gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

חתם סופר · Chasam Soifer — ניצבים וילך (2026-08-31)

מוציא לאור: חתם סופר · Chasam Soifer

שבוע: ניצבים וילך (2026-08-31)

חתם סופר · Chasam Soifer — ניצבים וילך (2026-08-31)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ברוך יודא קליין‬ ‫מה‬ ‫דער הייליגער‬ ‫חתם סופר‬ ‫צווייטער טייל‪:‬‬ ‫זיינע קינדער און אייניקלעך‬ ‫דער כתב סופר‬ ‫הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל‬ ‫[‪]39‬‬ ‫די טיילונג אין אונגַארן‬ ‫[פארזעצונג פון פריער]‬ ‫ָ‬ ‫לאגן‪.‬‬‫נעא ָ‬ ‫געשטעלט אויף דער זייט פון די ָ‬ ‫סימּפאטיזירט מיט די‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫יאזעף‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫פראנץ ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער קעניג‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬ ‫פאר די ָ‬ ‫קאנגרעס שליסט זיך מיט ַא זיג ַ‬ ‫דער ָ‬ ‫האט‬‫יאר פריער‪ ,‬שנת תרכ"ד‪ָ ,‬‬ ‫וואס מיט פינף ָ‬ ‫דאקסישע אידן — ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫ער ביי דעם אוידיענץ פון די גדולי ישראל‪ ,‬די "שבעה רואי פני המלך"‪,‬‬ ‫לאגן‬‫נעא ָ‬ ‫געשלאסן‪ .‬די ָ‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס זיך‬‫האט דער ָ‬ ‫י"ב אדר שנת תרכ"ט ָ‬ ‫ראבינער‬ ‫עטאבלירונג פון ַא ַ‬ ‫נאכגעגעבן זייער בקשה און נישט ערלויבט די ַ‬ ‫ָ‬ ‫רעזאלוציעס זענען‬ ‫ָ‬ ‫האבן טריאומפירט מיט זייער גרויסן זיג‪ַ .‬אלע זייערע‬ ‫ָ‬ ‫ּפאליטישן "אויסגלייך"‬ ‫נאך דעם ָ‬ ‫האט יעצט‪ ,‬אין שנת תרכ"ט‪ָ ,‬‬ ‫סעמינאר — ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט אויסגעקוקט ווי זיי שטייען אויפ'ן‬ ‫קאנגרעס און עס ָ‬ ‫דורכגעגאנגען אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארלוירן זיין‬ ‫עסטרייך–אונגארן‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫אונגארן און די ַאנטשטייאונג פון‬ ‫ַ‬ ‫מיט‬ ‫רעאליזירן ַאלע זייערע ּפלענער‪.‬‬ ‫שוועל פון ַ‬ ‫דראסטיש‬‫אונגארן‪ .‬זיין כח איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫מאכט איבער‬ ‫בסאלוטע ַ‬ ‫אויסשליסליכע ַא ָ‬ ‫שווארץ‪ .‬במשך‬ ‫ַ‬ ‫גאר‬‫האט אויסגעזען צו זיין ָ‬ ‫דאקסן ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫דער מצב ביי די ָא ָ‬ ‫סימבאליש‪ .‬ווי מיר וועלן‬ ‫ָ‬ ‫געווארן נישט מער ווי‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‪ .‬ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫רעדוצירט‬ ‫האט‬‫נאטן‪ ,‬פון אדר שנת תרכ"ט ביז אדר שנת תר"ל‪ָ ,‬‬ ‫מא ַ‬ ‫פאלגנדע ‪ָ 12‬‬ ‫פון די ָ‬ ‫דאקסן‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫געהאלפן די ָא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער נישט‬ ‫זען ָ‬ ‫וואס ידם על העליונה‪ ,‬וועלן אויספירן‬ ‫לאגן‪ָ ,‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫עס אויסגעקוקט ווי די ָ‬ ‫גאס איז אויך געווען פיל מער‬ ‫דער דעת הקהל אין דער נישט אידישער ַ‬ ‫ּפלאן פון קריגן די פולע שליטה איבער די אידישע‬ ‫ַ‬ ‫טייוולאנישן‬ ‫ָ‬ ‫זייער‬ ‫דאקסן‪ .