שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — ניצבים וילך (2026-08-31)

בס"ד
פרשת
נצבים-וילך
כ"ג אלול תשפ"ו
פרקי אבות פרק ה'-ו'
מוצ"ש ר"ת מוצ"ש גאונים הדלקת נרות
8:52 8:30 7:25
טאג-בוך פון די
הייליגע טעג
נאסטאלגישע
שילדערונג פון
די הייליגע טעג
שנת תרמ"ו
אין גרודזשיסק
ִשׁ ְמ ע וּ ָב נִ י ם ְו ַה ְק ִשׁ י ב וּ ָל ַד ַע ת ִבּ י ָנ ה ( מ ש ל י ד ' א ' )
היסטארישער ערשטמאליגער
'ליל החינוך' פאר תושבי עירנו
אורח הכבוד :הרה"ג ר' אלעזר יונה זילבערמאן שליט"א
פרישע שפאנענדע און
באזוך
א אין צווישן
דראמאטישע
פארזעצונג
בי"ד של מעלה
צוויי נייע
דראמאטישע
נעמען
פארזעצונג
אנגעהויבן די וואך
ח"ב
ֵסדֶר
הַמַּעֲמָד
ליל החינוך למען חינוך
בנינו ועתיד דורותינו
פתיחת המעמד 9:00
יושב ראש
הרה״ג ר׳ אפרים
סאנדער שליט״א
מנהל י שיבת באבוב 45
משא החינוך
המחנך הדגול רבות בשנים,
מגדולי אנשי החינוך בארה״ב
פה מפיק מרגליות
ה ר ב ר׳ אלעזר יונה
זילבערמאן שליט״א
משיכון סקווירא ניו יארק
דברי חיזוק
המשפיע
ומלהיב לבבות ישראל
הרה״ג ר׳ יחזקאל
ראפפורט שליט״א
רב דביהמ"ד נו עם התורה
פאנעל
על ידי
מחנכי ומדריכי הקשיבה
עם הרב אלעזר יונה שליט”א
סענסעטיווע און פראקטישע
שאלות ותשובות
אסיפה
רבתי
יום ב' דסליחות — באולם יסודי התורה
איין נאכט פאר אונזערע קינדער!
להתקשר להתאחד
ולהתחנך
יעדער טאטע וועט דארט זיין!
בהשתתפות אלפי תושבי עירנו
נומער // #574פר' נצו"י תשפ"ו לפ"ק
Unit 4 2a Northfield Road,
London N16 5RN
Tel: 020 39 815 815
Fax: 020 3670 3882
6
Email: shabboslondon@gmail.com
רעדאקטאר'ס טישל
צווישן © כל הזכיות שמורות
צוויי
נעמען למעשה גערעדט 8
אפיס שעות:
16 10
זונטאג ביז מיטוואך :פון 1ביז 4נאכמיטאג,
על הפרק דאנערשטאג :פון 12מיטאג ביז 11ביינאכט
אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש
און מיר וועלן אייך צוריקרופען
12
מודעות דעדליין:
מללו מילא גרייטע מודעות 8:00 :דאנערשטאג נאכט.
מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין:
4:00דאנערשטאג נאכמיטאג
15
עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער
ותימרון חידושא אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס
פארזעצונג 16
24
אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע
20
וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן:
הילולא דצדיקיא
Getters Tannug -
Dunsmure Road St Kildas Road
לעטר פתורא 28 Kol Tov–Dunsmure
Road
Watermint Grocery
Makolet–High St
34
Breuer & Spitser Outside 52 Darenth
מתיקא כדובשא Egg Stores Outside
41 Leadale Road
– Kosher Mart
38
Craven Park Rd 86 Cazenove Road
מחשבות סאטמאר
42
Carmel–111 Craven
Park Road 42 Craven Walk
סאטמאר
Carmel–143
47
Clapton Common 67 Heathland Road
ווער געדענקט סאטמאר
Hype–Hillwood
סקווירא 47 East Bank
Indigs Bakery
ואלין מליא 56 Kosher Spot
87 Egerton Road
באבוב
Kleins mini market 11 Elm Park Avenue
57
חברה ש''ס
89 Stamford Hill
חמרא טבא וויזניץ 121 Clapton
ויזניץ לונדון Common
Stamford Lodge
26 Lampard Grove
57
48
Warwick Court פשעווארסק
לעטר פתורא 45 Moundfield
Yetev Lev Court
ביאלא Road
Carlton Mansions
58
Vartery area
למען תספר Symour Ct
ביהמ''ד קנה בושם
45 Heathland Road
Fairview Grocery
פינטער'ס
Berrys
ביהמ"ד אבני קודש
Holmwood
34 Theydon Road
Hatzlacha Grocery
קלארשטעלונג :שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען רוזין 33 Paget Road
לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי
מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען. מקואות און געשעפט אייגנטומער :פאר סיי וועלכע
הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און
דיסטריוביושען ביטע רופט07894907879 :
רעדאקטאר'ס טישל
פונעם רעדאקטאר'ס טישל
ולמדה את בני ישראל //
קוק אויפן גרויסן בילד
דער געדאנק דערפון איז אזוי ווי מיר נעבעך קוים אויף צום לעבן ,ווידער דער בעה"ב מיט געמאסטענע טריט קומט אריין דער
זעען ביים מעשה מיטן חפץ חיים ,אז קיינער פונעם פאבריק איז פון די רייכסטע מענטשן גבאי צדקה (פאנדרעיזער וואלט מען עס היינט
דערלייגט נישט פון לערנען מיט אנדערע אדער אינעם געגנט". גערופן )..פונעם סלאצקער ישיבה צום הייליגן
טון אנדערע מצוות ,מ'דארף אייביג נעמען אין "וואס איז פשט דערפון?" לאזט נישט דער חפץ חיים.
חשבון וואס זענען די תוצאות פון מיינע פעולות, גאון נאך" .דו האסט דאך אליינס געזאגט אז דעם דער גבאי צדקה – וועם מיר וועלן רופן ר'
און נישט בלויז די טרוקענע מציאות יעצט אויפן שוסטער'ס שיך זענען טייערער ,טא וואלט דאך הערשל – איז געווען א גרויסער תלמיד חכם,
מינוט. דער שוסטער געדארפט זיין רייכער?" אבער אזוי ווי ער האט געהאט אויף זיך דעם
*** "אוודאי איז עס טייערער ",זאגט ר' הערשל עול פון די ישיבה האט ער צופיל נישט געקענט
ווען עס קומט פאר די וואך א היסטארישע מיט א שמייכל" .אבער אין די צייט וואס דער לערנען .יעצט איז ער געקומען צום חפץ חיים
'ליל החינוך' ,קענען מענטשן קלערן; איך האב שוסטער מאכט איין פאר שיך טוט די פאבריק זאגן אז ער וויל זיך אפזאגן פון זיין ארבעט און
דאך א שיעור יעדע נאכט ,איך קען דאס נישט אויסשפייען הונדערטער שיכלעך ,אזוי אז אנשטאט זיך אריינזעצן צוריק אין בית המדרש.
מבטל זיין ,צי אנדערע ענינים מיט וואס מען טאקע אויף יעדן שיך מאכט נישט דער בעה"ב "זאל זיין מיט הצלחה!" האט אים דער גאון
איז טרוד .אבער ווען מען פארשטייט דאס אזויפיל געלט ,אבער פון אזא גרויסע קוואנטום געענטפערט.
נחיצות הענין ,און וויאזוי אט דער אסיפה וועט פארדינט ער זייער אסאך". ר' הערשל איז געווען צעפרידן און אנגעהויבן
צוברענגען נאך טויזנטער שעות פון תורה ביי "הער גוט וואס דו זאגסט ",רופט זיך אן דער מאכן זיין וועג ארויס .שטייענדיג ביים טיר
דיינע קינדער און אייניקלעך ,איז דאס אוודאי א חפץ חיים מיט א זיגרייכן שמייכל" .מען קען רופט אים דער חפץ חיים צוריק" .זאג נאר ר'
לוינבארע געשעפט. נישט קוקן אייביג אויף די קוואליטעט ,מען הערשל ,וויפיל קאסט צו קויפן א פאר שיך ביים
לכבוד די הייליגע טעג הבאים עלינו ברענגען דארף אויך נעמען אין חשבון דעם קוואנטום, שוסטער?"
מיר אייך א נאסטאלגישע שילדערונג פון א די כמות. "איך ווייס נישט פונקטליך ",ענטפערט ר'
טאג-בוך וואס א איד האט זיך פארשריבן פון זיין "און יעצט צו דיר ר' הערשל! דו ווילסט הערשל פארוואונדערט" .מן הסתם בערך
נסיעה קיין גרודזשיסק צום הייליגן רבי אלימלך אפלאזן דיין ארבעט אלץ גבאי צדקה פאר די פופציג רובל".
פון גרודזשיסק ,וואו ער שילדערט יעדן פרט ישיבה און זיך זעצן לערנען ,ווייל דו פילסט ווי דו דער חפץ חיים איז צעפרידן און ער דרייט זיך
ופרט און ברענגט אריין אין אונז א בענקעניש וועסט מער אויפטון אזוי ,און די תורה איז דאך אויס ארויסצוגיין.
צום אמאל. די חשוב'סטע זאך .געדענק אבער אז דו וועסט אנקומענדיג צום טיר רופט אים דער חפץ
*** טאקע קענען בעסער לערנען ,אבער וואס וועט חיים ווידער צוריק" .מען קען קויפן שיך נאר
זיין מיט די פילע בחורים אין ישיבה?! זיי וועלן ביים שוסטער אדער אויך אין געשעפט?"
כאטש מען שטייט נאך פארן אנפאנגען
דאך אויף דעם חשבון נישט קענען לערנען ווי
סליחות ,פיבערט שוין דא אין די הויפטקווארטירן "מען קען קויפן אין געשעפט שיך וואס
ס'דארף צו זיין .ממילא לענ"ד בלייב ווייטער
מיט די הכנות צום גרויסן 'סוכות אויסגאבע', אויף דיין פאזיציע ,און דו וועסט פארדינען איז פאבריצירט געווארן אין פאבריק ,נישט
וואס וועט בעז"ה ערשינען לרגל דעם חג טויזנטער שעות פון תורה אויף דיין נאמען". פונעם שוסטער ",ענטפערט ר' הערשל נישט
הסוכות .די גאנצע שטאב איז איינגעשפאנט און פארשטייענדיג וואו דער גאון צילט.
***
מען טוט כל מה שביכלתנו צוצושטעלן בס"ד "און וועלכע שיך איז טייערער?" פרעגט דער
רייכע אינטערעסאנטע תוכנ'דיגע ליין מאטריאל די וואך לערנען מיר אין די תורה הק'' :ולמדה חפץ חיים.
פארן יו"ט .אויב ווילט איר עפעס באשרייבן את בני ישראל' .די גמרא אין עירובין (נד):
ברענגט אויף דעם פסוק אז דאס קומט זאגן "אוודאי די פונעם שוסטער ,דאס איז דאך
אדער אריינלייגן אדווערטייזמענט רופט אריין פערזענליכע סערוויס ,אנגעמאסטן פאר יעדן
אין אפיס וואו די שטאב שטייט גרייט פאר אייך אז מען דארף לערנען מיט תלמידים ביז דער
תלמיד וועט דאס פארשטיין .דערויף ברענגט איינעם לויט זיין מאס".
מיט אונזער העפליכע סערוויס.
די גמרא די באקאנטע מעשה פון רבי פרידא "און ווער איז א גרעסערער עושר?" שפינט
וועלכער האט געלערנט מיט זיין שוואכער דער חפץ חיים ווייטער דעם שמועס" .דער
זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת און תלמיד 004מאל יעדע זאך ,און אמאל ווען זיין שוסטער אדער דער בעה"ב פונעם פאבריק?"
כתיבה וחתימה טובה קאפ איז נישט געווען דערביי האט ער געלערנט "אוודאי דער פאבריק אייגנטומער",
דער רעאדקטאר אזויפיל ווי 008מאל. שמייכלט ר' הערשל" .דער שוסטער האט
6
7
למעשה גערעדט
למעשה גערעדט //הרב י.ק.
לאמיר זיך נעמען א מחייב!
*** צו די "ישיבת מיר" אין די אלטע היים זענען אמאל געקומען צוויי
אפצולערנען די מעשה – מיט די פונקטליכע נוסח – קען מען אידן זוכן א בחור פאר זייער טאכטער.
דריי מאל אריינטראכטן צי עס איז פאר אונז ,עס איז א מעשה פון דער ערשטער איז געווען א איד א גביר ,וואס האט געקענט געבן א
א ליטווישער צדיק ,פון פאר די מלחמה ,און פון אן אנדערע סביבה. גרויסע נדן און קעסט ביד רחבה.
אבער די נקודה פון די מעשה אז זיכער א דבר ברור; א מחייב איז דער צווייטער איז געווען א רב אין א שטעטל ,וואס זיין געהאלט
א געוואלדיגע זאך. האט געקלעקט קוים אויף ברויט און אייער ,און דער מצב דארט אין
מיר שטייען ערב שבת סליחות ,דער שבת וואס פירט אריין שטעטל איז אויך נישט געווען אזוי במנוחת הנפש.
כלל ישראל צו די הייליגע טעג מיט די גאנצע משמעות וואס ליגט די צוויי אידן זענען אריין צום גרויסן משגיח ר' ירוחם זצ"ל אז ער
אונטער דעם. זאל זיי אנווייזן א קנאקעדיגער בחור פאר זייער טאכטער.
פאר רוב פון אונז איז דאס ב"ה נישט די ערשטע מאל וואס מיר אין יענע צייטן איז צוליב פארשידענע סיבות לא עלינו געווען זייער
נעמען די סליחות אין די האנט און מיר הייבן אן די מערכת פון די שווער מיט שידוכים פאר בחורים בני תורה ,און ממילא איז אזא
סיטואציע געווען דער געשפרעך פון טאג אין ישיבה.
הייליגע טעג .טאקע דערפאר איז דא אסאך
וואס שטייען און פרעגן זיך אליין" :דאס אלע יודעי דבר פון ישיבה זענען געווען
יאר גייט זיין אנדערש ווי פאראיאר? כ'האב זיכער אז דער 'בעסטער' בחור וועט ר'
דאך פאראיאר אזוי שטארק געוואלט ווערן
"דאס יאר גייט ירוחם געבן פאר דעם עושר; א בחור וואס
זיין אנדערש ווי קען אויסשטייגן אין תורה וועלט דארף דאך
בעסער ,אבער למעשה איז עס נישט ממש פאראיאר? כ'האב האבן די מעגליכקייט דערצו ,און ווער דען
געווען אזוי ,וואס גייט זיין אנדערש דאס דאך פאראיאר אזוי אויב נישט דער עושר קען דאס צושטעלן.
יאר?" שטארק געוואלט
עס איז דא אסאך תשובות פאר די שאלה,
ווערן בעסער ,אבער ווידער פאר דעם רב'ל אין דעם קליינעם
למעשה איז עס שטעטל וועט זיין גענוג נאמבער .2
אבער איינע פון זיי איז" ,בתחבולות תעשה נישט ממש געווען למעשה האט ר' ירוחם געגעבן דעם טאפ
לך מלחמה" ,לאמיר זיך נעמען א מחייב! אזוי ,וואס גייט זיין בחור פאר דעם רב ,און דער עולם האט
איך וויל טאקע אזוי שטארק לערנען תורה, אנדערש דאס יאר?"
נישט פארשטאנען וואס גייט דא פאר?
אבער למעשה עפעס קום איך נישט אן מיט
עס איז געווען אזא געשעעניש אז דער
א שטארקע קביעות' .א גוטער חברותא – א משגיח האט געפילט אז ער דארף מסביר זיין וואס דא איז געווען
מענטש וואס האט אין זיך אפילו א משהו פון נודניקייט ,וואס לאזט (מסתמא וועגן די חינוך און דער דערהער וואס איז געלעגן אונטער זיין החלטה).
נישט די חברותא פעלן – איז א מחייב'.
"יענער רב ",האט ר' ירוחם מסביר געווען" .קען טאקע נישט
אזוי קען מען אין אסאך ענינים וואס דארף א תיקון זיך מאכן א קיין סך צושטעלן ,אבער איין גאר וויכטיגע מאטריאל האט ער צו
געוויסע זאך וואס בינדט אראפ דעם מענטש זיך צו האלטן צו זאכן פארקויפן ,דער מאטריאל הייסט "א מחייב"! ביי א רב אין שטוב איז
וואס ער אליין ווייסט אזוי שטארק אז ער דארף זיך האלטן [דאווענען דא אן אויר וואס איז מחייב צו לערנען און וואקסן".
אין א בעסערע בית המדרש ,אפשמועסן מיט א חבר זאל כסדר און דא האט ער געזאגט א יסוד וואס ער פלעגט מערערע מאל
מעורר זיין אויף א געוויסע נקודה וכדומה]. זאגן פאר זיינע תלמידים" :פרנסה און לימוד התורה רואיגערהייט
אין די וואך פון סליחות וואס די קדמונים רופן די ימי ביקור – וואס מיט שלוה איז א גרויסע מעלה ,אבער אין אונזער דור איז נישט דא
דער מענטש קוקט זיך איבער -איז פאסיג זיך צו נעמען א גוטע אזא מעלה ווי די מעלה פון א מחייב ,וואס דאס איז די איינציגסטע
מחייב צו זיין א בעסערער איד אויף א גאנץ יאר! וועג צו וואקסן( ".כך סיפר הגאון ר' מיכל פיינשטיין זצ"ל ,שר התורה עמוד ס"ו).
8
9
על הפרק
על הפרק
על הפרק //הרב ש .שטערן
ואני נקראתי לבוא אל המלך//
די רבי'ס ביים פרעזידענט!
לעצטע טעג פון אלול זענען נאך פאר אונז .ס'איז ס'איז ניינציג סעקונדעס מיטן קעניג! און דאס ס'האט אפשר גענומען בלויז עטליכע מינוט .א
נאך דא צייט זיך אפצושטעלן פון די געיעג ,זיך קורצע באגעגעניש אין אן אפיס ,עטליכע ווערטער ,אליין מאכט זיי טייער.
אביסל ארומצוקוקן און זיך פרעגן וואס דארף ווערן א לחיצת יד ,און דער מאמענט איז פארביי .אבער
אנדערש .ס'איז נאך דא צייט אויסצוגלייכן מיט א דער גרויסער מאמענט דער היינטיגער דאנערשטאג נצו"י וועט דאך בלייבן
חבר ,צו בעטן מחילה ,צו פאררעכטן א זאך וואס אלס א היסטארישער טאג ,ווען גדולי ישראל און
די היינטיגע בילדער פון וואשינגטאן וועלן
ליגט שוין לאנג אויפן געוויסן ,צו נעמען אויף זיך א מנהיגי העדות האבן זיך געטראפן מיטן פרעזידענט
מסתמא ארומגיין אין די נייעס .מ'וועט זען די גדולי
קליינע קבלה וואס איז באמת מעגליך צו האלטן, פון די פאראייניגטע שטאטן אין זיין בארימטן אוועל
ישראל אריינגיין אין אוועל אפיס ,מ'וועט רעדן פון
און צו מאכן אביסל מער חשבון הנפש אויפן עבר אפיס.
דער באגעגעניש ,און מ'וועט דערציילן וואס איז
און אן אמת'דיגע תשובה וקבלה על העתיד. ס'איז נישט קיין געווענליכע זאך .די גדולי דארט פארגעקומען.
אדמו"רים און ראשי ישיבות ,וואס זייער גאנצע לעבן
קיינער פארלאנגט נישט פון אונז צו ווערן אין און ס'איז טאקע א גרויסער מאמענט.
דרייט זיך ארום תורה און עבודת ה' ,פארלאזן זייערע
עטליכע טעג אנדערע מענטשן .אבער א מענטש נאר פונקט יעצט ,ווען מיר קוקן אויף מענטשן מקומות און קומען זיך צוזאמען אויף א פלאץ וואו
וואס ווייסט אז ער גייט צום קעניג ,ווייסט אז ער קען בדרך כלל ווערן באהאנדלט די גרויסע ענינים פון א וואס גייען אריין צו א קעניג פון בשר ודם ,שטייט
נישט ערשיינען צום קעניג אן קיין הכנה. לאנד .און דער מענטש וואס האלט אין זיינע הענט אונז פאר די אויגן נאך א בילד -א בילד וואס איז פיל
אזויפיל כח און השפעה עפנט אויף די טירן פאר זיי ,גרעסער ,נאר ס'קומט אן יעדעס יאר ,און דערפאר
ווען דער מלך רופט כאפט מען נישט אלעמאל איר גרויסקייט.. צו הערן פון זיי און צו רעדן מיט זיי.
מיר ווייסן אז ס'קומט דער יום הדין .די מחזורים מיר שטייען אין די לעצטע טעג פון אלול .די טעג וואס דארף א מענטש טראכטן ווען ער זעט אזא
זענען שוין גרייט ,די יום טוב'דיגע הכנות זענען אין ווערן ווייניגער .ראש השנה קומט נענטער .און אין בילד?
פולן שוואונג ,און אין אפאר טעג וועלן מיר אלע אפשר איין זאך :וויפיל איז ווערד א מינוט ווען בלויז אפאר טעג וועלן מיר אלע -יעדער איינער פאר
זיך -שטיין פארן מלך מלכי המלכים. מ'שטייט פאר א קעניג.
שטיין אין בית המדרש און דאווענען פאר א נייעם
יאר.
נאר אמאל קען מען זיך צוגעוואוינען אפילו צו המלך!!! ניינציג סעקונדעס
ווען א מענטש ווייסט אז ער גייט טרעפן א חשוב'ן די הייליגסטע זאכן.
עס איז מיר אמאל אויסגעקומען צו רעדן מיט
מענטש ,וועט ער נישט ווארטן ביז דער לעצטער
א גוי דא אין ענגלאנד ,וועלכער האט באקומען אן
א מענטש באקומט אן איינלאדענונג צו
מינוט .ער וועט זיך צוגרייטן .ער וועט טראכטן וואס
איינלאדענונג צו טרעפן דעם קעניג טשארלס אין
באקינגהעם פאלאץ פאר ניינציג סעקונדעס מיט
ער וויל זאגן און וויאזוי ער וויל זיך אויפפירן .ווייל ער באקינגעהעם פאלאץ.
א בשר ודם ,און ער קען זיך נישט בארואיגן פאר
פארשטייט אז אפילו א קורצע באגעגעניש מיט א
חדשים .ער טראכט וואס ער וועט אנטון ,וואס ער ס'איז נישט געווען קיין לאנגע באגעגעניש .ער
קעניג פארלאנגט הכנה.
וועט זאגן ,און וויאזוי ער וועט זיך פירן ווען ער וועט האט נישט געזאלט זיצן מיטן קעניג פאר א שעה ,און
און מיר גייען אין בלויז עטליכע טעג ארום שטיין
ס'איז אויך נישט געווען קיין פריוואטע סעודה .ער
שטיין פארן קעניג.
אין בית המדרש ,און דער בעל תפילה וועט אויסרופן
האט געוואוסט אז ער וועט באקומען בלויז א קורצע
און מיר גייען אין עטליכע טעג ארום אויסשרייען: די ווערטער וואס טוען עפעס מיטן מענטש :המלך! מינוט אדער צוויי פאר א באגריסונג.
דארט וועט נישט זיין קיין פרעזידענט און קיין ''המלך''!
און דאך האט דער מענטש גערעדט דערפון פאר
דער גאנצער חודש אלול איז למעשה געווען פאליטישאן .דארט וועט שטיין דער מענטש אליין וואכן.
פאר מלך מלכי המלכים .נישט מיט א דעלעגאציע ,איין גרויסע איינלאדענונג .יעדן טאג האט מען אונז
נישט מיט קיין פירנדע עסקנים ..נאר יעדער איינער דערמאנט :גרייט זיך .דער שופר האט געבלאזן .די וואס זאל ער אנטון? וויאזוי זאל ער זיך באנעמען?
וואס זאגט מען פאר א קעניג? וויאזוי שטייט מען?
מיט זיינע מעשים ,זיינע החלטות און זיינע תפילות .טעג זענען פארביי .און דער גרויסער טאג קומט
וויאזוי באגריסט מען דעם קעניג? ער האט זיך אפילו
נענטער.
פאראויס פראקטיצירט די גאנצע קורצע סצענע,
לאמיר אויסנוצן די איבערגעבליבענע טעג אויף ס'איז נאך דא צייט כדי ווען דער מאמענט וועט קומען זאל ער נישט
און אפשר איז דאס די וויכטיגסטע זאך וואס מיר תשובה ותיקון המעשים ,אזוי ארום וועלן מיר קענען אויסזען ווי איינער וואס איז צופעליג אריינגעפאלן
קענען יעצט ארויסנעמען פון די טעג :ס'איז נאך דא אנקומען צום מלך גרייט .הכון לקראת אלוקיך אין פאלאץ.
ישראל. פאר א מענטש וואס באקומט אזא געלעגנהייט ,צייט!
כתיבה וחתימה טובה! שנה טובה ומתוקה! מיר זענען נאך נישט אריין אין ראש השנה .די זענען ניינציג סעקונדעס נישט בלויז ניינציג סעקונדעס.
10
11
מללו מילא
נשמות
הייליגע
ביי די שטאט איינוואוינער. אנגעהויבן ווי געווענליך ווען קיין איינער א פעסטער געבויטער וואגן האט זיך
"ניין .דא אין דעם שטאט וואוינט נישט קען נישט פאראויסזאגן ווי אזוי זי גייט דורכגעשלענגלט די גאסן פון מאקאווע.
קיין שום איד" .איז געווען דער ענטפער. זיך ענדיגן. אירע טריט זענען געווען געריכטעט צו
"און א דאקטאר?". דער ערשטער צייכן אז עפעס איז דער עק גאס וואו עס וועלן ארויפגיין
נישט אין ארדענונג מיט די יעצטיגע אויף איר די פיר אידן חיים ,זעליג ,מענדל
"יא ,א דאקטאר איז דא".
רייזע איז געווען א קליינער און שוואכער און קלמן.
די ארטיגע גוים האבן גלייך צוגעוויזן
הוס פון זעליג .דער הוס האט נישט עטליכע מאל א יאר חזר'ט זיך איבער
פאר די אידן וואו מען קען טרעפן א
אנגעצינדן קיין צייכן ביי קיין איינער פון דער זעלבער ספעקטאקל .פארענט פון
דאקטאר .מען האט אהינגעפירט די אידן
די רייזענדע .געשמאקערהייט האט מען די נאסע אויגן פון די פרויען און קינדער,
און באזארגטע האבן זיי אריינגעברענגט ווייטער פארברענגט אויפ'ן וועג בתורה לאזן זיך די פיר אידן ארויס אויף א יריד
פאר דעם דאקטאר זייער חבר זעליג. ובחסידות. איינצוהאנדלען מסחר און לייזן א שיינער
דער דאקטאר האט אונטערגעזוכט נאר ווען די הוסטעריי האבן זיך גראש צו שפייזן דערמיט זייער פאמיליע
זיינע לונגען און לאנג האט נישט פארשטערקערט האט זיך א רויטער פאר די קומענדיגע פאר מאנאטן.
געדויערט ביז ווען ער האט באשטעטיגט לעמפל אנגעצינדן ביי די סוחרים .יעדער "פאר געזונטערהייט מענדל און קום
אז זייער פריינט זעליג ליידט פון א פון זיי האט אנגעהויבן ווערן באזארגט צוריק געזונטערהייט" .וועט אים זיין בני
שטארקער לונגען אנטצינדונג .אין יענער פאר'ן שיקזאל פון זעליג ,דער שותף וואס בית וואונטשן און שפעטער וועלן קומען
צייט ,נאך איידער מען האט ערפינדן די רייזט מיט זיי אין דעם וואגן. צוגיין ברכות לרוב פון די אנדערע פרויען
אנטיביאטיק איז נישט געווען קיין רפואה בליץ שנעל האבן זיי מודיע געווען און קינדער ,יעדער פאר זייער ראש
פאר קיין לונגען אנטצינדונג ,עס האט פאר'ן בעל עגלה אז ווען ער זעט צייכענס המשפחה.
געמיינט כמעט א זיכערער טויט. פון א שטאט זאל ער זיך זאפארט עטליכע וואכן וועט געדויערן די
געטרייערהייט האבן די חברים אפשטעלן .עס האט נישט געדויערט לאנג רייזע .נאך די פאר וואכן וועלן זיך די אידן
באדינט זעליג .מען האט זיך נישט און דער בעל עגלה האט אפגעשטעלט אומקערן אין שטוב און ווייטער אנגיין
אוועקגערירט פון זיין קראנקן בעט ,אים דעם וואגן ,מען האט זיך געטראפן שטיין מיט זייער טאג טעגליכער סדר היום.
