דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — ניצבים וילך (2026-08-31)

דעם רבינ'ס נצבים וילך ר"ה תשפ"ו
בס"ד
ליכט
גליון 298
דער
ריינער קוואל
על ֶ ּבעַ .א ַס ְ ייטן זִ ְ
יך עכ ִטיגֶ ע ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ִאינְ גְ לִ ,מיר ְ ּג ֵר ְ
ייע ֶרע ֶל ְ
ַט ֶ
אך ָמאל עראל ִדי זֶ ְ
יב ָ
ואלד קו ְּקט אוֹ יס ִא ֶ ּ
וַ ְ
קו ְּקט אוֹ יס ַאז ֶעס לוֹ ינְ ט צ ּו גֵ יין צ ּו ֵאיין ּ ְפ ַלאץ, עדעֹאש ַה ׁ ָשנָ ה .יֶ ֶ
ייליגֶ ע ֶטעג פוּן ר ׁיסע ֵה ִ צ ּו ִדי גְ רוֹ ֶ
ִאינְ גְ ל גְ ֵרייט זִ ְ
יך ׁשוֹ ין פוּן ָאנְ ֵהייבּ ח ֶֹד ׁש ֱאלוּלִ ,מיר
ארט ְמסו ָּּכנְ ִ'דיגֶ ע ִחיוּת.
עפט ֶמען ָד ְ
עטער ְט ֶר ְ
ׁ ְש ּ ֶפ ֶ
אכן
יך צוּזַ אם ִמ ְצווֹ תַ ,מ ֲעשִׂ ים טוֹ ִביםִ ,מיר ַמ ְ עמען זִ ְ
נֶ ֶ
ערע ׁ ְש ִבילֶ ,קען
ֶא ְפ ׁ ָשר וֶ ועט ֶמען גֵ יין ִאין ַאן ַאנְ ֶד ֶ
עדן צוּם ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם, ַא ַס ְ
אך ִה ְתבּ וֹ ְדדוּתִ ,מיר ֶר ְ
ארט ְמסו ָּּכנְ ִ'דיגֶ ע ֶמענְ ְט ׁ ְשן .אוּן וָ ואס וֶ ועט זַ יין ָד ְ
ואלד?
ערגֵ יין ִדי וַ ְ
יב ְ ויאזוֹ י וֶ ועל ִא ְ
יך ַא ִר ֶ ּ ֶמען טוּן? וִ ַ יסן
יבערְּ ,כ ֵדי צ ּו קו ֶּמען ֵריין צוּם גְ רוֹ ְ
ֶמען ֶ ּבעט ִאים ִא ֶ ּ
יסע
ערגֵ יין נָ אר ִמיט ַא גְ רוֹ ֶ
יב ְ
ואלד ֶקען ֶמען ַא ִר ֶ ּ
ִדי וַ ְ ייליגְ ן ָטאג.
ֵה ִ
יסע ֻמ ְמ ֶחה.
גְ רוֹ ֶ וילן ַא ֶלע ַמ ְמ ִל ְ
יך זַ יין ֶדעם ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ִמיר וִ ְ
ערנְ ט אוּנְ ז אוֹ יסַ ,אז ְּכ ֵדי צ ּו
ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ֶל ְ
ֶדער ֵה ִ עמען "ה ּ ֶמ ֶל ְך" ,אוּן ִמיר נֶ ֶ
ייען ַ
אסנֵ ייִ .מיר ׁ ְש ַר ֶ
פוּן ָד ְ
אלגְ ן ֶדעם
ייען ָפ ְ
ֹאש ַה ׁ ָשנָ הַ ,אז אוּנְ ז גֵ ֶ זִ ְ
יך אוּנְ ֶטער ר ׁ
עבן ַא גַ אנְ ֶצע יָ אר
יח זַ ייןְּ ,כ ֵדי צ ּו ְּת ׁשו ָּבה טוּןֶ ,ל ְ ּ
ַמ ְצ ִל ַ
ייליגֶ ער
יכער ֵה ִ
יט'ן ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ,צ ּו זַ יין ַאן ֶע ְר ִל ֶ
ִמ ְ וייטער
אכ ַא ָמאל .פוּן ַהיינְ ט אוּן וַ ֶ
ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם נָ ְ
ארף ֶמען גוּט גוּט ֶקענֶ ען ִדי וֶ ועגְ ןֶ .דער ֶר ִ ּבי
ִאינְ גְ לַ ,ד ְ עדענְ ֶקען ַאז ֶדער ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ִאיז
ייען ִמיר גֶ ֶ
גֵ ֶ
'איזארף זַ יין ַא ָ ּב ִקיֶ ,קענֶ ען ִדי וֶ ועג ,וַ וייל ְס ִ
זָ אגְ ט ְמ ַ'ד ְ עמאל .נָ אר ֶער ִאיז ֶדער ַ ּב ַעל
עראל ָדאַ ,א ֶל ָ
יב ָ
ִא ֶ ּ
ערנֶ ען אוּן
יך ָהאבּ ֵח ׁ ֶשק צ ּו ֶל ְ אך ֶטעג וָ ואס ִא ְ ָדא ַא ַס ְ ַה ַ ּביִ ת ,אוּן נָ אר ֶער טוּט ַא ֶלעס ,אוּן ֶער זֶ עט ַא ֶלעס.
אלגְ ן
אכן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת אוּן ָפ ְ
צ ּו ַדאוֶ וענֶ ען אוּן צ ּו ַמ ְ אלגְ ן אוּן
וייטער ָפ ְ
ייען פוּן ַהיינְ ט אוּן וַ ֶ אוּן ִמיר גֵ ֶ
'איז ָדא ֶטעג וָ ואס ִא ְ
יך ָהאבּ אמעְ .ס ִאטע ִמיט ַמ ֶ ַט ֶ עדענְ ֶקען ַאז ֶער ִאיז ֶדער ֶמ ֶל ְך.
גֶ ֶ
יך ָהאבּ ׁשוֹ ין 'איז ָדא ֶטעג וָ ואס ִא ְ ישט ֵח ׁ ֶשקְ .ס ִ נִ ׁ ְ 'איז ַאזַ א
ייער ׁ ְשוֶ וער .וַ וייל ְס ִ
ייער זֵ ֶ
'איז זֵ ֶ
ָא ֶ ּבער ְס ִ
אךִ ,א ְ
יך ִ ּבין ׁשוֹ ין נִ ְכ ׁ ָשל ישט ַא גו ֶּטע זַ ְ
גֶ עטוּן ֶע ּ ֶפעס נִ ׁ ְ עסט ֶמען פוּן
ארגֶ ְ
יפיל ָמאל ַפ ְ
ַלאנְ גֶ ע יָ אר ,אוּן ַאזוֹ ִ
ישט יך ִ ּבין גֶ עוֶ וען ִאין ַּכ ַעסִ ,א ְ
יך ָהאבּ נִ ׁ ְ וארןִ ,א ְ
גֶ עוָ ְ ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט
ֶדעם .נוּ ,וָ ואס וֶ ועט זַ יין? ֶדער ֵה ִ
אכט ַא עמ ְ
ישט גֶ ַ ערנְ ט גֶ ענוּג גוּטִ ,א ְ
יך ָהאבּ נִ ׁ ְ על ְ
גֶ ֶ אוּנְ זְּ ,ת ׁשו ָּבה ִאיז ַא וֶ ועגְּ .ת ׁשו ָּבה ִאיז ַא ַלאנְ גֶ ע
ישט ארף צ ּו זַ ייןִ ,א ְ
יך ִ ּבין נִ ׁ ְ ְ ּב ָר ָכה ְ ּב ַּכוָ ונָ ה ַאזוֹ י וִ וי ְס ַ'ד ְ וייסן ׁשוֹ ין ַאז וֶ וען ְמ' ֵ ּגייט ַארוֹ יס
ַלאנְ גֶ ע וֶ ועגִ .מיר וֵ ְ
יך טוּן ֶדעם ָטאג? יך ַהיינְ ט .וָ ואס וֶ ועל ִא ְ ייל ְ
ַאזוֹ י ְפ ֵר ִ וייטע
ארט ַא וַ ֶ
'פ ְ
אצ ְירן ,צ ּו ְמ ָ
אוֹ יף ַא ַלאנְ גֶ ע וֶ ועגְ ׁ ,ש ּ ַפ ִ
עדער
עדער ִאיד ,יֶ ֶ
ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט ַאז יֶ ֶ
ֶדער ֵה ִ ארף ֶמען גוּט
ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ןַ ,ד ְ
ארט צוּם ֵה ִ
'פ ְ
ּ ְפ ַלאץְ ,מ ָ
עדן ָטאג ֶקען אוּן מוּז ִדינֶ ען ֶדעם ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל
ִאינְ גְ ל ,יֶ ְ יסגֵ יין ַא ֵליין אוֹ יף
ישט ַארוֹ ְ
'קען נִ ׁ ְ
ֶקענֶ ען ִדי וֶ ועגְ ןְ .מ ֶ
ארף נָ אר גוּט ֶקענֶ ען ִדי וֶ ועגּ .פוּנְ ְקט
עוֹ ָלםֶ .ער ַד ְ ואלדֶ ,קען ֶמען
ַא וֶ ועגַ .אז ַא ֶמענְ ְט ׁש וִ ויל גֵ יין ִאין וַ ְ
וֶ ועגְ ן ֶדעםַ ,א ׁ ְש ֵרינ ּו ַא ׁ ְש ֵרינ ּו ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ִאינְ גְ ֶלעך, יסגֵ יין ַא ֵלייןָ ,אן ַא ֻמ ְמ ֶחה וָ ואס ֶקען גוּט
ישט ַארוֹ ְ
נִ ׁ ְ
ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי,
יסער ֵה ִ
וייסן פוּן ַאזַ א גְ רוֹ ֶ
וָ ואס אוּנְ ז וֵ ְ ייער גְ ִרינְ ג ְ ּב ָלאנְ ְדזְ ׁ ֶשעןִ .די
'קען זֵ ֶ
ִדי וֶ ועגְ ן ,וַ וייל ְמ ֶ
נתנדב לעילוי נשמת ר' משה יוסף ז"ל בן ר' ירוחם שמחה לייב ,לזכות שנזכה בקרוב להוציא לאור ספרו הק' פניני נצח ,שו"ת על ליקוטי מוהר"ן
עדער עדן ָטאג ,יֶ ֶ
יט'ן ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם .יֶ ְ
ִמינוּט ִמ ְ ֹאש ַה ׁ ָשנָ הְּ ,כ ֵדי אוּנְ ז
ארן צ ּו ִאים אוֹ יף ר ׁ
אוּן אוּנְ ז ָפ ְ
אטעִ ,א ְ
יך וִ ויל "ט ֶ עדן ָטאג גֵ יי ִא ְ
יך זָ אגְ ןַ , יוּנְ גְ ל ,יֶ ְ אבן ַא גו ֶּטער וֶ ועג-וַ וייזֶ ערַ ,א ֻמ ְמ ֶחה וָ ואס
אלן ָה ְ ּ
זָ ְ
זַ יין גוּטִ .רבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלםִ ,א ְ
יך וִ ויל זַ יין גוּטָ ".דאס ויאזוֹ י ִאיז ֶמען ַא גַ אנְ ץ יָ אר
ערנְ ט אוּנְ ז ִדי וֶ ועג וִ ַ
ֶל ְ
ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה
ֵמיינְ ט ְּת ׁשו ָּבה .וֶ וען ְס'וֶ ועט ָאנְ קו ֶּמען ר ׁ יט'ן ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם.
ִמ ְ
ערצוּגֵ יין יב ְ ייע ַ ּביים ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלםַ ,א ִר ֶ ּאוּנְ זֶ ער ַר ֶ ערנֶ ען אוּן ַדאוֶ וענֶ ען ִמיט יִ ְר ַאת
ַא גַ אנְ ֶצע יָ אר ֶל ְ
יך זָ אגְ ן'ִ ,רבּ וֹ נוֹ ִדי גְ ֶרענִ יץ צוּם קו ֶּמענְ ִדיגְ ן יָ אר ,גֵ יי ִא ְ
ערן,
אלגְ ן ִדי ֶע ְל ֶט ְ
אכן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת אוּן ָפ ְ
ׁ ָש ַמיִ ם ,אוּן ַמ ְ
עדן ִמיט עדן ָטאג ֶר ְ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ,פוּן ַהיינְ ט וֶ ועל ִא ְ
יך יֶ ְ יסע ֻמ ְמ ֶחהַ ,א ַצ ִ ּדיקַ ,א
אבן ַא גְ רוֹ ֶ
ארף ֶמען ָה ְ ּ
ַד ְ
אטעִ ,א ְ
יך וִ ויל ִדיר ֵאיין ִמינוּט ,אוּן ִא ְ
יך גֵ יי זָ אגְ ןַ ,ט ֶ ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ,וָ ואס אוֹ יבּ אוּנְ ז
יסער ֵה ִ
יסער גְ רוֹ ֶ
גְ רוֹ ֶ
זַ יין גוּטִ "'.מיט ִדי וֶ ועג וֶ ועל ִא ְ
יך ַא גַ אנְ ֶצע יָ אר אלגְ ן וָ ואס ֶדער
ערנֶ ען זַ יינֶ ע ְס ָפ ִרים ,אוּן ָפ ְ
ועלן ֶל ְ
וֶ ְ
עבן ִמיט ְּת ׁשו ָּבה.
ֶל ְ ּ אכן
עדן ָטאגֶ ,מען וֶ ועט ַמ ְ
ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט יֶ ְ
ֵה ִ
ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט ַאז ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת ִאיז ַא זַ ְ
אך ֶדער ֵה ִ ערע ֶר ִ ּבי'ס
ערן וָ ואס אוּנְ זֶ ֶ
ערנֶ עןֶ ,ה ְ
ִה ְתבּ וֹ ְדדוּתֶ ,ל ְ
עדן ָטאג צוּם ִרבּ וֹ נוֹ
ערן יֶ ְ
ערנֶ ענְ ֶט ְ
וָ ואס וֶ ועט אוּנְ ז ֶד ְ ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט
ערנֶ ען אוּנְ ז אוֹ יס ,וָ ואס ֶדער ֵה ִ
ֶל ְ
ערצוּגֵ יין ִדי
יב ְ
ׁ ֶשל עוֹ ָלם ,אוּן ָדאס ִאיז ִדי ֵע ָצה ַא ִר ֶ ּ עבן ִמיט
ועלן ִמיר ַא גַ אנְ ץ יָ אר ֶל ְ ּ
עדן ָטאג ,וֶ ְ
צ ּו אוּנְ ז יֶ ְ
ועלט.
וֶ ְ יכע ִקינְ ֶדער.
ְּת ׁשו ָּבהַ ,א גַ אנְ ץ יָ אר זַ יין ֶע ְר ִל ֶ
יסט זוֹ ֶכה
ייע ֶרער ִאינְ גְ ל ,וָ ואס ד ּו ִ ּב ְ
אוּן ַפאר ִדירַ ,ט ֶ אך פוּן אבן ׁשוֹ ין ַא ַס ְ ייע ֶרע ִקינְ ֶדערֶ .א ְפ ׁ ָשר ָה ְ ּ
ַט ֶ
ארן ָדאס
ישט ָפ ְ
צ ּו טוּן ָרצוֹ ן ַה ׁ ֵשם אוּן ד ּו ֶקענְ ְסט נִ ׁ ְ ייליגְ ן ִצ ּיוּן .צ ּו
ארן צוּם ֵה ִ ַא ְ
ייך זוֹ ֶכה גֶ עוֶ וען צ ּו ָפ ְ
ויסן ַאז ֶדער
אר ְפ ְסט ּו וִ ְ
ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ןַ ,ד ְ
יָ אר צוּם ֵה ִ עצ ֶטע ּ ָפאר יָ אר,
ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן ִדי ֶל ְ
ארן צוּם ֵה ִ
ָפ ְ
ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה ִאיז
עראל .אוּן ר ׁ יב ִָרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ִאיז ִא ֶ ּ ערגֵ יין ִדי גְ ֶרענִ יץּ ַ .ביים גְ ֶרענִ יץ
יב ְ
ארף ֶמען ַא ִר ֶ ּ
ַד ְ
'איז ִאיז ֶמען ִאיז ְמ ֻק ּׁ ָשר
עדע ּ ְפ ַלאץ ווא ּו ְמ ִ אוֹ ְ
יך ִאין יֶ ֶ יטא ,אוּן
עמען ִדי ֶרענְ ְצל פוּן אוֹ ָ
יסנֶ ֶ
ארף ֶמען ַארוֹ ְ
ַד ְ
ייליגְ ן ִקבּ וּץ .אוּן ַא ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער יוּנְ גְ ל וָ ואס וִ ויל
צוּם ֵה ִ ִדי ׁשוֹ ְמ ִרים קו ְּקן גוּט גוּט ִאין ִדי ֶרענְ ְצל" ,וָ ואס
יך ַאזייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן ,אוּן ֶער ְפ ֵרייד זִ ְ זַ יין ְמ ֻק ּׁ ָשר צוּם ֵה ִ אסטוּ".