‬נישט ַאנדערש‬ ‫רטא ָ‬ ‫לאגן ווי צו די פרומע ָא ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫סימּפאטיש צו די ָ‬ ‫ַ‬ ‫אונגארן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫קהילות אין‬ ‫ליטיקאנטן זענען‬ ‫ַ‬ ‫ּפא‬‫רלאמענט‪ .‬די ָ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫אונגארישן ַ‬ ‫ַ‬ ‫איז געווען די שטימונג אין‬ ‫קאנגרעס ָאנגעשטעלט די‬ ‫פאר'ן ָ‬‫האט ַ‬ ‫דער קולטוס מיניסטער‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫האט עס בכן‬ ‫געווען ביי דער זעלבער מיינונג ווי זייערע וויילער‪ .‬אויבן אויף ָ‬ ‫וואס וויל זיך נישט מישן אין רעליגיעזע‬ ‫נייטראלן "אוהב ישראל" ָ‬ ‫ַ‬ ‫מינע פון ַא‬ ‫פארלוירענער‪.‬‬ ‫אויסגעקוקט ווי דער מצב איז חלילה ַא ַ‬ ‫אינגאנצן‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך‬‫רראטן די תורה טרייע אידן‪ .‬ער ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫ַאנגעלעגנהייטן‪ָ ,‬‬ ‫| פ' נצבים־וילך | תשפ"ו‬ ‫|‬ ‫‪20‬‬ ‫קאנגרעס‬ ‫רעזאלוציעס פון זייער ָ‬ ‫דאקסישע אידן זיי‬‫רטא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן געוואוסט ַאז די‬ ‫קראפט מחייב צו זיין ָא ָ‬ ‫לעגאלע ַ‬ ‫ַ‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫די ָ‬ ‫רמאגן נישט קיין‬ ‫פא ָ‬ ‫ַ‬ ‫לדורן‪ ,‬לתפילה ולמלחמה‬ ‫קאנגרעס געשיקט‬ ‫אויפצומארגנס פונעם שלוס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיי‬‫אויסצופאלגן‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר קיין מינוט‬ ‫האבן ָאבער ַ‬ ‫דאקסישן אידנטום ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫די מנהיגים פון ָא ָ‬ ‫האט זיך געפונען אויף‬ ‫רעזאלוציעס צום קולטוס מיניסטער‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ָ‬ ‫די‬ ‫לעגאלע‬ ‫ַ‬ ‫האבן אונטערגענומען ַאלע מיטלען‪:‬‬ ‫זיך נישט מייאש געווען‪ .‬זיי ָ‬ ‫דאן‬ ‫רעזאלוציעס‪ַ .‬‬ ‫ָ‬ ‫באשטעטיגן די‬ ‫זאל אונטערשרייבן און ַ‬ ‫קאציע‪ ,‬ער ָ‬ ‫ווא ַ‬ ‫ַ‬ ‫ּפאליטישע אינטערווענצן‪ ,‬אינערליכע און אויסערליכע‬ ‫ָ‬ ‫שתדלנות‪,‬‬ ‫רעזאלוציעס‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫פארמעל חתמ'ען אויף די‬ ‫יאזעף ָ‬‫פראנץ ָ‬‫וועט דער קעניג ַ‬ ‫רעזאלוציעס‬ ‫ָ‬ ‫קאמף קעגן די‬ ‫פארביסענעם ַ‬ ‫קאמּפיינען‪ַ ,‬א ַ‬ ‫אויפקלערונגס ַ‬ ‫קראפט‪.‬‬‫דאס געזעץ וועט ַאריין אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס און אפילו קעגן‬ ‫פון ָ‬ ‫רארדענונגען פון דער‬ ‫פא ָ‬ ‫די ַ‬ ‫רעגירונג‪ ,‬און ועל כולם‪ ,‬דעם‬ ‫ווירקזאמסטן אידישן מיטל‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫די אסיפה אין ּפעסט‪ ,‬בראש מיט'ן כתב סופר‪ ,‬פון‬ ‫תפילה‪.