באדינט ,צוגערישט מיט וואס ער דארף אין צענטער פון א קליינער שטאט. ויסעו! דער בעל עגלה האט א
נאר ,אבער מיט יעדן פארבייגייענדן "צי וואוינען אידן אין דעם שטאט?". שלעפ געגעבן דער פערד און מען לאזט
טאג האט זיך די לאגע פארערגערט ,זיין האבן זיך די סוחרים פאראינטערעסירט זיך ארויס אין וועג ,די רייזע האט זיך
12
13
בלייבן ליגן אין א מנוחה נכונה האבן זיי זיך געאיילט צו פארלאזן קערפער איז געווארן שוואכער און נאך שוואכער און געציילטע
דער בית החיים ,צוריק צו דער קרעטשמע. טעג שפעטער האט ער צוריקגעגעבן זיין נשמה לשמי מעל.
אינגאנצן צושוידערט פון די היינטיגע איבערלעבעניש האבן צובראכן און צושוידערט זענען די חברים געשטאנען ארום די
זיי נאכ'ן פארבייסן עפעס און א ווארעמער מעריב ,זיך געלייגט מיטה פון זייער פארשטארבענעם חבר .געציילטע טעג צוריק איז
שלאפן אנשעפנדיג כוחות אויף א פרישער טאג. ער נאך געווען געזונט און פריש ,דא איז ער שוין נישט בעלמא
ויהי בחצי הלילה חלומ'ען זיך אלע דריי די זעלבע חלום. הדין און יעצט מוזן זיי אויסזוכן פאר אים א קבורה און דא אין
שטאט איז דאך נישט דא קיין אידישע בית הקברות.
ווידעראמאל זעען זיי פאר זיך זעליג שטייענדיג נעבן זיי ,ווי ער
ליגט אינדרויסן פון זיין קבר ,זיין קערפער וואלגערט זיך אויף די אין איילעניש האבן זיי זיך ארויסגעלאזט אין וועג .זיי האבן
געריטן אויף דער פערד א גאנצער טאג ,ביז ווען זיי זענען
ערד ארום די קברים.
אנגעקומען צו א צווייטן שטאט האפענדיג אז דא וועט יא זיין
ווען אלע זענען אויפגעשטאנען אינדערפרי האט קיין איינער צום געפונען א אידישע בית החיים ,אבער ווען אויך דא איז נישט
נישט דערציילט פאר'ן צווייטן איבער דעם חלום און צוזאמען געווען צום געפונען זענען זיי געפארן צו דעם נעקסטן שטאט.
האבן זיי זיך ארויסגעלאזט אויפ'ן וועג .זיי האבן איינגעשפאנט עטליכע טעג האט זיך געצויגן זייער רייזע ביז ענדליך איין
דער פערד ,געבנדיג אים א זעץ מיט'ן בייטש ער זאל אנהייבן טאג האבן זיי באגעגענט א קרעטשמע אונטערוועגענס.
פארן אבער ער איז געבליבן שטיין ,דער פערד רירט זיך נישט מען האט אפגעשטעלט דער פערד און די אידן זענען ארויס
פון ארט. צו די קרעטשמע פרעגנדיג דעם בעל הקרעטשמע צי ער ווייסט
וואס איז דא געשען? האבן זיך אלע געוואונדערט .זיי האבן א אפשר אויב אין געגענט געפונט זיך א אידישע בית הקברות.
קוק געגעבן אין ריכטונג פון דעם פערד ווען אט זעען זיי ווי זייער "יא ,גראדע יא .דא ,ערגעצוואו צווישן די וועלדער געפונט זיך
פארשטארבענער חבר זעליג שטייט דא פאר זיי ,ער פארשטעלט אן אלטער אידישער בית החיים ,דא קענט איר באגראבן אייער
דער וועג ,ער לאזט נישט דער פערד ווייטער פארן. חבר".
"איך לאז ענק נישט פארן ווילאנג איר וועט מיר באגראבן די אידן האבן אויסגעפאלגט די אנווייזונגען פון דעם גוי.
כדת וכדין". מיט ציטערדיגע טריט האבן זיי אנגעהויבן אריינשפאצירן אין די
קיין צוויי ברירות האבן זיי נישט געהאט .זיי האבן זיך טיפע וועלדער און יא ,דער גוי האט רעכט .זיי האבן באגעגענט א
צוריקגעקערט צום אלטן בית החיים און גענומען זיין קערפער, גרויסער צאל מצבות מיט אידישע ווערטער.
עס דערווייטערט פון דער בית הקברות און אינדרויסן פון דעם די חברים האבן זיך גלייך גענומען צו די ארבעט .מען האט
גדר האבן זיי אים באגראבן ,יעצט האט זיך שוין מער נישט אויסגעגראבן א קבר ,באגראבן זייער חבר זעליג ,געזאגט אפאר
געהערט קיין גערודער ,קיינער האט אים שוין נישט געבאדערט געזעגענונגס ווערטער און ארויפגעשטעלט א טאוול אויפ'ן ארט
און זיי האבן געקענט פארזעצן אין זייער וועג ,אומגעשטערט. וואו זיי האבן באגראבן ווען זיי גרייטן זיך צו פארלאזן דאס ארט
ווען פלוצלונג הערט זיך א מאדנער גערויש.
די מעשה פלעגט דערציילן דער הייליגער צדיק ר' חנוך העניך
"נעמט אים אוועק פון דא ,ער איז נישט ווערד צו ליגן דא".
פון אלכסנדר זי"ע און פלעגט דערביי אויספירן אז דער בית
החיים איז געווען א בית החיים פון אידן וועלכע זענען גע'הרג'עט ספאנטאניש האבן זיך די דריי אידן געגעבן א דריי אויס .זיי
האבן זיך איבערגעבליקט ווען פלוצלונג אנטפלעקט זיך פאר זיי
געווארן על קידוש שמו יתברך האבנדיג די ברירה זיך צו שמד'ן
א מאדנער זאך .דער גרוב וואו זיי האבן פריער באהאלטן זייער
און אננעמען די קריסטליכע רעליגיע אדער צו שטארבן אויף
חבר איז אויפגעגראבן ,ווי איינער וואלט אונטערגעלייגט זיין
קידוש השם און זיי זענען געשטארבן על קידוש שמו יתברך
האנט און אים ארויסגעשטופט.
און צוליב זייער געהויבענער שריט זענען זיי דערהויבן געווארן
יעצט האבן זיי פארשטאנען אז דאס איז נישט קיין פשוט'ער
מורא'דיג הויעך ,צו זייער הויכע היכלות אויף אזוי ווייט אז זיי
זאך .עפעס העכערס שפילט זיך דא אפ .מיט ציטערדיגע הענט
קענען נישט דערליידן צו זיין במחיצתו פון א נשמה וואס איז האבן זיי גענומען דעם נפטר ,אריבער צו א צווייטער עק פון דעם
נישט אזוי אויסגעארבעט און וועגן דעם האבן זיי פארטריבן די בית החיים און אים באגראבן דארט ,ווען פלוצלונג שפילט זיך
נשמה. איבער דער זעלבער זאך.
דער אלכסנדר רבי האט צוגעלייגט אז אזוי גרויס איז געווען די א שרעקעדיגער קול האט פלוצלונג אויסגעשריגן הויעך:
קדושה פון דעם בית החיים אז ווען זיין רבי ,דער הייליגער צדיק נעמט אים אוועק פון דארט.
דער רבי ר' בונם פון פשיסחא פלעגט אין זיינע יונגע יארן פארן זעענדיג אז דא וועט עס נישט גיין האבן זיי אים אויפגעהויבן
אויף האנדלעריי קיין פרייסן פלעגט ער פארלענגערן די וועג צו און אוועקגעטראגן צום צווייטן עק בית החיים ,האפענדיג אז
קענען זיין אונטערוועגנס אויף דעם בית החיים און מתפלל זיין דארטן וועט מען אים צורוה לאזן.
ביי איר אז זייער גרויסער זכות זאל מגין זיין אויפ'ן דור. עס איז שוין געווען פארנאכטס ווען זיי האבן פארענדיגט די
[שיח שרפי קודש – חשבה לטובה] דריטע קבורה .מיט א תפלה צום באשעפער אז דאסמאל זאל ער
14
ותימרון חידושא
י .ק .קענווי איילענד
ענינים און מנהגים אויף
סליחות
וואס דער מענטש איז אליין דער קרבן האט מען מתקן באימה וביראה
געווען 4טעג פון תענית און סליחות זיך איבערצוקוקן! (א"ר
דעם מוצאי שבת קודש "במוצאי מנוחה" ,הייבט כלל
סק"ח ,עט"ז). ישראל " -די אשכנזים" -אן די הייליגע מנהג פון אמירת
סליחות.
דער טעם פארוואס מ'הייבט אלעמאל אן
נאנט צו שבת אין ספר "לקט יושר" – א תלמיד פון תרומת הדשן –
טעם א' :א פשוט'ע טעם פארוואס מ'הייבט אלעמאל שרייבט ער אן אינטערעסאנטע לשון בנוגע דאס 'גיין זאגן
אן זונטאג איז ווייל מ'האט געוואלט מאכן אלעמאל דער סליחות' ,וילך לבית הכנסת באימה וביראה -מ'זאל גיין אין
זעלבער טאג אז מ'זאל זיך נישט טועה זיין (לבוש). שול מיט אימה און יראה ,אע"פ שאין לבו כ"כ בחרטה כמו
שילך -כאטשיג אז זיין הארץ איז נישט אזוי פיל מיט חרטה
טעם ב' :אין דעם דערמאנטן לקט יושר שטייט אן ווי [דער וועג פון] זיין גיין ,מ"מ טוב הוא שאינו הולך בקלות
אינטערעסאנטע טעם -וואס איז אפשר נאך מער וויכטיג ראש -איז נאכאלץ גוט אז מ'זאל נישט גיין מיט א קלות
היינטיגע צייטן – פארוואס מ'הייבט אן נאנט צו שבת, ראש (עיי"ש עוד בדפוס חדש עמוד רס"ח).
וויבאלד "אין השכינה שורה לא מחמת עצלות ולא מחמת
עצבות אלא מתוך שמחה של מצוה" ,ווילן מיר אנהייבן ווען הייבט מען אן
סליחות מתוך שמחה של מצוה ,און שבת איז דער עולם
פרייליך וועגן די לימוד התורה פון שבת ,און אויך וועגן מצות מען הייבט אייביג אן צו זאגן סליחות זונטאג .אויב
עונג שבת. געפאלט ראש השנה פון דאנערשטאג און ווייטער הייבט
מען אן די וואך פון ראש השנה ,און אויב פאלט עס אויס
[אין די תולדות פון ערוגת הבושם (ח"ב עמודים תשי"ג-
פאר דאנערשטאג הייבט מען אן א וואך פריער.
תשי"ד) שטייט אז צומאל האט ער געהאט עגמת נפש פארן
דאווענען אין די הייליגע טעג ,האט ער קודם געלערנט אן דער טעם פון דעם מנהג איז איינגעטיילט אין צוויי
עמוד גמרא אדער אפאר פרקים משניות און נאר נאכדעם חלקים .א) מיר ווילן זאגן סליחות 4טעג .ב) מיר ווילן
זיך געשטעלט דאווענען]. אלעמאל אנהייבן א באשטימטע טאג אדער נאנט צו א
שבת.
דער טעם פון די 4טעג
עטליכע קורצע הלכות
די סיבה פארוואס מ'וויל זאגן 4טעג סליחות ,שטייט
[א] ווען א מענטש איז אויף פאר דעם עלות השחר און
ער האט שוין געוואשן נעגל וואסער דארף מען נאכאמאל אין די קדמונים אז דאס איז פארבינדן מיט דעם מנהג
וואשן די הענט ביים עלות השחר (שו"ע או"ח סימן ד' סי"ד) .דער מנהג וואס איז אמאל געווען ביי כלל ישראל (עיין מרדכי ר"ה סו"ס תש"ח),
איז אז מ'איז נישט מפסיק אינמיטן סליחות דאס צו טון ,עס צו פאסטן אין די ימים נוראים 10טעג מיט יום הקדוש ,און
איז אבער נוגע אויף גלייך נאך סליחות ,אדער פאר די וואס וויבאלד עשרת ימי תשובה איז דא 4טעג וואס מ'פאסט
זאגן סליחות אביסל נאך די עלות אדער ווען איינער האט נישט; ר"ה צוויי טעג ,שבת שובה און ערב יום הקדוש ,האט
פארשפעטיגט. מען צוגעלייגט צו פאסטן 4טעג פאר ראש השנה ,און אין די
טעג וואס מ'פאסט איז דער מנהג צו זאגן סליחות (מטה משה סימן
[ב] מ'דארף לכתחלה זאגן ברכת התורה פאר סליחות תשע"ט ,ולבוש סימן תקפ"ב ס"א ,עיי"ש בטו"ז סק"ב ומג"א סק"ג).
(עיין סו"ס מ"ו).
[ג] עס ווערט געברענגט שארפע לשונות בנוגע זאגן י"ג ד' ימי ביקור
מדות של רחמים "ה' ה'" אן כוונה (עיין שערי תשובה ר"ס תקפ"א). נאך א טעם ווערט געברענגט אין עטליכע אחרונים ,אז
[ד] דער אנהייב מנהג פון סליחות איז געווען צו זאגן די מיר טרעפן אין ירושלמי אז ביי אלע ימים טובים שטייט
פסוקים (עיין סדר רב עמרם גאון) ,שפעטער האט מען צוגעלייגט אויך "והקרבתם" און ביי ראש השנה שטייט "ועשיתם" ,מרמז
פיוטים וואס איז געבויט אויף די פסוקים ,אבער דער עיקר צו זיין אז ראש השנה דארף זיך דער מענטש אליין מאכן א
איז די פסוקים ,דערפאר זענען אסאך מעורר אז מ'זאל זען קרבן פאר השי"ת ,און ביי א קרבן טרעפן מיר אז מ'דארף
צו זאגן די פסוקים מיט א באזונדערע כוונה. איבערקוקן דעם קרבן פאר 4טעג ,דערפאר ראש השנה
15
פארזעצונג אשר יאקאב
פרישע שפאנענדע און
דראמאטישע
צווישןפארזעצונג
צוויי
נעמען
סטעמפארד הילל, אריינפיר
לאנדאן -כסלו מיט פרייד טוען מיר אייך פארשטעלן א נייע ,דראמאטישע פארזעצונג.
תשס''ח א געשיכטע פול מיט מיסטעריע ,אנגסט ,טרויער ,איבערראשונגען און
אומפארגעסליכע מאמענטן .די מעשה וועט אייך נעמען אויף א רייזע וואס הייבט
ברוך דיין האמת. זיך אן אין לאנדאן הבירה ,צווישן די באקאנטע גאסן און היימישע הייזער ,אבער
זי פירט אונז ארום דער וועלט; פון מאנסי קיןי מאנהעטן און פון בני ברק ביז פולין.
די שווארץ-און-ווייסע צעטעלעך האבן באגלייט מיט א שטארקע מוסר השכל וואס איר וועט ארויסנעמען דערפון.
קאלט באהאנגען די פאדערשטע טירן פון
עס איז א מעשה פון מענטשן ,זכרונות און סודות וואס זענען שוין לאנגע
די לאקאלע בתי מדרשים אין סטעמפארד יארן באהאלטן .א קליינע געשעעניש וועט עפענען א טיר צו א וועלט פול מיט
הילל ,מעלדנדיג איבערן לויה .יענעם פראגעס ,וואו נישט יעדער נאמען איז אזוי פשוט ווי ער זעט אויס ,און נישט יעדע
פרימארגן ,אינעם קאלטן לאנדאנער וועטער, זאך פון דער פארגאנגענהייט איז טאקע פארגעסן געווארן.
האט סטעמפארד הילל שוין געברויזט מיט ווער זענען די מענטשן וואס וועלן אריינגעצויגן ווערן אין די מעשה? וואס
לעבן .אידן האבן זיך געאיילט צום דאווענען, ליגט באהאלטן אונטער די שפורן? און ווי וועלן די פארשידענע פלעצער,
קינדערלעך מיט פארשלאפענע אויגן זענען מענטשן און געשעענישן זיך צום סוף צוזאמבינדן?
געלאפן אין חדר און אין שולע ,און אידישע איין זאך איז זיכער :יעדע וואך וועט ברענגען א נייע שטיקל פון דעם גרויסן
מאמעס האבן זיך געיאגט ארויס פון די פאזל — אבער דער גאנצער בילד וועט זיך ערשט ביסלעכווייז אנטפלעקן.
הייזער ,מיט א טאש אין איין האנט ,א קינד מאכט זיכער נישט צו פארפאסן קיין איין איינציגע וואך פון די געשיכטע.
אין דער צווייטער ,און א גאנצע ליסטע מיט מיר האפן אז איר וועט הנאה האבן פון יעדן קאפיטל ,זיך אריינלעבן אין די
זאכן וואס מען דארף נאך היינט ערלעדיגן. געשעענישן ,מיטפארן מיט די העלדן אויף זייער פארפלאנטערטער רייזע ,און
ווארטן יעדע וואך מיט נייגער אויפן קומענדיגן קאפיטל.
פון די בתי מדרשים האבן זיך געהערט
האטס הנאה!
די קולות פון דאווענען ,און יעדער האט זיך
16
סל מלא ברכות
שא"ו ברכות נאמנים בגודש ,נודה שיר חדש ,כוס של ברכה מוגש ,בלב מלא רגש
מששו"ן ושמחה מרננים ,טיבותא מלא חפנים ,עת הזמיר הגיע בעזר שוכן מעונימ
שבחי תודה והוקרה בעידנא משוש ,בבית ידידינו רב המעש ,לב טוב לזולתו יעש
ולהגיד אדם ישרו ,אש"ו הנלהבה להאיר בחסדו וטובו ,בצדקות הנפלאים בהונו
ןעימות מעשיו המה מעידין ,מקים עולמות של תורה בגבורות שמשון ,ברוך הכשרון
אור בחורי חמד הוגי אורייתא ,גריס בצוותא ,ולעודד רוחם ברוב השכל ותבונתא
למען חולי ישראל ,בכל נימי נפשו ולבו להקל ,להיטיב ברוב און בכל צעד ושעל
יום ליום יביעו אומר תמידי ,ברב פעלים איש חי ,בהצנע והשקט ואצילות כראוי
משליך נפשו מנגד לעזור ולסייע בכל עת מסורים ,עומד הכן במעשיו הכבירימ
לקדם בתודה והלל ,האי גברא יקירא החשוב ומהולל ,בעמקי ים בתלמוד צולל
ךל ברכאן דלעילא ולתתא משמי מרום יתברך ,הרבני הנגיד המפואר יקר הערך
מזלא טבא וגדיא יאה ,משמי מרומי עילאה ,נביע בזאת השורה ,באותות הוקרה ,קדם
הרבני היקר והנכבד ,רודף צדקה וחסד ,אוצר כלי חמדה וסגולה ,פאר המדה והמעלה,
יקר רוח מאוד נעלה ,עומד ומיטיב למען צרכי חולים בעצה ותבונה ,ובמעשה הצדקה
בלב ונפש נאמנה ,ויהי ידיו נכונה ,בכל עת ועונה ,ה"ה
שמשון הרה"ח מוה"ר
שליט"א אלימלך ווייס לרגל השמחה בביתו שורה ,בחדוה ואורה
אירוסי בתו תחי'
עב"ג המופלג בתורה ויראה טהורה פאר המעלות ומדות
החתן משה נ"י בן הרה"ח ר' יואל ווייס הי"ו
אב"י בני ברק
למזל טוב ובשעה טובה ומוצלחת
כאן המקום להודות בלבבות נרגשים מלא השתוממות והתפעלות
להעלות על נס פעולתיו הנשגבים לעזור ולעסוק למען הבראת ורפואת
חולי ישראל וללא ליאות ברוב אונים והונים במסירות כל נימי לבו ונפשו
על זאת שבחו ונריע ,בברכות מלא חפנים יבא ויושפע ,וימושך בשמחות כנחל נובע
נרים רגשותינו במילין יקירין ,להודות על רב פעולתיו הנשגבות עובדין טבין ושפירינ
בסימן טוב ומזל טוב ,ארשת שפתינו יערב ,שיזכו לבנות בית נאמן לתפארת בית אב
יתברכו בהני מילי ,די במזלא תלי ,בני הגוני ,חיי אריכי ,מזוני רויחי ,כיאות וכראוי
הרבה תענוג דקדושה ,לראות ולרוות ביחד עם נוו"ב תחי' ,במדה מרובה וגדושה
גילה ורנה והרחבת הדעת בתענוג ,ולא יחסר המזג ,בעושר ואושר ללא גבול וסייג
פארי מעשיו להרים מוסדות התורה בלי הרף ,ולמען חולים לחזק ולאמץ בעודפ
ןחת ושובע שמחות ברון ,ויכתב בספשצ"ג לשנה טובה ומתוקין ,וכל מילין טבין
הלא כה דברי המברכים
תושבי עירנו מוקירי פעולתיו הנשגבים
השמחים בשמחתו בלב ונפש חפיצה
17
אזוי האט זיך די געשיכטע פון מרת שטיינבערגער לאנג געיאגט צו זיין פלאץ :איינער צום מנין ,איינער צום חדר,
ארומגעדרייט צווישן די שכנים .מען האט געוואוסט אז זי איז איינער צו די ארבעט ,און איינער האט זיך פשוט געיאגט ,אן
שטענדיג אינדערהיים ,און מען האט געוואוסט אז זי קומט צו וויסן גענוי פארוואס...
כמעט קיינמאל נישט ארויס .אפילו ביי א שמחה ,אויב מען אלעס האט אויסגעזען אזוי געווענליך .אזוי באקאנט .אזוי
האט איר יא געזען ,איז זי נישט געבליבן לאנג; זי האט זיך סטעמפארד הילל'דיג.
געזעצט ערגעץ אין א זייט ,כמעט נישט פארברענגט מיט קיינער האט נישט געוואוסט ,אז איינער פון זיי וועט באלד
קיינעם ,און נאך א פאר ווערטער איז זי שוין געווען אויפן וועג עפענען א טיר צו א געשיכטע וואס האט זיך אנגעהויבן מיט
אהיים. לאנגע יארן צוריק.
קיינער האט אבער נישט געוואוסט פארוואס. שטייענדיג אינדרויסן פון דעם אייקאנישן 'פינטערס' בית
און איצט ,שטייענדיג פארן לוי'-צעטל ,האט גדלי' ווידער המדרש אויפן היטלענד גאס ,האט גדלי' קליין מיט א האלבן
איבערגע'חזר'ט די צענדליגער יארן פון וואוינען צוויי הייזער אויג באמערקט די לוי'-מעלדונג וואס איז געווען אנגעקלעבט
אוועק פון מרת שטיינבערגער ,די עטליכע מאל וואס מען אויף דער טיר .דער נאמען האט אים גלייך געכאפט — אבער
האט איר געזען ,און די מיסטעריע ארום איר וואס איז יעצט נאר האלבוועגס .מרים יוכבד שטיינבערגער ע"ה .וואו האט
נפטר געווארן. ער שוין געהערט דעם נאמען? ער האט זיך געקראצט אינעם
'וועט זי מיטנעמען איר מיסטעריע אין קבר ',האט ער שטערן ,פרובירנדיג אויסצופארשן זיין זכרון ,און נאך עטליכע
געטראכט' .אדער וועט מען ענדליך דערגיין איר אמת'ע לאנגע סעקונדעס האט ער ארויסגעכאפט זיין טעלעפאן און
ביאגראפיע?' געמאכט א קורצן רוף צו זיין בני בית.
מען האט זיך אייביג געוואונדערט צי זי האט קינדער איין מינוט שפעטער איז די זאך שוין געווען באשטעטיגט.
לאקאל אדער נישט ,ווייל די באקאנטע שטיינבערגער יא ,דאס איז טאקע מרת שטיינבערגער -די פרוי וואס האט
משפחה פון סטעמפארד הילל האט גע'טענה'ט אז זיי געוואוינט צוויי טירן נעבן די קליינס ,אינעם גרויסן הויז וואס
זענען אפילו נישט קיין קרובים ,היות זיי זענען לויים און זי האט כמעט שטענדיג אויסגעזען ווי א פארלאזטער פלאץ.
איז א ישראלית .דערפאר איז יענער בחור'ל געווען דער גדליה האט געקענט דאס הויז; יעדער אויף יענעם גאס
איינציגסטער בלוט-קרוב וואס איז געווען באקאנט פאר די האט עס געקענט .די לאדנס זענען כמעט שטענדיג געווען
שכנים. אראפגעלאזט ,די טיר פארשלאסן ,די צוים פארמאכט ,און
יעצט הענגט א שטיקל פאפיר וואס מעלדט איבער א אינעווייניג — ווי עס האט אויסגעזען פון אינדרויסן — איז
לוויה :מרת שטיינבערגער ע"ה איז נפטר געווארן. כמעט נישט געווען קיין סימן פון לעבן .ווען אנדערע הייזער
'יעצט וועל איך ווארטן צו זען דעם שבעה-צעטל מיטן האבן זיך אינדערפרי שוין אנגעפילט מיט קינדער ,גערודער
באקאנטן 'מתעסקים' קעפל ,אפשר איז דא א משפחה און ליכט ,איז ביי שטיינבערגער אלעס געבליבן שטיל .קיינער
וואס זיצט שבעה ',טראכט ר' גדלי' צו זיך מיט האפענונג פלעגט דארט נישט אריינגיין אדער ארויסקומען.
ענדליך צו ענדיגן זיין לאנגיעריגע וואונדערניש איבער דער קיינער? נישט ממש ,אויסער איין בחור'ל ,פיני ,אן אייניקל
מיסטעריעזע שכנ'טע. אירס ,א געשמאקער צענערלינג וואס פלעגט אמאל קומען
נאכן דאווענען אן ערליכע שחרית אינעם פינטערס מנינים ארויסטראגן דעם מיסט ,ברענגען איין זאך אדער די צווייטע,
צענטער שפאצירט ער אהיים ,אבער נישט איידער ער גייט און דערנאך ווידער פארשוואונדן ווערן.
אריין אינעם לאקאלן גראדזינסקי'ס בעקעריי ,וואו ער קויפט דאס אלעס האט געמאכט דאס הויז פאר א מיסטעריע
א ברויט צו קענען שמירן פאר די קינדער צו טראגן אין חדר. אויפן גאס.
אהיימקומענדיג זיצט גדליה מיט זיין בני בית און "ווער איז דאס?" האט מען זיך שוין לאנג געפרעגט" .וואס
אינאיינעם שמועסן זיי איבער די פטירה פון די שכנ'טע. טוט זי דארט א גאנצן טאג?"
זיין רביצין האט אויך באקומען א הודעה אז די שכנ'טע איז ווי עס איז דער מנהג המקום אין סטעמפארד הילל ,קען
אוועק אינמיטן נאכט ,און די לוי' איז באשטימט געווארן אויף מען די לעבנ'ס-געשיכטע פון יעדן איינוואוינער אין שטאט;
6אזייגער נאכמיטאג .אלע חבר'טעס פונעם גאס וועלן זיך אבער דא אין צענטער פון שטאט וואוינט אן אלמנה וואס
באטייליגן אפצוגעבן דעם כבוד אחרון פאר אזא לאנגיעריגע קיינער ווייסט נישט איר אידענטיטעט .קיינער איז נישט
שכנ'טע ,טראץ וואס מען האט איר פנים כמעט קיינמאל באקאנט אויב זי האט משפחה דא ,ווער זי איז ,און פון וואו
נישט געזען ,און זי איז נישט געווען די סארט שכן וואס מען זי שטאמט.
18
'נארט וועסט' געגנט. פלעגט בארגן ביי איר אן איי אין פאל מען האט עס געדארפט
גדלי' קליין איז נאכגעגאנגען די מטה ,מיטגעפארן צו די ביים באקן חלות.
קבורה און זיך משתתף געווען ביים סתימת הגולל אינעם "איך געדענק ווי דוד'ל האט געהאט אן ערנסטן פחד
ענפיעלד בית החיים .פיני האט קדיש געזאגט ,און דערמיט אדורכצוגיין איר הויז ",האט זיין ווייב דערמאנט זייער בכור'ס
האט מען באגראבן א מיסטעריעזע געשיכטע. פחדים פון זיין גירסא דינקותא" .ער פלעגט אייביג אריבערגיין
גדלי' האט אבער נישט געלאזט די פארשטארבענע די אנדערע זייט גאס ווען ער איז אדורך נומער ;37ער האט
שכנ'טע מיטנעמען איר געשיכטע מיט זיך .ביים אהיימקומען געהאט קינדערישע פאנטאזיעס אז דארט דרייען זיך שדים
האט ער ווידער געזאגט פאר זיין בני בית אז מען מוז דערגיין וכדומה ",האט זי זיך דערמאנט" .יעצט איז שוין דוד א טאטע,
די מאטיוון פון פיני ,די באהאלטענע פרוי וואס האט יארן איך גלייב אז ער האט שוין נישט קיין מורא .לאמיר אים רופן".
לאנג געוואוינט אינעם נאכגעלאזטן געביידע ,און איצטער די "העלאו ,דוד?"
פרישע רינגל אינעם קייט פון מיסטעריעס ווען צוויי טעכטער "יא מאמי".
זענען פלוצים ערשינען צום ערשטן מאל ,און דאסמאל גאר "דו געדענקסט מרת שטיינבערגער אונזער שכנ'טע?"