אמיר זֶ ען וָ ואס ָה ְ
עב ֶרענְ גְ ט? ָל ִ
יטגֶ ְ ּ
אסט ּו ִמ ְ
ָה ְ
ארןַ ,אז זַ יינֶ ע ֲח ֵב ִרים וָ ואס זֶ ענֶ ען
עפ ְ
אטע ִאיז גֶ ָ
זַ יין ַט ֶ ָדאס ִאיז ַא ְק ֵליינֶ ע ָמ ׁ ָשל וָ ואס ֶעס גֵ ייט זַ יין ִמיט
על ְפט ִאין ׁ ְשטוּבּ ,אוּן ֶער ַדאוְ ונְ ט
ארן ,אוּן ֶער ֶה ְ עפ ְ
גֶ ָ ערגֵ יין ַ ּביים
יב ְ
עדער ִאיד גֵ ייט ַא ִר ֶ ֹּאש ַה ׁ ָשנָ ה .יֶ ֶ
אוּנְ ז ר ׁ
אטןִ ,איז ֶער ֶע ְר ִל ְ
יך ֲא ִפיל ּו ֶער ִאיז ַא ֵליין ָאן זַ יין ַט ְ יפן
יצן אוֹ ְ ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ֶ -דער ֶמ ֶל ְך ָהעוֹ ָלם גֵ ייט זִ ְ
ַמ ּ ָמ ׁש ַאזוֹ י וִ וי ֶער ִאיז גֶ עוֶ וען ַ ּביים ִצ ּיוּן פוּן ֵה ִ
ייליגְ ן עדן ִאיד" ,וָ ואס
ִּכ ֵּסא ַה ּ ִמ ׁ ְש ּ ָפט אוּן ַא ַריינְ קו ְּקן ַ ּביי יֶ ְ
יפ ִפ ְירן יך אוּן זִ ְ
יך אוֹ ְ ייל ְ ועסט זַ יין ְפ ֵר ִ
ֶר ִ ּבי'ןַ .אז ד ּו וֶ ְ אסט ּו ִאין ַדיין
ארץ? וָ ואס ָה ְ
אסט ּו ִאין ַדיין ַה ְ
ָה ְ
ייליגֶ ע ֶטעג פוּן
יסנו ְּצן ִדי ֵה ִ
ִמיט יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם ,אוּן אוֹ ְ ויפיל ּתוֹ ָרה
ויל ְסטוּ? וִ ִ
אכ ְסטוּ? וָ ואס וִ ְ מ ַֹח? וָ ואס ְט ַר ְ
יסט
עכנְ ט ַמ ּ ָמ ׁש ַאז ד ּו ִ ּב ְ
ער ְ
וערט גֶ ֶ
ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה .וֶ ְר ׁ ויפיל יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם? וָ ואס טוּט זִ ְ
יך ִאין ַדיין אסטוּ? וִ ִ
ָה ְ
אך ַא ַס ְ
אך ְּת ִפלּ וֹ ת, ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן ,אוּן ִמיט ַא ַס ְ
ַ ּביים ֵה ִ ויפיל ִדיבּ ו ִּרים פוּן ֱאמוּנָ ה ,פוּן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת
מוֹ יל? וִ ִ
ועסט ּו אוֹ ְ
יך ערע יָ אר וֶ ְ
ְ ּב ֶעזְ ַרת ַה ׁ ֵשם ֶא ְפ ׁ ָשר ִדי ַאנְ ֶד ֶ אסט ּו ִאין ַדיין מוֹ יל?"
ָה ְ
עצט ִאיז ִדי
זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו זַ יין ַ ּביים ֶר ִ ּבי'ןָ .א ֶ ּבער יֶ ְ אר'ן ִרבּ וֹ נוֹ
ישט גֶ ענוּגַ ,פ ְ ילה ָהאבּ ִא ְ
יך נִ ׁ ְ אוּן אוֹ יבּ ָח ִל ָ
ארן ,אוּן
עפ ְ
ייען ִמיט ֶדער וָ ואס ִאיז גֶ ָ יך ְפ ֵר ֲֶעבוֹ ָדה זִ ְ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ֶקען ִא ְ
אטע ,פוּן ַהיינְ ט אוּן "ט ֶ
יך זָ אגְ ןַ ,
ייל ְ
יך ִאין ׁ ְשטוּבּ , אכן ְפ ֵר ִ על ְפן ַא ַס ְ
אך ִאין ׁ ְשטוּבּ ַ ,מ ְ ֶה ְ וייטער גֵ יי ִא ְ
וייסט עדן ָטאג זַ יין גוּט ".ד ּו וֵ ְ
יך יֶ ְ וַ ֶ
ימה טוֹ ָבה אוּן ַא גוּט יבה וַ ֲח ִת ָ
ְס'זָ אל זַ יין ַא ְּכ ִת ָ ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי
אלגְ ן וָ ואס ֶדער ֵה ִ וִ וי ַאזוֹ י? ִא ְ
יך גֵ יי ָפ ְ
ער ֶל ְ
עך. עכ ִטיגֶ ע ִקינְ ֶד ְ
עבענְ ְט ׁ ְשט יָ אר ַפאר ַא ֶלע ֶל ְ
גֶ ֶ ּ ִמיט ֶר ִ ּבי נָ ָתן זָ אגְ ן אוּנְ זֶ .ר ִ ּבי נָ ָתן זָ אגְ ט אוּנְ ז אוֹ יס
2 עדן ָטאג ֲא ִפיל ּו ֵאיין
עדן יֶ ְ
ַאז ְּת ׁשו ָּבה ֵמיינְ ט ֶר ְ
עֹולה ַעל ַהּכֹלִ ,ווי ֶדער
ָ ָוואס ָדאס ִאיז ָדאְך מיין
מעשה'לע
ֶר ִּבי זָ אגְ ט.
ער ְש ְׁטןָ ",האט ִאים ֶדער
אֹויּב ְ
ֶ "ּבעט ֶדעם
ֶ
יׁשט
ע'ע ָצה'טֶ .מער פּון ֶדעם ָהאט ֶער נִ ְ
אטע גֶ ֵ
ַט ֶ
ארּואיגְ ן .צּו זָ אגְ ן
ִ עוואּוסט ִמיט ָוואס ִאים צּו ַּב
ְ גֶ וידער ִמיט זַ יין ְּת ִה ִּלים',
עלע ִאיז ׁשֹוין ִו ֶ
ֶ'חעזְ ֶק ֶ
ויכ ִטיג ָא ֶדער ַאז ֶער
יׁשט ִו ְ
ַאז ְס ִ'איז ַחס ְו ָׁשלֹום נִ ְ עצ ְטנְ ס זֶ עט ֶמען
ער ְקטֶ .ל ְ
אמ ְ
אטע ַּב ֶ
ָהאט ֶדער ַט ֶ
עווען.
יכ ִטיג גֶ ֶ
יׁשט ִר ְ
ואלט נִ ְ
ִאיז נָ אְך צּו ְק ֵלייןָ ,ו ְ יטן ְּת ִה ִּלים ָא ֶדער ִּתיקּון ַה ְּכ ָל ִלי.
ִאים ַא ַסאְך ִמ ְ
ארן ָא ֶּבער ָדאס ִאיז נָ אר
אר ְפ ְסטּו ָפ ְ
יכער ַד ְ
"זִ ֶ מּור ְמ ֶלען
ְ יׁשט אֹויף צּו
ערן נִ ְ
יּפן ֶה ְ
זַ יינֶ ע ִל ְ
ער ְש ְׁטןָ ",האט ֶער ִאים
אֹויּב ְ
ֶ ִאין ִדי ֶהענְ ט פּון ְּת ִפּלֹות אֹויף ְּת ִפּלֹותֶ .וועט ִאיר ְפ ֶרעגְ ן,
אל ְטן ִאין ֵאיין זָ אגְ ן.
עה ְ
ֵֶג ַ יׁשט ֶע ֶּפעס
אפן? נִ ְ
אט ָר ְ
ועל ֶכע ָצ ָרה ָהאט ִאים ַּב ְ
ֶו ְ
יטן גַ אנְ ְצן
ענּומען ִדי זַ אְך ִמ ְ
ֶ עלע ָהאט ָאנְ גֶ
ֶחעזְ ֶק ֶ ַּבאזּונְ ֶדערָּ .ברּוְך ַה ֵׁשםֶ ,ער ִאיז גֶ עזּונְ ט אּון
ערט
עה ְ
אֹויפגֶ ֶ
ְ יׁשט
ֶע ְרנְ ְס ְט ַקייטֶ .ער ָהאט נִ ְ קּומט
ארק ִמיט ַא ֶלע גְ ִל ֶידערֶ ,ער גֵ ייט אּון ְ
ְׁש ַט ְ
יפן ַאז ֶער זָ אל
אר ְצן ִט ְ
צּו ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין פּון ַה ְ יכער ִקינְ ד,
יט ִל ֶ
דּור ְכ ְׁשנִ ְ
עדער ְ
ִאין ֵח ֶדר ִווי יֶ ֶ
ארן צּום ֶר ִּבי'ן .זַ יינֶ ע ְּת ִפּלֹות זֶ ענֶ ען
ֶקענֶ ען ָפ ְ ארץ ָהאט ֶער ַא נָ אגְ נְ ֶדע
ָא ֶּבער ִטיף ִאין זַ יין ַה ְ
אּבן
ערן ָה ְ
עווען ַמ ָּמׁש ַא ִחידּוׁש ָוואס ִדי ֶע ְל ֶט ְ
גֶ ֶ אר ְׁש ֵטיין.
עפיל ָוואס נָ אר ַא ְּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ֶקען ַפ ְ
גֶ ִ
ערט.
אוואּונְ ֶד ְ
ַּב ְ ייסט ֶעס ַאז ֶער ֶוועט
ָדאס יָ אר רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה ֵה ְ
ערטִ .די
ערנֶ ענְ ֶט ְ
רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה ָהאט זִ יְך ׁשֹוין ֶד ְ אּומאןֶ .ער ָהאט
ַ ארן צּום ֶר ִּבי'ן ַקיין
יׁשט ָפ ְ
נִ ְ
אּומאן .וואּו ֶמען גֵ ייט
עקט ׁשֹוין פּון ַ
לּופט ְׁש ֶמ ְ
ְ ארן ֵאיינְ ָמאל ,אֹויְך
ייע צּו ָפ ְ
עהאט זַ יין ַר ֶ
ׁשֹוין גֶ ַ
עטס,
יק ְ
עדן פּון ִט ֶ
ערט ֶמען ֶר ְ
אּון ְׁש ֵטייט ֶה ְ עהאט זַ יין
רּודער ָהאט ׁשֹוין גֶ ַ
ערע ְּב ֶ
זַ יין יּונְ גֶ ֶ
ְּפ ֶלענֶ ער... ַרייזֶ ע ַא ְכ ַסנְ יָ ה'ס, ערס,
ְפ ִליגֶ ְ אטע
ייע ַא יָ אר ֶדערֹויףַ ,א ִצינְ ד ָהאט ֶדער ַט ֶ
ַר ֶ
ייסע
ערט ִווי אֹויף ֵה ֶ
אכט אּון ִר ֶיד ְ
ַא ֶלעס ָק ְ יכ ֵקייט צּו
יׁשט ִדי ֶמעגְ ִל ְ
אל ְדן ַאז ֶער ָהאט נִ ְ
עמ ְ
גֶ ָ
עלע ְׁש ֵטייט ִאין זַ ייט ִווי ַאן
קֹוילן ֶווען ֶחעזְ ֶק ֶ
ְ עטס אּון ִווי ֶעס ַׁשיינְ ט ֶוועט
יק ְ
אלן ַפאר ִט ֶ
אצ ְ
ַּב ָ
יׁשט
יל ֶטערָ .א ֶּבער ָדאס ָהאט ִאים נִ ְ
עׁש ִּפ ְ
אֹויסגֶ ְ
ְ עמען ִדי ִאינְ גְ ֶלעך.
יׁשט נֶ ֶ
ֶער נִ ְ
וידער אּון
וערןִ .ו ֶ
עווען צּו ִמּיֵ אּוׁש ֶו ְ
ּגֹורם גֶ ֶ
ֵ ואלט ַמ ְׁש ִלים זַ יין.
עו ְיׁשט גֶ ָ
עלע ָהאט נִ ְ
ֶחעזְ ֶק ֶ
אווענְ ט
עד ְ
עטן אּון גֶ ַ
עּב ְ
וידער ָהאט ֶער זִ יְך גֶ ֶ
ִו ֶ יטעִ ,איְך ֶּבעט ִדיְךְ .כ ֶ'וועל זַ יין ַא
אטיִּ ,ב ֶ
"ט ִ
ַ
ער ְש ְׁטן.
אֹויּב ְ
ֶ צּום ייסיג ,זִ יְך
ערנֶ ען ְפ ַל ִ
אלגְ ןֶ ,ל ְ
גּוט ִקינְ דַ ,א ֶלעס ָפ ְ
* רּומ ְק ִריגְ ןְּ "...ב ִקּצּורֶ ,ער ֶוועט ׁשֹוין זַ יין
יׁשט ַא ְ
נִ ְ
אטע
עלע'ס ַט ֶ
גּוטן ֶר ִּבי ַווייסָ ",האט ֶחעזְ ֶק ֶ
"א ְ ַ ארן
יכערַ ,א ִּבי צּו ֶקענֶ ען ָפ ְ
ַא ַצ ִּדיק פּון ִדי ִּב ֶ
עווען ֶדער
אקאנְ ֶטע קֹולְ .ס ִ'איז גֶ ֶ
ערט ַא ַּב ַ
עה ְ
גֶ ֶ אּב ֶלעם פּון
צּום ֶר ִּבי'ןְּ ,כ ִאילּו ָדאס ִאיז ִדי ְּפ ָר ְ
אכט ַמיין
אטע פּון זַ יינְ ס ַא ַּת ְל ִמיד"ָ .וואס ַמ ְ
ַט ֶ ייער
ואלט ֶער ִאים זֵ ֶ
אטן .פּון זַ יין זַ ייט ָו ְ
ֶדעם ַט ְ
עס ְירט.
ער ִ
ער ְׁשל?" ָהאט ֶער זִ יְך ִאינְ ֶט ֶ
ֶה ְ ענּומען ָא ֶּבער ָוואס ֶקען ֶמען טּון ַאז
ֶ יטגֶ
ערן ִמ ְ
גֶ ְ
"ּברּוְך ַה ֵׁשם ַפייןְ .מ'זֶ עט ִווי ֶער ְׁש ֵטייגְ ט ָא ֶּבער
ָ ייוון ,קֹוים ָוואס
אס ְטן ְׁש ֵטייגְ ן ִווי אֹויף ַה ְ
ִדי ָק ְ
יקעט
לֹויּבן ַפאר זִ יְך ַא ֵליין ַא ִט ֶ
ֶער ֶקען זִ יְך ֶע ְר ְ
3
וארן
עו ְ
אׁשט ִאיז ֶער גֶ ָ
ער ַר ְ
יּב ְ
ַא ְר ֶּבעטִ .ווי ִא ֶ ילףֶ ".דער ֶר ִּבי ִאיז ַא ַריין ִאין
ֶער ְּברֹויך נָ אְך ִה ְ
אלט
עה ְ
אלט ִדי גֶ ַ
אצ ְ
אקּומען ַּב ָ
ֶ ֶווען ֶער ָהאט ַּב על ְפן
מּועס ִווי ַאזֹוי ֶמען ֶקען ֶה ְ
ַא ַלאנְ גֶ ע ְׁש ֶ
עקט ּפּונְ ְקט ָוואס ֶעס ָהאט
עד ְ
ַאז ֶעס ָהאט גֶ ֶ ערנֶ ען.
וייטער ְׁש ֵטייגְ ן אּון ֶל ְ
ער ְׁשל ַו ֶ
ֶה ְ
יקעט
עלע'ס ִט ֶ
עלט ַפאר ֶחעזְ ֶק ֶ
עפ ְ
אֹויסגֶ ֶ
ְ נָ אְך אטע
ער ְׁש ְל'ס ַט ֶ
ארן זִ יְך גֶ עזֶ עגֶ ענֶ ען ָהאט ֶה ְ
ַפ ְ
ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן אֹויף רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה.
ארן צּום ֵה ִ
צּו ָפ ְ אטן אּון ָדאס
יכע ַּבאנְ ְקנָ ְ
ענּומען ֶע ְט ִל ֶ
ֶ רֹויסגֶ
ַא ְ
אקט זַ יין ֶרענְ ְצל ִמיט
עּפ ְ
עלע ָהאט ַאיינְ גֶ ַ
ֶחעזְ ֶק ֶ "דאס ִאיז ַפאר
ארן ֶר ִּבי'ןָ .
ער ַלאנְ גְ ט ַפ ְ
ֶד ְ
יׁשט ִאיז ִאים
ארנִ ְ
ייכל .גָ ְ
ַא ַׁשיינֶ ענְ ִדיגֶ ע ְׁש ֵמ ְ אפטָ ",האט ֶער
ייׁש ְ
עט ַר ַ
ייער גֶ ְ
ַאייְך ,אֹויף ַא ֶ
יעהַ ,א ִּבי ֶער
עווען אֹויף ִדי ַלאנְ גֶ ע נְ ִס ָ
ְׁש ֶווער גֶ ֶ עטן צּו
עּב ְ
ער ַּביי ָהאט ֶער זִ יְך גֶ ֶ
ערּופןֶ ,ד ְ
ְ אֹויסגֶ
ְ
עּפֹוע ְל'ט!
ֶ ארט צּו ֶר ִּבי'ן .יָ אֶ ,ער ָהאט גֶ
ָפ ְ ער ְׁשל.
