נב‪ ,‬ה; שיחות הר"ן אות רע"ג‪.‬‬ ‫יב | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫איז זי נאכגעלאפן‪ ,‬איז זי אוועקגעלאפן צו דעם וואסעריגן שלאס‪ ,‬די תורה הקדושה‪,‬‬ ‫און דארטן שטייט זיכז‪.‬‬ ‫דער שלאס איז אזוי ווי וואסער‪ .‬א שלאס פון וואסער מיינט מען‪ ,‬אז מען וועט‬ ‫אריינגיין‪ ,‬וועט מען דערטרונקען ווערן‪ .‬דער יצר־הרע רעדט אזוי איין דעם מענטשן‪,‬‬ ‫אז מען וועט צוגיין צום דרך התורה‪ ,‬צום אמת‪ ,‬וועסטו גארנישט קענען אויסהאלטן‪,‬‬ ‫אזוי ווי אין וואסער‪ ,‬דו וועסט דערטרונקען ווערן‪ ,‬דו וועסט גארנישט קענען‬ ‫אויסהאלטן‪.‬‬ ‫און דארטן איז דא צען מויערן ‪' -‬עשרת הדברות'‪ .‬און אז ער זעהט טאקע אז זי‬ ‫שטייט דארטן‪ ,‬הייסט ער ארויסשיסן‪.‬‬ ‫די גמרא זאגטכח‪ ,‬ער לאזט אפ אלעס און ער נעמט זיך נאר צו אידן‪ ,‬ער נעמט זיך‬ ‫צו די תלמידי חכמיםכט‪.‬‬ ‫ווארום דער וואס וויל נישט אזוי טראכטן פון דעם תכלית ‪ -‬וואס ארט אים? גיי זיי‬ ‫א שיינער איד‪ ,‬א שטריימל מיט ווייסע זאקן מיט אלעס‪ ,‬ער ווערט נישט נתפעל‪ ,‬ער‬ ‫שרעקט זיך נישט‪ ,‬דאס ארט אים נישט‪ ,‬דאס ארט אים גארנישט‪ .‬אים ארט נאר א איד‬ ‫וואס וויל אינזין האבן דעם תכלית‪ ,‬ער וויל טראכטן פון דעם תכלית ‪' -‬עס איז דאך א‬ ‫'שלא כסדר'‪ ,‬ער איז דאך א שונא‪ ,‬ער איז נחשים ועקרבים!'‪.‬‬ ‫יענער קוקט אים אן גאר משוגע‪' ,‬וואס ווילסטו‪ ,‬ווער טשעפעט דיך ‪ -‬ווער? גיי‬ ‫טוה‪ ,‬וואס מאכסטו זיך משוגע ‪ -‬וואס?'‪.‬‬ ‫כז עיין ליקוטי הלכות הל' תולעים ה"ד אות ב'‪.‬‬ ‫כח סוכה נב‪.‬‬ ‫כט עיין ליקוטי הלכות הל' תולעים ה"ד אות ב'‪ :‬וְׁ הוּא ִּצ ָּּוה לִּ ירוֹ ת אוֹ ָּת ּה ְׁ ּבכָּ ל ָּה ֲע ָּשֹ ָּרה ִּמינֵ י ִּח ִּ ּצים‪ .‬זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת‬ ‫יהם‬ ‫ע ֶֹצם ַה ִּה ְת ַ ּג ְ ּב רוּת וְ ַה ִּה ְת ָ ּגרוּת ֶש הוּא ִּמ ְת ָ ּג ֶרה ְ ּביוֹ ֵתר ְ ּב ַתלְ ִּמ ֵידי ֲחכָ ִּמים ָהעוֹ ְס ִּקים ַ ּב ּתוֹ ָרה ֶש ֲעלֵ ֶ‬ ‫יח ָּּכל ָּהעוֹ לָּ ם וְׁ ֵאינוֹ ִּמ ְׁת ָּ ּג ֶׁרה‬‫ִּמ ְת ַ ּג ְ ּב ִּרים ַה ּ ְמצוּלוֹ ת יָ ם ְ ּביוֹ ֵתר‪ַּ ,‬כ ָ ּידו ַּע‪ ,‬וּכְׁ מוֹ ֶׁש ָּא ְׁמר ּו ַר ּבוֹ ֵתינ ּו זַ "ל ֶׁשהוּא ַמ ִּּנ ַ‬ ‫"כי‬‫יח ָּּכל ִּי ְׁשֹ ָּר ֵאל וְׁ ֵאינוֹ ִּמ ְׁת ָּ ּג ֶׁרה ֶׁא ָּ ּל א ַ ּב ַּתלְׁ ִּמ ֵידי ֲחכָּ ִּמים‪ְּׁ ,‬כמוֹ ֶׁש ָּּכתוּב‪ִּּ ,‬‬ ‫ֶׁא ָּ ּלא ְׁ ּב ִּי ְׁשֹ ָּר ֵאל‪ .‬וְׁ ֹלא עוֹ ד ֶׁא ָּ ּלא ֶׁש ּ ַמ ִּּנ ַ‬ ‫ִּהגְׁ דִּּ יל לַ ֲעשוֹ ת"‪ֶׁ ,‬ש ּ ָּפ ַשט יָּ דוֹ ַ ּב ְׁ ּגדוֹ לִּ ים‪ .‬וְ זֶ ה ּו ְ ּב ִּחינַ ת ָּכל ָה ֲע ָשֹ ָרה ִּמינֵ י ִּח ִּ ּצים ֶש ָּז ַרק לְ ַה ַ ּבת ֶמלֶ ְך ֶש ָ ּב ְר ָחה לְ תוֹ ְך‬ ‫ַהחוֹ מוֹ ת ֶשל ַמיִּ ם‪ַ ,‬ה ְינ ּו ֶש ָ ּז ַרק ָ ּב ּה ָּכל ִּמינֵ י ַא ְר ִּס ִּ ּיים ָר ִּעים ֶש ֵ ּיש לוֹ ‪ ,‬וְ ִּה ְת ַ ּג ֵ ּב ר ְ ּבכָ ל כּ ֹחוֹ ָתיו ְ ּבכָ ל ְ ּב ִּחינַ ת‬ ‫ָה ֲע ָשֹ ָרה ִּּכ ְת ִּרין דִּּ ְמ ָס ֲאבו ָּתא ְּכנֶ גֶ ד ַה ֶּנ ֶפש ֶשל ַה ַּתלְ ִּמיד ָחכָ ם ַהבּ וֹ ַר ַחת לְ תוֹ ְך ַה ּתוֹ ָרה‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | יג‬ ‫מיר זאגן אין דער שירה‪" :‬אמר אויב" ‪ -‬ער זאגט‪" ,‬ארדוף‪ ,‬אשיג" ‪ -‬איך וועל אים‬ ‫נאכיאגן‪ ,‬איך וועל אים כאפן‪ .‬ווער איז דער 'אויב'? ווער זאגט דאס?! און (לעומת זה)‬ ‫"נשפת ברוחך"‪ ,‬ווער איז דער 'רוחך'? דער 'רוח הצדיק'!‬ ‫דער 'אויב' זאגט‪' ,‬ארדוף אשיג'‪ ' ,‬איך וועל אים נאכיאגן‪ ,‬איך וועל אים כאפן'‪ ,‬און‬ ‫ער כאפט‪ .‬און דער צדיק‪ ,‬ער איז דער "איש אשר רוח בו"‪ .‬משה רבינו האט געזאגט‬ ‫צום אויבערשטןל‪ ,‬ער דארף נסתלק ווערן‪ ,‬ווער וועט זיין‪" ,‬מי יוציאם?"‪" ,‬איש אשר‬ ‫לא‬ ‫רוח בו"‪ ,‬נאר דער 'רוח הצדיק'!‬ ‫דאסֵאיזֵהיינטֵדערֵוועג‬ ‫עס איז שוין זיבן טאג אין חודש אלול‪ ,‬יעדער איינער ווייסט דארטן זיינע מכות וואס‬ ‫ער האט אין זיך‪ ,‬זיינע חסרונות וואס ער האט‪ ,‬דארף מען דאך זעהן דאס אויסהיילן‪,‬‬ ‫איז נאר מיטן 'דיבור'‪' ,‬רעדן צום אויבערשטן'‪ ,‬און נאכאמאל און נאכאמאל און‬ ‫נאכאמאל‪.‬‬ ‫און טאמער די עוולה וואס ער האט איז נאר ביי זיך און קיינער ווייסט נישט‪ ,‬יענער‬ ‫האלט אז איך בין א צדיק; אבער וואס קומט מיר אויס דערפון? איך ווייס דאך אבער‬ ‫יא‪ ,‬איך ווייס דאך ביי זיך אז איך בין צעקלאפט אויף שטיקער! דאס גרויסקייט פון‬ ‫'דיבור'‪ ,‬רעדן צום אויבערשטן דיבורים און אלעס דערציילן דעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫דער רבי רעדט אז מען דארף זיין אן 'עקשן גדול בעבודת ה''לב‪ ,‬דאס מיינט דער רבי‬ ‫אלץ אינעם 'דיבור'‪ ,‬דער עיקר עקשנות איז נאר אין תפילהלג‪.‬‬ ‫ל במדבר כז‪ ,‬יח‪.‬‬ ‫לא עיין ליקוטי מוהר"ן סי' ח' אות ב'; סי' י' אות ה'; שם תניינא סי' ח' אות ח'‪.‬‬ ‫לב ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' מ"ח‪.‬‬ ‫לג עיין ליקוטי הלכות הל' תפילין ה"ה אות מ"ג‪ִּ :‬ע ַ ּק ר ַע ְק ָשנוּת ְ ּביוֹ ֵתר ְצ ִּריכִּ ין ִּ ּב ְת ִּפ ָּל ה וְ ַת ֲחנוּנִּ ים וְ ָה ִּע ָ ּקר‬ ‫יחה ֵ ּבינוֹ לְ ֵבין קוֹ נוֹ ַאף ַעל ּ ִּפי‬ ‫ְ ּב ִּשֹיחוֹ ת ֶשל ִּה ְתבּ וֹ ְדדוּת ִּּכי ְצ ִּריכִּ ין לְ ִּה ְת ַח ֵ ּז ק ְמאד לְ ַה ְרבּ וֹ ת ְ ּב ִּה ְתבּ וֹ ְדדוּת וְ ִּשֹ ָ‬ ‫יח ִּּכי לא ָבזָ ה וְ לא ִּש ַ ּקץ ֱענוּת ָענִּ י ַאף ַעל ּ ִּפי ֶש ָראוּי‬ ‫ֶש ִּּת ְהיֶ ה ְ ּב ֶד ֶר ְך ִּע ֵ ּקש ו ְּפ ַתלְ ּתל ַּכ ָּמה ּ ְפ ָע ִּמים ְ ּבלִּ י ַט ַעם וָ ֵר ַ‬ ‫לְ ַבזּוֹ תוֹ וּלְ ַש ְ ּקצוֹ ַאף ַעל ּ ִּפי כֵ ן ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ָמלֵ א ַר ֲח ִּמים ְ ּבכָ ל ֵעת‪.‬‬ ‫יד | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫וואס הייסט אן 'עקשן'? נאכאמאל און נאכאמאל און נאכאמאל‪ ,‬כאטש איך זעה‬ ‫לד‬ ‫נישט ארויס קיין שום ‪- -‬‬ ‫די אלע גדולים וואס האבן געמאכט אזוי גוט‪ ,‬איז ווייל זיי זענען געווען עקשניםלה;‬ ‫נאר פריער איז געווען‪ ,‬פארן רבי'ן‪ ,‬זענען זיי געווען עקשנים מיט תעניתים וסיגופים;‬ ‫און דער רבי זאגט ‪ -‬דאס נישט; דו דארפסט נישט קיין תעניתים‪ ,‬דו דארפסט נישט‬ ‫סיגופים‪ ,‬עס און טרינק און האב אויף זיך רחמנות‪.‬‬ ‫[רבי נתן] האט אזוי געזאגט‪" :‬אז עס מאכט זיך א תענית‪ ,‬זאל מען עס כאפן ווי‬ ‫א לעקאכל!"‪.‬‬ ‫מיר האבן דאך תעניתים‪ ,‬מיר האבן תעניתים וואס מיר זענען מחוייב צו פאסטן;‬ ‫באלד גייט 'עשרת ימי תשובה'‪ ,‬האט אונז דער רבי געזאגט מען זאל פאסטן ביז א‬ ‫האלבן טאגלו; און ערב ראש השנה‪ ,‬און די ערשטע טאג סליחות‪ ,‬עס איז דא טעג וואס‬ ‫ביז נאך א האלבן טאג זאל ער נישט עסן‪.‬‬ ‫נאך א זאך‪ ,‬רבי נתן ברענגט אין א הלכה אויף תורה ס"בלז‪ ,‬דער רבי האט זייער‬ ‫מזהיר געווען מען זאל נישט עסן און נישט טרינקען פארן דאווענען‪ .‬זאגט רבי נתן‪ ,‬דאס‬ ‫איז א תענית שעות‪.‬‬ ‫דער רבי זאגט‪ ,‬ווי אזוי איז מען מעלה דעם 'דיבור'? דורך 'תענית'‪ .‬זאגט רבי נתן‪,‬‬ ‫דערפאר האט דער רבי אזוי מזהיר געווען מען זאל נישט עסן און נישט טרינקען פארן‬ ‫דאווענעןלח‪ ,‬ווייל דאס איז א תענית שעות‪ ,‬אזוי איז מען מעלה דעם 'דיבור'‪ ,‬דאס איז‬ ‫אויך א בחינת תענית‪.‬‬ ‫יך לִּ ְהיוֹ ת ַע ְק ָשן ָ ּגדוֹ ל ָ ּבזֶ ה ְמאֹד ְמאֹד‪ֶ ,‬ש ַאף ַעל ּ ִּפי ֶש ִּּנ ְד ֶמה לוֹ ֶשדְּ ָב ָריו ֵאינָ ם‬ ‫לד עיין ליקוטי הלכות שם‪ :‬וְ ָצ ִּר ְ‬ ‫מוֹ ִּעילִּ ים ְּכלָ ל‪ ,‬וְ הוּא ָרחוֹ ק ִּמדְּ ָב ָריו ְמאֹד‪ִּּ .‬כ י זֶ ה יָ ִּמים וְ ָשנִּ ים ֶש עוֹ ֵסק ָ ּבזֶ ה וַ ֲע ַד ִּין ֹלא ּ ָפ ַעל ְּכלָ ל‪ַ .‬אף ַעל ּ ִּפי כֵ ן‬ ‫יך לִּ ְהיוֹ ת ַע ְק ָשן ָ ּגדוֹ ל ָ ּבזֶ ה ְּכ מוֹ ָה ַע ְק ָשן ַמ ּ ָמש ֶשעוֹ ֶשֹה ַהדָּ ָבר ְ ּבלִּ י שוּם ַט ַעם‪ֵּ ,‬כן ְצ ִּריכִּ ין ַ ּב ֲעבוֹ ַדת ה'‪.‬‬ ‫ָצ ִּר ְ‬ ‫לה כמבואר בליקוטי מוהר"ן שם‪.‬‬ ‫לו עיין ליקוטי הלכות הל' ראש השנה ה"ב אות ח'‪ :‬וְ זֶ ה ֶש ָּנ ֲהג ּו ָהעוֹ לָ ם ַעל ּ ִּפי ְ ּגדוֹ לֵ י עוֹ לָ ם ֶש ּל ֹא לְ ִּה ְת ַענּוֹ ת‬ ‫ַ ּב ֲע ֶש ֶרת ְי ֵמי ְּתשו ָּבה ִּּכי ִּאם ַעד ַא ַחר ֲחצוֹ ת וְ ַא ַחר ָּכ ְך אוֹ כְ לִּ ין‪ ,‬וְ כֵ ן ָש ַמ ְע ִּּתי ֵמ ַר ֵ ּבנ ּו זַ "ל ֶש ֵּכן ָראוּי לִּ נְ הֹג‪.‬‬ ‫לז ליקוטי הלכות הל' השכמת הבוקר ה"ג אות ה'‪.‬‬ ‫לח עיין שיחות הר"ן אות רע"ז‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | טו‬ ‫ביי די וועלט ‪ -‬ווי קען דאס זיין אז מען זאל פארן דאווענען נישט נעמען קיין גלאז‬ ‫טיי‪ ,‬און נאך אזעלכע זאכענישן נאך מער ווי טיי?!‬ ‫דער רבי זאגט ‪' -‬ניין!' דאס איז אויך א בחינת תענית‪.‬‬ ‫דער רבי ברענגט אין "ספר המידות"לט‪ " :‬דער טאג וואס א מענטש טוט תשובה איז‬ ‫'למעלה מן הזמן'‪ ,‬און אויך יום כיפור איז 'למעלה מן הזמן'"‪ .‬קומט אויס‪ ,‬א טאג וואס‬ ‫א מענטש טוהט תשובה איז א בחינת יום כיפור‪ ,‬למעלה מן הזמן‪ ,‬דאס איז א מין כח‪.‬‬ ‫נאר וואס איז די תשובה? רעדן פארן אויבערשטן דיבורים‪ ,‬און האבן א גוטן חבר‪,‬‬ ‫דאס איז דער 'דרך תשובה'‪ ,‬דאס איז דער נייעס (‪ -‬חידוש) פונעם רבי'ן‪ .‬דער רבי האט‬ ‫מודיע געווען אז די זאך איז נישט זיך פארלייגן מיט 'תעניתים וסיגופים'‪.‬‬ ‫עס שטייט אין "חיי מוהר"ן"מ‪ ,‬דער רבי האט געזאגט‪" :‬איידער דער זאך קומט ‪-‬‬ ‫קען מען זיין ָאן דער זאך; אז דער זאך איז שוין דא ‪ -‬קען מען שוין נישט זיין ָאן‬ ‫דער זאך!"‪.‬‬ ‫איידער דער רבי איז געקומען‪ ,‬האט מען געקענט זיין טאקע דורך 'תעניתים‬ ‫וסיגופים' אויך‪ ,‬אבער אז דער רבי איז געקומען‪ ,‬קען מען שוין נאר דורך 'תורה ותפילה'‪.‬‬ ‫דערֵבריווֵצוםֵ"תולדות" ֵ‬ ‫אינ'אמת'ן‪ ,‬די זאך איז נאך פון דעם בעל־שם הקדוש; א בריוו איז דא וואס דער‬ ‫בעל־שם שרייבט צום "תולדות"‪ ,‬ער רופט אים מיט געוואלדיגע שבחיםמא‪" :‬אזוי ווי‬ ‫לט ערך 'תשובה' חלק שני‪ ,‬אות א'‪.‬‬ ‫מ אות רצ"ט‪ ,‬וז"ל‪ַ ּ :‬פ ַעם ַא ַחת דִּּ ֵ ּב ר ִּע ּ ִּמי ֵמ ִּענְ יָ ן ֶש ִּאי ֶא ְפ ָש ר לִּ ְהיוֹ ת ִּאיש ָּכ ֵש ר ֶ ּב ֱא ֶמת ִּּכי ִּאם ְּכ ֶש ּ ִּמ ְת ָק ְר ִּבין‬ ‫לְ ַה ַ ּצדִּּ יק ָה ֱא ֶמת ֶש ַ ּבדּ וֹ ר‪ָ .‬ענָ ה וְ ָא ַמר ק ֶֹדם ֶש ִּּנ ְמ ָצא ַה ַ ּצדִּּ יק ָה ֱא ֶמת ָ ּבעוֹ לָ ם ְיכוֹ לִּ ים לְ ִּה ְת ָק ֵרב לְ ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך‬ ‫ֵמ ַע ְצמוֹ ‪ֲ .‬א ָבל ַא ַחר ֶש ְּכ ָבר נִּ ְמ ָצא ַה ַ ּצדִּּ יק ָה ֱא ֶמת ָ ּב עוֹ לָ ם ִּאי ֶא ְפ ָשר לְ ִּה ְת ָק ֵרב לְ ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ֶ ּב ֱא ֶמת ְ ּבשוּם‬ ‫יש ֶׁמער ַאז ֶׁס ע‬ ‫א ֶֹפן ִּּכי ִּאם ְּכ ֶש זּוֹ כִּ ין לְ ִּה ְת ָק ֵרב ֵאלָ יו‪( .‬וְ ָא ַמר ְ ּבזוֹ ַה ָּלשוֹ ן‪ַ ,‬איי ֶׁסע ִּאיז פַ אר ַהאנֶׁ ין ֶׁע ּ ֶׁפ עס ַאזַ ְׁ‬ ‫אך ֶׁקען ֶׁמען וְׁ כוּ' נִּ ְׁ‬ ‫יידן ֶׁמען ִּאיז זִּ ְׁיך צ ּו ִּאים ְׁמ ָּק ֵרב)‪.‬‬ ‫ערש נִּ יט זַ יין ֵאיין ְׁיהוּד ַס ְׁ‬ ‫ִּאיז שוֹ ין פַ אר ַהאנֶׁ ין ֶׁקען ֶׁמען ַאנְׁ ֶׁד ְׁ‬ ‫מא מובא בספר שבחי בעש"ט‪ ,‬וזל"ש‪ :‬ויש תחת ידי אגרת ששלח הבעש"ט להרב‪ ,‬וזה לשון ההעתק‬ ‫שנכתב בעבר האגרת‪" :‬מק' מעזיבוז לק' נעמרוב רבתא‪ ,‬הני מילי בכתבא רצוא ושוב כמראה הבזק‬ ‫מראה הכהן אב"ד דק"ק הנ' מעוז ומגדל הרב המופלא עושה פלא החכם הכולל מ' יוסף הכהן אב"ד‬ ‫טז | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫איך האב געהערט אז דו ווילסט זיך מאכן א וועג פון תעניתים וסיגופים ‪' -‬לא באלה‬ ‫חלק יעקב'‪ ,‬נישט דאס איז דער וועג‪ ,‬נאר דו זאלסט זיך מדבק זיין אין די אותיות‬ ‫התורה‪ ,‬וועסטו פילן אזא מין ליכטיגקייט‪ ,‬אזא מין אור" ‪ -‬א גאנצער בריוו פונעם בעל־‬ ‫שם הקדוש צום "תולדות"‪.‬‬ ‫דער "תולדות" איז געווען א געוואלד‪ ,‬ער האט געהייסן "רבי יעקב יוסף"‪ .‬עס איז‬ ‫דא א ווארט פונעם בעל־שם‪" :‬רבונו־של־עולם‪ ,‬איך זאל מער נישט געווען קומען‬ ‫אין דער וועלט נאר ברענגען דיר אזא מין יאסעלע‪ ,‬איז שוין כדאי!" ‪ -‬אויף דעם‬ ‫"תולדות"מב‪ .‬ער איז געווען געוואלדיג גרויס‪ ,‬ער איז געווען א געוואלד‪.