טעם זקנים · Taam Zekeinim — ניצבים וילך (2026-08-31)

קס"ג
יו"ל :כ"ב אלול ה'תשפ"ו לפ"ק
תוכן השיעור
אוהב או אויֵ ב?
ֵ
בהכרח שיהיה שלא כסדר
הערות והארות מתקבלות
אים געהייסן געבן עסן בחפץ לב ,נא להתקשר אל:
האס
יוסף מענדל ָ
עיקר התשובה מאנסי ארה"ב
1-845-200-0443
שיסן פיילן (ארה"ק)072-257-3456 :
דאס איז היינט דער וועג
דער בריוו צום "תולדות"
כל הזכויות שמורות
איינמאל ַאן אמת'ער ישוב הדעת
די רוסישע חסידים
ער דארף נישט קיין גילוי אליהו לקבלת הקונטרס וכן
ההקלטה ( )MP3של השיעור,
הארעווען זעכציג יאר אויף שפלות יש לפנות דרך האימייל:
Rlyb148@Gmail.Com
'קטן וגדול שם הוא'
דער פערד האט נישט מורא
כדי ליטול חלק בהוצאות
אמת'ע שמחה העתקת הטייפס ולהדפיסם,
וכמו־כן כדי לקבל את
'ושמור צאתנו ובואנו'
הקונטרסים דרך הדואר (בכל
'יזכור לו יום המיתה' שבועיים) במחיר חודשי של $30
יש להתקשר:
'אבדו עשּתֹונֹותיו' (+1) 845-323-9216
החסידים ממדינת קיר"ה
נישט געוואלט טראכטן ניתן להאזין לכל השיחות שי"ל על־ידינו:
בקו 'מערכת ברסלב'
וועגן די קינדער
ארה''ק02.560.7387 :
ענין של מסירת נפש ארה''ב646.585.2985 :
ענגלאנד0330.390.0487 :
אי אפשר לצוות בעלגיע03.808.1775 :
ווי איז מען דאס זוכה צו זעהן? לשמיעת השיעור
המצו"ב יש להקיש:
#2.1.2.1.1ואח"כ #163
בס"ד
שיחת חיזוק
פרשת כי תצא שנת תשל"ו
אוהֵבֵאוֵאויֵב? ֵ
תורה פ"ב (תניינא)" .כי תצא למלחמה"א" .עס שטייטָ " :אחוֹ ר וָ ֶק ֶדם ַצ ְר ָתנִ י"; דאס
איז 'כסדר' און 'שלא כסדר'' .קדם' איז 'כסדר' ,בחינת אלף־בית כסדר ,און 'אחור' איז
תשר"ק' ,שלא כסדר' ,די אלף־בית גייט אויף צוריק ,ת' ש' ר' ק'".
באלד אנהויב די בריאה האט דער אויבערשטער באשאפן א 'כסדר' און א 'שלא
כסדר' ,ער האט באשאפן 'אדם וחוה'' .אדם' איז 'כסדר' ,די אותיות גייען כסדר ,און
'חוה' איז 'שלא כסדר' ,די אותיות גייען אויף צוריק.
וואס הייסט 'כסדר' און וואס הייסט 'שלא כסדר'? עס איז פארהאן אמאל וואס
דער מענטש מיינט אז עס איז 'כסדר' -און דאס איז גאר דער 'שלא כסדר'; דארף מען
(זיך מאכן א חשבון) ,וועלכעס הייסט אז עס גייט מיר 'כסדר' ,און וועלכעס הייסט 'שלא
כסדר'.
מען בעט דעם אויבערשטן דארטן" :וְ ָה ֵסר ֵמ ָעלֵ ינו אוֹ יֵ ב" .ווער איז דער 'אויב' וואס
מיר בעטן? ווער איז דער 'אויב' -ווער איז אונזער 'שונא'? וואספארא שונא האבן
מיר? ווער יאגט אונז?
דער רבי ברענגט דארטןב דעם זוהרג :אין יעדן טאג איז דא א 'טוב'" ,לית יומא
דלית ביה טוב" ,נאר עס איז דא א 'גדר מלבר' וואס לאזט נישט אריינגיין דעם מענטש
"כי ֵת ֵצא לַ ּ ִּמלְ ָח ָמה" וְ כוּ' (דְּ ָב ִּרים כ"א)ְּ .כ ִּתיבָ :
"אחוֹ ר וָ ֶק ֶדם ַצ ְר ָּתנִּ י" ְּ(ת ִּה ִּּל ים קל"ט) זֶ ה א וזל"ש בתחילתוִּּ :
ְ ּב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדר וְ ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר'ֶ .ק ֶדם' ה ּוא ְ ּב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדרּ ְ ,ב ִּחינַ ת ָאלֶ ף ֵ ּבית ְּכ ֵס ֶדר ,וְ ָאחוֹ ר הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַּת ְש ַר"ק
ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר .וְ זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת ָא ָדם וְ ַח ָ ּו הְּ ,כ ֵס ֶדר וְ ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר.
ב ליקוטי מוהר"ן סי' פ"ד.
ג פר' נשא דף קכב ע"ב.
ב | _____________________________________________________ טעם זקנים
אין דעם 'טוב' פון דעם טאג .דער זוהר זאגט' :נחשים ועקרבים' נעמען ארום און לאזן
ני שט אריין דעם מענטשן ער זאל אריינגיין אין דעם 'טוב' ,דאס איז דער 'גדר'.
וואספארא 'נחשים ועקרבים' איז דא? וואו איז דא 'נחשים ועקרבים'? נאר די
'נחשים ועקרבים' הייסן די תאוות רעות ,זיי רופט דער זוהר אן 'נחשים ועקרבים' .ביי
דעם מענטש איז עס גאר גוטע זאכענישן ,לעבעדיג ,א גוטן טאג ,עסן ,טרינקען ,וואס
מען וויל טוהט מען -אט דאס איז דער 'אויב' ,דאס איז דער פיינט אונזערער ,דאס איז
דער 'שלא כסדר' ,דאס איז די 'נחשים ועקרבים' וואס לאזן נישט אריינגיין א איד אין
דעם 'טוב' פון דעם טאג.
'לית יומא דלית ביה טוב' .ביי בריאת העולם שטייט ביי יעדער טאג"[ :וירא אלקים
כי טוב"]; אין יעדן טאג איז דא עפעס א 'טוב' אין דעם טאג; אז איך זאל נאר האבן
דעם 'טוב' ,וואלט מיר ליכטיג געווען דאס דאווענען ,דאס לערנען ,עס וואלט מיר
געשיינט; נאר עס איז דא א 'גדר' וואס ער לאזט נישט אריינגיין אין דעם 'טוב'.
איז וואס האב איך פון דעם 'טוב'? דעם אויבערשטער האט באשאפן דעם 'טוב' און
עס איז דא א 'גדר' וואס ער לאזט מיך נישט אריינגיין אין דעם 'טוב' -איז וואס האב
איך פון דעם 'טוב'? עס איז נישט קיין גדר -א פראסטער גדר ,עס איז א גדר וואס איז
מלובש אין תאוות ,אין מתיקות ,אין הנאה ,אין תענוגים ,אים רופן די צדיקים אן 'נחשים
ועקרבים' ,אזוי ווי א נחש ,ער בייסט מיר; אט דאס איז דער אוי ב וואס מען בעט דעם
אויבערשטן' ,טוה אפ דעם אויב'.
ער איז זיך גאר מלביש ווי דער בעסטער גוטער פריינד מיינער ' -פארוואס דארפסטו
זיך מוטשען?' 'דארפסט נישט איבערהאקן דעם שלאף' -דאס איז דער 'אויב' ,דאס
איז דער שונא מיינער וואס מען בעט דעם אויבערשטן "והסר מעלינו אויב" ,און דאס
איז דער 'שלא כסדר'.
דאס איז כסדר אין לעבן; אזוי ווי עס איז דא א 'סדר' -א טאג מיט א נאכט ,אזוי
איז דא א 'כסדר' און א 'שלא כסדר'ד; דער אויבערשטער האט באלד באשאפן ביים
אנהויב בריאה א 'כסדר' מיט א 'שלא כסדר'.
ד עיין ליקוטי הלכות הל' נטילת ידים שחרית ה"ג אות ב'ֶ :ש ּלֹא ְּכ ֵס ֶדר הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ֶח ְש ַּכ ת לַ ְילָ הְּ .כמוֹ
חש ְך ֶש ָאז הוֹ לֵ ְך ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדרִּּ ,כי ֵאינוֹ יָ כוֹ ל לְ כַ ֵ ּון ַהדֶּ ֶר ְך ַה ָ ּי ָש ר .וְ ָאז יוּכַ ל לְ ִּה ָּכ ֵשל ְ ּב ֶא ֶבן
ָה ָא ָדם ַההוֹ לֵ ְך ַ ּב ֶ
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | ג
באלד ווען דער אויבערשטער האט באשאפן דעם מענטשן ,שטייט ביי איםה "וַ ִי ֶ
יצר"
מיט צוויי יודי"ן ,ביי די אנדערע שטייט נישט ,נאר ביים מענטשן שטייט מיט צוויי יודי"ן.
זאגט דער מדרשו' :יצירה לטב ויצירה לביש' .פון אנהויב אן איז שוין דא א 'יצירה לטב'
און א 'יצירה לביש' .און זיי זענען אזוי גלייך.
דער אויבערשטער זאגט' ,ווי אזוי דו ווילסט קענסטו גיין'' ,וואו דו ווילסט קענסטו
גיין' ,מען שטערט דיר גארנישט ,דו ווערסט גארנישט ערגער (כלפי חוץ) ,דו קענסט זיין
א רבי ,א צדיק .עס וועט זיין א זמן וואס עס וועט זיין א חשבון ,אבער דערווייל דא -
קיינער טשעפעט דיך נישט.
דאס בעט מען דעם אויבערשטן' ,טוה נאר אפ דעם 'אויב'' ,דעם פיינט ,דעם שונא,
וואס ער לאזט מיך נישט אריינגיין אין דעם 'טוב' אריין פון דעם טאג ,ער לאזט מיך
נישט צוגיין צו קיין שום גוטסקייט ,צו קיין שום 'טוב'' .טוב' איז דער צדיקִ " ,א ְמרו
ַצ ִדיק ִכי טוֹ ב"ז ,און 'טוב' איז די תורה ,די תורה ווערט אויך אנגערופן 'טוב'ח .איז דא
א שונא וואס ער לאזט נישט.
מיט וואס לאזט ער נישט? ער איז נישט א שונא וואס הרג'עט און שלאגט -ניין,
פארקערט ,דער שונא שלאגט נישט און הרג'עט נישט ' -אלע תענוגים גיב איך דיר',
אבער די תענוגים וואס ער גיט ,דאס לאזט נישט צוגיין צו דעם 'טוב' פון דעם טאג.
צדיקים האבן דאס געוואוסט -אז דאס איז דער שונא ,האבן זיי זיך געהיט ,ממעט
געווען און ממעט געווען.
פריער -פאר דעם רבי'ן -איז דער וועג געווען 'תעניתים וסיגופים' ,דאס איז געווען
דער וועג ווי אזוי מען האט אוועקגעטריבן דעם יצר־הרע ,מען האט געפאסט ,מען
וְ כַ ּיוֹ ֵצאֲ ,א ָבל ְ ּב אוֹ ר יוֹ ם ָאז רוֹ ֶאה ַהדֶּ ֶר ְך וְ הוֹ לֵ ְך ְּכ ֵס ֶדר .נִּ ְמ ָצאֶ ,ש ּיוֹ ם וְ לַ ְילָ ה ֵהם ְ ּב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדר וְ ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר,
ְ ּב ִּחינַ ת ָא ָדם וְ ַח ָ ּו ה וְ כוּ'.
ה בראשית ב ,ז.
ו בראשית רבה יד ,ד.
ז עיין גמ' יומא דף ל"ח ע"ב :ואמר רבי אלעזר ,אפילו בשביל צדיק אחד עולם נברא ,שנאמר 'וירא אלקים
את האור כי טוב' ,ואין טוב אלא צדיק ,שנאמר 'אמרו צדיק כי טוב'.
ח גמ' ברכות דף ה' ע"א.
ד | _____________________________________________________ טעם זקנים
האט זיך מסגף געווען מיט עינויים קשים .אבער דער רבי זאגט ' -ניין ,וואס מען האט
אמאל געקענט פועל'ן מיט תעניתים וסיגופים קען מען היינט פועל'ן מיט תפילות און
התבודדות!'ט.
אז דער צדיק גיט ארויס א נייע זאך ,איז אזוי ווי מען האט געקענט פריער פועל'ן
מיט דער זאך ,קען מען איצטער האבן מיט די רפואות.
אט דאס איז דער 'טוב' אונזערער ,דאס איז אונזערע רפואות ,דאס איז אונזער
געווער ,תפילות מיט תפילות ,דאס איז די עצות פונעם צדיק.
א מענטש קען אפלעבן א לעבן ,און אים דאכט זיך אז עס איז 'כסדר' -און עס איז
גאר 'שלא כסדר'.
בהכרחֵשיהיהֵשלאֵכסדר ֵ
דער רבי זאגט" ,אדם וחוה"; 'אדם' איז 'כסדר' ,און 'חוה' ' -שלא כסדר' .לכאורה,
פארוואס האט דער אויבערשטער אינגאנצן געדארפט באשאפן חוה'ן? זאל בעסער
זיין א 'כסדר' אליין!? נאר עס דארף זיין א 'כסדר' און א 'שלא כסדר' -און אז דער
מענטש זאל מאכן פון דעם 'שלא כסדר' אז עס זאל ווערן א 'כסדר'.
דער רבי ברענגט דאי ,דער שם הוי"ה במילוי אלפין (יו"ד ה"א וא"ו ה"א) באטרעפט
מ"ה .דער שם הוי"ה האט אסאך 'מילויין' :במילוי אלפי"ן ,במילוי ההי"ן ,עס איז דא
דער מילוי וואס באטרעפט ס"ג ,און עס איז דא דער שם ע"ב ,ב"ן .איז במילוי אלפין
דאס באטרעפט דער שם 'מ"ה'.
יתי יוֹ ֵד ַע ִּמ ּק ֶדם ִּ ּב ֵ
ימי ט עיין השתפכות הנפש -הנהגות האדמו"ר ז"ל :וְ ָש ַמ ְע ִּּתי ֶש ָא ַמר ְ ּבסוֹ ף יָ ָמיוִּ ,אם ָהיִּ ִּ
יתי ְמ ַא ֵ ּבד ו ַּמ ְפ ִּסיד ֶאת ּגו ִּּפי ַה ָ ּי ָקר
נְ עו ַּרי ְּכמוֹ ֶש ֲאנִּ י יוֹ ֵד ַע ַע ָּתה ַמה ּ ֶש ְ ּיכוֹ לִּ ין לִּ זְ כּ וֹ ת ַעל ְי ֵדי ִּה ְתבּ וֹ ְדדוּת לא ָהיִּ ִּ
יתים וְ ִּס ּגו ִּּפים; עיין גם שיש"ק (חדש) ח"ג אות צ"ה. ָּכל ָּכ ְך ְ ּב ַת ֲענִּ ִּ
ימ ְט ִּר ָ ּיא מ"ה ָא ָדם ,וְ ַח ָ ּו ה הוּא ְ ּב ִּחינַ ת'ַ :מלְ כוּת ּ ֶפה וְ תוֹ ָרה ֶש ְ ּב ַעל י וזל"ש בהמשך :הוי"ה ְ ּב ִּמ ּלוּי ַאלְ ִּפין ִּ ּג ַ
ּ ֶפ ה ָק ִּרינַ ן לָ ּה' .וְ ַח ָ ּו ה לְ שוֹ ן דִּּ בּ וּרְּ ,כ מוֹ ֶש ָּכ תוּב ְּ(ת ִּה ִּּלים י"ט)" :וְ לַ ְילָ ה לְ לַ ְילָ ה ְי ַח ֶ ּו ה דָּ ַעת"ַ ,היְ נ ּו ַמלְ כוּת ּ ֶפ הִּּ .כי
ַה ּ ַמלְ כוּת נִּ ְק ָרא דִּּ בּ וּרַ ,על ֵשם ִּּ'כי ֵאין ֶמלֶ ְך ְ ּבֹלא ָעם' ,וְ ֵאין ָה ָעם יוֹ ְד ִּעים ְרצוֹ נוֹ ֶא ָּלא ִּאם ֵּכן ְּכ ֶש ַה ּ ֶמלֶ ְך ְמגַ ֶּלה
ַמ ֲח ַש ְב ּתוֹ ו ְּרצוֹ נוֹ לְ תוֹ ְך דִּּ בּ וּרוֹ .נִּ ְמ ָצא ֶש ִּע ָ ּקר ַהנְ ָהגוֹ ת ַמלְ כוּתוֹ ֵאינוֹ ֶא ָּלא ַעל ְי ֵדי דִּּ בּ וּר ,וְ זֶ ה ּ ֵפ רוּש'ַ :מלְ כוּת
ּ ֶפ ה'.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | ה
דער שם הוי"ה אליין באטרעפט נאר זעקס־און־צוואנציג ,נאר מיט דעם מילוי איז
עס פינעף־און־פערציג .וויפיל איז דער מילוי? ניינצן; חו"ה באטרעפט ניינצןיא.
קומט אויס ,עס קען גארנישט זיין דער שם הוי"ה במילוי אז עס זאל זיין מ"ה ,סיידן
עס מוז דארטן זיין 'חוה' אויך.
דער שם הוי"ה אליין באטרעפט נאר זעקס־און־צוואנציג ,און מיט דעם מילוי איז
דא פינעף־און־פערציג; דער מילוי דאס איז 'חוה'.
פלעגן אונזערע לייט זאגן :אן 'חוה' ,אן דעם 'שלא כסדר' ,קען גארנישט זיין דער
מילוי פון דעם שם הוי"ה .דער מילוי דאס פילט אן דעם שם אז עס זאל הייסן דער שם
מ"ה; איז דארף דארטן זיין א 'חוה'.
טאקע מלאכים האבן דעם שם הוי"ה אליין (רק בחינת 'כסדר') ,דער מילוי איז ביי זיי
נישטא ,זיי האבן נישט קיין 'חוה' ,אבער מיר האבן דעם שם הוי"ה במילוי אלפין ,דער
מילוי איז ניינצן כמנין 'חוה' ,ממילא ווערט ביי אונז מ"ה.
דער מילוי קען נישט זיין בשום־אופן נאר אז עס זאל זיין 'אדם־וחוה' ,דעמאלט אז
עס וועט זיין אזוי ווי מען דארף ,דעמאלט וועט זיין דער שם הוי"ה במילוי אלפין.
ביי דער פגם פונעם עץ־הדעת האט זיך עס אנגעהויבן פון 'חוה' ,זי האט געגעסן,
און זי האט אדם'ען געגעבן ער זאל אויך עסןיב.
אין דעם עולם מוז זיין א 'כסדר' און א 'שלא כסדר' .א מענטש קען נישט זאגן -
'רבונו־של־עולם ,פארוואס דארף איך דעם 'שלא כסדר'?' -אן דעם 'שלא כסדר'
האסטו נישט וואס צו זוכן אין דעם עולם .אינגאנצן די זאכן וואס דער מענטש מוז
יא עיין שער ההקדמות (לאריז"ל) דף כח :כט.
יב עיין ליקוטי הלכות הל' נטילת ידים שחרית ה"ג אות ה' :וְ ַעל ֵּכן ִּע ַ ּקר ַה ָּס ַתת ַה ָּנ ָחש ָהיָ ה ִּמ ְּת ִּח ָּלה לְ ַח ָ ּוה,
ִּּכי ַח ָ ּו ה ִּהיא ְ ּב ִּחינַ ת ֶש ּלֹא ְּכ ֵס ֶדרֶ ,ש ּ ִּמ ּ ָש ם ִּמ ְש ַּתלְ ּ ֵשל ֲא ִּחיזַ ת ַה ְ ּקלִּ ּפוֹ ת .וְ ִּע ַ ּקר ַה ִּּת ּקוּן הוּא ֶש ִּ ּי ְת ַ ּב ֵּטל ְ ּב ִּחינַ ת
ֶש ּל ֹא ְּכ ֵס ֶדר לִּ ְב ִּחינַ ת ְּכ ֵס ֶדרֶ ,ש ִּ ּי ְהיֶ ה נִּ כְ לָ ל וְ נִּ ְת ַ ּב ֵּטל ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּו ה לְ ָא ָדם ; גם עיין שם הל' מקואות ה"א אות
א' :ו ִּּב ְש ִּביל זֶ ה ָהלַ ְך ַה ָּנ ָחש לְ ַח ָ ּו ה ְּת ִּח ָּלהֵ ,מ ֲח ַמת ֶש ַח ָ ּוה ִּהיא ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר ַּכ ַּנ"לַ ,על ֵּכן ָהיָ ה נֶ ֱא ַחז
ית ּה לַ ֲחֹלק ְ ּב ִּחינַ ת ַמלְ כוּת ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר לְ ַע ְצ ָמ ּה ,דְּ ַהיְ נ ּו לְ ַה ְפ ִּר ָיד ּה ֵמה' ִּי ְת ָ ּב ַר ְך וְ ַא ַחר ָּכ ְך ָ ּב ּה ְ ּביוֹ ֵתר לַ ֲה ִּס ָ
יתה ֶאת ָה ָא ָדם ַ ּגם ֵּכן ַעד ֶש ָאכַ ל ַ ּגם ֵּכן וְ ִּה ְפ ִּריד ַע ְצמוֹ ֵמה' ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ִּמ ְ ּב ִּחינַ ת ַּכ ֵּס ֶדר ,וְ נָ ַפל לִּ ְב ִּחינַ ת ֶש ּלֹא ֵה ִּס ָ
יתם ֵּכ אֹל ִּקים ַּכ ַּנ"ל. ֹלך ְ ּב ַע ְצמוֹ ּ ְ ,ב ִּחינַ ת ֲא ָּנ א ֶא ְמ ְ
ֹלךּ ְ ,ב ִּחינַ ת וִּ ְה ִּי ֶ אֹלקים ,לִּ ְמ ְ ַּכ ֵּס ֶדרֵ ,מ ֲח ַמת ֶש ָר ָצה לִּ ְהיוֹ ת ֵּכ ִּ
ו | _____________________________________________________ טעם זקנים
אנקומען דערצו -אכילה שתיה שינה ,איז אנטקעגן תורה ותפילה הייסט דאס 'שלא
כסדר'.
א מלאך דארף נישט עסן ,דארף נישט טרינקען; מיר מוזן אבער האבן דעם 'שלא
כסדר'.
נאר וואס דען ,דער רבי זאגט ווייטע ריג ,אז דער מענטש איז מקשר זיך צום
אויבערשטן ,ווערט פון דעם 'שלא כסדר' ' -כסדר'יד.
דער 'חוה' גייט אריין אין דעם שם הוי"ה ,ממילא ווערט מ"ה; אן חוה קען גארנישט
זיין.
דער שם הוי' במילוי אלפין באטרעפט מ"ה ,דאס איז 'אדם'' ,אד"ם' באטרעפט דאך
אויך 'מ"ה'; ווען הייסט ער אן 'אדם'? אז עס איז דארטן דא א ['חוה'].
(כי יש אדם שחושב' ):ער וויל גארנישט חתונה האבן ,פארוואס דארף ער חתונה האבן?