אל ְטן ַא נָ אנְ ֶטע אֹויג אֹויף ֶה ְ
ַה ְ
ערן זִ יְך
ערנֶ ענְ ֶט ְ
ער ֶלעְךֶ ,עס ֶד ְ
ייע ֶרע ִקינְ ֶד ְ
ַט ֶ קּוקט
ְ קּומט ַא ֵהיים אּון
ְ אטע
עלעס ַט ֶ
ֶחעזְ ֶק ֶ
לּוח ֵצייגְ ט ׁשֹוין ַאז רֹאׁש
ׁשֹוין ִדי ֶטעגֶ .דער ַ אקּומען פּון ֶדעם
ֶ יּבער ָוואס ֶער ָהאט ַּב
ִא ֶ
יכע ֳח ָד ִׁשים ִּביז
אֹויפן ֶוועג .נָ אְך ֶע ְט ִל ֶ
ְ ַה ָׁשנָ ה ִאיז ער ְקט ַאז ְס ִ'איז
אמ ְ
אטער אּון ַּב ֶ
ַּתּ ְל ִמ ְיד'ס ָפ ֶ
ייליגֶ ע רֹאׁש ַה ָׁשנָ הְּ .ב ֶר ְס ֶל ֶב'ער
צּום ֶר ִּבינְ 'ס ֵה ִ עלע,
"חעזְ ֶק ֶ
יׁשט ַקיין ְק ֵליינֶ ער ְסכּוםֶ .
גָ אר נִ ְ
ִקינְ ֶדערְ ,ס ִ'איז ׁשֹוין ַצייט צּו ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין. ייּבן זִ יְך ׁשֹוין ָאן צּו
אכן ֵה ְ
ִאיְך ֵמיין ַאז זַ ְ
אוונְ ט
עטס אּון ַד ְ
יׁשט ַקיין ְּת ִפּלֹותֶּ ,ב ְ
ארט נִ ְ
ְׁש ָּפ ְ ערט.
ייס ֶט ְ
ערּופן ַּבאגֵ ְ
ְ אֹויסגֶ
ְ אכןָ ",האט ֶער
ָק ְ
זֹוכה זַ יין צּו
אלן ֶַאז ִמיר ַא ֶלע ִאינְ ֵאיינֶ עם זָ ְ יּבער
ואלט ַטאנְ ְצן ִא ֶ
עו ְעלע ָהאט ׁשֹוין גֶ ָ
ֶחעזְ ֶק ֶ
ייליגְ ן ִקּבּוץ.
ארן צּום ֶר ִּבין צּום ֵה ִ
ָפ ְ עטן ַפאר גְ רֹויס ִׂש ְמ ָחה ַאז ֶער גֵ ייט ׁשֹוין
ִדי ֶּב ְ
עטס ָא ֶדער
יק ְ
אּבן ׁשֹוין ִט ֶ
אּון ֲא ִפילּו ִדי ָוואס ָה ְ אטע ָהאט ִאים
אּומאן ָא ֶּבער ֶדער ַט ֶ
ארן ַקיין ַ
ָפ ְ
ועלן
אטע ָהאט זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט ַאז זֵ יי ֶו ְ
ייער ַט ֶ
ַאז זֵ ֶ גֶ עזָ אגְ ט ַאז ִׂש ְמ ָחה ִאיז ְׁש ֶטענְ ִדיג גּוטַ ,דאנְ ְקן
ייסן.
אכ ַא ְלץ ַאיינְ ַר ְ
אר ְפן נָ ְ
ארןַ ,ד ְ
ְּב ֵעזֶ ר ַה ֵׁשם ָפ ְ אסיג
ייער ַּפ ִ
גּוטס ִאיז זֵ ֶ
ְ לֹויּבן ַפאר ִדי
ְ אּון
יׁשט
ארנִ ְ
עוויזְ ן ַאז גָ ְ
אריֶ ע ָהאט ׁשֹוין גֶ ִ
יס ָט ִ
ִדי ִה ְ ׁשּועה.
ארף נָ אְך ַא גַ אנְ ֶצע יְ ָ
ָא ֶּבער ֶמען ַד ְ
עטן אּון ֵהייס
ארף ֶּב ְ
ערטֶ .מען ַד ְ
יכ ְ
ארזִ ֶ
ִאיז ַפ ְ רֹויסע ֵטייל ַפאר ִדי
ֶ יּב ֶׁשע ַא גְ
עלט נָ אְך ִה ְ
ְס ֶ'פ ְ
ייליגֶ ע ִקּבּוץ
ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין ַאז ֶדעם ֶר ִּבינְ 'ס ֵה ִ ַרייזֶ ע ְׁש ֶּפעזְ ן.
קּומען אּון ִאינְ ֵאיינֶ עם
ֶ צּוׁש ַטאנְ ד
ְ זָ אל ֶקענֶ ען וייטער
ייטע ּכֹחֹות ַו ֶ
עלע ָהאט ִמיט ַּבאנֵ ֶ
ֶחעזְ ֶק ֶ
אּולה ְׁש ֵל ָמה
ערן ִדי ּגְ ָ
ערנֶ ענְ ֶט ְ
אלן ִמיר ֶד ְ
זָ ְ ויר ְק ִליך ֶקענֶ ען
עווען ַאז ֶער זָ אל ִו ְ
ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ
דּורְך ֶדעם ֶר ִּבינְ 'ס רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה.
ְ ארן צּום ֶר ִּבי'ן נָ אְך ִדי יָ אר רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה.
ָפ ְ
ֲחזַ ק ְו ַא ֵּמץ!!! על ְפן?" ָהאט
רֹויס ֶה ְ
"א ְפ ָׁשר ֶקענְ ט ִאיר ִמיר ַא ְ
ֶ
די מעשה פון חעזקעלע האבן מיר געשריבן אטע? ֶער
עלעס ַט ֶ
עפ ֶרעגְ ט ֶחעזְ ֶק ֶ
ַא ִאיד ָאנְ גֶ ְ
פאר א פאר יאר צוריק און וואונדער ענֹויטיגְ ט ִאין ֶע ֶּפעס ַאן ַא ְר ֶּבעט
ִ ָהאט זִ יְך גֶ
איבער ווואונדער אז דאס יאר האט זיך ואלט ַאז ָה ַרב ֵווייס זָ אל
עו ְָוואס ֶער ָהאט גֶ ָ
איבערגעשפילט די זעלבע מעשה נאר מיט אֹויס ִפ ְירן.
ְ
קלייע חילוקים ,מיר זען די כח התפלה פון ענּומען ִדי
ֶ אטע ָהאט ָאנְ גֶ
עלע'ס ַט ֶ
ֶחעזְ ֶק ֶ
די טייערע קינדער...
4
רכונ זיבןות ז
פון א
יעריגער
אינגעלע
פון זיין נסיעה אויף אומאן
ראש השנה ,אין יאר תשנ"ה
-זעקס יאר נאכדעם וואס
די זכרונות זענען עפעס נישט גאר קלאר ,איך
מען האט זוכה געווען אז די
געדענק נישט קיין הכנות אדער ווארטן אויף
טויערן פון רוסלאנד האבן זיך געעפנט.
די נסיעה ,אפשר האט מיין טאטע אלעס מסדר אזוי ווי מיר גרייטן זיך צום גרויסן יום הדין ,ווען
געווען און איך בין נאר געקומען צום גרייטן... יעדער פאקט זיך צאם זיינע פעק און זעק און
בכל אופן ,וואס איך געדענק יא אז מיר זענען איילט זיינע טריט צום נהר המטהר מכל הכתמים
געפארן צוזאמען מיט מיין פעטער -מיין טאטנ'ס -דער ציון פון הייליגן רבי'ן ,יעדער מיט זיין וועג
ברודער ,וועלכער האט אויך מיטגענומען א קינד וואס ער דארף שפרייזן ,מיט זיינע מניעות און
אין מיין עלטער ,אזוי אז איך האב געהאט מיט שועריגקייטן וואס ער דארף איבערשפרינגען,
וועמען צו שפילן און פארוויילן די צייט צוזאמען. כדי צו פאלגן דעם צדיק ,דער ראש בני ישראל
וואס האט געזאגט" :גאר מיין זאך איז ראש
איך דארף צוריק אריינגיין אין א קאפ פון א
השנה" ,האבן מיר זיך געזעצט א שמועס מיט ר'
זיבן יעריגער קינד ,זיך צו דערמאנען לויט מיין
הערשל הי"ו א אינגערמאן פון בית שמש ,וואס
דעמאלדיגער בליק .איך געדענק אסאך טאטעס,
ברענגט ארויף זכרונות פון זיין ערשטע נסיעה
מ'פארט ,מען דאוונט ,מען עסט ,איך געדענק
אלס קינד ,און וואספארא השפעה עס האט
אז ווען מיר זענען אנגעקומען האבן מיר נישט
געהאט אויף זיין לעבן...
געפונען אלע רענצלעך...
"הערן און זיך שטארקן צוזאמען שכל נסיעה
וואס מיינט? נישט אלע רענצלעך זענען אנגעקומען? ונסיעה של כל אחד ואחד ,יהיה לה חלק בקץ
היינט קען אויך אמאל געשען אזא זאך ,אבער הגאולה" (אנשי מוהר"ן עמוד צב אות ד).
אמאל איז דאס געווען אן אפטע ערשיינונג.
די גאנצע מדינה איז געווען דעמאלס זייער א גוטן ר' הערשל ,כאטש ס'איז שוין דא פון דעם אסאך
אונטערשטעליג אין אלע אינזיכטן אזוי אז יארן ,וואס געדענקט איר פון אייער ערשטע נסיעה?
ס'האט זיך געמאכט אפט .גראדע איז דאס איך בין געווען דעמאלס זייער קליין ,אזוי אז
5
פון איין צימער צום אנדערן .איך געדענק אז נישט געווען אונזער רענצל נאר פון מיין קרוב.
איך האב זייער מורא געהאט פון וואו זי גייט ער איז געבליבן אן קיין מינימאלישע וועש צו
מיר ארויסוואקסן ...ס'איז געווען פאר מיר דאס בייטן ...מ'האט גערעדט אז ס'דארף אנקומען די
ערשטע מאל צו זען אזא זאך אז א מענטש זאל רענצל ,אבער למעשה האב איך זיך געדארפט
אריינלאזן א קעצל ביי זיך אין הויז .איך האב צוטיילן מיט אים מיט מיינע וועש! איין חלק
אלץ געמיינט א קעצלעך וואינען נאר ביי די איז ער געגאנגען און די צווייטע העלפט איך...
מיסטן ...אבער מיט דעם אלעם איז געווען פיין. ס'איז געווען א קאלטע וועטער יענעם יאר און
איך האב זיך צום סוף צוגעוואוינט צום דער מיר האבן זיך צוטיילט איינער איז געגאנגען
מצב. דאס מאנטל און דער צווייטער די שאל ,אזוי
אויך די שבת'דיגע בגדים פון יום טוב .איך
קענסט געדענקען נאך חסידים וואס זענען געקומען
קען זיך פארשטעלן אז ער איז נישט געווען
צום קיבוץ?
פונקט אין מיין מאס ,אזוי אז ס'איז געווען אן
ממש פערזענליך געדענק איך נישט .איך בין
אינטערעסאנטע מצב .אויפן וועג צוריק אהיים,
נישט געווען א אינגל וואס האט זיך געדרייט
אין עירפארט ,האבן זיי צוריק באקומען די
מיט אנשי שלומינו .מיין טאטע איז געווען א
רענצל מיט אלע זאכן.
שטיקל מקורב ,אזוי אז אלע מענטשן זענען
מיר געווען פרעמד .איך דערמאן זיך אז ר' ווי אזוי איז געווען דער מצב אין אומאן אליין?
אפרים נחמן אנשין שליט"א האט פארקויפט מיר זענען איינגעשטאנען ביי בנימין ,א
די זיץ פלעצער אין קלויז ,פשוט ווייל זיין זון עלטערער אוקריינישער איד וועלכער פלעגט
איז געווען מיין רבי אין חדר יענעם יאר ,האט פארדינגען ביי זיך אין שטוב בעטן פאר די
מיר מיין טאטע דערציילט אז ער האט געקויפט אידן וואס קומען צום קיבוץ .איך געדענק
פלעצער ביי מיין רבי'ס טאטע! מענטשן פלעגן פרעגן מיין טאטע אויפן גאס:
ס'איז נאך דעמאלס נישט געווען קיין קלויז "וואו שטייטסטו איין?" און מיין טאטע פלעגט
נאר מען האט צוגעשטעלט א גרויסע זאל וואס ענטפערן" :ביי בנימין" .דער עולם האט שוין
דארט האט מען געדאוונט און געגעסן א.א.וו. געקענט די אכסניות דארטן ...אבער פאר מיר
זעלבסט איז נישט געווען אזוי אנגענעם צו
אויפן וועג צוריק געדענק איך אז מיין טאטע
איינשטיין ביי דעם בנימין...
האט ארומגערעדט מיט אנדערע ברסלב'ע
חסידים אז ס'איז געווען א קיבוץ פון פינעף אזוי? פארוואס?
טויזנט מענטשן ...איינער האט געהאלטן אז ער האט געהאלטן אין שטוב א קעצל וואס
מער ,איינער ווייניגער .איך פון מיין ווינקל האב פלעגט זיך דרייען אין שטוב ווי זי וואלט
זיך צוגעהערט פון זייט צום שמועס. געווען א חלק פון דער הויז-געזינד ...זי האט זיך
געדרייט צווישן די בעטן שפאצירט געמיטלעך
דו געדענקסט דעם חצר פון רבינ'ס ציון?
6
אין הארץ ,אזעלכע תפילות איז זייער שווער צו ניין ,איך געדענק גארנישט פון רבינ'ס ציון .איך
געפינען ערגעץ אנדערש... ווייס נישט פארוואס ,אבער כאטש איך געדענק
אבער ביי דעם האט זיך עס אפגעשטעלט, נישט דעם חצר און מיין תיקון הכללי זאגן א.ד.ג.
איך האב געפילט שטענדיג א חסרון .איך האב איז אין מיר איינגעפלאנצט געווארן אין יענע
געזוכט א וועג ,אין די יארן פון ישיבה גדולה נסיעה א נאנטע התקשרות צום רבי'ן אנדעם
בין איך געווארן א שטיקל עובד .איך פלעג איך זאל בכלל וויסן און פארשטיין אז עס ליגט
דאווענען א לאנגע צייט ,און לערנען שעות באהאלטן אין מיר.
רצופות ,אבער אזוי ווי דער רבי דערציילט וואס מיינטסו צו זאגן מיט דעם?
אין מעשה פון דער רב און דער בן יחיד אז ער
אזוי ווי אויבנדערמאנט ,בין איך נישט געקומען
האט נישט געשפירט א טעם אין זיין עבודה...
פון א ברסלב'ע סביבה ,כאטש מיין טאטע
נאך אלץ האב איך נישט געפילט א טעם און א
פלעגט דאווענען פון מאל צו מאל אין שול אין
חיות און מיין לעבן ,אזוי ארום האב איך חתונה
מאה שערים ,אבער איך האב נישט געהאט קיין
געהאט ,אויפגעשטעלט א שטוב ,און כ'האב
שום השגה אין רבי'ן אין זיינע שיחות און הייליגע
שוין געהאט צוויי קינדער ,געהאט שיין פרנסה,
עצות .למעשה בין געווארן דערווייטערט פון
א.א.וו .אלעס פון אויבן אויף איז געווען פיין און
דעם אמת'ן גוטן לעבן אן צו וויסן בכלל וואס
שיין ,נאר די הארץ האט געבענקט נאך עפעס
איך דערלייג ,ווען איך בין עלטער געווארן -
וואס איך ווייס נישט וואס ,אין איינע פון די טעג
אלס בחור האב איך געפילט א ליידיגקייט אין
האט מיין פרוי געטראפן אין שטוב א ספר "שבחי
הארץ ,בין איך געווארן מקורב צו איינעם פון
ושיחות הר"ן" וואס איך האב באקומען ביי מיין
די באקאנטע חסידות'ן אין ירושלים ,איך פלעג
בר מצוה פון א חבר פון מיין טאטע ,און זי איז
לערנען חסידישע ספרים ,און אסאך אריינגיין
מורא'דיג נתפעל געווארן ,אזעלכע טיפע שיחות
צום רבי'ן פון דעם חסידות רעדן מיט אים ,גיין
פיל מיט אמת און תמימות ,אזוי צוביסלעך איז
צו טישן א.אוו.
דער צדיק אריינגעקומען ביי אונז אין דערהיים,
נייע עצות ,א נייער וועג אין לעבן. אזוי האסטו אפגעלאזט דעם רבי'ן מיט זיינע עצות?
איך האב נישט געוואוסט וואס איך האב אז איך
וואס איז דיר עפעס געווען א חידוש? די האסט דאך
זאל פארשטיין וואס איך דערלייג ...איך געדענק
שוין געוואוסט פון רבין?
אז איך פלעג זיך בענקען צום נוסח פון די
אוודאי איז מיר געווען א חידוש! איך האב
תפילות ראש השנה ,די ווארעמע ניגונים וואס
געוואוסט פון אלס קינד אז ס'איז דא ברסלב,
עפנט און צעברעכט דאס הארץ ...מיין טאטע
אנשי שלומינו מען פארט אויף אומאן ,אין
פלעגט אלע יארן ,ווען ער איז נישט געפארן קיין
מירון ,מען זינגט בני היכלא שלש סעודות
אומאן ,דאווענען ביים קיבוץ אין מאה שערים,
א.א.וו ...אבער איך האב נישט געוואוסט פונעם
אזוי אז די תפילות זענען מיר געווען איינגעבאקן
צדיק! איך האב נישט אויפגעכאפט אז ס'איז דא
7
זיי צו איר און לויפן שנעל אוועק פון זייער נעסט א צדיק וואס פארשטייט מיין לעבן ,ער האט
צו איר ווייל זי איז זייער אמת'ע מאמע ,אזוי אויף מיר שוין אויסגעקוקט און קען מיר העלפן!