‬‬ ‫דער רבי האט איינמאל געזעהן דעם "תולדות"‪ ,‬האט ער געדאנקט דערויף דעם‬ ‫צדיק וואס ער האט אים צוגעהאלטן ער זאל קענען פארן‪ ,‬האט ער געזעהן דעם‬ ‫"תולדות"מג‪.‬‬ ‫האט ער אים אנגעזאגט אין א בריוו‪" :‬איך האב געהערט דו ווילסט זיך מאכן א וועג‬ ‫פון תעניתים וסיגופים ‪ -‬ניין ניין‪ ,‬גיי אוועק דערפון‪ ,‬נישט דאס איז דער וועג"‪.‬‬ ‫דק"ק הנ"ל"‪ .‬זה לשון האיגרת‪" :‬ל יד אהובי א"נ הרב המאור הגדול‪ ,‬פטיש החזק‪ ,‬עמוד הימיני‪ ,‬המפורסם‬ ‫בחסידות‪ ,‬החכם השלם המופלא עושה פלא‪ ,‬הנצמד בקירות לבי דבוק מאח לי‪ ,‬כבוד מוה"ר יוסף הכהן‬ ‫נ"י‪ .‬הנה גלילות יד קדשו קבלתי וראיתי ראיה אחת בשתי שורות העליונות ושם נאמר שרוּם מעלתו‬ ‫אומר כאילו מוכרח להת ענות‪ .‬ותרגז בטני מקול הקורא‪ .‬והנני מוסיף בגזירות עירין ובצירוף קוב"ה‬ ‫ושכינתיה לבל יכנס עצמו ח"ו בזה ‪ ,‬כי זה מעשה מרה שחורה ועצבות ואין השכינה שורה לא מתוך‬ ‫עצבות רק מתוך שמחה של מצוה כאשר ידוע לרום מעלתו דברים שלמדתי כמה פעמים‪ ,‬והיו הדברים‬ ‫האלה על לבבו‪ .‬ועל דבר סעיפי מחשבותיו המביאים אותו לזה איעצך ויהי אלקים עמך גיבור החיל‪,‬‬ ‫בכל בוקר ובוקר בעת לימודו ידבק עצמו באותיות בדביקות גמור לעבודת בוראו ב"ה וב"ש ואז ימתיקו‬ ‫הדינים בשורשן ויקיל מעליו הדינין‪ .‬ומבשרך אל תתעלם ח"ו להתענות יותר מהחיוב ומהצורך ואם‬ ‫שמע תשמ ע לקולי ויהיה אלהים עמך ובזה אקצר ואומר שלום מנאי הדוש"ת נאום ישראל בעש"ט"‪.‬‬ ‫גם עיין תולדות יעקב יוסף פר ' ויצא אות י''א‪ :‬קבלתי ממורי שעיקר עסק תורה ותפלה שידביק את עצמו‬ ‫אל פנימיות רוחניות אור אין סוף שבתוך אותיות התורה והתפלה‪ ,‬שהוא נקרא לימוד לשמה‪ ,‬שבזה אמר‬ ‫ר' מאיר (פ"ו דאבות‪ ,‬מ"א) כל העוסק בתורה לשמה זוכה לדברים הרבה ומגלין לו רזי תורה וכו'‪ ,‬ר"ל שידע‬ ‫עתידות וכל מאורעותיו מתוך התורה‪ ,‬וידע איך יתנהג בתורה ועבודת השם יתברך‪ ,‬ומלבד מה שרואה‬ ‫עולמות של מעלה‪ ,‬וכהנה שמעתי מפי מורי ודפח"ח‪.‬‬ ‫מב עיין אמרי פנחס שער ט' אות כ'‪.‬‬ ‫מג עיין שיש"ק (חדש) ח"א אות י"ח‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | יז‬ ‫אינ'אמת'ן‪ ,‬דער גאנצער וועג פונעם רבי'ן איז גאר דער וועג פון דעם בעל־שם‬ ‫מד‬ ‫הקדוש!‬ ‫אין דער וועלט ‪ -‬יעדער איינער זאגט אז דער בעל־שם איז ביי אים ‪ -‬זיי האבן דעם‬ ‫בעל־שם; זיי זאגן ‪" -‬דער דרך פונעם בעל־שם איז ביי אונז"; איי דער בעל־שם האט‬ ‫דאך געדאוונט ותיקיןמה ‪ -‬און מיר דאווענען דאך דארטן נאכן זמן? גארנישט ‪ -‬דער‬ ‫בעל־שם איז ביי זיי‪.‬‬ ‫אינ'אמת'ן‪ ,‬אז מען קוקט אין "צוואת הריב"ש" די אלע זאכן‪ ,‬עס איז פונקט אזוי ווי‬ ‫דעם רבי'נס וועג‪ .‬אפילו אין "תולדות"‪ ,‬מען קען קוקן אין "תולדות" ‪ -‬איז נאר דער‬ ‫וועג פון רבי'ן‪ ,‬תורה מיט תפילה‪ ,‬מיט ישוב הדעת פארן אויבערשטן‪ ,‬זיך מיישב זיין‪.‬‬ ‫איינמאלֵאןֵאמת'ערֵישובֵהדעת ֵ‬ ‫ַ‬ ‫דער רבי זאגט אין תורה קי"במו‪'" :‬והמשכיל המבין' ‪ - -‬ער זאל כאטש רעדן איין‬ ‫דיבור אמת!"‪.‬‬ ‫אז דער מענטש וויל ארויסכאפן א 'דיבור אמת' אין זיין לעבן‪ ,‬וואס אט דער 'דיבור‬ ‫אמת' דאס וועט דיר מאכן אזוי ליכטיג‪ ,‬עס וועט דיר מאכן א שינוי אינעם גאנצן ‪- -‬‬ ‫אז דו וועסט האלטן אין איין רעדן‪ ,‬וועט דער אויבערשטער דיר העלפן אז דו וועסט‬ ‫ארויסכאפן דעם 'דיבור אמת' ‪ -‬איינמאל אין לעבן א 'דיבור אמת'!‬ ‫קומט אויס‪' ,‬כל ימיו' האט ער מתפלל געווען אלץ וועגן דעם דיבור אמת'‪.‬‬ ‫מען דארף זיך (אסאך) מייש ב זיין פארן אויבערשטן‪ ,‬וועט ער ארויסכאפן אמאל אן‬ ‫אמת'ן 'ישוב הדעת'; אז ער וועט האבן אלעמאל 'ישוב הדעת'‪ ,‬וועט ער ארויסכאפן‬ ‫אן אמת'ן 'ישוב הדעת'‪ ,‬וואס אט דער 'ישוב הדעת' באמת ‪ -‬אט דאס איז עס!‬ ‫מד עיין הקדמת ספר השתפכות הנפש‪.‬‬ ‫מה עיין צוואת הריב"ש‪ :‬יזהר להיות התפ לה בין בקיץ בין בחורף קודם הנץ החמה ‪ ...‬ובעל שם ז"ל היה‬ ‫מדקדק גדול על זה‪.‬‬ ‫מו וזל"ש‪ :‬וְ ַה ּ ַמ ְשֹ ִּּכיל ַה ּ ֵמ ִּבין יֵ ש לוֹ לְ ִּה ְת ּ ַפ ֵּלל ָּכל יָ ָמיו‪ֶ ,‬ש ִּ ּיזְ ֶּכה ּ ַפ ַעם ֶא ָחד ָּכל ְי ֵמי ַח ָ ּייו‪ ,‬לְ ַד ֵ ּבר דִּּ בּ וּר ֶא ָחד ֶשל‬ ‫ֱא ֶמת לִּ ְפנֵ י ה' ָּכ ָראוּי‪.‬‬ ‫יח | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫אז דו וועסט מרבה זיין אין דער זאך‪ ,‬וועט דער אויבערשטער דיר העלפן אז דו‬ ‫וועסט ארויסכאפן אן אמת'ן ישוב הדעתמז‪.‬‬ ‫דיֵרוסישעֵחסידים ֵ‬ ‫דער רבי האט זייער מזהיר געווען אויף שמחה‪ .‬דער רבי זאגטמח‪" :‬מצוה גדולה‬ ‫להיות בשמחה תמיד!"‪.‬‬ ‫איי‪ ,‬דא רעדט מען אז מען דארף זעהן פירן א 'ישוב הדעת'‪ ,‬און דא רעדט מען פון‬ ‫'שמחה'? ווייל עס קומט אויס פון רבי'ן אז א ן שמחה קען מען גארנישט זיך צורירן צו‬ ‫קיין שום זאך‪ ,‬ווארום דער עיקר איז דאך אז דער מח זאל מיך פירן‪ ,‬דער מח זאל זיין‬ ‫איבער מיר‪.‬‬ ‫דער רבי זאגטמט‪' ,‬שמחה' איז 'חירות'‪ ,‬און דעמאלט פירט אים דער מח‪ .‬א מענטש‬ ‫אז ער איז בשמחה‪ ,‬איז דער מח א מח‪ ,‬ער קען פירן דעם מח ווי ער וויל‪ ,‬ער קען זיך‬ ‫מיישב זיין‪ ,‬פירן א געדאנק ווי ער וויל‪ ,‬ער קען זיך מעמיק זיין אין א געדאנק‪ ,‬מעמיק‬ ‫זיין אין אן ענין‪ .‬אויב ער וועט נישט זיין בשמחה‪ ,‬קען ער בשום אופן נישט האלטן דעם‬ ‫געדאנק‪ ,‬דער געדאנק לויפט אוועק‪ ,‬ער האלט זיך נישט‪.‬‬ ‫ווי אזוי קען איך אים צובינדן? דורך 'שמחה'; אז ער איז בשמחה‪ ,‬האט ער א מח‬ ‫און ער קען זיך מעמיק זיין‪ ,‬ער קען טראכטן‪.‬‬ ‫דארטן אין רוסלאנד‪ ,‬די רוסישע אידן זענען נישט געווען ווי די פוילישע‪ .‬א פוילישער‬ ‫איד איז געווען ברענעדיג‪ ,‬פלאקערדיג‪ .‬א רוסישער איד איז געווען מער מיט א צמצום‪.‬‬ ‫די רוסישע חסידים זענען געווען נאר מיט 'ישוב הדעת'‪ ,‬נישט רעש'יג‪.‬‬ ‫מז עיין שיחות הר"ן אות מ"ז‪.‬‬ ‫מח ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' כ"ד‪.‬‬ ‫מט ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' י'‪ַ :‬מה ּ ֶש ָהעוֹ לָ ם ְרחוֹ ִּקים ֵמ ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך וְ ֵאינָ ם ִּמ ְת ָק ְר ִּבים ֵאלָ יו ִּי ְת ָ ּב ַר ְך‪ ,‬הוּא‬ ‫ַרק ֵמ ֲח ַמת ֶש ֵאין לָ ֶהם ִּי ּשוּב ַהדַּ ַעת‪ ,‬וְ ֵאינָ ם ְמיַ ּ ְש ִּבין ַע ְצ ָמן ‪ַ ...‬א ְך דַּ ע‪ֶ ,‬ש ַעל ְי ֵדי ָמ ָרה ְשחוֹ ָרה ִּאי ֶא ְפ ָשר‬ ‫לְ ַהנְ ִּהיג ֶאת ַה ּמ ַֹח ִּּכ ְרצוֹ נוֹ ‪ ,‬וְ ַעל ֵּכן ָק ֶש ה לוֹ לְ יַ ּ ֵש ב דַּ ְע ּתוֹ ‪ַ .‬רק ַעל ְי ֵדי ַה ּ ִּשֹ ְֹמ ָחה יוּכַ ל לְ ַהנְ ִּהיג ַה ּמ ַֹח ִּּכ ְרצוֹ נוֹ ‪,‬‬ ‫וְ יוּכַ ל לְ יַ ּ ֵש ב דַּ ְע ּתוֹ ‪ִּּ ,‬כי ִּשֹ ְמ ָחה הוּא עוֹ לָ ם ַה ֵחרוּת‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | יט‬ ‫דאס ישוב הדעת וואס דער מענטש דארף האבן איז נאר דווקא דורך שמחה‪ .‬דארף‬ ‫מען בעטן דעם אויבערשטן עס זאל זיין טאקע אזוי‪.‬‬ ‫וואס מיינט דער רבי אז עס גייט אים 'שלא כסדר'? דאס קען זיין אמאל א 'ריבוי‬ ‫אור' אויך; ער דארף זיך מצמצם זיין‪.‬‬ ‫און ווידער דארף עס זיין מער 'בהצנע לכת'; וואס דער מענטש קען זיך מער‬ ‫פארבאהאלטן מיט זיין 'טוב'‪ ,‬האט עס אין זיך מער 'אמת' און מער 'שלימות'‪ .‬וואס ער‬ ‫קען זיין מער 'בהצנע לכת' האט עס מער שלימות‪ .‬אז א מענטש טוהט עפעס א גוטע‬ ‫זאך‪ ,‬זאל עס ממש זיין ביי אים אזוי ווי אוועקגעלייגט‪ .‬שוין‪.‬‬ ‫עס איז דא א טייטש‪" :‬כי זוכר כל הנשכחות "נ ‪ -‬דאס וואס איך פארגעס ‪-‬‬ ‫געדענקט מען דאס אויבן; אבער אז איך טוה עפעס א זאך‪ ,‬און שוין ‪ -‬ווע ווע ווע (‪-‬‬ ‫נא‬ ‫ער מאכט שוין עפעס א זאך דערפון)‪ ,‬איז אויבן ‪ -‬שוין‪...‬‬ ‫אז דו האסט אפגעטוהן ‪ -‬פיין‪ ,‬דו קענסט זיין פרייליך דערמיט; אבער אוועקגעלייגט‬ ‫‪ -‬שוין‪ ,‬ווייטער; מען דארף נישט אזוי וויסן‪ ,‬פארגעס‪ ,‬מאך נישט קיין געשעפטן‬ ‫דערמיט‪ ,‬אזוי האט עס אויבן א חשיבות‪.‬‬ ‫ערֵדארףֵנישטֵקייןֵגילויֵאליהו ֵ‬ ‫עס איז געווען א בעל־שם וואס ער האט געהייסן "רבי אדם"‪ ,‬פאר דעם בעל־שם‪.‬‬ ‫און דער טאטע פון "רבי אדם" דאכט זיך מיר איז געווען א צפת'ער‪.‬‬ ‫דער טאטע פון "רבי אדם דער בעל־שם" האט געטוהן עפעס א מצוה‪ ,‬איז אויבן‬ ‫געווארן א רעש פון דער מצוה‪ ,‬און קיינער ווייסט נישט פון דער מצוה‪ ,‬אין דעם דור‬ ‫ווייסט נישט קי ינער פון דער מצוה‪ ,‬און די מצוה איז א שטארקע מצוה און קיינער‬ ‫ווייסט נישט פון דעם‪ ,‬אזוי עס איז געווען פארבאהאלטן‪.‬‬ ‫נ תפילת מוסף של ראש השנה ‪ -‬סדר זכרונות‪.‬‬ ‫נא עיין דברי שמואל (ניקלשבורג) על ראש השנה‪.‬‬ ‫כ | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫איז געבליבן אז מען זאל אים אנשיקן 'אליהו הנביא' ער זאל מיט אים לערנען; נאר‬ ‫וואס דען‪ ,‬ער זאל אים זאגן וואספארא מצוה ער האט געטוהן‪.‬‬ ‫איז געקומען צו אים אליהו הנביא‪ ,‬ער זאגט אים ווער ער איז‪ ,‬גאנץ פיין‪' ,‬איך וויל‬ ‫מיט דיר לערנען יעדן טאג'; נאר וואס דען‪' ,‬וואספארא מצוה האסטו געטוהן? ‪ -‬זאג‬ ‫מיר‪ ,‬וועל איך קומען צו דיר אלע נאכט און לערנען מיט דיר תורה'‪.‬‬ ‫"איך דארף נישט דו זאלסט לערנען מיט מיר‪ ,‬און איך וועל דיר נישט זאגן וואספארא‬ ‫מצוה איך האב געטוהן" ‪ -‬וועסטו נישט לערנען מיט מיר‪.‬‬ ‫איז געווארן נאך מער א גרעסערער רעש דערפון‪ ,‬א מענטש איז זוכה צו 'גילוי‬ ‫אליהו'‪ ,‬און מען זאגט אים אז ער וועט זוכה זיין צו האבן ‪ -‬אליהו וועט קומען צו אים‬ ‫אלע נאכט מיט אים לערנען ‪ -‬דאס איז עפעס א קלייניקייט?! ‪ -‬נאר וואס דען‪ ,‬זאג‬ ‫אויס וואספארא מצוה דו האסט געטוהן ‪( -‬זאגט ער‪' ):‬אז דו וועסט נישט קומען ‪ -‬וועסטו‬ ‫נישט קומען!'‪...‬‬ ‫דעמאלט איז ארויס אויבן‪ ,‬אזוי ווי ער איז אזא באהאלטענער‪ ,‬וועט ער האבן א זון‬ ‫וואס ער וועט שוין מאכן ליכטיג דער גאנצער וועלט‪ .‬האט ער געהאט "רבי אדם דער‬ ‫בעל־שם"‪.‬‬ ‫אזוי ווי ער האט זיך אזוי פארבאהאלטן פארן אויבערשטן‪ ,‬וועט ער האבן אזא מין‬ ‫זון וואס ער וועט מאכן ליכטיג‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬דעם בעל־שם האט געהאט זיינע כתבים?) יא‪ ,‬מען זאגט אזוינב‪.‬‬ ‫א מענטש דארף זעהן‪ ,‬ווי ווייט ער קען זאל ער טוהן גוטע זאכן‪ ,‬נאר מרבה זיין‬ ‫בטוב; נאר וואס דען‪ ,‬ווי ווייט ער קען זיך באהאלטן‪ ,‬דארף ער באהאלטן; וואס ער‬ ‫קען זיך מער באהאלטן דערמיט‪ ,‬איז עס מער חשיבות‪.‬‬ ‫נב עיין שבחי בעש"ט‪ :‬איש אחד ונקר' שמו ר' אדם וממנו באו הכתבים להבעש"ט כי בא פ"א למערה‬ ‫אחת ומצא שם כתבים שהם רזין וסתרין דאורייתא‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | כא‬ ‫עס איז פארהאן אמאל א מענטש‪ ,‬ער טוהט אמאל גוטע זאכן‪ ,‬און ער אליין ווייסט‬ ‫גארנישט דערפוןנג‪ .‬ער קומט אהינצו 'דארטן'‪ ,‬מיינט ער ער האט געבראכט אהינצו‬ ‫גאנצענע זאכן וואס ער מיינט‪ ,‬און דווקא די באהאלטענע זאכן וואס קיינער ווייסט‬ ‫נישט ‪ -‬דאס מאכט מען אויבן א חשיבות ‪ -‬וואס ביי אים איז עס גאר(נישט) געווען‪.‬‬ ‫דאס איז אויך די אייגענע‪ ,‬מיט דער כח פון תפילה קען מען זיך פארבאהאלטן; מיט‬ ‫ישוב הדעת צום אויבערשטן קען ער ארויסכאפן גרויסע זאכן ‪ -‬און עס זאל זיין 'בהצנע‬ ‫לכת'‪.‬‬ ‫עס שטייטנד‪ָ " :‬מה ה' דוֹ ֵרש ִמ ְמ ָך" ‪ -‬וואס וויל דער אויבערשטער פון דיר? " ִּכי ִּאם‬ ‫יך"‪ ,‬דאס וויל דער אויבערשטערנה‪.‬‬ ‫ֲעשׂ וֹ ת ִּמ ְשפט וְ א ֲהבת חסד וְ ַה ְצנֵ ַע לֶ ֶכת ִעם ֱאל ֹ ֶק ָ‬ ‫דער רבי ברענגט אין תורה ל"ב אין דעם אנדערן חלק (‪" -‬יש צדיקים גנוזים")‪ִ " :‬מגְ ַדל‬ ‫עֹז ֵשם ה' בוֹ יָ רוץ ַצ ִדיק וְ נִ ְש ָגב"‪" .‬מגדל עוז שם ה'" ‪ -‬דא ספר‪' ,‬שם' איז בגימטריא‬ ‫'ספר'‪ ,‬דאס איז א 'מגדל עוז'‪" ,‬בו ירוץ צדיק" ‪ -‬דער צדיק לויפט אריין אין דעם מגדל‪,‬‬ ‫דארטן ווערט ער פארשטעלט‪ .‬די אמת'ע צדיקים זוכן נאר וואו זיי זאלן זיך‬ ‫פארבאהאלטן‪ ,‬נאר אז דער אויבערשטער וויל זיי זאלן ווערן נתגלה ‪ -‬ווערן זיי נתגלה‪,‬‬ ‫אבער זיי זוכן נאר וואו זאל ער זיך באהאלטן‪.‬‬ ‫עס איז דא א 'מגדל עוז'; "שם ה'" ‪' -‬דא ספר'; דארטן לויפט ער‪ ,‬דארטן‬ ‫פארבאהאלט ער זיך‪.