צום לוי' .א מיסטעריע. "יא ,אוודאי ,איך גיי נאך אלץ נישט אריבער איר הויז; איך
גדליה האט נישט געוואוסט פארוואס ער איז אזוי האב אן אנגסט וואס איז מיר אריינגעווארצלט אלס קינד".
איבערגענומען פון די פטירה' .לאז אפ ',האט זיין מחשבה "זי איז אוועק".
אים פארגעשלאגן' ,פארליר נישט קיין שלאף און זיי נישט "אוי ,נעבעך! ווער איז זי געווען? מען ווייסט עפעס?"
אזוי פארנומען מיט מרת שטיינבערגער ',האט ער געהאט אזוי האט מרת קליין געשמועסט מיט איר דוד'ל ,זיך
מחשבות .פון די אנדערע זייט האט ער געשפירט עפעס א דערמאנענדיג אלטע מעשיות ווען מען האט יא באמערקט
הימלישן אינסטינקט צו דערגיין די אידענטיטעט פון די מרת שטיינברעגער.
שכנ'טע; זינט היינט אינדערפרי אינעם פינטערס פאליש איז
דער טאג איז פארביי שנעלער ווי געפלאנט ,און אט האלט
זיין קעפל עפעס בלויז פארנומען מיטן נפטרת ,און ער קען
מען שוין ביי פינף אזייגער .צוביסלעך פילט זיך די גאס אן
זיך ניטאמאל קאנצענטרירן אויף עפעס אנדערש.
מיט מענטשן; די געווענליכע לוי'-גייערס זענען שוין דא ,די
שפעט יענע נאכט ,ווען לאנדאן איז שוין געווען איינגעהילט וואס פירן זיך צו זיין די לעצטע באגלייטערס פון די נפטרים
אין א טיפן שלאף און אפילו דער לעצטער מנין מעריב האט שטייען שוין ביי זייער ארט ,מען זעט טירן זיך עפענען און
שוין געענדיגט ,איז ער געזעצן מיטן טעלעפאן אין האנט. שכנים קומען צוביסלעך ארויס.
ער האט גערופן ,געפארשט ,און פרובירט אויסצוגעפינען צו עס איז זעקס אזייגער און די חברה קדישא קאר מיט איר
וועלכע משפחה די שטיינבערגערס באלאנגען. פונקטליכקייט גרייכט אינדרויסן פון די שטיינבערגער הויז.
יעדע קאנטאקט וואס ער האט געטראכט אז עס וועט אים פיני ,דער אייניקל ,איז דארט געשטאנען; עס האט אויסגעזען
ערגעץ ווייטער פירן האט ער אנגערופן .אויפן טרייבל איז ווי ער האט נארוואס פארלוירן זיין גאנצע וועזן און ער שיידט
געווען זיין ברודער יוסי פון מאנסי ,וואס האט ארויסגענומען זיך פון זיין לעבנ'ס-שותף.
דעם ארטיגן טעלעפאן ביכל ,און אינאיינעם האבן זיי גערופן אויסער דעם אייניקל ,וואס איז גערופן געווארן ביי די
יעדן שטיינבערגער; אבער קיינער האט נישט געקענט שכנים דער 'הויז-בחור' ,האט מען ביי די מענער נישט געזען
געפינען קיין שום שייכות צו א פרוי מרים יוכבד פון לאנדאן. קיין אנדערע קרובים אדער באקאנטע פון די נפטרת .ביי די
אפילו די נעמען מרים אדער יוכבד זענען נישט געווען קיין נשים זענען יא אנוועזנד געווען צוויי פרויען ,ביידע האבן
באקאנטע נעמען אין די משפחה. זיך אנגעגעבן אלס טעכטער פון די נפטרת .דאס איז געווען
גדליה האט שוין נישט געוואוסט וואס צו טראכטן' .העי, א וואונדער פאר אלע שכנות :טא ,וואו זענען זיי געווען ביז
לאמיר פרעגן יענע טעכטער ',האט ער געטראכט .ער זוכט היינט? נאך א ווערטער-אויסטויש מיט מרת קליין ,האבן די
און נישטערט ,ער פרובירט געוואר צו ווערן ווער עס זיצט צוויי טעכטער דערציילט אז זיי וואוינען אינעם שכנות'דיגן
שבעה אין יענעם געגנט ,אבער קיינער ווייסט נישט פון הענדאן געגנט .מרת קליין האט נישט צופיל געפרעגט און
גארנישט. אוודאי זיי נישט פארגעהאלטן פארן נישט קומען ביז היינט,
ער לייגט זיך שלאפן בלית ברירה ,אבער אין זיין קאפ ליגט נאר בלויז איבערגעלאזט טרייסט-וואונטשן .די צוויי פרויען
איין ווארט :ש-ט-י-י-נ-ב-ע-ר-ג-ע-ר .ווער איז זי געווען? זענען געשטאנען מיט אראפגעלאזטע קעפ ,נאכגעפאלגט די
און וואספארא מיסטעריע האט זי ארומגעטראגן מיט זיך? מטה ,און זיך דערנאך אומגעקערט צו זייערע שטיבער אין די
פארזעצונג קומט אי"ה
19
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
רבי נפתלי צבי בן רבי יעקב מסטאלין -טבריא [חפץ חיים] זי"ע ,תרצ"ד ,ומנו"כ בראדין
זי"ע ,ומנו"כ בטבריא
שב"ק פרשת נצבים-וילך -כ"ג אלול
רבי דוב בער בן רבי ישראל מטשארטקוב זי"ע,
רבי ישראל בן רבי יצחק מסקווירא זי"ע ,תרנ"ח, תרצ"ו ,ומנו"כ בוויען רבי ישראל מפיקוב בן רבי לוי יצחק
ומנו"כ בסקווירא רבי יחזקאל בן רבי מרדכי זלמן (אבראמסקי) מבארדיטשוב זי"ע ,תקע"ח ,ומנו"כ
רבי יחיאל מיכל (מאשקאוויטש) מהאדינקא בן מלאנדאן -ירושלים זי"ע ,תשל"ו ,ומנו"כ בבארדיטשוב
רבי מרדכי יוסף משה מסוליצא זי"ע הי"ד ,תש"ג בהה"מ רבי אורי בן רבי פנחס מסטרעליסק זי"ע ,תקפ"ו,
ומנו"כ בסטרעליסק
יום ה' -כ"ח אלול יום ב' -כ"ה אלול רבי יוסף זאב בן רבי דוד מקשאנוב זי"ע ,תר"נ,
ומנו"כ בקשאנוב
רבי מאיר בן רבי אברהם יוסף (גרינוואלד) רבי יחיאל מיכל מזלאטשוב בן רבי יצחק רבי יצחק מנחם מענדל בן רבי שמואל צבי
מטעטש זי"ע ,תשכ"ה ,ומנו"כ בטאראנטא מדראהביטש זי"ע ,תקמ"א ,ומנו"כ ביאמפאלא מאלכסנדר זי"ע הי"ד ,תש"ג
רבי דוד מקשאנוב בן רבי חיים מצאנז זי"ע, רבי משה בצלאל בן רבי אברהם מרדכי מגור
תרנ"ג ,ומנו"כ בקשאנוב זי"ע הי"ד ,תש"ב
ער"ש-ער"ה -כ"ט אלול רבי אלטר אברהם בצלאל נתן נטע (בידערמאן) רבי יעקב יצחק בן רבי שמעון נתן נטע
מסאסנאוויץ בן רבי אלעזר מנחם מענדל (בידערמאן) מלעלוב ירושלים זי"ע תשמ"א
רבי משה בן רבי ישראל (פערלאוו) מסטאלין מלעלוב זי"ע ,תרצ"ג ,ומנו"כ בהה"ז ומנו"כ בהה"ז
זי"ע הי"ד ,תש"ב רבי בנימין יהושע בן רבי ברוך (זילבער) רבי ישראל יצחק בן רבי מרדכי מנחם
רבי אברהם יעקב בן רבי יצחק מרדכי (שפירא) מירושלים זי"ע ,תשס"ח ,ומנו"כ בהה"ז (פיקורסקי) זי"ע תשנ"ב ומנו"כ בניו יארק
מגוואדזיץ זי"ע הי"ד ,תש"ב רבי שלמה זלמן בן רבי אהרן (הורוויץ) מפאטיק
רבי נחום שלמה (פערלאוו) מסטאלין קאזשניץ זי"ע ,תשנ"ד ,ומנו"כ בהה"מ
יום ג' -כ"ו אלול
בן רבי משה מסטאלין זי"ע הי"ד ,תש"ב
רבי מנחם נחום בן רבי יעקב אריה מטריסק זי"ע רבי אליקים געץ בן רבי יעקב יוסף (ספרד) יום א' -כ"ד אלול
הי"ד ,תש"ב מאוסטראה זי"ע ,תקפ"ד ,ומנו"כ באוסטראה
רבי ישראל מקעשינאוו בן רבי ברוך פנחס רבי שמואל אבא בן רבי זעליג מזיכלין זי"ע, רבי יוסף משה בן רבי אלקנה (שפירא)
מסקאליע זי"ע ,תשל"א ,ומנו"כ בנחלת יצחק תרל"ט ,ומנו"כ בזיכלין מזאלאזיץ זי"ע ,בעל ברית אברם ,תקע"ה,
רבי ירמיה (קאליש) מאופאלא בן רבי יעקב דוד רבי אהרן בן רבי ברוך מרדכי (פערלאוו) ומנו"כ בזאלאזיץ
מאמשינאוו זי"ע הי"ד ,תש"ב מקוידינאוו זי"ע ,תרנ"ז ,ומנו"כ בקוידינאוו רבי יוסף בן רבי משה (באב"ד) מטארניפאל
רבי מנשה בן רבי אליעזר זאב (הקטן -קליין) רבי עמרם בן רבי יצחק יעקב (בלום) מאויפאלו [מנחת חינוך] זי"ע ,תרל"ד ,ומנו"כ בטארניפאל
מאונגוואר זי"ע ,תשע"א ,ומנו"כ בצפת זי"ע תרס"ו ,ומנו"כ באויפאלו רבי אברהם יוסף בן רבי אריה יהודה לייביש
רבי חיים אהרן בן רבי ישראל (פרידמאן) (איגרא) מזעלין זי"ע תרע"ח ,ומנו"כ בקראקא
שבת קודש ,א' דר"ה -א' תשרי מטשורטקוב זי"ע ,תרפ"ו ,ומנו"כ בוויען רבי ישראל מאיר בן רבי אריה זאב הכהן מראדין
רבי חנוך העניך בן רבי שמואל (בורנשטיין)
רבי מאיר לייביש בן רבי יחיאל מיכל (מלבי"ם) מסאכאטשאוו זי"ע ,תשכ"ה ,ומנו"כ בהה"מ
זי"ע ,תר"מ
רבי יצחק מאיר (העשיל) מקאפיטשניץ בן רבי
סגולה גדולה ונפלאה
אברהם יהושע העשיל ממעזיבוזש זי"ע ,תרצ"ו,
יום ד' -כ"ז אלול מאת מופת הדור
ומנו"כ בוויען רבי נחמן בן רבי ירוחם פישל מראדוויל זי"ע הגה"ק מטשענגער זי"ע
רבי עזריאל יהודה בן רבי יעקב (לעבאוויטש) תקנ"ו ,ומנו"כ בראדוויל
מוויען וויליאמסבורג זי"ע ,תשנ"ב ,ומנו"כ בניו רבי נתן בן רבי יעקב שמשון (אדלער) לומר בכל יום
דזשערסי מפראנקפורט-דמיין זי"ע ,תק"ס ,ומנו"כ
בפראנקפורט שני מזמורי
יום א' ,ב' דר"ה -ב' תשרי רבי צבי הירש בן רבי פנחס הלוי (איש הורוויץ)
מפפד"מ זי"ע תקע"ז ,ומנו"כ בפפד"מ תהלים
קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב
רבי ברוך מרדכי בן רבי שלמה חיים (פערלאוו) רבי יעקב אריה (שפירא) מקאוולא בן רבי מרדכי
מקוידינאוו זי"ע ,תרל"א ,ומנו"כ בקוידינאוו מנעשכיז זי"ע ,תקצ"ז ,ומנו"כ בנעשכיז
להצלחה ולשמירה ולכ"ט
רבי ישראל בן רבי אשר (פערלאוו) ה'ינוקא' רבי שלום בן רבי אלעזר ה'שר שלום' מבעלזא נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון
מסטאלין זי"ע ,תרפ"ד ,ומנו"כ בפראנקפורט זי"ע ,תרט"ו ,ומנו"כ בבעלזא
20
21
22
23
לוי שרייבער
ִשׁ ְמ ע וּ ָב ִנ י ם ְו ַה ְק ִשׁ י ב וּ ָל ַד
היסטארישער ע אסיפת
אסיפת
רבתי
רבתי
'ליל החינוך' פא להתאחד
להתקשרלהתאחד
להתקשר
ולהתחנך
ולהתחנך
הויכפונקט פונעם מעמד וועט
הכבוד מחנך נפלא הרה"ג ר' אל
לב אבות היסטארישער
על בנים
עס איז וויכטיג צו פארשטיין אז אזא מעמד איז נישט
מעמד
'הקשיבה' איז נישט קיין נייע נאמען דא אין לאנדאן.
בלויז נאך א מאורע אדער נאך אן אסיפת חינוך ,נאר 'הקשיבה' איז דא א גאנץ יאר צו ברענגען אויפוואכונג און
ס'איז א שטארקע און באדייטנדע צייט ווען עס קומען העלפן עלטערן מיט ראט און טאט פאר חינוך הבנים.
זיך צוזאם אונטער איין דאך אלע עלטערן אינאיינעם מיט
גרויסע בארימטע מחנכים און מומחים פון יעצט קומען זיי ,בימי הרחמים והרצון ,ווען עס איז
איבער דער גאנצער וועלט ,ווי אויך א צייט וואס מענטשן מאכן א חשבון הנפש ,מיט אן
אלע מחנכים תושבי העיר. ערשטמאליגע היסטארישע שריט ,וואו זיי רופן צוזאם
איינער יעדער אלע עלטערן פון אלע בחורים און קינדער אין שטאט צו
קומט מיט זיינע אן ערשטמאליגן חינוך אווענט.
אייגענע שאלות און דער מעמד וועט פארקומען קומענדיגן מאנטאג אין
מיט די זאכן וואס דעם גיגאנטישן "יסודי התורה" זאל אויף עגערטאן ראוד,
באשעפטיגן אים אין וואו עס ווערט ערווארטעט די השתתפות פון טויזנטער
טאג-טעגליכן עלטערן.
לעבן ,און דוקא
דערפאר איז די די רעדע איז פון א היסטארישע נאכט פארן עתיד
צוזאמענקום פון אונזערע דורות ,עטליכע שעה פון שוקל זיין און זיך
אזוי וויכטיג. מטכס עצה זיין אין עניני חינוך הבנים מיט אויסגערופענע
ו ו ע ן מחנכים.
24
ד ַע ת ִבּ י ָנ ה ( מ ש ל י ד ' א ' )
אסיפת
אסיפת
רבתי
רבתי
ערשטמאליגער
להתאחד
להתקשרלהתאחד
להתקשר
ולהתחנך
ולהתחנך
אר תושבי עירנו
ט זיין די דרשה פונעם אורח
לעזר יונה זילבערמאן שליט"א
זיין הילף ,אזוי וויל יעדער קינד שפירן אז זיינע עלטערן עלטערן זיצן אינאיינעם מיט מענטשן וואס טוען שוין
טוען פאר אים. לאנגע יארן אין חינוך ,איז דאס א געלעגנהייט צו הערן,
דאס איז איינע פון די שענסטע זאכן וואס מען קען געבן זיך לערנען און באקומען חיזוק און כלים וואס מען קען
פאר א קינד -נישט קיין מתנה וואס מען קען אריינלייגן מיטנעמען אהיים און נוצן ביים אייגן טיש און ביי זיך אין
אין א שאכטל ,נאר די ידיעה אז טאטי און מאמי זענען שטוב.
גרייט זיך אפצושטעלן ,זיך לערנען און זיך פארבעסערן, ס'איז אזוי ווי אייער קינד זאל אייך זאגן" :טאטי ,גיי
אלעס כדי צו זיין בעסערע עלטערן פאר מיר. צום מעמד און טו עס פאר מיר!" ווייל יעדער קינד וויל
זיין טאטע זאל עפעס טון פאר אים ,זיך אנשטרענגען פאר
איין נאכט מיט
אים און זיך אינטערעסירן אין זיין הצלחה.
א קינד דארף וויסן אז טאטי איז נישט בלויז דער וואס
ווייטגרייכנדע
ארבעט שווער צו ברענגען פרנסה און זארגט אז אלעס
זאל זיין אין פלאץ ,נאר אויך דער וואס וויל וויסן וואס גייט
פאר אין זיין וועלט ,וואס באזארגט אים ,וואס פריידט
השפעה
אים און וויאזוי ער קען אים העלפן זיך אנטוויקלען און
מצליח זיין .פונקט ווי מיר בעטן דעם
באשעפער ער זאל טון פאר
דער ארגאניזאציע הקשיבה טוט צושטאנד ברענגען אונז און מיר ווארטן אויף
דעם גאנצן מעמד אלעס כדי צו ברענגען פארבעסערונגען
און ארויסצוהעלפן עלטערן און מחנכים בעסער צו
פארשטיין דעם יסוד פון "חנוך לנער על פי דרכו" .ווייל
יעדעס קינד איז אנדערש ,און וואס עס ארבעט ביי איין
קינד ארבעט נישט אלעמאל ביי א צווייטן .דער ענין
פון חינוך פאדערט א פארשטאנד פארן קינד ,פאר זיינע
25
עס איז וויכטיג צו באטאנען ,אז היות מען האט געוואלט כוחות ,פאר זיינע שוועריקייטן און פאר די ספעציפישע
אז דער מעמד זאל זיין לאקאל ,וועט עס פארקומען טאקע וועג וויאזוי ער קען זיך בעסער אנטוויקלען.
דא אין געגנט ,אין די זאל פון יסודי התורה .אבער דאס אין דער זעלבער צייט ארבעט "הקשיבה" בפרטיות
איז נישט קיין פלאץ וואו מען קומט און מען גייט; עס מיט עלטערן איבער זייערע ספעציפישע קעיסעס .אסאך
מוז זיין אן ארט וואו מען זיצט ,מען פאקוסירט ,און מען מאל קומט א טאטע אדער מאמע מיט א קינד וואס האט
לייגט צו קאפ צו די דרשות .ביטע מאכט זיכער צו קומען א געוויסע שוועריגקייט ,און זיי ווייסן נישט גענוי וויאזוי
פון אנפאנג און בלייבן ביזן סוף ,כדי ארויסצונעמען דאס צו צוגיין דערצו .צוזאמען קען מען באטראכטן דעם מצב
מאקסימום בענעפיטן פונעם אסיפה. פון אן אנדערע ווינקל ,פארשטיין וואס ליגט אונטער
מען האט ספעציעל אויסגעשטעלט דעם זאל צו קענען די שוועריגקייט ,און זוכן פראקטישע וועגן וואס קענען
אקאמאדירן די טויזנטער עלטערן וואס ווילן קומען און ברענגען א פארבעסערונג און א טויש.
אוועקגעבן א נאכט פאר די טובה פון זייערע קינדער, דער ציל איז נישט סתם צו געבן עצות ,נאר צו העלפן
אבער ווען עס וועט פיל ווערן וועט מען מוזן צושפארן און עלטערן און מחנכים באקומען א טיפערן פארשטאנד און
מען וועט מער נישט קענען אריינגיין .מאכט ביטע זיכער בעסערע כלים .ווען מען פארשטייט דעם קינד בעסער,
צו זיין צייטליך ,אזוי ארום זיך צו פארזיכערן מיט א פלאץ. קען מען אים בעסער העלפן .און ווען א קינד שפירט
דער אסיפה וועט זיין בהשתתפות פון אלע רבנים, אז מען פארשטייט אים און אז מען זוכט אים צו העלפן
מחנכים ,ראשי ישיבות ,משגיחים ,מנהלים ,און מלמדים אנשטאט אים בלויז צו פאררעכטן ,קען דאס טוישן א
פון אונזער שטאט .עס וועט טאקע זיין א ספעציעלע גאנצע צוגאנג.
אפטיילונג געאייגנט פאר די מחנכים ,מנהלים ,און רבני דער מעמד וואס "הקשיבה" שטעלט אצינד אהער איז
העיר. דעריבער א וויכטיגער טייל פון דער ארבעט .דאס איז
ס'איז אויך גאר וויכטיג צו באטאנען אז דער אוונט א געלעגנהייט צו צוזאמברענגען עלטערן ,מחנכים און
איז פריי פון אפצאל ,אינגאנצן אומזיסט .דער אוונט איז עקספערטן ,צו עפענען דעם שמועס און צו געבן נאך מער
נתנדב געווארן דורך חשוב'ע נדיבי עם וואס פארשטייען ידיעות ,חיזוק און כלים פאר דעם וויכטיגן תפקיד וואס
די נחיצות הענין ,און ווילן ברענגען א פארבעסערונג און א ליגט אויף אונזערע פלייצעס.
טויש צום מצב אין פילע אידישע שטיבער ,און פשוט געבן "הקשיבה" האט צושטאנד געברענגט דעם אווענט
די געלעגנהייט און מעגליכקייט פאר אידן צו הערן וויאזוי מיטן האפענונג אז עס וועט נישט בלייבן נאר ביי איין
צו פארבעסערן דעם מצב. אווענט ,נאר אז יעדער וואס קומט זאל אהיימגיין מיט
עפעס וואס ער קען מיטנעמען מיט זיך; א נייע געדאנק ,א
נייע הבנה ,א פראקטישע עצה אדער פשוט א פרישן חשק
ותחזק
זיך מער אריינצולייגן אין חינוך.
התקשרותינו יעדער וועט
באהבה דארט זיין!
דער אוונט איז געאייגנט בלויז פאר מענער כדי צו
פאלגענד טוען מיר איבערגעבן דעם סדר המעמד. קענען ארייננעמען דעם גאנצן עולם .עס וועט זיין אי"ה א
דער יושב ראש וועט זיין הרה''ג ר' אפרים הכהן סאנדער הוק-אפ פאר די פרויען אויפן טעלעפאן מיט א ספעציעלן
שליט"א ,מנהל ישיבת באבוב ,45-וואס וועט מיט זיין פאסווארד ,וואו די מאמעס פון אונזערע ליכטיגע קינדער
לשון לימודים מיט טרעפליכע רעינות צוזאמברענגען דעם וועלן קענען מיטהאלטן דעם גאנצן מעמד.
26
דער ר"י שליט"א וועט ארויסברענגען ווי וויכטיג עס ציבור און ארויסברענגען דער ציל פונעם נאכט .ער וועט
איז פאר עלטערן אוועקצוגעבן צייט פאר די קינדער, פארשטיין געבן דעם צורך פונעם מעמד און ווי קריטיש
אפילו ווען מען איז א גאנצן טאג פארנומען און פארקאכט וויכטיג עס איז צו זיין פארנומען מיט חינוך און זיך אפגעבן
אין די טעגליכע שיעורים און סדר היום .יעצט קומט מען מיט די קינדער ,וואס עלטערן דארפן יא וויסן און וואס
זיך צוזאם ספעציעל פאר די קינדער ,וואס דאס איז א זיי ווייסן נישט.
מורא'דיגע עת רצון; און אוודאי ווען דער באשעפער וועט דערנאך וועט מען האבן די זכיה אז דער וועלט-
זען ווי מיר נעמען זיך צוזאם פאר אונזערע קינדער ,וועט בארימטער מחנך און ספעציעלער אורח הכבוד ,הרה"ג
ער זיך אויך צוזאמנעמען פאר אונז ,זיינע קינדער. ר' אלעזר יונה זילבערמאן שליט"א פון ניו יארק ,מומחה
דערנאך וועט זיין אן אויסנאמליכע חידוש פון א פאנעל עולמי בעניני חינוך ,וועט אויפטרעטן ספעציעל איבער
דורכן אורח הכבוד ר' אליעזר יונה שליט"א ,אינאיינעם דעם ענין וויאזוי צו ווערן נענטער צו די קינדער ,וויאזוי צו
מיט די מחנכים פון "הקשיבה" ,וואו מען וועט אדורכטון בויען א געזונטע קשר אז דאס קינד זאל נישט וועלן אפילו
פארשידענע שאלות. זוכן עפעס אנדערש אין גאס.
די מחנכים פון הקשיבה זענען די וואס געפינען זיך ער וועט רעדן וויאזוי מען קען פארשטערקערן די
אויפן פראנט די גאנצע יאר ,און טוען האנדלען מיט פילע יסודות אין שטוב ,כדי צו קענען ברענגען גינסטיגע
האר-אויפשטעלנדע מעשיות רח"ל .זיי זענען די וואס זיצן רעזולטאטן אין חינוך הבנים והבנות און האבן א פרידליכע
מיט די קינדער און בחורים ,און הערן פון זיי אלעס ,און אטמאספערע .בסיעתא דשמיא וועט עס ווירקן אז די
דערפון האבן זיי אויסגעבויט א מהלך וויאזוי מען קען זען קינדער זאלן אייביג בלייבן אויפן דרך הישר ,כמים הפנים
דערצו אז די זאכן זאלן חלילה נישט פאסירן און עס זאל לפנים.
זיין מקדים רפואה למכה. דערנאך וועט אויפטרעטן הגה"צ ר' יחזקאל הכהן
ראפאפורט שליט"א ,רב ביהמ"ד נועם התורה ,מיט
בשם ה'
פלאם-פייערדיגע דיבורים איבער די הכנה פאר די
בעפארשטייענדע ימים נוראים הממשמשים ובאים און
נעשה ונצליח
איבער די חובת השעה פון חינוך.
ס'וועט זיין צוגעשטעלט טרינקען דורכאויס דעם בארימטער
מחנך הרה"ג
מעמד ,און ס'איז וויכטיג אויסצופאלגן די אנווייזונגען ר' אלעזר יונה
פון די עסקנים ביים אריינקומען אין זאל וואו מען וועט זילבערמאן
שליט"א
פלאצירן דעם ציבור ,כדי צו קענען פארזיכערן אז דער
מעמד הייבט זיך אן באצייטנס און ענדיגט זיך אין צייט.
עס איז צום האפן אז יעדער איינער וועט הנאה האבן,
און אז דער אסיפה רבתי וועט טאקע געקרוינט ווערן מיט
הצלחה ,און די ארבעט וואס ווערט געטון במשך דעם
גאנצן יאר וועט ווייטער ברענגען א פארבעסערונג און
א טויש ביי אונזערע קינדער ,אין די שטיבער און אין די
מוסדות.
ויה"ר שיתקדש שם שמים על ידינו וחפץ ה' בידינו
יצליח.
אם כבנים רחמינו כרחם אב על בנים
27
בס"ד
בס"ד
בשבח והודאה להשי"ת הטוב ומטיב על כל החסד
אשר עשה ויעשה עמנו ,אנשי בשורה אנו היום,
שבחסדי
השי"ת
זכינו ++להתחיל המקח
(עקסטשעינד"ש)
על הבנין ש++ל
85פעירהאלט
אשר
בעז"ה
ישמש למקום קבע עבור
כתות התלמוד תורה
לאורך ימים ושנים טובות
בתפלה מקרב לב להשי"ת
בורא עולם בקנין השלם זה הבנין
עד הנה עזרונו רחמיך ולא עזבונו חסדיך ואל תטשנו לנצח
כן יעזרנו ד' להלאה שנזכה במהרה בניקל ובריוח לברך על המוגמר
בשעטומ"צ בגמר המקח ושיפוץ המקום להרחבת דעתם של
התלמידים והעוסקים במלאכת הקודש
הנהלת הת"ת
בברכה
28
'ד בח
י רה תה
לנו כי ע
ה
תוקדהה והברכה
הערכה ,מעומ
ברוב הוקרה ו
לב בז
ה שלוחה ,לידי
ה"ה ם,ריקהי נו
ת
די
ץרא ווש ת מר
חי' ה ת ח פ ש מ וכל
חשובה הע"יה
ת א וב ד נ ר ש א
הסכום ח ת ה ל
קח מה ת ל
לע
"נ אביהם הבל
תי
נשכח הרה"ח ר' משה אלי
הדהוי רב" הו
אריה ז"ל זכותם ה
גענו
וב
עד הלום
זכות
התוה"ק זכות
ת ק ה" תבו ר תשב"ר וזכות מן רך ב תלה
עמוד להם בבני ברוכי חיי
השמים
ר ונימזו כי ריא ו אפ גו תריוב
וויחי הרחבת הדעת ו
כל מילי דמיטב
29
מזלא טבא וגדיא יאה
ברכותינו ואיחולינו קדם האי גברא רבא ויקירא
מורה ומדריך ,מוסר נפשו עבור חינוך,
רבים נהנים ממנו עצה ותושיה
ה"ה
שליט"א חיים פינטער
נשיא מוסדות יסודי התורה
הרב
לרגל השמחה בהולדת הבת
לחתנו היקר פע"ח
ר' יחיאל צבי פרלמן שליט"א
ממעון הברכות יתברכו לרוב נחת לאויש"ט ולהכתב
בספר חיים ,תכלה שנה וקללותיה תחל שנה וברכותיה
כעתירת וברכת
הנהלת באר מרים
לעטר פתורא
א חרון אף ווערט ווען עס פעלט דער 'ל'
מה החרי האף הגדול הזה.