קומען צוריק צו איר אלע אירע קינדער! יעצט היינטיגע צייטן ,אזוי ווי איך בין! דאס איז
דער רבי האט נישט דערציילט דעם נמשל ,נאר געווען פאר מיר א געוואלדיגער חידוש!
האט געזאגט אז די נמשל איז פארשטענדליך דו טראכסט אז ס'איז דא פארבינדונג צווישן די
פאר ווער עס האט אביסל השגה און ווייסט נסיעה אלס קינד ,צו דע נייער התקרבות אלץ
אביסל פון די גרויסקייט פון די הנהגה ווי אזוי יונגערמאן?
דער רבי פירט זיך מיט זיינע מענטשן. אוודאי! בלי ספק! דער הייליגער רבי דערציילט
אמאל ווערט איינער מרוחק ערגעץ כדי ער א משל (חיי מוהר"ן תר"ג לענין עסק הקיבוץ
זאל זאל זיך בויען אביסל ,זיך אוועקשטעלן, שלו) אז ס'איז דא א געוויסע פייגל וואס לייגט
דעמאלס קען ער שוין הערן דעם הייליגן קול פון זייער זייער אסאך אייער ,אזויפיל אז זי קען
רבי'ן וואס וועקט אים אויף זיך צו פרעגן "וואו נישט זיצן אויף זיי אלע אינאיינעם ,כדי ס'זאל
בין איך אויף דער וועלט?!" און גלייך קומט ער קענען געבוירן ווערן פון דעם קליינע פייגלעך,
צוריק צו לויפן צום צדיק... האט איר ה' יתברך באשאפן מיט אזא נאטור
יישר כח ר' הערשל ,ס'איז מורא'דיג מחזק! וואס אז זי נעמט אירע אייער און פליט ארום צווישן
קענט איר איבערגעבן די ליינער צום אויספיר? די ביימער און וואו זי טרעפט א נעסט לייגט זי
דארט שטיל אריין אפאר אייער ,אן דעם וואס
פון מיין מעשה קען מען זיך לערנען אז אפילו
די 'באלאבוסטע' פון דער נעסט זאל כאפן .אזוי
א מענטש קומט צום רבי'ן בקטנות ,ער ווייסט
גייט זי צו נאך א נעסט און לייגט נאך אפאר
נישט אפילו פארוואס ער איז געקומען ,האט
אייער ,אלעס כיטערטיש אז די פייגלעך פון
דער רבי א תיקון אויך פאר אים .ער איז אריין
די אנדערע נעסטן זאלן נישט באמערקן ,אזוי
אין די רשימה פון דער רבינ'ס לייט! אסאך מאל
צושפרייט זי רוב אייער אין אנדערע נעסטן.
קומט מען צום רבי'ן אויף ראש השנה און מען
נאר אפאר אייער לאזט זי איבער נעבן איר און זי
וויל פילן הרגשות צו באקומען אורות ...אבער
זיצט אויף זיי ביז זיי וואקסן אויף.
דער אמת איז אז מען דארף זיך שטארקן מיטן
עצם פארן ,אז איך האב זוכה געווען צו ברענגען דערווייל ,די פייגלעך פון די אנדערע נעסטן זיצן
מיין פעקל ביינער צום צדיק! דאס איז דער אויף די אייער אן דעם וואס זיי זאלן וויסן אז
עיקר ,איך קען שוין טאנצן און זיין פריילעך ס'איז גארנישט זייער אייגענע אייער ,ביז עס
וואס מען איז זוכה .מער פון דעם איז שוין ווערן געבוירן קליינע פייגלעך פון די אייער.
מתנות פון רבי'ן! דאן קומט די מאמע מיט אירע פייגלעך פון איר
נעסט און פליט ארום מיט זיי איבער אלע נעסטן
דער אויבערשטער זאל העלפן איר זאלט אלע
און זיי שרייען און קוויטשקען הויך און ווען די
האבן א גוט יאר ,און ווערן פארשריבן בספרן
פייגעלעך פון אלע נעסטן הערן דעם קול ,ציען
של צדיקים אמיתיים!
8
ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת #51 אונטערוועגנס
רבי'ן ,כדי צו הערן אנווייזונג אויף וועלכע טעג אין קורצן פון פריער:
יעדער דארף פאסטן.
מיר האבן געענדיגט דורכצוגיין דאס יאר תקס"ה.
רבי נתן שרייבט דערוועגן: אצינד טרעטן מיר אריין אין יאר תקס"ו ,דער
פערדער יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות צום רבי'ן.
"דער רבי האט געהאט א צעטל פאר זיך און
ער האט אריינגעקוקט דערין .מען האט נישט נייע אנטפלעקונגען
געזען וואס עס שטייט דארט ,וויבאלד דער רבי
יאר תקס"ו איז געווען אן אנגעפילטע יאר פאר
האט דאס נישט געוויזן פאר קיינעם ,אבער דאס
רבי נתן אין זיין געהויבענע דינסט ביים רבי'ן.
האט מען יא געזען אז איידער דער רבי האט
ער האט אסאך געשריבן פון רבינ'ס חידושים און
אויסגערעכנט די טעג ,האט ער אריינגעקוקט
געגאנגען אויף פארשידענע שליחות'ן פאר דעם
אין דעם צעטל און טיף אריינגעקלערט,
רבי'ן.
מיט א שטארקע אנשטרענגונג ,ביז ער האט
אין איינע פון די עשרת ימי תשובה טעג ,ווען דער
ארויסגעזאגט וועלכע טעג אין יאר מען דארף
רבי איז ארויסגעקומען פון מקוה ,האט ער זיך
פאסטן .מען האט געקענט דערקענען אז די
אנגערופן" ,מען האט מיר מגלה געווען פון הימל
תעניתים וואס דער רבי הייסט פאסטן ,זענען
תיקונים פאר אייך; וויפיל און וועלכע טעג אין
הויכע ענינים וואס דער רבי איז משיג".
יאר יעדער איינער דארף פאסטן פאר זיין תיקון
דער רבי האט דאן געהייסן פאר יעדן זיך צו
הנפש .און דאס זאל ער אנהאלטן דורכאויס זיין
אסט
פארשרייבן אויף א צעטל די אנגעגעבענע ַפ ְ
גאנץ לעבן – יעדע יאר באזונדער דארף ער זיך
טאג און ער האט שטארק אנגעווארנט אז מען
נוהג זיין צו פאסטן אין די דאזיגע טעג.
זאל אפהיטן די צעטל עס זאל זיך נישט פארלירן.
נאך די ימים טובים זענען די חסידים אריין צום
דער רבי האט צוגעלייגט געוויסע אנווייזונגען
9
אונטערוועגנס
וואס קומען צו אים אויף ראש השנה ,אפילו זיי אסט טעג :אויב איינע פון די טעג געפאלט
בנוגע די ַפ ְ
פאסטן נישט! אמאל אויס אום שבת ,אדער אין א טאג וואס על פי
הלכה טאר מען נישט פאסטן ,זאל מען אפשטופן
פאר רבי נתן האט דער רבי באזונדער אנגעזאגט,
דעם תענית אוף א טאג שפעטער .אין די חדשים
אז כאטש וואס ער דארף מער נישט פאסטן אין די
ווען עס געפאלט דעם תענית ,זאל מען ספעציעל
טעג ,זאל ער אבער ווייטער ממשיך זיין צו שטארק
געווארנט זיין אין מעשר פון די פארדינסטן .ראש
געווארנט זיין אין די מצוה פון מעשר א גאנץ יאר
השנה ,אין דער צייט ווען דער רבי גרייט זיך צו זאגן
בכלל און נאך מער אין די דאזיגע חדשים וואס ער
תורה ,זאלן די חסידים דעמאלט מקבל זיין אויף זיך
האט געדארפט פאסטן.
צו פאסטן די אלע תעניתים פון צעטל במשך דאס
די חידושים פון ספר הנשרף גאנצע יאר .און צום לעצט ,א חסיד וואס וועט נישט
נאך סוכות איז ביי רבי נתן אין שטוב ליכטיג געווארן זיין ביים רבי'ן אויף ראש השנה ,זאל ער יענעם יאר
ווען עס איז אים געבוירן געווארן א צווייטער זון! נישט פאסטן אין זיינע אנגעגעבענע טעג.
ביי רבי נתן איז דאס געווען א געוואלדיגע שמחה,
פאר רבי נתן האט דער רבי געהייסן פאסטן אין
נאכדעם וואס ער האט געווארט כמעט צען יאר
די פאלגענדע טעג :י"א טבת ,כ"ב אדר ,ט"ז אייר,
פון דער חתונה צו געהאלפן ווערן מיט א זרע של
י"א סיון.
קיימא .דער רבי האט דאן גענומען פון רבי נתן א
מיט די הנהגה האבן זיך די חסידים געפירט
פדיון און האט אים געוואונטשן מיט זרע של קיימא.
פאר א תקופה פון צוויי יאר .ווען דער רבי איז
ערב שבת קודש פרשת תולדות ,ראש חודש כסלו
צוריקגעקומען פון לעמבערג (ווי עס וועט שפעטער
תקס"ג איז רבי נתן געבענטשט געווארן מיט אן
בעז"ה געשילדערט ווערן באריכות) ,האט דער רבי
ערשטע קינד .אצינד ,דריי יאר שפעטער איז רבי
געמאלדן אז ער איז מבטל די תעניתים .ער האט
נתן ווידער געבענטשט געווארן מיט נאך א קינד!
ערקלערט" ,ממה נפשך ,דער וואס קומט נישט אויף
דער ברית איז געפראוועט געווארן אין א
ראש השנה ,דארף נישט פאסטן ,און ווידער ,דער
דערהויבענעם שטימונג .רבי נתן האט גערופן דאס
וואס קומט יא צו אים אויף ראש השנה ,פאר אים
קינד מאיר .נאך דער ברית איז שוין רבי נתן ווידער
פעלט שוין נישט אויס צו פאסטן!"
געווען אויפ'ן וועג צום רבי'ן .ס'איז א שאד פאר
רבי נתן טוט ערקלערן ,אז דער טויש אין הדרכה
די צייט...
איז געווען צוליב דען וואס דער רבי איז דאן
אריינקומענדיג צום רבי'ן ,האט אים דער רבי געוויזן
געשטיגן אין זיינע מדריגות .ער האט שוין געקענט
דעם ספק הנשרף צום ערשטן מאל( .פאריגע
אראפברענגען פאר זיינע חסידים תיקונים פאר די
10
אונטערוועגנס
האב אנגעהויבן ,האב איך געשריבן נאר בערך קאפיטל האבן מיר געשריבן אז דער רבי האט
א האלבע בויגן און דערנאך האט זיך נישט אנטפלעקט פאר רבי נתן אז ער האט חידושי
געמאכט קיין געלעגנהייט פארצוזעצן ,ביז דריי תורה וואס איז זייער א הויכע דרגה ,אבער ער
– פיר חדשים שפעטער. האט דאס אים נאכנישט געוויזן ).דער רבי האט
אים יעצט פארגעזאגט חידושים פון דעם ספר.
א צייט שפעטער בין איך געזעסן מיט'ן רבי'ן
און געשריבן נאך אביסל ,אבער ווייטער איז רבי נתן האט שפעטער דערציילט אז ער האט
די ארבעט געבליבן שטעקן פאר א תקופה איבערגענומען די הייליגע און טיפע חידושים
פון בערך צוויי יאר .דאן ,פאר חנוכה פון יאר וואס ער האט געהערט פון רבי'ן ,כאטש וואס
תקס"ו ,האב איך געוויילט אין ברסלב פאר דריי ער האט נישט פארשטאנען קיין איין ווארט .א
וואכן און יעדן טאג בין איך געזעסן מיט'ן רבי'ן צייט שפעטער ,יענעם ווינטער ,האט רבי נתן
פאר עטליכע שעה אן אפשטעל ,ביז די ארבעט איבערגעשריבן א חלק פון דעם ספר.
פון איבערשרייבן מסודר דעם ספר איז פארטיג
אין יענע תקופה האט דער רבי געהייסן פאר רבי
געווארן ,געלויבט צום באשעפער.
נתן אז עס איז שוין געקומען די צייט צו אנהייבן
פאר'ן רבי'ן איז דאס געווען אן אנגעשטרענגטע צו פארשרייבן זיינע אייגענע חידושי תורה.
עבודה ,אבער מיט זיין אויסטערלישע אהבת
ישראל האט ער אוועקגעגעבן אלע זיינע כוחות
ספר המידות
פאר חנוכה איז רבי נתן ווידער געווען אין
פאר א זאך וואס וועט מזכה זיין כלל ישראל.
ברסלב פאר בערך דריי וואכן .אין דער צייט האט
איינמאל איז געווען ווען איך האב פארברענגט
ער געענדיגט איבערשרייבן דעם הייליגן ספר
מיט'ן רבי'ן כמעט א גאנצן טאג שרייבנדיג
המידות (אלף בית) וואס ער האט אנגעהויבן
דעם ספר המידות ,בשעת דער רבי ליינט פאר.
צו אראפשרייבן אינמיטן זומער פון יאר תקס"ג.
פארנאכטס האט דער רבי זיך אנגערופן" ,יעדע
רבי נתן שרייבט וועגן די שלשלת פון דעם ספר
זאך וואס איך דארף ערלעדיגן ,וויל איך אלעמאל
המידות:
ענדיגן תיכף אן אפצושטופן און איבערלאזן אויף
שפעטער .אויב וואלט מעגליך געווען צו ענדיגן "ווען איך האב געשריבן דעם ספר האלף בית,
שרייבן דעם ספר האלף בית אין איין טאג ,וואלט פלעגט דער רבי פארזאגן פון זיינע כתבים און
איך עס גערן געטון". איך האב געשריבן .עס האט גענומען א לאנגע
צייט עס צו פארענדיגן ,ווייל לכתחילה ווען איך
11
מיינע
בחור'ישע
יארן צווייטע קאפיטל
יכע ׁשו ְּלןֵ ,איין
ִאין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ִאיז ֶגעוֶ וען ֶע ְט ִל ֶ יער:
ִאין קו ְּר ְצן פוּן ְפ ִר ֶ
ערט יָ אר ַא ְלט, ַא ְל ֶטע ׁשוּל פוּן ְ ּב ֵע ֶר ְך ַא ְכט הוּנְ ֶד ְ יבער
עיפ ִא ֶ ּ
יילט ַא ֵליין ִאין ַא ֶט ּ
ער ֵצ ְ
ר' ֵ ּב ֶירך ֶד ְ
יב ֶלעך.
ישע ׁ ְש ִט ְ ּ
יד ׁ ֶ יך ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ַס ְ
אך ַח ִס ִ ַאזוֹ י אוֹ ְ
ילן וִ וי ַאזוֹ י זַ יין
ארן ִאין ּפוֹ ְ
'ישע יָ ְ
זַ יינֶ ע ָ ּבחו ִּר ׁ ֶ
ערנֶ ען
עגן ֶל ְועל ֶכע ְפ ֶל ְ
עלייט ִמיט ָ ּבחו ִּרים וֶ ְ ִאינְ ֶג ַ וייסזָ אנְ ד זַ "ל ִאיז נִ ְת ָק ֵרב
ֶר ִ ּבי ,ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק וַ ְ
עפט נָ ְ
אך עש ֶל ּ ְ
אכ ֶג ׁ ְ אבן ִז ְ
יך נָ ְ ִאינֶ עם ַא ְל ְטן ׁשוּל ָה ְ ּ וייטער:
עצט ֵליינְ ט וַ ֶ
וארן צוּם ֶר ִ ּבי'ן .אוּן יֶ ְ
ֶגעוָ ְ
ואלט
ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ,וֶ וען ֵאיינֶ ער ָהאט ֶגעוָ ְ
אדזְ ש ַ -א ַצ ִ ּדיק אוּן
ֶעס ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ִאיד ִאין ָל ְ
ויסן ַא ּ ְפ ׁ ַשט ִאין ְ ּג ָמ ָרא ָא ֶדער ּתוֹ ְספוֹ ת ְפ ֶל ְ
עגט וִ ְ יאל וָ ואס ָהאט ִז ְ
יך ַא עוֹ ֵבד ַה ׁ ֵשם ר' ׁ ְשלֹמֹה ַ ּג ְב ִר ֵ
עגן אוּן ֶער ָהאט ְג ַל ְ
ייך ְק ָלאר ֶמען ִאים ְפ ֶר ְ
ואר ׁ ָשאֶ .דער ר' ׁ ְשלֹמֹה
ֹויגן ַקיין וַ ְ
ער ֶגעצ ְ
יב ְ
ַא ִר ֶ ּ
אכט ֶדעם ַגאנְ ְצן ִענְ יָ ןַ ,א ֶלע ָ ּבחו ִּרים פוּנֶ עם עמ ְ
ֶג ַ
עכ ֶטער ַהאנְ ט פוּן
יאל ִאיז ֶגעוֶ וען ֶדער ֶר ְ ַ ּג ְב ִר ֵ
אבן
יידט ַאז ֵזיי ָה ְ ּ עפ ֵר ְ
ייער ֶג ְ יך ֵז ֶ אבן זִ ְ
ׁשוּל ָה ְ ּ
ערט עה ְ ר' ַא ְב ָר ָהם ַ ּב"ר נַ ְח ָמנְ 'סִ .א ְ
יך ָהאבּ ֶג ֶ
ַ ּבאקו ֶּמען ַאזַ א גו ֶּטער ַמ ִ ּגיד ׁ ִשיעוּר וָ ואס ָהאט
עבן צ ּו
עג ְ ּ
אגן ַאז ר' ַא ְב ָר ָהם ָהאט ִאים ֲא ִפיל ּו ֶג ֶ
ָז ְ
אבן
יכ ִטיג אוּן ָה ְ ּ
ערנֶ ען ִר ְ
ערנְ ט צ ּו ֶל ְ
על ְ
יס ֶג ֶ
ֵזיי אוֹ ְ
ערנֶ ען ְ ּב ַח ָ ּייו.