‬‬ ‫‪ 230‬רבנים און ‪ 70‬בעלי בתים‬ ‫הגאון רבי אהרן פריעד‬ ‫געשטאנען אין שּפיץ‬ ‫ַ‬ ‫וואס זענען‬ ‫דער כתב סופר און די גדולי ישראל ָ‬ ‫זצ"ל אב"ד בעסערמין‪ַ ,‬א‬ ‫פאררופן ַאן אסיפה קיין ּפעסט פון רבנים און‬ ‫האבן ַ‬ ‫פון דער מערכה ָ‬ ‫תלמיד פון חתם סופר‪ ,‬שרייבט‬ ‫נאך פסח‪.‬‬ ‫באלד ָ‬ ‫אונגארן אויף ַ‬ ‫ַ‬ ‫פארטרעטער פון ַאלע קהילות אין‬ ‫ַ‬ ‫יאר‪" :‬ומה רבו‬ ‫וועגן יענעם ָ‬ ‫ּפראמינענטע רבנים זענען געווען אונטערגעשריבן אויף דעם קול‬ ‫ָ‬ ‫‪15‬‬ ‫התעניתים והפסקות אשר עשו‬ ‫איינלאדונג צו‬ ‫ַ‬ ‫געווארן צו ַאלע קהילות ַאלס ַאן‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז געשיקט‬ ‫קורא ָ‬ ‫יראי ה' והרבו בתפלה ותחינה‬ ‫דער אסיפה‪.‬‬ ‫בדמעות נוזלות על לחיין‬ ‫אויסצוגן פון דעם קול קורא‪:‬‬ ‫ובמסירת נפש לפני מלך מלא‬ ‫"בעזהי"ת‪ ,‬קול אומר קרא‪ ,‬והקול נשמע במחנה העברים‪ ,‬קול נהי‬ ‫רחמים שיושיע להם בעת צרה‬ ‫אשר יצלול אזני כל מאמין‪ ,‬ובכל לבב דוי על החוקים‪ ,‬חוקים לא טובים‬ ‫ליעקב"‪.‬‬ ‫בקאנגרעס‪ ,‬והמה לפוקה ולמכשול ולאבן נגף לנו ולבנינו‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫אשר הסכימו‬ ‫לאמייער‬‫קא ָ‬‫הגאון רבי הילל ָ‬ ‫ונראה לעין כל רואה ולב מבין כי ינתקו מוסרי דת תורתינו הקדושה מיד‬ ‫זצ"ל שרייבט אין שו"ת בית‬ ‫ולדורות‪ ,‬והדיבור בזה אך למותר‪ ,‬כי הוא גלוי לעין כל‪.‬‬ ‫הלל (סי' מ"ו)‪" :‬ואז עבור‬ ‫ולזה הסכמנו על פי רבים וגדולים וכן שלמים מהרבנים היושבים על‬ ‫שנשתפכו על צרה זאת אלפי‬ ‫כסא ההוראה‪ ,‬ומהם אשר לא באו על החתום והגלוי‪ ,‬להמתיק סוד איך‬ ‫דמעות ראה ה' את צעקתם‬ ‫להפיר ולהסיר צור המכשול הזה‪ ,‬והגבלנו להתוועד ביום ז' אייר הבע"ל‬ ‫וריחם על עמו היראים מייסדי‬ ‫הגאון רבי אהרן פריעד זצ״ל אב״ד‬ ‫בעיר ּפעסט יע"א‪ .‬וקוראים אנחנו לכל היושבים על כסא ההוראה לבוא‬ ‫חברת שומרי הדת ועשה לנו‬ ‫בעסערמין‬ ‫לעזרת ה' אך מי שלא יוכל לבוא ליום הוועד מאיזה סיבה שיהי' ישלח‬ ‫נס"‪.‬‬ ‫רמאטה כי הוא סמוך‬ ‫ש–יא ָ‬ ‫לא ָ‬ ‫בא ָ‬ ‫פולמאכט‪ ....‬וישלחנה ליד הרב אבדק"ק ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאטן‪ ,‬פון‬‫מא ַ‬‫גאנצע צוועלף ָ‬ ‫ַ‬ ‫למקום האסיפה או ליד אחד מהרבנים החתומים מלמטה"‪.‬‬ ‫נגעגאנגען‪ .‬ביז‬ ‫ַ‬ ‫דאס ַאזוי ָא‬‫חודש אדר שנת תרכ"ט ביז אדר שנת תר"ל‪ ,‬איז ָ‬ ‫ש–יארמוט‪ ,‬צו וועמען די רבנים‬ ‫ָ‬ ‫לא‬ ‫בא ָ‬ ‫הגאון רבי אהרן דוד דייטש אב"ד ָ‬ ‫פארגעקומען דער ונהפוך הוא — דער נס שושן‬ ‫ט"ו אדר שנת תר"ל‪ ,‬ווען ס'איז ָ‬ ‫וואס זענען נישט‬ ‫פאר די ָ‬ ‫באפולמעכטיקונג ָ‬ ‫הייסן שיקן ַא געשריבענע ַ‬ ‫פולקאם‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך‬‫רלאמענט ָ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫אונגארישער ַ‬‫ַ‬ ‫פורים שנת תר"ל — ווען דער‬ ‫קאנט ַאלס דער "גורן דוד"‪,‬‬ ‫בא ַ‬ ‫באטייליגן‪ ,‬איז ַ‬ ‫ביכולת ּפערזענליך זיך צו ַ‬ ‫דאקסן און מיט ַא מערהייט געשטימט‬ ‫רטא ָ‬ ‫געשטעלט אויף דער זייט פון די ָא ָ‬ ‫נאמען פון זיין שאלות ותשובות ספר‪ .