אין דריי ערטער טרעפט מען אז דער אות אל"ף איז מחיה די ווערטער.
איין פאל איז דער ווארט 'אמת' ווייל אמת אן דער אל"ף איז 'מת' .די צווייטע איז אדם ,ווייל אדם אן דער אל"ף איז דם,
די דריטע איז ביי דער שם א-ד-נ-י ווייל אן דער אל"ף בלייבט איבער דין.
דער כח המחיה אין דער אל"ף איז דער למ"ד וואס איז אינמיטן דעם אל"ף ,און דאס זעט מען ווייל אז מען שרייבט די
ווארט אל"ף ָאן א למ"ד ווערט פון אלף – אף.
דער סוד פון דער אל"ף איז צו זיין אפגעהיטן בקדושה ,ווייל אז דאס פעלט ווערט ליידער אף.
די בחינה איז מרומז אין די פסוק ,וועסט פרעגן מה חרי האף הגדול הזה -פארוואס איז פון דער אלף געווארן אף?
ענטפער איך דיר אז עס קומט ,על אשר עזבו את ברית השם אלקיכם.
[עירין קידישין]
30
בעזרת השם יתברך בסימן טוב ובמזל טוב
ויגדל שמואל לתפארת
שים טובה וברכה ,מאלקי המערכה ,לידידינו היקר נושא הקרש ,בכל לב ובכל נפש
מעשי ידיו נודעים במדה גדושה ,ראש וראשון לכל דבר שבקדושה ,איש החפץ חיימ
ויבואו ברכותינו עת שמחתו ,מרבה ּפעלים לעילא ,בריח התיכון של 'מזון ומחיה' ,אשריו
אלי כל אחד מביע אוזן קשבת עושה ומעשה בדעת ובתבונה קאי וקיים ,למען בני ישראל
ידידינו ותיק ועושה חסד ,איש החסד והמעש ,בעצה ודעת ,עושה גדולות בעוז ותעצומות
איש חמודות • רב תבונות • מרבה תהלות
ה"ה הרה"ג
שמואל
לעוו
שליט"א
דומ"ץ ביהמ"ד דברי יואל ד'סאטמאר
מרבני 'מזון ומחיה'
יראו עינינו ,וישמח לבינו ,ותגל נפשינו ,בשמחת ידידינו הדגול,
עשרות משפחות בעירנו הנהנים לרווחה מפעולותיו הקדשוים
להאיר בתי ישראל ב'מזון ומחיה' מברכים לעומתו
לרגל שהשמחה במעונו ,ששון ושמחה בארמונו
בנישואי בנו למזל טוב
עב"ג בת מוה"ר יוסף ראובן הורוויץ הי"ו
מזלא וחדוה מתוך נחת ושמחה ישרה בארמונו ,ואך בשורות טובות ישמע מתוך הרחבת הדעת לטב ירום מזלא
טבא וברכאן יברכהו ה' בלי שיעור וערך ,ברכת ה' היא תעשיר לעד יתברך ,מתוך הרחבה וכל מילי טבא
וגדיא -גדיים נעשו תיישים ,לראות דורות ישרים ומבורכים ,זה הזיווג יעלה יפה יפה ,בחן וחסד ויאה גדיא
יאה ונאה ,שמחה ונחת מנת חלקו תמיד יהיה ,עדי נזכה בקרוב ,לראות בית מקדשינו על מכונו ,ברוב תפארת יאה
השמחים בשמחתו ומברכים לעומתו בכבוד והערצה
יצחק אהרן גראס • ברוך אברהם הורוויץ • שמעון ישראל שטויבער • יחזקאל טאבאק
גם אנו מצטרפים בברכה מרובה
שלום ברוך האלבערשטאם • אלימלך האלבערשטאם • מרדכי קנעפעלמאכער • יואל
קליין • ברוך זלמנאוויטש • אברהם פריעזל • בעריש לעוו • שאול יצחק גאלד • ישעי'
בערגער • שלמה לעזער• משה פעלזן • מנחם שלמה גאלדשטיין • שמואל ישעי'
רעטעק • יהושע אלכסנדר ליידנער • יואל פויגעל • אביגדר כהנא • משה יחיאל
דייטש • ברוך הלברשטאם • העניך פאדווא • נחמן כהנא • יואל פראנקל • משה
הערש ביקעל • אלחנן קאהן
גדול העונה יותר מן המברך
פיייוויש גאלד
31
32
33
מתיקא כדובשא
י .אריק
שתחדש עלינו שנה טובה ומתוקה
די חסדים זאלן זיין אפן און גלאט מען בעט תכלה שנה וקללותיה
אז מען זאל ווערן דערפון זאט און אוודאי תחל שנה וברכותיה
א ירושלימער מגיד זאגט אויף דעם צום נייעם יאר תי"ו שי"ן פ"א זי"ן
שטייט אין פסוק "רע ומר עזבך את השם" זאל זיין חסדים גלוים עין בעין
עס איז שלעכט און ביטער מרה קרעטשניפער רבי ז"ל פלעגט נאכזאגן
א איד טאר זיך נישט באקלאגן
אפצולאזן ח"ו דעם בורא אשר ברא
מען דארף דאנקען אויפן גאנצן יאר
די פארקערטע פון "רע ומר" איז געוויס אפילו ס'האט נישט אויסגעזען קלאר
"טובה ומתוקה" גוט און זיס
"מודה אני על כל החסד אשר עשית עמדי"
בעט מען יהי רצון אויך אויף דעם איך בין מודה און דאנק אויף אלעם בהדדי
ואתם הדבקים בה' אלקיכם
אז עס איז געווען חסד בלויז
מיר זאלן זיין באהאפטן אינעם בורא מיר בעטן אבער "ואשר אתה עתיד לעשות"
א גאנץ יאר מיט א מחשבה טהורה
די פרישע חסדים וואס קומען צו גיין
דער מנחת אלעזר ז"ל ביים תקיעת שופר דרשה "ועם כל בני ביתי" יעדער זאל עס פארשטיין
האט געפרעגט לכאורה איז קשה
מ'זאל נישט דארפן מסביר זיין די חסדים
יוהכ"פ בעט מען מה שחטאתי לפניך עס זאל זיין קלאר פון אלע צדדים
מעק עס אויס מחוק ברחמיך
דאס זעלבע זאגן צדיקים
שתחדש שנה טובה ומתוקה
אבער מ'נעמט זיך אויס תנאים
אבל לא ע"י יסורים וחליים רעים טובה מיינט טאקע א גוטער
אבער עס קען אויך זיין ביטער
אויב מען בעט אויף די זינד מחילה
ווי קען מען מאכן א תנאי אפילו בעט מען "ומתוקה" ס'זאל זיין זיס
מען זאל שפירן די חסדים געוויס
דער תירוץ איז מיר בעטן דעם כל יכול
רבוש"ע מיר ווילן זיין וואויל דער "ייטב לב" ברענגט שמועסן
פון זיין טאטן רבי אלעזר ניסן
און אויב ח"ו מען איז נישט געזונט
אליין אדער ח"ו א קינד "שבענו מטובך" טו אונז באשערן
וואס מיינט פון טובות זַאט ווערן?
איז דער קאפ פארנומען מיט דעם
מען קען נישט זיין קיין עובד השם דער תירוץ איז דער פשט
א בלינדער ווערט נישט זאט
בעטן מיר טו אונז גוטס באשערן
וויבאלד ער זעט נישט די עסן
כדי מיר זאלן קענען בעסער ווערן פעלט די געשמאק אינטערעסן
וכן יהי רצון פאר אלע אידן זאגט רבי אלעזר ניסן יעדער איד
זוכה צו זיין בתמידין גלייבט אז וואס קומט איז גוט
לברכה לחיים ולשובע נאר מ'זעט עס נישט בעיניך
מיט א כתיבה וחתימה טובה בעט מען שבענו מטובך
34
ALPHAITIS.COM
די
תוכן פונעם
שפיל איז געווארן
איבערגעקוקט
דורך מנהלי
ומחנכי עירנו
שליט''א
ת ש פ ” ז ס ו כ ו ת ה מ ו ע ד ח ו ל
35
לאמיר אראפנעמען
דעם מאסקע
פונעם מאסקירט
פארשטעלונג
לוי שרייבער
יונגעלייט מיט גאר אסאך ערפארונג און רעפוטאציע די רעדע ביי קינדער ,בחורים און יונגעלייט צוגלייך,
פון אנפירן מיט גרעסערע מעמדים און מאורעות דא איז איבער די בעפארשטייענדיגע פארשטעלונג דעם
אין שטאט ,א שטייגער ווי די גאר אויפגעכאפטע קומענדיגן חוה''מ סוכות" ,מאסקירט".
'לאמיר זינגען' צוזאמקום און נאך ,צו הערן פון זיי שוין עטליכע וואכן וואס מען הערט ארום אין
איבער דעם שפיל .די צוויי ענערגישע יונגעלייט שטאט שמועות איבער א נייע גרויסע פארשטעלונג
זענען באקאנט אלץ אזעלכע וואס די רוחניות און וואס גרייט זיך פאר חוה"מ ,און ווי מער פרטים עס
אידישקייט קומט ביי זיי פאר אלעם ,זיי וועלן זיך נישט קומען ארויס ,אלץ מער וואקסט די נייגער; ווער זענען
רירן קיין קוצו של יוד פון הלכה ,מנהג אדער מסורה, די אקטיארן? וואספארא מעשה קומט? וואס מיינט
און נאר איינמאל זיי באקומען א קלארע הסכמה עס אז לאנדאן גייט זען א פראדוקציע אויף א ניווא
פון א דעת תורה אז אלעס איז אויסגעהאלטן אויף וואס מען האט דא נאכנישט געזען? און בעיקר ,וואס
1000פראצענט וועלן זיי זען וויאזוי מ'קען צושטעלן איז טאקע דער גרויסער חידוש פון "מאסקירט" וואס
געשמאקע תוכן פאר אידישע קינדער. מען רעדט דערפון מיט אזא התלהבות? און צי איז דא
א השגחה אויפן שפיל?
א סטעידזש וואס ווי נאר די נייעס איז ארויסגעקומען אז אין לאנדאן
הבירה וועט פארקומען א העכסט דראמאטישע און
לאנדאן האט נישט פראפעסיאנאלע פארשטעלונג אויפן העכסטן ניווא,
געזען מיט די בעסטע אקטיארן וואס וועלן אויסשפילן א
גאר באנעמענדע געשיכטע ,זענען די אויערן פון די
"עס איז נישט סתם נאך א שפיל; מיר קומען נישט תושבי העיר געווען אפן צו הערן מער און וויסן וואס
מאכן א פלעי נאר כדי יוצא צו זיין ,נאר דא קומט עס איז צו ערווארטן און ווער עס שטייט דערונטער.
עפעס וואס לאנדאן האט נאכנישט געזען ",הערן מיר שטייענדיג יעצט רגעים איידער די 'פאדיום
פון ר' זלמן. פראדאקשנס' פירמע עפנט די סעילס פאר טיקעטס,
"ווי פארשטענדליך קען מען נישט אריינגיין אין אלע כאפן מיר א שנעלע שמועס און א קורצע איבערזיכט
איבער די 'מאסקירט פארשטעלונג' ,צו ברענגען
אביסעלע פון הינטער די קוליסן פאר די ליינער פון
'שבת בשבתו' ,צו זען וויאזוי מען גרייט זיך ביי די
פראדאקשן צו אט דעם גראנדיעזן פלעי.
מיר זעצן זיך אראפ מיט די צוויי פירער ,הר"ר זלמן
גאלדמאן הי"ו און הר"ר סנדר ראזענבערג הי"ו ,צוויי
36
פלעי ,האבן מיר זיך געוואונדערט אויב עס וועט פרטים ,און עס איז כדאי צו לאזן די איבערראשנדע
בכלל זיין א פארלאנג דערפאר ,אדער צי מיר טרעטן סורפרייזעס פארן שפיל אליין ,אבער דאס קען איך
אריין אין א טעריטאריע וואס וועט זיך נישט גרינג יא זאגן :עס קומט א סטעידזש וואס לאנדאן האט
פארקויפן ",אנטפלעקט ר' זלמן אביסל פון די סודות נאכנישט געזען ",לאזט ער פאלן ווערטער וואס
וואס זענען פארגעקומען ביים פלאנירן דעם פלעי. טראגן א געוויכט.
"אבער נאכן זיך דורכרעדן מיט עטליכע מחנכים ,האבן מיר ערלויבן זיך צו פרעגן וואס דאס באדייט ,היות
מיר געהערט פה אחד אז אזא שפיל איז וויכטיג פאר אין די פארגאנגענהייט האט לאנדאן שוין פראדוצירט
אונזער שטאט". גאר טאלאנטפולע פראדוקציעס און שיינע שפילן.
"מיר זענען געזעצן מיט חשוב'ע מחנכים בעירנו, אזעלכע ווערטער מיינען אז דא קומט טאקע עפעס
די וואס זענען געווען אינוואלווד אין פארגאנגענע וואס איז "וואוו" – עפעס וואס דער עולם האט
שפילן אין לאנדאן ",גייט ר' סענדער אריין אין מער נאכנישט געזען.
דעטאלן" .און זיי האבן אונז שטארק מעודד געווען "מיר זענען געגאנגען לארדזש ,ווי מען זאגט,
דערצו ,זאגנדיג אז א שפיל על טהרת הקודש מיט די מיט יעדן פרט ופרט ",הערן מיר פון ר' סענדער.
ריכטיגע השגחה און השקפה איז וויכטיג פאר קינדער "די קליידער ,דער סאונד ,די לייטינג ,און אלע
וואס דרייען זיך ליידיג חול המועד און קענען אנקומען וויזואלע חלקים וועלן געמאכט ווערן דורך העכסט-
צו אומגעוואונטשענע ערטער. פראפעסיאנאלע חברה .עס קומען פרישע חידושים
"איינמאל מיר האבן דאס געהערט פון די מחנכים, וואס לאנדאן האט פריער נישט געזען ,און יעדע
האבן מיר זיך אראפגעזעצט מיט זיי ,און דורכגעגאנגען סצענע וועט זיין חידוש'דיג און אבנארמאל .מיר האבן
יעדע פרט ופרט וויאזוי אויסצושטעלן דעם שפיל :די זיך געשטעלט אויף יעדע מינוט פונעם סקריפט און
סקריפט ,די ניגונים ,די קאסטיומס ,די פראפס און אויף יעדן קליינעם פרט ,כדי דער עולם זאל באקומען
יעדע קלייניגקייט .אלעס איז איבערגעקוקט און א פראדוקציע אויף א נייעם ניווא".
מאושר געווארן ,כדי זיכער צו מאכן אז עס איז טאקע ווען עס קומט צו דער עצם סקריפט ,הערן מיר פון
אויף א היימישן חסידישן אופן .אפילו דעם לאגא האבן איינעם פון די אקטיארן" :די מעשה איז פאכמאניש
די מנהלים זיכער געמאכט אז עס איז איינשטימיג און ציענד; עס נעמט דעם באזוכער אויף א לאנגע
מיט די סטאנדארטן פון כשרות און אז רוח חכמים דראמאטישע רייזע ,און מען וויל ממש וויסן וואס
נוחה הימנו .צווישן אנדערע האבן מיר באקומען די עס גייט קומען ווייטער .באמת ,צו וואס דארף מען
קלארע הוראה אז דאס מוז זיין א אידישע שפיל ,מיט מיין הסכמה ,ווען די געשיכטע איז אייגנטליך געשריבן
א שטארקע מוסר השכל וואס זאל צוהעלפן מיט געווארן דורכן וועלט-בארימטן מייסטער סקריפט-
די חינוך הבנים ,און ערשט דערנאך וואס מיר האבן שרייבער און אקטיאר ר' ארי אבראמאוויטש פון ניו
באקומען די פולסטע הסכמה האבן מיר זיך גערוקט יארק".
ווייטער צו די פלאנירונג שטאפלען".
עס זעט זיך א שטארקע קאנפידענץ ווען מען
"עס איז וויכטיג צו וויסן '',ענדיגן ר' זלמן און ר' רעדט פונעם מעשה ,און עס איז קלאר אז די וואס
סענדער צו אינאיינעם'' .אז דאס גייט זיין אויף זענען שוין אינוואלווד אין די פראדוקציע ווייסן אז זיי
די העכסטע דרגא אין רוחניות ,מיט די איידעלע קענען זיך נישט ערלויבן צו פארציילן צופיל .זיי לאזן
באדייטונג און אינטענסיווע השגחה ,און דער אבער איבער גענוג צו מאכן דעם עולם נייגעריג :וואס
חלק הפראפעסיאנאליזם וועט אוודאי זיין אויפן גייט זיך אפשפילן חוה''מ סוכות אויפן סטעידזש?.......
העכסטן ניווא ווי פריער געשילדערט .עס קומט
עפעס אבנארמאל ,אומגלויבליך און היסטאריש; א
פראדוקציע וואס וועט קענען שטיין אויפן העכסטן טיהר את עיר
ניווא און אין דער זעלבער צייט בלייבן אינגאנצן על
טהרת הקודש".
לאנדאן
לאנדאן ,ווארט מיט שפאנונג! חול המועד סוכות "איידער מיר האבן בכלל
תשפ''ז קומט א שפיל – מאסקירט''. אנגעהויבן מאכן די פלענער פארן
37
טייטלבוים הרב שלמה
מחשבות
יו"ר מכון מחשבת החינוך
גליון קפח שנה ה פרשת בה"ב
וואס באהאלט זיך מ"ה ה' אלוקיך דורש
מעמך? -ונחנו מ"ה!
אונטער די באהעלטעניש? סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז
די תורה די פרשה פון ערכין ,דער דין פון א יוד וואס
נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך ,זיין ווערט.
וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה?
פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט?
דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און
נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט
זיך צו טראכטן פון דעם.
*
משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל,
ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים
לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט
א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג
יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א
שרעקליכע אופן ,אינמיטן די גרויסע הילולא פון
רבי שמעון בר יוחאי אין מירון.
יעדער איינער פרעגט זיך קשיות ,פארוואס און
נישט ביי גויים ,דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך צו לאכן און צו שפילען ,און אלע חברים האבן ווי אזוי קען דאס זיין? און וואס וויל מען פון אונז?
אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש ,נעמט אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט נישט
מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט ,אויב ער ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע
איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט מצב אין כיתה. קשיות וואס קומען ארויף אין אזעלכע סארטן
ארבעטן איז ער ווערט מער ,און אויב ער איז א קליינער מצבים.
ר' משה האט אראפגעלייגט דעם פאון מיט א קרעכץ" .נאכאמאל חבריםאין זיינע לעצטע טעגרבינו משה ארויס דערציילטאויףפאר
אבער די אלע גוטע מעלות וואס די
און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער.
געוויזן משה'לה האבן זיך
דאס איז ביי א גוי ,אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז
גרויסע דערציילן אויבערשטער דער
מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א
אומגליק איז דא צוויי סארטן זאכן וואס מענטשן נאר אין חיידער צווישן די חברים ,און ווען
ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר
האט מען אפגעזאגט ",האט ער געזאגט מיט ווייטאג פאר זיין פרוי און זיין פטירה .זאגט דער פסוק זייןער געווען יינגעל.נאך
אהיים איז ישראל
אנגעקומען כלל
משה'לה איז
הקדש ,דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל מיט געשען ס'גייט
ערשטע זאך איז מברר צו זיין פונקטליך
אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע
טוהן ,דיוואס
כח ער האט ,דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט
טאכטער וואס האבן געווארט פארן טעלעפאן קאל פונעם שדכן. העם הזה ...ועזבני והפר אבותיך איןוקם
עםאויף געוואקסן
געשריבן אז ער מוז צאלן ,די גמרא לערנט ארויס פון
זייער א שוכב איז
דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין" הנך משה'לה משהוואס?געדארפט מאכןה' אל "ויאמרהאט
איז שולדיג? ווער
און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב ,יעדע זאך האט געהאט א
אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען
"וואס וועט זיין מיט מיר טאטי?" האט די טאכטער געפרעגט מיט און פארשוועכן די בונדס'איז את בריתי" – דער פאלק וועט אפלאזן מיין וועג
צייט, א געהאט האט זאך יעדע און
צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און א פלאץ יעדער איינער בויעט זיך אויף ביי זיך אין קאפ
א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן
שטאררקער מענטש ,ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש פונקטליך געשעהן.
ווייטאג" .ביז ווען וועל איך מיך אזוי פלאגן? ווען וועט זיך שוין שפאלטן געמאכט.גיין שלאפן ,א פלאץ צו עסן און א פלאץ צו וואס מיר האבן
די שפילערייען ,א צייט צו עסן און א צייט צו
פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף.
פארוואס טאקע? די צווייטע זאך וואס קומט גלייך נאך דעם איז
צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה ,יעדער איינער שפילען ,א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ פאר
מיין ים סוף?" געקענטביום ההוא ועזבתים נישט בו משה'להאפי "וחרה געשען?דאס האטדעמאלט די טאש ,און
ווייל א יוד וואס ליידט ,א יוד וואס ס'קומען אויף אים
יסורים ,ווערט נישט ווייניגער ,פארקערט ער ווערט מער גייטאיז די עבירה וואס וואס
וויסן וואס
וועגן דעם איז דאס געעשעהן ,און וועלכע זאך פארטראגן.
זוכט און וויל
אויסגערייניגט און מער חשוב ,זיין נפש ווערט נאך מער
צומארגנס זענען זיי צוזאמען געזעצן ביים גרעסטן שדכן אין שטאט אוןאוןזיך פארדעקן פון זיי,לעבעדיג פארלאזן
זייגעהאט צו מאכן וועל
חשוב נאך ער האט יסורים.
האט ליב משה'להוהסתרתי פני מהם" -איך
ממשיך ס'איז און זיין, מחזק מיר מוז'ן פונקטליך
מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב ,משה'לה האט נישט ליב
וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך
און געווארט צו הערן וואס ער קען זיי אנטראגן. צרות.שעות ,ער האט שווערעסדרים מיט
די תוכחה ,אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים
געהאט צו האלטן פארוואס.קומען אויף זיי זייער
גייט דאס אז פריהער געוואוסט
ס'וועט
שוין מ'האט וואס
און ער וועט טראכטן ביי זיך ,אוי וויי ,אזוי פיל צרות
זייער ליב געהאט אז מ'קען עסן ווען מ'וויל און געשעהן און
וואס איך גיי אריבער ,וואס בין איך שוין ווערט סתם א
"איר דארפט פארשטיין ",האט זיי דער שדכן ערקלערט" .אז אויב איר אזויהרעות האלה" -זיי מצאוני בקרבי
אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער
אינדערהיים טוהן אז וואס זאל מען אלוקי
כיא איןמ'וויל ,אבער
בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות.
"ואמר הלא על
די צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל און ווי
איין נקודה ,יעדער מענטש האט אין זיך
נאטורליכע פחד און ער האט מורא אז אפשר איז נישטא קיין פלאץ פאר אזא סארט אויף
ווילט א בחור וואס וועט זיין א קובע עתים לתורה יעדע נאכט נאך די אינדערהייםנישט מיט זיי האט זיי
אויבערשטער איז
דעראון וואס זאל מען טוה אז
זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ,
אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע
ווייל פירונג,
אזווען ער פארשטיין
ממילא געשהען אויך פאר אים,
פארשטייט שוין ווער ס'איז שולדיג און ווי אזוי איז דא געזעצן און משה'לה האט פיינט געזעצן.
וועלן וועט עס
תוכחה ביסטו ווערט ,א ווערט פון א געשלאגענער יוד
ארבעט ,האב איך אייך צו אנטראגן זייער אסאך פיינע בחורים". איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד
אזוי האט זיך משה'לה געטראפן טאג נאך טאג צרות.
די אלע
זענען וואס די
און אנגעטראפן
געשעהן, פונקטליך איז דאס
עבירות וואס האבן דאס גורם געווען ,קען ער זיך מיט א גרויסע שוועריגקייט ,און מיט שווערע
וואס ס'גייט אים גוט ,ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע.
די אויף נישט איז ער אז מסקנא די מיט בארוהיגן
"ניין ",האט די טאכטער אויסגערופן מיט אנטשלאסנקייט" .איך זוך הרעה אשר עשה - "...איך
עלטערן ,משה'להעל כל ההואזיינע ביום
צווישן אים מיט
א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער "ואנוכי הסתר אסתיר פני
מלחמות
ליסט פון די בעלי עבירה און ער מאכט נישט די מאך נישט ,משה'לה גיי נישט ,קום אהער גיי אהין,
איז צוקנייטשט און צוטרויטן -א ווערט פון א יידישע
טעותים ,מ'קען ווייטער רוהיג שלאפן ובא לציון א.א.וו .די אטמאספער אין דערהיים איז געווען
נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך
א בחור וואס זאל זיין אינגאנצן קודש לה' און זיצן און לערנען זיין גאנצע שלעכטס וואס זיי טוען.
פראבירט אויס האבןדי וועגן
עלטערן פון דיזיי באדעקן
א תוכחה.
אנגעצויגן, זייער גואל.וועל מיך נאך ווייטער
מיר קומען נישט פארשטעלן דא וואס איז צו לערנען משה'לה ווי אזוי זיך צו פירן ריכטיג,
"בערכך נפשות להשם"
לעבן".
א גוטן שבת
גאנצע די שרייב יעצט
אוןוואס –
פארשטיין הזאת"...
האט נישט געקענט השירה את משה'לה לכם דער
וויל טאקע כתבו און וואס
אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים ,די עלטערן האבן אים אנגעשריגן
"ועתה
די ריכטיגע סיבה
"אויב אזוי ",האט דער שדכן געזאגט" .אויב דו ווילסט א בחור א שירה און לערן דאס אויס פאר די אידישע קינדער.
לערנער ,דארף ער אויך קענען לערנען נאך די חתונה אן דאגות ,דאס מ'דארף אביסל אריינטראכטן וואס די פסוקים זאגן דא .צום ערשט
מיינט אז דו דארפסט אים צושטעלן א דירה ווי ס'דארף צו זיין און נישט שטייט אז דער אויבערשטער וועט זיך פארדעקן פון זיי און זיי שטראפן
ער זאל זיך מוטשען מיטן צאלן רענט. אויף זייערע עבירות ,שפעטער שטייט אז זיי וועלן פארשטיין אז דאס
"קענסטו דאס באווייזן? " איז ווייל זיי האבן געזינדיגט און ווייל דער אויבערשטער איז מער נישט
ס'איז געווארן שטיל אין צימער. מיט זיי.
"ס'זעט מיר אויס זייער שווער ",האט זיך דער טאטע אנגערופן נאך א אבער אפילו זיי זענען דא מודה ,זיי טוען תשובה און ציען צוריק פון
לאנגע צייט טראכטן" .אבער אויב דאס איז די איינציגע וועג צו זען מיין זייער אויפפירונג ,שטייט נאך ווייטער "ואנוכי הסתר אסתיר פני" -דער
טאכטער אונטער די חופה ,נעם איך מיך אונטער מיטן אויבערשטנ'ס אויבערשטער פארדעקט זיך ווייטער פון זיי ,דער הסתר פנים גייט
הילף צו קויפן א דירה דא אין בני ברק". ווייטער אן און זיי ליידן וועגן דעם צרות.
צוויי וואכן שפעטער האט מען געטרינקען לחיים; ר' משה האט א און אויף דעם איז מסיים דער פסוק "ועתה כתבו לכם את השירה
שידוך געטון און באקומען זייער א חשוב'ער בחור וואס זיין גאנצע הזאת" -שרייבט אראפ די שירה און לערנט דאס" ,למען תהיה השירה
שאיפה איז "שבתי בבית ה' כל ימי חיי". הזאת לעד" -כדי דאס זאל זיין אן עדות פאר כלל ישראל.
אינעם שטר תנאים האט מען אריין געשריבן אז די צייט פון די חתונה מ'דארף דא פארשטיין וואס איז בכלל די שטראף פון הסתר פנים? און
וועט מען באשטעטיגן אי"ה נאך ווען ס'וועט זיין געקויפט א דירה. פארוואס קומט די שטראף מיט א הסתר פנים ,פארוואס קען דאס נישט
שוין צומארגנס פון די תנאים האט ר' משה אנגערופן מעקלערס אין זיין אפן און קלאר?