‬‬ ‫דער מענטש דארף זעהן מרבה זיין בעשיית הטוב‪ ,‬מרבה זיין אין תורה ותפילה‪,‬‬ ‫מצוות ומעשים טובים‪ ,‬און זעהן ווי ווייט ער קען ‪ -‬עס זאל זיין נאר 'בהצנע לכת'‪ ,‬נאר‬ ‫דער אויבערשטער דארף וויסן‪ ,‬ווער דארף וויסן דערפון?! פאר וועמען דארף איך‬ ‫טוהן‪ ,‬וועמען דארף איך געפעלן?!‬ ‫נג עיין ליקוטי תפילות תפילה י"א‪ :‬וְ ַת ַעזְ ֵרנִּ י ֶש ֲא ִּפ ּל ּו ְ ּב ָש ָעה ֶש ְּתזַ ֵּכנִּ י לַ ֲעשֹוֹ ת טוֹ ב‪ֶ ,‬ש ּל ֹא ֵא ַדע ֵמ ַע ְצ ִּמי ְּכלָ ל‬ ‫לְ עוֹ לָ ם‪.‬‬ ‫נד מיכה ו‪ ,‬ח‪.‬‬ ‫נה עיין ליקוטי הלכות הל' ראש חודש ה"ד אות ה'‪ :‬וְ זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת ְצנִּ יעוּת ֶש ִּהיא ִּמדָּ ה טוֹ ָבה ְמאֹד‪ְּ ,‬כמוֹ‬ ‫ֹלק ָ‬ ‫יך‪ִּּ ,‬כ י ְצ ִּריכִּ ין ַעכְ ָשו‬ ‫ֶש ָא ְמר ּו ַרבּ וֹ ֵתינ ּו זִּ כְ רוֹ נָ ם לִּ ְב ָרכָ ה‪ֵ ,‬אין לְ ָך יָ ָפה ִּמן ַה ְ ּצנִּ יעוּת‪ּ ְ .‬ב ִּחינַ ת וְ ַה ְצנֵ ַע לֶ כֶ ת ִּעם ֱא ֶ‬ ‫ְ ּב ֶהכְ ֵר ַח לְ ִּה ְתנַ ֵהג ַ ּב ֲעבוֹ ַדת ה' ְ ּב ַה ְצנֵ ַע ו ְּבסוֹ ד ְּכ ֵדי ֶש ּל ֹא ִּי ְהיֶ ה‪ַ ,‬חס וְ ָשלוֹ ם‪ּ ְ ,‬ב ִּחינַ ת ִּרבּ וּי ָהאוֹ ר וְ ֻּי ְחזַ ר ַהכּ ֹל ֵאין‬ ‫סוֹ ף וְ ֹלא ּתוּכַ ל לְ ִּה ְת ַ ּג ּלוֹ ת ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּ ַמלְ כוּת ְּכלָ ל‪.‬‬ ‫כב | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫הארעוועןֵזעכציגֵיארֵאויףֵשפלות‬ ‫דער רבי אליין האט דאך דארטן געזאגטנו‪" :‬וואס האט מיר געטויגט דאס פירסום?!‬ ‫דא האב איך 'בכל פסיעה' געפילט טעם גן עדן!"‪.‬‬ ‫"מיט די גרעזלעך ‪ -‬מיט זיי צוזאמען איז גוט פרום צו זיין!"נז‪.‬‬ ‫איידער ער א יז געווארן רבי איז ער דאך יארן יארן געגאנגען נאר אין די וועלדער‬ ‫און די פעלדער‪ ,‬ער האט זיך מתבודד געוועזן‪.‬‬ ‫'דא האב איך געפילט' ‪' - -‬וואס האט מיר געטויגט דאס פירסום?!'‬ ‫נאר אז מען וויל פון אויבן אז ער זאל זיין ‪ -‬מחיה זיין דער וועלט‪ ,‬העלפט דאך נישט‪,‬‬ ‫איז מען שו ין אזוי מסבב אז ער זאל מוזן ‪- -‬‬ ‫איז אלץ א ראיה דערפון אז דער מענטש דארף זיך ציען דערצו (צו 'הצנע לכת')נח‪.‬‬ ‫דאס איז א געוואלדיגער אמת‪ ,‬דער אויבערשטער וויל נאר אמת ‪ -‬וואס דער‬ ‫מענטש וויל נישט זיין 'טוב' זאל ווערן (נתפרסם)‪.‬‬ ‫מען דארף יא רעדן איינער מיט דעם אנדערן אין יראת שמים‪ ,‬דאס איז א באזונדערע‬ ‫זאך‪ ,‬אבער אז איך האב אין זיך זאכן וואס איך כאפ ארויס דארטן אינמיטן טאג‪ ,‬דארף‬ ‫ער נאר זעהן עס זאל זיין פארבאהאלטן‪.‬‬ ‫עס שטייט פון רבי דוד'ל לעלוב'ער א טייטשנט‪ְ " :‬בלִ ִבי ָצ ַפנְ ִתי ִא ְמ ָר ֶת ָך לְ ַמ ַען לֹא‬ ‫ֶא ֱח ָטא לָ ְך"ס‪' .‬אחטא' איז א לשון 'מינערן'; "איך פארבאהאלט ביי זיך אין הארצן‪,‬‬ ‫כדי עס זאל נישט ווערן געמינערט ביי דיר!"‪.‬‬ ‫נו עיין חיי מוהר"ן אות ק"ז‪.‬‬ ‫נז שיחות הר"ן אות קס"ג‪.‬‬ ‫נח עיין שיחות הר"ן אות מ"ז; גם עיין חיי מוהר"ן אות קצ"ז‪.‬‬ ‫נט מובא בספר ליקוטי דברי דוד (לעלוב)‪.‬‬ ‫ס תהלים קיט‪ ,‬יא‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | כג‬ ‫'בלבי צפנתי' ‪' -‬למען' אז עס זאל נישט ווערן ביי דיר געמינערט; אז איך וועל נישט‬ ‫זיין פארבאהאלטן וועט עס ווערן ביי דיר געמינערט‪.‬‬ ‫עס שטייטסא‪" :‬וְ ָהיִ ִ‬ ‫יתי ֲאנִ י ו ְבנִ י ְשלֹמֹה ַח ָט ִאים"; 'חטאים' מיינט מען געמינערט‪.‬‬ ‫דער רבי ברענגט אויךסב אז 'חטאים' איז א לשון געמינערט‪.‬‬ ‫דאס וואס מען זיצט דארטן צוזאמען און מען רעדט דארטן (איז גוט)‪ .‬אבער דאס‬ ‫וואס א מענטש כאפט ארויס וואס ער דארף ארויסכאפן‪ ,‬די נקודה הפנימית וואס א‬ ‫מענטש דארף אין זיך האבן‪ ,‬איז דער שלימות דערפון‪ ,‬דער אמת דערפון‪ ,‬איז נאר וואס‬ ‫עס איז מער פארבאהאלטן; וואס עס איז מער פארבאהאלטן‪ ,‬דאס וועט אים צופירן‪,‬‬ ‫דאס איז ממש אינגאנצן זיין חיות ‪ -‬אינגאנצן זיין תקוה בעולם הזה ובעולם הבא איז די‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫און דער בעל־דבר ווייסט דערפון‪ ,‬וויל ער אז ער זאל זיך צעשפרייטן מיט דער זאך‬ ‫און ארויסווייזן דער זאך‪.‬‬ ‫ווייזט ער ארויס‪ ,‬שוין‪ ,‬האט עס שוין נישט דעם כח‪ ,‬עס איז שוין נישט דאס‪ ,‬ס'איז‬ ‫שוין נישט פועל וואס עס דארף פועל זיין‪.‬‬ ‫מען זאגט אויף רבי אברהם ר' נחמן'ס‪ ,‬ער איז געווען א געוואלדיגער 'הצנע לכת'‪.‬‬ ‫ווער ער איז געווען ביי אונז‪ ,‬שוין די לעצטע יא רן זיינע‪ ,‬ער איז שוין געווען קראנק‪ ,‬איז‬ ‫אויך געווען‪ ,‬רוב היום האט מען נישט געוואוסט וואו ער איז‪.‬‬ ‫האט מען געזאגט אויף אים‪" :‬אז א מענטש הארעוועט זעכציג יאר אויף תורה‪,‬‬ ‫וואקסט ער אויס א למדן א גדול; א מענטש אז ער הארעוועט זעכציג יאר אויף‬ ‫עניוות אויף שפלות‪ ,‬וואקסט ער אויס ַאן עניו ושפל!"‪.‬‬ ‫"אז ער הארוועט זעכציג יאר אויף דער מידה פון עניוות‪ ,‬וואקסט ער אויס אן 'עניו‬ ‫ושפל'"‪.‬‬ ‫סא מלכים‪-‬א א‪ ,‬כא‪ .‬וברש"י שם‪ :‬חטאים ‪ -‬חסרים ומנועין מן הגדולה‪.‬‬ ‫סב עיין ליקוטי מוהר"ן סי' צ'‪.‬‬ ‫כד | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫ער (ר' אברהם ר' נחמן) איז אלט געווען ניין־און־זעכציג יאר‪ .‬ער איז געבוירן געווארן‬ ‫תר"ט און נפטר געווארן ע"ח‪.‬‬ ‫(אחד הנוכחים‪ :‬וואס הייסט‪ ,‬מענטשן האבן נישט געוואוסט ווי אזוי ער הייסט? מען האט נישט געוואוסט‬ ‫זיין נאמען?) הע הע‪ ,‬ער איז געווען אזוי פארבאהאלטן‪ .‬עס איז אבער פארט געווען אידן‬ ‫(וואס האבן געוואוסט פון אים)‪ .‬נישט אלע האבן געוואוסט וואס ‪ -( - -‬ער איז)‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫גע טוהן קיין פעולות מען זאל וויסן פון אים‪ .‬דער אויבערשטער האט רחמנות געהאט‬ ‫אויף די אידן וואס זיי זענען יא געוואויר געווארן פון אים‪.‬‬ ‫עס איז אסאך צדיקים דא וואס פארבאהאלטן זיך ‪ -‬און מען וויל פון אויבן מען זאל‬ ‫וויסן פון זיי‪ .‬אבער זיין 'טוב' וואס ער האט געהאט אין זיך‪ ,‬דאס האט קיינער נישט‬ ‫געוואוסט‪.‬‬ ‫מען קומט זיך צונויף צוזאמען‪ ,‬מען לערנט צוזאמען‪ ,‬מען רעדט צוזאמען‪ ,‬אבער די‬ ‫נקודה וואס ער האט אין זיך‪ ,‬דאס ווייסט מען נישט‪.‬‬ ‫אונזערע לייט פלעגן זאגן‪" :‬מען דארף זיין א שטיק רבי אברהם מען זאל וויסן ווער‬ ‫רבי אברהם איז!"‪.‬‬ ‫"מען דארף אליין זיין א שטיק רבי אברהם מען זאל וויסן ווער ער איז"‪.‬‬ ‫זיין הארץ צום אויבערשטן וואס ער האט געהאט אין זיך‪ ,‬א מענטש זאל אפזיין‬ ‫צענדליגער יארן‪ ,‬אוועקגיין מוצאי שבת און קומען פרייטאג פארנאכט‪ ,‬דאס איז דאך‬ ‫נישט אזוי סתם‪.‬‬ ‫מפקיר זיין דעם עסן מיט טרינקע ן מיט שלאפן מיט אלעס‪ ,‬און דארטן וואקסן‪ .‬ער‬ ‫איז געווען ביי זיך ממש א שטיקל בלאטע‪ ,‬א שטיקל בלאטע‪ .‬דאס איז פון די גרויסע‬ ‫זאכענישן אז א מענטש זאל אזוי הארעווען‪.‬‬ ‫איך רעד דאך דא קעגן יעדן איינעם; דורכן כח פונעם רבי'ן קען מען דערצו אויך‬ ‫זוכה זיין‪ ,‬מען קען זוכה זיין מען זאל מאכן גוט‪ ,‬און מען קען זוכה זיין מען זאל זיין‬ ‫פארבאהאלטן אויך‪.‬‬ ‫אפילו אז מען קומט זיך צונויף‪ ,‬מען איז צוזאמען‪ ,‬פונ דעסטוועגן קען מען זוכה זיין‬ ‫אז מען זאל ‪ - -‬עס זיצן צוויי חברים‪ ,‬ממש חברים‪ ,‬און מען רעדט דאך צוזאמען‪ ,‬און‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | כה‬ ‫פונדעסטוועגן דער 'טוב' פון יעדן איינעם בפנימיות ווייסט נישט איינער פון דעם‬ ‫אנדערן‪ ,‬כאטש מען רעדט צוזאמען‪ ,‬מען איז דאך מקבל איינער פון דעם אנדערן‪ ,‬מען‬ ‫איז מקבל‪ ,‬אבער זיין 'טוב' וואס ער האט אין זיך זאל דער אנדערער ‪ -‬כאטש ער איז‬ ‫זיין חבר ‪ -‬זאל ער אפילו גארנישט וויסן דערפון‪.‬‬ ‫עס קען זיין אז יענער וועט זיך יא אנשטויסן‪ ,‬יענער וועט יא זעהן‪ .‬מיר האבן געזעהן‬ ‫אזעלכע חברים וואס האבן זיך דערוואוסט‪ ,‬אבער נישט דערפאר ווייל יענער האט‬ ‫עפעס מגלה געווען דער זאך‪ ,‬מפרסם געווען‪ ,‬נאר מען האט געוואוסט ווייל דער‬ ‫אויבערשטער האט געוואלט מען זאל וויסן‪ ,‬אז מען זאל זיך אפלערנען פון אים אויך‬ ‫אז ער האט אזעלכע גוטע זאכן‪.‬‬ ‫דער רבי זאגט טאקע אין תורה כ"אסג‪" :‬להטיב מטובו לאחרים"‪" ,‬היושר לגלות‬ ‫הסגולה לעם סגולה"‪.‬‬ ‫מן־השמים וויל מען דאך יא‪ ,‬פירט מען שוין אזוי צו‪ .‬אבער דער מענטש דארף האבן‬ ‫אזא מין סארט גאנג אין זיך‪ ,‬אז ער זאל מרבה זיין בעשיית הטוב וואס ער קען‪ ,‬צדקה‬ ‫און אנדערע זאכן‪ ,‬דיבורים‪ ,‬אלעס‪ ,‬און נאר בעטן דעם אויבערשטן אז עס זאל נאר זיין‬ ‫לה'‪ ,‬נאר לה'‪' ,‬לה' לבדו'!‬ ‫א געוואלדיגער אמת ליגט דערין; דער אויבערשטער איז טאקע משתוקק צו דעם‬ ‫אמת!‬ ‫'קטןֵוגדולֵשםֵהוא'‬ ‫עס שטייט דארטן אין איובסד‪ָ " :‬קטֹן וְ גָ דוֹ ל ָשם הוא"‪ .‬רבי נתן האט געטייטשט אזוי‪:‬‬ ‫"קטן וגדול" ‪ -‬ווער עס איז קליין און ווער עס איז גרויס‪" ,‬שם הוא" ‪ -‬וועט מען 'דארטן'‬ ‫זעהן; 'דארטן' וועט מען וויסן ווער עס איז קליין און ווער עס איז גרויס‪.‬‬ ‫סג אות י'‪ ,‬וזל"ש‪ :‬וְ כָ ל ֶא ָחד לְ ִּפי ְ ּב ִּחינָ תוֹ ‪ַ ,‬מה ּ ֶש ֲחנָ נוֹ ַה ּ ֵש ם ֶש ַ ּיכְ נִּ יס ַה ּ ַמ ִּ ּקיף לִּ ְפנִּ ים וּלְ ָה ִּבין וּלְ ַחדֵּ ש ֵאיזֶ ה‬ ‫יטיב‬ ‫ָד ָבר‪ַ ,‬ה ּי ֶשר ְמ ַח ֵ ּיב ֶש ְ ּיגַ ֶּלה וְ יַ כְ נִּ יס זֹאת ַה ֲה ָבנָ ה ֶשל ַה ְּס גֻּ ָּלה‪ֶ ,‬ש ָהיָ ה ֶא ְצלוֹ ְסגֻּ ָּלה‪ֶ ,‬ש ְ ּי גַ ֶּלה לְ ַעם ְסגֻּ ָּל ה וּלְ ֵה ִּ‬ ‫ִּמ ּטוּבוֹ לַ ֲא ֵח ִּרים‪.‬‬ ‫סד ג‪ ,‬יט‪.‬‬ ‫כו | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫קעגן וואס רעדן מיר דא; ווייל דאס עיקר חשיבות פון א מענטשן איז דאך נאר‬ ‫'אמת'; אויבן גלוסט מען נאר צום 'אמת'; דער רבי זאגטסה‪ :‬א'מה ת'כלנה מ'למעלה‬ ‫איז די ראשי תיבות 'אמ"ת'; און 'תכלנה' איז א לשון גלוסטן ‪' -‬כלתה נפשי'; למעלה‬ ‫גלוסט מען נאר צום אמת‪.‬‬ ‫קומט דאך אויס‪ ,‬וואס דער מענטש איז זוכה צו מער אמת‪ ,‬איז מער שלימות‪ ,‬יעדע‬ ‫זאך וואס ער טוהט האט מער שלימות‪ ,‬עס איז מער בחשיבות למעלה; דאס איז דער‬ ‫עיקר 'גדול' ‪ -‬אז ער האט אין זיך מער 'אמת' איז ער דארטן גרעסער; און ווער ווייסט‬ ‫דאס?!‬ ‫דער רבי זאגט אין דער תורה פון "ויהי נא פי שנים ברוחך"סו‪ :‬מען דארף ממשיך זיין‬ ‫דעם אמת פון לעתיד אויף איצטער‪ .‬דארטן איז אן 'עלמא דקשוט'‪ ,‬דא הייסט 'עלמא‬ ‫דשיקרא'; נאר וואס דען‪ ,‬מען דארף ממשיך זיין דעם 'אמת' פון דארטן אהערצו דא;‬ ‫אז דער מענטש איז מקושר צום 'עלמא דאתי'‪ ,‬ער טראכט נאר פון תכלית‪ ,‬איז ער‬ ‫ממשיך פון דארטן אהערצו דא; טאמער רייסט ער זיך אפ פון דארטן‪ ,‬ער האט נאר‬ ‫אינזין דא‪ ,‬דא איז 'עלמא דשיקרא'‪ ,‬דא איז פאלש‪ ,‬דא איז נאר מער כבוד מיט מער‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫קומט דאך טאקע אויס‪' ,‬ווער איז קליין און ווער איז גרויס?' דאס וועט מען 'דארטן'‬ ‫וויסן‪ .‬וואס מען האט זיך געצויגן צו מער 'אמת' און גערעדט מער דיבורים צום‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬דאס איז דער חשיבות‪.‬‬ ‫סה ליקוטי מוהר"ן סי' ט' אות ג'‪ :‬וְׁ ַדע‪ֶׁ ,‬ש ַהכּ ֹל לְׁ ִּפי ּג ֶֹׁדל ָּה ֱא ֶׁמת‪ִּּ ,‬כי ִּע ַ ּקר ָהאוֹ ר הוּא ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא‪,‬‬ ‫וְ ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא הוּא ֶע ֶצם ָה ֱא ֶמת‪ ,‬וְׁ ִּע ַ ּקר ִּה ְׁש ּתוֹ ְׁקקוּת ֶׁשל ַה ּ ֵש ם ִּי ְׁת ָּ ּב ַר ְׁך ֵאינוֹ ֶׁא ָּ ּלא ֶׁאל ָּה ֱא ֶׁמת‪ .‬וְ זֶ ה‪" :‬וְ ֶאל‬ ‫(ש מו ֵּאל ב י"ג)‪" :‬וַ ְּת כַ ל נֶ ֶפש דָּ וִּ ד"‪ַ .‬א ָּמה ִּהיא ה' מוֹ ָצאוֹ ת‪ַ ,‬ה ְּכלוּלִּ ים ֵמ ֵא'ש‬ ‫ַא ּ ָמ ה ּ ְת כַ ֶּל ָ ּנ ה ִּמלְ ַמ ְעלָ ה"‪ ,‬לְ שוֹ ן ְ‬ ‫יך ֶ ּב ֱא ֶמת‪ ,‬וְ ָאז ִּי ְש ּתוֹ ֵקק ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא ִּמלְ ַמ ְעלָ ה לִּ ְשכּ ֹן‬ ‫ו ַּמ' ִּים‪ַ ,‬ה ְינ ּו ֶש ִּּת ְר ֶאה ֶש ֵ ּי ְצא ּו ַהדִּּ בּ ו ִּּרים ִּמ ּ ִּפ ָ‬ ‫אשי ֵתבוֹ ת ֱא ֶׁמת‪ִּּ ,‬כי ַעל ְי ֵדי ֱא ֶמת‬ ‫ֶא ְצלְ ָך; וּכְ ֶש ִּ ּי ְשכּ ֹן ֶא ְצלְ ָך‪ ,‬הוּא יָ ִּאיר לְ ָך‪ .‬וְ זֶ ה‪ַ :‬א' ּ ָּמה ְּׁת'כַ ֶׁ ּל ָּּנה ִּמ'לְׁ ַמ ְׁעלָּ ה ָּר ֵ‬ ‫"קרוֹ ב ה' לְ כָ ל קוֹ ְר ָאיו" וְ כוּ'‪.