‬רבי אהרן דוד דייטש איז‬ ‫אויפ'ן ָ‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬‫דאקסן די רעכטן דורכצופירן ַא טיילונג פון די ָ‬ ‫רטא ָ‬‫צו שענקן די ָא ָ‬ ‫שטארק‬‫ַ‬ ‫האט‬‫וואס דער חתם סופר ָ‬ ‫געווען ַא תלמיד חביב פון חתם סופר ָ‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬‫און שאַפן אייגענע לעגאַל אַנערקענטע זעלבסט­שטענדיגע ָא ָ‬ ‫זאגן ַאז ווען ער שטעלט‬ ‫מחשיב געווען זיין קדושה‪ .‬דער חתם סופר פלעגט ָ‬ ‫נאטן‬ ‫מא ַ‬ ‫פארגעקומען מיט פיר ָ‬ ‫דאקסישע קהילות איז ָ‬ ‫קהילות‪( .‬די ַאנטשטייאונג פון די ָא ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫ּפראגער‪ַ .‬אזוי פלעגט מען‬ ‫דאווענען איז ער זיך סומך אויפ'ן זכות פון דוד ַ‬ ‫זיך ַ‬ ‫שּפעטער‪ :‬מנחם אב תר"ל)‪.‬‬ ‫געהאט געקומען פון‬ ‫ַ‬ ‫אים רופן אין דער ישיבה אין ּפרעשבורג ווייל ער איז‬ ‫יאר‪:‬‬ ‫ָאבער ערשט די געשעענישן פון ָ‬ ‫יארן שּפעטער קומען קיין ּפרעשבורג‬ ‫ּפראג‪ .‬ווען דער בעל גורן דוד פלעגט ָ‬ ‫ַ‬ ‫פלעגט דער כתב סופר אים מקבל פנים זיין אין בגדי שבת‪.‬‬ ‫רמאט‬‫ש–יא ָ‬ ‫ָ‬ ‫לא‬ ‫בא ָ‬‫געווארן ַאלס רב אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫שנת תרי"א איז ער אויפגענומען‬ ‫וועלכע געפינט זיך נישט ווייט פון ּפעסט‪.‬‬ ‫לאנד אין ‪ 26‬בעצירקן‬ ‫דאס ַ‬ ‫לאגן צעטיילן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫די ָ‬ ‫רבי אהרן דוד דייטש‪ ,‬וועלכער איז געווען ַאן איש קדוש און אפילו ַא פועל‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫געשלאסן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך‬ ‫קאנגרעס ָ‬ ‫וואס דער ָ‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫גלייך ָ‬ ‫טארישע כשרונות און‬ ‫ניזא ָ‬ ‫רגא ַ‬ ‫רמאגט ָא ַ‬ ‫פא ָ‬ ‫האט ווייזט אויס אויך ַ‬ ‫ישועות‪ָ ,‬‬ ‫קאנגרעס‬‫וואס דער ָ‬ ‫רעזאלוציע ָ‬ ‫ָ‬ ‫זיך גענומען צו דער ַארבעט‪ .‬די וויכטיגסטע‬ ‫באשטימט‬ ‫האבן די רבנים ַ‬ ‫פאר עסקנות און כלל ַארבעט‪ .‬אים ָ‬ ‫פעאיגקייטן ַ‬ ‫אונגארן און‬ ‫ַ‬ ‫אונגארן —‬ ‫ַ‬ ‫האט ָאנגענומען איז געווען צו צעטיילן גרויס‬ ‫ָ‬ ‫יאר‬‫רגאניזירן ָאט די אסיפה אין ּפעסט‪ .‬במשך פונעם קומענדיגן ָ‬ ‫צו ָא ַ‬ ‫זיבענבערגן — אין ‪ 26‬בעצירקן‪ 26( ,‬דיסטריקטס)‪ .‬די ‪ 26‬בעצירקן זענען‬ ‫קא ָארדינירט צווישן די‬ ‫האט ָ‬ ‫פארבינדונג און ָ‬ ‫געשטאנען אין ַ‬ ‫ַ‬ ‫איז ער אויך‬ ‫קאנגרעס‪.‬‬ ‫צענטראלן ָ‬ ‫ַ‬ ‫אונטערגעווארפן דעם‬ ‫ָ‬ ‫רהאנדלט‬‫פא ַ‬ ‫באגעגנט און ַ‬ ‫האט זיך אויך ַ‬ ‫פארטרעטער פון ַאלע קהילות‪ .‬ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואלן‪.‬‬ ‫ּפגעהאלטן ווערן ַ‬ ‫ַ‬ ‫קאנגרעס וועלן אויך יעצט ָא‬ ‫פאר'ן ָ‬‫ּפונקט ווי ַ‬ ‫פארשטייער פון דער רעגירונג ביז צום ענדגילטיגן טיילונג‪.‬‬ ‫מיט ָ‬ ‫פארטרעטער פון זיין בעצירק‪,‬‬ ‫פאר ַא ַ‬ ‫יעדער איד וועט מוזן שטימען ַ‬ ‫*‬ ‫פארטרעטן די אידישע קהילות אין ּפעסט‪.