שטאט און געזוכט א דירה צו קויפן ,ער איז ארום געלאפן פון איין דירה מיר זעען אז נאך ווען די אידן האבן שוין געזען אז דאס איז ווייל זיי האבן
צו די אנדערע ,אבער ער האט גארנישט געטראפן. געזינדיגט און מודה געווען אין דעם ,קומט די גרעסערע הסתר פנים:
ס'געווען אסאך דירות ,אבער די פרייזן זענען געווען אזוי טייער אז ער "ואנוכי הסתר אסתיר פני" פארוואס קומט עס זיי אויב זיי האבן שוין
האט נישט געקענט חלומ'ען אויף דעם ,אדער איז געווען ביליגע זאכן מודה געווען און צוריק געצויגן?
וואס די נאמען 'דירה' האט אפילו נישט געפאסט פאר דעם. נאך דארף מען פארשטיין ,פארוואס דארף מען אן עדות צו די גאנצע
וואכן זענען אריבער און פון דעם איז געווארן חדשים און ס'איז נישטא זאך? וואס וועט די שירה (האזינו) צוגעבן? וואס קומט דא די עדות זאגן?
קיין דירה ,דער מחותן רופט אן פון צייט צו צייט הערן וואס טוט זיך ,ווען ***
38
האב געשלאסן מיט אים". קען מען באשטעטיגן די חתונה צייט ,אבער ר' משה האט נישט וואס צו
ר' משה איז ארויס פון די דירה צובראכן אינגאנצן ,אזא פאטש צו כאפן ענטפערן.
נאך אזא שווערע טאג ,דאס איז שוין געווען צו שווער פאר אים. נאך א האלבע יאר פון זוכן האט ר' משה געטראפן איין טאג אין בית
ר' משה האט זיך אוועקגעזעצט אויף א באנק אינדרויסן פון די דירה מדרש א קליינע צעטל וואס שטעלט ארויס א דירה צו פארקויפן.
און אנגעהויבן צו וויינען. ר' משה רופט אן ,און דאס הערט זיך זייער גוט; א שיינע דירה אין א
"רבש"ע ס'איז מיר אזוי שווער ,ביז איך האב שוין געטראפן דעם גוטע צושטאנד פאר גאנץ א נארמאלע פרייז.
שידוך ,און ביז מיר האבן שוין געטראפן א דירה און געשאפט דאס געלט, "ווען קען מען קומען זען די דירה?" פרעגט ר' משה.
אלעס קראכט אונז יעצט ,אזא הסתר פנים ,רבונו של עולם ווייז אונז שוין "איך בין דא היינט א גאנצן טאג ",זאגט יענער" .אסאך מענטשן האבן
דיינע חסדים איך קען שוין נישט מער". אנגערופן ,ווער ס'וועט שליסן דער ערשטער וועט עס באקומען".
א לאנגע צייט איז ער געזעצן אויפן באנק און זיך אויסגעוויינט צום גלייך נאכן דאוונען גייט ר' משה אריבער מיט זיין טאכטער צו די
באשעפער. אדרעס וואס ער האט באקומען ,און ער זעט זייער א שיינע דירה ,די פרייז
אזוי ווי ער האט זיך בארואיגט און זיך ארום געקוקט האט ער איז אויך גאנץ נארמאל ,הונדערט צוואנציג טויזנט דאלער (בימים ההם),
געכאפט אז אנטקעגן איבער וואוינט א באקאנטער מגיד מישרים ,דער א פרייז וואס מ'וועט קענען שטיין אין דעם בסייעתא דשמיא .ממש
באוואוסטער משפיע הגה"צ רבי אהרן טויסיג שליט"א. פונקט וואס זיי זוכן.
'לאמיר ארויף גיין צו אים ,אפשר וועט ער מיר קענען מחזק זיין ',האט "ווען קענען מיר זיך טרעפן צו שליסן א קאנטראקט?" פרעגט ר' משה
ער געטראכט זיך אויפשטעלנדיג פון די באנק. דעם פארקויפער.
ער איז ארויף צו רבי אהרן און דערציילט די גאנצע מעשה .די טרערן "אזוי ווי דו האסט אליין געזען ",זאגט דער פארקויפער" .זענען נאך
זענען נאכאמאל ארויף געקומען ,ער האט נישט געקענט פארטראגן די אפאר מענטשן געקומען זען די דירה ,איך זאג נישט צו פאר קיינעם
ווייטאג ,און רבי אהרן האט געוויינט מיט אים צוזאמען. גארנישט .איך בין דא די גאנצע טאג ,דער ערשטער וואס וועט מיר
נאך אפאר מינוט ,ווען זיי האבן זיך בארואיגט ,זאגט אים רבי אהרן, ברענגען די געלט אין קעש ער וועט באקומען די דירה ,ביז דעמאלט בין
"ס'איז טאקע זייער א ווייטאגליכע זאך ,איך ווייס דיר נישט וויאזוי מחזק איך דא".
צו זיין ,אבער איך האב ביי מיר א קליינע ספר "קונטרס הצוואה" (פון "איך בעט דיר ברחמים לייג עס אוועק פאר אונז ",האט זיך ר' משה
רבי שמואל תפלינסקי זצ"ל) וואס איך נעם פאר מיר זייער אסאך חיזוק געבעטן" .איך זוך שוין א האלבע יאר א דירה .און דאס איז נישט נאר די
פון דארט .לאמיר צוזאמען לערנען א שטיקל ,אפשר וועט עס דיר אויך דירה ,די גאנצער שידוך שאקלט זיך ,ביטע ווארט פאר מיר ,איך ברענג
עפעס העלפן". היינט די געלט".
רבי אהרן האט ארויס גענומען דעם ספר ,געעפנט וואו ס'האט זיך "איך האב דיר שוין געזאגט ",האט יענער געענטפערט מיט א
געעפנט און אנגעהויבן צו ליינען: קאלטקייט" .ווער ס'ברענגט דער ערשטער דאס געלט ער האט עס".
די שטיקל האט גערעדט איבער א מענטש וואס וויל עפעס שטארק ר' משה איז ארויס פון דארט צופרידן אז ער האט עפעס געטראפן
האבן ,צי א שטעלע אדער א הויז ,און ער שטרענגט זיך זייער אן דאס אבער מיט א גרויסע פרעשור ווי טרעפט ער היינט אזויפיל קעש.
צו באקומען און ס'גייט נישט ,דער מענטש ווערט זייער צובראכן און די ערשטע זאך איז ער אריין אין באנק און אויסגעליידיגט אלע סעווינג-
טראכט אז דער אויבערשטער שטעלט אים אונטער פיסלעך. אקאונטס וואס ער האט געהאט .דערנאך איז ער ארומגעלאפן צו אלע
אבער – שרייבט דער מחבר –דער מענטש דארף וויסן אז אויך אויב גמ"ח'ן וואס ער קען ,אבער ער איז נאך געווען ווייט פון זיין גָאל.
ס'זעט אויס א הסתר פנים און אז ס'גייט אים שלעכט ,זאל ער געדענקען ער האט גערופן זיינע ברידערס און שוואגערס ,אלע האבן זיך אריין
אז א מענטש קען נישט אוועק נעמען פון דיר עפעס וואס ס'איז דיינס ,און געלייגט אין די גרויסע אפעראציע צו שאפן נאך היינט די געלט ,יעדער
דאס וואס ס'גייט דיר נישט איז ווייל ס'איז נישט דיינס ,און אדרבה דער האט געוואוסט די וויכטיגקייט פון די זאך און אז די גאנצע חתונה שאקלט
אויבערשטער פאסט אויף אויף דיר דו זאלסט נישט לייגן דיין געלט ביי זיך וועגן דעם.
עפעס וואס ס'איז נישט דיינס כדי דו זאלסט עס נישט פארלירן. ניין אזייגער ביינאכט האט ר' משה געהאלטן ביי זיך אין די הענט
ר' משה איז געזעצן און צוגעהערט ,ער האט געשפירט ווי דאס פילט הונדערט טויזנט דאלער קעש.
אים אן מיט שטארקייט .ער האט פארשטאנען אז די גאנצע מחשבה אז "קומט אריין ",האט דער פארקויפער זיי אויפגענומען פריינטליך ביים
די דירה דארף צו זיין זיינס און אז דאס וועט ראטעווען דעם שדוך איז טיר" .איר האט געברענגט די גאנצע געלט?"
געווען א טעות. "כמעט ",ענטפערט ר' משה" .ס'פעלט אונז נאך אביסל ,אבער מארגן
ער האט פארשטאנען אז אויך ווען ס'זעט אויס אז דער אויבערשטער וועלן מיר דאס אלעס צו ענדיגן".
באהאלט זיך פון אים איז ער מיט אים די גאנצע צייט אים צו באגלייטן, דער פארקויפער האט געקרימט מיטן נאז ,און ר' משה האט זיך
און אז דאס איז נאר א טובה פאר אים. פרובירט צו איינבעטן ביי אים.
נאך א לאנגע צייט איז ר' משה ארויס פון דארט געשטארקט און פלוצלינג הערט זיך נאך א קלאפ אין טיר ,א צווייטער איד איז אריין
בארואיגט און געשפירט אז ער האט די כחות אהיים צו גיין און דערציילן געקומען.
פאר די משפחה אז ס'איז טאקע נישטא א דירה ,אבער ס'איז דא א "ווארט מיר דא ",זאגט דער פארקויפער פאר ר' משה" .לאמיר זען
באשעפער אויף דער וועלט. וואס ער האט צו זאגן".
די מעשה קען זיך דא ענדיגן אבער ס'האט טראץ דעם א וואונדערליכע דער פארקויפער איז אריין מיט יענעם אין די צווייטע צימער ,נאך צען
המשך. מינוט קומט ער ארויס מיט יענעם און זאגט פאר ר' משה" :אנטשולדיגט,
צוויי טעג שפעטער איז אויפגעדעקט געווארן אז דער פארקויפער איז אבער יענער האט געברענגט די גאנצע געלט און די דירה איז זיינס ,איך
39
אין א חלום און נישט היינו מיר זענען געווען אין א חלום? געווען א שווינדלער און די דירה איז גארנישט געווען זיינס.
אבער לויט וואס מיר האבן יעצט געזען איז פשט זייער גוט ,ווייל ווען ער האט גענומען פון אפאר מענטשן געלט אין יענעם טאג און
דער מלך המשיח וועט קומען און מיר וועלן זען אלעס מיט א קלארקייט צוגעזאגט אז די דירה איז זייערס.
אן קיין הסתר פנים ,וועלן מיר זען אז "היינו כחולמים" -מיר זענען געווען נאר פון ר' משה האט ער נישט געקענט נעמען ,ווייל בשעת מעשה איז
אין א חלום .דאס וואס מיר האבן זיך איינגערעדט אז ס'איז שלעכט און געקומען א צווייטער און געגעבן די געלט ,האט ער זיי געמוזט אפזאגן.
ס'איז א צרה איז געווען נאר א חלום ,ווייל מיר זענען געווען פארשלאפן, צומארגנס איז יענער נעלם געווארן און די פאליציי זוכט אים ארום.
און למעשה איז דאס געווען איין גרויסע יד השם מיט אסאך רחמים און דאס וואס האט אויסגעזען א הסתר פנים איז געווען די גרעסטע גילוי
חסדים. שכינה וואס האט אים געראטעוועט פון א גרויסע שאדן.
* *
א קריג'ס איבערלעבער איז אמאל ארויפגעקומען צום רב מיט א דער אויבערשטער פירט זיין וועלט מיט "השגחה פרטית" -מיט א
שאלה. פונקטליכע השגחה אויף יעדע איינציגסטע געשעעניש וואס געשעט
"רב לעבן ,איך בין אריבער אזעלכע שווערע צרות ביים קריג ,וואו אויף די וועלט ,גארנישט געשעט נישט פון זיך אליין און גארנישט
איז געווען דער באשעפער? פארוואס איז ער מיר נישט געקומען פאסירט נישט אן וואס דער אויבערשטער האט דאס אליין געמאכט.
ראטעווען?" א מענטש וואס לעבט מיט דעם אויבערשטן אין זיין טאג טעגליכן
האט אים דער רב געענטפערט מיט א משל: לעבן ,קען קלאר זען און שפירן ווי יעדע זאך ווערט געפירט און יעדע זאך
ס'איז געווען אמאל א מענטש וואס האט געוואוינט קעגן איבער א איז אויסגערעכנט פונקטליך ,אזא מענטש איז אים אלעס גוט אין לעבן
וואלד ,אין וואלד זענען געווען אסאך הויכע ביימער און אסאך חיות האבן ווייל אלעס גייט ביי אים פונקט לויט די פלאן פון בורא עולם.
זיך דארט געדרייט .דער מענטש האט געהאט א שווערע קינד וואס האט אבער ווען א מענטש האט נישט דעם באשעפער פאר זיינע אויגן,
אים געמאכט אסאך פראבלעמען. ער פירט אליין זיין לעבן ,ער מאכט אליין זיינע געשעפטן ,ער איז אין די
"אויב דו וועסט זיין שלעכט וועט קומען א וואלף פון די וואלד און דיר געשעפט אליין אן דעם באשעפער ,אזא איינער שרייבט דער רמב"ם:
שלעכטס טון ",פלעגט דער טאטע סטראשען דעם קינד כסדר. "בהסיר מחשבתו מה' אשר הוא אז נבדל מה' – ה' נבדל ממנו ,והוא אז
דער קינד האט זיך זייער דערשראקן און זיך אויפגעפירט ווי ס'דארף מזומן לכל רע שאפשר שימצאוהו" -אויב א מענטש האט באדעקט
צו זיין. דעם באשעפער פון זיך ,איז דער אויבערשטער טאקע באדעקט פון אים,
נאך אפאר מאל וואס דער טאטע האט גענוצט די שפיל האט דער קינד דעמאלט קענען חלילה געשען פארשידענע שלעכטע זאכן.
אויפגעהערט אפצוקויפן די מעשה. ווען אזא מענטש פארשטייט אז ס'גייט אים נישט גוט און ער וועקט
"טאטע ,איך האב נאך קיינמאל נישט געזען א וואלף ארויסקומען זיך אויף ,אבער אנשטאט ער זאל פארשטיין אז ער האט זיך באדעקט
פון וואלד ,ס'זעט נישט אויס אז דאס וועט געשען ",האט דער קינד זיך פון דעם אויבערשטן און אז ער האט ארויסגעווארפן דעם באשעפער
אנגערופן איין טאג צום טאטן. פון זיין לעבן רופט זיך דער מענטש אן "הלא כי אין אלוקי בקרבי" -דער
דער טאטע האט געזען אז די עצה איז שוואך געווארן און דער קינד אויבערשטער איז נישטא ,ער האט מיר אפגעלאזט ,ער האט פארגעסן
פאלגט נישט ,האט ער באשטעטיגט אז כדי אוועקצושטעלן דעם קינד פון מיר ,דאס אליין איז זייער א שרעקליכע עבירה וואס פון דעם קומט
אויפן פלאץ מוז ער דא עפעס טון. ארויס "ואנכי הסתר אסתיר פני" נאך א גרעסערע הסתר פנים.
דער טאטע האט געקויפט א פארשטעלונג פון א וואלף ,און זיך ווייל אין יעדע מצב וואס ס'געשעט נאר פארן איד ,אין די שווערסטע
באהאלטן אין וואלד .ווען דער קינד איז ארויס אין גארטן איז דער טאטע צייטן איז דער אויבערשטער מיט אים און האלט אים אונטער ער זאל
ארויסגעקומען פון וואלד און געשלאגן דעם קינד. דאס קענען אריבערגיין .און נישט נאר דאס ,נאר די פראבלעם אליין איז
דער קינד איז שנעל אהיים געלאפן דערשראקן און זיך געזעצט וויינען א חלק פון די השגחה פרטית וואס דער אויבערשטער פירט אים צו צו
אויף זיין בעט ,ער האט פארשטאנען אז זיין טאטע'ס סטראשע איז אמת דעם.
און פון היינט מוז ער טאקע אנהייבן צו פאלגן. פאר דעם פאסט דא אריין גלייך נאכדעם "ועתה כתבו לכם את השירה
נאך אפאר מינוט איז דער טאטע אריינגעקומען אין שטוב ,דער קינד הזאת" ,ווייל אויב דו שפירסט א "הסתר פנים" זאלסטו פארשטיין אז דו
איז שנעל צוגעלאפן און דערציילט וואס ס'איז געשען ,ער האט צוגעזאגט ביסט אפגעהאקט פון באשעפער און די וועג צוריק איז נאר דורך די תורה
אז ער וועט זיין וואויל. ומצוות וואס זענען די זאכן וואס באהעפטן דעם איד צום באשעפער ,און
"אבער טאטי ",האט דער קינד געפרעגט" .וואו ביסטו געווען ווען דער אנטפלעקן אז דער אויבערשטער איז מיט מיר יעדע מינוט.
וואלף איז געקומען? פארוואס ביסטו מיר נישט געקומען ראטעווען?" מיר זאגן אין תהלים" ,שיר המעלות בשוב ה' את שיבת ציון היינו
דא האט דער רב געענדיגט זיין מעשה" .כ'האב שוין אלעס כחולמים" – אז ווען משיח וועט קומען וועט מען זיין ווי אין א חלום.
פארשטאנען ",האט דער איד אפגעווישט זיינע טרערן. לכאורה וואלט געדארפט שטיין "נהיה כחולמים" – מ'וועט זיין אזוי ווי
צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת
40
בס"ד
אין בעפארגרייטונג צו די גרויסע "מועד במועדו" וועלן מיר
נישט ערשיינען
אין די קומענדיגע צוויי וואכן
פארגרעסרעטע
צום ווידערזען אי"ה אין די
סוכות אויסגאבע
דעדליין
פאר אדווערטייזמענט
דאנערשטאג האזינו 8:00ביינאכט
כתיבה וחתימה טובה לנו ולכל ישראל
41
באזוך
אין א
בי"ד של
מעלה
בשעת אונז גרייטן זיך צו שטיין פארן משפט ביים גרויסן יום
הדין ,ליינט איבער צדיקים וועלכע האבן געדינט אלץ דיינים אינעם
בי"ד של מעלה בחיים חיותם
ח"ב
אין גאר א קריטישער צושטאנד ,נישט
קענענדיג זיך באוועגן ,אבער פלוצלונג כאפ זיך אן אין מיר זענען ממשיך
האט ער זיך געגעבן א כאפ אויף און מיין גארטל... צו ברענגען נאך
געבעטן אביסל וואסער און געזאגט
אז ער איז זיכער אז ער גייט האבן א אן ענליכער סיפור צו דאס וואס
מיר האבן פארציילט פאריגע וואך,
סיפורים וויאזוי
רפואה שלימה.
ער האט שפעטער דערציילט ,אז
אויך פונעם זעלבן צדיק הרה"ק ר' צדיקים האבן
ווען ער איז אזוי געלעגן ,האט ער
יחזקאל'ע קוזמירער זצ"ל ,האט נאך בחייהם
דערציילט הרה"ח רבי בן ציון אינגבער
געפילט ווי ער איז שוין אריבער אויפן
ז"ל פון ירושלים עיר הקודש ,וועלכער
געדינט אלץ
עולם האמת ,און מען האט אים דן
געווען אויף זיין עתיד .טייל פונעם האט דאס געהערט פון זיין טאטן דיינים אין
בית דין האבן גע'טענה'ט ,אז עס איז הרה"ח רבי ישעי' אינגבער ז"ל ,וואס בי"ד של מעלה,
עס האט פאסירט ביי זיין טאטע
שוין געקומען זיין צייט צו פארלאזן די
וועלט ,און אנדערע האבן זיך געדונגען הרה"ח רבי אביגדור אינגבער ז"ל פון און אזוי ארום
אז ער האט נאך אסאך אויפצוטון און שטאט זאקליקאוו אין פולין [ער איז אויסגע'פועל'ט
ער האט א משפחה מיט קינדער. געבוירן ט"ז תשרי שנת תקצ"ח]. נאך יארן פון
פלוצלינג האט זיך א טיר
אויפגעמאכט ,און זיין הייליגער
רבי אביגדור איז געווען א הייסער
קוזמירער חסיד .אמאל איז ער שטארק
לעבן פאר
רבי ,ר' יחזקאל'ע קוזמירער ,איז קראנק געווארן און געלעגן אפאר טעג אידישע קינדער.
42
אריינגעקומען .זעענדיג זיין חסיד רבי
דער הארבער אביגדור ,האט ער אים געפרעגט" ,רבי
פסק דין אביגדור וואס זוכסטו דא? דו ביזט דאך
נאך א יונגערמאן?"
הגאון רבי יצחק שוואדראן זצ"ל ברענגט
אין די הקדמה פונעם ספר תכלת מרדכי פון האט רבי אביגדור געענטפערט" ,רבי,
זיין טאטן ,דער גרויסער גאון און צדיק רבי וואס זאל איך טון ,אז דער בית דין איז מיך
שלום מרדכי הכהן זצ"ל ,באקאנט אין די דא דן?"
וועלט אלס דער פוסק הדור דער מהרש"ם, האט דער רבי געענטפערט" ,כאפ זיך אן
אז אמאל אין זיינע יונגע יארן ,איז דער אין מיין גארטל ,און האב נישט קיין מורא.
מהרש"ם שטארק קראנק געווארן מיט די נאר קום מיט מיר"...
שרעקליכע טיפוס מחלה. ר' אביגדור האט צוגעענדיגט" ,אזוי
איין טאג וואס ער איז אזוי געלעגן אויפן האב איך טאקע געטון ,און איך האב זיך
קראנקן בעט ,האט ער זיך גע'חלומ'ט ווי אויפגעוועקט און פארשטאנען אז איך האב
ער קומט פארן בית דין של מעלה ,און געווינען דער דין תורה און איך וועל האבן
עס איז דארט פארגעקומען אן ערנסטער א רפואה שלימה".
משפט אויף זיין לעבן. אדמו"ר מקוזמיר שליט"א ביים מתפלל זיין במקום ציונו פונעם
ר' אביגדור האט דערנאך געהאט
הייליגן ר' יחזקאל'ע קוזמירער זצוק"ל -דער ציון איז ליידער
טייל האבן גע'טענה'ט לזכותו ,און טייל פארשוועכט און עס געפינט זיך אויפן ארט א שפיל-פלאץ -אין
די לעצטיגע תקופה האט די רעגירונג געמאלדן אז זיי געבן דאס
אריכות ימים און איז נפטר געווארן ח' אלול
האבן גע'טענה'ט אז עס איז שוין געקומען צוריק צו אידישע אייגנטומערשאפט שנת תרס"ט.
43
טענה און זיי האבן צוריקגעצויגן פונעם זיין צייט צו גיין פון די וועלט ,ביז צום
גזר דין ,שענקענדיג אים צוריק זיין לעבן. סוף איז ארויסגעקומען דער פסק,
דער מהרש"ם האט זיך דארט אויבן אז עס איז שוין געקומען זיין צייט
נאכגעפרעגט ווער עס איז דער צדיק פון איבערצולאזן דעם עולם.
עולם הזה וואס האט אים געראטעוועט,
און מען האט אים געענטפערט ,אז דאס
איז הרה"ק רבי אייזיק'ל זידיטשובער
דער צדיק
זי"ע ,וועלכער האט נאך דאן געלעבט. ראטעוועט
ער האט ווייטער גע'חלומ'ט ווי מען
ער וועט האט אים שוין איבערגעגעבן פאר א
זיין געזונט מלאך ,וואס זאל אויספירן זיין גזר דין.
דער מלאך האט אים אנגעכאפט און ער
דער מהרש"ם האט זיך אויפגעוועקט איז מיט אים געפלויגן א שטיקל מהלך,
פון זיין חלום און דאס הארץ האט אים ווען פלוצלינג האט זיך באוויזן נאך א
שטארק געקלאפט ,אבער ער האט פאר מלאך וואס האט זיי צוריקגערופן צום
קיינעם גארנישט דערציילט. שער בלאט פון שו"ת מהרש"ם בית דין של מעלה.
דערווייל ,ווען זיין מצב האט זיך פיל אנקומענדיג צוריק צום בית דין של
פארערגערט ,האט זיין ברודער ר' יעקב, מעלה ,זעט ער ווי עס שטייט דארט
וועלכער איז געווען א זידיטשובער אן אומבאקאנטער מענטש ,וואס האט
חסיד ,זיך ארויסגעלאזט צו זיין הייליגן אויסגעזען ווי א לעבעדיגער מענטש פון
רבי'ן הרה"ק רבי אייזיק'ל ,מזכיר זיין זיין דער וועלט און נישט בלויז ווי א נשמה.
חשוב'ער ברודער.
דער מענטש האט זיך אנגעהויבן
אנקומענדיג צום רבי'ן ,האט ער טענה'ן מיט'ן בית דין של מעלה" ,היתכן,
דערלאנגט א קוויטל און א פדיון און
מען נעמט אוועק פון עולם הזה א
מזכיר געווען זיין ברודער לרפואה .האט
יונגערמאן וואס איז אזא מתמיד בתורה,
אים דער רבי באלד געענטפערט" ,פאר
ער לערנט טאג און נאכט אן אויפהער?"
אהיים ,און זאג דיין ברודער אז ער זאל
זיך נישט שרעקן ,ווייל ער וועט זיך שנעל האט איינער פון די מחייבים אויפן
גענצליך ערהוילן .ער הייסט דאך שלום בית דין אים געענטפערט" ,איך געב
וואס איז א לשון פון שלימות .ער וועט ספר תכלת מרדכי וואו ר' יצחק שוואדראן זצ"ל פארציילט די איין בלאז מיט מיין מויל און די גאנצע
נורא נוראות'דיגע מעשה
זיין גאנץ בשלימות מיט זיין געזונט ,זיין תורה וואס ער האט געלערנט וועט
פרנסה ,און זיין תורה". אוועקפליען "...אין אנדערע ווערטער,
כך הוה ,ער האט זיך צוביסלעך מיינענדיג צו זאגן אז די תורה איז נישט
אנגעהויבן ערהוילן פון דעם קרענק, געווען ריכטיג געלערנט און עס האט
און ביז אפאר טאג איז דער מהרש"ם נישט קיין חשיבות צו טוישן דעם גזר
גענצליך אויסגעהיילט געווארן. דין.
אבער דער צדיק האט זיך נישט
געטראפן געלאזט ,און מיט גרויס בייזערניש האט
ער אויסגעשריגן" ,איז דאס רעכט,
זיין רעטער אז אין אזעלכע דורות פון אזא לאנגע
שווערע פארצויגענע גלות ,זאל מען
ווען דער מהרש"ם איז אינגאנצן
צוריקגעקומען צו די כוחות האט ער קוקן אויף איינעם וואס איז זיך מוסר
זיך ארויסגעלאזט קיין זידיטשוב צו נפש פאר תורה ,און מען זאל דן זיין אויב
טרעפן זיין רעטער .אנקומענדיג אהין, ער איז אנגעקומען צו לערנען אויף די
האט ער באלד ביים אריבערטרעטן העכסטע מדרגה פון לשמה?"
דעם שוועל דערקענט אז דער הייליגער דער בית דין האט אנגענומען זיין
פוסק הדור דער גאון וצדיק מהרש"ם זי"ע
44
א צדיק זאל נאך לעבן אויף די וועלט און הרה"ק רבי אייזיק'ל זי"ע ,מיט וועם ער צדיק איז טאקע דער וואס האט אים
אין די זעלבע צייט זיצן אויפן בית דין איז געבליבן מקושר ביז צו זיין פטירה געראטעוועט.
של מעלה אויבן אין הימל .מענין לענין לחיי העולם הבא. דער מהרש"ם איז געבליבן
באותו ענין ,וועלן מיר דא ברענגען א דער מהרש"ם האט דערנאך שטיין פארגליווערט פון שאק און
סיפור וואס עס האט דערציילט הרה"ק דערציילט דער מורא'דיגער סיפור פאר איבערראשונג ,אבער נאך א שטיק
רבי איציקל וויעליפאלער זצ"ל הי"ד צייט ווען ער איז צו זיך געקומען האט
עטליכע מענטשן ,וואס אזוי איז עס
בשם זיין זיידע הרה"ק רבי שלמה זלמן ער גענומען שלום ביים גרויסן צדיק,
נתפרסם געווארן אין גאנץ גאליציע.
וויעליפאלער זצ"ל ,איבער א צדיק וואס און דער רבי האט אים מיט א שמייכל
האט זיך געפונען אויף דער וועלט אויף געפרעגט אויב ער זיצט און לערנט
צוויי מקומות אין די זעלבע צייט. דער צדיק מיטן בהתמדה...
אזוי האט ער דערציילט: ראש הקהל איבעריג צו זאגן אז דאס איז געווען
אין די שטאט לובלין ,אין די צייטן
פונעם הייליגן חוזה זי"ע ,איז געווען צעטיילן זיך די ערשטע פון פילע נסיעות וואס דער
מהרש"ם האט געמאכט קיין זידיטשוב.
איינגעפירט אז דער ראש הקהל האט מיר דערציילן דא ,אז עס קען זיין אז ער איז געווארן א פייערדיגער חסיד פון
זיך איינגעטיילט מיטן חוזה איבער די
סנדקאות ביי די ברית'ן .איין חודש האט
דער חוזה זי"ע באקומען אלע סנדקאות'ן
פון יענעם חודש ,און דער קומענדיגער
חודש האט דער ראש הקהל באקומען
אלע סנדקאות'ן פון יענעם חודש.