פארוואס דארף ער דאס האבן? וואס-ווען?' ער וויל זיין א צדיק א קדוש ,פליען אין די
יג וזל"ש בהמשך :וְ זֶ ה ֶש ָאנ ּו רוֹ ִּאיםֶ ,ש ִּּל ְפ ָע ִּמים הוֹ לֵ ְך לְ ָה ָא ָדם ֶש ּלֹא ְּכ ֵס ֶדרִּּ ,כי ְׁשלֵ מוּת ֶׁשל ָּּכל ַהדְּׁ ָּב ִּרים ֵאינוֹ
ֶׁא ָּ ּלא ְּׁכ ֶׁש ֵהם ְׁמ ֻי ָּח ִּדים ו ְּׁמ ֻק ּ ָּש ִּרים ּבוֹ ִּי ְׁת ָּ ּב ַר ְׁךִּּ ,כי ַה ּ ְשלֵ מוּת וְ ַה ּ ִּמ ּלוּי ִּהיא ַה ִּח ּיוּתִּּ .כי ֵא ָ
יבר ֶש ִּּנ ְס ַּת ֵּלק ִּמ ּ ֶמ ּנ ּו
ַה ִּח ּיוּתֲ ,אזַ י נִּ ְק ָרא ִּח ָּסרוֹ ן .וְ ַה ִּח ּיוּת ִּהיא ַה ּמ ִֹּחין וְ ַה ּ ֵשֹֹכֶ לְּ ,כ מוֹ ֶש ָּכתוּב (ק ֶֹהלֶ ת ז)" :וְ ַה ָחכְ ָמה ְּת ַח ֶ ּיה" וְ כוּ',
ֹ"ח ָמ"הֶ ,מ"ה ַח ֵ ּיינ ּו ַמ"ה כּ ֵֹחנוּ .ו ָּמ"ה הוּא ָא ָדםִּּ ,כי לֵ ית ָא ָדם ְ ּבלָ א ָאלֶ ףַ ,היְ נ ּו וְ ַה ָחכְ ָמה הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ָמה כּ ַ
הוי"ה ְ ּב ִּמ ּלוּי ַאלְ ִּפיןַ .ה ְינ ּו ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא הוּא ִּח ּיוּת ֶשל ָּכל ַהדְּ ָב ִּריםְּ ,כמוֹ ֶש ָּכ תוּב (נְ ֶח ְמיָ ה ט" :):וְ ַא ָּתה
ְמ ַח ֶ ּיה ֶאת ֻּּכ ָּלם" .נִּ ְמ ָצא זֹאת ַה ְ ּב ִּחינָ ה ַמלְ כוּתַ ,ח ָ ּו הְּׁ ,כ ֶׁש ִּהיא ְׁמ ֻק ּ ֶׁש ֶׁרת לָּ ָּא ָּדם ,לִּ ְׁב ִּחינַ ת ָּמ"הַ ,ה ְׁינ ּו לְׁ ַה ָּ ּקדוֹ ש
ָּ ּברו ְּׁך הוּאֲ ,אזַ י יֵ ש לָּ ּה ְׁשלֵ מוּתִּּ .כי ַה ּ ֵשֹֹכֶ ל ֶש ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא ָשֹם ְ ּב ַהנְ ָהגַ ת ַמלְ כוּתוֹ ּ ָ ,בזֶ ה הוּא ְמ ַח ֶ ּיה אוֹ ָת ּה,
ְּכ מוֹ ֶש ָּכ תוּבַ " :ה ָחכְ ָמה ְּת ַח ֶ ּיה" .וְ זֶ ה ּו ְּ(ת ִּה ִּּל ים כ"ד)" :לַ ה' ָה ָא ֶרץ ו ְּמלוֹ ָא ּה"ְּ ,כ ֶש ָה ָא ֶרץַ ,ה ְינ ּו ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּו ה ַמלְ כוּת
ֹלך ְמ ֻּק ּ ֶש ֶרת לַ ה'ֲ ,אזַ י הוּא ִּ ּב ְמֹלאוֹ ו ִּּב ְשלֵ מ ּות .ו ִּּמי ֶש ּ ְמ ַח ֵּל ק ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּו הַ ,מלְ כוּת לְ ַע ְצמוֹ ֶ ,שאוֹ ֵמרֲ :א ָּנ א ֶא ְמ ְ
ָ ּבזֶ ה הוּא ְמ ַח ֵּל ק ו ַּמ ְפ ִּריד אוֹ ָת ּה ֵמ ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּאֲ ,אזַ י ֵאינָ ּה ִּ ּב ְשלֵ מוּתִּּ .כי ִּע ָ ּקר ִּח ּיו ָּת ּה ָמ"הַ ,ה ְינ ּו ַה ּ ֵשֹֹכֶ ל.
יד עיין ליקוטי הלכות הל' עדות ה"ה אות ח'ּ ְ :בוַ דַּ אי ַ ּג ְש ִּמ ּיוּת ָהעוֹ לָ ם הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ֶש ּלֹא ַּכ ֵּס ֶדר נֶ גֶ ד ָחכְ ָמתוֹ
ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ֶשהוּא ְ ּב ִּחינַ ת ָחכְ ָמה כּ ַֹח ַמהִּּ ,כי ְ ּבוַ דַּ אי ַ ּג ְש ִּמ ּיוּת הוּא ַה ֵה ֶפ ְך ,דְּ ַה ְינ ּו ְ ּב ִּחינַ ת ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר נֶ גֶ ד ְ ּב ִּחינַ ת
ַמהַ ,א ְך ֶ ּב ֱא ֶמת ֵהן ֵהן ְ ּגבוּרוֹ ָתיו וְ נוֹ ְראוֹ ָתיו ֶש ָ ּב ָרא יֵ ש ֵמ ַא ִּין ַה ּ ֻּמ ְחלָ ט וְ ַהכּ ֹל ִּ ּב ְש ִּביל לְ גַ ּלוֹ ת ַמלְ כוּתוֹ ַ ,על ְי ֵדי
זֶ ה דַּ ְי ָקאַ ,על ְי ֵדי ֶש ָה ָא ָדם יַ ֲא ִּמין ְ ּב ָה ֱא ֶמת וִּ ַיב ֵּטל ַע ְצמוֹ ִּעם ָּכל ָהעוֹ לָ ם ַה ָּתלוּי בּ וֹ ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ַמה וִּ י ַק ּ ֵש ר ָּת ִּמיד
ֱאֹלקוּתוֹ ְ ּב ַמ ֲח ַש ְב ּתוֹ ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ֲחשֹב ַמהְּ ,כ מוֹ ֶש ָּכתוּב ָש ם ְ ּבסוֹ ף ַה ּתוֹ ָרה ַה ַּנ"לֶ ,ש ַעל ְי ֵדי זֶ ה יַ ֲחזִּ יר ְ ּב ִּחינַ ת
ֶש ּל ֹא ַּכ ֵּס ֶדר ֶשהוּא ְ ּב ִּחינַ ת ְּכלַ ל ָהעוֹ לָ ם ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה נִּ כְ לָ ל ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ַּכ ֵּס ֶדרֶ ,ש ֶּזה ִּע ַ ּקר ַה ּ ְשלֵ מוּת וְ ַה ּ ִּמ ּלוּי וְ ִּק ּיוּם
ָהעוֹ לָ ם.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | ז
עולמות ...וועסטו נישט האבן דעם מילוי פון מ"ה; אויב דער 'חוה' איז נישטא ,איז עס
נאר זעקס־און־צוואנציג ,איז נישטא קיין מ"ה.
איםֵגעהייסןֵגעבןֵעסן ֵ
טאקע אין די פריערדיגע דורות איז געווען תעניתים וסיגופים ,זיי האבן געהאלטן אז
מען דארף אינגאנצן מבטל זיין דעם 'שלא כסדר' ,אכילה ושתיה ,מען זאל זיך נאר
מסגף זיין ,נישט שלאפן ,עס זאל נאר זיין 'כסדר' אליין.
דער רבי איז מודיע -ניין! ערשטנס ,פארדארבן זיי דעם גוף .און ווידער ,דאס איז
נאכנישט קיין תשובה אויך; א מענטש אז ער פאסט ,ער עסט נישט ,ער טרינקט נישט,
אבער די תשובה אליין איז נאך נישטא.
ער פארדארבט דעם גוף ,ער ווערט קראנק און אויסגעדארט ,ער קען זיך נישט רירן,
אבער קיין תשובה איז נאך נישטא ,אדרבה ,ער ווערט אזוי אויסגעפייניגט אז עס איז
גארנישטא מיט וועמען צו רעדן.
דער עיקר תשובה איז דאך אז דער מח זאל זיין ביי אים א מח ,דער מח זאל ארבעטן.
אז ער פייניגט זיך ,האט ער נישט קיין מח ,ער איז אויסגעטרינקט ,אויסגעדארט.
עס איז געקומען צום רבי'ן ר' אלימלך אמאל איינער א בעל־תשובה ,ער איז געקומען
אזוי ווי א טויטער ,געפאסט( .אמר הרה"ק" ):וואס זאל איך רעדן מיט אים? איך האב
נישט וואס צו רעדן מיט אים ,וואס קען איך אים זאגן? ער איז גארנישט קיין
מענטש!".
האט ער געזאגט צום זוהן -רבי אלעזר'ן " :גיב אים צוויי וואכן עסן און טרינקען
גוט; נאכדעם וועסטו אים אריינברענגען צו מיר ,וועל איך מיט אים עפעס רעדן!".
ר' אלעזר האט אזוי געטוהן ,ער האט אים געגעבן עסן טרינקען צוויי וואכן .נאכדעם
האט ער גערעדט מיט אים וואס עס הייסט תשובה.
ח | _____________________________________________________ טעם זקנים
אז ער איז געווען פריער אויסגעדארט אויסגעטריקנט -מיט א טויטן קען מען נישט
רעדןטו.
די תשובה וואס דער אויבערשטער וויל ,די אמת'ע חרטה וואס א מענטש דארף
האבן ,דאס קען נישט זיין מיט אויסגעטריקנט אויסגעדארט ,ער קען גארנישט
דאווענען ,ער ווייסט גארנישט וואס מיט אים טוהט זיך.
דער רבי זאגט אין תורה י'טז" :ואחר הורקת השק" -נאך די תעניתים ,אבער די
לעכער זענען דאך לעכער ווייטער; עס איז געווארן ליידיג דער זאק ,ער האט
אויסגעליידיגט דעם גוף ,אויסגעפייניגט ,אבער די לעכער זענען לעכער ,די לעכער
בלייבן לעכער ,די תאוות בלייבן נאך איבער.
אז מען נעמט דער תשובה וואס דער רבי רעדט -תורה מיט תפילה ,תפילה
והתבודדות ,איז עס אן אנדער סארט תשובה ,דאס מאכט ליידיג דעם זאק ,עס
פאררעכט ,די לעכער ווערן אויס לעכער אויך.
טו מובא בספר 'אהל אלימלך' (נדפס בפרעמישלא תר"ע) אות ש"ח .גם עיין 'מאור ושמש' פר' וילך ,הפטרת
שבת שובה ,וזל"ש :הנה ישנם אנשים אשר יחשבו כי תוכן התשובה הוא יום ענות אדם נפשו בתעניתים
וסיגופים ,ואולם לא בזה בחר ה' ובפרט בדורות האלו צוה לנו אדמו"ר הרב האלקי הקדוש מו"ה אלימלך
זצוק"ל לב ל יתענו יותר ממה שציוו חז"ל כי כשל כח הסבל לסבול התעניות והסיגופים ואין באפשרי
לקנות שלימות על ידי תעניתים ,זולת מי שבטוח על כוחו ואונו שיהיה יכולת בידו לקבלם ,או פגם חס
ושלום בעבירות חמורות יבוא לפני צדיקי הדורות להורות לו תשובה ,וכל ערום יעשה בדעת .אמנם
זאת העצה להבא לשוב אל ה' לא טוב היותו מגלה מומיו לבני אדם כמאמר דוד המלך ע"ה (תהלים לב,
א) אשרי נשוי פשע כסוי חטאה ,אכן אולי אחרי אשר לא יפרטם בשפתיו רק יצפנם בלבבו ישכח ויסיח
מדעתו אשר העוה ויסורו מנגד עיניו ,לזאת העצה הנכונה שבעת אשר יהיה לבדו בלי חברת האדם בביתו
או בחוץ ישפוך שיחו לפני ה' ויתיך כמים לבו ולפרוט חטאיו ולהתודות עליהם ולבקש מלפניו יתברך
שיפתח לו פתחי התשובה ויורהו נועם דרכיו ,גם בשוכבו על משכבו בלילות זאת תהיה שיחתו בינו לבין
בוראו ממקור לבבו ,ואם כה יעשה ימים על ימים בכל עת ובכל שעה גם ב עת אשר יתהלך בחוץ לעסוק
עסקיו אזי יבטח כי יפתחו לו שערי תשובה.
טז אות ד' ,וזל"שַ :ה ַ ּב ֲעלֵ י ַ ּג ֲאוָ ה ְמ ַע ְּכ ִּבים ַּת ֲאוָ תוֹ ֶשל ַה ּ ֵשם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך וְ ֵאינָ ם ְמ ַב ְק ִּשים ִּמ ַ ּצדִּּ ִּיקים ֶש ִּ ּי ְת ּ ַפ ְּלל ּו
יתים יהםִּּ ,כי חוֹ ְש ִּבים ֶש ִּה ְת ַע ּנ ּו וְ ִּס ְ ּגפ ּו ֶאת ַע ְצ ָמם ,ו ָּבזֶ ה ֵהם ַצדִּּ ִּיקים; ֲא ָבל ָה ֱא ֶמת ֵאינוֹ ֵּכןִּּ ,כי ָּכל ַה ַּת ֲענִּ ִּ ֲעלֵ ֶ
ֶש ִּה ְת ַע ּנוֵּ ,אין זֶ ה ֶא ָּל א ְּכמוֹ ַשֹק ֶש ֵ ּיש בּ וֹ חוֹ ִּרים ַה ְר ֵ ּבה ,וּכְ ֶש ְּמ ִּר ִּיקים ֶאת ַה ּ ַשֹקַ ,אף ַעל ּ ִּפי כֵ ן נִּ ְש ֲאר ּו בּ וֹ
(ש ָ ּבת קנב .).וְ ִּאם ִּה ְתבּ וֹ נְ נ ּו ְ ּב ַע ְצ ָמן ָהי ּו רוֹ ִּאים, ַהחוֹ ִּרים .וְ ַה ּגוּף נִּ ְק ָרא ַשֹקְּ ,כ ַמ ֲא ַמר ַה ּ ַת ָ ּנאִּ :ש ינְ נָ אְ ,ש ֵרי ַשֹ ָ ּק ְך ַ
אשית (ב ֵר ִּ יתים ֲע ַד ִּין נִּ ְש ֲאר ּו ֶא ְצלָ ם ָּכ ל ּ ַת ֲאוָ ָתם ְקשו ִּּרים ְ ּב ַשֹ ָ ּקםַ ,ה ְינ ּו ְ ּב גו ָּפם ...וְ זֶ ה ּ ֵפ רוּש ְ ּ ַא ַחר ָּכל ַה ַּת ֲענֵ ִּ
יתיםֶ ,שהוּא ֲה ָּר ַקת ַה ּ ַשֹק, יהם וְׁ ִּה ֵּנה ִּאיש ְׁצרוֹ ר ַּכ ְׁס ּפוֹ ְׁ ּב ַשֹקוֹ ַ -א ַחר ָּכל ַה ַּת ֲענִּ ִּ מב) :וַ יְׁ ִּהי ֵהם ְׁמ ִּר ִּיקים ַשֹ ֵ ּק ֶׁ
ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּגוּףֲ ,ע ַד ִּין וְׁ ִּה ֵ ּנה ִּאיש ְׁצרוֹ ר ַּכ ְׁס ּפוֹ ֶׁ -ש ָּ ּקשוּר וְׁ ָּצרוּר ַּכ ְׁס ּפוֹ וְׁ ַת ֲאוָּ תוֹ ְׁ ּב ַשֹ ּקוֹ וְׁ ג ּופוֹ .
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | ט
פארקערט גאר ,א תשובה מיט תורה ותפילה שיינט אים דער מח מערער ,אדרבה,
ער ווייסט וואס עס הייסט א פגם ,ער ווייסט וואס הייסט תשובה ,עס איז אן אנדערע
חרטה ,עס איז אן אנדערע תשובה ,עס איז אן אנדערע בושה.
עיקרֵהתשובה ֵ
דער עיקר תשובה ,זאגט דער רבי ,איז בושה -א מענטש זאל זיך שעמען פארן
אויבערשטן .דער רבי זאגט אין תורה ל"חיז ,דאס אז א מענטש זאל וויסן צו ער איז
דבוק אינעם אויבערשטן ,איז דער סימן' ,תפילין'; ברענגט דער רבי ווייטעריח' ,תפילין'
איז 'בושה'.
אז דער מענטש ווייסט ביי זיך ,ער שעמט זיך פארן אויבערשטן ,איז ער דבוק אין
דעם אויבערשטן .טאמער האט ער נישט קיין בושה פארן אויבערשטן איז ער גארנישט
דבוק.
ער שעמט זיך פארן אויבערשטן ' -פארוואס טוה איך נישט דיין רצון?! פארוואס
טוה איך נישט דיין רצון?! פארוואס בין איך אזוי ווייט פון דיר?!'.
יעדער איינער אפילו דער גרעסטער עם־הארץ ווייסט וואס דער אויבערשטער וויל.
די גמרא זאגטיט " :העובר עבירה ומתבייש בה מוחלין לו"' .ומתבייש בה' ,ער שעמט
זיך.
אין 'העובר עבירה' איז דא אסאך בחינות; ביי איינעם איז עס אן עבירה ממש; ביי
איינעם איז עס געקוקט וואו מען דארף נישט קוקן ,מען רעדט וואס מען דארף נישט
רעדן ,געטראכט וואס מען דארף נישט טראכטן ,אזוי ,אזוי ,אבער אלעס איז אן עוון.
זאגט די גמרא" :ומתבייש בה" -ער שעמט זיך! דער עיקר תכלית פון אלעם ,פון
תפילה מיט התבודדות ,איז אלצדינג אז מען זאל באקומען א בושה.
יז אות א'.
יח שם אות ה'.
יט ברכות י"ב ע"ב.
י | _____________________________________________________ טעם זקנים
דאס איז נישט קיין קלייניקייט ,נישט אזוי גיך ,טאקע שעמען זיך .דער רבי האט א
זאג געגעבן צו רבי נתן'ען" :דו ווערסט אמאל ריטשע רויט פארן אויבערשטן?!" .א
מענטש וואס שעמט זיך איז 'ריטשע רויט'.
אז מען גיט אים א זאג א ווארט און מען פארשעמט אים ,ווערט ער ווייס .אויף
"המלבין פני חבירו" זאגט רש"יכ'[ :אזיל סומקא ואתי חיורא'] .אזוי דארף א מענטש
פארן אויבערשטן ,זיך אזוי אויסרעדן פאר השי"ת ,אים דערציילן אלעס ,אז ער זאל זיך
פאר אים שעמען.
און דער אמת איז דאך אזוי ,פאר וועמען דארף מען זיך שעמען? נאר פארן
אויבערשטן דארף מען זיך שעמען! ווארום וועמען טוה איך עפעס?! אז איך גיב א קוק
וואו מען דארף נישט ,טוה איך עפעס פאר עמיצן? וועמען בין איך מזיק? וועמען טוה
איך עפעס? איך טוה דאך נאר זיך אליין.
אט דאס הייסט 'א נייער וועג' .הייסן הייסט עס 'א נייער וועג' -און דאס איז 'דער
אלטער וועג'כא.
שיסןֵפיילן ֵ
דער רבי זאגט דא' :חוה' איז 'מלכות פה'' .חוה' איז טייטש 'רעדן'" ,וְ ליְ לה לְ ליְ לה
יְ ַח ֶוה דעת"' ,תורה שבעל פה קרינן לה'' ,חוה' איז דער 'דיבור'.
דער עיקר; דער מענטש מוז דאך האבן א 'שלא כסדר' ,אין דעם עולם מוז ער האבן
א 'שלא כסדר'; מהפך זיין דעם 'שלא כסדר' אויף 'כסדר' איז נאר דורכן מויל ,דורכן
'דיבור'' ,מלכות פה'' ,ולילה ללילה יחוה' ,נאר דורכן 'דיבור'!
כ על משניות אבות פ"ג ,מי"א.
יך ֶא ְתכֶ ם ְ ּב ֶד ֶר ְך ָח ָדש ֶש ּל ֹא ָהיָ ה כא עיין חיי מוהר"ן אות רס"דָ :א ַמר ִּה ְת ּ ַפ ְּלל ּו ָעלַ י ֶש ָאשוּב לִּ ְב ִּריאו ִּּתי וְ אוֹ לִּ ְ
ֵמעוֹ לָ םַ .אף ַעל ּ ִּפי ֶשהוּא ַ ּבדֶּ ֶר ְך ַה ָ ּי ָשן ִּמ ְּכ ָברַ ,אף ַעל ּ ִּפי כֵ ן הוּא ָח ָדש לְ גַ ְמ ֵרי ; גם עיין שם אות שצ"ב; גם
יך ֶא ְתכֶ ם ַעל דֶּ ֶר ְך ָח ָדש עיין בהקדמת ספר השתפכות הנפשַ ּ :פ ַעם ַא ַחת לַ ֲאנָ ָשיוְּ :תנ ּו לְ ַב ְבכֶ ם לִּ י וְ אוֹ לִּ ְ
ֶש הוּא ַהדֶּ ֶר ְך ַה ָ ּי ָשן ֶשדָּ ְרכ ּו בּ וֹ ֲאבוֹ ֵתינ ּו ֵמעוֹ לָ ם.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | יא
אז " ַחם לִ ִבי ְב ִק ְר ִבי ַב ֲהגִ יגִ י ִת ְב ַער ֵאש" ,וואס איז די עצה? " ִד ַב ְר ִתי ִבלְ שוֹ נִ י" -
כב
רעדן מיטן מויל ,נאר דורך 'דיבור'!
דער רבי האט געזאגטכג " :מען קען פארשפרעכן א ביקס זי זאל נישט שיסן!".
דער דיבור האט אזא מין כח אז מען קען פארשפרעכן -עס גייט ארויס די פייל -
עס זאל מיך נישט טרעפן ,עס זאל מיך נישט שאטן ,אפילו עס גייט שוין ארויס!
דער רבי ברענגט אין דער מעשה פון דעם זעקסטן טאגכד" :נאר איידער די פייל
האט יענעם געטראפן קאן ער זי קריק ציהען? (האט ער געענטפערט ):אפילו די פייל
טרעפט שוין יענעם ,קאן איך זי אויך צוריק ציהען" .אפילו עס האט שוין יענעם
געטראפן ,די פייל איז שוין אריין אין אים ,האט דער 'דיבור' אזא מין כח ,אז עס ציהט
ארויס דער פייל.
דער 'דיבור' האט א כח אז די פייל זאל נישט טרעפן ,און אז זי האט געטראפן ,אז
מען זאל קענען ארויסנעמען קריקכה .די פיילן נעמען זיך אלץ פון 'שלא כסדר'.
דערציילט דער רבי א מעשה מיט א מלך" :די בת מלך איז געווען ביי אים ( -המלך
האכזר) ,און זי איז אנטלאפן פון אים ,און ער האט איר נאכגעיאגט ,און ער האט
אריינגעשאסן אלע צען ערליי פיילן ,און אלע סמים ,און זי איז געבליבן חלשות ,און
איך הייל זי".
עס גייט דאך איבער אויף דער וועלט .אידן ווערן נקרא בשם 'בת 'כו .זי איז
אריינגעפאלן ביי דעם יצר־הרע ,דעם מלך אכזר ,און זי איז אנטלאפן פון אים ,און ער
כב ע יין ליקוטי מוהר"ן סי' י"ט אות ה' ,בא"ד וז"לַ :
"חם לִּ ִּ ּבי ְ ּב ִּק ְר ִּ ּבי וְ כוּ' ,דִּּ ַ ּב ְר ִּּתי ִּ ּבלְ שוֹ נִּ י"ֶ ,ש ְּמ ָק ֵרר
ֲח ִּמימוּתוֹ ְ ּב ִּדבּ וּר ֶשל לְ שוֹ ן ַה ּק ֶֹדשּ ִּ ,ב ְב ִּחינַ ת" :זֹאת ַה ּ ַפ ַעם ֶע ֶצם ֵמ ֲע ָצ ַמי"'ִּ ,מ ָּכ אן ֶש ִּּנ ְת ָק ְר ָרה ַד ְע ּתוֹ ְ ּב ַח ָ ּו ה'
( ְי ָבמוֹ ת ס"ג).
כג חיי מוהר"ן אות תל"ח.
כד עיין סיפורי מעשיות מעשה י"ג ,יום ו'.
כה עיין ליקוטי הלכות הל' ראש השנה ה"ו אות ד' :יֵ ש ִּח ִּ ּצים דִּּ ְק ֻּד ּ ָש ה ִּ ּב ְב ִּחינַ ת ְּכ ִּח ִּ ּצים ְ ּביַ ד ִּ ּגבּ וֹ ר וְ כוּ',
ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּ ְת ִּפ ָ ּל ה ֶש ִּע ָ ּק ָר ּה ַ ּב ֲע ָש ָרהֶ ,ש ִּהיא ְ ּב ִּחינַ ת דְּ ִּריכַ ת ַה ֶ ּק ֶש ת ֶש ּמוֹ ִּציא ִּח ִּ ּצים ֶש ֵהם דִּּ בּ ו ֵּרי ַה ּ ְת ִּפ ָ ּל הְּ ,
(כמוֹ
ימנָ ם קש"ת. ֶש ּ ְמ ב ָֹאר ְ ּב ִּס ָימן פג ְ ּבלִּ ּקו ֵּטי ִּּת נְ יָ נָ א) .וְ זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת ַה ְּת ִּקיעוֹ ת ֶש ִּּס ָ
כו עיין שמות רבה נב ,ה; שיחות הר"ן אות רע"ג.