‬‬ ‫וועלכער וועט ַ‬ ‫‪21‬‬ ‫|‬ ‫פ' נצבים־וילך | תשפ"ו |‬ ‫ּפראמינענטע גדולי ישראל אונטערגעשריבן אויף דעם קול‬ ‫ָ‬ ‫די פופצן‬ ‫קורא זענען געווען (לויט דעם סדר פון די חתימות)‪:‬‬ ‫הג"ר אברהם שמואל בנימין סופר‪ּ ,‬פרעשבורג (דער כתב סופר)‬ ‫קויבערסדארף‬ ‫ָ‬ ‫הג"ר אברהם שאג‪,‬‬ ‫הג"ר ירמי' לעוו‪ ,‬אוהעל‬ ‫אונגוואר‬ ‫ַ‬ ‫הג"ר מנחם א"ש‪,‬‬ ‫קראלע‬ ‫הג"ר מאיר ּפערלס‪ָ ,‬‬ ‫מאנהיימער‪ ,‬ווערבוי‬ ‫הג"ר חיים צבי ַ‬ ‫הג"ר משה שיק‪ ,‬חוסט (דער מהר"ם שיק)‬ ‫הג"ר שמואל קליין מסעליש (רבי שמעלקא סעלישער)‬ ‫הג"ר אשר אנשיל יונגרייז‪ ,‬טשענגער‬ ‫טאב‬ ‫הג"ר יוחנן שּפיטצער‪ָ ,‬‬ ‫ּפאקש‬ ‫אונגאר‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫הג"ר יואל‬ ‫סאנטוב‬ ‫הג"ר יצחק נתן ליּפשיץ‪ַ ,‬‬ ‫הג"ר מנחם כ"ץ‪ ,‬צעהלים‬ ‫הג"ר יקותיאל יהודה טייטלבוים‪ ,‬סיגעט (דער ייטב לב)‬ ‫יארמוט‬ ‫הג"ר אהרן דוד דייטש‪ָ ,‬‬ ‫באטייליגט‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫פארגעקומען די אסיפה‪ .‬עס ָ‬ ‫ז' אייר שנת תרכ"ט איז ָ‬ ‫האט‬ ‫‪ 230‬רבנים און ‪ 70‬בעלי בתים‪ .‬דער כתב סופר איז געזעסן בראש און ָ‬ ‫ָאנגעפירט מיט דער אסיפה‪.‬‬ ‫דער קול קורא מיט די חתימות פון ‪ 15‬רבנים גדולי ישראל וואס רופן צו‬ ‫דאקסישן אידנטום‬ ‫רטא ָ‬ ‫סטראטעגיע פון ָא ָ‬ ‫ַ‬ ‫די‬ ‫דער אסיפה ז׳ אייר אין פעסט‬ ‫שלאסן צו נעמען‬ ‫בא ָ‬ ‫האבן ביי דער אסיפה אין ּפעסט ַ‬ ‫די גדולי ישראל ָ‬ ‫אונגארישע אידנטום‬ ‫ַ‬ ‫דאס‬ ‫מערערע דרינגענדע שריט‪ .‬ערשטנס‪ :‬אויפקלערן ָ‬ ‫ציפסער‪.‬‬ ‫לעגאל קיינעם נישט מחייב‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫קאנגרעס זענען‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאז די‬ ‫אונגארישע רעגירונגס‬ ‫ַ‬ ‫באדען און אויפקלערן די‬ ‫מאכן דעם ָ‬ ‫כדי רייף צו ַ‬ ‫טארן זיך נישט‬ ‫קאנגרעס און ָ‬ ‫צווייטנס‪ :‬ערליכע אידן ַאנערקענען נישט דעם ָ‬ ‫געוואנדן‬ ‫ָ‬ ‫קאנצעליי זיך‬ ‫האט די ַ‬ ‫מאסן ָ‬ ‫אונגארישע ַ‬ ‫ַ‬ ‫פירער און אויך די‬ ‫וואלן צו די "‪ 26‬בעצירקן"‪.‬‬ ‫באטייליגן אין די ַ‬ ‫ַ‬ ‫"פארגעשריטענע" מערב‬ ‫ָ‬ ‫אויסלאנד‪ ,‬הויּפטזעכליך פון‬ ‫ַ‬ ‫צו רבנים פון‬ ‫אינסטאנצן ַאז‬ ‫ַ‬ ‫געווארן אויפצוקלערן די רעגירונגס‬ ‫ָ‬ ‫שלאסן‬ ‫בא ָ‬ ‫אויך איז ַ‬ ‫פאר דער‬ ‫האבן אויסגעדרוקט שטיצע ַ‬ ‫אייראּפעאישע מדינות‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫ָ‬ ‫קערּפערשאפט‬ ‫ַ‬ ‫פאר דער‬ ‫וואלן ַ‬ ‫קאנגרעס און די ַ‬ ‫רעזאלוציעס פון אידישן ָ‬ ‫ָ‬ ‫די‬ ‫האבן ַאלע איינשטימיג דערקלערט ַאז די‬ ‫דאקסיע‪ .‬זיי ָ‬ ‫רטא ָ‬‫אונגארישער ָא ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארלעצונג פון די רעליגיעזע פרייהייטן‬ ‫לאגן ווילן גרינדן איז ַא ַ‬ ‫נעא ָ‬ ‫וואס די ָ‬ ‫ָ‬ ‫צוואנג‪.‬‬ ‫קאנגרעס זענען רעליגיעזע ַ‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫און פון די איבערצייגונגען פון תורה טרייע אידן‪.