gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — ניצבים וילך (2026-08-31)

מוציא לאור: הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish

שבוע: ניצבים וילך (2026-08-31)

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — ניצבים וילך (2026-08-31)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב‬ ‫וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם‬ ‫חדש!‬ ‫פרשת נצבים וילך תשפ"ו | יאר ‪141 3‬‬ ‫„הורינו“ יעצט‬ ‫אידיש‬ ‫אין‬ ‫וואלאזשינער זי"ע‪ ,‬אז א מענטש וואס דינט דעם אויבערשטן מיט'ן אינזין אז דער‬ ‫אויבערשטער זאל האבן א נחת רוח פון דעם וואס ער וועט אים קענען געבן שכר‪,‬‬ ‫קדשך‬ ‫הורינו דברות‬ ‫כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫ווערט דאס נישט גערעכנט ווי איינער וואס דינט על מנת לקבל פרס‪ .‬פארקערט‪,‬‬ ‫דאס איז עבודת ה' מעולה‪.‬‬ ‫"והותירך ה' אלקיך בכל מעשה ידך" (דברים ל‪ ,‬ט)‬ ‫מיט דעם טייטש ער אויס הערליך די ווערטער פונעם ר"ן אין מסכת קידושין‪ ,‬לגבי די‬ ‫עס שטייט אין ספר הקדוש 'קדושת לוי' אויף דעם פסוק‪" ,‬והותירך ה' אלקיך"‬ ‫שיטה פון רבינו תם אז פרויען מעגן מאכן א ברכה אויף מצוות עשה שהזמן גרמא‪.‬‬ ‫– דאס מיינט צו זאגן‪ ,‬אז אפילו די אלע גוטע זאכן וואס א מענטש באקומט‬ ‫דער ר"ן שרייבט אז די אחרונים האבן מסכים געווען צו זיין שיטה אז פרויען מאכן א‬ ‫פונעם אויבערשטן דא אין עולם הזה‪ ,‬וועט מען אים גארנישט אראפרעכענען‬ ‫ברכה ווייל זיי באקומען שכר אויף דעם‪.‬‬ ‫פון זיין שכר וואס ווארט אים אפ אין עולם הבא‪ .‬פארוואס? ווייל די אלע גוטע‬ ‫פרעגט דער ר"ן‪ :‬וויאזוי קענען זיי זאגן "וציוונו" אויב זיי זענען נישט באפוילן געווארן?‬ ‫זאכן וואס דער אויבערשטער גיט אונז דא אויף דער וועלט‪ ,‬ברענגט אים כביכול‬ ‫ענטפערט דער ר"ן‪ ,‬אז היות די מענער זענען יא באפוילן‪ ,‬און די פרויען האבן אויך‬ ‫א נחת רוח און א גרויסע שמחה‪ .‬דאס איז דער פשט פון "והותירך"‪ ,‬אז דער‬ ‫א שייכות צו די מצוה ווייל זיי באקומען דאך שכר דערויף‪ ,‬קענען זיי דעריבער זאגן‬ ‫אויבערשטער וועט נישט פארמינערן דיינע זכויות צוליב די טובות וואס דו‬ ‫"וציוונו"‪.‬‬ ‫האסט באקומען; פארקערט‪ ,‬די גוטס אין עולם הזה ווערט געגעבן אלס א‬ ‫לכאורה דארף מען דאס פארשטיין‪ :‬וויאזוי מאכט דאס באקומען שכר אז עס זאל‬ ‫הוספה צו דיין שכר‪ ,‬און אלע דיינע זכויות וועלן בלייבן גאנץ פאר דיר אין עולם‬ ‫זיין כאילו מען איז באפוילן געווארן? איז דא א שיינע תירוץ דערויף פון הגאון רבי‬ ‫הבא‪ ,‬פארוואס "כי חפץ ה' להיטיב לנו בעולם הזה‪ ",‬דער אויבערשטער וויל‬ ‫אברהם וויינפעלד זצ"ל‪ ,‬בעל מחבר ספר 'לב אברהם'‪ .‬ער ערקלערט עס לויט דעם‬ ‫אונז טון גוטס אויף דער וועלט‪ .‬דאס איז דער טייטש פון "כי ישוב ה' לשוש‬ ‫וואס מיר האבן געברענגט בשם דעם 'קדושת לוי' און דעם 'הפלאה'‪ ,‬אז ווען א‬ ‫עליך לטוב"‪ .