אר ֶל ְ
ָפ ְ
יבן ָאן ַ ּביים
עצט אוֹ ְ
עצע אוּן ֶגעזֶ ְ עבן ׁ ֶש ֶ
עג ְ ּ
ִאים ֶג ֶ
עש ַטאנֶ ען ַפאר ִאים אוּן זִ ְ עמען
ערנֶ ֶ יב ְ
עזען ַאז ֶער וֶ ועט ִא ֶ ּ יס ֶג ֶ
ֶעס ָהאט אוֹ ְ
יך ִמ ְז ָרח וַ ואנְ ט אוּן ֶג ׁ ְ
נָ ְ
אך ִדי ּ ְפ ִט ָירה פוּן ר' ַא ְב ָר ָהם ָא ֶ ּבער ֶדער ר' ׁ ְשלֹמֹה
ָאנְ ֶגענו ֶּמען ַפאר ַזיין ָ ּכבוֹ ד.
ער ֵהייט.
וארן ִאינְ ֶג ְ
יידער נִ ְפ ָטר ֶגעוָ ְ ַ ּג ְב ִר ֵ
יאל ִאיז ַל ֶ
ֵאיינֶ ער פוּן ִדי ְמק ָֹר ִבים ִאיז ֶגעקו ֶּמען ִמיט זַ יין זוּן.
ַמיין ֶר ִ ּביֶ ,ר ִ ּבי ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ִאיז ֶגעוֶ וען פוּן ִדי
ארן צ ּו ִדי ִקינְ ֶדער פוּנֶ עם
עפ ְ
אר ֶדעם ֶג ָ
ֶער ִאיז ַפ ְ
ידים פוּן ר' ׁ ְשלֹמֹה ַ ּג ְב ִר ֵ
יאל. ַּת ְל ִמ ִ
אל ְטן
עגט ֶמען ַה ְ יוּד ַה ָּקדוֹ ׁשִ ,אים ַא ֵליין ְפ ֶל ְ
ַפאר ַא ֶר ִ ּבי .אוֹ ְ יבן ַאיינְ ְפ ַלאנְ ְצן
ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ָהאט ָאנְ ֶגעהוֹ ְ ּ
י'לעיך ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ְמקו ָּרב ,יְ ֵש ֶע ֶ
ארן צ ּו ַא ַס ְ ועל ֶכע ִאיז אוֹ ְ עלעך ִאין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצאֶ .עס זֶ ענֶ ען
יימ ֶ
ייע ֶרע ֵ ּב ֶ
ַט ֶ
אך ַר ֵ ּבייםֶ .ער עפ ְ
יך ֶג ָ וֶ ְ
יסער עוֹ ָלם.
וארן ָגאר ַא ְגרוֹ ֶ ארט ְמקו ָּרב ֶגעוָ ְָד ְ
ייע ְר ִד ֶיגער ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ָח ִסיד,
וארן ַא ַפ ֶ
ִאיז ֶגעוָ ְ
אך ָדא אוֹ ְ
יך יידער ִאיז ַ ּביים ֶר ִ ּבי'נְ ס ַז ְָא ֶ ּבער ַל ֶ
אכן ָהאבּ ִא ְ
יך עב ָר ְ יס ֶג ְ ּ
וֶ וען ִדי ִמ ְל ָח ָמה ָהאט אוֹ ְ
אפן ִאין לו ְ ּּב ִליןִ .א ְ ִאים נָ ְ ִה ְתנַ ְ ּגדוּת .וֶ וען ִדי ִקינְ ֶדער זֶ ענֶ ען ַאוֶ ועק פוּן
אלטעמ ְ
יך ִ ּבין ֶד ָ עט ָר ְ
אך ֶג ְ
אפן פוּן ַמיין ׁ ְש ָטאט ַקיין לו ְ ּּב ִליןּ ִ ,בין ִא ְ ייע ֶרע ֶר ִ ּבי'סִ ,איז ֶגעוֶ וען ַא ִה ְתנַ ְ ּגדוּתָ ,א ֶ ּבער
זֵ ֶ
יך ַאנְ ְט ָל ְ
וארן.
ידן ֶזענֶ ען ְמקו ָּרב ֶגעוָ ְ ַא ַס ְ
אך ׁ ֵשיינֶ ע ִא ְ
12
אטל] ְק ֵריינְ ְדלֶ ,ער ִאיז
[מ ְ
ֶגעוֶ וען ַא ָמ ְר ְ ּד ַכי ָ יך ִאיםיבל ָהאבּ ִא ְ ַא ַריין ִאין ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ׁ ְש ִט ְ ּ
עקער ,אוּן ָהאט
ארן ֶגעוֶ וען ַא ֶ ּב ֶ
ערע יָ ְ
עט ֶ
ׁ ְש ּ ֶפ ֶ אך ֶגעקו ֶּמען ִמיט ְמ ִסירוּת אפןֶ ,ער ִאיז נָ ְ עט ָר ְ
ֶג ְ
עגט
אל ְטן ּתוֹ ָרה אוּן ְפ ֶל ְ
עה ְ
ייער ָח ׁשוּב ֵֶג ַ
זֵ ֶ ישט
אבן ׁשוֹ ין נִ ׁ ְ
ֹאש ַה ׁ ָשנָ הֶ ,עס ָה ְ ּ
נֶ ֶפ ׁש אוֹ יף ר ׁ
עהאט ַאן עלייט אוּן ֶג ַ עמ ַ יצן ָא ֶר ֶ
ְ ּכ ֵס ֶדר ׁ ְש ִט ְ יכע
ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה נָ אר ֶע ְט ִל ֶ
עדאוְ ונְ ט אוֹ יף ר ׁ
ֶג ַ
ָא ֶפענֶ עם ִטיר ַפאר זֵ יי .ר' ָמ ְר ְ ּד ַכי ִאיז אוֹ ְ
יך ידן ַא ְלס ּ ַפ ַחד פוּנֶ עם ְק ִריג.
ִא ְ
ֶגעוֶ וען ַא ַּת ְל ִמיד פוּן ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק אוּן ֶעס ֶזענֶ ען ֶגעוֶ וען ְמקו ָּרב ְצוֵ ויי ְ ּברו ֶּדער,
אוּנְ ֶזער ֶר ִ ּבי ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ִאיז ֶגעוֶ וען ַא עביל]
ה'לע אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצער [מ ׁ ֶֹשה ָ ּדוִ ד ֶט ִ ּ
מ ׁ ֶֹש ֶ
אל ֶטענֶ ער ַא ֶלעס ִאיז ֶגעוֶ וען ְ ּב ֶה ְצנֵ ַע
אה ְ
ַ ּב ַ ה'לע ִאיז אוֹ ְ
יך ֶגעוֶ וען ַא אוּן ּ ֶפ ַסח ֵמ ִאיר .מ ׁ ֶֹש ֶ
עגט
ֶל ֶכת ִ ּב ְפ ָרט ִמיט אוּנְ ז ִאינְ ֶגע ָ ּבחו ִּרים ְפ ֶל ְ יסער ַל ְמ ָ ּדןַ ,אז ֶדער אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצער ֶר ִ ּבי ְגרוֹ ֶ
עדן פוּן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת נָ אר ִמיט ִדי
ישט ֶר ְ
ֶער נִ ׁ ְ יבן ַפאר ַא ַח ְברו ָּתאִ .א ְ
יך עק ִל ְ ּ
יס ֶג ְ
ָהאט ִאים אוֹ ְ
יסע ָ ּבחו ִּרים.
ְגרוֹ ֶ ה'לע ְ ּב ַח ְברו ָּתא
ערנְ ט ִמיט מ ׁ ֶֹש ֶ
על ְ ָהאבּ אוֹ ְ
יך ֶג ֶ
אכן ַא ִס ּיוּם אוֹ יף ַא ּ ֶפ ֶרק
עגט ַמ ְ
וֶ וען אוּנְ ז ְפ ֶל ְ ערנְ ט ִמיט ִמירֶ ,ער ִאיז
על ְ
ָא ֶ ּבער ֶער ָהאט ֶג ֶ
ואלד ִאין ְ ּג ָמ ָרא ּתוֹ ְספוֹ ת ְפ ֶל ְ
עגן ִמיר ֵגיין ִאין וַ ְ עסער
עקענְ ט ֶ ּב ֶ
ֶגעוֶ וען ֶע ְל ֶטער פוּן ִמיר ,אוּן ֶג ֶ
ִמיט ִאים ִאינְ ֵאיינֶ עם ,וַ וייל אוּנְ ֶזער ַח ֶבר ערנְ ט ִמיט ִמיר.
על ְ
פוּן ִמירָ ,האט ֶער ֶג ֶ
ָמ ְר ְ ּד ַכי ְק ֵריינְ ְדל ִאיז ֶגעוֶ וען ׁ ְשוַ ְ
ואך ְ ּבגוּףֶ ,ער אכער ִאיז ְמקו ָּרב
ה'לע ,נַ ֶ
ָדאס ִאיז ֶגעוֶ וען מ ׁ ֶֹש ֶ
ישע לו ְּפטָ ,האט
עפן ְפ ִר ׁ ֶ
אר ְפט ׁ ֶש ּ ְ
עד ְ
ָהאט ֶג ַ יאל,
ער ַמאןֶ ,ע ְז ִר ֵ
וארן ֵאיינֶ ער יֶ ענְ ְקל צו ֶּק ְ
ֶגעוָ ְ
עטן פוּן אוּנְ ֶזער ֶר ִ ּבי'ן ִמיר
עב ְ
אטע ֶג ֶ ּ
זַ יין ַט ֶ 'לעִ .אין ָא ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ִאיז ֶגעוֶ וען ֵאיינֶ ער
יו ִּש ֶע ֶ
עבן
עגט אוּנְ ז ֶג ְ ּ
ואלדֶ ,ער ְפ ֶל ְ
אלן ֵגיין ִאין וַ ְ
ָז ְ ייסן ַח ִ ּיים יְ הוֹ ׁ ֻש ַעֶ ,דער ׁשוֹ ֵחט.
עה ְ
וָ ואס ָהאט ֶג ֵ
ה'לע
אכן ַא ְסעו ֶּד ֶ
אכן צ ּו ַמ ְ
יסע זַ ְ
ַחלּ וֹ ת אוּן ִז ֶ ֶער ִאיז ֶגעוֶ וען ַאן ֲא ֶל ְ ּכ ַסנְ ֶ ּדר ָח ִסיד ,אוּן ֶער
אכן ְסעו ָּדה ָהאט ר' ַא ְב ָר ָהם
ואלד .נָ ְ
ִאין וַ ְ ייסן
עה ְ
עהאט ַא זוּן וָ ואס ָהאט ֶג ֵ
ָהאט ֶג ַ
אגט ַאז ֶער ִאיז ִמיד ֶער וִ ויל זִ ְ
יך יִ ְצ ָחק ֶגעזָ ְ מ ׁ ֶֹשה ֶמענְ ְדלֶ ,ער ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶבער
אבן יסלָ ,א ֶ ּבער נָ ְ
אך ַא ׁ ָש ָעה ָה ְ ּ יען ַא ִ ּב ְ
ֵגיין ָא ּ ְפ ִר ֶ יערִ ,א ְ ָח ִסיד נָ ְ
ישט וֶ וער יך וֵ וייס נִ ׁ ְ אך פוּן ְפ ִר ֶ
ער ְקט וִ וי ֶער קו ְּמט צו ִּריק ִמיט
אמ ְ
ִמיר ַ ּב ֶ ֶעס ָהאט ִאים ְמ ַק ֵרב ֶגעוֶ ועןֶ ,א ְפ ׁ ָשר ר' ֶ ּבנְ ִציוֹ ן
ארוֵ ויינְ ֶטע אוֹ ְיגןָ ,דאס ִאיז
ואלענֶ ע ַפ ְ
עשוָ ֶ
ֶג ׁ ְ ישטֶ .ער ִאיז אוֹ ְ
יך יך וֵ וייס נִ ׁ ְ[א ּ ְפ ֶט'ער] ִא ְ
ַ
ֶגעוֶ וען זַ יין ִה ְתבּ וֹ ְדדוּתָ ,א ֶ ּבער ֵקיינֶ ער זָ אל יסער ַּת ְל ִמיד ָח ָכם.
ֶגעוֶ וען ַא ְגרוֹ ֶ
ויסן!!
ישט וִ ְ
נִ ׁ ְ עהאט נָ ְ
אך ַא ֶדער מ ׁ ֶֹשה ֶמענְ ְדל ָהאט ֶג ַ
ייער
אטע ר' מ ׁ ֶֹשהָ ,האט ֵז ֶ
ר' ָמ ְר ְד ָכי'ס ַט ֶ ייסן יִ ְשׂ ָר ֵאל ֵלייבּ ,
עה ְ
ְ ּברו ֶּדער וָ ואס ָהאט ֶג ֵ
ואק ְסן ַא
אטל ָזאל וַ ְ
ואלט ַאז זַ יין ָמ ְ
ֶגעוָ ְ אבן
עס ֶטער ַח ֶברִ ,מיר ָה ְ ּ
ֶער ִאיז ֶגעוֶ וען ַמיין ֶ ּב ְ
וערן ַא מוֹ "ץ ִאין ֵאיינֶ ע פוּן
ַּת ְל ִמיד ָח ָכם אוּן וֶ ְ אמעןֶ .עס ִאיז ֶגעוֶ וען
יידע צו ַּז ֶ
ערנְ ט ֵ ּב ֶ
על ְ
ֶג ֶ
עדינְ ֶגען ַא
ילן ָהאט ֶער ֶג ִ
עט ֶלעך פוּן ּפוֹ ְ
ִדי ׁ ְש ֶט ְ ייער
עריןֶ ,ער ִאיז ֶגעוֶ וען ֵז ֶ
אל ּ ֶפ ִ
יאל ֵמ ִאיר ַה ְ
יְ ִח ֵ
ערנֶ ען
גו ְּטן ְמ ַל ּ ֵמד ַפאר ַזיין זוּן זָ אל ִמיט ִאים ֶל ְ ער ַמאןֶ ,עס ִאיז ֶגעוֶ וען ַא
ייע ֶרער ִאינְ ֶג ְ
ַא ֵט ֶ
ֲה ָל ָכה ,יוֹ ֶרה ֵ ּד ָעה אוּן ח ׁ ֶֹשן ִמ ׁ ְש ּ ָפט ֶער זָ אל ערג,
יִ ְשׂ ָר ֵאל יו ָּדא ָראזֶ ענְ ֶ ּב ְ
ֶקענֶ ען ַ ּבאקו ֶּמען ִדי הוֹ ָר ָאהֶ .דער ְמ ַל ּ ֵמד ִאיז
13
ער ַמאן עס ֶטע ֲח ֵב ִרים וָ ואס ִא ְ
יך ֶד ְ נָ ְ
אך ְצוֵ ויי ֶ ּב ְ ֶגעוֶ וען ֶדער זוּן פוּנֶ עם ָגאוֹ ן ר' יְ הוֹ ׁ ֻש ַע ֶדער ָרב
עדןֵ ,איינֶ ער ָהאט עצט ְ ּב ׁ ַש ַע ְת'ן ֶר ְ יך יֶ ְ ִז ְ אקע
ִאין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ,אוּן ר' ָמ ְר ְ ּד ַכי ָהאט ַט ֶ
ייסן ָצדוֹ ק ְמנַ ֵחםֵ ,זיי ֶזענֶ ען ֶגעוֶ וען
עה ְ
ֶג ֵ ארט ָהאט ֶער
ַ ּבאקו ֶּמען ִדי הוֹ ָר ָאהָ ,א ֶ ּבער ָפ ְ
ידים ,אוּן ֵאיינֶ ער ִאיז ֶגעוֶ וען
לו ְ ּּב ִלינֶ 'ער ֲח ִס ִ אבן פוּן ִ ּכ ְת ָר ּה ׁ ֶשל ּתוֹ ָרה
ישט ֶגעוֶ וען ֲהנָ ָאה ָה ְ ּ
נִ ׁ ְ
'איזואסערָ ,הא! ַא ַּת ְכ ׁ ִשיט! ְס ִ אל ְדוַ ֶ ייבל ָג ְ
ֵל ְ ּ ואלט ְמ ַקיֵ ים ַזיין ֶדעם
ער ׁש ֶגעוָ ְ ֶער ָהאט ֶענְ ֶד ְ
ער ַמאנֶ ען ִדי ַא ֶלע ייער ׁ ְשוֶ וער ִז ְ
יך צ ּו ֶד ְ ִמיר ֵז ֶ 'טוֹ ב ּתוֹ ָרה ִעם ֶ ּד ֶר ְך ֶא ֶרץ' ָהאט ֶער נָ ְ
אך זַ יין
ֲח ֵב ִרים ַמיינֶ עָ ,א ֶ ּבער וָ ואס ֶקען ֶמען טוּן ַה ׁ ּ ֵשם עפט אוּן פוּן ֶדעם
עש ְ
עע ְפנְ ט ַזיין ֶג ׁ ֶ
ֲחתוּנָ ה ֶג ֶ
וייסט וָ ואס ֶער ָהאט ֶגעטוּןַ .על ָ ּכל יִ ְת ָ ּב ַר ְך וֵ ְ ֶגעצוֹ ְיגן זַ יין ּ ַפ ְרנָ ָסה.
אט ׁש זֶ ען ֶמען ָזאל זִ ְ
יך ארף ֶמען ָכ ְ
ּ ָפנִ ים ֶמען ַד ְ יִ ְצ ָחק ַאיְ יזִ יק ְג ִרינְ בּ וֹ יםַ ,א ֶלע ֲח ֵב ִרים ַמיינֶ ע.