‬‬ ‫האבן געשיקט בריוו אויסדריקנדיג‬ ‫וואס ָ‬‫אויסלאנד ָ‬‫ַ‬ ‫צווישן די רבנים פון‬ ‫נאענטע‬ ‫געהאט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫דער געניטער שתדלן רבי יצחק רייך‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫דייטשלאנד‪ַ .‬אזעלכע‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיך געפונען ניין רבנים פון‬ ‫זייער חוות דעת ָ‬ ‫געווארן ַאלס‬ ‫ָ‬ ‫אינסטאנצן‪ ,‬איז אויפגענומען‬ ‫ַ‬ ‫באציאונגען מיט די רעגירונגס‬ ‫ַ‬ ‫ּפראמינענטע רבנים ווי הגאון רבי יעקב עטלינגער דער בעל ערוך לנר‬ ‫ָ‬ ‫דערנאך ַאלס ּפרעזידענט‪ ,‬פון שומרי הדת און‬ ‫ָ‬ ‫דער וויצע ּפרעזידענט‪ ,‬און‬ ‫באמבערגער פון ווירצבערג‪ ,‬רבי שמשון‬ ‫זעליגמאן בער ַ‬ ‫ַ‬ ‫פון ַאלטונא‪ ,‬הרב‬ ‫צוזאמען מיט הגאון הצדיק רבי‬ ‫קאנצעליי אין ּפעסט‪ .‬רבי יצחק רייך‪ַ ,‬‬ ‫פון די ַ‬ ‫פראנקפורט‪ ,‬הרב טיקטין פון ברעסלוי‪ ,‬הרב שטערן פון‬ ‫רפאל הירש פון ַ‬ ‫מאדער זצ"ל דער בעל "אמרי‬ ‫קא ַ‬ ‫ראג‪ ,‬רבי שמואל ָ‬ ‫דא ָ‬ ‫שמואל פרענקל פון ָ‬ ‫נדאן‬ ‫לא ָ‬ ‫שאפענבורג; ווי אויך דער הויּפט רב פון ָ‬ ‫האמבורג‪ ,‬דער רב פון ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫שפר"‪ ,‬וועלכער איז געווען ַא פיקח אויך אין וועלטליכע הוויות העולם‪,‬‬ ‫ווארשע‪.‬‬ ‫הגאון רבי נתן ַאדלער‪ ,‬און הגאון רבי דוב בעריש מייזליש פון ַ‬ ‫לעגאלער מערכה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫יאר ָאנגעפירט מיט דער‬ ‫האבן במשך פון קומענדיגן ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬‫וואס די ָ‬ ‫איזידאר‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫זאר‬ ‫לא ַ‬ ‫פראנקרייך‪ַ ,‬‬ ‫אפילו דער הויּפט רב פון ַ‬ ‫נאלע‬‫ציא ַ‬‫אינטערנא ָ‬‫ַ‬ ‫נגאזשירט עקסּפערטן אין‬ ‫האט ַא ַ‬ ‫רבי יצחק רייך ָ‬ ‫געשטאלט פון‬ ‫ַ‬ ‫אונגארן לויט דעם‬ ‫ַ‬ ‫רגאניזירן די קהילות אין‬ ‫געוואלט ָא ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫ָ‬ ‫רעזאלוציעס פון‬ ‫ָ‬ ‫האבן אויפגעוויזן ַאז די‬ ‫יוריסּפרודענץ (געזעץ)‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫פראנקרייך‪,‬‬ ‫געהאט געגרינדעט אין ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫לעאן ָ‬ ‫ּפא ָ‬ ‫נא ָ‬ ‫וואס ַ‬ ‫נסיסטואר" ָ‬ ‫ַ‬ ‫"קא‬ ‫ָ‬ ‫אונגארישן אידנטום‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאס רעליגיעזע געוויסן פון‬ ‫פארלעצן ָ‬ ‫קאנגרעס ַ‬ ‫ָ‬ ‫אונגארישן‬‫ַ‬ ‫לאגן ביים‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט אויך געשריבן ַאז די החלטות פון די‬ ‫ָ‬ ‫געוואנדן צום קולטוס מיניסטער ָאטוועש‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיך אויך‬ ‫דאקסן ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫די ָא ָ‬ ‫באקריוודען די רעליגיעזע רעכטן פון פרומע אידן‪.‬‬ ‫קאנגרעס ַ‬ ‫ָ‬ ‫טעגאריע פון‬ ‫ָ‬ ‫קא‬‫רעזאלוציעס זענען אין דער ַ‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס‬ ‫מיט דער טענה ַאז די ָ‬ ‫פארעפנטליכט‬ ‫האט שומרי הדת ַ‬ ‫די בריוו פון די אויסלענדישע רבנים ָ‬ ‫האט‬‫פארלעצן זייער פרייהייט פון געוויסן‪ָ .