‬‬ ‫ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא חוֹ ֵמד ִּמ ְּל ַמ ְעלָ ה לִּ ְשכּ ֹן ִּעם ָה ָא ָדם‪ְּ ,‬כמוֹ ֶש ָּכ תוּב‪ָ :‬‬ ‫סו ליקוטי מוהר"ן סי' ס"ו אות ג'‪ ,‬וזל"ש‪ְ :‬צ ִּריכִּ ין לְ ַה ְמ ִּש ְ‬ ‫יך ְ ּב ִּחינַ ת ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתי ַ ּגם ָ ּב עוֹ לָ ם ַה ֶּזה‪ ,‬דְּ ַהיְ נ ּו‬ ‫ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה ַמ ּ ָפלָ ה לָ ְר ָש ִּעים ַ ּגם ָ ּבעוֹ לָ ם ַה ֶ ּזה‪ ,‬וְ זֶ ה נַ ֲע ֶשֹה ַעל ְי ֵדי ֱא ֶמת‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | כז‬ ‫דארף מען זייער זייער אפהיטן דער עצה פון רבי'ן‪ ,‬מען זאל זיך מיישב זיין‪ ,‬מען זאל‬ ‫זיך באטראכטן‪' ,‬מען זאל נישט לעבן קיין ווילד לעבן אן ישוב הדעת'‪ ,‬עס איז אן אנדער‬ ‫חשיבות‪ ,‬אינגאנצן מיין הילוך‪ ,‬מיין גיין‪ ,‬מיין קוקן‪ ,‬דער גאנצער הילוך‪.‬‬ ‫דערֵפערדֵהאטֵנישטֵמורא ֵ‬ ‫‪ -‬דאס איז א גאנץ יאר‪ .‬ווער שמועסט ‪ -‬חודש אלול; "אלול" ‪ -‬א קלייניקייט? פאר‬ ‫ראש השנה‪ ,‬פארן יום הדין; אז מען איז א מענטשן דן למעלה און דער מענטש האט‬ ‫זיך דערשראקן פארן יום הדין‪ ,‬האט עס אויך א חשיבות למעלה‪' ,‬ער שרעקט זיך'‪.‬‬ ‫ר' אלי' חיים (ראזען) האט דערציילט‪ ,‬אז מען זאגט נאך פון דעם בריסקער רב‪ ,‬האט‬ ‫ער אזוי געזאגט‪ :‬איינער האט אמאל געפירט דארטן נישט קיין כשר'ע סחורה‪ .‬מען‬ ‫קומט צום גרעניץ‪ ,‬פארט דארטן דער בעל־בית מיט דעם נאמן זיינער‪ .‬ווער שרעקט‬ ‫זיך? דער בעל בית האט מורא‪ ,‬מען דארף אריבערפירן סחורה‪ ,‬פאלשע סחורה‪ ,‬און‬ ‫דער נאמן האט אויך מורא‪.‬‬ ‫ווער האט נישט קיין מורא? די פערד האבן נישט קיין מורא! די פערד שרעקן זיך‬ ‫נישט‪.‬‬ ‫האט ער געזאגט‪ :‬א פערד שרעקט זיך נישט!‬ ‫א מענטש שרעקט זיך!‬ ‫עס גייט דאך א 'יום הדין'! מען זעהט דאך פארט‪" ,‬בראש השנה יכתבון"‪ ,‬מען זעהט‬ ‫וואס עס טוהט זיך אפ אינמיטן יאר‪ .‬אז א מענטש שרעקט זיך פארט‪ ,‬האט עס אויך א‬ ‫מעלה‪ ,‬א חשיבות‪' ,‬ער האט זיך דערשראקן'!‬ ‫איי וואס איז אז ער האט זיך דערשראקן? וואס טוהט ער? ער איז דען געווארן מרה‬ ‫שחורה'דיג? נאר ער טוהט 'עפעס'‪ ,‬ער דאוונט‪ ,‬לערנט‪ ,‬ער רעדט‪ ,‬צדקה‪ ,‬ער טוהט‬ ‫'עפעס' ‪' -‬ער שרעקט זיך'‪ .‬אבער אז דער מענטש שרעקט זיך גארנישט‪ ,‬וואס‪-‬ווען?‬ ‫מען זעהט נישט קיין שום שינוי‪ ,‬עס קומט ראש־השנה‪ ,‬וועט מען צוגרייטן האניג‪ ,‬מען‬ ‫וועט מאכן האניג לעקי ך‪ ,‬עפל‪ ,‬המוציא מיט האניג‪ ,‬וואס‪-‬ווען? ‪ -‬דו האסט גארנישט‬ ‫קיין מורא?! דו האסט גארנישט קיין מורא אויך?!‬ ‫כח | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫נאר וואס דען‪ ,‬אז מען שרעקט זיך‪ ,‬קען מען דאך ווערן מרה שחורה'דיג‪ ,‬זאגט דער‬ ‫רבי ‪" -‬ניין"! דו שרעקסט זיך? ‪ -‬מרה שחורה'דיג טארסטו נישט ווערן; אדרבה‪ ,‬אז דו‬ ‫שרעקסט זיך‪ ,‬דארפסטו ארויסכאפן מער תורה‪ ,‬מער תפילה‪ ,‬מער ישוב הדעת‪.‬‬ ‫אפילו "מלאכים יחפזון" ‪ ,‬מלאכים איז מען אויך אויבן דן‪" ,‬וחיל ורעדה יאחזון‪,‬‬ ‫ויאמרו הנה יום הדין"‪ ,‬עס ציטערט‪ ,‬עס קומט א 'יום הדין'‪.‬‬ ‫'שרעקן זיך' איז נאר אויף דעם אופן‪ ,‬אז עס זאל מיך ממעט זיין פון די תאוות‪ ,‬אט‬ ‫דאס דארף מיר געבן דאס זיך שרעקן‪ ,‬נישט אז דאס שרעקן זאל מיר מאכן מרה‬ ‫שחורה'דיג‪ ,‬דאס איז נישט דער תכלית פון זיך שרעקן‪ ,‬דאס איז נישט די כוונה וואס‬ ‫דער אויבערשטער וויל אז מען זאל זיך שרעקן ‪ -‬אז מען זאל ווערן מרה שחורה'דיגסז‪.‬‬ ‫דאס איז א ווארט פון דעם אלטן בריסקער רב‪" :‬דער פערד שרעקט זיך נישט!"‬ ‫דער וואס שרעקט זיך נישט ‪ -‬דער איז א פערד! מען פארט ביים גרעניץ ‪ -‬און ער‬ ‫שרעקט זיך נישט ‪ -‬אוי!‬ ‫אזוי זאגט דער רביסח‪" :‬דאס וואס די וועלט איז ווייט פון השם יתברך‪ ,‬איז ווייל זיי‬ ‫זענען ווייט פון ישוב הדעת‪ ,‬מען איז זיך נישט מיישב"סט‪.‬‬ ‫דער רבי ברענגט אין "ספר המידות"ע‪ " :‬יש להקל אופן התשובה על החוטאים" ‪-‬‬ ‫מען זאל זעהן מיקל זיין דער אופן התשובה אויף די חוטאים‪ ,‬נישט ארויסגעבן קיין‬ ‫סז עיין ליקוטי הלכות הל' בכור בהמה טהורה ה"ד אות כ"ט‪ִּ :‬ע ַ ּקר ְׁשלֵ מוּת ַה ִּּת ּקוּן ֶׁשל ַה ִּ ּי ְׁר ָּאה ְּׁכ ֶׁש ִּ ּנזְׁ ָּה ִּרין‬ ‫ֶׁש ּל ֹא לָּ בֹא ַעל יְׁ ֵדי ַה ִּ ּי ְׁר ָּאה וְׁ ַה ּ ַפ ַחד לְׁ ַע ְׁצבוּת ַחס וְׁ ָּשלוֹ ם ֶׁש ּל ֹא יִּ ּפֹל ַעל ְׁי ֵדי זֶׁ ה יוֹ ֵתר ַחס וְׁ ָּשלוֹ ם‪ַ ,‬רק ַעל ְי ֵדי‬ ‫ַה ִּ ּי ְר ָאה ִּי ְת ַח ֵ ּז ק ְ ּב ִּש ְמ ָחה ְ ּגדוֹ לָ ה ַ ּב ה' לִּ ְהיוֹ ת ָ ּבטו ַּח ַ ּב ֲח ָס ָדיו ַה ְמ ֻּר ִּ ּבים ֶש ַהכּ ֹל ִּי ְת ַּת ֵ ּקן וְ ִּי ְת ַה ּ ֵפ ְך לְ טוֹ ָבה ‪ְּׁ ...‬כמוֹ‬ ‫ֶׁש ָּּכתוּב ְׁ ּברֹאש ַה ּ ָּש נָּ ה‪ִּ ,‬אכְׁ ל ּו ַמ ְׁש ַמ ִּּנים ו ְּׁש ת ּו ַמ ְׁמ ַת ִּ ּקים וְׁ ִּשלְׁ ח ּו ָּמנוֹ ת ‪ ...‬וְׁ ַאל ֵּת ָּע ֵצב ּו ִּּכי ֶׁח ְׁדוַ ת ה' ִּהיא ָּמ ֻע ְּׁזכֶׁ ם‪,‬‬ ‫יהם‬ ‫יהם ִּי ְר ָאה ו ַּפ ַחד ָ ּגדוֹ ל ְּכ ֶש ָ ּק ְרא ּו לִּ ְפנֵ ֶ‬ ‫ִּּכי זֶ ה ִּע ַ ּקר ָה ַאזְ ָה ָרה ֶש ִּהזְ ִּהיר אוֹ ָתם ָאז נְ ֶח ְמיָ ה ְּכ ֶש ָר ָאה ֶש ָ ּנ ַפל ֲעלֵ ֶ‬ ‫ֶאת ַה ּתוֹ ָרה ֵמ ֲח ַמת ֶש ָרא ּו ְ ּב ַע ְצ ָמן ֶש ָע ְבר ּו ְמאֹד ָאז ִּּכ ְמ ַעט ַעל ָּכל ַה ּתוֹ ָרה‪ִּּ ,‬כי נִּ כְ ְשל ּו ָאז ְ ּבנָ ִּשים נָ כְ ִּר ּיוֹ ת ַעל‬ ‫יהם יִּ ְר ָאה וְ נִּ ְתעוֹ ְרר ּו לִּ ְתשו ָּבה ִּי ְהי ּו נִּ זְ ָה ִּרין ְמאֹד‬ ‫ֵּכן ָא ַמר לָ ֶהם ֶש ַאף ַעל ּ ִּפי ֶש ָעש ּו ַמה ּ ֶש ָעש ּו וְ ַעכְ ָשו נָ ַפל ֲעלֵ ֶ‬ ‫ְמאֹד ֵמ ַע ְצבוּת ְ ּב ִּחינַ ת וְׁ ַאל ֵּת ָּע ֵצב ּו‪ֶׁ ,‬ש ּלֹא יָּ בֹא ּו ַעל ְׁי ֵדי ַה ִּ ּי ְׁר ָּאה וְׁ ַה ּ ַפ ַחד לְׁ ַע ְׁצבוּת ַחס וְׁ ָּשלוֹ ם‪.‬‬ ‫סח ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' י'‪[ .‬הובא לעיל]‪.‬‬ ‫סט עיין ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' ז'‪ִּ :‬מי ֶש ֵאין לוֹ דַּ ַעת‪ֵ ,‬אינוֹ ִּמן ַה ִּ ּי ּשוּב וְ ֵאינוֹ ְמכֻּ נֶ ה ְ ּב ֵשם ָא ָדם ְּכלָ ל‪ַ ,‬רק‬ ‫הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּיה ִּ ּב ְדמוּת ָא ָדם‪.‬‬ ‫ע ערך 'תשובה' אות י"ט‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | כט‬ ‫שווערע תשובה פאר די חוטאים‪ .‬און וועלכעס איז דער 'מיקל' זיין? די גרינגסטע זאך‬ ‫איז דאך נאר טוהן תפילה; די גרינגסטע קולא איז נאר תפילה מיט דיבורים!עא און‬ ‫געווענטליך ‪ -‬מרבה זיין בצדקה יעדער איינער (לפי דרגתו) דארטן‪.‬‬ ‫אז איינער קען נאר ‪ - -‬איז דאס ביים אויבערשטן חשוב מער ווי יענער גיט אן אקס‪.‬‬ ‫עס איז דא א מעשה אין מדרשעב‪" ,‬די צוויי טויבן מאכן א רעש אויבן מער ווי דעם" ‪-‬‬ ‫‪-‬‬ ‫אמת'עֵשמחה‬ ‫עס שטייט א לשון אין "זוהר הקדוש"עג‪" :‬צדיקייא הוי מסתכלי בהאי עלמא כאילו‬ ‫ההוא יומא מסתלקי מעלמא" ‪ -‬די צדיקים האבן תמיד געקוקט ווי 'היינט'‪' ,‬היינט'‪,‬‬ ‫'היינט' ‪- -‬‬ ‫עא עיין שמות רבה לח‪ ,‬ד; גם עיין שיחות הר"ן אות ג'‪ִּ ּ :‬מ ָּכל ַה ְּנ ִּפילוֹ ת וְ ַהיְ ִּרידוֹ ת ֶש ָ ּב עוֹ לָ ם ַר ֲח ָמנָ א לִּ ְצלָ ן‬ ‫ְיכוֹ לִּ ים לַ ֲחזֹר ֵאלָ יו ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ְׁ ּבנָּ ֵקל ִּּכי לִּ גְ ֻּד ָּל תוֹ ֵאין ֵח ֶקר‪ .‬וְׁ ָּה ִּע ָּ ּקר ֶׁש ַהכּ ֹל ָּּתלוּי ּבוֹ ‪ֶׁ ,‬ש ּלֹא יִּ ְׁהיֶׁ ה ְׁמיָּ ֵאש ַע ְׁצמוֹ‬ ‫ִּמ ִּּל ְׁצעֹק ֶׁאל ה' וּלְׁ ִּה ְׁת ַח ֵּנן וּלְׁ ִּה ְׁת ּ ַפ ֵ ּלל ֵאלָּ יו ִּי ְׁת ָּ ּב ַר ְׁך ָּּת ִּמיד‪[ .‬עיין גם ליקוטי הלכות הל' קרי"ש ה"ה אות י"ד‬ ‫י"ח; מנחה ה"ז אות מ'; חדש ה"ד אות י'; הל' העושה שליח לגבות חובו ה"ג אות י"ג]‪.‬‬ ‫יפס ַה ּ ֶמלֶ ְך ִּ ּב ֵ ּקש לְ ַה ְק ִּריב ְ ּביוֹ ם ֶא ָחד ֶאלֶ ף עוֹ לוֹ ת‪ָ ,‬שלַ ח וְ ָא ַמר לַ כּ ֵֹהן ָ ּגדוֹ ל ַאל‬ ‫עב עיין ויקרא רבה ג‪ ,‬ה‪ַ :‬אגְ ִּר ּ ַ‬ ‫יַ ְק ִּריב ָא ָדם ַה ּיוֹ ם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּ ּני‪ּ ָ ,‬ב א ָענִּ י ֶא ָחד ו ְּביָ דוֹ ְש ֵּתי תוֹ ִּרים‪ָ ,‬א ַמר לַ כּ ֵֹהן ַה ְק ֵרב ֶאת ֵא ּלוּ‪ָ ,‬א ַמר לוֹ ‪ַ ,‬ה ּ ֶמלֶ ְך‬ ‫ִּצ ַ ּו ִּּני וְ ָא ַמר לִּ י ַאל יַ ְק ִּריב ָא ָדם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּּני ַה ּיוֹ ם‪ָ .‬א ַמר לוֹ ‪ֲ ,‬אדוֹ נִּ י כ ֵֹהן ָ ּגדוֹ ל‪ַ ,‬א ְר ָ ּב ָעה ֲאנִּ י ָצד ְ ּבכָ ל יוֹ ם וַ ֲאנִּ י‬ ‫יבן‪ .‬נִּ ְר ָאה לוֹ‬ ‫יבן ַא ָּת ה חוֹ ֵת ְך ּ ַפ ְרנָ ָס ִּתי‪ ,‬נְ ָטלָ ן וְ ִּה ְק ִּר ָ‬ ‫ַמ ְק ִּריב ְשנַ ִּים ו ִּּמ ְת ּ ַפ ְרנֵ ס ִּמ ּ ְשנַ ִּים‪ִּ ,‬אם ִּאי ַא ָּתה ַמ ְק ִּר ָ‬ ‫יך ַאל יַ ְק ִּריב ָא ָדם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּּני‬ ‫ית ָ‬ ‫יפס ַ ּב ֲחלוֹ ם ָק ְר ָ ּב ן ֶשל ָענִּ י ְק ָד ָמ ְך‪ָ .‬שלַ ח וְ ָא ַמר לַ כּ ֵֹהן ָ ּגדוֹ ל‪ֹ ,‬לא כָ ְך ִּצ ִּּו ִּ‬ ‫לְ ַאגְ ִּר ּ ַ‬ ‫ַה ּיוֹ ם‪ָ .‬א ַמר לוֹ ‪ֲ ,‬אדוֹ נִּ י ַה ּ ֶמלֶ ְך ָ ּבא ָענִּ י ֶא ָחד ו ְּביָ דוֹ ְש ֵּתי תוֹ ִּרים‪ָ ,‬א ַמר לִּ י ַה ְק ֵרב ֵאלַ י ֶאת ֵא ּלוּ‪ָ ,‬א ַמ ְר ִּּתי לוֹ ַה ּ ֶמלֶ ְך‬ ‫ִּצ ַ ּו ִּּני וְ ָא ַמר לִּ י ַאל יַ ְק ִּריב ָא ָדם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּּני ַה ּיוֹ ם‪ָ ,‬א ַמר‪ַ ,‬א ְר ָ ּב ָעה ֲאנִּ י ָצד ְ ּבכָ ל יוֹ ם וַ ֲאנִּ י ַמ ְק ִּריב ְש נַ ִּים ו ִּּמ ְת ּ ַפ ְרנֵ ס‬ ‫ית ָּכל ַמה‬ ‫יבן?! ָא ַמר לוֹ ‪ ,‬יָ ֶפה ָע ִּש ָ‬ ‫ִּמ ּ ְשנַ ִּים‪ִּ ,‬אם ִּאי ַא ָּתה ַמ ְק ִּריב ַא ָּת ה חוֹ ֵת ְך ֶאת ּ ַפ ְרנָ ָס ִּתי‪ֹ ,‬לא ָהיָ ה לִּ י לְ ַה ְק ִּר ָ‬ ‫ימא‬ ‫ית‪ַ .‬מ ֲע ֶשה ְ ּבשוֹ ר ֶא ָחד ֶש ָהי ּו מוֹ ְשכִּ ין לְ ָק ְר ָ ּבן וְ ֹלא נִּ ְמ ָש ְך‪ּ ָ ,‬ב א ָענִּ י ו ְּביָ דוֹ ֲאגֻּ דָּ ה ַא ַחת ֶשל ְטרוֹ ְק ִּס ָ‬ ‫ּ ֶש ָע ִּש ָ‬ ‫וְ הוֹ ִּשיט לוֹ וַ ֲאכָ לָ ּה וְ גָ ַעש ַה ּשוֹ ר וְ הוֹ ִּציא ַמ ַחט וְ נִּ ְמ ָש ְך לְ ָק ְר ָ ּבן‪ ,‬נִּ ְר ָאה לְ ַב ַעל ַה ּשוֹ ר ַ ּב ֲחלוֹ מוֹ ‪ָ ,‬ק ְר ָ ּבנוֹ ֶשל ָענִּ י‬ ‫יה‪ ,‬וְ ָא ַמר‪ְ ,‬רא ּו ָמה ֵהן ַמ ְק ִּריבוֹ ת‪,‬‬ ‫יאה ק ֶֹמץ ֶשל סֹלֶ ת‪ ,‬וְ ָהיָ ה כּ ֵֹהן ְמ ַב ֶ ּז ה ָעלֶ ָ‬ ‫ְק ָד ָמ ְך‪ַ .‬מ ֲע ֶשה ְ ּב ִּא ּ ָש ה ַא ַחת ֶש ֵה ִּב ָ‬ ‫יבה‪ .‬וַ ֲה ֵרי ְד ָב ִּרים‬ ‫יה‪ְּ ,‬כ ִּא ּל ּו נַ ְפ ָש ּה ִּה ְק ִּר ָ‬ ‫ַמה ָ ּבזֶ ה לֶ ֱאכֹל‪ַ ,‬מה ָ ּבזֶ ה לְ ַה ְק ִּריב‪ ,‬נִּ ְר ָאה לַ כּ ֵֹהן ַ ּב ֲחלוֹ ם ַאל ְּת ַב ֶ ּז ה ָעלֶ ָ‬ ‫ַקל וָ ח ֶֹמר‪ ,‬ו ַּמה ִּאם ִּמי ֶש ֵאינוֹ ַמ ְק ִּריב נֶ ֶפש ְּכ ִּתיב בּ וֹ נֶ ֶפש‪ִּ ,‬מי ֶש הוּא ַמ ְק ִּריב נֶ ֶפש‪ַ ,‬על ַא ַחת ַּכ ָּמה וְ כַ ָּמה ְּכ ִּא ּל ּו‬ ‫נַ ְפשוֹ ִּה ְק ִּריב‪.‬‬ ‫עג פר' ויחי דף ר"כ ע"א‪ :‬זַ ָּכ ֵאי ֲח ִּס ֵידי‪ּ ְ ,‬בכָ ל יוֹ ָמא וְ יוֹ ָמא ִּמ ְס ַּת ְּכלֵ י ְ ּבלִּ ַ ּב ְייהוּ‪ְּ ,‬כ ִּא ּל ּו ַההוּא יוֹ ָמא ִּמ ְס ַּת ְּל ֵקי‬ ‫ימ ָתא ַק ּ ֵמי ָמ ֵ‬ ‫אריהוֹ ן‪.‬‬ ‫ֵמ ַעלְ ָמא‪ ,‬וְ ָע ְב ִּדין ְּתיו ְּב ָּתא ְשלֵ ָ‬ ‫ל | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫קומט דאך אויס‪ ,‬א מענטש וואס ער טראכט פון 'יום המיתה'‪ ,‬דארף עס אים מאכן‬ ‫מרה שחורה'דיג? ניין! דאס איז א געוואלדיגער לימודעד‪.‬‬ ‫די וועלט זאגט‪" :‬די ברסלב'ער חסידים זענען מרה שחורה'דיגע‪ ,‬מען רעדט נאר‬ ‫פונעם תכלית; מען דארף שוין נישט אזוי רעדן פונעם תכלית‪ ,‬מען דארף זיין פרייליך!"‪.‬‬ ‫דאס איז א גרויסער טעות דאס דאזיגע; אויב מען האט נישט אינזין דעם תכלית‪,‬‬ ‫קען מען גארנישט זיין פרייליך‪ .‬עס שטייט א פסוק אין קהלתעה‪" :‬ולְ ִש ְמ ָחה ַמה ז ֹה‬ ‫ע ָֹשה?" ‪ -‬וואספארא שמחה איז דאס? מיט וואס פריי איך זיך?! אויב איך האב נישט‬ ‫אינזין דעם תכלית‪ ,‬פריי איך זיך דאך נאר מיט די תענוגים פון דער וועלט‪ ,‬וואספארא‬ ‫שמחה איז דאס?!