ייע ֶרער
ער ַמאנֶ עןֶ .געוֶ וען ָגאר ַא ֵט ֶ
עמאל ֶד ְ ַא ֶל ָ יט ְרנְ בּ וֹ יםּ ָ ,דוִ ד ְק ֵליינְ ַמאן וָ ואס ִאיז
יאל ִצ ְ יְ ִח ֵ
אט ׁש ,נָ ְ
אך ִאיד ר' יַ ֲעקֹבֶ ,געקו ֶּמען פוּן מוּנְ ַק ְ אוֹ ְ
וארןֶ ,ער ִאיז ֶגעוֶ ועןיער ְמקו ָּרב ֶגעוָ ְ יך ְפ ִר ֶ
אפערֶ ,געוֶ וען ִאיז ֶגעוֶ וען מ ׁ ֶֹשה יַ ֲעקֹב ָט ּ ֶ עגט ֶמען
ייטן ְפ ֶל ְ
יסנַ אםִ .די ֶע ְר ׁ ְש ֶטע ַצ ְַאן אוֹ ְ
ידיםַ ,א ְלס ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ַא ַס ְ
אך ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ע ֲח ִס ִ ער ֵהיים ִז ְ
עמען ַפאראמנֶ ֶיך ַצ ְ ַ ּביי ִאים ִאינְ ֶד ְ
ייל ְיגן ֶר ִ ּבי'ן.
ַדאנְ ק ֶדעם ֵה ִ ערנֶ ען,
אמען ֶל ְ
עגט צו ַּז ֶ
ִדי וְ ַעד ,וֶ וען ֶמען ְפ ֶל ְ
אכט ִר ּקו ִּדין.
עמ ְ
אכט ְסעוּדוֹ תֶ ,ג ַ
עמ ְ
ֶג ַ
המשך פון די לעצטע זייט
אויף ָוואס ִ ּב ְ
יסט ּו ְמ ׁ ַש ְכ ֵנ ַע? ֹ
ֶרעד צ ּו זֵ יי דִּ ְב ֵרי ִחי ּזוּק; ֶא ְפ ׁ ָשר ֶקענְ ְסט ּו זֵ יי ימ'ער.
ארג אוֹ יף ִדי ּ ֶפנִ ֶ
ישטִ ,מיט ַא זָ ְ
עמ ׁ ְ
ֶצ ִ
יילן ׁ ֵשיינֶ ע ַמ ֲע ִשׂ ּיוֹ ת וָ ואס ד ּו וֵ ְ
וייסט פוּן ער ֵצ ְ
ֶד ְ אלן
עמאכְ ט ַאז זֵ יי זָ ְ וער ֶטער ָה ְ ּ
אבן גֶ ַ יוֹ ִסי'ס וֶ ְ
ַאנְ ׁ ֵשי ׁ ְשלוֹ ֵמנוּ?" אר ִל ְירן ִדי גֶ עדו ְּלד אוּן ָאנְ ֵה ְ ּ
ייבן מו ְּט ׁ ֶשען ַפ ְ
אר ׁ ְש ַטאנֶ ען
אר ְט ַראכְ ט אוּן ַפ ְ יוֹ ִסי ָהאט זִ ְ
יך ַפ ְ עדע
ערוֶ ועזֶ ע ׁ ְש ֵאלוֹ ת יֶ ֶ
אטעס ִמיט נֶ ְ
ייע ֶרע ַט ֶ
זֵ ֶ
ייך ָהאט ֶער זִ ְ
יך עשען .גְ ַל ְוָ ואס ָדא ִאיז גֶ ׁ ֶ ְד ַריי ִמינוּט.
אמענְ גֶ ערו ְּפן זַ יינֶ ע ֲח ֵב ִרים ,אוּן
אפט ,צוּזַ ֶ
גֶ עכַ ּ ְ ערנֶ ְ ּ
עבן עש ַטאנֶ ען ֶד ְ
ַא ְקלוּגֶ ער ִאיד וָ ואס ִאיז גֶ ׁ ְ
ערט אוֹ יס,"ה ְער ַקייט גֶ עזָ אגְ טֶ : ִמיט פו ֶּלע זִ יכֶ ְ ערט צ ּו יוֹ ִסי'ס ׁ ְשמו ֶּעס. עה ְ
יך צוּגֶ ֶ ָהאט זִ ְ
ייליגֶ ע ִמיר זֶ ענֶ ען נָ ְ
אך יוּנְ ג ,אוּן ֶקעגְ ן ַאזַ א ֵה ִ ֶער ִאיז צוּגֶ עגַ אנְ גֶ ען צ ּו ִאים ִאין ַא זַ ייט אוּן
יעה זֶ ענֶ ען ָדאס גָ אר ְק ֵליינֶ ע ְמנִ יעוֹ תִ .מיר
נְ ִס ָ ייער
"ט ֶ ערע ֵחןַ : ִאים גֶ עזָ אגְ ט ִמיט ַא ַ ּבאזוּנְ ֶד ֶ
ערצוּקו ֶּמען ִמיט אבן ִדי כּ וֹ חוֹ ת ָדאס ִא ֶ ּ
יב ְ ָה ְ ּ אך צוּם ֶר ִ ּבי'ןִ ,ריכְ ִטיג? אר ְסט ָד ְ ִאינְ גְ ל ,ד ּו ָפ ְ
עש ַמאק".
ִשׂ ְמ ָחה אוּן ִמיט גֶ ׁ ְ ואל ִדיגֶ ע
אסט ַא גֶ עוַ ְ ִא ְ
יך ָהאבּ גֶ עזֶ ען ַאז ד ּו ָה ְ
ָדאס ִאיז ֶדער כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּר וָ ואס ֶמען ֶקען נִ ְ
יצן כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּר ,אוּן ַא ֶלע ַדיינֶ ע ֲח ֵב ִרים ֶה ְ
ערן
וער ֶטערֶ .א ְפ ׁ ָשר
ייבן ַדיינֶ ע וֶ ְ ִד ְ
יך אוֹ יס אוּן גְ ֵל ְ ּ
יען ָא ֶדער צ ּו
ועלכֶ ע זַ ייט ָ -אנְ צו ִּצ ֶ
ַפאר ַסיי וֶ ְ
ַ ּבארו ִּאיגְ ןָ ,א ּ ְפצו ׁ ְּשוַ ואכְ ן ָא ֶדער ְמ ַח ֵּזק צ ּו זַ יין. יצן ַדיין כּ ַֹח זֵ יי צ ּו ַ ּבארו ִּאיגְ ן אוּן
ֶקענְ ְסט ּו נִ ְ
ארנו ֶּמען? ֶע ְר ְק ֶלער זֵ יי ַאז ָדאס
אל ְטן ַפ ְ
ַה ְ
זֶ ענֶ ען נָ אר ְמנִ יעוֹ ת ,אוּן ַא ֶלעס ִאיז ְלטוֹ ָבה.
14
דיינו...
א תיקון הכללי אונז צו פאררעכטן
דעם ווידוי דברים אפצורעכטן
מיט א פרוטה ,לצדקה ,דיינו מיר זינגען היינט א שיינעם געזאנג
דיינו... פארן באשעפער א גרויסן דאנק
געגעבן ראש השנה א מתנה לרבינו
די תפלות און נוסחאות אזוי הייליג
מיט'ן הייליגן קיבוץ געהאט א חלק דיינו ,לאמיר זינגען דעם אשרינו
אלע אינאיינעם ,נישט מזלזל קיינעם ,דיינו שזכינו ,להתקרב לרבינו
נאר מיט שמחה דיינו לאמיר זינגען דעם אשרינו
נודה לשמחה ראש השנה -א מתנה ,לרבינו
מען פארפאקט שוין דעם רענצל
מוצאי יום טוב ,א שיינעם טענצל וואלטן מיר אזויפיל יארן
דיינו ,לאמיר זינגען דעם אשרינו צום רבי'נס קיבוץ געפארן
שזכינו ,להתקרב לרבינו די ליכטיגע וועג אין די הייליגע טעג דיינו
דיינו...
ַא ׁ ְשמו ֶּעס פוּן ר' לֵ ִוי יִ צְ ָחק ֶּבענ ְֶדער זַ "ל
ר' נתן פלעגט זאגן א 'הלכה' אום ראש השנה ,צווישן דעם ערשטן טאג אינעם אנדערן טאג.
דער רבי פלעגט אויך זאגן תורה די צייט .דעם לעצטן ראש השנה איז ר' נתן נישט אראפ געגאנגען זאגן
קיין 'הלכה' ,און אונזערע לייט האבן זייער געווארט אויף דעם ,די הלכות זיינע זענען געווען געוואלדיג,
ממש אש להבה ,ס'האט געברענט א פייער ביי זאגן דעם 'הלכה' – אבער דאס יאר ווארט מען און ר' נתן
גייט נישט אראפ זאגן דעם הלכה.
איז ארויפגעגאנגען ר' אפרים ב"ר נפתלי צו ר' נתן'ען ,און געזאגט; "רבי נתן ,דער עולם איז דאך אזוי משתוקק הערן
פון אייך"?! האט ר' נתן געזאגט א תירוץ דארטן פארוואס ער קען נישט אראפגיין.
ר' אפרים האט אבער פארשטאנען אז ס'איז נאר א תירוץ ,ר' נתן האט טאקע דעם ראש השנה קיין הלכה נישט
געזאגט.
פארוואס טאקע? האט ער אזוי געזאגט; "איך האב א קוק געגעבן און איך געזען אז מענטשן קומען אויף ראש השנה
ווייל זיי ווילן הערן די הלכה מיינע -דערפאר קומען זיי אויף ראש השנה ,איך בין דאך נאר א מענטש ,אפשר וועל
איך איבער א יאר שוין נישט זיין -אזוי האט ער געזאגט ממש א נבואה -וועט אויסקומען אז די מענטשן וועלן
וויסן אז ר' נתן איז שוין נישט דא ,דארף מען נישט קומען אויף ראש השנה ,מ'וועט שוין נישט הערן אן הלכה,
אבער אז דער רבי האט געזאגט "מיין זאך איז ראש השנה" איז עס נישט מקושר מיטן זאגן א
'הלכה'! דער רבי האט דאך געזאגט "יא דאווענען נישט דאווענען" -האב
איך געוואלט ווייזן אז דער ראש השנה איז נישט תלוי אין מיין הלכה"!
15
מַ עֲ ֶשׂה י"ב
דער בעל תפלה
אבן זֵ יי זִ ְ זֶ ענֶ ען זֵ יי [גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן זֶ ענֶ ען] גֶ עקו ֶּמען צ ּו
ער ֶקענְ ט! ִאיז
יך – ֶד ְ ָה ְ ּ
עפ ֶרעגְ ט [פוּן] ִדי
יך גֶ ְ אבן זֵ יי אוֹ ְ'מ ִדינָ ה'! ָה ְ ּ
ַא ְ
יסע
ייער ַא גְ רוֹ ֶ
יך' ,זֵ ֶ וישן זֵ יי אוֹ ְ
עווען ְצ ִו ׁ ְ גֶ ֶ
ארט]
[ס ְ
ָ ארא
ואס ַפ ַ
"ו ְ
ָ ׁ[שוֹ ְמ ִרים]: ואר ֶטעס'
ַ'ו ְ
'מ ִליץ' ִמיט זֵ יי
'ב ִכיוֹ ת' ִאיז ֶדער ֵ
שִׂ ְמ ָחה' ,אוּן ְ ּ
אוֹ ְ 'מ ֶל ְך'"?!
ייער ֶ
'מ ִדינָ ה' ִאיז ָדאס?! אוּן ֶווער ִאיז ֵא ֶ
ְ
יך גֶ עגַ אנְ גֶ ען!
"ב ֲא ׁ ֶשר ַ
[אז פוּן] ערטּ ַ :
עענְ ְט ֶפ ְ
ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ
ער ַמאנְ ֶטע ֲח ֵב ִרים':
יבנְ ֶד ְ זֶ ענֶ ען זֵ יי ִ[די ִ
'פינֶ עף אוֹ ְ
עווען ־ס ָע ָרה' ִאיז גֶ ֶ
אלט ַאז ֶ[ווען] ֶדער 'רו ַּח ְ
עמ ְֶד ָ
'מ ִליץ']
'ח ָכם'ֵ .
ילה'ָ .
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
'ממוּנֶ ה'' .גִ בּ וֹ ר'ּ ַ .
ְ
'לייט' פוּן ֶ'דער ְמ ִדינָ ה' אבן זִ ְ
יך ִדי ַ אלט ָה ְ ּ
עמ ְ– ֶד ָ
ועלן זֵ יי
אמער ֶו ְ
וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען זו ְּכן! – ָט ֶ
ַו ֶ
'ת ְכ ִלית' ִאיזֶ ,דער
יבןַ :אז ֶדער ַּ
עק ִל ְ ּ
יסגֶ ְ
אוֹ ְ
עהן:
אבן גֶ עזֶ ְ
וארן זֵ יי ָה ְ ּ
יב ִריגֶ ע'ָ .ו ְ
'א ְ ּעפינֶ ען ִדי ִ גֶ ִ
יפגֶ ענו ֶּמען [אוֹ יף זֵ יי]ַ ,א
אבן זֵ יי אוֹ ְ
ִ'דיבּ וּר' – ָה ְ ּ
עפינֶ ען
[אז] זֵ יי גֶ ִ 'ה ׁ ֵשם־יִ ְת ָ ּב ַר ְך' ֶה ְ
על ְפט זֵ יי ַ "אז ַ
ַ
'מ ֶל ְך'!
ל־ל ׁשוֹ ן' ַפאר ַא ֶ
'ב ַע ָ ַ'ד ְ ּב ָרן' ַא ַ ּ
אבן
'ח ֵב ִרים'"! – אוּן זֵ יי ָה ְ ּ
ייע ֶרע ֲ
עמאל זֵ ֶ
ַא ֶל ָ
עהאנְ גֶ עןִ ,אין ֶדעם 'זְ כוּת' פוּן
ָדאס ַא ְלץ ָאנְ גֶ ָ 'ב ַעל
יסן ַ ּ
ייער ַא גְ רוֹ ְ
אבן זֵ יי גֶ עפוּנֶ ען זֵ ֶ ערנָ ְ
אךָ ,ה ְ ּ ֶד ְ
ילה'ָ ,וואס ֶער ִאיז ָּת ִמיד ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
ייער ָּכ ׁ ֶש ְר'ן ַ ּ
זֵ ֶ יסן] ַ'ד ְ ּב ָרן'!
ייער] ַא [גְ רוֹ ְ
יצה' אוּן [זֵ ֶ
ָל ׁשוֹ ן ו ְּמ ִל ָ
ִמ ְת ּ ַפ ֵלל ֶדערוֹ יף! אוּן דו ְּר ְך זַ יינֶ ע ְּת ִפילוֹ ת ,זֶ ענֶ ען 'מ ֶל ְך'! –
יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ
אבן זֵ יי ִאים אוֹ ְ
ָה ְ ּ
'ח ֵב ִרים'!
ייע ֶרע ֲ
עפינֶ ען זֵ ֶ
זֵ יי זוֹ ֶכה ַא ְלץ ,צ ּו גֶ ִ עווען ִדי 'מ ֶל ְך'ָ ,האט ִאים מוֹ ֵחל גֶ ֶ
וארן ֶדער ֶ ָו ְ
ועלן זֵ יי
אמער ֶו ְ
וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען! – ָט ֶ
זֶ ענֶ ען זֵ יי ַו ֶ ל־ל ׁשוֹ ן'"!
'ב ַע ָ
'מלו ָּכה' – ַווייל ֶער ִאיז ַאזוֹ י ַא ַ ּ
ְ
יב ִריגֶ ע'!
'א ְ ּ
יך] ִדי ִעפינֶ ען [אוֹ ְ נָ ְ
אך גֶ ִ אבן זֵ יי זִ ְ
וד ַאי
[אז] ָדאס מוּז ְ ּב ַו ְ
יסן " ַ עשטוֹ ְ
יך גֶ ׁ ְ ָה ְ ּ
זֶ ענֶ ען זֵ יי גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן זֶ ענֶ ען גֶ עקו ֶּמען 'מ ֶל ְך' ַהנַ "ל ָ[וואס
'מ ִליץ' ,פוּן אוּנְ זֶ ער ֶ
זַ ייןֶ ,דער ֵ
עפ ֶרעגְ ט: אבן אוֹ ְ
יך גֶ ְ 'מ ִדינָ ה'! אוּן זֵ יי ָה ְ ּ
צ ּו ַא ְ עטן" :אוֹ יבּעב ְ אבן זֵ יי אוֹ ְ
יך גֶ ֶ ּ ער ַמאנְ ט]"! ָה ְ ּ
יבנְ ֶד ְ
אוֹ ְ
'מ ִדינָ ה' ִאיז ָדאס?! אוּן ֶווער
ארט] ְ
[ס ְ ארא ָואס ַפ ַ
"ו ְ
ָ עהן ִמיט ֶדעם ָ[דאזִ יגְ ן] יך צ ּו זֶ ְיך ,זִ ְ
'איז ֶמעגְ ִל ְ ְס ִ
ערט: 'מ ֶל ְך'"?! ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ
עענְ ְט ֶפ ְ ייער ֶ
ִאיז ֵא ֶ ערטַ " :
[אז] 'מ ֶל ְך'"?! ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ
עענְ ְט ֶפ ְ ֶ
עוועט
על ֶד ֶ
עמ ְ
עווען ָהאט ֶמען גֶ ֶ
על ֶד ֶ
ְמ'מוּז ֶמ ְ
אבן
יתה'ָ ,וואס זֵ יי ָה ְ ּ'כ ָּ
"אז זֵ יי זֶ ענֶ ען פוּן ֶדער ִּ
ַ
זִ ְ עפ ֶרעגְ ט ְר ׁשוּת]!