‬אטוועש ָ‬ ‫"געוויסנסצוואנג" און ַ‬ ‫ַ‬ ‫נאמען געגעבן אויף דייטש‬ ‫האבן ַא ָ‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫בראשור ָ‬ ‫ָ‬ ‫אין ַא סּפעציעלן‬ ‫נאך ַאלץ געווען‬ ‫ּפגעווארפן זייער טענה‪ָ .‬אטוועש‪ ,‬וועלכער איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫ָאבער ָא‬ ‫וואס מיינט די מיינונג און חוות דעת פון די רבנים‪.‬‬ ‫גוטאכטען"‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫"ראבינישע‬ ‫ַ‬ ‫רעזאלוציעס‬ ‫ָ‬ ‫האט גע'טענה'ט ַאז די‬ ‫אומוויסענד אין עניינים פון אידישן דת‪ָ ,‬‬ ‫בראשור טיטולירט‬ ‫ָ‬ ‫בייגעלייגט דרוקן מיר דעם שער בלאט פון דעם‬ ‫פארלעצונג פון רעליגיעזער פרייהייט ווען זיי ווערן‬ ‫קענען נישט זיין קיין ַ‬ ‫"‪ "Rabbinshe Gutachten‬מיט די נעמען אויפ'ן שער בלאט פון די רבנים‬ ‫מארקוס הירש און מאיר‬ ‫פולשטענדיג געשטיצט דורך ַאזעלכע "רבנים" ווי ַ‬ ‫| פ' נצבים־וילך | תשפ"ו‬ ‫|‬ ‫‪22‬‬ ‫״ראבינישע גוטאכאטן״‪ ,‬די חוות דעת פון אויסלענדישע רבנים‬ ‫״תקנות״ פון קאנגרעס ‪ -‬פון די טריקס און קאמופלאזשן פון די נעאלאגן‬ ‫שטיצענדיג די ארטאדאקסיע קעגן די רעזאלוציעס פון קאנגרעס‬ ‫האבן געשריבן די בריוו‪.‬‬‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫אונגארן וזיבענבערגן"‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫קהלות היהודים היושבים בארץ‬ ‫מיניסטארן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫געווארן צו ַאלע רעגירונגס‬ ‫ָ‬ ‫בראשור איז געשיקט‬ ‫ָ‬ ‫דער‬ ‫קלאמירט דער‬ ‫ּפרא ַ‬‫געווארן אויף לשון הקודש‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫די "תקנות" זענען "נעתק"‬ ‫רלאמענט מיטגלידער‪ ,‬צום קעניגליכן הויף אין וויען און צו‬ ‫ּפא ַ‬ ‫צו ַאלע ַ‬ ‫בלאט‪ ,‬דורך שמעון בכרך‪.‬‬ ‫שער ַ‬ ‫אונגארן‪ .‬דער "רבני'שער חוות דעת" איז אויך‬ ‫ַ‬ ‫ַאלע רבנים און קהלות אין‬ ‫דאס געווען דער שמעון בכרך?‬ ‫ווער איז ָ‬ ‫רגאן פון‬ ‫זשידא"‪ָ ,‬א ַ‬ ‫ָ‬ ‫דיאר‬ ‫"מא ָ‬ ‫פארזעצונג אין ָ‬ ‫געווארן אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארעפנטליכט‬ ‫ַ‬ ‫באוויטש ז"ל אין זיין "זכור ימות‬ ‫קא ָ‬‫יא ָ‬ ‫דערציילט הרה"ח ר' בן ציון ַ‬ ‫יאר ‪ ,'869‬זייטן ‪.317 ,314–309 ,306–301‬‬‫שומרי הדת‪ָ ,‬‬ ‫באזוכט אין ַא‬ ‫האט אין שנת תשמ"ה ַ‬ ‫עולם" (חלק א'‪ ,‬דף רפח)‪ַ ,‬אז ווען ער ָ‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬ ‫באגעגנט ַאן ָאנגעשטעלטן ָ‬ ‫דארט ַ‬ ‫האט ער ָ‬ ‫ביבליאטעק אין ּפעסט ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאטע'ס זיידע איז געווען ַא זון פון שמעון בכרך‪ .