‬ ‫אז מען האט נאר אינזין דעם תכלית‪ ,‬מען ווייסט וואס דער תכלית איז‪ ,‬דער תענוג‬ ‫עולם הבא‪ ,‬מען וועט קענען זיין נענטער צום אויבערשטן; נישט נאר טראכטן דארטן‬ ‫פון שטארבן‪ ,‬וואו מען וועט ליגן; נאר טראכטן פון דעם לעצטן תכלית‪ ,‬דעם תענוג‬ ‫עולם הבא‪ ,‬שעשוע עולם הבא‪ ,‬וואס אפילו נביאים האבן נישט געזעהן דעם תענוג פון‬ ‫עולם הבאעו ‪ ,‬אזוי ווי מען זאגט אין דער "אקדמות"‪" :‬וְ לָ א ִא ְש ְת ַמע וְ ָח ֵמי נְ ִב ָ‬ ‫יאן‬ ‫ֶחזְ וָ ָתא!" ‪ -‬די נביאים האבן נישט געזעהן דעם תענוג עולם הבא‪ ,‬דאס האט מען זיי‬ ‫נישט געוויזן‪" ,‬עין לא ראתה" ‪ ,‬אזא תענוג שטייט פאר אונז!‬ ‫נאר וואס דען‪ ,‬אט דער תענוג ‪ -‬וואס מען וועט דא ממעט זיין אין די תענוגים מיט‬ ‫די זאכענישן‪ ,‬וועט מען זיין נענטער צו יענעם תענוג‪ .‬און דאס מאכט נישט מרה‬ ‫שחורה'דיג‪ ,‬דאס מאכט נאר פרייליךעז‪.‬‬ ‫עד עיין ליקוטי הלכות הל' פסח ה"ט אות י"ח בענין מה שבהילולא דמר בריה דרבינא אמרו רבנן לרב‬ ‫הונא זוטי‪ ,‬לישרי לן מר‪ .‬אמר להו‪ ,‬וי לן דמיתנן וי לן דמיתנן‪ ,‬וכו' עיי"ש‪.‬‬ ‫עה ב‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫עו גמ' סנהדרין דף צ"ט ע"א‪.‬‬ ‫יך ִּש ְׁמ ָּחה ַעל‬ ‫עז עיין ליקוטי הלכות הל' ברכת הודאה ה"ו אות ט'‪ְ :‬צ ִּריכִּ ין לְ ִּה ְת ַ ּג ֵ ּבר ְמאֹד ְמאֹד לְׁ ַה ְׁמ ִּש ְׁ‬ ‫ַע ְצמוֹ ַעל יְׁ ֵדי ֶׁש ִּ ּי ְׁס ַּת ֵּכל ַעל ַה ּסוֹ ף ֶׁשהוּא ַּתכְׁ לִּ ית ָּהעוֹ לָּ ם ַה ָּ ּבא‪ֶ ,‬ש הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַש ָ ּב ת ֶש ָאז ִּי ְת ַה ּ ֵפ ְך ַהכּ ֹל לְ טוֹ ָבה‪,‬‬ ‫ִּּכי ֲא ִּפ ּל ּו ַה ּ ָּפחוּת ֶׁש ְׁ ּב ִּי ְׁש ָּר ֵאל וְׁ ַה ָּ ּגרו ַּע ֶׁש ַ ּב ְׁ ּגרו ִּּעים ֵאין ִּשעוּר לְׁ כָּ ל נְׁ ִּעימוּת ַה ּטוֹ ב ַה ִּ ּנ ְׁפלָּ א ֶׁש ִּ ּי זְׁ ֶּׁכה ָּאז; גם עיין‬ ‫יע לֵ ילֵ ְׁך לְׁ ֵבית ַה ְּׁכנֶׁ ֶׁסת אוֹ‬‫שם הל' אישות ה"ד אות י"ט‪ִּ :‬מי ֶׁש ּ ִּמ ְׁס ַּת ֵּכל ַעל ַּתכְׁ לִּ יתוֹ ֶׁ ּב ֱא ֶׁמת ְׁ ּבוַ דַּ אי ְּׁכ ֶׁש ּ ַמ ִּ ּג ַ‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | לא‬ ‫אז איך מיין אז עס איז נאר דא דער גוטער מיטאג מיט דעם גוטן ‪ - -‬נאר דאס איז‬ ‫דא‪ ,‬קיין בעסערס איז נישטא‪( ,‬דעמאלט איז ביטער)‪.‬‬ ‫אז איך ווייס אז עס איז דא א תענוג עולם הבא‪ ,‬א ליכטיגקייט וואס 'איין רגע תענוג‬ ‫פון דארטן איז בעסער ווי אלע תענוגים פון דער וועלט'עח‪ ,‬אז מען האט דעם געדאנק‪,‬‬ ‫אזא מין ליכטיג קייט שטייט פאר מיר‪ ,‬דאס קען זיין אן אמת'ע שמחהעט‪.‬‬ ‫עס שטייטפ ‪" :‬עֹז וְ ֶח ְדוָ ה ִב ְמקֹמוֹ "‪ .‬למעלה איז נאר 'חדוה'‪ ,‬דארטן איז נאר 'עוז‬ ‫וחדוה'‪ .‬זאגט דער רבי דארט אין א תורהפא‪ ,‬דאס איז 'חדוה דמטרוניתא'‪ ,‬די שמחה‬ ‫פון דער שכינה הקדושה‪.‬‬ ‫ביי דעם פגם פונעם מבול שטיי טפב ‪" :‬וַ ִי ְת ַע ֵצב ֶאל לִ בוֹ "; זיי האבן למעלה‬ ‫ארויפגעבראכט א מין עצבות אין דער בריאה; דורך פגם הברית איז מען ווייט פון‬ ‫שמחה‪ ,‬רחמנא ליצלן‪ ,‬עצבותפג‪.‬‬ ‫'ושמורֵצאתנוֵובואנו' ֵ‬ ‫אין תורה ס"ו רעדט דער רבי דארטן פון די ט' נקודות‪ ,‬פון קמץ ביז שורוק‪ .‬און דער‬ ‫רבי רעדט דארטן פון אל"ף‪.‬‬ ‫לִּ ְׁד ַבר ִּמ ְׁצוָּ ה הוּא ָּרץ ְׁ ּב ִּש ְׁמ ָּחה ְׁ ּגדוֹ לָּ ה ו ִּּבזְׁ ִּריזוּת ָּ ּגדוֹ ל‪ִּּ ,‬כי ַרק זֶ ה הוּא ִּח ּי ּותוֹ וְ ִּת ְקוָ תוֹ לָ נֶ ַצח וְ חוּץ ִּמ ֶ ּזה ַהכּ ֹל‬ ‫ֲה ֵבל ֲה ָבלִּ ים‪ִּּ ,‬כי ֹלא ִּי ּ ָש ֵאר ְּכלוּם ִּמ ּשוּם דָּ ָבר ֹלא ֵמ ֲע ִּשירוּת וְ ֹלא ִּמ ַ ּצ ַער ָה ֲענִּ ּיוּת וְ ַהדַּ ּלוּת‪.‬‬ ‫עח עיין ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' ז' אות ו'‪ :‬כָ ל ַה ְּז ַמן ֶשל ָּכל ָהעוֹ לָ ם ַה ֶ ּזה ֻּּכ ּלוֹ ‪ַ ,‬מה ּ ֶש ָהיָ ה ו ַּמה ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה‪ ,‬הוּא‬ ‫ֻּּכ ּלוֹ ַא ִּין וָ ֶא ֶפס נֶ גֶ ד יוֹ ם ֶא ָחד‪ ,‬וַ ֲא ִּפ ּל ּו נֶ גֶ ד ֶרגַ ע ַא ַחת ֶשל עוֹ לָ ם ַה ָ ּב א‪.‬‬ ‫עט עיין ליקוטי הלכות הל' ברכת הראיה ה"ה אות כ'‪ֵּ :‬תכֶׁ ף ְּׁכ ֶׁש זּוֹ כְׁ ִּרין ָּ ּבעוֹ לָּ ם ַה ָּ ּבא ָּצ ִּר ְׁ‬ ‫יך ָּּכל ֶׁא ָּחד לִּ ְׁשמ ַֹח‬ ‫ְׁ ּב ֵחלֶׁ ק נְׁ ֻקדָּּ תוֹ ַה ּטוֹ ָּבה ֶש ֵ ּיש בּ וֹ ִּמ ְ ּק ֻּד ּ ַש ת ִּי ְש ָר ֵאל‪ִּּ .‬כי נְ ֻּקדָּ ה דִּּ נְ ֻּקדָּ ה ִּמ ְ ּק ֻּד ּ ַש ת ִּי ְש ָר ֵאל ֶש ֵ ּיש לְ ַה ּ ָפחוּת‬ ‫ֶש ַ ּב ּ ְפחו ִּּתים ֶש ְ ּב ִּי ְש ָר ֵאל‪ֵ ,‬אין ָּכל ָהעוֹ לָ ם ֻּּכ ּלוֹ ְּכ ַדאי לִּ ְסבּ ֹל ּת ֶֹקף ע ֶֹצם ַה ּ ִּש ְמ ָחה ֶש ִּ ּיזְ ֶּכ ה לֶ ָע ִּתיד; גם עיין כוכבי‬ ‫אור ‪ -‬ששון ושמחה‪ ,‬תפילה א'‪.‬‬ ‫פ דברי הימים‪-‬א טז‪ ,‬כז‪.‬‬ ‫פא ליקוטי מוהר"ן סי' כ"ז אות ו'‪.‬‬ ‫פב בראשית ו‪ ,‬ו‪.‬‬ ‫פג עיין ליקוטי הלכות הל' תולעים ה"ד אות ב'‪ִּ :‬ע ַ ּקר ּ ְפ גַ ם ַה ְ ּב ִּרית הוּא ַעל ְי ֵדי ַע ְצבוּת‪ּ ְ ,‬ב ִּחינַ ת וַ ִּ ּי ְת ַע ֵ ּצב ֶאל‬ ‫לִּ בּ וֹ ‪ַ .‬ה ֶּנ ֱא ַמר ְ ּבדוֹ ר ַה ּ ַמבּ וּל ֶש ּ ָפגְ מ ּו ַ ּב ְ ּב ִּרית וְ ִּה ְש ִּחית ּו ֶאת דַּ ְר ָּכ ם ַעל ָה ָא ֶרץ‪ .‬וּלְ ֵה ֶפ ְך ִּּת ּקוּן ַה ְ ּב ִּרית הוּא ַעל ְי ֵדי‬ ‫ִּשֹ ְמ ָחה ְ ּב ִּחינַ ת ֲע ָשֹ ָרה ִּמינֵ י נְ גִּ ינָ ה‪.‬‬ ‫לב | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫האט רבי נתן געזאגט‪" :‬דער רבי לערנט מיט אונז 'קמץ‪-‬אל"ף'!"‪ .‬די ערשטע‬ ‫נקודה איז 'קמץ'‪ ,‬און דער רבי רעדט דארטן פון 'אל"ף'; דער רבי הויבט אן מיט אונז‬ ‫פד‬ ‫לערנען 'קמץ‪-‬אל"ף'!‬ ‫"איר גייט אין מיין חדר!" ‪ -‬מען גייט דאך אין דעם חדר פון רבי'ן‪ ,‬מען הויבט אן‬ ‫לערנען מיט אונז 'קמץ אל"ף' פון אנהויב אן‪ ,‬אזוי ווי מען לערנט מיט א קליין קינד ‪-‬‬ ‫'טוה אזוי‪ ,‬טוה אזוי‪ ,‬טוה אזוי'‪.‬‬ ‫די היינטיגע וואך ‪" -‬כי תצא למלחמה"‪ .‬אונזערע לייט פלעגן טייטשן‪" :‬כי תצא" ‪-‬‬ ‫פה‬ ‫ווען מען גייט נאר ארויס אינדרויסן ‪ -‬איז שוין א 'מלחמה'!‬ ‫דער "זוהר הקדוש" זאגטפו‪ ,‬אין דעם שם הוי"ה איז דא פיר אותיות‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫מילוי איז צען‪ .‬א רשות היחיד איז אויך אזוי‪' ,‬גבהו י' טפחים‪ ,‬ורחבו ד' טפחים'‪ .‬וויבאלד‬ ‫אז מען איז אין 'רשות היחיד' איז מען 'ברשות יחידו של עולם'; גייט מען נאר ארויס‬ ‫אינדרויסן‪ ,‬איז שוין א 'רשות הרבים'‪ ,‬איז שוין חיצונים‪ ,‬מען איז שוין אין א מלחמה;‬ ‫אז מען גייט נאר ארויס‪ ,‬איז מען שוין אין א מלחמהפז‪ .‬דאס איז געווען אלץ נאך אין די‬ ‫פריערדיגע יארן‪ ,‬ווער שמועסט היינט‪.‬‬ ‫ית ֶאת נַ ְפ ִּשי ַ ּב ֶּמה ֶש ִּהזְ ַּכ ְר ָּת ֶש ּ ְמ ַח ֶ ּיה אוֹ ְת ָך‬ ‫פד עיין עלים לתרופה במכתב מיום ערשב"ק בלק ת"ר‪ֶ :‬ה ֱחיֵ ָ‬ ‫ָּק ֵמץ ָּאלֶׁ ף‪ .‬ו ֶּב ֱא ֶמת ְצ ִּריכִּ ין לְ ַה ְת ִּחיל לִּ לְ מֹד ִּע ּ ְמ ָך וְ ִּעם ֻּּכ ָּלנ ּו ֵמ ָח ָדש ָּק ֵמץ ָּאלֶׁ ף‪ּ ְ .‬בכָ ל ּתוֹ ָרה וְ תוֹ ָרה ֶש ִּ ּג ָּלה הוּא‬ ‫אתיו ַה ּיוֹ ם ֵשנִּ ית‬ ‫ית אוֹ ִּתי ַ ּגם ֵּכן ְ ּב ִּמכְ ָּת ְב ָך ֶש ְ ּק ָר ִּ‬ ‫זַ "ל; גם עיין שם במכתב מיום ד' משפטים תר"ב‪ :‬וְ ֶה ֱחיֵ ָ‬ ‫ַ ּב ּ ֶמה ֶש ָּכ ַת ְב ָּת ֶׁש ְׁ ּצ ִּריכִּ ין לְׁ ַה ְׁת ִּחיל ֵמ ָּח ָּדש ָּק ֵמץ ָּאלֶׁ ף וְׁ כוּ'‪ֵּ .‬כן ַהדָּ ָבר ְ ּבוַ דַּ אי ִּמי ִּי ֵּתן ֶש ִּּנזְ ֶּכה לֵ ילֵ ְך ָ ּבזֶ ה ָּכל יָ ֵמינ ּו‬ ‫יך ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה נִּ זְ ֶּכ ה ְ ּבכָ ל יוֹ ם ו ְּבכָ ל ֵעת לְ ִּה ְתעוֹ ֵרר ֵמ ָח ָדש‪.‬‬ ‫יך ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה ֵא ְ‬ ‫ְ ּבכָ ל ַמה ּ ֶש ַ ּי ֲעבֹר ָעלֵ ינוּ‪ֵ ,‬א ְ‬ ‫"כי ֵת ֵצא לַ ּ ִּמלְ ָח ָמה" וְ כוּ'‪ִּּ .‬כי ֵת ֵצא‪ ,‬זֶ ה ְ ּב ִּחינוֹ ת ַמ ּ ָשֹא‬ ‫פה עיין ליקוטי מוהר"ן סי' ר"פ‪ :‬וְ זֶ ה ּ ֵפ רוּש (דְּ ָב ִּרים כ"א)‪ִּּ :‬‬ ‫יך‪ִּּ ,‬כי ָאז הוּא ְש ַעת ִּמלְ ָח ָמה‬ ‫את ָך" וְ כוּ' ‪ ...‬וְ זֶ ה ּו לַ ּ ִּמלְ ָח ָמה ַעל אֹ ְי ֶב ָ‬ ‫ו ַּמ ָּתן‪ּ ְ ,‬ב ִּחינַ ת (דְּ ָב ִּרים ל"ג)‪ְ " :‬שֹ ַמח זְ בוּלוּן ְ ּב ֵצ ֶ‬ ‫ִּעם ָהאוֹ ְי ִּבים‪.‬‬ ‫פו בכמה מקומות‪.‬‬ ‫יטת ַה ִּחיצוֹ נִּ ים‪ ,‬וְׁ ַעל ֵּכן‬ ‫פז עיין ליקוטי הלכות הל' ראש השנה ה"ד אות ז'‪ :‬יָ דו ַּע ֶש ַ ּבחוּץ הוּא ְמקוֹ ם ְשלִּ ַ‬ ‫נִּ ְׁק ָּר ִּאים ִּחיצוֹ נִּ ים ֶׁש ּ ְׁמקוֹ ָּמם ַ ּבחוּץ‪ֲ ,‬א ָבל ְ ּב תוֹ ְך ַה ַ ּב ִּית הוּא ָמקוֹ ם ְמ ֻּש ּ ָמר ֵמ ֶהם‪ .‬וְ ָש ם ִּע ַ ּק ר ַה ְמ ָשכַ ת ַה ְ ּק ֻּד ּ ָשה‬ ‫‪ִּּ ...‬כי ַה ַ ּב ִּית הוּא דִּּ ַירת ָא ָדם‪ֶ ,‬ש הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּתוֹ ָרה‪ּ ִּ ,‬ב ְב ִּחינַ ת זֹאת ַה ּתוֹ ָרה ָא ָדם‪ .‬וְׁ ַה ַ ּביִּ ת נִּ ְׁק ָּרא ְׁרשוּת ַה ָּ ּי ִּחיד‪,‬‬ ‫ֶׁשהוּא ְׁ ּב ִּחינַ ת ְׁרשוּת ְׁי ִּחידוֹ ֶׁשל עוֹ לָּ ם ֶׁש ָּ ּג ְׁבהוֹ ֲע ָּש ָּרה ו ְּׁר ָּח ָּבה ַא ְׁר ָּ ּב ָּעה ַּ(כ ּמו ָּּבא ַּב ִּּת ּקוּנִּ ים)‪ .‬וְׁ ַעל ֵּכן ִּע ַ ּקר ַה ְׁ ּק ֻד ּ ָּשה‬ ‫הוּא ְׁ ּבתוֹ ְׁך ֵ ּביתוֹ ֶׁשל ָּא ָּדם‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | לג‬ ‫רבי נתן האט געהאט אויבן אן אויבערשטיבל‪ ,‬אויבן‪ .‬פלעגט ער פארהענגען דעם‬ ‫פענסטער אפילו בייטאג (וואס מען דארף אז די ליכטיגקייט זאל אריינקומען‪ .‬ואמר‪" ):‬ווינציגער‬ ‫א קוק אין דער וועלט!"‪.‬‬ ‫"ווינציגער א קוק אין דער וועלט"!‬ ‫אז מען איז נאך אין 'רשות היחיד'‪ ,‬איז מען 'ברשות יחידו של עולם'; אז מען גיט א‬ ‫גיי ארויס‪ ,‬איז שוין א מלחמה‪ ,‬שוין א מלחמה! ווער שמועסט היינט איז אוודאי א‬ ‫מלחמה‪.‬‬ ‫מען בעט דעם אויבערשטן ביי "השכיבנו"‪" :‬ושמור צאתנו ובואנו" ‪ -‬ביי מיין‬ ‫ארויסגיין און ביי מיין קומען‪ .‬אז איך גיי ארויס‪ ,‬אז איך קום צוריק‪ ,‬זאל איך נישט ווערן‬ ‫צעקלאפט ‪ ,‬איך זאל נישט ווערן צובראכן אויף שטיקער אינדרויסן‪ .‬דאס איז אלץ‬ ‫דיבורים וואס מען רעדט פונעם תכלית‪ .‬די וועלט וויל גארנישט ליידן אזעלכע דיבורים‬ ‫אינגאנצן‪.‬‬ ‫דער אמת איז דאך אזוי‪ ,‬אז מען האט נישט די דיבורים‪ ,‬לעבט מען דאך אינגאנצן‬ ‫א לעבן אן ישוב הדעת‪ ,‬מען לעבט נישט קיין לעבן‪.‬‬ ‫אז איך גיי ארויס‪ ,‬דארף איך פריער בעטן דעם אויבערשטן איך זאל זיין גאנץ‪ ,‬איך‬ ‫זאל נישט ווערן צוקלאפט‪ ,‬און קומען צוריק‪ ,‬און לעבן א טאג‪ ,‬דער טאג זאל זיין א‬ ‫לעבעדיגער טאג‪.‬‬ ‫אונזערע לייט פלעגן זיך ווינטשן‪ ' :‬דו זאלסט האבן א גוטע נאכט'‪' ,‬דו זאלסט האבן‬ ‫א גוטן טאג' ‪ -‬דאס איז א וואונטש! ' דו זאלסט האבן א גוטע נאכט'‪' ,‬דו זאלסט האבן‬ ‫א גוטן טאג'‪.‬‬ ‫'יזכורֵלוֵיוםֵהמיתה'‬ ‫(השואל‪ :‬רבי אברהם ר' נחמן'ס רעדט פונעם תכלית אין "כוכבי אור"‪ ,‬ער האט א גאנצע תפילה דערויף‪,‬‬ ‫ער רעדט יא פון די עונשים‪ ,‬אזוי מיטן גאנצן ‪ - -‬ווי אזוי עס וועט אויסזעהן) יא יאפח‪.‬‬ ‫פח עיין כוכבי אור ‪ -‬ששון ושמחה‪ ,‬בתפילות שם‪.‬‬ ‫לד | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫(השואל‪ :‬אונזערע לייט האבן אזוי גערעדט פונעם תכלית איינער מיטן צווייטן?) מען האט גערעדט‬ ‫פונעם תכלית‪ ,‬אבער נישט אויף צו ווערן מרה שחורה'דיג‪.‬‬ ‫די גמרא זאגטפט‪" :‬יזכור לו יום המיתה"‪ .‬רבי נתן רעדט עס אין א הלכהצ‪'" :‬אם‬ ‫פגע בך מנוול זה ‪ -‬משכהו לבית המדרש'‪ ,‬און אויב גייט ער נישט אוועק ‪ -‬זאלסטו‬ ‫ליינען קריאת שמע‪ ,‬ביז‪ ,‬ער זאל זיך דערמאנען דעם 'יום המיתה'; די לעצטע זאך איז‬ ‫'יום המיתה'‪.‬‬ ‫פרעגט רבי נתן די קשיא‪ ,‬אויב דער 'יום המיתה' דאס איז שוין די לעצטע עצה‪ ,‬קען‬ ‫מען דאך דאס זאגן באלד די ערשטע ‪' -‬יום המיתה'? 'אם פגע בך מנוול זה' ‪ -‬דערמאן‬ ‫אים 'יום המיתה' און שוין!? פארוואס 'ואם לאו' ‪ -‬אז ער ווערט נישט נתפעל פון תורה‪,‬‬ ‫ערשט דעמאלט גייט ער צו 'יום המיתה'? ווייטער גייט שוין נישט; עס קומט אויס פון‬ ‫דער גמרא אז 'יום המיתה' איז שוין די בעסטע עצה‪.‬‬ ‫איינמאל איז די קשיא‪ :‬דער יצר־הרע שרעקט זיך עפעס פון 'יום המיתה'? ער איז‬ ‫דאך אליין דער מלאך־המות? דו וועסט אים דערמאנען דעם 'יום המיתה'? וואס? ער‬ ‫שרעקט זיך עפעס דערפון?צא און אויב דאס איז די גרעסטע עצה‪ ,‬קען ער דאך באלד‬ ‫פט ברכות ה' ע"א‪.‬‬ ‫צ ליקוטי הלכות הל' בציעת הפת ה"ה אות כ"ב‪ ,‬עיי"ש באריכות‪.