[גֶ ְ
'ת ְכ ִלית' ִאיזַ ,אז 'אז ֶדער ַּיבןַ : עק ִל ְ ּ
יסגֶ ְ
יך אוֹ ְ
אבן
עך' זַ יין'! – ָה ְ ּייל ְ
'פ ֵר ֶ
ערן' ,אוּן ְ יכ ְ'ש ֶּ
ְמ'זָ אל ׁ ִ אלן ַא ַריינְ קו ֶּמען"!
"אז זֵ יי זָ ְ
ייסן ַ עה ְ
ָהאט ֶער גֶ ֵ
'שיכּ וֹ ר' ַפאר ַא יפגֶ ענו ֶּמען ֶע ּ ֶפעס ַא ׁ ִ
יך אוֹ ְזֵ יי זִ ְ 'מ ֶל ְך'
זֶ ענֶ ען 'זֵ יי' – ַא ַריינְ גֶ עקו ֶּמען צ ּו ֶדעם ֶ
ייל ְ
עך'! 'פ ֵר ֶ 'מ ֶל ְך'! – ָו ְ
וארן ֶער ִאיז ָּת ִמיד ְ ֶ אקע] [פוּנֶ עם ָדאזִ יגְ ן ְמ ִדינָ ה]! – אוּן ָדאס ִאיז ַ
[ט ֶ
ערנָ ְ 'מ ֶל ְך'!
'מ ִליץ' פוּן ֶדעם ֶ
עווען ֶדער ֵ
גֶ ֶ
'מענְ ְט ׁ ְשן'ָ ,וואס
עפינֶ ען ַא ֶ
אבן זֵ יי גֶ ִ
אךָ ,ה ְ ּ ֶד ְ
ד־שיין
ויל ׁ ֵ
ת־תוֹ ַאר'ָ ,וואס זִ י ִאיז ִ'ו ְ
גֶ עפוּנֶ ען ַא 'יְ ַפ ּ עצן ִאין ַא 'יַ ם פוּן ַוויין'! – ִאיז ֶער זֵ יי
ֶער ִאיז גֶ עזֶ ְ
יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא
[איר] אוֹ ְ
אבן זֵ יי 'זִ י' ִ
ייער' – ָה ְ ּ
זֵ ֶ וארן ֶ'דער' עסער – ָו ְ עלןּ ֶ ,ב ֶ
עפ ְייער וואוֹ יל־גֶ ֶ זֵ ֶ
'מ ְל ָּכה'"!
ַ יסער ׁ ִשיכּ וֹ ר' –ייער ַא גְ רוֹ ֶוד ַאי' ,זֵ ֶ ִאיז זִ ְ
יך ְ ּב ַו ְ
אבן זֵ יי זִ ְ יצט זִ ְ
יך ִאין ַא 'יַ ם פוּן ַוויין'! וארן ֶער זִ ְ
ָו ְ
וד ַאי [אז] ָדאס מוּז ְ ּב ַו ְ יסן " ַ עשטוֹ ְ
יך גֶ ׁ ְ ָה ְ ּ
עטן" :אוֹ יבּ עב ְ אבן זֵ יי אוֹ ְ
יך גֶ ֶ ּ ת־מ ְל ָּכה' ָה ְ ּ
'ב ַזַ יין ִדי ַ ּ 'מ ֶל ְך'"!
יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ
אבן זֵ יי ִאים אוֹ ְ ָה ְ ּ
עהן ִמיט ִאיר"! ִאיז ֶמען גֶ עגַ אנְ גֶ ען, 'קען זִ ְ
יך זֶ ְ ְמ ֶ יך ִמיט "מ'זָ אל זִ ְ
[אז]ְ :
עטן ַ
עב ְ אבן זֵ יי אוֹ ְ
יך גֶ ֶ ּ ָה ְ ּ
עטן ְר ׁשוּת]! עוועט [גֶ ֶ ּ
עב ְ על ֶד ֶ
עמ ְ
'האט גֶ ֶ
אוּן ְמ ָ 'האט
עהן"?! ִאיז ֶמען גֶ עגַ אנְ גֶ ען ,אוּן ְמ ָ
ִאים זֶ ְ
עקס ֲח ֵב ִרים']ַ ,א ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען
זֶ ענֶ ען 'זֵ יי' ִ[די ַא ֶלע 'זֶ ְ עטן ְר ׁשוּת]! עוועט [גֶ ֶ ּ
עב ְ על ֶד ֶ
עמ ְ
גֶ ֶ
"אז
ער ֶקענְ טַ :
[איר] ֶד ְ
אבן זֵ יי זִ י ִ
'מ ְל ָּכה'! ָה ְ ּ
צ ּו ֶדער ַ זֶ ענֶ ען 'זֵ יי' – ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען צ ּו ֶדעם ָ[דאזִ יגְ ן]
ת־מ ְל ָּכה' ַא ֵליין"! אוּן ִדי
'ב ַ
אקע] ַ ּ ָדאס ִאיז ִדי ַ
[ט ֶ עווען ֶדער
אקע] גֶ ֶ
[ט ֶ'מ ֶל ְך'! – אוּן ָדאס ִאיז ֶַ
עווען – ֶקען
ארט ִאיז גֶ ֶ
יסע] 'שִׂ ְמ ָחה' ָוואס ָד ְ
[גְ רוֹ ֶ 'מ ֶל ְך' – ָוואס ֶ
'ער' 'אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן' פוּן ֶדעם ֶ
אצן]! ישט ְמ ׁ ַש ֵער זַ יין ָ
[א ּ ְפ ׁ ַש ְ וד ַאי נִ ׁ ְ
ֶמען ְ ּב ַו ְ עצן ִאין ֶדעם 'יַ ם פוּן
ֶ[דער 'אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן'] ִאיז גֶ עזֶ ְ
ויאזוֹ י] קו ְּמ ְסט ּו
"ווי ִ[ו ַ
עפ ֶרעגְ טִ :
[איר] גֶ ְ
אבן זֵ יי זִ י ִ
ָה ְ ּ וארן,
עו ְ
ַוויין'ָ ,וואס ֶער ֶ[דער 'יַ ם פוּן ַוויין'] ִאיז גֶ ָ
אלט ַאז
עמ ְ
"אז ֶד ָ
יילטַ :
ער ֵצ ְ
ַא ֶהער"! ָהאט זִ י זֵ יי ֶד ְ 'מ ִליץ'ָ ,וואס ֶער ָהאט
פוּן ִדי ֵ'רייד' פוּן ֶדעם ֵ
עווען
עם־ווינְ ט] ִאיז גֶ ֶ
ִ ־ס ָע ָרה' ׁ ְ
[שטו ֶּר ֶ[ווען] ֶדער 'רו ַּח ְ ייסט זֵ ייַּ ,כנַ "ל.
עט ֵר ְ
גֶ ְ
ייע ֶרע ִקינְ ד' ,פוּן
'ט ֶאפט ָדאס ֵ
עכ ּ ְ
יסגֶ ַ
– אוּן ָהאט אוֹ ְ אבן
ִווי זֵ יי זֶ ענֶ ען ַא ַריינְ גֶ עקו ֶּמען צ ּו ִאים – ָה ְ ּ
אלט] עטל] ַארוֹ יסַּ ,כנַ "לִ .איז זִ י ֶ[ד ָ
עמ ְ ֶדער ִ'וויג' ֶ ּ
[ב ְ ערע! ִאיזער ֶקענְ ט – ֵאיינְ ס ָדאס ַאנְ ֶד ֶיך ֶד ְ זֵ יי זִ ְ
יסגֶ עגַ אנְ גֶ ען 'ב ׁ ַש ַעת ֶ ּב ָה ָלה' ִ[די טו ֶּמעל]ַ ,
[ארוֹ ְ יכף ְ ּ
ֵּת ֶּ יסע שִׂ ְמ ָחה',
עווען ַא 'גְ רוֹ ֶ
וישן זֵ יי – גֶ ֶ [אוֹ ְ
יך] ְצ ִו ׁ ְ
'קינְ ד'! – אוּן זִ י ָהאט אפן נָ ְ
אך ֶדעם ִ על ְ
אכגֶ ָ
אוּן] נָ ְ 'ב ִכיוֹ ת'ַּ ,כנַ "לִ .איז ֶדער 'אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן',אוּן ְ ּ
ישט גֶ עפוּנֶ ען!
[אים] נִ ׁ ְ
ֶעס ִ אוֹ ְ
יך גֶ עגַ אנְ גֶ ען ִמיט זֵ יי!
ארט – אוּן עש ּ ַפ ְ יל ְ
עך' גֶ ׁ ְ 'מ ֶ
[איר] ִדי ִ ָהאט זִ י ִ וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן זֵ יי זֶ ענֶ ען
זֶ ענֶ ען זֵ יי ַו ֶ
ערנָ ְ
אך יל ְ
עך'! ֶד ְ וארןַ ,א 'יַ ם פוּן ִמ ֶ
עו ְ
ערפוּן ִאיז גֶ ָ
ֶד ְ עפ ֶרעגְ ט
אבן זֵ יי גֶ ְ
'מ ִדינָ ה'! ָה ְ ּ
גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא ְ
אבן זִ י
אבן זִ י גֶ עפוּנֶ ען ִ'די ְמ ִדינָ ה'! – אוּן ָה ְ ּ
– ָה ְ ּ "ווער ִאיז ַ ּביי ואר ֶטעס' ׁ[שוֹ ְמ ִרים]ֶ :[פוּן] ִדי ַ'ו ְ
'מ ֶל ְך' אוֹ יף זֵ יי"! אוּן
יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ[איר] אוֹ ְ ִ 'מ ֶל ְך'"?! ָה ְ ּ
אבן זֵ יי ַא ְ
ייך ַא ֶ[ווער ִאיז ֶענְ ֶקער] ֶ
יסע שִׂ ְמ ָחה'!
עווען ַא 'גְ רוֹ ֶ
ארט גֶ ֶ
'איז ָד ְ
ְס ִ ערט:
עענְ ְט ֶפ ְ
גֶ ֶ
עוויינְ ט אוֹ ְ
יך" :אוֹ יף ֶדעם ייער גֶ ֵ
אבן זֵ ֶ
אוּן זֵ יי ָה ְ ּ 'מ ֶל ְך'ִ ,איז ַא 'יְ ַפ ּ
ת־תוֹ ַאר'! – ַמ ֲח ַמת ייער ֶ
"אז זֵ ֶ
ַ
ישט ָדא – אוּן אוֹ יף
'איז נִ ׁ ְ
ייע ְרן ִקינְ ד' ָוואס ְס ִ
'ט ֵֶ וארן ֶדער
'ת ְכ ִלית'! – ָו ְ
ַ[ווייל] זִ י ְ ּב ֶרענְ גְ ט צוּם ַּ
וייסט פוּן זֵ יי
אטער' אוּן 'מו ֶּטער' ָוואס זִ י ֵו ְ 'פ ֶ
ִאיר ָ 'ת ְכ ִלית' ִאיז' ,יִ ׁשוּב ָהעוֹ ָלם' ַּ ,כנַ "ל.
ַּ
'מ ֶל ְך'
'מ ִדינָ ה' ַא ֶ
ישט"! אוּן ַהיינְ טָ ,האט ׁשוֹ ין ִדי ְ
נִ ׁ ְ [ע ּ ֶפעס] ַא 'יְ ַפת־
עווען ֶיער ִאיז ַ ּביי זֵ יי גֶ ֶ
אוּן ְפ ִר ֶ
'איר ַמאן',
אך] ׁשוֹ ין ָדא ִ וארן ָדא ִאיז זִ ְ
יך ָ[ד ְ אוֹ ְ
יך – ָו ְ ערנָ ְ
אבן זֵ יי
אך ָה ְ ּ 'מ ְל ָּכה'! – ֶד ְ
ּתוֹ ַאר'ַ ,פאר ַא ַ
17
עליגְ ן ִאין ֶ'דער
ייער גֶ ִ
עכ ְטס] ,אוּן זֶ ענֶ ען זֵ ֶ
ִאין ׁ ְש ֶל ְ ת־מ ְל ָּכה' ָוואס זִ י ִאיז ָדא
'ב ַפוּן ֶדער ִ[די ָדאזִ יגֶ ע] ַ ּ
ָ[דאזִ יגֶ ער] ַּת ֲא ָוה'"! וארן ֶדער 'גִ בּ וֹ ר'ִ ,איז זִ ְ
יך 'מ ְל ָּכה'! – ָו ְ וארן ַעו ְ
גֶ ָ
עטן [פוּן]
עב ְ
ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָהאט זִ י גֶ ֶ ּ
יב ְ
ִא ֶ ּ 'מ ֶל ְך'!
'מ ִדינָ ה'ַ ,א ֶ
'מאן' ָהאט ׁשוֹ ין ִדי ְ
ִאיר ַ
"אז ֶער זָ אל גֵ יין ,אוּן זָ אל זֵ יי
ילה'ַ :
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
ֶדעם ַ ּ 'ב ַעל־
עטן [פוּן] ֶדעם ַ ּ
עב ְ
ת־מ ְל ָּכה' גֶ ֶ ּ
'ב ַ
ָהאט ִדי ַ ּ
אלן
"אז זֵ יי זָ ְ
ערפוּן"! ! ַ
יסל ֵריינִ יגְ ן ֶד ְ
ער ַווייל ַא ִ ּב ְ
ֶד ְ 'איר
ער ַווייל גֵ יין ִאין ִ
"אז ֶער זָ אל ֶד ְ
ילה'ַ :
ְּת ִפ ָ
עבט]
ארגְ ֶר ְ ּ ארק] גְ ָראבּ ַ
[פ ְ ישט ַאזוֹ י ׁ ְ
[ש ַט ְ ער ַווייל] נִ ׁ ְ
ֶ[ד ְ יסל
ער ַווייל ַא ִ ּב ְ
ְמ ִדינָ ה' ,אוּן זָ אל זִ י ָ[דאס] ֶד ְ
וארן חוּץ עכ ְטס'"! – ָו ְ
'ש ֶל ְ
זַ יין ִאין ֶדעם ָ[דאזִ יגְ ן] ׁ ְ 'מיאוּס [גְ רוֹ ְ
יסן ִמיאו ְּס'ן] ייער ִ
ֵריינִ יגְ ן ,פוּן זֵ ֶ
'ת ֲא ָוה' – ִאיז ָדאס נָ ְ
אך ַ ּביי זֵ יי 'איז ַא ַּ
ָוואס ְס ִ עכ ְטס'"!
ׁ ְש ֶל ְ
'אמוּנָ ה'ַ ,אז ָדאס ִאיז ֶדער
י־ווי ַא ֱ
עוועןַ ,אזוֹ ִ
גֶ ֶ
יקר
'ע ָ
אלד] ַ ּביי זֵ יי ִאיז ֶדער ִ וארן ַווייל ִ[ו ַ ּ
ויב ְ ָו ְ
עטן
עב ְ
ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָהאט זִ י גֶ ֶ ּ
יב ְ
'ת ְכ ִלית'! ִא ֶ ּ
ַּ
ת־תוֹ ַאר' זֶ ענֶ ען זֵ יי
עוועןַ ,א 'יְ ַפ ּ
ַּת ְכ ִלית' גֶ ֶ
"אז ֶער זָ אל גֵ יין ,אוּן זָ אל
ילה'ַ :
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
[פוּן] ֶדעם ַ ּ
[איינְ גֶ עזִ ינְ ֶקען
ַ עווען
'מזו ָּהם' גֶ ֶ
ייער ְ
וד ַאי זֵ ֶ
ְ ּב ַו ְ
ער ַווייל"!