יב | _____________________________________________________ טעם זקנים
איז זי נאכגעלאפן ,איז זי אוועקגעלאפן צו דעם וואסעריגן שלאס ,די תורה הקדושה,
און דארטן שטייט זיכז.
דער שלאס איז אזוי ווי וואסער .א שלאס פון וואסער מיינט מען ,אז מען וועט
אריינגיין ,וועט מען דערטרונקען ווערן .דער יצר־הרע רעדט אזוי איין דעם מענטשן,
אז מען וועט צוגיין צום דרך התורה ,צום אמת ,וועסטו גארנישט קענען אויסהאלטן,
אזוי ווי אין וואסער ,דו וועסט דערטרונקען ווערן ,דו וועסט גארנישט קענען
אויסהאלטן.
און דארטן איז דא צען מויערן ' -עשרת הדברות' .און אז ער זעהט טאקע אז זי
שטייט דארטן ,הייסט ער ארויסשיסן.
די גמרא זאגטכח ,ער לאזט אפ אלעס און ער נעמט זיך נאר צו אידן ,ער נעמט זיך
צו די תלמידי חכמיםכט.
ווארום דער וואס וויל נישט אזוי טראכטן פון דעם תכלית -וואס ארט אים? גיי זיי
א שיינער איד ,א שטריימל מיט ווייסע זאקן מיט אלעס ,ער ווערט נישט נתפעל ,ער
שרעקט זיך נישט ,דאס ארט אים נישט ,דאס ארט אים גארנישט .אים ארט נאר א איד
וואס וויל אינזין האבן דעם תכלית ,ער וויל טראכטן פון דעם תכלית ' -עס איז דאך א
'שלא כסדר' ,ער איז דאך א שונא ,ער איז נחשים ועקרבים!'.
יענער קוקט אים אן גאר משוגע' ,וואס ווילסטו ,ווער טשעפעט דיך -ווער? גיי
טוה ,וואס מאכסטו זיך משוגע -וואס?'.
כז עיין ליקוטי הלכות הל' תולעים ה"ד אות ב'.
כח סוכה נב.
כט עיין ליקוטי הלכות הל' תולעים ה"ד אות ב' :וְׁ הוּא ִּצ ָּּוה לִּ ירוֹ ת אוֹ ָּת ּה ְׁ ּבכָּ ל ָּה ֲע ָּשֹ ָּרה ִּמינֵ י ִּח ִּ ּצים .זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת
יהם ע ֶֹצם ַה ִּה ְת ַ ּג ְ ּב רוּת וְ ַה ִּה ְת ָ ּגרוּת ֶש הוּא ִּמ ְת ָ ּג ֶרה ְ ּביוֹ ֵתר ְ ּב ַתלְ ִּמ ֵידי ֲחכָ ִּמים ָהעוֹ ְס ִּקים ַ ּב ּתוֹ ָרה ֶש ֲעלֵ ֶ
יח ָּּכל ָּהעוֹ לָּ ם וְׁ ֵאינוֹ ִּמ ְׁת ָּ ּג ֶׁרהִּמ ְת ַ ּג ְ ּב ִּרים ַה ּ ְמצוּלוֹ ת יָ ם ְ ּביוֹ ֵתרַּ ,כ ָ ּידו ַּע ,וּכְׁ מוֹ ֶׁש ָּא ְׁמר ּו ַר ּבוֹ ֵתינ ּו זַ "ל ֶׁשהוּא ַמ ִּּנ ַ
"כייח ָּּכל ִּי ְׁשֹ ָּר ֵאל וְׁ ֵאינוֹ ִּמ ְׁת ָּ ּג ֶׁרה ֶׁא ָּ ּל א ַ ּב ַּתלְׁ ִּמ ֵידי ֲחכָּ ִּמיםְּׁ ,כמוֹ ֶׁש ָּּכתוּבִּּ ,
ֶׁא ָּ ּלא ְׁ ּב ִּי ְׁשֹ ָּר ֵאל .וְׁ ֹלא עוֹ ד ֶׁא ָּ ּלא ֶׁש ּ ַמ ִּּנ ַ
ִּהגְׁ דִּּ יל לַ ֲעשוֹ ת"ֶׁ ,ש ּ ָּפ ַשט יָּ דוֹ ַ ּב ְׁ ּגדוֹ לִּ ים .וְ זֶ ה ּו ְ ּב ִּחינַ ת ָּכל ָה ֲע ָשֹ ָרה ִּמינֵ י ִּח ִּ ּצים ֶש ָּז ַרק לְ ַה ַ ּבת ֶמלֶ ְך ֶש ָ ּב ְר ָחה לְ תוֹ ְך
ַהחוֹ מוֹ ת ֶשל ַמיִּ םַ ,ה ְינ ּו ֶש ָ ּז ַרק ָ ּב ּה ָּכל ִּמינֵ י ַא ְר ִּס ִּ ּיים ָר ִּעים ֶש ֵ ּיש לוֹ ,וְ ִּה ְת ַ ּג ֵ ּב ר ְ ּבכָ ל כּ ֹחוֹ ָתיו ְ ּבכָ ל ְ ּב ִּחינַ ת
ָה ֲע ָשֹ ָרה ִּּכ ְת ִּרין דִּּ ְמ ָס ֲאבו ָּתא ְּכנֶ גֶ ד ַה ֶּנ ֶפש ֶשל ַה ַּתלְ ִּמיד ָחכָ ם ַהבּ וֹ ַר ַחת לְ תוֹ ְך ַה ּתוֹ ָרה.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | יג
מיר זאגן אין דער שירה" :אמר אויב" -ער זאגט" ,ארדוף ,אשיג" -איך וועל אים
נאכיאגן ,איך וועל אים כאפן .ווער איז דער 'אויב'? ווער זאגט דאס?! און (לעומת זה)
"נשפת ברוחך" ,ווער איז דער 'רוחך'? דער 'רוח הצדיק'!
דער 'אויב' זאגט' ,ארדוף אשיג' ' ,איך וועל אים נאכיאגן ,איך וועל אים כאפן' ,און
ער כאפט .און דער צדיק ,ער איז דער "איש אשר רוח בו" .משה רבינו האט געזאגט
צום אויבערשטןל ,ער דארף נסתלק ווערן ,ווער וועט זיין" ,מי יוציאם?"" ,איש אשר
לא
רוח בו" ,נאר דער 'רוח הצדיק'!
דאסֵאיזֵהיינטֵדערֵוועג
עס איז שוין זיבן טאג אין חודש אלול ,יעדער איינער ווייסט דארטן זיינע מכות וואס
ער האט אין זיך ,זיינע חסרונות וואס ער האט ,דארף מען דאך זעהן דאס אויסהיילן,
איז נאר מיטן 'דיבור'' ,רעדן צום אויבערשטן' ,און נאכאמאל און נאכאמאל און
נאכאמאל.
און טאמער די עוולה וואס ער האט איז נאר ביי זיך און קיינער ווייסט נישט ,יענער
האלט אז איך בין א צדיק; אבער וואס קומט מיר אויס דערפון? איך ווייס דאך אבער
יא ,איך ווייס דאך ביי זיך אז איך בין צעקלאפט אויף שטיקער! דאס גרויסקייט פון
'דיבור' ,רעדן צום אויבערשטן דיבורים און אלעס דערציילן דעם אויבערשטן.
דער רבי רעדט אז מען דארף זיין אן 'עקשן גדול בעבודת ה''לב ,דאס מיינט דער רבי
אלץ אינעם 'דיבור' ,דער עיקר עקשנות איז נאר אין תפילהלג.
ל במדבר כז ,יח.
לא עיין ליקוטי מוהר"ן סי' ח' אות ב'; סי' י' אות ה'; שם תניינא סי' ח' אות ח'.
לב ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' מ"ח.
לג עיין ליקוטי הלכות הל' תפילין ה"ה אות מ"גִּ :ע ַ ּק ר ַע ְק ָשנוּת ְ ּביוֹ ֵתר ְצ ִּריכִּ ין ִּ ּב ְת ִּפ ָּל ה וְ ַת ֲחנוּנִּ ים וְ ָה ִּע ָ ּקר
יחה ֵ ּבינוֹ לְ ֵבין קוֹ נוֹ ַאף ַעל ּ ִּפי ְ ּב ִּשֹיחוֹ ת ֶשל ִּה ְתבּ וֹ ְדדוּת ִּּכי ְצ ִּריכִּ ין לְ ִּה ְת ַח ֵ ּז ק ְמאד לְ ַה ְרבּ וֹ ת ְ ּב ִּה ְתבּ וֹ ְדדוּת וְ ִּשֹ ָ
יח ִּּכי לא ָבזָ ה וְ לא ִּש ַ ּקץ ֱענוּת ָענִּ י ַאף ַעל ּ ִּפי ֶש ָראוּי ֶש ִּּת ְהיֶ ה ְ ּב ֶד ֶר ְך ִּע ֵ ּקש ו ְּפ ַתלְ ּתל ַּכ ָּמה ּ ְפ ָע ִּמים ְ ּבלִּ י ַט ַעם וָ ֵר ַ
לְ ַבזּוֹ תוֹ וּלְ ַש ְ ּקצוֹ ַאף ַעל ּ ִּפי כֵ ן ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ָמלֵ א ַר ֲח ִּמים ְ ּבכָ ל ֵעת.
יד | _____________________________________________________ טעם זקנים
וואס הייסט אן 'עקשן'? נאכאמאל און נאכאמאל און נאכאמאל ,כאטש איך זעה
לד
נישט ארויס קיין שום - -
די אלע גדולים וואס האבן געמאכט אזוי גוט ,איז ווייל זיי זענען געווען עקשניםלה;
נאר פריער איז געווען ,פארן רבי'ן ,זענען זיי געווען עקשנים מיט תעניתים וסיגופים;
און דער רבי זאגט -דאס נישט; דו דארפסט נישט קיין תעניתים ,דו דארפסט נישט
סיגופים ,עס און טרינק און האב אויף זיך רחמנות.
[רבי נתן] האט אזוי געזאגט" :אז עס מאכט זיך א תענית ,זאל מען עס כאפן ווי
א לעקאכל!".
מיר האבן דאך תעניתים ,מיר האבן תעניתים וואס מיר זענען מחוייב צו פאסטן;
באלד גייט 'עשרת ימי תשובה' ,האט אונז דער רבי געזאגט מען זאל פאסטן ביז א
האלבן טאגלו; און ערב ראש השנה ,און די ערשטע טאג סליחות ,עס איז דא טעג וואס
ביז נאך א האלבן טאג זאל ער נישט עסן.
נאך א זאך ,רבי נתן ברענגט אין א הלכה אויף תורה ס"בלז ,דער רבי האט זייער
מזהיר געווען מען זאל נישט עסן און נישט טרינקען פארן דאווענען .זאגט רבי נתן ,דאס
איז א תענית שעות.
דער רבי זאגט ,ווי אזוי איז מען מעלה דעם 'דיבור'? דורך 'תענית' .זאגט רבי נתן,
דערפאר האט דער רבי אזוי מזהיר געווען מען זאל נישט עסן און נישט טרינקען פארן
דאווענעןלח ,ווייל דאס איז א תענית שעות ,אזוי איז מען מעלה דעם 'דיבור' ,דאס איז
אויך א בחינת תענית.
יך לִּ ְהיוֹ ת ַע ְק ָשן ָ ּגדוֹ ל ָ ּבזֶ ה ְמאֹד ְמאֹדֶ ,ש ַאף ַעל ּ ִּפי ֶש ִּּנ ְד ֶמה לוֹ ֶשדְּ ָב ָריו ֵאינָ ם לד עיין ליקוטי הלכות שם :וְ ָצ ִּר ְ
מוֹ ִּעילִּ ים ְּכלָ ל ,וְ הוּא ָרחוֹ ק ִּמדְּ ָב ָריו ְמאֹדִּּ .כ י זֶ ה יָ ִּמים וְ ָשנִּ ים ֶש עוֹ ֵסק ָ ּבזֶ ה וַ ֲע ַד ִּין ֹלא ּ ָפ ַעל ְּכלָ לַ .אף ַעל ּ ִּפי כֵ ן
יך לִּ ְהיוֹ ת ַע ְק ָשן ָ ּגדוֹ ל ָ ּבזֶ ה ְּכ מוֹ ָה ַע ְק ָשן ַמ ּ ָמש ֶשעוֹ ֶשֹה ַהדָּ ָבר ְ ּבלִּ י שוּם ַט ַעםֵּ ,כן ְצ ִּריכִּ ין ַ ּב ֲעבוֹ ַדת ה'. ָצ ִּר ְ
לה כמבואר בליקוטי מוהר"ן שם.
לו עיין ליקוטי הלכות הל' ראש השנה ה"ב אות ח' :וְ זֶ ה ֶש ָּנ ֲהג ּו ָהעוֹ לָ ם ַעל ּ ִּפי ְ ּגדוֹ לֵ י עוֹ לָ ם ֶש ּל ֹא לְ ִּה ְת ַענּוֹ ת
ַ ּב ֲע ֶש ֶרת ְי ֵמי ְּתשו ָּבה ִּּכי ִּאם ַעד ַא ַחר ֲחצוֹ ת וְ ַא ַחר ָּכ ְך אוֹ כְ לִּ ין ,וְ כֵ ן ָש ַמ ְע ִּּתי ֵמ ַר ֵ ּבנ ּו זַ "ל ֶש ֵּכן ָראוּי לִּ נְ הֹג.
לז ליקוטי הלכות הל' השכמת הבוקר ה"ג אות ה'.
לח עיין שיחות הר"ן אות רע"ז.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | טו
ביי די וועלט -ווי קען דאס זיין אז מען זאל פארן דאווענען נישט נעמען קיין גלאז
טיי ,און נאך אזעלכע זאכענישן נאך מער ווי טיי?!
דער רבי זאגט ' -ניין!' דאס איז אויך א בחינת תענית.
דער רבי ברענגט אין "ספר המידות"לט " :דער טאג וואס א מענטש טוט תשובה איז
'למעלה מן הזמן' ,און אויך יום כיפור איז 'למעלה מן הזמן'" .קומט אויס ,א טאג וואס
א מענטש טוהט תשובה איז א בחינת יום כיפור ,למעלה מן הזמן ,דאס איז א מין כח.
נאר וואס איז די תשובה? רעדן פארן אויבערשטן דיבורים ,און האבן א גוטן חבר,
דאס איז דער 'דרך תשובה' ,דאס איז דער נייעס ( -חידוש) פונעם רבי'ן .דער רבי האט
מודיע געווען אז די זאך איז נישט זיך פארלייגן מיט 'תעניתים וסיגופים'.
עס שטייט אין "חיי מוהר"ן"מ ,דער רבי האט געזאגט" :איידער דער זאך קומט -
קען מען זיין ָאן דער זאך; אז דער זאך איז שוין דא -קען מען שוין נישט זיין ָאן
דער זאך!".
איידער דער רבי איז געקומען ,האט מען געקענט זיין טאקע דורך 'תעניתים
וסיגופים' אויך ,אבער אז דער רבי איז געקומען ,קען מען שוין נאר דורך 'תורה ותפילה'.
דערֵבריווֵצוםֵ"תולדות" ֵ
אינ'אמת'ן ,די זאך איז נאך פון דעם בעל־שם הקדוש; א בריוו איז דא וואס דער
בעל־שם שרייבט צום "תולדות" ,ער רופט אים מיט געוואלדיגע שבחיםמא" :אזוי ווי
לט ערך 'תשובה' חלק שני ,אות א'.
מ אות רצ"ט ,וז"לַ ּ :פ ַעם ַא ַחת דִּּ ֵ ּב ר ִּע ּ ִּמי ֵמ ִּענְ יָ ן ֶש ִּאי ֶא ְפ ָש ר לִּ ְהיוֹ ת ִּאיש ָּכ ֵש ר ֶ ּב ֱא ֶמת ִּּכי ִּאם ְּכ ֶש ּ ִּמ ְת ָק ְר ִּבין
לְ ַה ַ ּצדִּּ יק ָה ֱא ֶמת ֶש ַ ּבדּ וֹ רָ .ענָ ה וְ ָא ַמר ק ֶֹדם ֶש ִּּנ ְמ ָצא ַה ַ ּצדִּּ יק ָה ֱא ֶמת ָ ּבעוֹ לָ ם ְיכוֹ לִּ ים לְ ִּה ְת ָק ֵרב לְ ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך
ֵמ ַע ְצמוֹ ֲ .א ָבל ַא ַחר ֶש ְּכ ָבר נִּ ְמ ָצא ַה ַ ּצדִּּ יק ָה ֱא ֶמת ָ ּב עוֹ לָ ם ִּאי ֶא ְפ ָשר לְ ִּה ְת ָק ֵרב לְ ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ֶ ּב ֱא ֶמת ְ ּבשוּם
יש ֶׁמער ַאז ֶׁס ע א ֶֹפן ִּּכי ִּאם ְּכ ֶש זּוֹ כִּ ין לְ ִּה ְת ָק ֵרב ֵאלָ יו( .וְ ָא ַמר ְ ּבזוֹ ַה ָּלשוֹ ןַ ,איי ֶׁסע ִּאיז פַ אר ַהאנֶׁ ין ֶׁע ּ ֶׁפ עס ַאזַ ְׁ
אך ֶׁקען ֶׁמען וְׁ כוּ' נִּ ְׁ
יידן ֶׁמען ִּאיז זִּ ְׁיך צ ּו ִּאים ְׁמ ָּק ֵרב).
ערש נִּ יט זַ יין ֵאיין ְׁיהוּד ַס ְׁ
ִּאיז שוֹ ין פַ אר ַהאנֶׁ ין ֶׁקען ֶׁמען ַאנְׁ ֶׁד ְׁ
מא מובא בספר שבחי בעש"ט ,וזל"ש :ויש תחת ידי אגרת ששלח הבעש"ט להרב ,וזה לשון ההעתק
שנכתב בעבר האגרת" :מק' מעזיבוז לק' נעמרוב רבתא ,הני מילי בכתבא רצוא ושוב כמראה הבזק
מראה הכהן אב"ד דק"ק הנ' מעוז ומגדל הרב המופלא עושה פלא החכם הכולל מ' יוסף הכהן אב"ד
טז | _____________________________________________________ טעם זקנים
איך האב געהערט אז דו ווילסט זיך מאכן א וועג פון תעניתים וסיגופים ' -לא באלה
חלק יעקב' ,נישט דאס איז דער וועג ,נאר דו זאלסט זיך מדבק זיין אין די אותיות
התורה ,וועסטו פילן אזא מין ליכטיגקייט ,אזא מין אור" -א גאנצער בריוו פונעם בעל־
שם הקדוש צום "תולדות".
דער "תולדות" איז געווען א געוואלד ,ער האט געהייסן "רבי יעקב יוסף" .עס איז
דא א ווארט פונעם בעל־שם" :רבונו־של־עולם ,איך זאל מער נישט געווען קומען
אין דער וועלט נאר ברענגען דיר אזא מין יאסעלע ,איז שוין כדאי!" -אויף דעם
"תולדות"מב .ער איז געווען געוואלדיג גרויס ,ער איז געווען א געוואלד.
דער רבי האט איינמאל געזעהן דעם "תולדות" ,האט ער געדאנקט דערויף דעם
צדיק וואס ער האט אים צוגעהאלטן ער זאל קענען פארן ,האט ער געזעהן דעם
"תולדות"מג.
האט ער אים אנגעזאגט אין א בריוו" :איך האב געהערט דו ווילסט זיך מאכן א וועג
פון תעניתים וסיגופים -ניין ניין ,גיי אוועק דערפון ,נישט דאס איז דער וועג".
דק"ק הנ"ל" .זה לשון האיגרת" :ל יד אהובי א"נ הרב המאור הגדול ,פטיש החזק ,עמוד הימיני ,המפורסם
בחסידות ,החכם השלם המופלא עושה פלא ,הנצמד בקירות לבי דבוק מאח לי ,כבוד מוה"ר יוסף הכהן
נ"י .הנה גלילות יד קדשו קבלתי וראיתי ראיה אחת בשתי שורות העליונות ושם נאמר שרוּם מעלתו
אומר כאילו מוכרח להת ענות .ותרגז בטני מקול הקורא .והנני מוסיף בגזירות עירין ובצירוף קוב"ה
ושכינתיה לבל יכנס עצמו ח"ו בזה ,כי זה מעשה מרה שחורה ועצבות ואין השכינה שורה לא מתוך
עצבות רק מתוך שמחה של מצוה כאשר ידוע לרום מעלתו דברים שלמדתי כמה פעמים ,והיו הדברים
האלה על לבבו .ועל דבר סעיפי מחשבותיו המביאים אותו לזה איעצך ויהי אלקים עמך גיבור החיל,
בכל בוקר ובוקר בעת לימודו ידבק עצמו באותיות בדביקות גמור לעבודת בוראו ב"ה וב"ש ואז ימתיקו
הדינים בשורשן ויקיל מעליו הדינין .ומבשרך אל תתעלם ח"ו להתענות יותר מהחיוב ומהצורך ואם
שמע תשמ ע לקולי ויהיה אלהים עמך ובזה אקצר ואומר שלום מנאי הדוש"ת נאום ישראל בעש"ט".
גם עיין תולדות יעקב יוסף פר ' ויצא אות י''א :קבלתי ממורי שעיקר עסק תורה ותפלה שידביק את עצמו
אל פנימיות רוחניות אור אין סוף שבתוך אותיות התורה והתפלה ,שהוא נקרא לימוד לשמה ,שבזה אמר
ר' מאיר (פ"ו דאבות ,מ"א) כל העוסק בתורה לשמה זוכה לדברים הרבה ומגלין לו רזי תורה וכו' ,ר"ל שידע
עתידות וכל מאורעותיו מתוך התורה ,וידע איך יתנהג בתורה ועבודת השם יתברך ,ומלבד מה שרואה
עולמות של מעלה ,וכהנה שמעתי מפי מורי ודפח"ח.
מב עיין אמרי פנחס שער ט' אות כ'.
מג עיין שיש"ק (חדש) ח"א אות י"ח.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | יז
אינ'אמת'ן ,דער גאנצער וועג פונעם רבי'ן איז גאר דער וועג פון דעם בעל־שם
מד
הקדוש!
אין דער וועלט -יעדער איינער זאגט אז דער בעל־שם איז ביי אים -זיי האבן דעם
בעל־שם; זיי זאגן " -דער דרך פונעם בעל־שם איז ביי אונז"; איי דער בעל־שם האט
דאך געדאוונט ותיקיןמה -און מיר דאווענען דאך דארטן נאכן זמן? גארנישט -דער
בעל־שם איז ביי זיי.
אינ'אמת'ן ,אז מען קוקט אין "צוואת הריב"ש" די אלע זאכן ,עס איז פונקט אזוי ווי
דעם רבי'נס וועג .אפילו אין "תולדות" ,מען קען קוקן אין "תולדות" -איז נאר דער
וועג פון רבי'ן ,תורה מיט תפילה ,מיט ישוב הדעת פארן אויבערשטן ,זיך מיישב זיין.
איינמאלֵאןֵאמת'ערֵישובֵהדעת ֵ
ַ
דער רבי זאגט אין תורה קי"במו'" :והמשכיל המבין' - -ער זאל כאטש רעדן איין
דיבור אמת!".
אז דער מענטש וויל ארויסכאפן א 'דיבור אמת' אין זיין לעבן ,וואס אט דער 'דיבור
אמת' דאס וועט דיר מאכן אזוי ליכטיג ,עס וועט דיר מאכן א שינוי אינעם גאנצן - -
אז דו וועסט האלטן אין איין רעדן ,וועט דער אויבערשטער דיר העלפן אז דו וועסט
ארויסכאפן דעם 'דיבור אמת' -איינמאל אין לעבן א 'דיבור אמת'!
קומט אויס' ,כל ימיו' האט ער מתפלל געווען אלץ וועגן דעם דיבור אמת'.