‬‬ ‫צא עיין זוהר הקדוש פר' מקץ דף ר"ב ע"א‪ :‬לְ עוֹ לָ ם יַ ְר ִּ ּגיז ָא ָדם יֵ ֶצר טוֹ ב ַעל יֵ ֶצר ָה ָרע‪ ,‬וְ יִּ ְש ַּתדֵּ ל ֲא ַב ְת ֵר ּ‬ ‫יה‪.‬‬ ‫יתא‪ִּ .‬אי‬ ‫יתא‪ .‬דְּ ָהא לֵ ית לָ ְך ִּמ ָּל ה לְ ַת ְב ָרא יֵ ֶצר ָה ָרע ֶא ָּל א אוֹ ַר ְי ָ‬ ‫יה‪ ,‬יָ אוֹ ת‪ .‬וְ ִּאי לָ או‪ִּ ,‬י ְש ַּתדַּ ל ְ ּב אוֹ ַר ְי ָ‬ ‫ִּאי ָאזִּ יל ִּמ ֵּנ ּ‬ ‫יה‪ָ .‬הכָ א ִּאית לְ ִּא ְס ַּת ָּכלָ א‪ְ ,‬ד ָהא ָדא הוּא יֵ ֶצר‬ ‫יה יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתא‪ּ ְ ,‬בגִּ ין לְ ַת ְ ּב ָרא לֵ ּ‬ ‫ָאזִּ יל‪ ,‬מו ָּטב‪ .‬וְ ִּאי לָ או‪ ,‬יַ ְד ַּכר לֵ ּ‬ ‫ָה ָרע‪ ,‬וְ ָדא הוּא ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת‪ .‬וְ כִּ י ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת ִּמ ְת ַ ּב ר ִּמ ַ ּק ּ ֵמי יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתא‪ .‬וְ ָהא ִּאיה ּו ָקטוֹ לָ א דִּּ ְבנִּ י נָ ָשא‬ ‫יה‪ .‬ו ְּבגִּ ין ָּכ ְך ַא ְס ֵטי לוֹ ן לִּ ְבנִּ י נָ ָש א ָּת ִּדיר‪ּ ְ ,‬ב גִּ ין לְ ַא ְמ ָשכָ א לוֹ ן לְ ָדא‪ֶ .‬א ָּל א וַ דַּ אי‬ ‫ֲהוֵ י‪ ,‬וְ ִּא ְש ְּת ַמע דְּ ֶח ְדוָ ה הוּא ִּדילֵ ּ‬ ‫יה ַ ּב ר נָ ש ַההוּא יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתא‪ .‬וַ דַּ אי ָהכִּ י הוּא‪ּ ְ ,‬ב גִּ ין דְּ ִּמ ְת ַ ּב ר לִּ ָ ּב א ְד ַבר נָ ש‪ .‬דְּ ָהא יֵ ֶצר‬ ‫ַמה דְּ ִּא ְּת ָמר‪ ,‬דְּ ִּי ְדכּ וֹ ר לֵ ּ‬ ‫ָה ָרע לָ א ַש ְריָ א ֶא ָּלא ְ ּב ֲא ַתר דְּ ִּא ְש ַּת ַּכח ֶח ְדוָ ה ְד ַח ְמ ָרא‪ ,‬וְ גַ ּסו ָּתא ְדרו ָּחא‪ .‬וְ כַ ד ִּא ְש ַּת ַּכח רו ָּחא ְּת ִּב ָירא‪ְּ ,‬כ ֵדין‬ ‫יה‪ ,‬וְ ִּאיה ּו ָאזִּ יל‬ ‫יה יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתא‪ ,‬וְ ִּי ְת ַ ּבר ּגו ֵּפ ּ‬ ‫יה‪ .‬ו ְּבגִּ ין ָּכ ְך ָ ּב ֵעי לְ ַא ְד ָּכ ָרא לֵ ּ‬ ‫יה‪ ,‬וְ לָ א ַש ְריָ א ַ ּב ֲה ֵד ּ‬ ‫ִּא ְת ּ ְפ ַרש ִּמ ֵּנ ּ‬ ‫יה‪[ .‬תרגום‪ :‬וְ ָשנִּ ינוּ‪ ,‬לְ עוֹ לָ ם יַ ְר ִּ ּגיז ָא ָדם יֵ צֶ ר טוֹ ב ַעל יֵ ֶצר ָה ָרע וְ ִּי ְש ּ ַת דֵּ ל ַא ֲח ָריו‪ִּ .‬אם הוֹ לֵ ְך ִּמ ּ ֶמ ּנ ּו ‪ -‬יָ פֶ ה‪ ,‬וְ ִּאם לָ או ‪ִּ -‬י ְש ּ ַת דֵּ ל ַ ּב ּתוֹ ָר ה‪,‬‬ ‫לֵ ּ‬ ‫ֶש ִּה ֵּנ ה ֵאין לְ ְך דָּ ָבר לִּ ְשבּ ֹר ֶאת ַה ֵ ּיצֶ ר ָה ָרע ֶא ָּל א ַה ּתוֹ ָרה‪ִּ .‬אם הוֹ לֵ ְך ‪ -‬מו ָּטב‪ ,‬וְ ִּאם ֹלא ‪ -‬יַ זְ ִּּכ יר לוֹ ֶאת יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ ת‪ְּ ,‬כ ֵדי לִּ ְש בּ ֹר אוֹ תוֹ ‪ָּ .‬כ אן‬ ‫יֵ ש לְ ִּה ְס ּ ַת ֵּכ ל‪ֶ ,‬ש ֲה ֵרי זֶ ה הוּא יֵ ֶצר ָה ָרע‪ ,‬וְ זֶ ה הוּא ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת‪ ,‬וְ כִּ י ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת נִּ ְש ָ ּבר לִּ ְפנֵ י יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ ת‪ ,‬וַ ֲה ֵרי הוּא ַה ֶה ֶרג ֶש ל ְ ּב נֵ י‬ ‫ָה ָא ָדם‪ ,‬וְ נִּ ְש ָמע ֶש זּוֹ ִּש ְמ ָחה ֶש ּלוֹ ‪ ,‬ו ִּּמ ּש וּם ָּכ ְך ַמ ְס ֶט ה ֶאת ְ ּב נֵ י ָה ָא ָדם ּ ָת ִּמיד ְּכ ֵדי לְ ַה ְמ ִּשיכָ ם לָ זֶ ה? ֶא ָּל א וַ דַּ אי ַמה ּ ֶש ִּּנ ְת ָ ּב ֵאר ֶש ִּ ּי זְ כּ ֹר לוֹ‬ ‫ָא ָדם אוֹ תוֹ יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ ת ‪ -‬וַ דַּ אי ֵּכן זֶ ה‪ְּ ,‬כ ֵדי לִּ ְשבּ ֹר ֶאת לֵ ב ָה ָא ָדם‪ֶ ,‬ש ֲה ֵרי ֵאין יֵ צֶ ר ָה ָרע שוֹ ֶרה ֶא ָּלא ְ ּב ָמקוֹ ם ֶש ִּּנ ְמצֵ את ִּש ְמ ַחת ַה ַ ּי ִּין וְ גַ ּסוּת‬ ‫יך לְ ַהזְ ִּּכ ירוֹ ֶאת יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ ת‪ ,‬וְ יִּ ּ ָש ֵבר ּגוּפוֹ ‪ ,‬וְ הוּא הוֹ לֵ ְך‬ ‫ָהרו ַּח‪ ,‬וּכְ ֶש ִּּנ ְמצֵ את רו ַּח ְשבו ָּר ה‪ָ ,‬אז נִּ פְ ָרד ִּמ ּ ֶמ ּנ ּו וְ ֵאין שוֹ ֶרה ִּע ּמוֹ ‪ ,‬ו ִּּמ ּש וּם ָּכ ְך צָ ִּר ְ‬ ‫לוֹ ]‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | לה‬ ‫אין אנהויב זיך ניצן מיט דער עצה פון 'יום המיתה'? פארוואס הויבט מען אן ביי‬ ‫'תורה'?‬ ‫זאגט רבי נתן אזוי‪ ,‬דער עיקר עצה איז טאקע 'תורה'‪" ,‬אם פגע בך מנוול זה משכהו‬ ‫לבית מדרש"‪ ,‬די תורה איז‪" ,‬אם אבן הוא נימוח"צב‪ ,‬ער ווערט צוקלאפט דורך דער‬ ‫תורה; נאר אז ער גייט נישט אוועק‪ ,‬פארוואס? ווייל ער לאזט מיך נישט צו צו דער‬ ‫תורה‪ ,‬דו האסט נישט קיין צייט‪ ,‬דו ביסט דאך פארנומען‪ ,‬דערמאן דעם 'יום המיתה';‬ ‫און וואס איז דעמאלט? דורך דעם 'יום המיתה' וועל איך זיך צוריק אויסדרייען צו דער‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫די עצה איז טאקע די תורה‪ ,‬נאר ער לאזט דאך אבער נישט צו צו דער תורה‪ ,‬איז‬ ‫אז עס איז דא א 'יום המיתה'‪ ,‬איך וועל זיך מו זן אינגאנצן אפטיילן פון אלעם‪ ,‬קען ער‬ ‫דעמאלט זיך צוריקכאפן צו דער תורה‪.‬‬ ‫ווי מיר האבן גערעדט פריער‪ ,‬דער 'יום המיתה' האט אין זיך עטליכע טייטשן;‬ ‫בשעת ער קומט צו גיין מיט א זאך‪ ,‬דערמאן איך אים דעם 'יום המיתה' טאקע‪ ,‬קען‬ ‫עס אים אפקלאפן‪ ,‬גייט ער אוועק‪.‬‬ ‫מיר רעדן דאך אבער (בכלליות) ‪ -‬רעדן פון דעם תכלית וואס דער רבי רעדט אין‬ ‫תורה נ"ד ‪ -‬מען זאל היטן דעם זכרון‪ ,‬דעם זכרון פון עלמא דאתי‪ ,‬אזוי ווערט נשלם‬ ‫דער שם 'ה' אלקי'צג‪ ,‬דארטן מיינט נישט דער רבי דעם פראסטן 'יום המיתה' ‪ -‬די‬ ‫עונשים‪.‬‬ ‫עס איז פארהאן אמאל א מענטש וואס דער יצר־הרע פארקרימט אים מיט א‬ ‫נארישקייט‪ ,‬און אז ער דערמאנט זיך דעם 'יום המיתה'‪ ,‬גייט ער אוועק‪ .‬אבער א וועג‬ ‫פאר עבודת ה'‪ ,‬אינזין האבן 'עלמא דאתי'‪ ,‬מיינט מען דעם עלמא דאתי ‪ -‬דעם תענוג‬ ‫עולם הבא‪ ,‬היטן דעם זכרון‪.‬‬ ‫צב קידושין ל' ע"ב‪.‬‬ ‫צג וזל"ש אות א'‪ִּּ :‬כי ְצ ִּריכִּ ין לִּ ְשמֹר ְמאֹד ֶאת ַה ִּּז ָּכרוֹ ן‪ֶ ,‬ש ּל ֹא ִּי ּפֹל לְ ִּשכְ ָחה‪ּ ְ ,‬ב ִּחינַ ת ִּמ ַ‬ ‫יתת ַה ֵּלב‪ .‬וְ ִּע ַ ּק ר ַה ִּּז ָּכ רוֹ ן‬ ‫הוּא לִּ זְ כּ ֹר ָּת ִּמיד ְ ּב ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתי‪ֶ ,‬ש ּלֹא ִּי ְהיֶ ה ְ ּב ַד ְע ּתוֹ ‪ַ ,‬חס וְ ָש לוֹ ם‪ֶ ,‬ש ֵאין עוֹ לָ ם ֶא ָּל א ֶא ָחד‪ .‬וְ ַעל ְי ֵדי ַמה‬ ‫ּ ֶש ּ ְמ ַד ֵ ּב ק ַמ ֲח ַש ְב ּתוֹ ְ ּב ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתי‪ַ ,‬על ְי ֵדי זֶ ה נַ ֲע ֶשֹה ִּיחוּד ה' ֱא ַ‬ ‫ֹלקי‪.‬‬ ‫לו | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫דער רבי זאגט‪ ,‬מען דארף זייער היטן דעם זכרון‪ ,‬זייער היטן דעם זכרון‪ ,‬באלד ווי‬ ‫ער עפנט נאר אויף די אויגן‪" ,‬כך ראוי להיות מנהג יראי ה'‪ ,‬תיכף בבוקר בהקיצו‪,‬‬ ‫יזכור מיד שיש עלמא דאתי"צד‪.‬‬ ‫מען זעהט דאך פאר זיך נאר די וועלט‪ ,‬עס איז דאך אבער דא נאך א וועלט‪ ,‬עס איז‬ ‫דא נאך א וועלט‪ ,‬דא מיינט מען נישט זיך אויסמאלן דעם 'יום המיתה' ‪ -‬די ווערים אין‬ ‫קבר‪ ,‬דא מיינט מען 'יום המיתה' ‪ -‬טאקע דעם תענוג פון עולם הבא‪.‬‬ ‫פארוואס ליג איך אזוי אין דער וועלט מיט אלע תע נוגים? ווייל איך זעה נישט קיין‬ ‫אנדערע וועלט פאר זיך‪' ,‬אט דאס איז עס'‪ ,‬וואס איז נאך דא בעסערס?! דאס איז עס‬ ‫און מער נישט‪ .‬ניין! עס איז דא נאך א וועלט‪ ,‬עפעס א בעסערע זאך פון דער וועלט‪,‬‬ ‫דארטן לאכט מען זיך אויס אינגאנצן פון דער וועלטצה‪.‬‬ ‫'אבדוֵעשתֵוֵנוֵתיו' ֵ‬ ‫עס איז געווען איינער פון אונזערע מענטשן‪ ,‬איך האב אים נישט פארכאפט‪ ,‬ער‬ ‫תנ ָֹתיו"צו‪,‬‬ ‫פלעגט דאווענען זייער בכוונה‪ .‬איז ביים דאווענען ביי‪ַ " :‬ביוֹ ם ַההוא ָא ְבדו ֶע ְש ֹ‬ ‫האט ער זיך אפגעשטעלט אסאך‪' .‬עשתונותיו' איז דער טייטש‪ ,‬די געדאנקען‪,‬‬ ‫'מחשבותיו' ‪ -‬טייטשט רש"י‪.‬‬ ‫"ביום ההוא"‪ ,‬די אלע מחשבות‪ ,‬די אלע געדאנקען‪" ,‬אבדו עשתונותיו"‪' ,‬וואס וועט‬ ‫ווערן פון די אלע געדאנקען?!' 'וואס האב איך דערפון?!' 'פארוואס האב איך‬ ‫אוועקגעגעבן ‪ !? - -‬דא איז דאך אן אנדערער וועלט גאר‪ ,‬צו וואס האב איך‬ ‫צד ליקוטי מוהר"ן שם אות ב'‪ :‬ו ְּב ִּחינָ ה זוֹ ‪ ,‬לִּ זְ כּ ֹר ָּת ִּמיד ָ ּבעוֹ לָ ם ַה ָ ּבא‪ ,‬דְּ ַה ְינ ּו לְ ַא ְד ָ ּב ָקא ַמ ֲח ַש ְב ֵּת ּה ְ ּב ָעלְ ָמא‬ ‫דְּ ָא ֵתי‪ ,‬הוּא ִּ ּבכְ לָ לִּ ּיוּת ו ִּּב ְפ ָר ִּט ּיוּת‪ּ ִּ .‬בכְ לָ לִּ ּיוּת ָּכ ְך ָראוּי לִּ ְהיוֹ ת ִּמנְ ַהג יִּ ְר ֵאי ַה ּ ֵש ם‪ֵּ ,‬תכֶ ף ַ ּבבּ ֶֹקר ַ ּב ֲה ִּקיצוֹ ‪ ,‬ק ֶֹדם‬ ‫ֶש ַ ּי ְת ִּחיל ש ּום דָּ ָבר‪ִּ ,‬יזְ כּ ֹר ִּמ ָ ּיד ְ ּב ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתי‪ .‬וְ ַא ַחר ָּכ ְך יַ ֲע ֶשֹה זֹאת ִּ ּב ְפ ָר ִּט ּיוּת‪.‬‬ ‫צה עיין שיחות הר"ן אות צ"ו‪ :‬ו ְּבוַ דַּ אי ִּאם ָהיָ ה נִּ זְ ָּכר ְ ּבטוֹ ב זִּ ָּכ רוֹ ן ִּמ ַּת ֲענוּגֵ י ָהעוֹ לָ ם ַה ָ ּב א‪ּ ְ ,‬בוַ דַּ אי ֹלא ָהיָ ה‬ ‫יָ כוֹ ל לִּ ְסבּ ֹל ְּכלָ ל ִּח ּיוּת וְ ַת ֲענוּגֵ י ָהעוֹ לָ ם ַה ֶ ּז ה‪.‬‬ ‫צו תהלים קמו‪ ,‬ד‪ .‬וב'מצודות' שם פירוש‪ :‬כי כאשר תצא ממנו רו ח החיוני אז ישוב אל האדמה אשר‬ ‫נלקח ממנה וביום ההוא אבדו כל מחשבותיו כי איננו להוציאם אל הפועל ‪ -‬ומה א"כ בטחונו‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | לז‬ ‫אוועקגעגעבן?! אזעלכע מחשבות‪ ,‬אזעלכע מיני געדאנקען אוועקגעגעבן?!‬ ‫פארוואס?! פארוואס האב איך דאס געטוהן?!'‬ ‫‪ -‬ער האט געהייסן ר' ישראל לייב‪ .‬ביים דאווענען איז דאס געווען ביי אים אן‬ ‫אפשטעל‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬יעדן טאג?) יא‪ ,‬ביי "ביום ההוא אבדו עשתונותיו"‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬ווער איז דאס געווען?) איינער איז געווען ר' ישראל לייב‪ ,‬רבי אברהם ר' נחמן'ס‬ ‫האט גערעדט פון אים‪ .‬ער פלעגט דאווענען זייער געשמאק‪ ,‬ער איז געווען פון‬ ‫באפאליע‪.‬‬ ‫ר' יוחנן (גאלאנט) האט געקענט זיין זון‪ ,‬ער פלעגט לערנען מיט יוחנן‪ ,‬ר' אשר‬ ‫באפאליע‪ ,‬דאס איז געווען דער זון זיינער‪.‬‬ ‫מיר רעדן פון ר' ישראל לייב'ן ‪ -‬דער טאטע זיינער‪ .‬מען רעדט דאך נאר א ווארט‬ ‫אויף "ביום ההוא אבדו עשתונותיו"‪ ,‬אז וויפיל ער האט געדאוונט בכוונה‪ ,‬אבער דא‬ ‫האט ער פארבראכט ‪ " -‬ביום ההוא אבדו עשתונותיו"!‬ ‫די אלע געדאנקען‪" ,‬ביום ההוא אבדו עשתונותיו"‪' ,‬פארוואס האב איך‬ ‫אוועקגעגעבן אזויפיל דעם געדאנק מיינע? אויף וואס האב איך אוועקגעגעבן די‬ ‫מחשבות מיינע?!' דאס איז דאך א געלעכטער‪' ,‬פארוואס האסטו נישט נאר געטראכט‬ ‫פונעם אויבערשטן‪ ,‬פון תורה ותפילה?' די אלע נארישע 'עשתונותיו' איז 'ביום ההוא‬ ‫אבדו'‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן מען זאל זיך נישט לאזן נארן‪ .‬דער רבי האט געזאגטצז‪:‬‬ ‫נארן; די וועלט נארט‬ ‫"דאס זאלט איר מקבל זיין פון מיר‪ ,‬איר זאלט זיך נישט לאזן ַ‬ ‫אפ!"‪.‬‬ ‫אונזערע לייט זענען געווען מענטשן מיט ישוב הדעת‪ .‬די רוסישע זענען געווען נאך‬ ‫מער ווי די פוי לישע‪ ,‬נישט אזוי רעש'יג‪ ,‬מיושב'דיגע אידן‪ ,‬לעבן מיט ישוב הדעת‪ ,‬נישט‬ ‫קיין 'פלוטעס'‪.‬‬ ‫צז שיחות הר"ן אות נ"א‪.‬‬ ‫לח | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫דער רבי האט דאך אזוי געזאגטצח‪" :‬אן התבודדות איז מען‪' ...‬שקורין פלוטעס'"‪.‬‬ ‫'פלוטעס' הייסט אן 'ישוב הדעת'‪ ,‬ער קען כאפן‪ ,‬ער קען לויפן‪ ,‬ער קען טוהן אזא מין‬ ‫גוטע זאך וואס עס איז גרויס געווען‪ ,‬און נאכדעם כאפט ער אפ צוריק; 'שקורין‬ ‫פלוטעס'‪.‬‬ ‫ווען עס איז טאקע אנגעקומען די פוי לישע‪ ,‬איז די רוסישע אידן האבן ‪ - -‬וואס איז‬ ‫דאס? זיי זענען געווען געוואוינט דורות‪ ,‬גרויסע מענטשן‪ ,‬עובדי ה'‪ ,‬מיט ישוב הדעת‪,‬‬ ‫נישט מיט קיין רעש נישט מיט קיין לויפן‪.‬‬ ‫החסידיםֵממדינתֵקיר"ה ֵ‬ ‫(ר' משה בינענשטאק‪ ,‬ווי האט דער רבי געזאגט‪ ,‬ער האט געוואלט זיין זאך זאל זיך לייגן אויף ליטווישע?)‬ ‫די ליטווישע האבן א מעלה‪ ,‬זיי קענען זיצן אויף אן ארט מערער‪ ,‬ער זיצט און לערנט;‬ ‫די פוילישע זענען מער לעבעדיגער‪.‬‬ ‫דער רבי האט ליב געהאט די פון מדינת קיר"הצט ‪ ,‬ביי זיי איז די אמונה זייער‪ ,‬זיי‬ ‫זענען פשוטים‪' .‬מדינת קיר"ה' דאס איז גאליציע‪ ,‬די אמונה פשוטה איז ביי זיי מער‪.