‬ר' בן‬ ‫געזאגט ַאז זיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫אים‬ ‫האט זיך‬ ‫פארשער פון טיילונג‪ָ ,‬‬ ‫באוויטש‪ ,‬מסתמא דער גרעסטער ָ‬ ‫קא ָ‬‫יא ָ‬ ‫ציון ַ‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬ ‫לסיפיקאציעס פון די ָ‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫מופלאזש און ַ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫ַ‬ ‫לאגן‬‫נעא ָ‬ ‫וואס די ָ‬ ‫בלאט פון דעם קונטרס ָ‬ ‫דערמאנט‪ַ ,‬אז אויפ'ן שער ַ‬ ‫ַ‬ ‫גלייך‬ ‫נאכ'ן‬ ‫לאגן אויך יעצט‪ָ ,‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫קאנגרעס ָ‬ ‫וואלן צום ָ‬‫פאר די ַ‬‫ּפונקט ווי ַ‬ ‫קאנגרעס איז געדרוקט‬ ‫געהאט ַארויסגעגעבן מיט די "תקנות" פון ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬‫ָ‬ ‫לסיפיקאציעס‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫מופלאזש און ַ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫באנוצט מיט ַ‬ ‫קאנגרעס‪ ,‬זיך ַ‬ ‫שלוס פון ָ‬ ‫האט אים ר'‬ ‫נאמען "שמעון בכרך" ַאלס דער מעתיק צו לשון קודש‪ָ .‬‬ ‫דער ָ‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬‫צאל פון פילע הונדערטער טויזנטער ָא ָ‬ ‫צוליב דער גרויסער ָ‬ ‫בן ציון געפרעגט צי ער ווייסט עּפעס פרטים וועגן זיין זיידן שמעון בכרך?‬ ‫קאנגרעס‬ ‫נאכ'ן ָ‬ ‫אונגארן‪ ,‬זענען זיי אויפגעקומען מיט ַאן המצאה‪ָ :‬‬ ‫ַ‬ ‫אידן אין‬ ‫געזאגט ַאז זיין זיידע שמעון בכרך איז געווען‬ ‫ָ‬ ‫האט דער ָאנגעשטעלטער‬ ‫ָ‬ ‫נאר אין‬‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫נאמען פון די ָ‬ ‫לאגן מער נישט גערעדט אין ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאגן אין‬ ‫נעא ָ‬ ‫קאמיטע פון די ערשטע ָ‬ ‫ראנגיקער מיטגליד אין דער ָ‬ ‫ַא הויך ַ‬ ‫שאפן דעם‬ ‫גאר געּפרואווט ַ‬ ‫זא ַ‬‫האבן ָ‬ ‫אונגארישע קהילות"‪ .‬זיי ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאמען פון "די‬ ‫ָ‬ ‫פעסאר אין‬‫ָ‬ ‫ּפרא‬ ‫ּפעסט‪ ,‬און ַאז איינער פון זיינע זין איז געווען ַא פירנדער ָ‬ ‫דאקסן‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫נאמען פון די ָא ָ‬ ‫גאר אין ָ‬ ‫איינדרוק כאילו זיי רעדן ָ‬ ‫סעמינאר אין ּפעסט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ראבינער‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע אידן‪ ,‬און אפילו‬ ‫רטא ָ‬‫צום ביישּפיל‪ :‬כדי צו ַאּפעלירן צו ָא ָ‬ ‫האבן ערליכע אידן אין יענעם דור‬ ‫ווארשיינליך ָ‬ ‫שרייבט ר' בן ציון‪ַ ,‬אז ַ‬ ‫פארעפנטליכט די‬ ‫האבן זיי ַ‬ ‫צו אידן תלמידי חכמים און יראים ושלימים‪ָ ,‬‬ ‫טאקע נישט‬ ‫האט דער קונטרס ַ‬ ‫געוואוסט ווער דער שמעון בכרך איז‪ָ .‬‬ ‫קאנגרעס אין ַא קונטרס געשריבן אויף לשון קודש‪ .‬די‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫געהאט קיין שום השפעה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיי ָאנגערופן נישט מער און נישט ווייניגער ווי "תקנות"‬ ‫רעזאלוציעס ָ‬ ‫ָ‬ ‫"קאנגרעס"‬ ‫— "תקנות הנעשות משלוחי הקהלות‪ ,‬באסיפת הועד הגדול ָ‬ ‫[פארזעצונג קומט אי"ה]‬ ‫ָ‬ ‫בודאּפעסט‪ ,‬ביום י"ד‬ ‫ַ‬ ‫אשר התאסף מטעם המלך ושריו בעיר המלוכה‬ ‫לחדש דעצעמבער‪ ,‬א' דראש חדש טבת תרכ"ט‪ ,‬ליסד ולסדר הנהגת‬ ‫‪23‬‬ ‫|‬ ‫פ' נצבים־וילך | תשפ"ו |‬