מען דארף זיך (אסאך) מייש ב זיין פארן אויבערשטן ,וועט ער ארויסכאפן אמאל אן
אמת'ן 'ישוב הדעת'; אז ער וועט האבן אלעמאל 'ישוב הדעת' ,וועט ער ארויסכאפן
אן אמת'ן 'ישוב הדעת' ,וואס אט דער 'ישוב הדעת' באמת -אט דאס איז עס!
מד עיין הקדמת ספר השתפכות הנפש.
מה עיין צוואת הריב"ש :יזהר להיות התפ לה בין בקיץ בין בחורף קודם הנץ החמה ...ובעל שם ז"ל היה
מדקדק גדול על זה.
מו וזל"ש :וְ ַה ּ ַמ ְשֹ ִּּכיל ַה ּ ֵמ ִּבין יֵ ש לוֹ לְ ִּה ְת ּ ַפ ֵּלל ָּכל יָ ָמיוֶ ,ש ִּ ּיזְ ֶּכה ּ ַפ ַעם ֶא ָחד ָּכל ְי ֵמי ַח ָ ּייו ,לְ ַד ֵ ּבר דִּּ בּ וּר ֶא ָחד ֶשל
ֱא ֶמת לִּ ְפנֵ י ה' ָּכ ָראוּי.
יח | _____________________________________________________ טעם זקנים
אז דו וועסט מרבה זיין אין דער זאך ,וועט דער אויבערשטער דיר העלפן אז דו
וועסט ארויסכאפן אן אמת'ן ישוב הדעתמז.
דיֵרוסישעֵחסידים ֵ
דער רבי האט זייער מזהיר געווען אויף שמחה .דער רבי זאגטמח" :מצוה גדולה
להיות בשמחה תמיד!".
איי ,דא רעדט מען אז מען דארף זעהן פירן א 'ישוב הדעת' ,און דא רעדט מען פון
'שמחה'? ווייל עס קומט אויס פון רבי'ן אז א ן שמחה קען מען גארנישט זיך צורירן צו
קיין שום זאך ,ווארום דער עיקר איז דאך אז דער מח זאל מיך פירן ,דער מח זאל זיין
איבער מיר.
דער רבי זאגטמט' ,שמחה' איז 'חירות' ,און דעמאלט פירט אים דער מח .א מענטש
אז ער איז בשמחה ,איז דער מח א מח ,ער קען פירן דעם מח ווי ער וויל ,ער קען זיך
מיישב זיין ,פירן א געדאנק ווי ער וויל ,ער קען זיך מעמיק זיין אין א געדאנק ,מעמיק
זיין אין אן ענין .אויב ער וועט נישט זיין בשמחה ,קען ער בשום אופן נישט האלטן דעם
געדאנק ,דער געדאנק לויפט אוועק ,ער האלט זיך נישט.
ווי אזוי קען איך אים צובינדן? דורך 'שמחה'; אז ער איז בשמחה ,האט ער א מח
און ער קען זיך מעמיק זיין ,ער קען טראכטן.
דארטן אין רוסלאנד ,די רוסישע אידן זענען נישט געווען ווי די פוילישע .א פוילישער
איד איז געווען ברענעדיג ,פלאקערדיג .א רוסישער איד איז געווען מער מיט א צמצום.
די רוסישע חסידים זענען געווען נאר מיט 'ישוב הדעת' ,נישט רעש'יג.
מז עיין שיחות הר"ן אות מ"ז.
מח ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' כ"ד.
מט ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' י'ַ :מה ּ ֶש ָהעוֹ לָ ם ְרחוֹ ִּקים ֵמ ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך וְ ֵאינָ ם ִּמ ְת ָק ְר ִּבים ֵאלָ יו ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ,הוּא
ַרק ֵמ ֲח ַמת ֶש ֵאין לָ ֶהם ִּי ּשוּב ַהדַּ ַעת ,וְ ֵאינָ ם ְמיַ ּ ְש ִּבין ַע ְצ ָמן ַ ...א ְך דַּ עֶ ,ש ַעל ְי ֵדי ָמ ָרה ְשחוֹ ָרה ִּאי ֶא ְפ ָשר
לְ ַהנְ ִּהיג ֶאת ַה ּמ ַֹח ִּּכ ְרצוֹ נוֹ ,וְ ַעל ֵּכן ָק ֶש ה לוֹ לְ יַ ּ ֵש ב דַּ ְע ּתוֹ ַ .רק ַעל ְי ֵדי ַה ּ ִּשֹ ְֹמ ָחה יוּכַ ל לְ ַהנְ ִּהיג ַה ּמ ַֹח ִּּכ ְרצוֹ נוֹ ,
וְ יוּכַ ל לְ יַ ּ ֵש ב דַּ ְע ּתוֹ ִּּ ,כי ִּשֹ ְמ ָחה הוּא עוֹ לָ ם ַה ֵחרוּת.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | יט
דאס ישוב הדעת וואס דער מענטש דארף האבן איז נאר דווקא דורך שמחה .דארף
מען בעטן דעם אויבערשטן עס זאל זיין טאקע אזוי.
וואס מיינט דער רבי אז עס גייט אים 'שלא כסדר'? דאס קען זיין אמאל א 'ריבוי
אור' אויך; ער דארף זיך מצמצם זיין.
און ווידער דארף עס זיין מער 'בהצנע לכת'; וואס דער מענטש קען זיך מער
פארבאהאלטן מיט זיין 'טוב' ,האט עס אין זיך מער 'אמת' און מער 'שלימות' .וואס ער
קען זיין מער 'בהצנע לכת' האט עס מער שלימות .אז א מענטש טוהט עפעס א גוטע
זאך ,זאל עס ממש זיין ביי אים אזוי ווי אוועקגעלייגט .שוין.
עס איז דא א טייטש" :כי זוכר כל הנשכחות "נ -דאס וואס איך פארגעס -
געדענקט מען דאס אויבן; אבער אז איך טוה עפעס א זאך ,און שוין -ווע ווע ווע (-
נא
ער מאכט שוין עפעס א זאך דערפון) ,איז אויבן -שוין...
אז דו האסט אפגעטוהן -פיין ,דו קענסט זיין פרייליך דערמיט; אבער אוועקגעלייגט
-שוין ,ווייטער; מען דארף נישט אזוי וויסן ,פארגעס ,מאך נישט קיין געשעפטן
דערמיט ,אזוי האט עס אויבן א חשיבות.
ערֵדארףֵנישטֵקייןֵגילויֵאליהו ֵ
עס איז געווען א בעל־שם וואס ער האט געהייסן "רבי אדם" ,פאר דעם בעל־שם.
און דער טאטע פון "רבי אדם" דאכט זיך מיר איז געווען א צפת'ער.
דער טאטע פון "רבי אדם דער בעל־שם" האט געטוהן עפעס א מצוה ,איז אויבן
געווארן א רעש פון דער מצוה ,און קיינער ווייסט נישט פון דער מצוה ,אין דעם דור
ווייסט נישט קי ינער פון דער מצוה ,און די מצוה איז א שטארקע מצוה און קיינער
ווייסט נישט פון דעם ,אזוי עס איז געווען פארבאהאלטן.
נ תפילת מוסף של ראש השנה -סדר זכרונות.
נא עיין דברי שמואל (ניקלשבורג) על ראש השנה.
כ | _____________________________________________________ טעם זקנים
איז געבליבן אז מען זאל אים אנשיקן 'אליהו הנביא' ער זאל מיט אים לערנען; נאר
וואס דען ,ער זאל אים זאגן וואספארא מצוה ער האט געטוהן.
איז געקומען צו אים אליהו הנביא ,ער זאגט אים ווער ער איז ,גאנץ פיין' ,איך וויל
מיט דיר לערנען יעדן טאג'; נאר וואס דען' ,וואספארא מצוה האסטו געטוהן? -זאג
מיר ,וועל איך קומען צו דיר אלע נאכט און לערנען מיט דיר תורה'.
"איך דארף נישט דו זאלסט לערנען מיט מיר ,און איך וועל דיר נישט זאגן וואספארא
מצוה איך האב געטוהן" -וועסטו נישט לערנען מיט מיר.
איז געווארן נאך מער א גרעסערער רעש דערפון ,א מענטש איז זוכה צו 'גילוי
אליהו' ,און מען זאגט אים אז ער וועט זוכה זיין צו האבן -אליהו וועט קומען צו אים
אלע נאכט מיט אים לערנען -דאס איז עפעס א קלייניקייט?! -נאר וואס דען ,זאג
אויס וואספארא מצוה דו האסט געטוהן ( -זאגט ער' ):אז דו וועסט נישט קומען -וועסטו
נישט קומען!'...
דעמאלט איז ארויס אויבן ,אזוי ווי ער איז אזא באהאלטענער ,וועט ער האבן א זון
וואס ער וועט שוין מאכן ליכטיג דער גאנצער וועלט .האט ער געהאט "רבי אדם דער
בעל־שם".
אזוי ווי ער האט זיך אזוי פארבאהאלטן פארן אויבערשטן ,וועט ער האבן אזא מין
זון וואס ער וועט מאכן ליכטיג.
(השואל :דעם בעל־שם האט געהאט זיינע כתבים?) יא ,מען זאגט אזוינב.
א מענטש דארף זעהן ,ווי ווייט ער קען זאל ער טוהן גוטע זאכן ,נאר מרבה זיין
בטוב; נאר וואס דען ,ווי ווייט ער קען זיך באהאלטן ,דארף ער באהאלטן; וואס ער
קען זיך מער באהאלטן דערמיט ,איז עס מער חשיבות.
נב עיין שבחי בעש"ט :איש אחד ונקר' שמו ר' אדם וממנו באו הכתבים להבעש"ט כי בא פ"א למערה
אחת ומצא שם כתבים שהם רזין וסתרין דאורייתא.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | כא
עס איז פארהאן אמאל א מענטש ,ער טוהט אמאל גוטע זאכן ,און ער אליין ווייסט
גארנישט דערפוןנג .ער קומט אהינצו 'דארטן' ,מיינט ער ער האט געבראכט אהינצו
גאנצענע זאכן וואס ער מיינט ,און דווקא די באהאלטענע זאכן וואס קיינער ווייסט
נישט -דאס מאכט מען אויבן א חשיבות -וואס ביי אים איז עס גאר(נישט) געווען.
דאס איז אויך די אייגענע ,מיט דער כח פון תפילה קען מען זיך פארבאהאלטן; מיט
ישוב הדעת צום אויבערשטן קען ער ארויסכאפן גרויסע זאכן -און עס זאל זיין 'בהצנע
לכת'.
עס שטייטנדָ " :מה ה' דוֹ ֵרש ִמ ְמ ָך" -וואס וויל דער אויבערשטער פון דיר? " ִּכי ִּאם
יך" ,דאס וויל דער אויבערשטערנה. ֲעשׂ וֹ ת ִּמ ְשפט וְ א ֲהבת חסד וְ ַה ְצנֵ ַע לֶ ֶכת ִעם ֱאל ֹ ֶק ָ
דער רבי ברענגט אין תורה ל"ב אין דעם אנדערן חלק (" -יש צדיקים גנוזים")ִ " :מגְ ַדל
עֹז ֵשם ה' בוֹ יָ רוץ ַצ ִדיק וְ נִ ְש ָגב"" .מגדל עוז שם ה'" -דא ספר' ,שם' איז בגימטריא
'ספר' ,דאס איז א 'מגדל עוז'" ,בו ירוץ צדיק" -דער צדיק לויפט אריין אין דעם מגדל,
דארטן ווערט ער פארשטעלט .די אמת'ע צדיקים זוכן נאר וואו זיי זאלן זיך
פארבאהאלטן ,נאר אז דער אויבערשטער וויל זיי זאלן ווערן נתגלה -ווערן זיי נתגלה,
אבער זיי זוכן נאר וואו זאל ער זיך באהאלטן.
עס איז דא א 'מגדל עוז'; "שם ה'" ' -דא ספר'; דארטן לויפט ער ,דארטן
פארבאהאלט ער זיך.
דער מענטש דארף זעהן מרבה זיין בעשיית הטוב ,מרבה זיין אין תורה ותפילה,
מצוות ומעשים טובים ,און זעהן ווי ווייט ער קען -עס זאל זיין נאר 'בהצנע לכת' ,נאר
דער אויבערשטער דארף וויסן ,ווער דארף וויסן דערפון?! פאר וועמען דארף איך
טוהן ,וועמען דארף איך געפעלן?!
נג עיין ליקוטי תפילות תפילה י"א :וְ ַת ַעזְ ֵרנִּ י ֶש ֲא ִּפ ּל ּו ְ ּב ָש ָעה ֶש ְּתזַ ֵּכנִּ י לַ ֲעשֹוֹ ת טוֹ בֶ ,ש ּל ֹא ֵא ַדע ֵמ ַע ְצ ִּמי ְּכלָ ל
לְ עוֹ לָ ם.
נד מיכה ו ,ח.
נה עיין ליקוטי הלכות הל' ראש חודש ה"ד אות ה' :וְ זֶ ה ְ ּב ִּחינַ ת ְצנִּ יעוּת ֶש ִּהיא ִּמדָּ ה טוֹ ָבה ְמאֹדְּ ,כמוֹ
ֹלק ָ
יךִּּ ,כ י ְצ ִּריכִּ ין ַעכְ ָשו ֶש ָא ְמר ּו ַרבּ וֹ ֵתינ ּו זִּ כְ רוֹ נָ ם לִּ ְב ָרכָ הֵ ,אין לְ ָך יָ ָפה ִּמן ַה ְ ּצנִּ יעוּתּ ְ .ב ִּחינַ ת וְ ַה ְצנֵ ַע לֶ כֶ ת ִּעם ֱא ֶ
ְ ּב ֶהכְ ֵר ַח לְ ִּה ְתנַ ֵהג ַ ּב ֲעבוֹ ַדת ה' ְ ּב ַה ְצנֵ ַע ו ְּבסוֹ ד ְּכ ֵדי ֶש ּל ֹא ִּי ְהיֶ הַ ,חס וְ ָשלוֹ םּ ְ ,ב ִּחינַ ת ִּרבּ וּי ָהאוֹ ר וְ ֻּי ְחזַ ר ַהכּ ֹל ֵאין
סוֹ ף וְ ֹלא ּתוּכַ ל לְ ִּה ְת ַ ּג ּלוֹ ת ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּ ַמלְ כוּת ְּכלָ ל.
כב | _____________________________________________________ טעם זקנים
הארעוועןֵזעכציגֵיארֵאויףֵשפלות
דער רבי אליין האט דאך דארטן געזאגטנו" :וואס האט מיר געטויגט דאס פירסום?!
דא האב איך 'בכל פסיעה' געפילט טעם גן עדן!".
"מיט די גרעזלעך -מיט זיי צוזאמען איז גוט פרום צו זיין!"נז.
איידער ער א יז געווארן רבי איז ער דאך יארן יארן געגאנגען נאר אין די וועלדער
און די פעלדער ,ער האט זיך מתבודד געוועזן.
'דא האב איך געפילט' ' - -וואס האט מיר געטויגט דאס פירסום?!'
נאר אז מען וויל פון אויבן אז ער זאל זיין -מחיה זיין דער וועלט ,העלפט דאך נישט,
איז מען שו ין אזוי מסבב אז ער זאל מוזן - -
איז אלץ א ראיה דערפון אז דער מענטש דארף זיך ציען דערצו (צו 'הצנע לכת')נח.
דאס איז א געוואלדיגער אמת ,דער אויבערשטער וויל נאר אמת -וואס דער
מענטש וויל נישט זיין 'טוב' זאל ווערן (נתפרסם).
מען דארף יא רעדן איינער מיט דעם אנדערן אין יראת שמים ,דאס איז א באזונדערע
זאך ,אבער אז איך האב אין זיך זאכן וואס איך כאפ ארויס דארטן אינמיטן טאג ,דארף
ער נאר זעהן עס זאל זיין פארבאהאלטן.
עס שטייט פון רבי דוד'ל לעלוב'ער א טייטשנטְ " :בלִ ִבי ָצ ַפנְ ִתי ִא ְמ ָר ֶת ָך לְ ַמ ַען לֹא
ֶא ֱח ָטא לָ ְך"ס' .אחטא' איז א לשון 'מינערן'; "איך פארבאהאלט ביי זיך אין הארצן,
כדי עס זאל נישט ווערן געמינערט ביי דיר!".
נו עיין חיי מוהר"ן אות ק"ז.
נז שיחות הר"ן אות קס"ג.
נח עיין שיחות הר"ן אות מ"ז; גם עיין חיי מוהר"ן אות קצ"ז.
נט מובא בספר ליקוטי דברי דוד (לעלוב).
ס תהלים קיט ,יא.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | כג
'בלבי צפנתי' ' -למען' אז עס זאל נישט ווערן ביי דיר געמינערט; אז איך וועל נישט
זיין פארבאהאלטן וועט עס ווערן ביי דיר געמינערט.
עס שטייטסא" :וְ ָהיִ ִ
יתי ֲאנִ י ו ְבנִ י ְשלֹמֹה ַח ָט ִאים"; 'חטאים' מיינט מען געמינערט.
דער רבי ברענגט אויךסב אז 'חטאים' איז א לשון געמינערט.
דאס וואס מען זיצט דארטן צוזאמען און מען רעדט דארטן (איז גוט) .אבער דאס
וואס א מענטש כאפט ארויס וואס ער דארף ארויסכאפן ,די נקודה הפנימית וואס א
מענטש דארף אין זיך האבן ,איז דער שלימות דערפון ,דער אמת דערפון ,איז נאר וואס
עס איז מער פארבאהאלטן; וואס עס איז מער פארבאהאלטן ,דאס וועט אים צופירן,
דאס איז ממש אינגאנצן זיין חיות -אינגאנצן זיין תקוה בעולם הזה ובעולם הבא איז די
זאך.
און דער בעל־דבר ווייסט דערפון ,וויל ער אז ער זאל זיך צעשפרייטן מיט דער זאך
און ארויסווייזן דער זאך.
ווייזט ער ארויס ,שוין ,האט עס שוין נישט דעם כח ,עס איז שוין נישט דאס ,ס'איז
שוין נישט פועל וואס עס דארף פועל זיין.
מען זאגט אויף רבי אברהם ר' נחמן'ס ,ער איז געווען א געוואלדיגער 'הצנע לכת'.
ווער ער איז געווען ביי אונז ,שוין די לעצטע יא רן זיינע ,ער איז שוין געווען קראנק ,איז
אויך געווען ,רוב היום האט מען נישט געוואוסט וואו ער איז.
האט מען געזאגט אויף אים" :אז א מענטש הארעוועט זעכציג יאר אויף תורה,
וואקסט ער אויס א למדן א גדול; א מענטש אז ער הארעוועט זעכציג יאר אויף
עניוות אויף שפלות ,וואקסט ער אויס ַאן עניו ושפל!".
"אז ער הארוועט זעכציג יאר אויף דער מידה פון עניוות ,וואקסט ער אויס אן 'עניו
ושפל'".
סא מלכים-א א ,כא .וברש"י שם :חטאים -חסרים ומנועין מן הגדולה.
סב עיין ליקוטי מוהר"ן סי' צ'.
כד | _____________________________________________________ טעם זקנים
ער (ר' אברהם ר' נחמן) איז אלט געווען ניין־און־זעכציג יאר .ער איז געבוירן געווארן
תר"ט און נפטר געווארן ע"ח.
(אחד הנוכחים :וואס הייסט ,מענטשן האבן נישט געוואוסט ווי אזוי ער הייסט? מען האט נישט געוואוסט
זיין נאמען?) הע הע ,ער איז געווען אזוי פארבאהאלטן .עס איז אבער פארט געווען אידן
(וואס האבן געוואוסט פון אים) .נישט אלע האבן געוואוסט וואס -( - -ער איז) ,ער האט נישט
גע טוהן קיין פעולות מען זאל וויסן פון אים .דער אויבערשטער האט רחמנות געהאט
אויף די אידן וואס זיי זענען יא געוואויר געווארן פון אים.
עס איז אסאך צדיקים דא וואס פארבאהאלטן זיך -און מען וויל פון אויבן מען זאל
וויסן פון זיי .אבער זיין 'טוב' וואס ער האט געהאט אין זיך ,דאס האט קיינער נישט
געוואוסט.
מען קומט זיך צונויף צוזאמען ,מען לערנט צוזאמען ,מען רעדט צוזאמען ,אבער די
נקודה וואס ער האט אין זיך ,דאס ווייסט מען נישט.
אונזערע לייט פלעגן זאגן" :מען דארף זיין א שטיק רבי אברהם מען זאל וויסן ווער
רבי אברהם איז!".
"מען דארף אליין זיין א שטיק רבי אברהם מען זאל וויסן ווער ער איז".
זיין הארץ צום אויבערשטן וואס ער האט געהאט אין זיך ,א מענטש זאל אפזיין
צענדליגער יארן ,אוועקגיין מוצאי שבת און קומען פרייטאג פארנאכט ,דאס איז דאך
נישט אזוי סתם.
מפקיר זיין דעם עסן מיט טרינקע ן מיט שלאפן מיט אלעס ,און דארטן וואקסן .ער
איז געווען ביי זיך ממש א שטיקל בלאטע ,א שטיקל בלאטע .דאס איז פון די גרויסע
זאכענישן אז א מענטש זאל אזוי הארעווען.
איך רעד דאך דא קעגן יעדן איינעם; דורכן כח פונעם רבי'ן קען מען דערצו אויך
זוכה זיין ,מען קען זוכה זיין מען זאל מאכן גוט ,און מען קען זוכה זיין מען זאל זיין
פארבאהאלטן אויך.
אפילו אז מען קומט זיך צונויף ,מען איז צוזאמען ,פונ דעסטוועגן קען מען זוכה זיין
אז מען זאל - -עס זיצן צוויי חברים ,ממש חברים ,און מען רעדט דאך צוזאמען ,און
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | כה
פונדעסטוועגן דער 'טוב' פון יעדן איינעם בפנימיות ווייסט נישט איינער פון דעם
אנדערן ,כאטש מען רעדט צוזאמען ,מען איז דאך מקבל איינער פון דעם אנדערן ,מען
איז מקבל ,אבער זיין 'טוב' וואס ער האט אין זיך זאל דער אנדערער -כאטש ער איז
זיין חבר -זאל ער אפילו גארנישט וויסן דערפון.
עס קען זיין אז יענער וועט זיך יא אנשטויסן ,יענער וועט יא זעהן .מיר האבן געזעהן
אזעלכע חברים וואס האבן זיך דערוואוסט ,אבער נישט דערפאר ווייל יענער האט
עפעס מגלה געווען דער זאך ,מפרסם געווען ,נאר מען האט געוואוסט ווייל דער
אויבערשטער האט געוואלט מען זאל וויסן ,אז מען זאל זיך אפלערנען פון אים אויך
אז ער האט אזעלכע גוטע זאכן.
דער רבי זאגט טאקע אין תורה כ"אסג" :להטיב מטובו לאחרים"" ,היושר לגלות
הסגולה לעם סגולה".
מן־השמים וויל מען דאך יא ,פירט מען שוין אזוי צו .אבער דער מענטש דארף האבן
אזא מין סארט גאנג אין זיך ,אז ער זאל מרבה זיין בעשיית הטוב וואס ער קען ,צדקה
און אנדערע זאכן ,דיבורים ,אלעס ,און נאר בעטן דעם אויבערשטן אז עס זאל נאר זיין
לה' ,נאר לה'' ,לה' לבדו'!
א געוואלדיגער אמת ליגט דערין; דער אויבערשטער איז טאקע משתוקק צו דעם
אמת!
'קטןֵוגדולֵשםֵהוא'
עס שטייט דארטן אין איובסדָ " :קטֹן וְ גָ דוֹ ל ָשם הוא" .רבי נתן האט געטייטשט אזוי:
"קטן וגדול" -ווער עס איז קליין און ווער עס איז גרויס" ,שם הוא" -וועט מען 'דארטן'
זעהן; 'דארטן' וועט מען וויסן ווער עס איז קליין און ווער עס איז גרויס.