‬‬ ‫אז רבי נתן איז געקומען אהינצו דארטן איז ער געוואלדיג נתפעל געווארן פון זיי‪ ,‬די‬ ‫אמונה פשוטה איז אזוי גרויס ביי זיי געווען‪ .‬רבי נתן איז געווען דארטן אין בראדק‪ ,‬אין‬ ‫לעמבערג‪ ,‬יענע ערטער איז אלץ 'מדינת קיר"ה'‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬אונגארן נישט?) אונגא רן איז אויך געווען א טיילקא‪.‬‬ ‫(אחד הנוכחים‪ :‬בעלז איז אויך דארט?) יא‪ ,‬בעלז איז אויך דארט‪.‬‬ ‫צח שיחות הר"ן אות רכ"ח‪.‬‬ ‫צט עיין ליקוטי מוהר"ן סי' קפ"ו‪ַ :‬מה ּ ֶש ּ ְמ ַס ּ ְפ ִּרין מוֹ ְפ ִּתים ֵמ ַה ַ ּצדִּּ ִּיקים ֶש ִּ ּב ְמ ִּדינוֹ ת קיר"ה (דְּ וִּ ין)‪ .‬הוּא ֵמ ֲח ַמת‬ ‫יהם ֵהם ֲאנָ ִּשים ְּכ ֵש ִּרים ו ַּמ ֲא ִּמינִּ ים ְ ּב ַה ַ ּצדִּּ ִּיקים‪ ,‬וכו' עיי"ש; עיין גם חיי מוהר"ן אות תקל"ט; [גם‬ ‫ֶש ַאנְ ֵש ֶ‬ ‫עיין ליקוטי הלכות הל' חזקת קרקעות ה"ה אות ט"ו]‪.‬‬ ‫ק עיין שיש"ק (חדש) ח"ב‪ ,‬אותיות תמ"ט‪-‬תס"ב‪.‬‬ ‫קא אונגארן היתה חלק ממדינות הקיר"ה ‪ -‬הקיסר ירום הודו ‪ -‬של הממלכה עסטרייך‪-‬אונגארן שכללה‬ ‫גם את גאליציע‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | לט‬ ‫אז זיי האבן געהערט א 'דיבור' פונעם רבי'ן‪ ,‬צו פון רבי נתן'ען ‪ -‬האבן זיי ‪ -‬הא הא!‬ ‫קב‬ ‫‪ -‬מיט א בענקאכץ‪ ,‬מיט אזא מין תשוקה!‬ ‫(ר' משה‪ :‬ער שרייבט דארטן אז ער האט געזאגט דארט די תורה פון 'הניעור בלילה'!) יא יאקג‪.‬‬ ‫(ר' משה‪ :‬זיי האבן זיך געהאלטן פאר ברסלב'ער חסידים?) די עצות אויף צו מקיים צו זיין!‬ ‫אז רבי נתן איז געקומען אין יענע ערטער איז שוין געווען דארטן דער "ליקוטי‬ ‫תפילות"קד‪ .‬איז צוגעקומען איינער צו רבי נתן'ען‪" :‬דאס זענט איר דער איד וואס האט‬ ‫געמאכט די תפילות?!" ‪ -‬ער האט אים געקושט די פיס‪.‬‬ ‫"דאס האט איר געמאכט די תפילות?! דאס זענט איר דער איד?!"‬ ‫(השואל‪ :‬עס איז געווען פון רבי אורי סטרעליסקער'ס מענטשן?) יא‪ ,‬רבי אורי סטרעליסקער‪.‬‬ ‫אמונה פשוטה! דעם רבי'נס זאך איז דאך אזויפיל געווען 'תמימות' און 'אמונה‬ ‫פשוטה'; ביי זיי איז געווען די תמימות מערער‪ ,‬תמימות מיט אמונה פשוטה‪.‬‬ ‫"אז מען לייגט אוועק דער כלי אויף א בהמה‪ ,‬שפילט זי דעם שיינעם ניגון "קה ‪.‬‬ ‫(פארוואס פונקט אויף א בהמה?) ווייל א בהמה ווארפט נישט אראפ דער כלי פון זיך‪ .‬אז מען‬ ‫לייגט עס אוועק‪ ,‬ליגט עס‪ ,‬זי לאזט ליגן אויף זיך‪ .‬אן אנדערער גיט א שאקל‪ ,‬פאלט עס‬ ‫אראפ‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬רבי אורי האט געקענט דעם רבי'ן?) איך ווייס נישט; ער איז געווען אין רבי'נס‬ ‫צייטןקו‪.‬‬ ‫קב עיין עלים לתרופה במכתב מיום ה' ואתחנן שנת ת"ר‪.‬‬ ‫קג עיןי עלים לתרופה שם‪[ .‬גם עיין שיש"ק (חדש) ח"ב‪ ,‬אות תס"ב]‪.‬‬ ‫קד עיין עלים לתרופה במכתב מיום ה' ואתחנן שנת ת"ר‪ּ ַ :‬גם ִּ ּב ְׁב ָּראד דִּּ ַ ּב ְר ִּּתי ִּע ָּמ ֶהם ַּכ ָּמה ּתוֹ רוֹ ת וְ ִּשֹיחוֹ ת‬ ‫ְקדוֹ שוֹ ת וְ נוֹ ָראוֹ ת ְמאֹד‪ .‬ו ָּמ ַס ְר ִּּתי לָ ֶהם ֵס ֶפר ִּס ּפו ֵּרי ַמ ֲע ִּשֹ ּיוֹ ת וְׁ ַה ְּׁת ִּפ ּלוֹ ת‪ .‬וְׁ ַאף ֶׁש ְׁ ּק ָּצ ָּתם ָּרא ּו אוֹ ָּתם ִּמ ְּׁכ ָּבר‪,‬‬ ‫ֲא ָבל ְּכ ָבר ָע ְבר ּו יָ ִּמים וְ ָשנִּ ים ֶש ּל ֹא ָרא ּו אוֹ ָתם‪ ,‬וְ ָהרֹב לא ָרא ּו אוֹ ָתם ֵמעוֹ לָ ם‪.‬‬ ‫קה עיין סיפורי מעשיות‪ ,‬מעשה י"א מבן מלך ובן שפחה שנחלפו‪.‬‬ ‫קו נסתלק לשמי מרום כ"ג אלול תקפ"ו‪.‬‬ ‫מ | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫ווען עס איז ארויס דער ליקוטי מוהר" ן‪ ,‬האט זיך עס דארטן געהערט‪ .‬פלעגט ער‬ ‫זאגן דארטן תורה פאר זיינע מענטשן‪( ,‬אמר‪" ):‬אורי אורי‪ ,‬וואס ווילסטו בילן‪ ,‬דער‬ ‫ליקוטי מוהר" ן איז שוין דא און דו ווילסט נאך זאגן תורה?!"‪.‬‬ ‫"אורי אורי‪ ,‬דו ביל שוין‪ ,‬דו ביל שוין‪ ,‬עס איז דא א ליקוטי מוהר"ן ‪ -‬און דו ווילסט‬ ‫נאך זאגן תורה?!"‪.‬‬ ‫[היינט איז שוין דער טאג אביסל קלענער‪ ,‬מען קען נישט לערנען מער ווי ביז פינעף‪,‬‬ ‫דארף מען קומען אהערצו נאך דריי אזייגער‪ ,‬פריער מיט א האלבע שעה]‪.‬‬ ‫רבי אורי סטרעליסקער איז געווען ביים חוזה אויך‪( .‬אחד הנוכחים‪ :‬רבי שלום מבעלזא איז‬ ‫געווען זיין תלמיד)‪.‬‬ ‫נישטֵגעוואלטֵטראכטןֵוועגןֵדיֵקינדער ֵ‬ ‫איך האב אזוי געהערט אז רבי אורי האט געהאט עפעס א חסיד א גרויסער ארעמאן‪,‬‬ ‫ער האט געהאט א שטוב מיט קינדער און טעכטער אין שידוכים‪ ,‬און זי פלעגט אים‬ ‫זייער זאגן‪" :‬פאר צום רבי'ן‪ ,‬בעט דעם רבי'ן דו דארפסט חתונה מאכן די קינדער‪ ,‬דו‬ ‫ביסט אן ארעמאן‪ ,‬דו האסט נישט"‪ .‬ווען ער איז געקומען צום רבי'ן ‪ -‬צו רבי אורי'ן‪,‬‬ ‫האט ער אלץ פארגעסן צו בעטן ביי אים‪.‬‬ ‫אז ער איז שוין אוועקגעפארן האט ער זיך דערמאנט ‪' -‬אוי‪ ,‬איך האב דאך נישט‬ ‫געבעטן!' ער האט אלץ פארגעסן‪ .‬און זי פלעגט אים דערלאנגען‪...‬‬ ‫עפעס איינמאל איז ער געקומען צו רבי אורי'ן‪ ,‬האט ער אויך פארגעסן‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫אוועקגעגאנגען האט ער זיך דערמאנט און ער איז געקומען צוריק‪.‬‬ ‫האט רבי אורי אים אזוי געזאגט‪" :‬איך קען דיר זאגן איין זאך‪ :‬בשעת דו זאגסט‬ ‫'ברוך שאמר' ‪' -‬ברוך מרחם על הבריות'‪ ,‬זאלסטו אינזין האבן דיינע קינדער אויך!"‪.‬‬ ‫"רבי‪ ,‬דארט וועל איך אינזין האבן מיינע קינדער?! איך וויל נישט! איך וויל נישט!"‬ ‫‪" -‬וואס קען איך אים טוהן? ער וויל נישט‪ ,‬ער וויל נישט‪ ,‬וואס קען איך אים טוהן?!"קז‪.‬‬ ‫קז [ עיין 'עשר צחצחות' בערכו אות י"ד]‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | מא‬ ‫"ער וויל נישט‪ ,‬איז וואס קען איך אים העלפן?!"‬ ‫הכלל‪ ,‬מיר דארפן נאר רעדן פון דעם רבי'נס זאך‪ ,‬מען מעג יא אינזין האבן די‬ ‫קינדער‪ ,‬נאר אינזין האבן אויפן גוטן אופן‪ ,‬זיי זאלן נעמען גוטע שידוכים‪ ,‬נעמען תלמידי‬ ‫חכמים‪ ,‬זיין יראי ה'‪.‬‬ ‫(ר' משה‪ :‬וואס האט דער רבי געמיינט‪ ,‬רבי נתן שרייבט אין אבן העזר‪ ,‬אז דער רבי האט געזאגט‬ ‫'פארוואס האט איר נישט אינזין אייערע קינדער?' רבי נתן ברענגט אין אבן העזר אין לקוטי הלכות קידושין‬ ‫ג' אות כ'‪ :‬וכמו שאמר רבינו ז"ל‪ " :‬אוי ואבוי‪ ,‬שאין אנו חושבין כלל בשביל בנינו ודורותינו"; וואס האט‬ ‫ער געמיינט? מתפלל זיין אויף זיי? מחנך זיין?) ביי וואס רעדט עס רבי נתן דארטן? "וואו וועלן‬ ‫מיר זיך אהינטוהן מיט אונזערע קינדער!?"‬ ‫'וואו וועלן מיר זיך פארבאהאלטן מיט אונזערע קינדער?!' ‪ -‬קעגן אפיקורסות‪.‬‬ ‫דו האסט דארטן אן 'אבן העזר'? (קורא מבפנים‪ " ):‬אוי ואבוי‪ ,‬שאין אנו חושבין כלל‬ ‫בשביל בנינו ודורותינו איך להצילם ממים הזידונים הרעים האלה הרוצים לשטוף‬ ‫את העולם ח"ו"‪.‬‬ ‫יא‪ ,‬דער רבי האט געזאגט‪ " :‬וואו וועלן מיר זיך אהינטוהן מיט אונזערע‬ ‫קינדער?!" קעגן אפיקורסות; "עס גייט ַאן אפיקורסו תקח ‪ -‬וואו וועלן מיר זיך‬ ‫אהינטוהן מיט אונזערע קינדער?!"‬ ‫(אחד הנוכחים‪ :‬יענער חסיד האט נישט געוואלט אינזין האבן פרנסה אינמיטן דאווענען?) יא‪ ,‬דאס‬ ‫איז עפעס אנדערש‪ .‬דער רבי מיינט דא נישט פרנסה‪ ,‬דער רבי מיינט דאך דא‪ ,‬ניצול‬ ‫ווערן פון די מים הזידונים פון אפיקורסות‪.‬‬ ‫אין דער גאנצער וועלט איז געווארן א געוואלדיגע ירידה דורך די אפיקורסים‪ .‬דער‬ ‫רבי רעדט דא וועגן די 'דורות'‪ .‬עס איז געווען שיינע דורות‪ ,‬און די קינדער זענען‬ ‫געווארן ‪ - -‬א געוואלדיגער קלאפ האט דאס געגעבן‪ .‬די אפיקורסים זענען געווען אזוי‬ ‫גיפטיג‪ ,‬האבן זיי מזיק געווען די קינדער‪ ,‬נישט אלעמען‪ ,‬אבער זיי האבן מזיק געווען‪.‬‬ ‫קח עיין שיחות הר"ן אות ל"ה‪.‬‬ ‫מב | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫(ר' משה‪ :‬אפילו ביי אונזערע לייט!) יא יא‪ ,‬דער רבי האט געזאגט‪" :‬וואו וועלן מיר זיך‬ ‫אהינטוהן מיט אונזערע קינדער?!"‪.‬‬ ‫ווייל די אלע קייסרים וואס זענען געווען (אין רוסלאנד)‪ ,‬די קייסרים זענען געווען‬ ‫מאמינים‪ ,‬אבער די קאמוניסטן ימ"ש זיי זענען געווען אפיקורסים‪ ,‬א מלכות פון‬ ‫אפיקורסו ת‪ ,‬זיי האבן טאקע אפגעקלאפט אינגאנצן דער וועלט‪ .‬דער פריערדיגער‬ ‫קייסע ר איז געווען א שונא אויף אידן ‪ -‬אבער ער איז געווען א גרויסער מאמין‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬דער לעצטער איז געווען א מאמין?) יא אוודאי‪ ,‬אין אלע שולן האט מען געמוזט‬ ‫מאכן א 'מי שברך' שבת פארן קייסער‪" ,‬הנותן תשועה למלכים"‪ ,‬ער האט געגלויבט ‪-‬‬ ‫אים מאכן א 'מי שברך'‪ ,‬ער פלעגט צאלן געלט פאר די שולן און מען האט אים‬ ‫געמאכט א 'מי שברך'‪ .‬טאמער זאל דער חזן נישט מאכן קיין 'מי שברך' און עס קומט‬ ‫אן צו אים‪ ,‬האט מען געקענט אים געבן עטליכע יאר פארשיקן דערפאר‪.‬‬ ‫און די אפיקורסים‪ ,‬רחמנא לצלן‪ ,‬ימח שמם‪ ,‬זיי האבן פאר'סמ'ט דער וועלט ‪ -‬די‬ ‫קאמוניסטן‪.‬‬ ‫(קורא מבפנים חיי מוהר"ן בפרק להתרחק מחקירות אות תי"ז‪" ):‬פעם אחת נשמע שהקיר"ה‬ ‫שלנו רוצה לגזור ח"ו כמה גזירות על ישראל (שקורין פונקטן)‪ .‬ונשמע אז שגזירה‬ ‫אחת מהם הוא רוצה שיהיו ח"ו ישראל מוכרחין ללמד בניהם חכמות ולשונות‪.‬‬ ‫ואמר רבינו ז"ל שעל גזירה זאת צריכין לגזור תענית‪ ,‬ולצעוק ולזעוק להשי"ת יותר‬ ‫מעל כל הגזירות‪ .‬כי גזי רה זאת היא צרה גדולה מכל הצרות ורעות שבעולם‪ ,‬כי‬ ‫על ידי זה ח"ו מעבירין על דת לגמרי‪ .‬כמו שרואין בחוש בעוונותינו הרבים‪ ,‬שכל‬ ‫מי שנכנס בדרך הזה יוצא מן הדת לגמרי‪ .‬השי"ת יחוס על עמו ישראל ויציל פליטה‬ ‫הנשארת מהם ומהמונם‪.‬‬ ‫"פעם אחת אמר רבינו ז"ל ‪ ,‬אוי ואבוי שאין אנו חושבין כלל בשביל בנינו‬ ‫ודורותינו איך להצילם ממים הזידונים הרעים האלה הרוצים לשטוף את העולם‬ ‫ח"ו‪ ,‬שהם דרכי הלי מודים הרעים של חכמות ולשונות ופילוסופיה המתפשטים‬ ‫עכשיו בעוונותינו הרבים וכו'"‪.‬‬ ‫❖❖❖‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | מג‬ ‫עניןֵשלֵמסירתֵנפשֵאיֵאפשרֵלצוות ֵ‬ ‫נו‪ ,‬דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן‪ ,‬עס איז שוין אוועקגעגאנגען א וואך אין‬ ‫אלול‪ ,‬מיר זאלן אפהיטן דער מתנה טובה‪ ,‬אלול איז א מתנה טובה‪ ,‬עס איז אן עת‬ ‫רצון‪ ,‬זאלן מיר אפהיטן די טעג‪ ,‬די טעג מיט די נעכט‪.‬‬ ‫קט‬ ‫'א מסירת נפש טאר איינער דעם צווייטן נישט זאגן!'‬ ‫(אחד הנוכחים‪ :‬אבער מעורר זיין מעג מען דאך זיכער אז מען זאל בענקען צו דעם!) יא‪ ,‬מען דארף‬ ‫אלע טאג בעטן דעם אויבערשטן‪ .‬אבער אן ענין‪ ,‬הייסן אזא מין זאך‪ ,‬ווייל איינער וויל‬ ‫פארן‪ ,‬וויל ער אז אנדערע זאלן קומען מיט אים‪ ,‬דאס קען ער נישט טוהן‪ ,‬עס איז‬ ‫מסירות נפש היינט‪ .‬נאר וואס דען‪ ,‬דו ווילסט‪ ,‬איז דאס דיין חשבון‪ ,‬אבער יענעם זאגן‬ ‫‪' -‬טוה אויך אזוי'?! מען טאר נישט זאגן יענעם א זאך וואס האט א שייכות מיט מסירות‬ ‫נפש‪.‬‬ ‫קט מדובר כאן על נסיעה לאומאן לראש השנה בזמן שעוד שלטו הקומוניסטים‪.‬‬ ‫בכדי להבין איזה ענין של מסירות נפש עמד מול עיניו של רבי לוי יצחק ראה במכתבו לידידו החסיד‬ ‫רבי צבי יוסף וואסילסקי ז"ל בספר תמימי דרך מכתב כ" ח‪" :‬ידידי היקר אודות הנסיעה הק' על ציון‬ ‫הקדוש מה אכתוב לך הוא ענין מסירות נפש מ מש בפרט רוסיא‪ ,‬זה אינו יכולין ליתן עצה בזה‪ ,‬אפילו‬ ‫אדמו"ר זצ"ל בחייו הק' גם כן לא השיב על דבר שצריכין למסור נפשו‪ .‬פ ה היה מעשה‪ ,‬איש א'‬ ‫מגבעתיים נסע לרוסיא והי' לו גם גם כן זה ענין כמו אצלך והוא כבר גר הרבה שנים בארץ הקודש‪ ,‬אף‬ ‫על פי כן לא עלינו ח"ו נתפס שם על הרבה שנים‪ .‬השי"ת יוליך אותך בדרך האמת באופן שהכל יהא‬ ‫לטובה‪ "...‬וראה עוד שם מכתב ל"א‪ ..." :‬תאמין לי ידידי היקר שלא כתבתי ח"ו מה שכתבתי רק כפי‬ ‫האמת שבלבי‪ ,‬אף שהייתי ב"ה הרבה פעמים על ציון הקדוש‪ ,‬רציתי מאד מאד להיות עוד על ציון‬ ‫הקדוש ולשפוך לבי לפני אדמו"ר זצ "ל‪ ,‬רק כפי שיודע אני שהם חיפשו אותי מאד בהרבה מקומות ירא‬ ‫אני מאד אפילו לחשוב מזה עד שיעזור השי"ת ויקויים ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ‪ .‬אוי אוי‬ ‫רוסיא‪ ,‬שמי שנופל ח"ו בידם הוא מסוכן‪ ,‬הן בגשמיות סכנת נפשות ממש‪ ,‬והן ברוחניות כל היהדות‬ ‫שלו שלא יהא נבלע ח"ו במקומ ות האלו אפילו שם ישראל יהא נשכח ממנו‪ ,‬בשביל זה כתבתי דעתי‬ ‫השי"ת יעזור"‪.