טיילמאל האט זיך געמאכט אז
מען האט אויפגעטוישט ,דער ראש
הקהל האט באקומען צוויי חדשים אין
א ציה ,און דערנאך האט דער חוזה
זי"ע באקומען צוויי חדשים אין א ציה
וכדומה.
"איך געב נישט
איבער דאס
קינד פארן אידן זענען מתפלל ביים ציון הק' פון הרה"ק ר' אייזיקל זידיטשובער זי"ע
ברית!"
האט זיך איינמאל געמאכט ,אז א
חסיד פונעם רבי'ן פון לובלין איז ביי
אים געבוירן געווארן א בן זכר ,און
ווי פארשטענדליך האט ער שטארק
געוואלט אז זיין הייליגער רבי זאל זיין
דער סנדק .אבער וואס טוט מען אז
עס איז דעמאלט געווען דער ראש
הקהל'ס חודש .איז ער געגאנגען צום
ראש הקהל און געבעטן אז דעם חודש
זאל ער זיך טוישן און אוועקגעבן פארן
רבי'ן ,און דערנאך וועט ער האבן צוויי
חדשים .אבער דער ראש הקהל האט זיך
דאסמאל איינגע'עקשנ'ט און געזאגט אז
אהל פון הרה"ק ר' אייזיקל זידיטשובער זי"ע
דאס מאל געבט ער עס נישט אויף.
45
פארשפראכן אז דער רבי וועט זיין אין זיין פארלעגנהייט ,איז דער חסיד
סנדק ,וואס איז דא געשען?" געלאפן צום רבי'ן ,אבער דער רבי האט
האט דער רבי זיך צעשמייכלט און געזאגט אז אויב וויל ער עס נישט
געענטפערט" ,איך בין טאקע געווען אויפגעבן קען איך גארנישט טון ,ווייל
סנדק ,נישט דער ראש הקהל". עס איז זיין חודש.
זעענדיג אז דער חסיד פארשטייט דער חסיד איז אהיימגעגאנגען און
נישט זיינע דיבורים ווייל ער האט דאך ער האט דערציילט זיין רביצין די גאנצע
געזען אז דער ראש הקהל איז געווען דער געשיכטע .הערנדיג דאס ,איז זיין רביצין
סנדק ,האט דער רבי צוגעלייגט" ,קוק שטארק איבערגענומען געווארן; וואס
אויפן רעקל פונעם ראש הקהל ,וועסטו הייסט ,איר ליכטיג יונגעלע וועט דער
זען אז עס איז אינגאנצן פארשטויבט פון ראש הקהל זיין סנדק?
קוילן פונעם אויוון"... מציבה פונעם הייליגן חוזה זי"ע זי האט זיך דאן אנגערופן מיט די
דער חסיד דרייט זיך אויס און גאנצע שטארקייט" :אויב דער רבי איז
ער זעט דברים כהווייתן ,דער ראש
הקהל'ס הערליכער אנצוג איז גענצליך
פארשטויבט און פארשמירט מיט קוילן.
דאן האט דער רבי אים מסביר
געווען" :איך בין געווען דער סנדק און
דעם ראש הקהל האב איך ארויפגעזעצט
אויפן אויוון"...
ווען הרה"ק רבי שלמה זלמן פון
וויעליפאל זצ"ל האט פארענדיגט
דערציילן די פאסירונג ,האט ער מסביר
געווען ,אז עס קען זיך א מענטש דאכטן
אז ער זיצט גאר אויפן כסא של אליהו און
דער צדיק שטייט דערנעבן ,אבער דער בנין הציון פונעם הייליגן חוזה
צדיק האט א כח יענעם אוועקצורוקן
און זיך זעלבסט זעצן אויפן כסא של
אליהו ,אן דעם וואס סתם א בשר ודם
זאל עס אויפכאפן מיטן אויג. דער סנדק זיצט נישט סנדק געב איך נישט איבער דאס
הנוגע לעניננו ,אויב א צדיק קען אין אויפן אויוון... קינד פארן ברית!!"
דער חסיד האט זיך פארלוירן און
די זעלבע צייט שטיין אויף איין פלאץ
דער טאג פונעם ברית איז אנגעקומען, איז שנעל צוריקגעלאפן צום רבי'ן און
און אויך זיצן אויפן כסא של אליהו ,קען
דער עולם איז שוין פארזאמלט אין בית דערציילט אז זיין רביצין זאגט ,אז אויב
דער צדיק זיין אויף דעם עולם און אין
מדרש ,אט הייבט זיך אן דער ברית ,און דער רבי איז נישט סנדק געבט זי נישט
די זעלבע צייט זיצן אויך אויפן בי"ד של
מ'שרייט שוין "קוואטער". איבער דאס קינד פארן ברית ,וואס טוט
מעלה...
פלוצלינג האט א קאלטער שווייס מען דא?
**** באגאסן דעם אבי הבן; ער הערט ווי דער האט דער רבי געזאגט" ,אויב אזוי
ווי פארשטענדליך איז אוממעגליך שמש רופט אויף דעם ראש הקהל פאר האב איך נישט קיין ברירה און איך וועל
צו באשרייבן אין איין ארטיקל איבער סנדקאות .דער חסיד האט שיער נישט טאקע זיין סנדק ביים ברית".
די אלע צדיקים וואס האבן זיך אזוי אוועקגע'חלש'ט ,און מיט אייזערנע
דערהויבן צו קענען בחייהם זיין א טייל קייטן האט ער זיך געמוזט באהערשן דער חסיד איז שנעל אהיימגעלאפן
פונעם בי"ד של מעלה ,מיר האבן בלויז נישט צו צושטערן דעם ברית. און מיט גרויס שמחה איבערגעגעבן
אראפגעברענגט א טייל פון די סיפורים פאר די רביצין ,אז דער רבי האט
באלד נאכן ברית ,איז ער צוגעלאפן
צו קענען באקומען א שטיקל באגריף. פארשפראכן אז ער וועט זיין סנדק ביים
צום הייליגן רבי'ן פון לובלין און
ברית.
צדיק גוזר והקב"ה מקיים געפרעגט" ,דער רבי האט דאך מיר
46
ווער
די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך:
לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם #219
020 39 815 815 #5
געדענקט?!
ווער
אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס
Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN
שיקן אן אימייל צו:
ווער געדענקט
sbsvergedenkt@gmail.com
אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן
אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם געדענקט?!
ענטפער פון ווער געדענקט #218
דער בילד איז פון די חתונה פון הרה"ח ר' אליעזר
דוד הלוי שנעק ז"ל ,וועלכע איז פארגעקומען
ר"ח כסליו תש"ל אין די 'אייש"ל' זאל.
מען דערקענט אויפן בילד:
)1הרה"ח ר' יוסף הורוויץ ז"ל
)2הגה"צ ר' שמעלקא פינטער זצ"ל אב"ד ביקאווסקא
)3הרה"ג ר' אברהם שמואל ראנד זצ"ל ר"י מתיבתא
)4דער חתן -הרה"ח ר' אליעזר דוד שנעק ז"ל
)5הגה"צ ר' חנוך דוב פדווא זצ"ל גאב"ד עירנו
)6הגה"צ ר' שלום שניטצלער זצ"ל אבד"ק טשאבא
)7הרה"ח ר' יצחק ראטה ז"ל
)8הרה"ח ר' יהושע קליין ז"ל
47
די קלאנגען וואס האבן
אויפגעטרייסלט
די נשמה
די עמאציאנאלע רייזע" :דער
קאנדאקטאר האט נארוואס פארענדיגט
איבערצוקוקן די טיקעטס ,איז דער
וואגאן פארקערט געווארן פאר א שול,
א נאסטאלגישע
אויף סליחות פון ערב ראש השנה" שילדערונג פון א 'טאג
//דעם רבי'נס הויף" :צענדליגער
גרופעס שפאצירן ,און אלע זענען בוך' פון איינעם פון די
פארנומען מיט פלפולא דאורייתא" //
די 'סטאנציע' נעבן דעם הויף" :מ'האט
חסידים וועלכער האט
דארט געקענט זינגען און טאנצן אן
דעם וואס אין גאס זאל מען אפילו
זוכה געווען זיך צו מסתופף
וויסן דערפון" //די אויפטרייסלענדע צו זיין אינעם הייליגן הויף
קולות ביי 'כל נדרי'" :פלוצים האט דער
רבי געגעבן א געשריי' :טאטע! מיר אין 'גראדזשיסק' אויף
זענען פארזינקען אין בלאטע! טאטע!
ראטעווע אונז! העלף אונז ,הושענא!' //
די הייליגע טעג פון יאר
קהילות הקודש יקדישו בקול תרמ"ו
48
אזוי אלט ווי די טעג פון דעם הייליגן באגריף פון
"חסידות" זינט איר ערשטן טאג ,נאכן גרינדונג להכתב ולהחתם
דורכן אור שבעת הימים מרן רבינו הבעל שם טוב
הקדוש זי"ע ,ווען אין די טעג פון ראש השנה און בספרם של צדיקים
אין די ימי הסוכות פלעגן חסידים ואנשי מעשה
זיך ארויסלאזן אויף די לאנגע וועגן ,מ'האט זיך
גמורים
געשלעפט פון שטאט צו שטאט ,פון דארף צו מ'שטייט שוין ביים שוועל פונעם ענדע יאר
דארף ,אויף בערג און טאלן ,מ'האט געוואנדערט תשפ"ו ,בעפאר מ'גייט אריין צום נייעם יאר
בארץ לא זרועה ,טעג און וואכן ,ביז ווען מ'האט תשפ"ז ,ווען אידן זענען מתפלל אז עס זאל שוין
ענדליך געזען די דעכער פון די הייזער פונעם אזוי זיין "תכלה שנה וקללותיה תחל שנה וברכותיה".
ערווארטעטן שטעטל ,שפראצן ארויס פון צווישן דעם זונטאג וועלן אשכנזישע אידן איבער
די בערג. דער גארער וועלט אנהייבן צו זאגן 'סליחות'
הערשט דעמאלט האט זיך ענדליך ארויסגעריסן (אחינו הספרדים האלטן שוין טיף אינמיטן ,)..וואס דאס
פון זייער מויל א טיפער אטעם ,און זייער הארץ וועט אנהייבן דעם ליכטיגן קייט פון ימים נוראים
איז פול געווארן מיט פרייד ,אז זיי האבן זוכה און ימים טובים מיט וואס דער חודש תשרי איז
געווען אנצוקומען צו זייער טרוים אין לעבן ,ווען אנגעזאפט.
זייערע פוס טרעטן שוין ענדליך אראפ ,אויף די אין לויף פון אלע דורות ,האט מען געוואוסט
ערד אדמת קודש הוא ,וואו זייער רבי וואוינט, ביי חסידים ואנשי מעשה ,אז אויף חודש תשרי ,די
דארט וועלן זיי וויילן אויף די קומענדיגע הייליגע ימי הרחמים והסליחות און די ימי השמחה פונעם
טעג און די ימי חג הסוכות בצילא דמהימנותא ,פון הייליגן יום טוב סוכות ,איז די צייט ווען מ'לאזט זיך
וואו זיי וועלן שעפן 'מים בששון' און חיות אויף א ארויס צום רבי'ן .אט אזוי האט מען אנגעפאנגען
גאנץ יאר. דעם נייעם יאר אינעם הייליגסטן ארט ,במקום
אין ליכט פון דעם איז נישט מער ווי פאסיג, הקודש ,און דאס האט איבערגעלאזט די רישומא
אראפצוברענגען דעם פאלגענדן נאסטאלגישן דקדושה אויף א גאנצן יאר.
שילדערונג פון א פערזענליכע "טאג בוך" פון ומי לנו גדול פון הגה"ק רבי ישכר בער פון
איינעם פון די חסידים וועלכער האט זוכה בעלזא זי"ע ,וועלכער האט זיך אויסגעדרוקט פאר
געווען זיך צו מסתופף זיין אינעם הייליגן הויף איינעם פון די בעלזער חסידים ,וועלכער האט
אין "גראדזשיסק" ,אויף די הייליגע טעג פון געשיקט מיטן משמש בקודש צו פרעגן אין זיין
יאר תרמ"ו בצילו פון הרה"ק רבי אלימלך פון נאמען ,צי ער קען פארבלייבן אין שטוב אויף ראש
גראדזשיסק זי"ע. השנה" :גאר גאר ברייטע פלייצעס דארף מען צו
האבן ,דאס מען זאל זאגן א יוד ,ער זאל נישט זיין
דער טאג בוך וואס איז געשריבן געווארן מיט
ראש השנה אין בעלזא"...
גאר א רייכן שפראך אין לשון הקודש( ,וואס מיר
האבן פאלגענד איבערגעטייטשט אין די אידישע שפראך), ושני נביאים מתנבאים בסגנון אחד ,ווען די
ברענגט ארויס די בענקשאפט און נאסטאלגיע זעלבע זאך האט זיך אויסגעדרוקט הגה"ק דער
צום שיינעם הייליגן הויף ,וואס איז ליידער מהרש"ב פון ליובאוויטש זי"ע ,אז דער פאסיגטער
פארטיליגט געווארן ביי די צווייטע וועלטס קריג, ארט פאר א חסיד צו וויילן אום ראש השנה איז
באגלייט מיט הערליכע שילדערונגען ,און ברענגט ביים רבי'ן ,זאגנדיג" :ווי איז דאס ניט אַ איד ראש
אריין דעם ליינער אין די הייליגע לופט פון די ימי השנה אין ליובאוויטש? וואו דען זע אַנדערש?!"
הרחמים והסליחות אין די פוילישע שטעטלעך פון די טעג פון חסיד'ישע נסיעות צו א רבי'ן ,איז
49
און ווען זיי האבן זיך צוריקגעקערט אמאל ,ווען מאסן אידן זענען געקומען
האט מען געמאכט א כעין יום טוב צו פארן צו די הייליגע הויפן פון די
לכבודם ,מ'האט זיי מקבל פנים געווען צדיקי הדורות ,להיכתב ולהיחתם
מיט פרייד און מ'איז געזעצן לאנגע בספרם של צדיקים גמורים ,און צו
שעה'ן ,צו הערן אלעס וואס ער האט ממליך זיין דעם מלך מלכי המלכים
מיטגעהאלטן אינעם רבי'נס הויף. אויף די גאנצע וועלט ,ברוב עם הדרת
דער טאג בוך שילדערט מט מלך ,במקהלות חסידים ואנשי מעשה,
ריכטיגע פארבן ,די געפילן וואס האבן ווען על צבאם איז דער גדול עומד על
באגלייט די "נסיעה" אויפן באן צום גבם ,זייער באליבטער רבי זי"ע.
רבי'ן ,און בפרט ווען פארן שרייבער פון
די שורות ,איז עס געווען זיין ערשטע
רייזע אין זיין לעבן מיט א באן.
די רייזע מיט די
ווי באוואוסט ,איז אין פולין געווען
ספעציעלע שינעס ,וואס דערויף זענען 'קאלייקע' און
ספר אמרי אלימלך פון הרה"ק מגרודזשיסק זצוק"ל געפארן קלענערע באנען .די בארימטע
צווישן זיי איז די "קאלייקע" ,וואס
די אכסניא אין
האט געפירט טויזנטער חסידים פון
ווארשע קיין גור.
די 'סטאנציע'
ווי עס שיינט פון די פארצייכענונגען,
אין די טעג פון ערב יום טוב און די האט אונזער טאג בוך פארפאסער
הייליגע טעג ,זענען די וואגאנען פון די מיטן נאמען א.י.ש .זיך געפירט אין די
"קאלייקע" פול געפאקט געווען מיט בארימטע שיטה וואס איז דאן געווען
חסידים ,אנגעטון אין יום טוב'דיגע איינגעפירט אין פארשידענע קהילות,
מלבושים ,און פארטון אין לערנען און וואו די בני הקהילה האבן נישט געהאט
אין חסיד'ישע שמועסן ,אזש דאס גענוג געלט אויף די אויסגאבן פון די
האט אויסגעזען ווי א חסיד'ישער נסיעה צום רבי'ן.
ביהמ"ד בזעיר אנפין.
וועגן דעם איז געווען א ספעציעלע
אין יאר תרצ"ד האט די רעגירונג קאסע וואו מ'פלעגט צוזאמנעמען
פרובירט צו פארבאטן אויף אידן צו געלט ,און ווען עס האט זיך שוין
פארן מיט די "קאלייקע" באן ,מיטן אנגעקליבן גענוג געלט אין די קאסע,
אויסרייד אז די מאסן חסידים וואס פלעגט מען שיקן איינעם פון די
שטופן זיך אריין אין די וואגאנען, איינוואוינער אין שטאט ,וועלכער
בריוו בכתב יד קדשו פון הרה"ק מגרודזשיסק זצוק"ל
פארשפרייטן קרענק און מגיפות ל"ע. האט געוואונען דעם גורל ,וואס איז
אבער ווי ס'איז אדורך צוויי וואכן, געפארן די לאנגע רייזע צום רבי'ן אין
איז די גזירה בטל געווארן ,דערנאך נאמען פון אלעמען.
פינאנציעלער געפעפערטער א וואס די אויפזעער פון די באנען האבן אזוי איז צ.ב.ש .געווען אין
ביזנעסמאן ,וועלכער איז אויפגענומען גע'טענה'ט ,אז זיי האבן שאדן ריזיגע ליובאוויטש און אין אנדערע
געוארן דורך די גבאים ,האט סומעס געלט. חסיד'ישע מקומות ,וואו מ'פלעגט
באשטימט און באשלאסן ,וואו יעדער פון צווישן די שורות פונעם טאג ספעציעל מכבד זיין דעם חסיד ,וואס
אינציגער וועט באקומען זיין אכסניא בוך ,לערנען מיר אויך אסאך ,וויאזוי האט זוכה געווען אינעם גורל ,און איז
און וויפל יעדער דארף באצאלן .די עס האט אויסגעזען די אכסניות ,וואס אויך געשטאנען נעבן דעם רבי'ן אויף
דאזיגע אכסניות זענען אין פולין האבן אפגעווארט פאר די חסידים, די בימה ביי קריאת התורה.
גערופן געווארן "סטאנציעס". וועלכע זענען געקומען צו פארן אין די די דאזיגע חסידים וואס האבן
מיט דעם ,לויט ווי עס זעט אויס מאסן צום רבי'ן. זוכה געווען אינעם גורל ,פלעגן
פון צווישן די בלעטער פונעם טאג א ספעציעלער ארדענונג געווענליך אפשרייבן די שילדערונגען
בוך ,האבן די חסידים זעלבסט פאר האט געהערשט אויפן ארט ,און פון זייער רייזע ,פאר זייערע חברים,
50
א סעקונדע נישט געטראכט איבער
די סטאנציעס און אויך איבער דאס
נאכלעסיגקייט וואס האט דארט
געהערשט .זיי זענען געווען גליקליך
און פרייליך אז זיי האבן די זכיה זיך צו
מסתופף צו זיין בצל רבם ומאורם ,און
ווער האט דען צייט זיך אפצוגעבן מיט
אזעלכע נישטיגע קלייניגקייטן...
דער טאג בוך איז געשריבן געווארן
דורך א יונגער בחור ,וואס האט
געלערנט ביי א איד א תלמיד חכם,
הגאון רבי אברהם בארענשטיין זצ"ל
מו"ץ אין שטאט בראזשין ,וועלכער
איז געווען בארימט אלס גאון און
מרביץ תורה ,און איז אויך געווען א
גראדזשיסקער חסיד" .עטליכע מאל
אין יאר ,פלעגט ער קומען צו פארן קיין
און אריבער די באן סטאנציע ווארטן קאנדאקטאר איז נאר אריבער און עס גראדזשיסק צו באזוכן דעם רבי'ן ,און
שוין אפ אין די פינסטערניש פון די האט זיך פארענדיגט דאס איבערקוקן אויך איך האב געדארפט קומען קיין
נאכט ,וועגענער ,א טייל קיין פאריסוב די טיקעטס ,איז דער וואגאן פארקערט גראדזשיסק ,דארט האט מיר איינער
און א טייל קיין גור. געווארן פאר א שול ,אויף תפילת אפגעווארט ,מיר צו ברענגען קיין
סליחות פון ערב ראש השנה. בראזשין און זיך שטעלן ביי אים צום
ווען די זון האט אויפגעשיינט בין
פארהער".
איך אנגעקומען קיין פאריסוב .ס'איז די באן האט אדורכגעשניטן מיט איר
וואונדערליך ,אין די צייט וואס איך ליכטיגקייט די געדיכטע פינסטערניש
געדענק יעדע ריר און יעדע קליינע וואס רוהט אויף די פעלדער און סליחות
באוועגונג פון די טעג וואס איך האב
געוויילט אין גראדזשיסק ,געדענק
וועלדער ,און אזוי ,לויפנדיג האט זיך
געהערט די הארץ-פאנגנדע ניגון 'נא כל אויפן באן
איך אבער גארנישט פון די פיר טעג מידה נכונה ,חלי פני מלכי בתחינה' --- לאמיר אלזא איבערגעבן דאס
און צווישן זיי די טעג פון ראש השנה, ונפשי ,א יונגער נפש פון א יונג קינד, פעדער פאר יענעם איד ,און ליינען
וואס איך האב זיך אויפגעהאלטן אין דרכה עוז... וואס ער האט געשריבן:
פאריסוב ,נישט דעם אויסזען פונעם די פילע חסיד'ישע גרופעס ,וועלכע וועגן פריוואטע סיבות ,בין איך
בית המדרש ,נישט די סדרי התפילה זענען געזעצן אין די וואגאנען און האבן נישט גראד געפארן קיין גראדזשיסק,
און נישט פון די טויזנטער מתפללים. עוסק געווען אין דברי תורה אלס הכנה נאר דורך פאריסוב ,וואו עס רוהט א
דער עיקר זכרונות פאנגען זיך אן בעפארן אנקומען אל הקודש ,האבן באוואוסטער רבי וואס איז געשעצט
פונעם טאג וואס איך בין אנגעקומען
נארוואס געענדיגט דאס דאווענען ביי טויזנטער חסידים .ביז היינט לעבן
קיין גראדזשיסק ,אלעס געדענק איך,
תפילת שחרית. אין מיר די געפילן פון די דאזיגע רייזע,
גארנישט האב איך נישט פארגעסן.
פון די טיפענישן פון די רענצלעך וואס איז אגב ,געווען דאס ערשטע
ווי עס שיינט איז עס אמת ,וואס די
זענען באלד ארויסגעצויגן געווארן מאל אין מיין לעבן וואס איך בין
חסידים רופן אן 'שורש נשמה'...
די בראנפן פלעשלעך און מ'האט זיך געפארן מיט א באן.
געוואונטשן לחיים ,מיט א כתיבה געווען איז עס די לעצטע נאכט
א בערזע פון וחתימה טובה ,און האלטנדיג אינמיטן פון יאר תרמ"ה .דער וואגאן איז פול
תורה ומצוות טרינקען און וואונטשן ,האט מען
שוין געהערט די אויסרופן איבער די
געפאקט געווען מיט חסידים וואס
פארן צו פארשידענע רבי'ס ,איינער
דער יונגער בחור שילדערט ווייטער 'פולאווי' סטאנציע ,ווען אסאך פון די קיין גור און אנדערע קיין פאריסוב ,און
מיט לעבעדיגע פארבן דעם היכל רייזנדע געזעגענען זיך און גייען אראפ, ווער צו די רבי'ס אויסער ווארשא .דער
51
וואס אלס זייער פאסטן דארפן זיי פונעם צדיק ,וואס האט געווירבלט
פארבלייבן אין די ימים טובים טעג ביי מיט מענטשן אין די דאזיגע טעג פון
זיי אין שטאט ,כדי צו דרשנ'ען אין שול בין כסה לעשור :דעם רבי'נס הויף אין
און צו ענטפערן פאר די שואלים אין גראדזשיסק איז געווען גרויס .ס'איז
עניני החג .דעמאלט פלעגן קומען די קעסטלדיג און ארומגענומען מיט
אריות שבחבורה :דער סקירניוויצער געביידעס כמעט פון אירע אלע פיר
חתימת יד קדשו פון הייליגן צדיק רב וועלכער איז שפעטער געווארן דער זייטן.
אסטראווצער רבי ,הרב בארענשטיין אויפן מערב זייט וואס קומט ארויס
פון בראזשין ,וואס וועגן קנאה פון צו די גאס ,פאנגט זיך אן די געביידע פון
פון 'לובלין' וואס האט אין זיין לעבן חסידים איז ער געווען נאר דער מורה די שול ,א גרויסע געביידע געבויט פון
נישט געזען קיין 'געז' אדער א באן, הוראה אין די שטאט און נישט דער האלץ ,וואס פארנעמט ארום טויזנט
אריינגעפאלן... רב .ער איז געווען זייער גרויס אין מעטער .אויף די הייליגע טעג האט מען
תורה און ווען איך האב געלערנט ביי צוגעלייגט אויפן גאנצן מזרח זייט אן
אוועקגעגעבן אים ,איז געשטאנען גרייט אין זיין
ספרים שאפע אכצן גרויסע בענדער
האלצערנע הייזקע ,ווייל די שול איז צו
קליין צו קענען ארייננעמען אלע געסט.
פאר די 'נסיעה' אויף די מסכתות הש"ס ,ארויסצוגעבן
פאר די אידישע וועלט.
אויסער דעם האט מען אראפגענומען
א געוויסן טייל פון די דאך ,וואס איז
ארום די צוויי דאזיגע רבנים ,פלעגן דעם גאנצן ארומגענומען מיט א באלקאן און דער
פרחי נדן ,און דער זיך צוזאמנעמען די בעלי תריסים,
הוראה און סתם למדנים ,און פלעגן זיך
קול קומט אויך אן צו די מתפללים פון
אויבן .די מערב געביידעס ציען זיך
ביינאכטוואסאון שווער האט מפלפל זיין בייטאג און איבערן ברייט פונעם בית המדרש ,און
געווארן אין נאך עפעס
האבן מחדש געווען חידושי תורה,
איז שפעטער פארשפרייט
נעמען ארום די ווינקל פון דרום זייט,
וועלכע גרעניצט זיך מיט די געביידעס
וועלכע צוגעלייגט... אלע שטעט ,דורך די יונגעלייט
האבן זיך צוריק געקערט אהיים צו וזאת תורת החצר ,פונעם
אויף מזרח.
איך בין אנגעקומען קיין גראדזשיסק זייערע שטיבער ,ביים ענדע פון די ימי גראדזשיסק'ער רבי'ן .געלט איז דארט
אין די ערשטע טעג בין כסה לעשור, הרחמים והסליחות. נישט געווען ,נישט קיין רייכטום און
און איך בין באלד צוגעגאנגען צו די אין די טעג ,פון פאר ראש השנה נישט קיין איבריגע פאטשקערייען.
'סטאנציע' ,וואו די געסט פון לובלין און בין כסה לעשור ,האט דער בית אויך די שול איז ארעם פון אינדרויסן
זענען איינגעשטאנען .אויב האב איך המדרש ,די בודקע און דער גאנצער אבער רייך מיט איר אינהאלט .די לופט
געזאגט 'סטאנציע' ,איז דאס בלויז צו הויף ,באקומען א גייסט פון 'א בערזע אין בית המדרש איז אנגעזאפט מיט
פארשטיין געבן דעם אויער ...אין לויף פאר תורה און מצוות' .פארלעך תורה .דברים כהווייתם.
פון א גאנץ יאר זענען זיי נישט געווען און גרופעס זענען זיך מפלפל און איבערן גאנצן בית המדרש ,אינעם
און וועלן נישט זיין קיין אכסניות .נאר מ'שמועסט אין מילי דאורייתא פון די בודקע און אויך אינעם הויף ,האבן
אויף די טעג פון די ימים טובים פלעגן זייט ,און ספרים סוחרים ,אתרוגים און שפאצירט צענדליגער חברותות
די איינוואוינער אויסליידיגן די דירות לולבים שטייען ביי זייערע טישלעך, ארויף און אראפ ,גרופעס שטייען
פאר די חסידים וואס קומען מקבל זיין פון די אנדערע זייט. און אלע זענען פארטון אין פלפולא
פני רבם אין די הייליגע טעג. פון די זייט האנדלט מען מיט די דאורייתא .די נעמען פון פוסקים און
א ספעציעלע חשיבות האבן געהאט קליענטן וואס דינגען זיך אויף די פרייזן, שיטות אין ש"ס ,סברות און הלכות
די נידעריגע הייזער ביי די חסידים; זיי ווייל אינעם בודזשעט פון די רייזע צום שוועבן אין די לופט ,און ס'איז אויך
זענען געווען אין א גרויסן ברייטן הויף, רבי'ן ,האט מען אויך אריינגענומען אין דא ווען עס ווערט אויפגעכאפט ביי אן
פארמאכט פון אלע זייטן ,און האבן זיך חשבון צו קויפן ספרים ,אתרוגים און הערנדע אויער וואס האט ניטאמאל א
געגרעניצט מיטן רבי'נס הויף ,ווען נאר לולבים און אויך לאנגע לולקעס צום באגריף אין די ענינים וואס ווערן דא
א צוים וואס די מערהייט דערפון איז רויכערן .און צו אט דעם לופט ,בין איך באהאנדלט.