סג אות י' ,וזל"ש :וְ כָ ל ֶא ָחד לְ ִּפי ְ ּב ִּחינָ תוֹ ַ ,מה ּ ֶש ֲחנָ נוֹ ַה ּ ֵש ם ֶש ַ ּיכְ נִּ יס ַה ּ ַמ ִּ ּקיף לִּ ְפנִּ ים וּלְ ָה ִּבין וּלְ ַחדֵּ ש ֵאיזֶ ה
יטיב ָד ָברַ ,ה ּי ֶשר ְמ ַח ֵ ּיב ֶש ְ ּיגַ ֶּלה וְ יַ כְ נִּ יס זֹאת ַה ֲה ָבנָ ה ֶשל ַה ְּס גֻּ ָּלהֶ ,ש ָהיָ ה ֶא ְצלוֹ ְסגֻּ ָּלהֶ ,ש ְ ּי גַ ֶּלה לְ ַעם ְסגֻּ ָּל ה וּלְ ֵה ִּ
ִּמ ּטוּבוֹ לַ ֲא ֵח ִּרים.
סד ג ,יט.
כו | _____________________________________________________ טעם זקנים
קעגן וואס רעדן מיר דא; ווייל דאס עיקר חשיבות פון א מענטשן איז דאך נאר
'אמת'; אויבן גלוסט מען נאר צום 'אמת'; דער רבי זאגטסה :א'מה ת'כלנה מ'למעלה
איז די ראשי תיבות 'אמ"ת'; און 'תכלנה' איז א לשון גלוסטן ' -כלתה נפשי'; למעלה
גלוסט מען נאר צום אמת.
קומט דאך אויס ,וואס דער מענטש איז זוכה צו מער אמת ,איז מער שלימות ,יעדע
זאך וואס ער טוהט האט מער שלימות ,עס איז מער בחשיבות למעלה; דאס איז דער
עיקר 'גדול' -אז ער האט אין זיך מער 'אמת' איז ער דארטן גרעסער; און ווער ווייסט
דאס?!
דער רבי זאגט אין דער תורה פון "ויהי נא פי שנים ברוחך"סו :מען דארף ממשיך זיין
דעם אמת פון לעתיד אויף איצטער .דארטן איז אן 'עלמא דקשוט' ,דא הייסט 'עלמא
דשיקרא'; נאר וואס דען ,מען דארף ממשיך זיין דעם 'אמת' פון דארטן אהערצו דא;
אז דער מענטש איז מקושר צום 'עלמא דאתי' ,ער טראכט נאר פון תכלית ,איז ער
ממשיך פון דארטן אהערצו דא; טאמער רייסט ער זיך אפ פון דארטן ,ער האט נאר
אינזין דא ,דא איז 'עלמא דשיקרא' ,דא איז פאלש ,דא איז נאר מער כבוד מיט מער
געלט.
קומט דאך טאקע אויס' ,ווער איז קליין און ווער איז גרויס?' דאס וועט מען 'דארטן'
וויסן .וואס מען האט זיך געצויגן צו מער 'אמת' און גערעדט מער דיבורים צום
אויבערשטן ,דאס איז דער חשיבות.
סה ליקוטי מוהר"ן סי' ט' אות ג' :וְׁ ַדעֶׁ ,ש ַהכּ ֹל לְׁ ִּפי ּג ֶֹׁדל ָּה ֱא ֶׁמתִּּ ,כי ִּע ַ ּקר ָהאוֹ ר הוּא ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא,
וְ ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא הוּא ֶע ֶצם ָה ֱא ֶמת ,וְׁ ִּע ַ ּקר ִּה ְׁש ּתוֹ ְׁקקוּת ֶׁשל ַה ּ ֵש ם ִּי ְׁת ָּ ּב ַר ְׁך ֵאינוֹ ֶׁא ָּ ּלא ֶׁאל ָּה ֱא ֶׁמת .וְ זֶ ה" :וְ ֶאל
(ש מו ֵּאל ב י"ג)" :וַ ְּת כַ ל נֶ ֶפש דָּ וִּ ד"ַ .א ָּמה ִּהיא ה' מוֹ ָצאוֹ תַ ,ה ְּכלוּלִּ ים ֵמ ֵא'ש ַא ּ ָמ ה ּ ְת כַ ֶּל ָ ּנ ה ִּמלְ ַמ ְעלָ ה" ,לְ שוֹ ן ְ
יך ֶ ּב ֱא ֶמת ,וְ ָאז ִּי ְש ּתוֹ ֵקק ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא ִּמלְ ַמ ְעלָ ה לִּ ְשכּ ֹן ו ַּמ' ִּיםַ ,ה ְינ ּו ֶש ִּּת ְר ֶאה ֶש ֵ ּי ְצא ּו ַהדִּּ בּ ו ִּּרים ִּמ ּ ִּפ ָ
אשי ֵתבוֹ ת ֱא ֶׁמתִּּ ,כי ַעל ְי ֵדי ֱא ֶמת ֶא ְצלְ ָך; וּכְ ֶש ִּ ּי ְשכּ ֹן ֶא ְצלְ ָך ,הוּא יָ ִּאיר לְ ָך .וְ זֶ הַ :א' ּ ָּמה ְּׁת'כַ ֶׁ ּל ָּּנה ִּמ'לְׁ ַמ ְׁעלָּ ה ָּר ֵ
"קרוֹ ב ה' לְ כָ ל קוֹ ְר ָאיו" וְ כוּ'. ַה ָ ּקדוֹ ש ָ ּב רו ְּך הוּא חוֹ ֵמד ִּמ ְּל ַמ ְעלָ ה לִּ ְשכּ ֹן ִּעם ָה ָא ָדםְּ ,כמוֹ ֶש ָּכ תוּבָ :
סו ליקוטי מוהר"ן סי' ס"ו אות ג' ,וזל"שְ :צ ִּריכִּ ין לְ ַה ְמ ִּש ְ
יך ְ ּב ִּחינַ ת ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתי ַ ּגם ָ ּב עוֹ לָ ם ַה ֶּזה ,דְּ ַהיְ נ ּו
ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה ַמ ּ ָפלָ ה לָ ְר ָש ִּעים ַ ּגם ָ ּבעוֹ לָ ם ַה ֶ ּזה ,וְ זֶ ה נַ ֲע ֶשֹה ַעל ְי ֵדי ֱא ֶמת.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | כז
דארף מען זייער זייער אפהיטן דער עצה פון רבי'ן ,מען זאל זיך מיישב זיין ,מען זאל
זיך באטראכטן' ,מען זאל נישט לעבן קיין ווילד לעבן אן ישוב הדעת' ,עס איז אן אנדער
חשיבות ,אינגאנצן מיין הילוך ,מיין גיין ,מיין קוקן ,דער גאנצער הילוך.
דערֵפערדֵהאטֵנישטֵמורא ֵ
-דאס איז א גאנץ יאר .ווער שמועסט -חודש אלול; "אלול" -א קלייניקייט? פאר
ראש השנה ,פארן יום הדין; אז מען איז א מענטשן דן למעלה און דער מענטש האט
זיך דערשראקן פארן יום הדין ,האט עס אויך א חשיבות למעלה' ,ער שרעקט זיך'.
ר' אלי' חיים (ראזען) האט דערציילט ,אז מען זאגט נאך פון דעם בריסקער רב ,האט
ער אזוי געזאגט :איינער האט אמאל געפירט דארטן נישט קיין כשר'ע סחורה .מען
קומט צום גרעניץ ,פארט דארטן דער בעל־בית מיט דעם נאמן זיינער .ווער שרעקט
זיך? דער בעל בית האט מורא ,מען דארף אריבערפירן סחורה ,פאלשע סחורה ,און
דער נאמן האט אויך מורא.
ווער האט נישט קיין מורא? די פערד האבן נישט קיין מורא! די פערד שרעקן זיך
נישט.
האט ער געזאגט :א פערד שרעקט זיך נישט!
א מענטש שרעקט זיך!
עס גייט דאך א 'יום הדין'! מען זעהט דאך פארט" ,בראש השנה יכתבון" ,מען זעהט
וואס עס טוהט זיך אפ אינמיטן יאר .אז א מענטש שרעקט זיך פארט ,האט עס אויך א
מעלה ,א חשיבות' ,ער האט זיך דערשראקן'!
איי וואס איז אז ער האט זיך דערשראקן? וואס טוהט ער? ער איז דען געווארן מרה
שחורה'דיג? נאר ער טוהט 'עפעס' ,ער דאוונט ,לערנט ,ער רעדט ,צדקה ,ער טוהט
'עפעס' ' -ער שרעקט זיך' .אבער אז דער מענטש שרעקט זיך גארנישט ,וואס-ווען?
מען זעהט נישט קיין שום שינוי ,עס קומט ראש־השנה ,וועט מען צוגרייטן האניג ,מען
וועט מאכן האניג לעקי ך ,עפל ,המוציא מיט האניג ,וואס-ווען? -דו האסט גארנישט
קיין מורא?! דו האסט גארנישט קיין מורא אויך?!
כח | _____________________________________________________ טעם זקנים
נאר וואס דען ,אז מען שרעקט זיך ,קען מען דאך ווערן מרה שחורה'דיג ,זאגט דער
רבי " -ניין"! דו שרעקסט זיך? -מרה שחורה'דיג טארסטו נישט ווערן; אדרבה ,אז דו
שרעקסט זיך ,דארפסטו ארויסכאפן מער תורה ,מער תפילה ,מער ישוב הדעת.
אפילו "מלאכים יחפזון" ,מלאכים איז מען אויך אויבן דן" ,וחיל ורעדה יאחזון,
ויאמרו הנה יום הדין" ,עס ציטערט ,עס קומט א 'יום הדין'.
'שרעקן זיך' איז נאר אויף דעם אופן ,אז עס זאל מיך ממעט זיין פון די תאוות ,אט
דאס דארף מיר געבן דאס זיך שרעקן ,נישט אז דאס שרעקן זאל מיר מאכן מרה
שחורה'דיג ,דאס איז נישט דער תכלית פון זיך שרעקן ,דאס איז נישט די כוונה וואס
דער אויבערשטער וויל אז מען זאל זיך שרעקן -אז מען זאל ווערן מרה שחורה'דיגסז.
דאס איז א ווארט פון דעם אלטן בריסקער רב" :דער פערד שרעקט זיך נישט!"
דער וואס שרעקט זיך נישט -דער איז א פערד! מען פארט ביים גרעניץ -און ער
שרעקט זיך נישט -אוי!
אזוי זאגט דער רביסח" :דאס וואס די וועלט איז ווייט פון השם יתברך ,איז ווייל זיי
זענען ווייט פון ישוב הדעת ,מען איז זיך נישט מיישב"סט.
דער רבי ברענגט אין "ספר המידות"ע " :יש להקל אופן התשובה על החוטאים" -
מען זאל זעהן מיקל זיין דער אופן התשובה אויף די חוטאים ,נישט ארויסגעבן קיין
סז עיין ליקוטי הלכות הל' בכור בהמה טהורה ה"ד אות כ"טִּ :ע ַ ּקר ְׁשלֵ מוּת ַה ִּּת ּקוּן ֶׁשל ַה ִּ ּי ְׁר ָּאה ְּׁכ ֶׁש ִּ ּנזְׁ ָּה ִּרין
ֶׁש ּל ֹא לָּ בֹא ַעל יְׁ ֵדי ַה ִּ ּי ְׁר ָּאה וְׁ ַה ּ ַפ ַחד לְׁ ַע ְׁצבוּת ַחס וְׁ ָּשלוֹ ם ֶׁש ּל ֹא יִּ ּפֹל ַעל ְׁי ֵדי זֶׁ ה יוֹ ֵתר ַחס וְׁ ָּשלוֹ םַ ,רק ַעל ְי ֵדי
ַה ִּ ּי ְר ָאה ִּי ְת ַח ֵ ּז ק ְ ּב ִּש ְמ ָחה ְ ּגדוֹ לָ ה ַ ּב ה' לִּ ְהיוֹ ת ָ ּבטו ַּח ַ ּב ֲח ָס ָדיו ַה ְמ ֻּר ִּ ּבים ֶש ַהכּ ֹל ִּי ְת ַּת ֵ ּקן וְ ִּי ְת ַה ּ ֵפ ְך לְ טוֹ ָבה ְּׁ ...כמוֹ
ֶׁש ָּּכתוּב ְׁ ּברֹאש ַה ּ ָּש נָּ הִּ ,אכְׁ ל ּו ַמ ְׁש ַמ ִּּנים ו ְּׁש ת ּו ַמ ְׁמ ַת ִּ ּקים וְׁ ִּשלְׁ ח ּו ָּמנוֹ ת ...וְׁ ַאל ֵּת ָּע ֵצב ּו ִּּכי ֶׁח ְׁדוַ ת ה' ִּהיא ָּמ ֻע ְּׁזכֶׁ ם,
יהם יהם ִּי ְר ָאה ו ַּפ ַחד ָ ּגדוֹ ל ְּכ ֶש ָ ּק ְרא ּו לִּ ְפנֵ ֶ ִּּכי זֶ ה ִּע ַ ּקר ָה ַאזְ ָה ָרה ֶש ִּהזְ ִּהיר אוֹ ָתם ָאז נְ ֶח ְמיָ ה ְּכ ֶש ָר ָאה ֶש ָ ּנ ַפל ֲעלֵ ֶ
ֶאת ַה ּתוֹ ָרה ֵמ ֲח ַמת ֶש ָרא ּו ְ ּב ַע ְצ ָמן ֶש ָע ְבר ּו ְמאֹד ָאז ִּּכ ְמ ַעט ַעל ָּכל ַה ּתוֹ ָרהִּּ ,כי נִּ כְ ְשל ּו ָאז ְ ּבנָ ִּשים נָ כְ ִּר ּיוֹ ת ַעל
יהם יִּ ְר ָאה וְ נִּ ְתעוֹ ְרר ּו לִּ ְתשו ָּבה ִּי ְהי ּו נִּ זְ ָה ִּרין ְמאֹד ֵּכן ָא ַמר לָ ֶהם ֶש ַאף ַעל ּ ִּפי ֶש ָעש ּו ַמה ּ ֶש ָעש ּו וְ ַעכְ ָשו נָ ַפל ֲעלֵ ֶ
ְמאֹד ֵמ ַע ְצבוּת ְ ּב ִּחינַ ת וְׁ ַאל ֵּת ָּע ֵצב ּוֶׁ ,ש ּלֹא יָּ בֹא ּו ַעל ְׁי ֵדי ַה ִּ ּי ְׁר ָּאה וְׁ ַה ּ ַפ ַחד לְׁ ַע ְׁצבוּת ַחס וְׁ ָּשלוֹ ם.
סח ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' י'[ .הובא לעיל].
סט עיין ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' ז'ִּ :מי ֶש ֵאין לוֹ דַּ ַעתֵ ,אינוֹ ִּמן ַה ִּ ּי ּשוּב וְ ֵאינוֹ ְמכֻּ נֶ ה ְ ּב ֵשם ָא ָדם ְּכלָ לַ ,רק
הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַח ָ ּיה ִּ ּב ְדמוּת ָא ָדם.
ע ערך 'תשובה' אות י"ט.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | כט
שווערע תשובה פאר די חוטאים .און וועלכעס איז דער 'מיקל' זיין? די גרינגסטע זאך
איז דאך נאר טוהן תפילה; די גרינגסטע קולא איז נאר תפילה מיט דיבורים!עא און
געווענטליך -מרבה זיין בצדקה יעדער איינער (לפי דרגתו) דארטן.
אז איינער קען נאר - -איז דאס ביים אויבערשטן חשוב מער ווי יענער גיט אן אקס.
עס איז דא א מעשה אין מדרשעב" ,די צוויי טויבן מאכן א רעש אויבן מער ווי דעם" -
-
אמת'עֵשמחה
עס שטייט א לשון אין "זוהר הקדוש"עג" :צדיקייא הוי מסתכלי בהאי עלמא כאילו
ההוא יומא מסתלקי מעלמא" -די צדיקים האבן תמיד געקוקט ווי 'היינט'' ,היינט',
'היינט' - -
עא עיין שמות רבה לח ,ד; גם עיין שיחות הר"ן אות ג'ִּ ּ :מ ָּכל ַה ְּנ ִּפילוֹ ת וְ ַהיְ ִּרידוֹ ת ֶש ָ ּב עוֹ לָ ם ַר ֲח ָמנָ א לִּ ְצלָ ן
ְיכוֹ לִּ ים לַ ֲחזֹר ֵאלָ יו ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ְׁ ּבנָּ ֵקל ִּּכי לִּ גְ ֻּד ָּל תוֹ ֵאין ֵח ֶקר .וְׁ ָּה ִּע ָּ ּקר ֶׁש ַהכּ ֹל ָּּתלוּי ּבוֹ ֶׁ ,ש ּלֹא יִּ ְׁהיֶׁ ה ְׁמיָּ ֵאש ַע ְׁצמוֹ
ִּמ ִּּל ְׁצעֹק ֶׁאל ה' וּלְׁ ִּה ְׁת ַח ֵּנן וּלְׁ ִּה ְׁת ּ ַפ ֵ ּלל ֵאלָּ יו ִּי ְׁת ָּ ּב ַר ְׁך ָּּת ִּמיד[ .עיין גם ליקוטי הלכות הל' קרי"ש ה"ה אות י"ד
י"ח; מנחה ה"ז אות מ'; חדש ה"ד אות י'; הל' העושה שליח לגבות חובו ה"ג אות י"ג].
יפס ַה ּ ֶמלֶ ְך ִּ ּב ֵ ּקש לְ ַה ְק ִּריב ְ ּביוֹ ם ֶא ָחד ֶאלֶ ף עוֹ לוֹ תָ ,שלַ ח וְ ָא ַמר לַ כּ ֵֹהן ָ ּגדוֹ ל ַאל עב עיין ויקרא רבה ג ,הַ :אגְ ִּר ּ ַ
יַ ְק ִּריב ָא ָדם ַה ּיוֹ ם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּ ּניּ ָ ,ב א ָענִּ י ֶא ָחד ו ְּביָ דוֹ ְש ֵּתי תוֹ ִּריםָ ,א ַמר לַ כּ ֵֹהן ַה ְק ֵרב ֶאת ֵא ּלוָּ ,א ַמר לוֹ ַ ,ה ּ ֶמלֶ ְך
ִּצ ַ ּו ִּּני וְ ָא ַמר לִּ י ַאל יַ ְק ִּריב ָא ָדם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּּני ַה ּיוֹ םָ .א ַמר לוֹ ֲ ,אדוֹ נִּ י כ ֵֹהן ָ ּגדוֹ לַ ,א ְר ָ ּב ָעה ֲאנִּ י ָצד ְ ּבכָ ל יוֹ ם וַ ֲאנִּ י
יבן .נִּ ְר ָאה לוֹ יבן ַא ָּת ה חוֹ ֵת ְך ּ ַפ ְרנָ ָס ִּתי ,נְ ָטלָ ן וְ ִּה ְק ִּר ָ ַמ ְק ִּריב ְשנַ ִּים ו ִּּמ ְת ּ ַפ ְרנֵ ס ִּמ ּ ְשנַ ִּיםִּ ,אם ִּאי ַא ָּתה ַמ ְק ִּר ָ
יך ַאל יַ ְק ִּריב ָא ָדם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּּני ית ָ יפס ַ ּב ֲחלוֹ ם ָק ְר ָ ּב ן ֶשל ָענִּ י ְק ָד ָמ ְךָ .שלַ ח וְ ָא ַמר לַ כּ ֵֹהן ָ ּגדוֹ לֹ ,לא כָ ְך ִּצ ִּּו ִּ לְ ַאגְ ִּר ּ ַ
ַה ּיוֹ םָ .א ַמר לוֹ ֲ ,אדוֹ נִּ י ַה ּ ֶמלֶ ְך ָ ּבא ָענִּ י ֶא ָחד ו ְּביָ דוֹ ְש ֵּתי תוֹ ִּריםָ ,א ַמר לִּ י ַה ְק ֵרב ֵאלַ י ֶאת ֵא ּלוָּ ,א ַמ ְר ִּּתי לוֹ ַה ּ ֶמלֶ ְך
ִּצ ַ ּו ִּּני וְ ָא ַמר לִּ י ַאל יַ ְק ִּריב ָא ָדם חוּץ ִּמ ּ ֶמ ִּּני ַה ּיוֹ םָ ,א ַמרַ ,א ְר ָ ּב ָעה ֲאנִּ י ָצד ְ ּבכָ ל יוֹ ם וַ ֲאנִּ י ַמ ְק ִּריב ְש נַ ִּים ו ִּּמ ְת ּ ַפ ְרנֵ ס
ית ָּכל ַמה יבן?! ָא ַמר לוֹ ,יָ ֶפה ָע ִּש ָ ִּמ ּ ְשנַ ִּיםִּ ,אם ִּאי ַא ָּתה ַמ ְק ִּריב ַא ָּת ה חוֹ ֵת ְך ֶאת ּ ַפ ְרנָ ָס ִּתיֹ ,לא ָהיָ ה לִּ י לְ ַה ְק ִּר ָ
ימא יתַ .מ ֲע ֶשה ְ ּבשוֹ ר ֶא ָחד ֶש ָהי ּו מוֹ ְשכִּ ין לְ ָק ְר ָ ּבן וְ ֹלא נִּ ְמ ָש ְךּ ָ ,ב א ָענִּ י ו ְּביָ דוֹ ֲאגֻּ דָּ ה ַא ַחת ֶשל ְטרוֹ ְק ִּס ָ ּ ֶש ָע ִּש ָ
וְ הוֹ ִּשיט לוֹ וַ ֲאכָ לָ ּה וְ גָ ַעש ַה ּשוֹ ר וְ הוֹ ִּציא ַמ ַחט וְ נִּ ְמ ָש ְך לְ ָק ְר ָ ּבן ,נִּ ְר ָאה לְ ַב ַעל ַה ּשוֹ ר ַ ּב ֲחלוֹ מוֹ ָ ,ק ְר ָ ּבנוֹ ֶשל ָענִּ י
יה ,וְ ָא ַמרְ ,רא ּו ָמה ֵהן ַמ ְק ִּריבוֹ ת, יאה ק ֶֹמץ ֶשל סֹלֶ ת ,וְ ָהיָ ה כּ ֵֹהן ְמ ַב ֶ ּז ה ָעלֶ ָ ְק ָד ָמ ְךַ .מ ֲע ֶשה ְ ּב ִּא ּ ָש ה ַא ַחת ֶש ֵה ִּב ָ
יבה .וַ ֲה ֵרי ְד ָב ִּרים יהְּ ,כ ִּא ּל ּו נַ ְפ ָש ּה ִּה ְק ִּר ָ ַמה ָ ּבזֶ ה לֶ ֱאכֹלַ ,מה ָ ּבזֶ ה לְ ַה ְק ִּריב ,נִּ ְר ָאה לַ כּ ֵֹהן ַ ּב ֲחלוֹ ם ַאל ְּת ַב ֶ ּז ה ָעלֶ ָ
ַקל וָ ח ֶֹמר ,ו ַּמה ִּאם ִּמי ֶש ֵאינוֹ ַמ ְק ִּריב נֶ ֶפש ְּכ ִּתיב בּ וֹ נֶ ֶפשִּ ,מי ֶש הוּא ַמ ְק ִּריב נֶ ֶפשַ ,על ַא ַחת ַּכ ָּמה וְ כַ ָּמה ְּכ ִּא ּל ּו
נַ ְפשוֹ ִּה ְק ִּריב.
עג פר' ויחי דף ר"כ ע"א :זַ ָּכ ֵאי ֲח ִּס ֵידיּ ְ ,בכָ ל יוֹ ָמא וְ יוֹ ָמא ִּמ ְס ַּת ְּכלֵ י ְ ּבלִּ ַ ּב ְייהוְּּ ,כ ִּא ּל ּו ַההוּא יוֹ ָמא ִּמ ְס ַּת ְּל ֵקי
ימ ָתא ַק ּ ֵמי ָמ ֵ
אריהוֹ ן. ֵמ ַעלְ ָמא ,וְ ָע ְב ִּדין ְּתיו ְּב ָּתא ְשלֵ ָ
ל | _____________________________________________________ טעם זקנים
קומט דאך אויס ,א מענטש וואס ער טראכט פון 'יום המיתה' ,דארף עס אים מאכן
מרה שחורה'דיג? ניין! דאס איז א געוואלדיגער לימודעד.
די וועלט זאגט" :די ברסלב'ער חסידים זענען מרה שחורה'דיגע ,מען רעדט נאר
פונעם תכלית; מען דארף שוין נישט אזוי רעדן פונעם תכלית ,מען דארף זיין פרייליך!".