יסל ֶד ְ
זֵ יי ֵריינִ יגְ ן ַא ִ ּב ְ
ְּתפִ ָ ּלה +אוֹ יף ֹ+ר ׁ
ֹ+אש ַה ׁ ּ ָשנָ+ה
(לויט ++תפלה +א' חלק שני)
אר ֶקע גֶ ענַאד ִמיר זָ אלְ ן ארים זִ ְיך אוֹ יף ִמיר ִמיט ַדיין פִ ילֶ ע ַר ֲח ָמנוּת אוּן ַדיין ׁ ְש ַט ְ ער ַּב ִ
אשעפֶ ער ֵאיינְצִ יגֶ ערֶ ,ד ְ ַּב ׁ ֶ
ארכְ ט אוּן לִ ְּיב ׁ ַשאפְ ט אוּן אש ַה ׁ ָשנָה ִמיט גְ רוֹ יס ֵהיילִ יגְ ַקייט אוּן ֵריינ ְֵקייטִ ,מיט פָ ְ זוֹ כֶ ה זַ יין צ ּו ַּבאקו ֶּמען ֶדעם רֹ ׁ
וישן ַאלֶ ע פֶ עלְ ֶקער עוועלְ ט צְ ִו ׁ ְ אסט ִמיט ַדיין גְ רוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת א ּונְז אוֹ ְיסגֶ ִֶמיר גְ רוֹ יס פְ ֵרייד אוּן ִשׂ ְמ ָחהַ .ווייל ד ּו ָה ְ
עבן ִדי גו ֶּטע ַמ ָּתנָהָ ,וואס אסט ִמיט א ּונְז גֶ עטוּן ַא גְ רוֹ יס ֶח ֶסד אוּן גֶ עגֶ ְּ עהיילִ יגְ ט ִמיט ַדיינֶע ִמצְ וֹ תָ ,ה ְ אוּן א ּונְז גֶ ֵ
עס ִטיגְ ט אוּן ד ּווערט גֶ עפֶ ְ ארכְ ִטיגֶ ע ָטאג – ֶווען ַדיין ֶקענִיגְ ַר ְ
ייך ֶו ְ אש ַה ׁ ָשנָהַ ,א ֵהיילִ יגֶ ע ׁ ְש ֶרעק-פָ ְ ָדאס ִאיז רֹ ׁ
ארט ִמיט ֱא ֶמת. ייטס ָאן ַדיין ִּכ ֵּסא ִמיט ֶח ֶסד אוּן ד ּו זִ יצְ ט ָד ְ גְ ֵר ְ
ארכְ ִטיגֶ ער יוֹ ם ַהדִּ ין אש ִט ְימט ֶדעם גְ רוֹ ְיסן ֵהיילִ יגְ ן ָטאגֶ ,דער גְ רוֹ ֶיסער פָ ְ אסט ּו ַּב ׁ ְ
ִמיט ַדיין גְ רוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת ָה ְ
ארן ארצֵ ייא ּונְג פַ ְ עטס ִּכ ְביָ כוֹ ל ַא פַ ְ אש ח ֶֹד ׁש ִאיז ֶדער ָטאג ֶווען ד ּו ַאלֵ יין ֶּב ְ אש ח ֶֹד ׁש ִּת ׁ ְש ֵריַ ,ווייל רֹ ׁ
ִאינֶעם ָטאג רֹ ׁ
וערט נ ְִמ ׁ ָש ְך
ארט ֶו ְ ֶערן ִדי לְ ָבנָה ִ(ווי ֲחזַ "ל זָ אגְ ן) ָ'ה ִביא ּו ָעלַ י ַּכ ּ ָפ ָרה ַעל ׁ ֶש ִּמ ַע ְט ִּתי ֶאת ַה ָ ּי ֵר ַח' ָוואס פוּן ָד ְאר ְקלֶ ענ ְ פַ ְ
אבן אוֹ יף אבן ִמיר ַא ּ ִפ ְתחוֹ ן ּ ֶפה צ ּו קו ֶּמען צ ּו ִדיר אוּן זִ ְיך ִמ ְת ַודֶּ ה זַ יין אוּן ֲח ָר ָטה ָה ְּ ער ֶּיבער ָה ְּ ערע זִ ינְדֶ ,ד ִ ַאלֶ ע א ּונְזֶ ֶ
אסט ַדאן אוֹ ְיך ֲח ָר ָטה אוּן אש ַה ׁ ָשנָהַ ,ווייל ד ּו ַאלֵ יין ָה ְ ערע זִ ינְד ִאין ָאט ֶדעם גְ רוֹ ְיסן ָטאג ֶ -דער יוֹ ם ַהדִּ ין רֹ ׁ א ּונְזֶ ֶ
עטס ַא ַּכ ּ ָפ ָרה.ֶּב ְ
ִישט ָא ּ ְפגֶ עטוּן פוּן א ּונְזֲ ,אפִ יל ּו ַח ְסדֵּ י ה' ִּכי ל ֹא ָת ְמנוּ"ִּ ,כי ל ֹא כָ ל ּו ַר ֲח ֶמ ָיך לְ עוֹ לָ םַ ,דיין ֶח ֶסד ָהאט זִ ְיך ֵקיינ ְָמאל נ ׁ ְ
ערלִ יכֶ ע
עווען ֵמ ָרחוֹ ק ַדיינֶע ווא ּונ ְֶד ְ אסט ּו ׁשוֹ ין ְמגַ ֶּלה גֶ ֶאבן גֶ עטוּן ָה ְ אבן ַחס ְו ׁ ָשלוֹ ם גֶ עטוּן ָוואס ִמיר ָה ְִּמיר ָה ְּ
ארכְ ִטיג אוּן גְ רוֹ יס א ּו ְּמצָ אלִ יגָ ,אן ַקיין ׁ ִשיעוּרֵ ,אין סוֹ ף ְו ֵאין ַּתכְ לִ ית.
ערע ֲח ָס ִדים ֶוועלְ כֶ ע זֶ ענֶען פָ ְ אר ֶקע ֶמ ֶ
ער ֶ ׁ ְש ַט ְ
18
לאמיר זיך
פארהערן
()16 די צוועלעווטע מעשה -דער בעל תפילה
ה .צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם געקומען? און ווער איז זייער א .צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם אנגעקומען ? און ווער איז זייער
קעניג? קעניג?
❑ צו די כתה וואס זייער קעניג ווערט נישט געשפייזט פון עסן פון ❑ צו די כתה פון חכמה און דער חכם איז זייער קעניג
די אנדערע מענטשן – און דאס קינד איז זייער קעניג ❑ צו די כתה פון דיבור און דער מליץ איז זייער קעניג
❑ צו די כתה פון ישוב העולם און די בת מלכה איז זייער קעניג ❑ צו די כתה פון שמחה און דער אוהב נאמן איז זייער קעניג
❑ צו די כתה פון רציחה און די מלכה איז זייער קעניג
ב .איבער וועלכע פלעצער איז דער מליץ נישט אריבער?
ו .פארוואס האבן זיי גענומען די בת מלכה פאר קעניג?
❑ איבער דעם פלאץ פון דער בעל תפלה און דער גבור און דער
❑ ווייל זי איז א טאכטער פון קעניג
ממונה
❑ ווייל זי איז א יפת תואר
❑ ווייל זי איז געזעסן אין א ים פון מילך ❑ אין די מעשה שטייט נישט איבער וועם ער איז אריבער
ז .אויף וואס האבן געוויינט די אנשי המלך און די בת מלכה? ❑ איבער די פלאץ פון דער חכם און דער אוהב נאמן
❑ אויף דעם טייערן קינד ג .אין וועמענס זכות האבן זיי אנגעהאנגען דאס אז זיי טרעפן זיך
❑ אויף איר טאטע און מאמע צוזאם?
❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג ❑ פון דעם גבור
ח .וואס האט די בת מלכה געבעטן פון דעם בעל תפלה? ❑ פון דעם ממונה
❑ צו א ביסל רייניגן דערווייל די מדינה פון ישוב העולם פון זייער ❑ פון דעם בעל תפלה וואס איז שטענדיג מתפלל אויף דעם
מיעוס שלעכטץ ד .צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם אנגעקומען ? און ווער איז זייער
❑ צו רייניגן די מדינה פון ישוב העולם פון זייער מיעוס שלעכטץ קעניג?
❑ צו א ביסל רייניגן דערווייל אלע מדינות פון זייער טעות ❑ צו די כתה פון חכמה און דער חכם איז זייער קעניג
❑ צו די כתה פון דיבור און דער מליץ איז זייער קעניג
ט .האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך? ❑ צו די כתה פון שמחה און דער אוהב נאמן איז זייער קעניג
❑ איינמאל
❑ צוויימאל
❑ איך האב געוואלט
טיפער געטראכט
וועלכע פון די אנשי המלך האט געקעניגט אויף צוויי מדינות - ,און אויף וועלכע צווי מדינות
האט ער געקעניגט ?
וואו זעט מען ביי די מעשה וואס מיר האבן די וואך געלערנט אז "אביסל איז אויך גוט" ?
תשובות אויף די מעשה פון דער בעל תפילה ()15
ווער זענען ִדי ְגר ֹוי ֶסע ַלייט פ ּון די ְמ ִדי ָנה של עשירות ? ִדי גָ ִ
אטין
ִאיז ָדא ְרט ִגי ֶווען שמחות ובכיות–דער רבי איז מסביר פארוואס איז גיווען שמחות און בכיות ? דער רבי איז מסביר נאר
ָאך ֶדעם ֶמלֶ ְך ִמיט ִדי ִא ְּיב ִריגֶ ע
אבין גִ יוֵ ויינְט וִ וי גִ יפִ ינְט ֶמען נ ְ
פארוואס עס איז געווען בכיות -זֵ יי ָה ִּ
א ּון ִדי ָגא ִטין ( ְד ַהיינ ּו ִדי ַע ִשי ִרים פ ּון ֶדער ְמ ִדי ָנה) – קוק אריין אין די מעשה אויף לשה"ק וואספארא ווארט לייגט
צו דער רבי אויף זיי ? השוטים
צו ענטפערן די בחינות און אריינגיין אינעם גורל646-585-3040 02-5-3333-72 ,
19
אויף ָוואס ֹ
ִ ּב ְ
יסט ּו ְמ ׁ ַש ְכ ֵנ ַע?
ִדי ִפיר ַ ּב ִ
אדינֶ ער פוּנֶ עם ֶקענִ יג זֶ ענֶ ען
גֶ עגַ אנְ גֶ ען אוּן ָאנְ גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא גֶ עוִ ֶ
ויסע
עפ ֶרעגְ ט ִדי וֶ ועכְ ֶטער ְמ ִדינָ ה ,אוּן זֵ יי ָה ְ ּ
אבן גֶ ְ
אך אוּן ִמיט וָ ואס ייער ַפ ְארט וָ ואס ִאיז זֵ ֶ ָד ְ
ערט ַאז
עענְ ְט ֶפ ְ
אבן זֵ יי גֶ ֶ עבן זִ ְ
יך ָא ּפָ .ה ְ ּ זֵ יי גֶ ְ ּ
עצט אוֹ יף ֶדער ֶע ְרד.
אפגֶ עזֶ ְ ָהאט זִ ְ
יך ַא ָר ּ ְ
אס ְירט ַא ׁ ְשטו ֶּרעםָ ,ה ְ ּ
אבן זִ ינְ ט ֶעס ָהאט ּ ַפ ִ
עריג ִאינְ גְ לָ ,האט
אר ֶפער ֶע ְלף יֶ ִ
יוֹ ִסיַ ,א ׁ ַש ְ ייער ִציל .צוּם
עדן' ַא ְלס זֵ ֶ
ועלט ֶ'ר ְ
יסגֶ עוֶ ְ
זֵ יי אוֹ ְ
אר ְקן כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּרַ .א ֶלעס וָ ואס
אר ָמאגְ ט ַא ׁ ְש ַט ְ
ַפ ְ יסיגְ ן
יפגֶ ענו ֶּמען ַא ְפ ִל ִ ֶע ְר ׁ ְשט ָה ְ ּ
אבן זֵ יי אוֹ ְ
עס ְט ַקייט
ֶער ָהאט גֶ עזָ אגְ ט ִאיז גֶ עוֶ וען ִמיט ַא ֶפ ְ עטער ָה ְ ּ
אבן עדנֶ ער ַפאר ַא ֶקענִ יגָ ,א ֶ ּבער ׁ ְש ּ ֶפ ֶ
ֶר ְ
עדט,
ער ְ
ימער ֶער ָהאט גֶ ֶ
אר ַקייט .וֶ וען ִא ֶ
אוּן ְק ָל ְ אפן ַא ֶמענְ ְט ׁש וָ ואס ִאיז גֶ עוֶ וען ַא עט ָר ְ
זֵ יי גֶ ְ
ערט
עה ְ
יסגֶ ֶ
וארן אוּן אוֹ ְ
זֶ ענֶ ען ַא ֶלע ׁ ְש ִטיל גֶ עוָ ְ ואל ִדיגֶ ער ַ ּב ַעל
אךַ ,א גֶ עוַ ְמו ְּמ ֶחה ִאין ׁ ְש ּ ְפ ַר ְ
וארט אוּן
עדעס וָ ְ
אפענְ ִדיג יֶ ֶ
ִמיט נֵ ייגֶ ערַ ,איינְ זַ ּ ֶ אר ֶקע ַאיינְ ְפלוּס ,אוּן ִאים
דַּ ְר ׁ ָשן ִמיט ַא ׁ ְש ַט ְ
עצט,
עדאנְ ק וָ ואס ִאיז ַארוֹ יס פוּן זַ יין מוֹ יל .יֶ ְ
גֶ ַ ייער ֶקענִ יג.
עמאכְ ט ַפאר זֵ ֶ ָה ְ ּ
אבן זֵ יי גֶ ַ
ערט ִדי מוֹ ָד ָעהָ ,האט ֶער
עה ְ
וֶ וען יוֹ ִסי ָהאט גֶ ֶ
אר ֶקע יפע אוּן ׁ ְש ַט ְ ֶדער כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּר ָהאט ַא ִט ֶ
יבן ַמאכְ ן ַא טו ְּמל אוּן ַא ַריינְ גֶ ְ ּ
עב ֶרענְ גְ ט ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ
יע ַה ׁ ְש ּ ָפ ָעה .דו ְּר ְך ֶר ְ
עדן ֶקען ַא ֶמענְ ְט ׁש ַמ ׁ ְש ּ ִפ ַ
ערוֶ ועזְ ַקייט ַ ּביי זַ יינֶ ע זֶ ְ
עקס ֲח ֵב ִרים וָ ואס ַא נֶ ְ
ערע צ ּו טוּן זַ אכְ ן וָ ואס זֵ יי ָה ְ ּ
אבן זַ יין אוֹ יף ַאנְ ֶד ֶ
עש ַטאנֶ ען ַארוּם ִאים :נָ ִתיְ ׁ ,שמו ֵּאל,
זֶ ענֶ ען גֶ ׁ ְ
ייבט ַאז זֵ יי זֶ ענֶ ען ְ ּבכ ַֹח צ ּו
ישט גֶ עגְ ֵל ְ ּ
יער נִ ׁ ְ
ְפ ִר ֶ
יציק ,נַ ְח ָמןְ ,צ ִבי ,אוּן נַ ְח ָמן יוֹ נָ ָתן .יוֹ ִסי ָהאט
ִא ִ
יע ֶרע
אר ָמאגְ ט ַאן או ְּמגֶ עהוֹ ֶ
עדן ַפ ְ
טוּןָ .דאס ֶר ְ
זֵ יי ַמ ְס ִ ּביר גֶ עוֶ וען ְּכ ִאיל ּו ֶער ַא ֵליין ִפ ְירט ִדי
ַמאכְ טָ ,א ֶ ּבער ִדי ׁ ְש ֵא ָלה ִאיז נָ אר ַפאר וֶ ְ
ועלכֶ ער
אס ְירן?
וייסט וָ ואס ֶעס ֶקען ָדא ּ ַפ ִ"איר וֵ ְ ְפ ִליגֶ ערִ :
יצט ֶדעם כּ ַֹחֶ .מען ֶקען ֶעס נִ ְ
יצן ִציל ֶמען נִ ְ
זֵ יי ֶקענֶ ען ָא ּ ְפ ׁ ְשטו ּ ְּפן ִדי ַרייזֶ ע ַפאר נָ ְ
אך ַאכְ ט
עפערָ ,א ֶדער ידן צוּם ַ ּב ׁ ֶ
אש ֶ ְמ ַק ֵרב צ ּו זַ יין ִא ְ
ישט. ארנִ ׁ ְ
ישט גָ ְ
עס ְירט זֵ יי נִ ׁ ְ
ער ִׁ ָש ָעה; ֶעס ִאינְ ֶט ֶ
אליֶ ע
ילן אוּן ַק ְ
ערטָ ,א ּ ְפצו ִּק ְ
אר ֶק ְ
ילה ַפ ְ
ָח ִל ָ
ערט ַמ ֲע ִשׂ ּיוֹ ת פוּן ֶמענְ ְט ׁ ְשן ִא ְ
יך ָהאבּ ׁשוֹ ין גֶ ֶ
עה ְ
ַמאכְ ן ֶמענְ ְט ׁ ְשן.
יקגֶ עגַ אנְ גֶ ען ַא ֵהיים .וָ ואס ֵמיינְ ט
וָ ואס זֶ ענֶ ען צו ִּר ְ
עלד ָהאט
ט-פ ְ
ילכֶ ער ִאין לו ְּפ ֶ
ערן הוֹ יכְ ִה ְ ִא ֶ ּ
יב ְ
ועלן
ישטִ .מיר וֶ ְ ִאירְ ,צוֵ ויי ׁ ָש ָעה ִאיז ַ ּביי זֵ יי גָ ְ
ארנִ ׁ ְ
עלדוּנְ ג ַאז ִדי ְפ ִליגֶ ער ַקיין
ערט ַא ֶמ ְ
עה ְ
ֶמען גֶ ֶ
ויפיל ֶע ְסן ָה ְ ּ
אבן ִמיר ׁשוֹ ין עריג; וִ ִ
וערן הוּנְ גֶ ִ
ָדא וֶ ְ
עשטו ּ ְּפט ִמיט ְצוֵ וייוערט ָא ּ ְפגֶ ׁ ְ
או ְּק ַריינָ א וֶ ְ
ֶדען?" ׁ ָש ָעהַ .א ַס ְ
עפטעש ֶל ּ ְ אך ֶמענְ ְט ׁ ְשן ָה ְ ּ
אבן גֶ ׁ ְ
עש ַטאנֶ ען
ּת'דיגֶ ע ֲח ֵב ִרים זֶ ענֶ ען גֶ ׁ ְ
ִדי ְּת ִמימו ִ עך צ ּו ַא זַ ייט; ַא ֶלע ֶ ּבענְ ְק ֶל ְ
ייע ֶרע ֶרענְ ְצ ֶל ְ
עך זֵ ֶ
אקן אוּן
ער ׁ ְש ָר ְ
ייער ֶד ְ
ערט ,זֵ ֶ
עה ְ
יסגֶ ֶ
אוּן אוֹ ְ
אפטֵ .איין גְ רו ּ ֶּפע
ארכַ ּ ְ
זֶ ענֶ ען ׁשוֹ ין גֶ עוֶ וען ַפ ְ
המשך אויף זייט 14