‬‬ ‫עיין גם שיחות הר"ן אות רי"ד‪ָ :‬ש ַמ ְע ִּּתי ִּ ּב ְשמוֹ ֶש ָא ַמר‪ְּ :‬כ ֶש ָא ָדם שוֹ ֵאל לְ ַה ַ ּצדִּּ יק ִּאם לַ ֲעשוֹ ת דָּ ָבר ֶש ֵ ּיש בּ וֹ‬ ‫ְמ ִּס ַירת נֶ ֶפש ִּ ּב ְש ִּביל ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך‪ ,‬הוּא ָראוּי לוֹ לְ ָה ִּשיב וּלְ ַצוּוֹ ת ָעלָ יו ֶש ּל ֹא לַ ֲעשוֹ ת‪ .‬וְ ַאף ַעל ּ ִּפי כֵ ן ַה ּשוֹ ֵאל‬ ‫יך לְ ַק ֵ ּים דְּ ָב ָריו‪ֵּ .‬כן ָש ַמ ְע ִּּתי ִּ ּב ְשמוֹ ‪ .‬עוֹ ד ָש ַמ ְע ִּּתי ְ ּב ִּענְ יָ ן ַא ֵחר‪ָּ :‬כל ַמה ּ ֶש ַה ַ ּצדִּּ יק ְמ ַצ ֶ ּו ה לַ ֲעשוֹ ת ָצ ִּר ְ‬ ‫יך‬ ‫ֵאין ָצ ִּר ְ‬ ‫לְ ַק ֵ ּים‪ַ ,‬רק ְּכ ֶש ּ ְמ ַצ ֶ ּוה ֶש ּל ֹא לִּ ַּסע ַעל רֹאש ַה ּ ָש נָ ה ֶא ְצלוֹ זֶ ה ֵאין ָצ ִּר ְ‬ ‫יך לְ ַק ֵ ּים‪.‬‬ ‫מד | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫(אח ד הנוכחים‪ :‬אויף ראש השנה דארף מען אפילו נישט פאלגן דעם רבין!קי) יא‪ ,‬יא; גוט‪ ,‬דארף‬ ‫יעדער איינער אליין פארשטיין ‪ -‬נישט איך זאל דיר זאגן‪ .‬אבער אז דו פארשטייסט צו‬ ‫האבן מסירות נפש‪ ,‬דו ווילסט פארן קיין אומאן אויף ראש השנה ‪ -‬געזונטערהייט; ווער‬ ‫דארף וויסן?! נאר איך זאל דיר זאגן 'טוה אזוי' ‪ -‬קען איך נישט‪ ,‬איך טאר דיר נישט‬ ‫זאגן‪.‬‬ ‫איך רעד נישט פון דער עצם זאך‪ ,‬אז איינער וויל טוהן‪ ,‬וועל איך אים גארנישט זאגן‬ ‫קיין דיעות‪ ,‬און אויב ער וועט מיך פרעגן ‪ -‬וועל איך נישט ענטפערן‪ ,‬ווייל איך ווייס‬ ‫נישט וואס צו ענטפערן‪.‬‬ ‫און נאכאמאל‪ ,‬אז יענער פרעגט‪ ,‬איז דאך יענער אליין אויך מסופק‪ ,‬אז נישט וואלט‬ ‫ער דאך נישט געפרעגט; אז ער איז מסופק ‪ -‬זאל איך אים זאגן 'טוה'?!‬ ‫דאס איז אזא מין עבודה‪ ,‬א גרויסע זאך איז עס! נאר זאגן יענעם 'טוה'‪ ,‬קען איך‬ ‫נישט‪ ,‬און אז איך קען נישט ‪ -‬טאר איך נישט‪.‬‬ ‫(א חד הנוכחים‪ :‬וואס איז אנדערש‪ ,‬רבי נתן האט געזאגט צו רבי אהרן דער רב‪ ,‬אפילו דער רבי זאל אונז‬ ‫פארטרייבן מיט דרוקעס וואלטן מיר פון רבי'ן נישט אוועק!"?קיא) יא‪ ,‬עס איז אן אנדער זאך געווען‪,‬‬ ‫ער איז געווען ביים רבי'ן‪ ,‬ער האט מניעות‪ ,‬דאס איז גוטע מניעות ‪ -‬א רב‪ ,‬יא‪ ,‬אזעלכע‬ ‫מניעות‪ ...‬אזעלכע מניעות איז עפעס אנדערש; אבער היינט איז דאך אנדערש די זאך‪,‬‬ ‫רוסלאנד ‪' -‬ימח שמם'‪...‬‬ ‫קי עיין שיחות הר"ן רי"ד; גם עיין חיי מוהר"ן אות ת"ו‪ :‬וְ ִּענְ יָ ן זֶ ה ָר ִּאינ ּו ֵמ ַר ֵ ּבנ ּו זִּ כְ רוֹ נוֹ לִּ ְב ָרכָ ה ַּכ ּ ָמ ה ּ ְפ ָע ִּמים‪,‬‬ ‫ִּ ּב ְפ ָרט ְ ּב ִּענְ יַ ן רֹאש ַה ּ ָשנָ ה ֶש ָהי ּו ֲאנָ ִּשים ֶש ָהי ּו לָ ֶהם ְמנִּ יעוֹ ת ִּמ ִּּל ְהיוֹ ת ֶא ְצלוֹ ַעל רֹאש ַה ּ ָשנָ ה‪ ,‬וְ ָש ֲאל ּו אוֹ תוֹ‬ ‫ְ ּב ַע ְצמוֹ וְ ֵה ִּשיב לָ ֶהם ֶש ּלֹא יִּ ְהי ּו ַעל רֹאש ַה ּ ָשנָ ה‪ .‬וְ ִּה ְת ִּחיל ּו לְ ִּה ְת ַע ֵ ּקש‪ֲ ,‬הֹלא ָש ַמ ְענ ּו ִּמ ֶּכם ּג ֶֹדל ָה ַאזְ ָה ָרה‬ ‫יהם וְ גָ ַער ָ ּב ֶהם ֶש ּלֹא ְי ַד ְ ּב ר ּו יוֹ ֵתר‪ ,‬וְ כֵ ן ָעשֹ ּו וְ ֹלא‬ ‫לִּ ְהיוֹ ת ֶא ְצלְ כֶ ם ַעל רֹאש ַה ּ ָש נָ ה‪ ,‬וְ ָע ָשֹה ַע ְצמוֹ ְּכ ַמ ְק ּ ִּפיד ֲעלֵ ֶ‬ ‫ָ ּב א ּו ַעל רֹאש ַה ּ ָש נָ ה‪ .‬וְ ַאף ַעל ּ ִּפי כֵ ן ֲאנַ ְחנ ּו זָ כִּ ינ ּו לִּ ְהיוֹ ת ְרגִּ ילִּ ים לַ ֲעמֹד לְ ָפנָ יו‪ָ .‬ש ַמ ְענ ּו וְ ֵה ַבנְ ּנ ּו ְ ּב ֶר ֶמז ו ְּב ֵפרוּש‬ ‫ימ ּיוּת ְרצוֹ נוֹ ֵאינוֹ נוֹ ָחה ָ ּבזֶ ה ְּכלָ ל‪ַ ,‬רק הוּא ֻּמכְ ָרח לוֹ ַמר לָ ֶהם ָּכ ְך ֵמ ֲח ַמת ֶש ּשוֹ ֲאלִּ ים אוֹ תוֹ ַעל זֶ ה‪ .‬וְ יֵ ש‬ ‫ֶש ּ ְפנִּ ִּ‬ ‫ָ ּבזֶ ה ַה ְר ֵ ּבה לְ ַס ּ ֵפ ר‪ ,‬ו ְּמ ַעט ִּמ ֶּזה ִּי ְת ָ ּב ֵאר ְ ּב ָמקוֹ ם ַא ֵחר‪ .‬וְ כֵ ן הוּא נוֹ ֵהג לְ דוֹ רוֹ ת ֶש ְּכ ֶש ּשוֹ ֲאלִּ ין לְ ָה ַרב וְ ַה ּ ַמנְ ִּהיג‬ ‫יך לְ ָה ִּשיב לָ או‪ַ ,‬אף ַעל ּ ִּפי ֶש ֶ ּב ֱא ֶמת לַ ֲא ִּמ ּתוֹ ְרצוֹ נוֹ ֶש ִּ ּי ְמסֹר נַ ְפשוֹ‬ ‫ַעל דָּ ָבר ֶש ֵ ּיש בּ וֹ ְּכ ֵעין ְמ ִּס ַירת נֶ ֶפש ָצ ִּר ְ‬ ‫יך לִּ ָ ּז ֵהר ְמאֹד לִּ ְבלִּ י‬‫יש ֵ ּב ר ָּכל ַה ּ ְמנִּ יעוֹ ת‪ַ .‬על ֵּכן ִּמי ֶש רוֹ ֶצה לְ ִּה ְת ָק ֵרב וּלְ ַש ֵ ּב ר ַה ּ ְמנִּ יעוֹ ת ֶ ּב ֱא ֶמת לַ ֲא ִּמ ּתוֹ ‪ָ ,‬צ ִּר ְ‬ ‫וִּ ַ‬ ‫לִּ ְש אֹל אוֹ תוֹ ָ ּבזֶ ה ְּכלָ ל‪ .‬וְ עוֹ ד ָּת ִּבין ִּענְ יָ ן זֶ ה ִּ ּב ְמקוֹ מוֹ ת ֲא ֵח ִּרים ֶש ּ ְמ ַד ְ ּב ִּרים ֵמ ִּענְ יָ נִּ ים ָּכ ֵא ֶּלה וְ ָה ֵבן ְמאֹד‪.‬‬ ‫קיא כמסופר באריכות בשיש"ק (חדש) ח"א‪ ,‬אות ר"ג‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | מה‬ ‫דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן‪ ,‬משיח צדקנו זאל קומען‪ ,‬ער זאל צעברעכן‬ ‫דער קליפה‪ ,‬מען זעהט נישט ארויס קיין שום זאך אז די קליפה זאל (נכנע ווערן)‪ ,‬די‬ ‫גאנצע וועלט ווייסט אז זיי זענען פאלשע מענטשן‪ ,‬ליגנערס‪ ,‬און זיי אליין ווייסן דאס‬ ‫אויך‪ ...‬דארטן אין גאנצן לאנד ווייסט מען דאס אויך ‪ -‬און עס האלט זיך! מיט וואס‬ ‫האלט זיך עס? דאס איז עפעס א מין 'רצועה מרדות לישראל'קיב‪ ,‬עפעס א 'רצועה‬ ‫מרדות' פאר אלע אידן‪ ,‬און עס האלט זיך‪.‬‬ ‫(אחד הנכחים ‪ :‬אבער זיי ווערן שוין אפגעשוואכט) ווער האט זיי אפגעשוואכט?‬ ‫(אחד הנוכחים‪ :‬אפשר פארקערט?) (אחד הנוכחים‪ :‬זיי ווערן פארט צוביסלעך אויסגעוועפט‪ ,‬עס איז א‬ ‫רוח סערה‪ ,‬אבער עס הויבט שוין אן יורד צו זיין) נע‪ ...‬דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן‪.‬‬ ‫וויֵאיזֵמעןֵדאסֵזוכהֵצוֵזעהן?‬ ‫מיר זענען היינט אזוי נאנט קיין אומאן; ווען עס זאל נאר זיין אז די קליפה זאל נכנע‬ ‫ווערן‪ ,‬קען מען ארויספארן ביינאכט נאך 'זכור ברית'‪ ,‬און זאגן 'זכור ברית' נאך אין‬ ‫ירושלים‪ ,‬און גיין אין מקוה אריין נאך 'זכור ברית' און מיטנעמען קיין אומאן מיט זיך‬ ‫טלית ותפילין‪ ,‬ווייל דארטן איז אפשר נאך נישטא קיין מקוה‪ ,‬און אנקומען אינדערפרי‬ ‫און פארברענגען א שיינעם ראש השנה‪ ,‬און מוצאי יום טוב ארויספארן‪ ,‬און 'צום‬ ‫גדליה' זיין צוריק אין ירושלים ‪ -‬זאגן סליחות און שוין‪.‬‬ ‫עס איז גארנישט קיין שווערע זאך‪ ,‬דריי שעה פליהט מען‪ ,‬און דריי שעה פליהט‬ ‫מען קריק און שוין‪ .‬דער גאנצער עולם וואלט געווען דארטן‪.‬‬ ‫מיר בעטן דעם אויבערשטן‪' ,‬עד ביאת משיח' זאל מען נאר צוברעכן דער קליפה‪,‬‬ ‫דאס איז דאך א קליפה חזקה‪ ,‬א קליפה וואס יעדער איינער ווייסט אז ס'איז גארנישט‪.‬‬ ‫(רבי אברהם יצחק מערמלשטיין‪ :‬דער אמת איז‪ ,‬דער קידוש השם וואלט געווען מורא'דיג גרויס‪ ,‬ווייל‬ ‫קיין שום חסידות טוה ט אזא זאך נישט‪ ,‬אויסצאלן שווערע טויזנטערס) ווען דאס זאל זיין‪ ,‬וואלט שוין‬ ‫נישט געווען קיין התנגדות אויך‪ ,‬וואלט שוין דאס התגלות געווען‪ ,‬עס וואלט נישט‬ ‫געווען קיין התנגדות‪ ,‬עס וואלט שוין גאר עפעס אנדערש געווען‪ ,‬ווען דאס זאל זיין‪...‬‬ ‫קיב עיין במדבר רבה יט‪ ,‬כ‪.‬‬ ‫מו | _____________________________________________________ טעם זקנים‬ ‫נאר דערווייל‪ ,‬וועדליג רבי אברהם רבי נחמנ'ס האט געזאגט‪" :‬משיח צדקנו דארף‬ ‫מען האבן ער זאל צוברעכן דער קליפה!"‪.‬‬ ‫(ר' משה‪ :‬אונזערע לייט האבן געזאגט אז מען וועט שטיין אין תור דארט!) אה‪ ,‬ביים רבינס ציון!‬ ‫'עס וועט זיין אמאל א צייט וואס עס וו עט שטיין שוטרים‪ ,‬מען וועט נישט אריינלאזן‬ ‫צום ציון ‪ -‬נאר זאגן די צען קאפיטלעך תהלים‪ ,‬מער ‪ -‬נישט!'‪.‬‬ ‫(ר' משה‪ :‬און דאס וועט זיין מסתמא פאר משיח וועט קומען) אזא מין צייט וועט זיין‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬ווער האט עס געזאגט ‪ -‬רבי אברהם ר' נחמן'ס?) איך ווייס נישט פונקטליך‪ ,‬אזוי האב‬ ‫איך געהערט‪ ,‬אז עס וועט אזוי זיין‪ ,‬עס וועט זיין אידישע שוטרים‪ ,‬זיי וועלן זאגן 'ארויס'‬ ‫‪ -‬וועלן אנדערע אריינגיין‪ .‬עס וועלן שטיין טויזנטער אידן און באלד אריינגיין זאגן די‬ ‫צען קאפיטלעך תהלים‪.‬‬ ‫❖‬ ‫(עד כאן השיחה פרשת כי תצא תשל"ו; מכאן הוספנו משיחה בשנה אחרת)‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן עס זאל ווערן אפן די וועגן‪ ,‬מען זאל קענען‪.‬‬ ‫היינט איז אזא מין עראפלאן דא‪ ,‬דער אויבערשטער זאל העלפן‪ ,‬עס וועט ווערן א‬ ‫וועלט‪ ,‬וועט מען קענען גיין אין מקוה אריין‪ ,‬אפזאגן סליחות ערב ראש השנה אין‬ ‫ירושלים‪ ,‬און פארן מיט אן עראפלאן‪ ,‬און אנקומען ארום צוועלף‪-‬איינס אזייגער זיין אין‬ ‫אומאן‪ ,‬מיטנעמען מיט זיך אלעס‪ ,‬און דארטן זיין ראש השנה‪ ,‬און מוצאי ראש השנה‬ ‫ארויספארן‪ ,‬און סליחות (צום גדליה) שוין זאגן צוריק אין ירושלים‪.‬‬ ‫דאס איז נישט קיין גרויסע זאך‪ ,‬היינט איז דאס פון די גרינגע זאכן‪ ,‬אז עס וועט זיין‬ ‫א וועלט איז דאס גארנישט‪ ,‬אין דריי שעה איז מען אין אומאן‪ .‬אין אומאן איז דא א‬ ‫פליגשטייג‪.‬‬ ‫(השואל‪ :‬און א שופר?) דאס נעמט מען מיט מיט זיך‪.‬‬ ‫אז עס איז פארהאן א וועלט‪ ,‬וועט מען אפגעבן אונזער שול אויך! מען וועט אפגעבן‬ ‫אונזער שול!‬ ‫פרשת כי תצא‪ ,‬שנת תשל"ו ___________________________________________ | מז‬ ‫אלע וועלן פארן קיין אומאן‪ ,‬אלע! אלע וועלן פארן‪ ,‬אלע! 'כולם פה אחד'!‬ ‫'ותחזינה עינינו'! 'ותחזינה עינינו' ! ווי איז מען דאס זוכה צו זעהן?!‬ ‫עס וועט זיין א געוואלד‪ ,‬מיר וועלן האבן אונזער שול; ווען די ימח שמו'ניקעס וועלן‬ ‫ווערן אויס‪ ,‬וועלן מיר האבן אונזער שול‪ ,‬דער אויבערשטער זאל העלפן‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪‬‬ ‫שנטלו חלק ושותפות בהוצאת קונטרס זו‬ ‫מו"ה ר' יוסף זכרי'‬ ‫מו"ה ר' צבי יוסף‬ ‫שווארץ הי"ו (וויליאמסבורג)‬ ‫פיש הי"ו (וויליאמסבורג)‬ ‫לרגל הולדת בנו‬ ‫לרגל הכנסת בנו הבחור החשוב‬ ‫למזל טוב‬ ‫נחמן לעותומ"צ למזל טוב‬ ‫בקשו רחמים מרובים עבור האברך‬ ‫אלטר נפתלי בן‪-‬ציון בן מינדל לרפו"ש‬ ‫הי"ו (ירושלים ‪ -‬מלפנים מאנסי)‬ ‫ברכת מזל טוב לאהובי וידידי מו"ה ר' שלמה זלמן שווארטץ‬ ‫לרגל הולדת נכדתו אצל בנו בכורו למזל טוב‬ ‫מינאי‪ :‬יוסף מענדל האס‬ ‫היימישע שפילער פון אנשי שלומינו פאר אייערע שמחות‬ ‫אפרים בערקאוויטש‪845-637-5489 :‬‬ ‫ר' מנחם מענדל‬ ‫מו"ה יצחק יעקב ב"ר‬ ‫ב"ר יעקב יהושע ע"ה‬ ‫מרדכי הלוי ע"ה‬ ‫נלב"ע י"ד ניסן תשפ"ג‬ ‫הרה"ק רבי שבתי בן‬ ‫רבי מאיר ע"ה‬ ‫מרת פיגא רבקה בת‬ ‫ר' חיים צבי ע"ה‬ ‫נלב"ע ז' מנחם אב תשפ"ב‬ ‫רבי שמואל מאיר בן‬ ‫רבי אהרן משה ע"ה‬ ‫מרת רוחמה שרה בת‬ ‫הרבנית פריידא בת‬ ‫ר' יצחק ע"ה‬ ‫נלב"ע י"ב שבט תשע"ט‬ ‫רבי מרדכי ע"ה‬ ‫מו"ה יעקב ב"ר שמואל הכהן ע"ה‬ ‫נלב"ע י"ג אייר תשפ"א‬ ‫תהא נשמתם צרורה בצרור החיים‬ ‫בס"ד‬ ‫פניה נרגשת!‬ ‫ברוב חסדי ה' זכינו בשנים האחרונות‬ ‫לאוצר גדול של הקונטרסים "טעם זקנים"‬ ‫וברוך ה' אשר כבר זכינו להוציא לאור‬ ‫"מאה שישים ושלש" קונטרסים‪ ,‬שהם‪:‬‬ ‫"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים בהירות בדעת רבינו הקדוש זי"ע‬ ‫▪‬ ‫"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים 'טעם' וחן של אמת‬ ‫▪‬ ‫"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים התחזקות והתעוררות‬ ‫▪‬ ‫"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים שיחות וסיפורים מדור הקודם‪ ,‬וכו' וכו'‬ ‫▪‬ ‫"מאה שישים ושלש" קונטרסים אשר כל קונטרס וקונטרס יש בו אור מה שאין‬ ‫▪‬ ‫בחבירו‬ ‫וברוך ה'‪ ,‬הביקוש של הצמאים לדבר ה' הולך וגובר‪,‬‬ ‫ואנו רוצים ומקוים להמשיך ולה וציא לאור באופן קבוע‬ ‫ומסודר בסייעתא דשמיא כמו שהיה בשנים הקודמות‬ ‫אך דא עקא‪ ,‬שבתקופה האחרונה‬ ‫נאלצנו לצמצם ההוצאה לאור כי אם‬ ‫לפרקים מזמן לזמן‪ ,‬והחסרון היה‬ ‫מורגש‪ ,‬והכל רק מחמת חסרון ממון‬ ‫על כן אנו פונים בזה לכל מי שלבו חם בקרבו‪ ,‬ומבין התועלת הגדול לחסידי‬ ‫ברסלב בכלל‪ ,‬ולכל אחד ואחד בפרט‪ ,‬שיטה אוזן לקריאת מוהרנ"ת ז"ל בצוואתו‬ ‫האחרונה שנ היה חזקים ברצון ממון וטירחא‪ .‬ויטול חלק ושותפות בעול‬ ‫הוצאות המכון בכדי שלא יפסק המעיין ח"ו ושנוכל להמשיך העבודת הקודש‬ ‫יוסף מענדל האס ‪ -‬יו"ר המכון‬ ‫‪1845.200.0443‬‬ ‫ארה"ק‪072-257-3456 :‬‬