דאס איז א גרויסער טעות דאס דאזיגע; אויב מען האט נישט אינזין דעם תכלית,
קען מען גארנישט זיין פרייליך .עס שטייט א פסוק אין קהלתעה" :ולְ ִש ְמ ָחה ַמה ז ֹה
ע ָֹשה?" -וואספארא שמחה איז דאס? מיט וואס פריי איך זיך?! אויב איך האב נישט
אינזין דעם תכלית ,פריי איך זיך דאך נאר מיט די תענוגים פון דער וועלט ,וואספארא
שמחה איז דאס?!
אז מען האט נאר אינזין דעם תכלית ,מען ווייסט וואס דער תכלית איז ,דער תענוג
עולם הבא ,מען וועט קענען זיין נענטער צום אויבערשטן; נישט נאר טראכטן דארטן
פון שטארבן ,וואו מען וועט ליגן; נאר טראכטן פון דעם לעצטן תכלית ,דעם תענוג
עולם הבא ,שעשוע עולם הבא ,וואס אפילו נביאים האבן נישט געזעהן דעם תענוג פון
עולם הבאעו ,אזוי ווי מען זאגט אין דער "אקדמות"" :וְ לָ א ִא ְש ְת ַמע וְ ָח ֵמי נְ ִב ָ
יאן
ֶחזְ וָ ָתא!" -די נביאים האבן נישט געזעהן דעם תענוג עולם הבא ,דאס האט מען זיי
נישט געוויזן" ,עין לא ראתה" ,אזא תענוג שטייט פאר אונז!
נאר וואס דען ,אט דער תענוג -וואס מען וועט דא ממעט זיין אין די תענוגים מיט
די זאכענישן ,וועט מען זיין נענטער צו יענעם תענוג .און דאס מאכט נישט מרה
שחורה'דיג ,דאס מאכט נאר פרייליךעז.
עד עיין ליקוטי הלכות הל' פסח ה"ט אות י"ח בענין מה שבהילולא דמר בריה דרבינא אמרו רבנן לרב
הונא זוטי ,לישרי לן מר .אמר להו ,וי לן דמיתנן וי לן דמיתנן ,וכו' עיי"ש.
עה ב ,ב.
עו גמ' סנהדרין דף צ"ט ע"א.
יך ִּש ְׁמ ָּחה ַעל עז עיין ליקוטי הלכות הל' ברכת הודאה ה"ו אות ט'ְ :צ ִּריכִּ ין לְ ִּה ְת ַ ּג ֵ ּבר ְמאֹד ְמאֹד לְׁ ַה ְׁמ ִּש ְׁ
ַע ְצמוֹ ַעל יְׁ ֵדי ֶׁש ִּ ּי ְׁס ַּת ֵּכל ַעל ַה ּסוֹ ף ֶׁשהוּא ַּתכְׁ לִּ ית ָּהעוֹ לָּ ם ַה ָּ ּבאֶ ,ש הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַש ָ ּב ת ֶש ָאז ִּי ְת ַה ּ ֵפ ְך ַהכּ ֹל לְ טוֹ ָבה,
ִּּכי ֲא ִּפ ּל ּו ַה ּ ָּפחוּת ֶׁש ְׁ ּב ִּי ְׁש ָּר ֵאל וְׁ ַה ָּ ּגרו ַּע ֶׁש ַ ּב ְׁ ּגרו ִּּעים ֵאין ִּשעוּר לְׁ כָּ ל נְׁ ִּעימוּת ַה ּטוֹ ב ַה ִּ ּנ ְׁפלָּ א ֶׁש ִּ ּי זְׁ ֶּׁכה ָּאז; גם עיין
יע לֵ ילֵ ְׁך לְׁ ֵבית ַה ְּׁכנֶׁ ֶׁסת אוֹשם הל' אישות ה"ד אות י"טִּ :מי ֶׁש ּ ִּמ ְׁס ַּת ֵּכל ַעל ַּתכְׁ לִּ יתוֹ ֶׁ ּב ֱא ֶׁמת ְׁ ּבוַ דַּ אי ְּׁכ ֶׁש ּ ַמ ִּ ּג ַ
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | לא
אז איך מיין אז עס איז נאר דא דער גוטער מיטאג מיט דעם גוטן - -נאר דאס איז
דא ,קיין בעסערס איז נישטא( ,דעמאלט איז ביטער).
אז איך ווייס אז עס איז דא א תענוג עולם הבא ,א ליכטיגקייט וואס 'איין רגע תענוג
פון דארטן איז בעסער ווי אלע תענוגים פון דער וועלט'עח ,אז מען האט דעם געדאנק,
אזא מין ליכטיג קייט שטייט פאר מיר ,דאס קען זיין אן אמת'ע שמחהעט.
עס שטייטפ " :עֹז וְ ֶח ְדוָ ה ִב ְמקֹמוֹ " .למעלה איז נאר 'חדוה' ,דארטן איז נאר 'עוז
וחדוה' .זאגט דער רבי דארט אין א תורהפא ,דאס איז 'חדוה דמטרוניתא' ,די שמחה
פון דער שכינה הקדושה.
ביי דעם פגם פונעם מבול שטיי טפב " :וַ ִי ְת ַע ֵצב ֶאל לִ בוֹ "; זיי האבן למעלה
ארויפגעבראכט א מין עצבות אין דער בריאה; דורך פגם הברית איז מען ווייט פון
שמחה ,רחמנא ליצלן ,עצבותפג.
'ושמורֵצאתנוֵובואנו' ֵ
אין תורה ס"ו רעדט דער רבי דארטן פון די ט' נקודות ,פון קמץ ביז שורוק .און דער
רבי רעדט דארטן פון אל"ף.
לִּ ְׁד ַבר ִּמ ְׁצוָּ ה הוּא ָּרץ ְׁ ּב ִּש ְׁמ ָּחה ְׁ ּגדוֹ לָּ ה ו ִּּבזְׁ ִּריזוּת ָּ ּגדוֹ לִּּ ,כי ַרק זֶ ה הוּא ִּח ּי ּותוֹ וְ ִּת ְקוָ תוֹ לָ נֶ ַצח וְ חוּץ ִּמ ֶ ּזה ַהכּ ֹל
ֲה ֵבל ֲה ָבלִּ יםִּּ ,כי ֹלא ִּי ּ ָש ֵאר ְּכלוּם ִּמ ּשוּם דָּ ָבר ֹלא ֵמ ֲע ִּשירוּת וְ ֹלא ִּמ ַ ּצ ַער ָה ֲענִּ ּיוּת וְ ַהדַּ ּלוּת.
עח עיין ליקוטי מוהר"ן תניינא סי' ז' אות ו' :כָ ל ַה ְּז ַמן ֶשל ָּכל ָהעוֹ לָ ם ַה ֶ ּזה ֻּּכ ּלוֹ ַ ,מה ּ ֶש ָהיָ ה ו ַּמה ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה ,הוּא
ֻּּכ ּלוֹ ַא ִּין וָ ֶא ֶפס נֶ גֶ ד יוֹ ם ֶא ָחד ,וַ ֲא ִּפ ּל ּו נֶ גֶ ד ֶרגַ ע ַא ַחת ֶשל עוֹ לָ ם ַה ָ ּב א.
עט עיין ליקוטי הלכות הל' ברכת הראיה ה"ה אות כ'ֵּ :תכֶׁ ף ְּׁכ ֶׁש זּוֹ כְׁ ִּרין ָּ ּבעוֹ לָּ ם ַה ָּ ּבא ָּצ ִּר ְׁ
יך ָּּכל ֶׁא ָּחד לִּ ְׁשמ ַֹח
ְׁ ּב ֵחלֶׁ ק נְׁ ֻקדָּּ תוֹ ַה ּטוֹ ָּבה ֶש ֵ ּיש בּ וֹ ִּמ ְ ּק ֻּד ּ ַש ת ִּי ְש ָר ֵאלִּּ .כי נְ ֻּקדָּ ה דִּּ נְ ֻּקדָּ ה ִּמ ְ ּק ֻּד ּ ַש ת ִּי ְש ָר ֵאל ֶש ֵ ּיש לְ ַה ּ ָפחוּת
ֶש ַ ּב ּ ְפחו ִּּתים ֶש ְ ּב ִּי ְש ָר ֵאלֵ ,אין ָּכל ָהעוֹ לָ ם ֻּּכ ּלוֹ ְּכ ַדאי לִּ ְסבּ ֹל ּת ֶֹקף ע ֶֹצם ַה ּ ִּש ְמ ָחה ֶש ִּ ּיזְ ֶּכ ה לֶ ָע ִּתיד; גם עיין כוכבי
אור -ששון ושמחה ,תפילה א'.
פ דברי הימים-א טז ,כז.
פא ליקוטי מוהר"ן סי' כ"ז אות ו'.
פב בראשית ו ,ו.
פג עיין ליקוטי הלכות הל' תולעים ה"ד אות ב'ִּ :ע ַ ּקר ּ ְפ גַ ם ַה ְ ּב ִּרית הוּא ַעל ְי ֵדי ַע ְצבוּתּ ְ ,ב ִּחינַ ת וַ ִּ ּי ְת ַע ֵ ּצב ֶאל
לִּ בּ וֹ ַ .ה ֶּנ ֱא ַמר ְ ּבדוֹ ר ַה ּ ַמבּ וּל ֶש ּ ָפגְ מ ּו ַ ּב ְ ּב ִּרית וְ ִּה ְש ִּחית ּו ֶאת דַּ ְר ָּכ ם ַעל ָה ָא ֶרץ .וּלְ ֵה ֶפ ְך ִּּת ּקוּן ַה ְ ּב ִּרית הוּא ַעל ְי ֵדי
ִּשֹ ְמ ָחה ְ ּב ִּחינַ ת ֲע ָשֹ ָרה ִּמינֵ י נְ גִּ ינָ ה.
לב | _____________________________________________________ טעם זקנים
האט רבי נתן געזאגט" :דער רבי לערנט מיט אונז 'קמץ-אל"ף'!" .די ערשטע
נקודה איז 'קמץ' ,און דער רבי רעדט דארטן פון 'אל"ף'; דער רבי הויבט אן מיט אונז
פד
לערנען 'קמץ-אל"ף'!
"איר גייט אין מיין חדר!" -מען גייט דאך אין דעם חדר פון רבי'ן ,מען הויבט אן
לערנען מיט אונז 'קמץ אל"ף' פון אנהויב אן ,אזוי ווי מען לערנט מיט א קליין קינד -
'טוה אזוי ,טוה אזוי ,טוה אזוי'.
די היינטיגע וואך " -כי תצא למלחמה" .אונזערע לייט פלעגן טייטשן" :כי תצא" -
פה
ווען מען גייט נאר ארויס אינדרויסן -איז שוין א 'מלחמה'!
דער "זוהר הקדוש" זאגטפו ,אין דעם שם הוי"ה איז דא פיר אותיות ,און מיט דעם
מילוי איז צען .א רשות היחיד איז אויך אזוי' ,גבהו י' טפחים ,ורחבו ד' טפחים' .וויבאלד
אז מען איז אין 'רשות היחיד' איז מען 'ברשות יחידו של עולם'; גייט מען נאר ארויס
אינדרויסן ,איז שוין א 'רשות הרבים' ,איז שוין חיצונים ,מען איז שוין אין א מלחמה;
אז מען גייט נאר ארויס ,איז מען שוין אין א מלחמהפז .דאס איז געווען אלץ נאך אין די
פריערדיגע יארן ,ווער שמועסט היינט.
ית ֶאת נַ ְפ ִּשי ַ ּב ֶּמה ֶש ִּהזְ ַּכ ְר ָּת ֶש ּ ְמ ַח ֶ ּיה אוֹ ְת ָך פד עיין עלים לתרופה במכתב מיום ערשב"ק בלק ת"רֶ :ה ֱחיֵ ָ
ָּק ֵמץ ָּאלֶׁ ף .ו ֶּב ֱא ֶמת ְצ ִּריכִּ ין לְ ַה ְת ִּחיל לִּ לְ מֹד ִּע ּ ְמ ָך וְ ִּעם ֻּּכ ָּלנ ּו ֵמ ָח ָדש ָּק ֵמץ ָּאלֶׁ ףּ ְ .בכָ ל ּתוֹ ָרה וְ תוֹ ָרה ֶש ִּ ּג ָּלה הוּא
אתיו ַה ּיוֹ ם ֵשנִּ ית ית אוֹ ִּתי ַ ּגם ֵּכן ְ ּב ִּמכְ ָּת ְב ָך ֶש ְ ּק ָר ִּ זַ "ל; גם עיין שם במכתב מיום ד' משפטים תר"ב :וְ ֶה ֱחיֵ ָ
ַ ּב ּ ֶמה ֶש ָּכ ַת ְב ָּת ֶׁש ְׁ ּצ ִּריכִּ ין לְׁ ַה ְׁת ִּחיל ֵמ ָּח ָּדש ָּק ֵמץ ָּאלֶׁ ף וְׁ כוּ'ֵּ .כן ַהדָּ ָבר ְ ּבוַ דַּ אי ִּמי ִּי ֵּתן ֶש ִּּנזְ ֶּכה לֵ ילֵ ְך ָ ּבזֶ ה ָּכל יָ ֵמינ ּו
יך ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה נִּ זְ ֶּכ ה ְ ּבכָ ל יוֹ ם ו ְּבכָ ל ֵעת לְ ִּה ְתעוֹ ֵרר ֵמ ָח ָדש. יך ֶש ִּ ּי ְהיֶ ה ֵא ְ
ְ ּבכָ ל ַמה ּ ֶש ַ ּי ֲעבֹר ָעלֵ ינוֵּ ,א ְ
"כי ֵת ֵצא לַ ּ ִּמלְ ָח ָמה" וְ כוּ'ִּּ .כי ֵת ֵצא ,זֶ ה ְ ּב ִּחינוֹ ת ַמ ּ ָשֹא פה עיין ליקוטי מוהר"ן סי' ר"פ :וְ זֶ ה ּ ֵפ רוּש (דְּ ָב ִּרים כ"א)ִּּ :
יךִּּ ,כי ָאז הוּא ְש ַעת ִּמלְ ָח ָמה את ָך" וְ כוּ' ...וְ זֶ ה ּו לַ ּ ִּמלְ ָח ָמה ַעל אֹ ְי ֶב ָ
ו ַּמ ָּתןּ ְ ,ב ִּחינַ ת (דְּ ָב ִּרים ל"ג)ְ " :שֹ ַמח זְ בוּלוּן ְ ּב ֵצ ֶ
ִּעם ָהאוֹ ְי ִּבים.
פו בכמה מקומות.
יטת ַה ִּחיצוֹ נִּ ים ,וְׁ ַעל ֵּכן פז עיין ליקוטי הלכות הל' ראש השנה ה"ד אות ז' :יָ דו ַּע ֶש ַ ּבחוּץ הוּא ְמקוֹ ם ְשלִּ ַ
נִּ ְׁק ָּר ִּאים ִּחיצוֹ נִּ ים ֶׁש ּ ְׁמקוֹ ָּמם ַ ּבחוּץֲ ,א ָבל ְ ּב תוֹ ְך ַה ַ ּב ִּית הוּא ָמקוֹ ם ְמ ֻּש ּ ָמר ֵמ ֶהם .וְ ָש ם ִּע ַ ּק ר ַה ְמ ָשכַ ת ַה ְ ּק ֻּד ּ ָשה
ִּּ ...כי ַה ַ ּב ִּית הוּא דִּּ ַירת ָא ָדםֶ ,ש הוּא ְ ּב ִּחינַ ת ַה ּתוֹ ָרהּ ִּ ,ב ְב ִּחינַ ת זֹאת ַה ּתוֹ ָרה ָא ָדם .וְׁ ַה ַ ּביִּ ת נִּ ְׁק ָּרא ְׁרשוּת ַה ָּ ּי ִּחיד,
ֶׁשהוּא ְׁ ּב ִּחינַ ת ְׁרשוּת ְׁי ִּחידוֹ ֶׁשל עוֹ לָּ ם ֶׁש ָּ ּג ְׁבהוֹ ֲע ָּש ָּרה ו ְּׁר ָּח ָּבה ַא ְׁר ָּ ּב ָּעה ַּ(כ ּמו ָּּבא ַּב ִּּת ּקוּנִּ ים) .וְׁ ַעל ֵּכן ִּע ַ ּקר ַה ְׁ ּק ֻד ּ ָּשה
הוּא ְׁ ּבתוֹ ְׁך ֵ ּביתוֹ ֶׁשל ָּא ָּדם.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | לג
רבי נתן האט געהאט אויבן אן אויבערשטיבל ,אויבן .פלעגט ער פארהענגען דעם
פענסטער אפילו בייטאג (וואס מען דארף אז די ליכטיגקייט זאל אריינקומען .ואמר" ):ווינציגער
א קוק אין דער וועלט!".
"ווינציגער א קוק אין דער וועלט"!
אז מען איז נאך אין 'רשות היחיד' ,איז מען 'ברשות יחידו של עולם'; אז מען גיט א
גיי ארויס ,איז שוין א מלחמה ,שוין א מלחמה! ווער שמועסט היינט איז אוודאי א
מלחמה.
מען בעט דעם אויבערשטן ביי "השכיבנו"" :ושמור צאתנו ובואנו" -ביי מיין
ארויסגיין און ביי מיין קומען .אז איך גיי ארויס ,אז איך קום צוריק ,זאל איך נישט ווערן
צעקלאפט ,איך זאל נישט ווערן צובראכן אויף שטיקער אינדרויסן .דאס איז אלץ
דיבורים וואס מען רעדט פונעם תכלית .די וועלט וויל גארנישט ליידן אזעלכע דיבורים
אינגאנצן.
דער אמת איז דאך אזוי ,אז מען האט נישט די דיבורים ,לעבט מען דאך אינגאנצן
א לעבן אן ישוב הדעת ,מען לעבט נישט קיין לעבן.
אז איך גיי ארויס ,דארף איך פריער בעטן דעם אויבערשטן איך זאל זיין גאנץ ,איך
זאל נישט ווערן צוקלאפט ,און קומען צוריק ,און לעבן א טאג ,דער טאג זאל זיין א
לעבעדיגער טאג.
אונזערע לייט פלעגן זיך ווינטשן ' :דו זאלסט האבן א גוטע נאכט'' ,דו זאלסט האבן
א גוטן טאג' -דאס איז א וואונטש! ' דו זאלסט האבן א גוטע נאכט'' ,דו זאלסט האבן
א גוטן טאג'.
'יזכורֵלוֵיוםֵהמיתה'
(השואל :רבי אברהם ר' נחמן'ס רעדט פונעם תכלית אין "כוכבי אור" ,ער האט א גאנצע תפילה דערויף,
ער רעדט יא פון די עונשים ,אזוי מיטן גאנצן - -ווי אזוי עס וועט אויסזעהן) יא יאפח.
פח עיין כוכבי אור -ששון ושמחה ,בתפילות שם.
לד | _____________________________________________________ טעם זקנים
(השואל :אונזערע לייט האבן אזוי גערעדט פונעם תכלית איינער מיטן צווייטן?) מען האט גערעדט
פונעם תכלית ,אבער נישט אויף צו ווערן מרה שחורה'דיג.
די גמרא זאגטפט" :יזכור לו יום המיתה" .רבי נתן רעדט עס אין א הלכהצ'" :אם
פגע בך מנוול זה -משכהו לבית המדרש' ,און אויב גייט ער נישט אוועק -זאלסטו
ליינען קריאת שמע ,ביז ,ער זאל זיך דערמאנען דעם 'יום המיתה'; די לעצטע זאך איז
'יום המיתה'.
פרעגט רבי נתן די קשיא ,אויב דער 'יום המיתה' דאס איז שוין די לעצטע עצה ,קען
מען דאך דאס זאגן באלד די ערשטע ' -יום המיתה'? 'אם פגע בך מנוול זה' -דערמאן
אים 'יום המיתה' און שוין!? פארוואס 'ואם לאו' -אז ער ווערט נישט נתפעל פון תורה,
ערשט דעמאלט גייט ער צו 'יום המיתה'? ווייטער גייט שוין נישט; עס קומט אויס פון
דער גמרא אז 'יום המיתה' איז שוין די בעסטע עצה.
איינמאל איז די קשיא :דער יצר־הרע שרעקט זיך עפעס פון 'יום המיתה'? ער איז
דאך אליין דער מלאך־המות? דו וועסט אים דערמאנען דעם 'יום המיתה'? וואס? ער
שרעקט זיך עפעס דערפון?צא און אויב דאס איז די גרעסטע עצה ,קען ער דאך באלד
פט ברכות ה' ע"א.
צ ליקוטי הלכות הל' בציעת הפת ה"ה אות כ"ב ,עיי"ש באריכות.
צא עיין זוהר הקדוש פר' מקץ דף ר"ב ע"א :לְ עוֹ לָ ם יַ ְר ִּ ּגיז ָא ָדם יֵ ֶצר טוֹ ב ַעל יֵ ֶצר ָה ָרע ,וְ יִּ ְש ַּתדֵּ ל ֲא ַב ְת ֵר ּ
יה.
יתאִּ .אי יתא .דְּ ָהא לֵ ית לָ ְך ִּמ ָּל ה לְ ַת ְב ָרא יֵ ֶצר ָה ָרע ֶא ָּל א אוֹ ַר ְי ָ יה ,יָ אוֹ ת .וְ ִּאי לָ אוִּ ,י ְש ַּתדַּ ל ְ ּב אוֹ ַר ְי ָ ִּאי ָאזִּ יל ִּמ ֵּנ ּ
יהָ .הכָ א ִּאית לְ ִּא ְס ַּת ָּכלָ אְ ,ד ָהא ָדא הוּא יֵ ֶצר יה יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתאּ ְ ,בגִּ ין לְ ַת ְ ּב ָרא לֵ ּ ָאזִּ יל ,מו ָּטב .וְ ִּאי לָ או ,יַ ְד ַּכר לֵ ּ
ָה ָרע ,וְ ָדא הוּא ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת .וְ כִּ י ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת ִּמ ְת ַ ּב ר ִּמ ַ ּק ּ ֵמי יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתא .וְ ָהא ִּאיה ּו ָקטוֹ לָ א דִּּ ְבנִּ י נָ ָשא
יה .ו ְּבגִּ ין ָּכ ְך ַא ְס ֵטי לוֹ ן לִּ ְבנִּ י נָ ָש א ָּת ִּדירּ ְ ,ב גִּ ין לְ ַא ְמ ָשכָ א לוֹ ן לְ ָדאֶ .א ָּל א וַ דַּ אי ֲהוֵ י ,וְ ִּא ְש ְּת ַמע דְּ ֶח ְדוָ ה הוּא ִּדילֵ ּ
יה ַ ּב ר נָ ש ַההוּא יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתא .וַ דַּ אי ָהכִּ י הוּאּ ְ ,ב גִּ ין דְּ ִּמ ְת ַ ּב ר לִּ ָ ּב א ְד ַבר נָ ש .דְּ ָהא יֵ ֶצר ַמה דְּ ִּא ְּת ָמר ,דְּ ִּי ְדכּ וֹ ר לֵ ּ
ָה ָרע לָ א ַש ְריָ א ֶא ָּלא ְ ּב ֲא ַתר דְּ ִּא ְש ַּת ַּכח ֶח ְדוָ ה ְד ַח ְמ ָרא ,וְ גַ ּסו ָּתא ְדרו ָּחא .וְ כַ ד ִּא ְש ַּת ַּכח רו ָּחא ְּת ִּב ָיראְּ ,כ ֵדין
יה ,וְ ִּאיה ּו ָאזִּ יל יה יוֹ ָמא ְדמוֹ ָתא ,וְ ִּי ְת ַ ּבר ּגו ֵּפ ּ יה .ו ְּבגִּ ין ָּכ ְך ָ ּב ֵעי לְ ַא ְד ָּכ ָרא לֵ ּ יה ,וְ לָ א ַש ְריָ א ַ ּב ֲה ֵד ּ ִּא ְת ּ ְפ ַרש ִּמ ֵּנ ּ
יה[ .תרגום :וְ ָשנִּ ינוּ ,לְ עוֹ לָ ם יַ ְר ִּ ּגיז ָא ָדם יֵ צֶ ר טוֹ ב ַעל יֵ ֶצר ָה ָרע וְ ִּי ְש ּ ַת דֵּ ל ַא ֲח ָריוִּ .אם הוֹ לֵ ְך ִּמ ּ ֶמ ּנ ּו -יָ פֶ ה ,וְ ִּאם לָ או ִּ -י ְש ּ ַת דֵּ ל ַ ּב ּתוֹ ָר ה, לֵ ּ
ֶש ִּה ֵּנ ה ֵאין לְ ְך דָּ ָבר לִּ ְשבּ ֹר ֶאת ַה ֵ ּיצֶ ר ָה ָרע ֶא ָּל א ַה ּתוֹ ָרהִּ .אם הוֹ לֵ ְך -מו ָּטב ,וְ ִּאם ֹלא -יַ זְ ִּּכ יר לוֹ ֶאת יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ תְּ ,כ ֵדי לִּ ְש בּ ֹר אוֹ תוֹ ָּ .כ אן
יֵ ש לְ ִּה ְס ּ ַת ֵּכ לֶ ,ש ֲה ֵרי זֶ ה הוּא יֵ ֶצר ָה ָרע ,וְ זֶ ה הוּא ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת ,וְ כִּ י ַמלְ ַא ְך ַה ּ ָמוֶ ת נִּ ְש ָ ּבר לִּ ְפנֵ י יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ ת ,וַ ֲה ֵרי הוּא ַה ֶה ֶרג ֶש ל ְ ּב נֵ י
ָה ָא ָדם ,וְ נִּ ְש ָמע ֶש זּוֹ ִּש ְמ ָחה ֶש ּלוֹ ,ו ִּּמ ּש וּם ָּכ ְך ַמ ְס ֶט ה ֶאת ְ ּב נֵ י ָה ָא ָדם ּ ָת ִּמיד ְּכ ֵדי לְ ַה ְמ ִּשיכָ ם לָ זֶ ה? ֶא ָּל א וַ דַּ אי ַמה ּ ֶש ִּּנ ְת ָ ּב ֵאר ֶש ִּ ּי זְ כּ ֹר לוֹ
ָא ָדם אוֹ תוֹ יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ ת -וַ דַּ אי ֵּכן זֶ הְּ ,כ ֵדי לִּ ְשבּ ֹר ֶאת לֵ ב ָה ָא ָדםֶ ,ש ֲה ֵרי ֵאין יֵ צֶ ר ָה ָרע שוֹ ֶרה ֶא ָּלא ְ ּב ָמקוֹ ם ֶש ִּּנ ְמצֵ את ִּש ְמ ַחת ַה ַ ּי ִּין וְ גַ ּסוּת
יך לְ ַהזְ ִּּכ ירוֹ ֶאת יוֹ ם ַה ּ ָמוֶ ת ,וְ יִּ ּ ָש ֵבר ּגוּפוֹ ,וְ הוּא הוֹ לֵ ְך
ָהרו ַּח ,וּכְ ֶש ִּּנ ְמצֵ את רו ַּח ְשבו ָּר הָ ,אז נִּ פְ ָרד ִּמ ּ ֶמ ּנ ּו וְ ֵאין שוֹ ֶרה ִּע ּמוֹ ,ו ִּּמ ּש וּם ָּכ ְך צָ ִּר ְ
לוֹ ].