געווען אפגעבראכן ,האט אפגעטיילט אויך ,א יונג קינד ,א געבוירענער אין א אויף די לעצטע שבתים בעפאר
צווישן זיי. קליינע פארשטופטע דערפל אין געגנט ראש השנה ,פלעגן קומען די רבנים
52
אביסל פלוימען זאפט און א רעפטל שוועריגקייטן ,אבי מ'זאל אנקומען צום מ'האט דארט געקענט זינגען און
ברויט פאר א טאג ,אויסער פרייטאג רבי'ן אויף די הייליגע טעג. טאנצן אן דעם וואס אין גאס זאל מען
צונאכטס און שבת אינדערפרי ,די טעג און אזוי שילדערט ער ווייטער אפילו וויסן דערפון ,און דער עיקר ,אז
ווען דער רבי פראוועט דעם 'טיש' אין אינעם טאג בוך :די 'סטאנציע' פלעגן מ'האט געקענט גיין צום רבי'ן אנגעטון
בית המדרש ,ווען דעמאלט באקומען דינגען די 'חלוצים' ,די יונגעלייט וואס מיטן קאפטן און שטריימל אויפן
זיי זייער ברויט פון רבי'נס שטוב... זענען געווען אויף קעסט ביי זייער קאפ .און דאס איז נישט געווען קיין
כאיל על אפיקי מים וכנפש עייפה שווער וואס פלעגן פעדערן צו קומען, קלייניגקייט ,ווייל אין יענע צייטן ,ווען
בארץ הררים ,האט זייער הארץ ווער פון ראש חודש אלול און ווער רוסלאנד האט געוועלטיגט אין פולין,
געלעכצעט צום אנקום פון די חסידים, עטליכע טעג דערויף. האט א איד זיך נישט געטארט באווייזן
די בעלי בתים פונעם 'שטיבל' .די נישט גרינג איז זיי אנגעקומען די אויפן גאס ,אנגעטון מיט א קאפטן
ביזנעסלייט און אנשי המעשה וועלכע רייזע ,ווייל בלויז איינער אין שטאט, און א שטריימל .די פאליציי האט עס
קענען נישט פארלאזן זייער ביזנעס און אן איידעם ביי א רייכן איד ,איז געפארן שטרענג פורסירט אז עס זאל נישט
קומען וויילן מיט די חסידים ,די דאזיגע און האט געלעבט אין די טעג וואס געשען.
קומען אן אין די פארטאגס שעה'ן פון ער האט געוויילט אין גראדזשיסק ,אן דער טאג בוך שילדערט ווייטער
ערב ראש השנה .די ברענגען אביסל דעם וואס עס זאל אים עפעס פעלן. די אכסניות וואו די חסידים פלעגן
געלט פון שטוב ,פעקלעך קליידונג און ער האט אוועקגעגעבן פאר די רייזע איינשטיין ,ווען פון די ווערטער לערנען
אויך פארשידענע עסנווארג ,געבעקס די מערהייט פון זיין 'נדוניא' געלט, מיר ,אז די יונגע יונגעלייט האבן שוין
און נאשערייען ,אינאיינעם מיט א אויסער דעם וואס זיין שווער האט געפעדערט זייער קומען צום רבי'ן,
התרגשות'דיגע בריוול פון די ב"ב און אים נאך צוגעלייגט... שוין פון אנפאנג חודש אלול ,כדי צו
די קינדער. די מערהייט זענען אבער וויילן ווי מער און לענגער בצל הקודש
און מ'קען זאגן ,לא היו ימים ארימעלייט ,און אסאך מער ווי איין אין די דאזיגע געהויבענע טעג.
טובים פאר די ארימע יונגעלייט אין טרער איז פארגאסן געווארן דורך די און טראץ וואס די מערהייט פון זיי
גראדזשיסק ,ווי די פיר טעג ,די טעג אידן אז זיי גליסטן צו פארן צום רבי'ן, זענען געווען ביטערע ארימעלייט און
פון ראש השנה און דער טאג בעפאר ביז ווען די פרוי האט ארויסגענומען האבן געלעבט חיי דחקות ,אזש זיי
און דערנאך ,ווייל אין די טעג האט מען פון איר טאטן עטליכע רובל ,וואס האבן קוים געהאט די געלט פאר די
נישט דערקענט דעם ארימען צו דעם דעם גרויסן טייל האט די באן גענומען אויסגאבן פון די רייזע טיקעט ,אבער
רייכן ,די רייכע און די ארימעלייט ווערן פארן זיי טראגן ,און ס'איז נישט די בענקעניש און גלוסטעניש צום
געשפייזט פון די פאראייניגטע קאסע, פארבליבן נאר זיך צו באגענוגן מיט הייליגן רבי'ן ,האט איבערגעוואויגן אלע
אן קיין צווישנשייד.
דער 'אקונום'
וואס האט
געפירט די
'סטאנציע'
אונזער סטאנציע האט געהאט
צוויי צימערן ,א צימער אינעווייניג
אין א צימער ,אבער בלויז דער
וואס צימער, אינעווייניגסטער
איז אסאך קלענער געווען פונעם
דרויסנדיגן צימער ,האט געהערט
פאר אונז ,פאר די אידן פון לובלין.
די דרויסנדיגע צימער איז געווען א הויז אין שטעטל גראדזשיסק
פארדינגען פאר די געסט פון זשיררדוב,
53
ביידע אינאיינעם ,ווייל פון די ערשטע וואס דער 'אקונום' האט זיי געמעגט אבער אויך אינעם אינעווייניגסטן
מינוט וואס איך בין אריינגעפירט אריינברענגען און געבן פון די עסן צימער זענען געשטאנען נעבן די פיר
געווארן צום רבי'ן און ער האט געגעבן וואס מ'האט איינגעקויפט .צווישן די ווענט ,פיר בעטן.
א בליק אויף מיר מיט זיינע שארפע יונגעלייט ,זענען געווען אזעלכע וואס בלויז די עלטערע אידן זענען
אויגן ,בין איך געווארן צוגעבינדן צו פאר גרויס זארג אויף זייער פלאץ געשלאפן אויף בעטן ,און מיט דעם,
אים מיט אזא פייערדיגן קשר פון הערע אונטערן רבי'נס בענקל ,אז מ'וועט האבן זיי זיך אויך געדארפט איינטיילן
און שעצונג ,וואס איך האב נישט זיי עס אוועקכאפן ,האבן זיי נישט מיט די שעה'ן ,יעדע צוויי אידן מיטן
געפילט ,נישט אין פאריסוב און נישט פארלאזט דעם ארט ,פון תפילת מנחה זעלבן בעט .אבער פאר די בחורים און
ביים רבי'ן ,וואס מיין טאטע פלעגט ביז נאכן ענדיגן די סעודה ביים 'טיש', יונגעלייט ,האט מען אריינגעברענגט
אים באזוכן און מיר אויך מיטנעמען. וואס איז אפגעראכטן געווארן אין פעקלעך מיט שטרוי און מ'האט עס
דער רבי האט זיך געוואונדערט בית המדרש און דער רבי איז געזעצן אויסגעשפריט אויף דער ערד און דאס
צו הערן אז מ'ברענגט מיר צום מורה בראש. איז געווען אונזער געלעגער ...ארום
הוראה פון בראזשין צו לערנען תורה, דער 'אקונום' האט זיך אויך צוואנציג מענטשן און נאך מער ,זענען
'ער איז דאך א קליין קינד און רבי געזארגט ,אז ווען די יונגעלייט און געשלאפן אין איין צימער .מיר האבן
אברהמ'לע איז א גדול בתורה?' און בחורים קומען אהיים נאך חצות נישט געשפירט קיין צושטופעניש
וועגן דעם ,ווען איך האב זיך צוריק הלילה ,זאל זייער מאלצייט אדער און נישט קיין פארשטיקטע לופט .די
געקערט פונעם פארהער ,וואס איך יו"ט'דיגע סעודה זיין צוגערייט און נאכט איז אדורך אויף אונז מיט א זיסן
בין אדורך מיט הצלחה ,איז מיין כבוד אוועקגעלייגט פאר זיי". שלאף...
געוואקסן אין די אויגן פונעם רבי'ן אין די פריע פארטאג'ס שעה'ן
זצ"ל און ער האט מיר זייער שטארק
מקרב געווען. פלוצים א פון ערב ראש השנה האבן זיך שוין
געפינען די מערהייט פון די געסט,
אינצווישן זענען אדורך די טעג פון וויי געשריי, און בלויז די פוילע זענען אנגעקומען
בין כסה לעשור .אום ערב יום הכיפורים
זענען מיר ,ווי פארשטענדליך ,געווען וואס האט זיך צוויי אזייגער מיטאג צייט .און וועגן
דעם ,נאך תפילת 'זכור ברית' איז
פארנומען אויך מיטן מצוות האכילה,
די מצוות היום און אויך מיט די
ארויסגעריסן איינער אויפגענומען געווארן אלס
דער 'אקונום' (פינאנציאלער אויפזעער) פון
צוגרייטונגען צום הייליגן טאג. פונעם רבי'נס די סטאנציע ,און ער האט באקומען
פארנאכטס האט מען מיר גענומען
אין בית המדרש און מ'האט מיר
מויל... צוויי געהילפן פון די יונגע געסט .די
פריוועליגיעס פונעם 'אקונום' זענען
אוועקגעשטעלט אויף א באנק .די אלס א יונגער בחור וועלכער האט געווען ברייטע ,ער האט אפגעשאצט
בענק אין בית המדרש זענען געווען נאך בעפאר דעם אין זיין לעבן נישט אלע געסט וויפיל זיי וועלן געבן פאר
צוטיילט אין צוויי ,ס'איז געווען געזען און נישט געוואוסט וואס עס די אויסגאבן פון די דירה און דאס עסן,
אן אינעווייניגסטע טייל און א מיינט א חסיד'ישער הויף און וויאזוי דער רייכער האט געגעבן מער און דער
דרויסנדיגע טייל ,און א האלצערנע גייט אן די ווירטשאפט ,האט די הייליגע ארימער ווייניגער ,העשיר ירבה ,והדל
מחיצה האט אפגעטיילט צווישן זיי .די געשטאלט פון הרה"ק מגראדזשיסק ימעיט ,און ס'איז אויך געווען אזעלכע
אינעווייניגטסע טייל איז געווען צום זי"ע איבערגעלאזט אויף אים ,גאר וועלכע האבן גארנישט געגעבן און
זיצן דערויף פאר די מכובד'יגע חסידים, א שטארקן הייליגן רושם ,וואס איז זענען פריי געווען פון יעדן אפצאל.
וועלכע האבן געהאט די פריוועליגיע פארבליבן אויך נאך צענדליגער יארן, די געהילפן וואס זענען געשטאנען
צו זיצן ביים טיש ,און די הינטערשטע ווען ער האט ארויסגעגעבן דעם טאג צו זיין רעכטע האנט ,זענען געגאנגען
טייל איז געווען געמאכט צו שטיין בוך ,מיט א פרישקייט וואס האט נישט אין מארק און געברענגט פלייש און
דערויף פאר די יונגע יונגעלייט ,וועלכע פארלוירן דעם אמאליגן טעם. פיש און אנדערע עסנווארג .עס זענען
האבן נישט געהאט קיין זיץ .מיר האט און אזוי שרייבט ער דארטן: געווען געציילטע רייכע אידן וואס
מען ארויפגעשטעלט אויף אזא באנק איך ווייס נישט צי דער גאנצער פלעגן איינשטיין אין האטעל ,אבער
פון די הינטערשטע טייל. לעבאהאפטער חסיד'ישער געווירבל, זיי האבן אויך געדארפט געבן וויפיל
דער בית המדרש איז געוען דאס האט געפאנגען מיין הארץ ,אדער מ'האט ארויפגעלייגט אויף זיי.
פול געפאקט .די מתפללים זענען די ליכטיגע צורה פון דעם רבי'ן ,אדער "עס זענען אויך געווען געסט
54
געשטאנען צוזאמגעדרוקט און מ'האט
געזאגט די 'תפילה זכה' מיט בכיות און
קרעכצן .פלוצים איז אויפאיינמאל
געווארן א שטילקייט אין בית המדרש
און בלויז דינע און איידעלע קלאנגען
האבן זיך געהערט אינעם היכל .אסאך
קלאנגען וואס האט געשפאלטן די
שטילקייט.
איך האב נישט געוואוסט פון וואו
קומען פלוצים די קלאנגען .געווען
זענען עס די קלאנגען פון די גאלדענע
גלעקלעך פון די קרוינען אויף די ספרי
תורה ,וואס מ'האט ארויסגענומען
פון ארון הקודש בעפאר 'כל נדרי'.
אבער איך האב נישט געזען ,נישט
National Library of Israel
א ספר וואס האט געהערט פארן בית החסידים פון גרודזשיסק
די ספרים און נישט זייערע קרוינען
, 03.04.1892, page 2הצפירה Ha-Zfira -
און די הונדערטער גלעקלעך דערויף.
די מחיצה האט מיר דאס אלעס
פארשטעלט צו זען ,און טראץ די
זיסקייט און איידלקייט וואס איז ארויס
פון דעם קול ,האט עס געווארפן אויף
מיר אזא מין פחד און אנגסט ...דער
סוד פון די קלאנגען האט ערוועקט
דעם איידעלן קינדערישן נפש .ומקור
טהור ממנו יהלכו.
פלוצים א וויי געשריי ,וואס האט זיך
ארויסגעריסן פונעם רבי'נס מויל ,האט
געלעכערט די שטילקייט' :טאטע! מיר
זענען פארזינקען אין בלאטע! טאטע!
ראטעווע אונז! העלף אונז ,הושענא!'
א געשריי האט זיך ארויסגעלאזט אויך
פון מיין מויל .דער טיר הינטער מיר
באריכט אין די בלעטלעך איבערן פטירה פונעם צדיק
האט זיך געעפנט און איך האב מיך
געטראפן אינעם בודקע...
אויך אויפצומארגנס האט דער
פון יענעם יאר און ווייטער ,האט ער עטליכע מאל דאס ווארט 'אחרי שרייבער פון די שורות ,זוכה געווען
שוין פון פאראויס געוואוסט ,וואס ער מות' און דער גאנצער ציבור האט מיטצוהאלטן און צוזען דעם עבודת
האט צו טון ווען עס קומען צו גיין די אויסגעבראכן אין א יאמערליכן הקודש לפני ולפנים ,בבואו לכפר על
ימי הרחמים והסליחות ,און ווי דער בני ישראל :ספעציעל האט געהערשט
געוויין...
א געוואלדיגע התעוררות אין שול
טאג בוך פארענדיגט זיך :זינט דאן ביז די הייליגע עבודה פון הרה"ק ביי קריאת התורה ,ווייל הרה"ק
די פטירה פון דעם רבי'ן זצ"ל ,האב רבי אלימלך פון גראדזשיסק זי"ע, מגראדזשיסק האט זיך געפירט אליינס
איך נישט פארפעלט קיין ראש השנה האט טיף טיף אריינגעגראבן אין די צו ליינען די קריאה אום יום הכיפורים,
און יום הכיפורים און צומאל אויך חג טיפעניש פון די הארץ פונעם יונגן און ווי ער האט נאר אנגעפאנגען צו
הסוכות ,פון צו זיין אין גראדזשיסק."... קינד ,דער פארצייכענער פון די דאזיגע ליינען דעם ערשטן פסוק 'אחרי מות
מי יתנני ירחי קדם. וואונדערליכע זכרונות ,ווען זינט דאן שני בני אהרן' ,האט ער איבערגעזאגט
55
שיקט אריין אייער בריוו צו:
Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN
ואלין מליא Fax: 020 3670 3882
Tel: 020 39 815 815 Ext. 6
Email: sbsbriven@gmail.com
מענטשן איז אז ס'איז שווער צו טרינקען א רביעית פון בראנפן ,און זייט מקיים ריכטיג השבת אבידה
ממילא קוקט מען אויף די שיעור שתיה פון רוב מענטשן ,און ער איך וויל מעורר זיין וועגן השבת אבידה.
ברענגט כמה ראיות צו דעם ,עיי"ש.
אויב איר זעט אז איר האט בטעות אהיימגענומען איינעמ'ס זאך און
ג .ער שטעלט דארט צו נאך א סניף אז מ'זאל קענען אויף דעם מאכן ס'האט א נאמען ,דאן זייטס ביטע אזוי מענטשליך און רוף יענעם אן
א בורא נפשות ,ווייל תוספות (ברכות ל"ט .ד"ה ביצה) האט א ספק צי זאגן וועגן אייער טעות.
בורא נפשות דארף בכלל א שיעור ,אדער ס'איז גענוג אפילו אביסל.
זייער אפט געשעט אז מענטשן טוישן אויף חפצים און מ'כאפט זיך א
און אפילו מ'נעמט נישט אן אז מ'קען געווענליך מאכן בורא נפשות
צייט שפעטער .דאן לייגט מען עס צוריק אין שול פון וואו 'מ'מיינט'
אויף פחות מכשיעור ,איז עס אבער דאך א סניף .נו ,ממילא קען מען
אז מ'האט עס גענומען ,אבער אפט האט עס דער מענטש בכלל
פארשטיין די היתר פון מאכן קידוש אויף ווייניגער פון א רביעית
נישט דארט איבערגעלאזט און איר טוט גאר שאדן ווען איר לייגט
בראנפן ,ווייל א ברכה אחרונה און קידוש האבן די זעלבע דין[ .אבער
עס דארט ,ווייל דער מענטש ווייסט נישט צו זוכן דארט!
מ'דארף צולייגן אז דער צווייטער סניף איז ביי קידוש נישטא].
ביי מיר איז עס געשען פיל מאל .איינמאל מיט א טייערע מאנטל,
ד .אבער דער חתם סופר און דער פרי מגדים אין משבצות זהב,
ביים ערשטן טאג עס נוצן!
צייכענען צו די מגן אברהם סימן ק"צ ס"ק ד' ,און אזוי האלט אויך
אסאך מאל קען אויסקומען גניבה פון השבת אבידה! נוץ שכל,
דער אליה רבה ,וואס שלאגט אפ אינגאנצן די טענה פון טורי זהב,
זיי נישט פויל ,ס'האט א נומער? האסט עס געריקט פון וואו ס'איז
ווייל ס'איז דאך אוודאי דא אויך וויינען וואס זענען שטארק ,אדער
אריגינעל געווען? געב א רוף! דאס הייסט השבת אבידה.
צום ביישפיל א רייכע טשיז-קעיק וואס מ'קען נישט עסן צופיל פון
דעם און מיט אביסל ווערט מען שוין זאט פון דעם ,און אפילו אזוי אגב :ישר כח פאר די וואס מיען זיך יא און רופן ווען זיי זעען א חפץ ליגן
דארף מען א גאנצע שיעור ,ווייל די חכמים האבן נישט מחלק געווען א לאנגע צייט אויפן זעלבן פלאץ -דאס איז ריכטיג השבת אבידה!
אין שיעורים ,און אויב אזוי איז בראנפן נישט אנדערש און מ'דארף ישר כח פארן אריינשטעלן מיינע שורות.
די גאנצע רביעית. י.ל.
ה .קומט דאך אויס פון דעם אז ס'איז א גרויסע טעות ביי די וועלט
איבער מאכן קידוש אויף בראנפן
וואס מאכט קידוש אויף בראנפן ,ווייל די פשטות איז אז ווען ס'איז
דא א מחלוקת פון טורי זהב מיט מגן אברהם פסק'נט מען ווי דער מגן לכבוד די חשוב'ע מערכת פון "שבת בשבתו"
אברהם ,און בפרט ביי אונז וואס איז אפילו נישט זיכער צי דער טורי קודם כל וויל איך אייך שטארק באדאנקען פאר אייער הערליכע,
זהב אליינס איז מודה ביי דעם ,אזוי ווי געשריבן סוף סעיף ג'. היימישע ,אויסגעהאלטענע מאטריאל וואס איר שטעלט צו יעדע
וואס איז אבער דא נאך א פראבלעם ,דאס איז אז מ'מאכט די קידוש וואך .ס'איז באמת הערליך שיין.
פון א פלעסטיק לחיים גלעזל .מ'דארף דאך פאר קידוש א כלי ,און א און יעצט צום נושא .איך וויל שרייבן וועגן אן ענין וואס גאר אסאך
לחיים גלעזל וואס איז דיספאזעבל איז דאך זיכער נישט א כלי ,קומט ווערן נכשל דערין ,פשוט ווייל מ'זעט אז יענער טוט אזוי און יענער
אויס אז אפילו מ'וועט זאגן אז דער טורי זהב האט געהאלטן אז ס'איז זעט אז יענער טוט אזוי .דאס איז די ענין פון מאכן קידוש שבת
גענוג מיט ווייניגער ווי א רביעית ,און אפילו מ'וועט אזוי פסק'ענען, צופרי אין די בתי מדרשים אויף בראנפן און לחיים גלעזלעך .לאמיר
איז דאך אבער נאך אלץ נישט גוט וועגן די גלעזל איז נישט קיין כלי. אויסשמועסן די נושא וויאזוי עס קומט אויס להלכה.
קומט אויס פון דאס אז ווען מען מאכט קידוש אויף ווייניגער ווי א א .די בראנפן אליין איז נישט קיין פראבלעם ,ווייל מ'מעג דאך מאכן
רביעית ,און כל שכן אין א פלעסטיק גלעזל ,איז מען לכאורה נישט קידוש אויף בראנפן וואס איז חמר מדינה .די פראבלעם איז אבער אז
יוצא. ס'איז דאך ווייניגער ווי א רביעית ,וואס איז נישט גענוג פאר קידוש.
נ .ב .אבער דאס איז זיכער ,אז אויב איינער מאכט יא קידוש אויף ב .די היתר לכאורה נעמט זיך פון טורי זהב אורח חיים סימן ר"י
ווייניגער ווי א רביעית ,מוז ער דאך זיכער מאכן א בורא נפשות ,ווייל סעיף קטן א' ,וואס שרייבט דארט לגבי א בורא נפשות אויף בראנפן
פון דארט נעמט זיך דאך די גאנצע הלכה... ווייניגער ווי א רביעית ,אז אפילו ס'איז ווייניגער ווי א רביעית דארף
יישר כח בכבוד רב ,כל טוב והצלחה רבה. מען מאכן אויף דעם א בורא נפשות רבות ,וויבאלד דער סדר פון
56
חמרא טבא
די חסדים קומען מעורר צו זיין אויף די מעשים
והיה כי יבואו עליך את כל הדברים הברכה והקללה.
דער הייליגער בעל שם טוב הק' האט אמאל געזאגט די פאלגענדע משל.
א קעניג פון א געוויסע מדינה האט זיך אין א טאג מיישב געווען אז אין די שטאט וואו ער וואוינט האט יעדער איינער געהערט
איבער אים ,איבער זיין קלוגשאפט און חכמה .אבער אין די ווייטע שטעט ,אין די קליינע דערפער ,ווייסט קיין איינער נישט איבער
אים.
דער קעניג האט פארגעשלאגן אן עצה אז מען זאל לאזן אויסהאקן א שטיין אין זיין געשטעל ,דער שטיין זאל מען ארומשיקן
אין אלע קליינע שטעט ,אז יעדער איינער אין די דערפער זאלן וויסן איבער אים ,איבער זיין גרויסקייט.
אין א געוויסער טאג האבן די אויסגעשניטענע שטיינער דערגרייכט צו א קליין דארף .אין יענער דארף האט מען נישט געוואוסט
איבער די גרויסקייט פון דעם קעניג ,און ווען די שטיינער זענען אהין אנגעקומען איז אין שטאט געווען א דארפסמאן וועלכער האט
זיך איינמאל אויפגערעגט און צובראכן דעם שטיין אויף שטיקער.
האט מען איבערדערציילט פארן קעניג אז אין א ווייטע דארף האט א מענטש צובראכן זיין שטיין .דער קעניג האט געהייסן מען
זאל אהערברענגען דעם דארפסמאן.
מען האט אים געלאזט ברענגען ,און יעדער איז געווען זיכער אז דער קעניג וועט אים שטארק באשטראפן .אבער אנשטאט
דעם האט דער קעניג געהייסן מען זאל אים געבן א צימער ,קליידער ,עסנווארג און אויך א לערער וואס זאל אים אויסלערנען די
תכסיסי המלוכה .דער דארפסמאן האט אלעס געלערנט און ווי מער ער האט געלערנט האט ער אלץ בעסער פארשטאנען ווי
גרויס איז געווען זיין זינד קעגן דעם קעניג.
איין טאג ,נאכן זיין א לענגערער צייט ביים קעניג אינדערהיים איז ער געקומען צום קעניג און מיט א געבויגענער קאפ איז ער
געפאלן דעם קעניג צו די פיס .ער האט אים געבעטן ער זאל אים מוחל זיין זאגנדיג אז ביז יעצט האט ער בכלל נישט געוואוסט וואס
עס הייסט א קעניג ,אבער יעצט זעט ער איין און ער בעט מחילה פון דעם קייזער.
דער קעניג האט אים מוחל געווען און געזאגט פאר זיינע ארומיגע אז ווען ער שטראפט אים גלייך וואלט דער דארפסמאן נישט
געוואוסט פארוואס עס קומט אים די עונשים ,יעצט פארשטייט ער שוין.
דער נמשל איז ,אז אסאך מאל פארזינדיגט זיך א איד קעגן השי"ת ,אבער עס קומט ווייל עס פעלט אים ישוב הדעת .וועגן
דעם געבט אים השי"ת א הרחבה ,דורך די הרחבה הייבט ער אן משיג צו זיין די גרויסקייט און גוטסקייט פון השי"ת און שעמט
זיך אליין איבער זיינע זינד.
מען טאר אבער נישט פארגעסן וואס עס איז דער ציל.
די בחינה איז מרומז דא אין פסוק ,והיה כי יבואו עליך כל הדברים האלה הברכה והקללה – ווען ס'וועט קומען אויף דיר די אלע
זאכן ,פארגעס נישט אז אלעס איז מיטן מטרה פון ושבת עד ה' אלקיך זאלסט זיך אומקערן צו השי"ת ווייל דאס איז די סיבה צו
די שפע.
[כתר שם טוב]
לעטר פתורא
אז מען איז דבוק אין השי"ת קען מען בלייבן שטיין פאר השי"ת
אתם נצבים היום.
עס איז ידוע אז ווען השי"ת פלעגט זיך באווייזן פאר די נביאים ,האבן די נביאים נישט געקענט בלייבן שטיין אויף זייערע פיס,
נאר פלעגן אומפאלן פון די גרויסע התגלות וואס זיי האבן דאן זוכה געווען .חז"ל זאגן אז חכם עדיף מנביא .לויט דעם קומט אויס
אז אפילו ווען דער נביא פאלט אראפ אויף די ערד קען דער חכם בלייבן שטיין .די 'חכמה' פון א איד איז אז ער איז בוחר בטוב און
איז מואס ברע ,און דורכדעם ווערט ער דבוק אין השי"ת.
די בחינה איז מרומז אין פסוק ,אתם נצבים היום לפני ה' אלקיכם – איר שטייט דא און איר פאלט נישט אום .ווייסט איר
פארוואס? ווייל איר האט זיך געפירט בחכמה און א חכם איז עדיף מנביא ,עס איז לפני ה' אלקיכם.
[פאר לישרים]
57
פרשת
תנשצפו"י
"ו
למען תספר
די אידן האבן געדארפט ארבעטן פופצן שעה א טאג ,מיט טייערע ליכטיגע קינדערלעך!
א שרעקליכע רשעות האבן די נאציס ימ''ש געשלאגן די עס קומט דאך יעצט דער הייליגער יו"ט ראש השנה ,לאמיר
אויסגעמאטערטע אויסגעדארטע אויסגעהונגערטע פארפרוירענע ענק פארציילן א דראמאטישע געשיכטע וואס האט פאסירט נישט
קאלטע אידן ,געגעסן האבן זיי נאך אסאך ווייניגער ווי אונז באקומען צופיל יאר צוריק ,אפילו נישט קיין הונדערט יאר צוריק ,נאר אביסל
שיריים פון א רבי ...נאך אסאך ווייניגער פון דעם .שרעקעדיגער פון מער ווי אכציג יאר צוריק ,אוי אכציג יאר צוריק ברענגט צוריק צו
שרעקעדיג. זייער שווערע צייטן ,שרעקליך! קיינער וויל אפילו נישט טראכטן
ווען זיי האבן געטראפן א שאלעכץ פון אן עפל האבן זיך פון יענע צייטן.