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | לה
אין אנהויב זיך ניצן מיט דער עצה פון 'יום המיתה'? פארוואס הויבט מען אן ביי
'תורה'?
זאגט רבי נתן אזוי ,דער עיקר עצה איז טאקע 'תורה'" ,אם פגע בך מנוול זה משכהו
לבית מדרש" ,די תורה איז" ,אם אבן הוא נימוח"צב ,ער ווערט צוקלאפט דורך דער
תורה; נאר אז ער גייט נישט אוועק ,פארוואס? ווייל ער לאזט מיך נישט צו צו דער
תורה ,דו האסט נישט קיין צייט ,דו ביסט דאך פארנומען ,דערמאן דעם 'יום המיתה';
און וואס איז דעמאלט? דורך דעם 'יום המיתה' וועל איך זיך צוריק אויסדרייען צו דער
תורה.
די עצה איז טאקע די תורה ,נאר ער לאזט דאך אבער נישט צו צו דער תורה ,איז
אז עס איז דא א 'יום המיתה' ,איך וועל זיך מו זן אינגאנצן אפטיילן פון אלעם ,קען ער
דעמאלט זיך צוריקכאפן צו דער תורה.
ווי מיר האבן גערעדט פריער ,דער 'יום המיתה' האט אין זיך עטליכע טייטשן;
בשעת ער קומט צו גיין מיט א זאך ,דערמאן איך אים דעם 'יום המיתה' טאקע ,קען
עס אים אפקלאפן ,גייט ער אוועק.
מיר רעדן דאך אבער (בכלליות) -רעדן פון דעם תכלית וואס דער רבי רעדט אין
תורה נ"ד -מען זאל היטן דעם זכרון ,דעם זכרון פון עלמא דאתי ,אזוי ווערט נשלם
דער שם 'ה' אלקי'צג ,דארטן מיינט נישט דער רבי דעם פראסטן 'יום המיתה' -די
עונשים.
עס איז פארהאן אמאל א מענטש וואס דער יצר־הרע פארקרימט אים מיט א
נארישקייט ,און אז ער דערמאנט זיך דעם 'יום המיתה' ,גייט ער אוועק .אבער א וועג
פאר עבודת ה' ,אינזין האבן 'עלמא דאתי' ,מיינט מען דעם עלמא דאתי -דעם תענוג
עולם הבא ,היטן דעם זכרון.
צב קידושין ל' ע"ב.
צג וזל"ש אות א'ִּּ :כי ְצ ִּריכִּ ין לִּ ְשמֹר ְמאֹד ֶאת ַה ִּּז ָּכרוֹ ןֶ ,ש ּל ֹא ִּי ּפֹל לְ ִּשכְ ָחהּ ְ ,ב ִּחינַ ת ִּמ ַ
יתת ַה ֵּלב .וְ ִּע ַ ּק ר ַה ִּּז ָּכ רוֹ ן
הוּא לִּ זְ כּ ֹר ָּת ִּמיד ְ ּב ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתיֶ ,ש ּלֹא ִּי ְהיֶ ה ְ ּב ַד ְע ּתוֹ ַ ,חס וְ ָש לוֹ םֶ ,ש ֵאין עוֹ לָ ם ֶא ָּל א ֶא ָחד .וְ ַעל ְי ֵדי ַמה
ּ ֶש ּ ְמ ַד ֵ ּב ק ַמ ֲח ַש ְב ּתוֹ ְ ּב ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתיַ ,על ְי ֵדי זֶ ה נַ ֲע ֶשֹה ִּיחוּד ה' ֱא ַ
ֹלקי.
לו | _____________________________________________________ טעם זקנים
דער רבי זאגט ,מען דארף זייער היטן דעם זכרון ,זייער היטן דעם זכרון ,באלד ווי
ער עפנט נאר אויף די אויגן" ,כך ראוי להיות מנהג יראי ה' ,תיכף בבוקר בהקיצו,
יזכור מיד שיש עלמא דאתי"צד.
מען זעהט דאך פאר זיך נאר די וועלט ,עס איז דאך אבער דא נאך א וועלט ,עס איז
דא נאך א וועלט ,דא מיינט מען נישט זיך אויסמאלן דעם 'יום המיתה' -די ווערים אין
קבר ,דא מיינט מען 'יום המיתה' -טאקע דעם תענוג פון עולם הבא.
פארוואס ליג איך אזוי אין דער וועלט מיט אלע תע נוגים? ווייל איך זעה נישט קיין
אנדערע וועלט פאר זיך' ,אט דאס איז עס' ,וואס איז נאך דא בעסערס?! דאס איז עס
און מער נישט .ניין! עס איז דא נאך א וועלט ,עפעס א בעסערע זאך פון דער וועלט,
דארטן לאכט מען זיך אויס אינגאנצן פון דער וועלטצה.
'אבדוֵעשתֵוֵנוֵתיו' ֵ
עס איז געווען איינער פון אונזערע מענטשן ,איך האב אים נישט פארכאפט ,ער
תנ ָֹתיו"צו,
פלעגט דאווענען זייער בכוונה .איז ביים דאווענען בייַ " :ביוֹ ם ַההוא ָא ְבדו ֶע ְש ֹ
האט ער זיך אפגעשטעלט אסאך' .עשתונותיו' איז דער טייטש ,די געדאנקען,
'מחשבותיו' -טייטשט רש"י.
"ביום ההוא" ,די אלע מחשבות ,די אלע געדאנקען" ,אבדו עשתונותיו"' ,וואס וועט
ווערן פון די אלע געדאנקען?!' 'וואס האב איך דערפון?!' 'פארוואס האב איך
אוועקגעגעבן !? - -דא איז דאך אן אנדערער וועלט גאר ,צו וואס האב איך
צד ליקוטי מוהר"ן שם אות ב' :ו ְּב ִּחינָ ה זוֹ ,לִּ זְ כּ ֹר ָּת ִּמיד ָ ּבעוֹ לָ ם ַה ָ ּבא ,דְּ ַה ְינ ּו לְ ַא ְד ָ ּב ָקא ַמ ֲח ַש ְב ֵּת ּה ְ ּב ָעלְ ָמא
דְּ ָא ֵתי ,הוּא ִּ ּבכְ לָ לִּ ּיוּת ו ִּּב ְפ ָר ִּט ּיוּתּ ִּ .בכְ לָ לִּ ּיוּת ָּכ ְך ָראוּי לִּ ְהיוֹ ת ִּמנְ ַהג יִּ ְר ֵאי ַה ּ ֵש םֵּ ,תכֶ ף ַ ּבבּ ֶֹקר ַ ּב ֲה ִּקיצוֹ ,ק ֶֹדם
ֶש ַ ּי ְת ִּחיל ש ּום דָּ ָברִּ ,יזְ כּ ֹר ִּמ ָ ּיד ְ ּב ָעלְ ָמא דְּ ָא ֵתי .וְ ַא ַחר ָּכ ְך יַ ֲע ֶשֹה זֹאת ִּ ּב ְפ ָר ִּט ּיוּת.
צה עיין שיחות הר"ן אות צ"ו :ו ְּבוַ דַּ אי ִּאם ָהיָ ה נִּ זְ ָּכר ְ ּבטוֹ ב זִּ ָּכ רוֹ ן ִּמ ַּת ֲענוּגֵ י ָהעוֹ לָ ם ַה ָ ּב אּ ְ ,בוַ דַּ אי ֹלא ָהיָ ה
יָ כוֹ ל לִּ ְסבּ ֹל ְּכלָ ל ִּח ּיוּת וְ ַת ֲענוּגֵ י ָהעוֹ לָ ם ַה ֶ ּז ה.
צו תהלים קמו ,ד .וב'מצודות' שם פירוש :כי כאשר תצא ממנו רו ח החיוני אז ישוב אל האדמה אשר
נלקח ממנה וביום ההוא אבדו כל מחשבותיו כי איננו להוציאם אל הפועל -ומה א"כ בטחונו.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | לז
אוועקגעגעבן?! אזעלכע מחשבות ,אזעלכע מיני געדאנקען אוועקגעגעבן?!
פארוואס?! פארוואס האב איך דאס געטוהן?!'
-ער האט געהייסן ר' ישראל לייב .ביים דאווענען איז דאס געווען ביי אים אן
אפשטעל.
(השואל :יעדן טאג?) יא ,ביי "ביום ההוא אבדו עשתונותיו".
(השואל :ווער איז דאס געווען?) איינער איז געווען ר' ישראל לייב ,רבי אברהם ר' נחמן'ס
האט גערעדט פון אים .ער פלעגט דאווענען זייער געשמאק ,ער איז געווען פון
באפאליע.
ר' יוחנן (גאלאנט) האט געקענט זיין זון ,ער פלעגט לערנען מיט יוחנן ,ר' אשר
באפאליע ,דאס איז געווען דער זון זיינער.
מיר רעדן פון ר' ישראל לייב'ן -דער טאטע זיינער .מען רעדט דאך נאר א ווארט
אויף "ביום ההוא אבדו עשתונותיו" ,אז וויפיל ער האט געדאוונט בכוונה ,אבער דא
האט ער פארבראכט " -ביום ההוא אבדו עשתונותיו"!
די אלע געדאנקען" ,ביום ההוא אבדו עשתונותיו"' ,פארוואס האב איך
אוועקגעגעבן אזויפיל דעם געדאנק מיינע? אויף וואס האב איך אוועקגעגעבן די
מחשבות מיינע?!' דאס איז דאך א געלעכטער' ,פארוואס האסטו נישט נאר געטראכט
פונעם אויבערשטן ,פון תורה ותפילה?' די אלע נארישע 'עשתונותיו' איז 'ביום ההוא
אבדו'.
דער אויבערשטער זאל העלפן מען זאל זיך נישט לאזן נארן .דער רבי האט געזאגטצז:
נארן; די וועלט נארט
"דאס זאלט איר מקבל זיין פון מיר ,איר זאלט זיך נישט לאזן ַ
אפ!".
אונזערע לייט זענען געווען מענטשן מיט ישוב הדעת .די רוסישע זענען געווען נאך
מער ווי די פוי לישע ,נישט אזוי רעש'יג ,מיושב'דיגע אידן ,לעבן מיט ישוב הדעת ,נישט
קיין 'פלוטעס'.
צז שיחות הר"ן אות נ"א.
לח | _____________________________________________________ טעם זקנים
דער רבי האט דאך אזוי געזאגטצח" :אן התבודדות איז מען' ...שקורין פלוטעס'".
'פלוטעס' הייסט אן 'ישוב הדעת' ,ער קען כאפן ,ער קען לויפן ,ער קען טוהן אזא מין
גוטע זאך וואס עס איז גרויס געווען ,און נאכדעם כאפט ער אפ צוריק; 'שקורין
פלוטעס'.
ווען עס איז טאקע אנגעקומען די פוי לישע ,איז די רוסישע אידן האבן - -וואס איז
דאס? זיי זענען געווען געוואוינט דורות ,גרויסע מענטשן ,עובדי ה' ,מיט ישוב הדעת,
נישט מיט קיין רעש נישט מיט קיין לויפן.
החסידיםֵממדינתֵקיר"ה ֵ
(ר' משה בינענשטאק ,ווי האט דער רבי געזאגט ,ער האט געוואלט זיין זאך זאל זיך לייגן אויף ליטווישע?)
די ליטווישע האבן א מעלה ,זיי קענען זיצן אויף אן ארט מערער ,ער זיצט און לערנט;
די פוילישע זענען מער לעבעדיגער.
דער רבי האט ליב געהאט די פון מדינת קיר"הצט ,ביי זיי איז די אמונה זייער ,זיי
זענען פשוטים' .מדינת קיר"ה' דאס איז גאליציע ,די אמונה פשוטה איז ביי זיי מער.
אז רבי נתן איז געקומען אהינצו דארטן איז ער געוואלדיג נתפעל געווארן פון זיי ,די
אמונה פשוטה איז אזוי גרויס ביי זיי געווען .רבי נתן איז געווען דארטן אין בראדק ,אין
לעמבערג ,יענע ערטער איז אלץ 'מדינת קיר"ה'.
(השואל :אונגארן נישט?) אונגא רן איז אויך געווען א טיילקא.
(אחד הנוכחים :בעלז איז אויך דארט?) יא ,בעלז איז אויך דארט.
צח שיחות הר"ן אות רכ"ח.
צט עיין ליקוטי מוהר"ן סי' קפ"וַ :מה ּ ֶש ּ ְמ ַס ּ ְפ ִּרין מוֹ ְפ ִּתים ֵמ ַה ַ ּצדִּּ ִּיקים ֶש ִּ ּב ְמ ִּדינוֹ ת קיר"ה (דְּ וִּ ין) .הוּא ֵמ ֲח ַמת
יהם ֵהם ֲאנָ ִּשים ְּכ ֵש ִּרים ו ַּמ ֲא ִּמינִּ ים ְ ּב ַה ַ ּצדִּּ ִּיקים ,וכו' עיי"ש; עיין גם חיי מוהר"ן אות תקל"ט; [גם ֶש ַאנְ ֵש ֶ
עיין ליקוטי הלכות הל' חזקת קרקעות ה"ה אות ט"ו].
ק עיין שיש"ק (חדש) ח"ב ,אותיות תמ"ט-תס"ב.
קא אונגארן היתה חלק ממדינות הקיר"ה -הקיסר ירום הודו -של הממלכה עסטרייך-אונגארן שכללה
גם את גאליציע.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | לט
אז זיי האבן געהערט א 'דיבור' פונעם רבי'ן ,צו פון רבי נתן'ען -האבן זיי -הא הא!
קב
-מיט א בענקאכץ ,מיט אזא מין תשוקה!
(ר' משה :ער שרייבט דארטן אז ער האט געזאגט דארט די תורה פון 'הניעור בלילה'!) יא יאקג.
(ר' משה :זיי האבן זיך געהאלטן פאר ברסלב'ער חסידים?) די עצות אויף צו מקיים צו זיין!
אז רבי נתן איז געקומען אין יענע ערטער איז שוין געווען דארטן דער "ליקוטי
תפילות"קד .איז צוגעקומען איינער צו רבי נתן'ען" :דאס זענט איר דער איד וואס האט
געמאכט די תפילות?!" -ער האט אים געקושט די פיס.
"דאס האט איר געמאכט די תפילות?! דאס זענט איר דער איד?!"
(השואל :עס איז געווען פון רבי אורי סטרעליסקער'ס מענטשן?) יא ,רבי אורי סטרעליסקער.
אמונה פשוטה! דעם רבי'נס זאך איז דאך אזויפיל געווען 'תמימות' און 'אמונה
פשוטה'; ביי זיי איז געווען די תמימות מערער ,תמימות מיט אמונה פשוטה.
"אז מען לייגט אוועק דער כלי אויף א בהמה ,שפילט זי דעם שיינעם ניגון "קה .
(פארוואס פונקט אויף א בהמה?) ווייל א בהמה ווארפט נישט אראפ דער כלי פון זיך .אז מען
לייגט עס אוועק ,ליגט עס ,זי לאזט ליגן אויף זיך .אן אנדערער גיט א שאקל ,פאלט עס
אראפ.
(השואל :רבי אורי האט געקענט דעם רבי'ן?) איך ווייס נישט; ער איז געווען אין רבי'נס
צייטןקו.
קב עיין עלים לתרופה במכתב מיום ה' ואתחנן שנת ת"ר.
קג עיןי עלים לתרופה שם[ .גם עיין שיש"ק (חדש) ח"ב ,אות תס"ב].
קד עיין עלים לתרופה במכתב מיום ה' ואתחנן שנת ת"רּ ַ :גם ִּ ּב ְׁב ָּראד דִּּ ַ ּב ְר ִּּתי ִּע ָּמ ֶהם ַּכ ָּמה ּתוֹ רוֹ ת וְ ִּשֹיחוֹ ת
ְקדוֹ שוֹ ת וְ נוֹ ָראוֹ ת ְמאֹד .ו ָּמ ַס ְר ִּּתי לָ ֶהם ֵס ֶפר ִּס ּפו ֵּרי ַמ ֲע ִּשֹ ּיוֹ ת וְׁ ַה ְּׁת ִּפ ּלוֹ ת .וְׁ ַאף ֶׁש ְׁ ּק ָּצ ָּתם ָּרא ּו אוֹ ָּתם ִּמ ְּׁכ ָּבר,
ֲא ָבל ְּכ ָבר ָע ְבר ּו יָ ִּמים וְ ָשנִּ ים ֶש ּל ֹא ָרא ּו אוֹ ָתם ,וְ ָהרֹב לא ָרא ּו אוֹ ָתם ֵמעוֹ לָ ם.
קה עיין סיפורי מעשיות ,מעשה י"א מבן מלך ובן שפחה שנחלפו.
קו נסתלק לשמי מרום כ"ג אלול תקפ"ו.
מ | _____________________________________________________ טעם זקנים
ווען עס איז ארויס דער ליקוטי מוהר" ן ,האט זיך עס דארטן געהערט .פלעגט ער
זאגן דארטן תורה פאר זיינע מענטשן( ,אמר" ):אורי אורי ,וואס ווילסטו בילן ,דער
ליקוטי מוהר" ן איז שוין דא און דו ווילסט נאך זאגן תורה?!".
"אורי אורי ,דו ביל שוין ,דו ביל שוין ,עס איז דא א ליקוטי מוהר"ן -און דו ווילסט
נאך זאגן תורה?!".
[היינט איז שוין דער טאג אביסל קלענער ,מען קען נישט לערנען מער ווי ביז פינעף,
דארף מען קומען אהערצו נאך דריי אזייגער ,פריער מיט א האלבע שעה].
רבי אורי סטרעליסקער איז געווען ביים חוזה אויך( .אחד הנוכחים :רבי שלום מבעלזא איז
געווען זיין תלמיד).
נישטֵגעוואלטֵטראכטןֵוועגןֵדיֵקינדער ֵ
איך האב אזוי געהערט אז רבי אורי האט געהאט עפעס א חסיד א גרויסער ארעמאן,
ער האט געהאט א שטוב מיט קינדער און טעכטער אין שידוכים ,און זי פלעגט אים
זייער זאגן" :פאר צום רבי'ן ,בעט דעם רבי'ן דו דארפסט חתונה מאכן די קינדער ,דו
ביסט אן ארעמאן ,דו האסט נישט" .ווען ער איז געקומען צום רבי'ן -צו רבי אורי'ן,
האט ער אלץ פארגעסן צו בעטן ביי אים.
אז ער איז שוין אוועקגעפארן האט ער זיך דערמאנט ' -אוי ,איך האב דאך נישט
געבעטן!' ער האט אלץ פארגעסן .און זי פלעגט אים דערלאנגען...
עפעס איינמאל איז ער געקומען צו רבי אורי'ן ,האט ער אויך פארגעסן ,ווען ער איז
אוועקגעגאנגען האט ער זיך דערמאנט און ער איז געקומען צוריק.
האט רבי אורי אים אזוי געזאגט" :איך קען דיר זאגן איין זאך :בשעת דו זאגסט
'ברוך שאמר' ' -ברוך מרחם על הבריות' ,זאלסטו אינזין האבן דיינע קינדער אויך!".
"רבי ,דארט וועל איך אינזין האבן מיינע קינדער?! איך וויל נישט! איך וויל נישט!"
" -וואס קען איך אים טוהן? ער וויל נישט ,ער וויל נישט ,וואס קען איך אים טוהן?!"קז.
קז [ עיין 'עשר צחצחות' בערכו אות י"ד].
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | מא
"ער וויל נישט ,איז וואס קען איך אים העלפן?!"
הכלל ,מיר דארפן נאר רעדן פון דעם רבי'נס זאך ,מען מעג יא אינזין האבן די
קינדער ,נאר אינזין האבן אויפן גוטן אופן ,זיי זאלן נעמען גוטע שידוכים ,נעמען תלמידי
חכמים ,זיין יראי ה'.
(ר' משה :וואס האט דער רבי געמיינט ,רבי נתן שרייבט אין אבן העזר ,אז דער רבי האט געזאגט
'פארוואס האט איר נישט אינזין אייערע קינדער?' רבי נתן ברענגט אין אבן העזר אין לקוטי הלכות קידושין
ג' אות כ' :וכמו שאמר רבינו ז"ל " :אוי ואבוי ,שאין אנו חושבין כלל בשביל בנינו ודורותינו"; וואס האט
ער געמיינט? מתפלל זיין אויף זיי? מחנך זיין?) ביי וואס רעדט עס רבי נתן דארטן? "וואו וועלן
מיר זיך אהינטוהן מיט אונזערע קינדער!?"
'וואו וועלן מיר זיך פארבאהאלטן מיט אונזערע קינדער?!' -קעגן אפיקורסות.
דו האסט דארטן אן 'אבן העזר'? (קורא מבפנים " ):אוי ואבוי ,שאין אנו חושבין כלל
בשביל בנינו ודורותינו איך להצילם ממים הזידונים הרעים האלה הרוצים לשטוף
את העולם ח"ו".
יא ,דער רבי האט געזאגט " :וואו וועלן מיר זיך אהינטוהן מיט אונזערע
קינדער?!" קעגן אפיקורסות; "עס גייט ַאן אפיקורסו תקח -וואו וועלן מיר זיך
אהינטוהן מיט אונזערע קינדער?!"
(אחד הנוכחים :יענער חסיד האט נישט געוואלט אינזין האבן פרנסה אינמיטן דאווענען?) יא ,דאס
איז עפעס אנדערש .דער רבי מיינט דא נישט פרנסה ,דער רבי מיינט דאך דא ,ניצול
ווערן פון די מים הזידונים פון אפיקורסות.
אין דער גאנצער וועלט איז געווארן א געוואלדיגע ירידה דורך די אפיקורסים .דער
רבי רעדט דא וועגן די 'דורות' .עס איז געווען שיינע דורות ,און די קינדער זענען
געווארן - -א געוואלדיגער קלאפ האט דאס געגעבן .די אפיקורסים זענען געווען אזוי
גיפטיג ,האבן זיי מזיק געווען די קינדער ,נישט אלעמען ,אבער זיי האבן מזיק געווען.
קח עיין שיחות הר"ן אות ל"ה.
מב | _____________________________________________________ טעם זקנים
(ר' משה :אפילו ביי אונזערע לייט!) יא יא ,דער רבי האט געזאגט" :וואו וועלן מיר זיך
אהינטוהן מיט אונזערע קינדער?!".
ווייל די אלע קייסרים וואס זענען געווען (אין רוסלאנד) ,די קייסרים זענען געווען
מאמינים ,אבער די קאמוניסטן ימ"ש זיי זענען געווען אפיקורסים ,א מלכות פון
אפיקורסו ת ,זיי האבן טאקע אפגעקלאפט אינגאנצן דער וועלט .דער פריערדיגער
קייסע ר איז געווען א שונא אויף אידן -אבער ער איז געווען א גרויסער מאמין.
(השואל :דער לעצטער איז געווען א מאמין?) יא אוודאי ,אין אלע שולן האט מען געמוזט
מאכן א 'מי שברך' שבת פארן קייסער" ,הנותן תשועה למלכים" ,ער האט געגלויבט -
אים מאכן א 'מי שברך' ,ער פלעגט צאלן געלט פאר די שולן און מען האט אים
געמאכט א 'מי שברך' .טאמער זאל דער חזן נישט מאכן קיין 'מי שברך' און עס קומט
אן צו אים ,האט מען געקענט אים געבן עטליכע יאר פארשיקן דערפאר.
און די אפיקורסים ,רחמנא לצלן ,ימח שמם ,זיי האבן פאר'סמ'ט דער וועלט -די
קאמוניסטן.
(קורא מבפנים חיי מוהר"ן בפרק להתרחק מחקירות אות תי"ז" ):פעם אחת נשמע שהקיר"ה
שלנו רוצה לגזור ח"ו כמה גזירות על ישראל (שקורין פונקטן) .ונשמע אז שגזירה
אחת מהם הוא רוצה שיהיו ח"ו ישראל מוכרחין ללמד בניהם חכמות ולשונות.
ואמר רבינו ז"ל שעל גזירה זאת צריכין לגזור תענית ,ולצעוק ולזעוק להשי"ת יותר
מעל כל הגזירות .כי גזי רה זאת היא צרה גדולה מכל הצרות ורעות שבעולם ,כי
על ידי זה ח"ו מעבירין על דת לגמרי .כמו שרואין בחוש בעוונותינו הרבים ,שכל
מי שנכנס בדרך הזה יוצא מן הדת לגמרי .השי"ת יחוס על עמו ישראל ויציל פליטה
הנשארת מהם ומהמונם.
"פעם אחת אמר רבינו ז"ל ,אוי ואבוי שאין אנו חושבין כלל בשביל בנינו
ודורותינו איך להצילם ממים הזידונים הרעים האלה הרוצים לשטוף את העולם
ח"ו ,שהם דרכי הלי מודים הרעים של חכמות ולשונות ופילוסופיה המתפשטים
עכשיו בעוונותינו הרבים וכו'".
❖❖❖
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | מג
עניןֵשלֵמסירתֵנפשֵאיֵאפשרֵלצוות ֵ
נו ,דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן ,עס איז שוין אוועקגעגאנגען א וואך אין
אלול ,מיר זאלן אפהיטן דער מתנה טובה ,אלול איז א מתנה טובה ,עס איז אן עת
רצון ,זאלן מיר אפהיטן די טעג ,די טעג מיט די נעכט.
קט
'א מסירת נפש טאר איינער דעם צווייטן נישט זאגן!'
(אחד הנוכחים :אבער מעורר זיין מעג מען דאך זיכער אז מען זאל בענקען צו דעם!) יא ,מען דארף
אלע טאג בעטן דעם אויבערשטן .אבער אן ענין ,הייסן אזא מין זאך ,ווייל איינער וויל
פארן ,וויל ער אז אנדערע זאלן קומען מיט אים ,דאס קען ער נישט טוהן ,עס איז
מסירות נפש היינט .נאר וואס דען ,דו ווילסט ,איז דאס דיין חשבון ,אבער יענעם זאגן
' -טוה אויך אזוי'?! מען טאר נישט זאגן יענעם א זאך וואס האט א שייכות מיט מסירות
נפש.
קט מדובר כאן על נסיעה לאומאן לראש השנה בזמן שעוד שלטו הקומוניסטים.
בכדי להבין איזה ענין של מסירות נפש עמד מול עיניו של רבי לוי יצחק ראה במכתבו לידידו החסיד
רבי צבי יוסף וואסילסקי ז"ל בספר תמימי דרך מכתב כ" ח" :ידידי היקר אודות הנסיעה הק' על ציון
הקדוש מה אכתוב לך הוא ענין מסירות נפש מ מש בפרט רוסיא ,זה אינו יכולין ליתן עצה בזה ,אפילו
אדמו"ר זצ"ל בחייו הק' גם כן לא השיב על דבר שצריכין למסור נפשו .פ ה היה מעשה ,איש א'
מגבעתיים נסע לרוסיא והי' לו גם גם כן זה ענין כמו אצלך והוא כבר גר הרבה שנים בארץ הקודש ,אף
על פי כן לא עלינו ח"ו נתפס שם על הרבה שנים .השי"ת יוליך אותך בדרך האמת באופן שהכל יהא
לטובה "...וראה עוד שם מכתב ל"א ..." :תאמין לי ידידי היקר שלא כתבתי ח"ו מה שכתבתי רק כפי
האמת שבלבי ,אף שהייתי ב"ה הרבה פעמים על ציון הקדוש ,רציתי מאד מאד להיות עוד על ציון
הקדוש ולשפוך לבי לפני אדמו"ר זצ "ל ,רק כפי שיודע אני שהם חיפשו אותי מאד בהרבה מקומות ירא
אני מאד אפילו לחשוב מזה עד שיעזור השי"ת ויקויים ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ .אוי אוי
רוסיא ,שמי שנופל ח"ו בידם הוא מסוכן ,הן בגשמיות סכנת נפשות ממש ,והן ברוחניות כל היהדות
שלו שלא יהא נבלע ח"ו במקומ ות האלו אפילו שם ישראל יהא נשכח ממנו ,בשביל זה כתבתי דעתי
השי"ת יעזור".
עיין גם שיחות הר"ן אות רי"דָ :ש ַמ ְע ִּּתי ִּ ּב ְשמוֹ ֶש ָא ַמרְּ :כ ֶש ָא ָדם שוֹ ֵאל לְ ַה ַ ּצדִּּ יק ִּאם לַ ֲעשוֹ ת דָּ ָבר ֶש ֵ ּיש בּ וֹ
ְמ ִּס ַירת נֶ ֶפש ִּ ּב ְש ִּביל ַה ּ ֵש ם ִּי ְת ָ ּב ַר ְך ,הוּא ָראוּי לוֹ לְ ָה ִּשיב וּלְ ַצוּוֹ ת ָעלָ יו ֶש ּל ֹא לַ ֲעשוֹ ת .וְ ַאף ַעל ּ ִּפי כֵ ן ַה ּשוֹ ֵאל
יך לְ ַק ֵ ּים דְּ ָב ָריוֵּ .כן ָש ַמ ְע ִּּתי ִּ ּב ְשמוֹ .עוֹ ד ָש ַמ ְע ִּּתי ְ ּב ִּענְ יָ ן ַא ֵחרָּ :כל ַמה ּ ֶש ַה ַ ּצדִּּ יק ְמ ַצ ֶ ּו ה לַ ֲעשוֹ ת ָצ ִּר ְ
יך ֵאין ָצ ִּר ְ
לְ ַק ֵ ּיםַ ,רק ְּכ ֶש ּ ְמ ַצ ֶ ּוה ֶש ּל ֹא לִּ ַּסע ַעל רֹאש ַה ּ ָש נָ ה ֶא ְצלוֹ זֶ ה ֵאין ָצ ִּר ְ
יך לְ ַק ֵ ּים.
מד | _____________________________________________________ טעם זקנים
(אח ד הנוכחים :אויף ראש השנה דארף מען אפילו נישט פאלגן דעם רבין!קי) יא ,יא; גוט ,דארף
יעדער איינער אליין פארשטיין -נישט איך זאל דיר זאגן .אבער אז דו פארשטייסט צו
האבן מסירות נפש ,דו ווילסט פארן קיין אומאן אויף ראש השנה -געזונטערהייט; ווער
דארף וויסן?! נאר איך זאל דיר זאגן 'טוה אזוי' -קען איך נישט ,איך טאר דיר נישט
זאגן.
איך רעד נישט פון דער עצם זאך ,אז איינער וויל טוהן ,וועל איך אים גארנישט זאגן
קיין דיעות ,און אויב ער וועט מיך פרעגן -וועל איך נישט ענטפערן ,ווייל איך ווייס
נישט וואס צו ענטפערן.
און נאכאמאל ,אז יענער פרעגט ,איז דאך יענער אליין אויך מסופק ,אז נישט וואלט
ער דאך נישט געפרעגט; אז ער איז מסופק -זאל איך אים זאגן 'טוה'?!
דאס איז אזא מין עבודה ,א גרויסע זאך איז עס! נאר זאגן יענעם 'טוה' ,קען איך
נישט ,און אז איך קען נישט -טאר איך נישט.
(א חד הנוכחים :וואס איז אנדערש ,רבי נתן האט געזאגט צו רבי אהרן דער רב ,אפילו דער רבי זאל אונז
פארטרייבן מיט דרוקעס וואלטן מיר פון רבי'ן נישט אוועק!"?קיא) יא ,עס איז אן אנדער זאך געווען,
ער איז געווען ביים רבי'ן ,ער האט מניעות ,דאס איז גוטע מניעות -א רב ,יא ,אזעלכע
מניעות ...אזעלכע מניעות איז עפעס אנדערש; אבער היינט איז דאך אנדערש די זאך,
רוסלאנד ' -ימח שמם'...
קי עיין שיחות הר"ן רי"ד; גם עיין חיי מוהר"ן אות ת"ו :וְ ִּענְ יָ ן זֶ ה ָר ִּאינ ּו ֵמ ַר ֵ ּבנ ּו זִּ כְ רוֹ נוֹ לִּ ְב ָרכָ ה ַּכ ּ ָמ ה ּ ְפ ָע ִּמים,
ִּ ּב ְפ ָרט ְ ּב ִּענְ יַ ן רֹאש ַה ּ ָשנָ ה ֶש ָהי ּו ֲאנָ ִּשים ֶש ָהי ּו לָ ֶהם ְמנִּ יעוֹ ת ִּמ ִּּל ְהיוֹ ת ֶא ְצלוֹ ַעל רֹאש ַה ּ ָשנָ ה ,וְ ָש ֲאל ּו אוֹ תוֹ
ְ ּב ַע ְצמוֹ וְ ֵה ִּשיב לָ ֶהם ֶש ּלֹא יִּ ְהי ּו ַעל רֹאש ַה ּ ָשנָ ה .וְ ִּה ְת ִּחיל ּו לְ ִּה ְת ַע ֵ ּקשֲ ,הֹלא ָש ַמ ְענ ּו ִּמ ֶּכם ּג ֶֹדל ָה ַאזְ ָה ָרה
יהם וְ גָ ַער ָ ּב ֶהם ֶש ּלֹא ְי ַד ְ ּב ר ּו יוֹ ֵתר ,וְ כֵ ן ָעשֹ ּו וְ ֹלא לִּ ְהיוֹ ת ֶא ְצלְ כֶ ם ַעל רֹאש ַה ּ ָש נָ ה ,וְ ָע ָשֹה ַע ְצמוֹ ְּכ ַמ ְק ּ ִּפיד ֲעלֵ ֶ
ָ ּב א ּו ַעל רֹאש ַה ּ ָש נָ ה .וְ ַאף ַעל ּ ִּפי כֵ ן ֲאנַ ְחנ ּו זָ כִּ ינ ּו לִּ ְהיוֹ ת ְרגִּ ילִּ ים לַ ֲעמֹד לְ ָפנָ יוָ .ש ַמ ְענ ּו וְ ֵה ַבנְ ּנ ּו ְ ּב ֶר ֶמז ו ְּב ֵפרוּש
ימ ּיוּת ְרצוֹ נוֹ ֵאינוֹ נוֹ ָחה ָ ּבזֶ ה ְּכלָ לַ ,רק הוּא ֻּמכְ ָרח לוֹ ַמר לָ ֶהם ָּכ ְך ֵמ ֲח ַמת ֶש ּשוֹ ֲאלִּ ים אוֹ תוֹ ַעל זֶ ה .וְ יֵ ש ֶש ּ ְפנִּ ִּ
ָ ּבזֶ ה ַה ְר ֵ ּבה לְ ַס ּ ֵפ ר ,ו ְּמ ַעט ִּמ ֶּזה ִּי ְת ָ ּב ֵאר ְ ּב ָמקוֹ ם ַא ֵחר .וְ כֵ ן הוּא נוֹ ֵהג לְ דוֹ רוֹ ת ֶש ְּכ ֶש ּשוֹ ֲאלִּ ין לְ ָה ַרב וְ ַה ּ ַמנְ ִּהיג
יך לְ ָה ִּשיב לָ אוַ ,אף ַעל ּ ִּפי ֶש ֶ ּב ֱא ֶמת לַ ֲא ִּמ ּתוֹ ְרצוֹ נוֹ ֶש ִּ ּי ְמסֹר נַ ְפשוֹ ַעל דָּ ָבר ֶש ֵ ּיש בּ וֹ ְּכ ֵעין ְמ ִּס ַירת נֶ ֶפש ָצ ִּר ְ
יך לִּ ָ ּז ֵהר ְמאֹד לִּ ְבלִּ ייש ֵ ּב ר ָּכל ַה ּ ְמנִּ יעוֹ תַ .על ֵּכן ִּמי ֶש רוֹ ֶצה לְ ִּה ְת ָק ֵרב וּלְ ַש ֵ ּב ר ַה ּ ְמנִּ יעוֹ ת ֶ ּב ֱא ֶמת לַ ֲא ִּמ ּתוֹ ָ ,צ ִּר ְ וִּ ַ
לִּ ְש אֹל אוֹ תוֹ ָ ּבזֶ ה ְּכלָ ל .וְ עוֹ ד ָּת ִּבין ִּענְ יָ ן זֶ ה ִּ ּב ְמקוֹ מוֹ ת ֲא ֵח ִּרים ֶש ּ ְמ ַד ְ ּב ִּרים ֵמ ִּענְ יָ נִּ ים ָּכ ֵא ֶּלה וְ ָה ֵבן ְמאֹד.
קיא כמסופר באריכות בשיש"ק (חדש) ח"א ,אות ר"ג ,עיי"ש.
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | מה
דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן ,משיח צדקנו זאל קומען ,ער זאל צעברעכן
דער קליפה ,מען זעהט נישט ארויס קיין שום זאך אז די קליפה זאל (נכנע ווערן) ,די
גאנצע וועלט ווייסט אז זיי זענען פאלשע מענטשן ,ליגנערס ,און זיי אליין ווייסן דאס
אויך ...דארטן אין גאנצן לאנד ווייסט מען דאס אויך -און עס האלט זיך! מיט וואס
האלט זיך עס? דאס איז עפעס א מין 'רצועה מרדות לישראל'קיב ,עפעס א 'רצועה
מרדות' פאר אלע אידן ,און עס האלט זיך.
(אחד הנכחים :אבער זיי ווערן שוין אפגעשוואכט) ווער האט זיי אפגעשוואכט?
(אחד הנוכחים :אפשר פארקערט?) (אחד הנוכחים :זיי ווערן פארט צוביסלעך אויסגעוועפט ,עס איז א
רוח סערה ,אבער עס הויבט שוין אן יורד צו זיין) נע ...דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן.
וויֵאיזֵמעןֵדאסֵזוכהֵצוֵזעהן?
מיר זענען היינט אזוי נאנט קיין אומאן; ווען עס זאל נאר זיין אז די קליפה זאל נכנע
ווערן ,קען מען ארויספארן ביינאכט נאך 'זכור ברית' ,און זאגן 'זכור ברית' נאך אין
ירושלים ,און גיין אין מקוה אריין נאך 'זכור ברית' און מיטנעמען קיין אומאן מיט זיך
טלית ותפילין ,ווייל דארטן איז אפשר נאך נישטא קיין מקוה ,און אנקומען אינדערפרי
און פארברענגען א שיינעם ראש השנה ,און מוצאי יום טוב ארויספארן ,און 'צום
גדליה' זיין צוריק אין ירושלים -זאגן סליחות און שוין.
עס איז גארנישט קיין שווערע זאך ,דריי שעה פליהט מען ,און דריי שעה פליהט
מען קריק און שוין .דער גאנצער עולם וואלט געווען דארטן.
מיר בעטן דעם אויבערשטן' ,עד ביאת משיח' זאל מען נאר צוברעכן דער קליפה,
דאס איז דאך א קליפה חזקה ,א קליפה וואס יעדער איינער ווייסט אז ס'איז גארנישט.
(רבי אברהם יצחק מערמלשטיין :דער אמת איז ,דער קידוש השם וואלט געווען מורא'דיג גרויס ,ווייל
קיין שום חסידות טוה ט אזא זאך נישט ,אויסצאלן שווערע טויזנטערס) ווען דאס זאל זיין ,וואלט שוין
נישט געווען קיין התנגדות אויך ,וואלט שוין דאס התגלות געווען ,עס וואלט נישט
געווען קיין התנגדות ,עס וואלט שוין גאר עפעס אנדערש געווען ,ווען דאס זאל זיין...
קיב עיין במדבר רבה יט ,כ.
מו | _____________________________________________________ טעם זקנים
נאר דערווייל ,וועדליג רבי אברהם רבי נחמנ'ס האט געזאגט" :משיח צדקנו דארף
מען האבן ער זאל צוברעכן דער קליפה!".
(ר' משה :אונזערע לייט האבן געזאגט אז מען וועט שטיין אין תור דארט!) אה ,ביים רבינס ציון!
'עס וועט זיין אמאל א צייט וואס עס וו עט שטיין שוטרים ,מען וועט נישט אריינלאזן
צום ציון -נאר זאגן די צען קאפיטלעך תהלים ,מער -נישט!'.
(ר' משה :און דאס וועט זיין מסתמא פאר משיח וועט קומען) אזא מין צייט וועט זיין.
(השואל :ווער האט עס געזאגט -רבי אברהם ר' נחמן'ס?) איך ווייס נישט פונקטליך ,אזוי האב
איך געהערט ,אז עס וועט אזוי זיין ,עס וועט זיין אידישע שוטרים ,זיי וועלן זאגן 'ארויס'
-וועלן אנדערע אריינגיין .עס וועלן שטיין טויזנטער אידן און באלד אריינגיין זאגן די
צען קאפיטלעך תהלים.
❖
(עד כאן השיחה פרשת כי תצא תשל"ו; מכאן הוספנו משיחה בשנה אחרת)
דער אויבערשטער זאל העלפן עס זאל ווערן אפן די וועגן ,מען זאל קענען.
היינט איז אזא מין עראפלאן דא ,דער אויבערשטער זאל העלפן ,עס וועט ווערן א
וועלט ,וועט מען קענען גיין אין מקוה אריין ,אפזאגן סליחות ערב ראש השנה אין
ירושלים ,און פארן מיט אן עראפלאן ,און אנקומען ארום צוועלף-איינס אזייגער זיין אין
אומאן ,מיטנעמען מיט זיך אלעס ,און דארטן זיין ראש השנה ,און מוצאי ראש השנה
ארויספארן ,און סליחות (צום גדליה) שוין זאגן צוריק אין ירושלים.
דאס איז נישט קיין גרויסע זאך ,היינט איז דאס פון די גרינגע זאכן ,אז עס וועט זיין
א וועלט איז דאס גארנישט ,אין דריי שעה איז מען אין אומאן .אין אומאן איז דא א
פליגשטייג.
(השואל :און א שופר?) דאס נעמט מען מיט מיט זיך.
אז עס איז פארהאן א וועלט ,וועט מען אפגעבן אונזער שול אויך! מען וועט אפגעבן
אונזער שול!
פרשת כי תצא ,שנת תשל"ו ___________________________________________ | מז
אלע וועלן פארן קיין אומאן ,אלע! אלע וועלן פארן ,אלע! 'כולם פה אחד'!
'ותחזינה עינינו'! 'ותחזינה עינינו' ! ווי איז מען דאס זוכה צו זעהן?!
עס וועט זיין א געוואלד ,מיר וועלן האבן אונזער שול; ווען די ימח שמו'ניקעס וועלן
ווערן אויס ,וועלן מיר האבן אונזער שול ,דער אויבערשטער זאל העלפן.
5
שנטלו חלק ושותפות בהוצאת קונטרס זו
מו"ה ר' יוסף זכרי' מו"ה ר' צבי יוסף
שווארץ הי"ו (וויליאמסבורג) פיש הי"ו (וויליאמסבורג)
לרגל הולדת בנו לרגל הכנסת בנו הבחור החשוב
למזל טוב נחמן לעותומ"צ למזל טוב
בקשו רחמים מרובים עבור האברך
אלטר נפתלי בן-ציון בן מינדל לרפו"ש
הי"ו (ירושלים -מלפנים מאנסי) ברכת מזל טוב לאהובי וידידי מו"ה ר' שלמה זלמן שווארטץ
לרגל הולדת נכדתו אצל בנו בכורו למזל טוב
מינאי :יוסף מענדל האס
היימישע שפילער פון אנשי שלומינו פאר אייערע שמחות
אפרים בערקאוויטש845-637-5489 :
ר' מנחם מענדל מו"ה יצחק יעקב ב"ר
ב"ר יעקב יהושע ע"ה מרדכי הלוי ע"ה
נלב"ע י"ד ניסן תשפ"ג
הרה"ק רבי שבתי בן
רבי מאיר ע"ה מרת פיגא רבקה בת
ר' חיים צבי ע"ה
נלב"ע ז' מנחם אב תשפ"ב
רבי שמואל מאיר בן
רבי אהרן משה ע"ה
מרת רוחמה שרה בת
הרבנית פריידא בת ר' יצחק ע"ה
נלב"ע י"ב שבט תשע"ט
רבי מרדכי ע"ה
מו"ה יעקב ב"ר שמואל הכהן ע"ה
נלב"ע י"ג אייר תשפ"א
תהא נשמתם צרורה בצרור החיים
בס"ד
פניה נרגשת!
ברוב חסדי ה' זכינו בשנים האחרונות
לאוצר גדול של הקונטרסים "טעם זקנים"
וברוך ה' אשר כבר זכינו להוציא לאור
"מאה שישים ושלש" קונטרסים ,שהם:
"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים בהירות בדעת רבינו הקדוש זי"ע ▪
"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים 'טעם' וחן של אמת ▪
"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים התחזקות והתעוררות ▪
"מאה שישים ושלש" קונטרסים מלאים שיחות וסיפורים מדור הקודם ,וכו' וכו' ▪
"מאה שישים ושלש" קונטרסים אשר כל קונטרס וקונטרס יש בו אור מה שאין ▪
בחבירו
וברוך ה' ,הביקוש של הצמאים לדבר ה' הולך וגובר,
ואנו רוצים ומקוים להמשיך ולה וציא לאור באופן קבוע
ומסודר בסייעתא דשמיא כמו שהיה בשנים הקודמות
אך דא עקא ,שבתקופה האחרונה
נאלצנו לצמצם ההוצאה לאור כי אם
לפרקים מזמן לזמן ,והחסרון היה
מורגש ,והכל רק מחמת חסרון ממון
על כן אנו פונים בזה לכל מי שלבו חם בקרבו ,ומבין התועלת הגדול לחסידי
ברסלב בכלל ,ולכל אחד ואחד בפרט ,שיטה אוזן לקריאת מוהרנ"ת ז"ל בצוואתו
האחרונה שנ היה חזקים ברצון ממון וטירחא .ויטול חלק ושותפות בעול
הוצאות המכון בכדי שלא יפסק המעיין ח"ו ושנוכל להמשיך העבודת הקודש
יוסף מענדל האס -יו"ר המכון
1845.200.0443
ארה"ק072-257-3456 :