ארומגעקריגט צוואנציג אידן אויף דעם ,יעדער האט עס געוואלט עס איז נאך דא ממש געציילטע אידן וואס געדענקען יענע
עסן ,טרעפן א קארטאפל איז געווען אזוי ווי איינער וואס טרעפט צייטן ,די רשעות'דיגע צייטן פון די צווייטע וועלט מלחמה ,וואס
אויפן גאס א דיאמאנט ,מען האט זיך מחי' געווען. די רשעים די דייטשן ימח שמם האבן פארטיליגט זעקס מיליאן
(מיין באבע ע"ה האט מיך פארציילט לעצטע יאר ,זי האט אידן ,אזויפיל רשעות ,הי"ד .אידן האבן זיך באהאלטן אין די סוע"ר
געארבעט פאר די ווערמאכ"ט פאר די מיליטער ,זי דערציילט אז אונטער די ערד ,אין וועלדער ,אין פעלדער ,אין היילן ,אין מייזן
זי האט נישט געהאט קיין עסן פאר א לאנגע צייט ,איין טאג אויפן לעכער זענען זיי געווען באהאלטן חדשים לאנג און אפילו יארן ,זיי
וועג אריין צו די ארבעט האט זי געשפירט ממש ווי זי שטארבט, האבן נישט געזען די ליכטיגקייט פון די זון ,דאס זענען די אידן וואס
זי איז דורך געגאנגען א פעלד ,זי האט זיך אראפגעווארפן אויף די זיי האבן יא איבערגעלעבט ,און נעבעך די אידן וואס האבן נישט
ערד און האט אויפגעגעסן די גראז וואס איז געווען דארטן ,זי זאגט איבערגעלעבט ,זאלן רוען אין ליכטיגן גן עדן.
אז "עס איז געווען א מחיה ,עס האט געהאט די טעם פון גן עדן", לאמיר אריבערגיין צו איינע פון די לאגערן וואו די אידן האבן
נעבעך אזוי ווי בהמות האבן זיי געגעסן און נאך אסאך ערגער). זייער שווער געארבעט ,עס איז געווען אן ארבעטס לאגער,
אין די ארבעטס לאגער האבן אינדרויסן איז געשטאנען א
זיך געדרייט א גאנצע צייט גרויסן טאוול :יודנלאגער ,דאס
די עס.עס .טרופן דאס זענען איז טייטש א אידישע לאגער,
נאצישע סאלדאטן ,זייער זייער אידן האבן געדארפט זייער
רשעות'דיגע סאדיסטן ,זיי האבן שווער ארבעטן ,יענע לאגער
נישט געהאט קיין רחמנות אויף האבן זיי געדארפט פראדוצירן
קיינעם ,נישט געווען אזא זאך געווער פאר די מיליטער פאר
אז מען זאל זיך בעטן ביי זיי און די רשעים פאר די נאציס ימח
זיי זאלן נאכגעבן ,איינער האט שמם .אין די לאגער איז טאקע
זיי געבעטן האבן זיי געגעבן א נישט געווען קיין תלי' מיט קיין
קויל אין קאפ. גאז מיט אלע אנדערע וועגן
די אידן וואס זענען וואס זיי פלעגן הרג'ענען אידן
אנגעקומען דארטן אפילו זיי אבער די אידן האבן געארבעט
זענען געווען שטארק ברייט און ביזן טויט ,ביז זיי זענען נעבעך
אזוי זענען זיי נעבעך געשלאפן ,אין די באראקן -אויב מען קען עס רופן הויעך ,האבן פארלוירן זייער צאמגעפאלן.
געשלאפן
58
נאך עטליכע חדשים איז אנגעקומען א חשוב'ער איד צו דעם שנעל זייער כח ,אין עטליכע חדשים זענען זיי אויסגעגאנגען ווי א
ארבעטס לאגער ,מען האט אים געמאכט ארבעטן זייער שווער ,זיי לעכט וואס ברענט אויס ,רחמנא ליצלן .אויף זייער פלאץ וואס זיי
האבן געזען איינער איז זייער חשוב ,אן ארויפגעקוקטער מענטש זענען נפטר געווארן לא עלינו ,זענען געקומען א גאנצע פרישע
האבן זיי אים שווערער געמאכט ארבעטן און אפילו מער געשלאגן טראנספארט פול מיט אידן א באן פול מיט אידן און זיי האבן אויך
מיט א גרעסערע רשעות. געארבעט ביז זיי זענען נעבעך נפטר געווארן.
דער איד האט געהייסן ר' שלמה ,דער ר' שלמה האט אבער עטליכע אידן זענען איבערגעבליבן ,אזוי ווי מען גייט אין
מיטגעברענגט מיט זיך א באהאלטענע זאך ,קיינער האט נישט אן אפגעשניטענע פעלד זעט מען עטליכע זאנגען זענען געבליבן
געוואוסט וואס ליגט אין די באהאלטענע זאך .עס איז געווארן צוויי אלע אנדערע זענען אפגעשניטן ,עטליכע האבן איבערגעלעבט און
טעג פאר ראש השנה זאגט ער פאר משה בונם דער שמש אינמיטן זענען איבערגעבליבן.
די ארבעט ,שמש איך וויל דיך עפעס זאגן... זיי האבן געהאלטן א סוד
דו קענסט מיך נישט זאגן, באהאלטן וואס קיינער אין
זעסט נישט די נאציס שטייען דעם גאנצן לאגער האט נישט
אין די זייטן און קלאפן די געוואוסט ,די דייטשן די נאציס
ביינער ,א רגע וואס מען גייט אוודאי נישט ,זיי האבן געהאט
סטאפן ארבעטן וועלן זיי אונז זייער זייער אן אלטע און א
הרג'ענען. הייליגע ספר תורה ,די ספר
ניין ניין ,נייג צו דיין אויער תורה איז נאך געקומען פון
בשעת'ן ארבעטן ,מען וועט שפאניע ,דער ספר תורה האט
ווייטער ארבעטן ,זיי וועלן נישט איבערגעלעבט די אינקוויזיציע,
כאפן אפילו ,איך וויל דיך זאגן א די רשעים די שפאנישע רשעים,
סוד... עס איז געווען הונדערטער יאר
זאג מיך יעצט נישט קיין אלט ,דאס האט געברענגט
סוד וועסט מיך זאגן ביינאכט זייער אן אלטער פוילישער רב,
ווען מען ליגט שוין אין די אן אור אלטע ספר תורה האט דער איד מיט געברענגט אינעם לאגער און דער רב איז געווען זייער
באראקן( ,די געביידעס וואו זיי אלט זייער אויסגעדארט און
זענען געשלאפן האט געהייסן ער האט געלעבט אין די לאגער.
באראקן ,ס'געווען אזעלכע קיינער האט נישט פארשטאנען
ברעטער און דארטן זענען זיי פארוואס דער אלטער איד גייט
געשלאפן) ,דארטן וועסטו מיך אן ,ווי אזוי עס איז מעגליך,
זאגן דעם סוד. קיינער האט נישט געוואוסט אז
שוין ,ר' שלמה האט זיך ער האט א באהאלטענע ספר
איינגעהאלטן ביז ביינאכט, תורה וואס ער מוז איבערגעבן
ביינאכט ענדליך נאך פופצן דעם סוד פאר א צווייטן ווייל
שעה ארבעטן זענען די אויב נישט ,וועט עס אינגאנצן
הונגעריגע אויסגעדארטע פארלוירן ווערן .דער איד איז
געגאנגען זיך אידעלעך דורך געגאנגען די גאנצע לאגער.
אראפלייגן. דער אלטער רב האט
די רשעים האבן געשריגן, געשפירט אז ער האלט מער
נישט אויס ,האט ער עס דאס זענען קליינע באראקן וואו מען האט געהאט ביינאכט אפאר מינוט שטיל זאל זיין! קיין מאק!
וועמען אונז כאפן רעדן עפעס א דאך איבער'ן קאפ איבערגעגעבן פאר משה
א ווארט אויפן פלאץ וועט ער בונם .משה בונם איז געווען א
גע'הרג'עט ווערן ,א קויל ,און שמש אין א שטעטל אין פוילן,
ער בלייבט ליגן אין דעם באראק. האט ער עס איבערגעגעבן פאר משה בונם ,משה בונם האט זיך
ר' שלמה טראכט איך מוז דאך אבער פארציילן פאר משה ארומגעדרייט אין די לאגער אזוי ווי א שמש ,אמאל אמאל האבן
בונם וואס איך באהאלט ,ער האט זיך געטוישט זיין בעט מיט א די אידן באהאלטענערהייט שנעלערהייט געמאכט א מנין און
צווייטן וואס איז געווען ממש נעבן משה בונם ,נאכדעם וואס עס דער שמש האט קעיר גענומען פון די מנין מיט א מסירות נפש,
איז שוין דורך געגאנגען א גאנצע שעה און די נאציס זענען שוין די ספר תורה האט ער איין מאל ארויסגענומען עס איז געווען
אוועקגעגאנגען האט ער געשריגן שטילערהייט :משה בונם! משה א דאנערשטאג ,איך האב א ספר תורה וואס קומט נאך פון די
בונם!! שפאנישע רוצחים וואס האט דורכגעלעבט נאך אין די שפאנישע
אינקוויזיציע ,און די ספר תורה וועט איבערלעבן די נאצישע
ששש ...ששש..
רשעימ'ס נעגל אויכעט .מען האט געליינט אין דעם ספר תורה ,די
משה בונם איך דארף דיך עפעס זאגן. אידן האבן זיך אזוי געפריידט ,זיי האבן זיך אויסגעוויינט ביים ספר
אה! יא יא יא ,וואס האסטו מיך געוואלט זאגן? תורה און אזוי האט מען עס צוריקבאהאלטן ,קיינער האט נישט
איך האב דא מיטגעברענגט ,איך האב מיטגעברענגט ,איך האב געוואוסט וואו די באהעלטעניש איז.
59
מיטגעברענגט א "שופר"!
וואוו!! דו האסט א שופר??? דו ווייסט אז עס גייט זיין ראש
השנה?
יא יא דאס האב איך דיר געוואלט זאגן.
איך וויל אז מען זאל זיך אפשמועסן ערגעץ אין דעם לאגער
וואו מען זאל קומען בלאזן שופר אין צוויי טעג ארום ,ווען עס גייט
זיין ראש השנה .משה בונם דו ביזט דאך דער שמש איז ווען דו
גייסט יעדעם זאגן וועגן קריאת שמע און אנדערע זאכן ,דו האסט
זיך שוין דיינע וועגן ,זאלסטו מודיע זיין אז אינמיטן די ארבעט
איז נישט מעגליך אז מען זאל נעלם ווערן ,אינמיטן טאג וועט מען
נישט קענען בלאזן שופר ,אבער ביינאכט ,מארגן נאכט גייט דאך
שוין זיין ראש השנה ביינאכט ,וועט מען דעמאלט בלאזן שופר.
אפילו אין די וועלדער זענען די רשעים אויסבאהאלטן איך קען נישט ווארטן ,דו האסט א שופר ,אקעי ,דער שמש
האט געזאגט :שלמה געב מיך דעם שופר ,איך האב זייער א גוטע
באהעלטעניש וואו איך גיי עס באהאלטן ,יעצט ביינאכט.
שלמה נעמט ארויס די באהאלטענע שופר וואס איז געלעגן
אריינגעגראבן אין די ערד אין זיין באראק אין די זאמד ,ער געבט
עס איבער פאר משה בונם .משה בונם נעמט עס ,שטילערהייט,
מאכט אויף די טיר און ער גייט ארויס פון באראק ,עס איז געווען
חושך טונקל מען האט גארנישט געקענט זען ,ער גייט ,ממש מען
האט געדארפט טאפן אין די פינסטערניש צו פילן וואו ער גייט,
אז ער זאל נישט פאלן אויף די ערד און די נאציס זאלן אים נישט
אנטרעפן מיט די שופר אין די האנט.
ער איז געגאנגען שטיל ,יעדער ריר וואס ער האט געהערט
האט ער זיך אראפגעווארפן און זיך צוגעדעקט מיט וואס עס איז
געלעגן אויף די ערד .ער האט זייער שווער געאטעמט ,ער האט
זיך געמוזט איינהאלטן ,אבער ער איז געגאנגען ,ער איז געגאנגען
ווייטער ,און ער גייט נאך ווייטער און די נאציס האבן אים אפילו
א בילד פון איינע פון די ברוטאלע ארבעטס לאגערן
נישט באמערקט ,ער לללויפט ארויס פון אונטער די טויער פון די
לאגער ,ער האט געמאכט א לאך ער לויפט שנעל אריין אין די וואלד
ניין ,זאגט משה בונם ,אז אונז האבן די שופר וואס איז אנגעקומען און ער באהאלט דעם שופר נעבן דעם הייליגן ספר תורה .ער לויפט
על פי נס ,וואס נארמאלערהייט האט מען גארנישט געקענט שנעל צוריק ,קיינער האט אים נישט באמערקט ,ער לויפט צוריק
האבן אין די טאשן ווייל זיי האבן איבערגעטון אלע קליידער און שטאט ...ס'האט געמאכט א גערודער, אריין ,ער מאכט אויף די טיר ַ
געגעבן זייערע שמאטע קליידער ,דאס מיינט אז וואס מען האט ער הערט קלינגען פון דערווייטנס ,א קויל איז שוין געפלויגן...
אריינגעברענגט אין לאגער איז געווען א נס ,עס איז נישט געווען ער איז שנעל אריינגעלאפן אין דעם באראק ,זיך באהאלטן אין
קיין אנדערע וועג ס'איז נישטא קיין טאשן גארנישט ,און אז עס זיין בעט.
איז אנגעקומען מוז מען מקיים זיין די מצוה ,אונז גייען דאך סייווי עס איז נישט דורך געגאנגען צען סעקונדעס קומט אריין אן
גאנץ מעגליך שטארבן אזוי ווי אלע אונזערע ברידער וואס שטארבן עס.עס .מאן און פרעגט שטרענג :ווער איז ארויסגעגאנגען פון זיין
אויס ,זאל מען כאטש מקיים זיין די מצוה פון תקיעת שופר. הא??
בעט? ַ
די אידן וואס זענען געווען דארטן האבן געזאגט ,משה בונם דער אנדערער נאצי וואס איז געשטאנען נעבן אים רופט זיך אן,
ביזט גערעכט ,ביזט גערעכט ,אונז וועלן מוזן היינט נאכט אלע אויף ניכט ארויסגעגאנגען פוּן בעט.
שלאפן ,זִ י זענען ִ
שלאפן זִ י ַ
זִ י ַ
בלייבן ,צוועלף אזייגער גייט מען מקיים זיין די מצוה פון תקיעת האב געהערט אימעצער האב געהערט א גערודער ,איך ַ ניין ,איך ַ
שופר. עפענען די טיר.
שלמה איז געווען א בעל תוקע ער פלעגט בלאזן אין זיין למעשה האט דער צווייטער געווינען ,יעדער איז געבליבן לעבן
פוילישע שול דארט וואו ער פלעגט דאווענען אלע יארן ,דער און בחסדי ה' זענען די נאציס צוריק ארויסגעגאנגען.
פאר ,און אלעשמש וועט זיין דער בעל מקרא דער וואס זאגט ָ די נעקסטע אינדערפרי גלייך ווען מען האט געוועקט האט משה
אידן וועלן זיך צוהערן. בונם מודיע געווען שטילערהייט פאר יעדן איינעם :היינט ביינאכט
די ארבעט-טאג אין לאגער איז געווען זייער שווער ,ווייל די זאל קיינער נישט איינשלאפן ווען מען לייגט זיך שלאפן ,ווייל מען
רשעים האבן געזאגט אז נעכטן ביינאכט האבן זיי געהערט קולות גייט מקיים זיין די מצוה פון תקיעת שופר .עס זענען געווען דארטן
איינער זיך דרייען ,און געווענליך אין אזא צייט פלעגן זיי הרג'ענען אידן וואס האבן געזאגט פאר משה בונם ,ניין ,אונז טארן נישט
איינער ,ביז איינער האט זיך מודה געווען ,אבער דא האבן זיי איינשטעלן אונזער לעבן פאר די מצוה פון תקיעת שופר ,מען גייט
נאכגעגעבן און קיינעם נישט גע'הרג'עט אבער זיי האבן זיי געמאכט זיכער ארויסהערן די קול ,די שופר מאכט דאך א גערודער ,זיי וועלן
ארבעטן שווער ,אן קיין אויפהער אן קיין רחמנות. אונז כאפן און הרג'ענען ,אלע ,זיי וועלן נישט קיין רחמנות האבן.
60
אויפן גאס ,ביים טויער איז פול נאך די גאנצע שווערע טאג
מיט עס.עס .אויסגעשפרייט וואס ארבעט ,ענדליך די אלע אידעלעך
זענען אויף די גאנצע נאכט גרייט קומען זיך שוין צוזאמען ,לייגן
צו כאפן איינעם וואס פרובירט זיך שוין אראפ אין די באראקן,
זיך ארויסצורייסן). מען גייט זיך שוין אויפפרישן די
שששש ...משה בונם זאגט ביינער ,עס איז געווען שטיל...
נו ,ר' שלמה איר קענט מאכן די עס איז נישט געווען מעגליך צו
ברכות .ער מאכט די ברכות ,ברוך רעדן אפילו ,קיינער האט נישט
אתה השם אלקינו מלך העולם גערעדט ,אבער יעדער האט זיך
אשר קדשנו במצותיו וצונו געדארפט האלטן אויף ,זיי זענען
לשמוע קול שופר ,אלע אידן געווען אזוי אויסגעמוטשעט ,עס
האבן געענטפערט אמן! איז געווארן צוועלף אזייגער,
משה בונם דער שמש איז
ער האט געמאכט א שהחיינו;
די דייטשע רשעים שטייען ביים טויער פונעם יודן ארבעטס לאגער ארומגעגאנגען צו אלע בעטן.
געלויבט איז דער אויבערשטער
אז מיר לעבן און מיר קענען זלמן זלמן ,מען גייט הערן
מקיים זיין די מצוה פון בלאזן תקיעת שופר.
שופר. ברוך ברוך ,מען גייט הערן
אלע האבן געענטפערט ,אמן! תקיעת שופר.
און דער בעל מקרא זאגט אוי יוי ,כ'בין דאך קוים
פאר ר' שלמה דער בעל תוקע, איינגעשלאפן.
"תקיעה!" אבער ס'איז א גרויסע מצוה.
טווווווווו..... יא ביזט גערעכט ,איך בין
אפגעהילכט האט עס גרייט מקיים צו זיין די גרויסע
און אפגעדונערט אין די מצוה.
גאנצע באראק און עס האט זייער אסאך אנדערע אידן
זיך ארויסגעהערט פון די זענען געליבן טאקע אויף און זיי
שפאלטענעס פון די פארמאכטע האבן זיך צוגעגרייט פאר תקיעת
פענסטערס .אבער נאכדעם וואס זיך אדורך געשווערצט די געי''ט וואס נעמט ארים דער לאגער שופר ,זיי האבן תשובה געטון.
ער האט געענדיגט תקיעה האט שטילערהייט האבן זיך אלע
דער בעל מקרא גלייך געזאגט, צאמגענומען ביי די עק פון די
"שברים תרועה!" באראק ,עס איז געווען שא שטיל,
טו טו טו ,ט ט ט ט ט ט ט ט ט. דער שמש האט שוין געהאט
אינמיטן טאג ארויסגע'גנב'עט
און ער האט נאכאלס
דעם שופר פון וואלד ,אינמיטן
געקענט זאגן א תקיעה,
ארבעט ווען ער האט זיך געדרייט
טוווווווווווווווווווווווו...
אינדרויסן פון די לאגער ווען ער
"האלט!!!!!" ַ האט געדארפט ארבעטן האט ער
עס האט זיך געגעבן א ברעך אויף א קונצליכע וועג באהאלטן
אויף די טיר ,עס קומען אריין די שופר ,און יעצט האט ער
אפאר נאציס און אפאר עס.עס. עס ארויסגענומען ,ער האט עס
חברה ,אזעלכע באנדיטן!!! צוריקגעגעבן פאר ר' שלמה דער
דאס??? זיי זענען וואס איז ַ ַ בעל תוקע.
פארפלוכטע שפיאנען און זיי א העלדישע ''שופר'' וואס א איד האט גענוצט זייענדיג אונטער שלמה נעמט דעם שופר; אלע
געבן צייכענעס פאר די ענגלישע, די נאצישע נעגל ,און עס איבערגעלעבט -דער שופר ליגט היינט אידן זענען דא? יעדער איז אויף?
אמעריקאנער אדער רוסישע צוטאגס אין ארץ ישראל
יא! ברוך השם יעדער איז דא!
מיליטער ,זאלן וויסן וואו מיר
געפונען זיך ,פארדעם פייפן זיי זלמן רופט זיך אן ,גלייך ווען
אינמיטן די נאכט! דו בלאזט וועט מען גלייך ארויסהערן ,די דייטשן זענען נישט ווייט
פון דא.
ערשטנס ווער פון אייך האט געפיפן? זאל ער שוין ארויסקומען!
(געווענליך נאך א גאנצע טאג ארבעט פלעגן זיי אפזיצן און פרעסן
אלע אידן וואס זענען געווען דארטן האבן אנגעהויבן צו
הוליען און שיכור'ן ,פארדעם איז געווען אינמיטן נאכט א גרויסע
זאגן ,אשמנו בגדנו ,שמע ישראל ,און די נאציס ימ"ש שטייען
סכנה זיך אנצוהייבן מיט זיי ווייל דעמאלט זענען זיי געווען אסאך
אויסגעשפרייט מיט געווער. ערגער ווי נארמאל .זיי זיצן נישט מער ווי א גאס אראפציר און
הא? וועלן מיר איינעם ווילט איר זיך נישט אונטערגעבןַ , הוליען און שיכור'ן ,עטליכע דייטשן זענען אויף די וואך אינדרויסן
61
אלע נאציס און עס.עס .לייט זענען געלאפן ,אינמיטן האב זיי נאך ארויסנעמען און דא שיסן ,נישט קיין אונטערשייד וועמען!
געזאגט ,בלייבן זי שטיין ,מיר קומען שוין צוריק! נו ,מיר געבן צייט א האלבע מינוט זאל ער היצט ארויסקומען.
יא יא ,זיי זענען געלאפן און געלאפן און געלאפן ,עס איז נישט קיין איינער פון די באראק האט נישט געוואלט אפילו זאגן ווער
אדורך קיין האלבע מינוט האט מען געהערט באמבאדירונגען ,די עס האט געבלאזן ,יעדער איינער איז געווען גרייט אומצוקומען
ענגלישע האבן באמבאדירט אויף אלע זייטן ארום וואו די נאציס פאר א צווייטן.
האבן זיך אויפגעהאלטן .די אידן האבן נאכאלס נישט געוואוסט זאגן וועלן מיר נעמען צען פון אייך און אויסשיסן. ווילן זִ י ניכט ַ
וואס גייט פאר זיי האבן געלעבט אין א שרעקליכע פחד ,זיי זענען
די אידן האבן געבליקט אהין און אהער ,שלמה איז געווען
אויך שנעל געלאפן זיך באהאלטן זיי זאלן נישט געשאסן ווערן ,און פארמאכט מיט די אויג וויסנדיג אז ער איז דער וואס האט געבלאזן,
נאך קענען איבערלעבן ,נאך אזוי פיל מיטמאכענישן. ער וועט נישט וועלן אז מען זאל אויסשיסן צען אנדערע אידן ,ער
א טאג נאכדעם זענען זיי שוין געווארן אויפגענומען דורך די מוז זיך אונטערגעבן .אבער די צוויי וואס זענען געווען פון די צוויי
אמעריקאנער און די ענגלישע סאלדאטן וואס זענען אריינגעקומען. זייטן ,צוויי אנדערע אידן ר' זלמן מיט ר' ברוך האבן אים אנגעכאפט.
ווען זיי זענען ארויסגעגאנגען פון דעם פארשאלטענעם לאגער, ניין ,דו גייסט נישט ,דו גייסט נישט ,אונז זענען אלע גרייט
האבן זיי געטראפן ליגן דארטן די אלע נאציס און עס.עס .וואס זענען אומצוקומען ,אונז האבן מקיים געווען א מצוה אונז האבן זיך
געשטאנען אנטקעגן זיי מיט זייערע רייפלס אויסגעשטרעקט ,זיי איינגעקויפט א מליץ יושר אויף יענע וועלט ,יעצט קען מען
זענען נישט אנגעקומען צו זייערע שוץ קאמערן צו זייערע בונקערס אומקומען על קידוש ה'.
ווייל זיי האבן געוואלט אויסשיסן די אידן און זיי האבן געהערט זאגן!!!???
ווילן זִ י נישט ַ
די פייף אביסל צו שפעט ,און זיי זענען שוין נישט אנגעקומען .זיי
האבן זיי ארויסגענומען איינס צוויי דריי פיר פינף...
האבן זיך נישט געראטעוועט,
אויסגעשטעלט ביי די וואנט.
זיי אלע זענען געווען
"הענט אין די הייעך ביטע!"
צושאסן אויף שטיקער,
(זיי פלעגן זאגן איידל "ביטע"
איינס ביי איינס זענען געווען
די ימח שמו'ניקעס).
אויפגעריסן און זיי זענען
אזוי זענען זיי געשטאנען
געווען ממש געפערליך ,זיי
אפאר שעה ביז אינדערפרי
האבן אויסגעקוקט שרעקליך.
מיט די הענט אין די הייעך.
די אידן האבן דאס געזען די נאצישע סאדיסטן האבן
האבן זיי געמאכט א שהחיינו, געוואלט אויספייניגן נאך
גיבטס א קוק טאקע די רשעים פארן שיסן וויפיל זיי האבן
וואס האבן אונז געוואלט געקענט .קיינער האט נישט
אפהאלטן פון טון די גרויסע פארשטאנען אויף וואס זיי
מצוה טאקע די רשעים ווארטן ,א חשבון איז דא אין
זיי האבן באקומען זייער הימל....
באצאלונג אין קאפ אריין ,דאס גלייך ווען עס איז געווארן
וואס זיי האבן געוואלט טון צו אינדערפרי ,אה זיי ווילן זיך
אונז איז געקומען אויף זיי, נאכאלס נישט אונטערגעבן,
עס איז געווארן אזא שמחה צוויי קליינע הייליגע מזוזות וואס זענען דורך דעם רשעות'דיגע וועלט
הא?!! וועט מען זיי היצט
צווישן די אידן אז אונז קענען מלחמה
אויסשיסן.
מיר זיך נישט פארשטעלן. אלע אנדערע אידן זענען
ר' שלמה רופט זיך אן צו די אלע אידן אזוי פרייליכערהייט זאגט געשטאנען צוקוקנדיג ווי מען גייט אויסשיסן צען אומשולדיגע
ער זיי :זעט עטס ,די נאציס האבן געזאגט אז אונז געבן סימנים אידן וואס האבן מקיים געווען פשוט א מצוה פון תקיעת שופר.
פאר די רוסישע אמעריקאנע און ענגלישע סאלדאטן ,פאר זייערע זיי נעמען ארויס זייערע רעוואלווערס זייערע ביקסן ,יעדע
מיליטער ,אונז האבן געגעבן סימנים פארן אויבערשטן אז אונז איינער פון די נאציס איז געשטאנען אויסגעשטעלט אנטקעגן
זענען צוגעבינדן צו אים און דורך דעם איז געקומען אזא שנעלע איינער פון די צען אידן ,צען סאדיסטן נאציס ימח שמם זענען
ישועה ,און זיי זענען געגאנגען אויף די תליה ,פון זיי איז נישט געשטאנען אויסגעשטעלט ,און זיי האבן געווארט אז דער גענעראל
געבליבן קיין זכר ,און די אידן האבן זיך מורא'דיג געפריידט אז זאל ארויסגעבן די באפעל.
זיי האבן עס דורך געלעבט גאנצערהייט ,און אין די זכות פון די אין די לעצטע רגע פארן ארויסזאגן" ,שיסן די אלע ".פארן
מסירות נפש פאר די מצוה פון תקיעת שופר האבן אלע אידן פון ארויסזאגן די ווערטער ,זיי זענען שוין געשטאנען גרייט ,די קויל
דעם באראק אדורך געלעבט די קריג. איז געווען אנגעשטעלט ,אנגעדרייט ,האט מען אבער פלוצלינג
זאל דער אויבערשטער העלפן אז מיר זאלן אויסבעטן א גוט געהערט פייפערייען וואס די פייפן זענען סימנים אז עס קומט א
געבענטשט און זיס יאר ,מיר זאלן שוין מער נישט דארפן ליידן קיין מיליטער ,אדער איז דאס די רוסישע מיליטער אדער אן ענגלישע
יסורים אין דעם ביטערן גלות ,די 6מיליאן קדושים זאלן זיין פאר פליגער קומט צו פליען אדער איז עס אמעריקאנער .דאס איז שוין
אונז א מליץ טוב ,און מיר זאלן זיך שוין קענען פאראייניגן מיט זיי, געווען די לעצטע יאר פון די קריג ,תש"ה ,אלע זענען אנטלאפן ,פון
דורך ביאת משיח צדקינו ,במהרה בימינו אמן דער גרעסטער גענעראל ביז דער קלענסטער קלענסטער אפיציר,
62
אסיפה
רבתי
יום ב' דסליחות — באולם יסודי התורה
איין נאכט פאר אונזערע קינדער!
להתקשר להתאחד
ולהתחנך
יעדער טאטע וועט דארט זיין!
בהשתתפות אלפי תושבי עירנו
63
64