‬דער אויבערשטער פרייט זיך צו געבן פאר אידישע קינדער‪ .‬עד‬ ‫מענטש באקומט שכר פאר א מצוה וואס ער האט געטון‪ ,‬איז דאס באקומען דעם‬ ‫כאן לשונו‪.‬‬ ‫שכר אליין אויך א מצוה‪ .‬דעריבער זענען די ווערטער פונעם ר"ן זייער געשמאק‪:‬‬ ‫ענליך שרייבט דער קדושת לוי אין פרשת יתרו‪ :‬ווען דער אויבערשטער באצאלט‬ ‫היות פרויען באקומען שכר‪ ,‬איז דאס אליין א מצוה וואס מיר זענען באפוילן‪ ,‬און‬ ‫שכר פאר א מצוה‪ ,‬ווערט די מצוה נישט קלענער דורך דעם; פארקערט‪ ,‬די‬ ‫דעריבער קענען זיי זאגן "וציוונו"‪.‬‬ ‫מצוה ווערט נאך גרעסער‪ .‬וויבאלד דער אויבערשטער האט הנאה צו געבן‬ ‫לויט דעם אלעם קומט אויס‪ ,‬אז אויב דער שכר פון א מצוה איז אליין א מצוה‪ ,‬דאן‬ ‫השפעות‪" ,‬קומט אויס אז דאס וואס האט גורם געווען אז ער זאל משפיע‬ ‫וואס גרעסער דער שכר איז‪ ,‬אלס גרעסער איז די מצוה אליין‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬לאמיר זיך‬ ‫זיין‪ ,‬ווערט נאך א גרעסערע מצוה"‪.‬‬ ‫מתבונן זיין ווי גרויס עס איז די מצוה פון כיבוד אב ואם‪ ,‬וואס די תורה האט ביי דעם‬ ‫ענליך איז דער 'הפלאה' מסביר אין 'פנים יפות' דעם מאמר חז"ל‪" :‬שכר מצוה‬ ‫אויף א אויסנאמליכע פארנעם צוגעזאגט א גאר ספעציעלע שכר‪ ,‬מער ווי ביי סיי‬ ‫מצוה"‪ .‬דאס מיינט‪ ,‬אז ביי יעדע מצוה‪ ,‬אויסער דעם וואס מען טוט די פעולה פון‬ ‫וועלכע אנדערע מצוה וואס איר שכר שטייט אין די תורה‪" .‬למען יאריכון ימיך ולמען‬ ‫די מצוה און מען פאלגט דעם באפעל פונעם אויבערשטן‪ ,‬איז דאס באקומען‬ ‫ייטב לך על האדמה" וכו'‪ ,‬און חז"ל זאגן‪" :‬ווער עס זוכט טעג און יארן‪ ,‬עשירות און‬ ‫דעם שכר אליין אויך א חלק פון די מצוה‪ .‬פארוואס? ווייל דאס איז אויך דער‬ ‫כבוד‪ ,‬און א לאנג לעבן אויף דער וועלט און אויף יענע וועלט‪ ,‬א לעבן שאין להם סוף‬ ‫רצון פונעם באשעפער‪ ,‬וואס וויל באגליקן זיינע באשעפענישן מיט גוטס‪ .‬קומט‬ ‫ותכלית‪ ,‬זאל טון דעם רצון פון זיין פאטער אין הימל און דעם רצון פון זיין טאטע און‬ ‫אויס‪ ,‬אז דער שכר וואס מען באקומט פאר א מצוה איז אליין א מצוה‪.‬‬ ‫מאמע"‪.‬‬ ‫ער ברענגט אז אזוי שטייט אויך אין ספר "רוח חיים" פונעם רבי חיים‬ ‫פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג‪ ,‬ווי למשל הלכות‬ ‫ברכות‪ ,‬שבת‪ ,‬און שמירת הלשון‪ ,‬די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און‬ ‫הורינו דרך חיים‬ ‫מורא אב ואם‪ .‬די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט‪ ,‬און עס איז גאר א‬ ‫כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג‬ ‫הארבע זאך‪ .‬אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות‪ ,‬וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים‬ ‫באזירט אויפן ספר 'ויברך דוד' פון הגאון רבי ישראל דוד הארפענעס‬ ‫זיין ריכטיג‪ ,‬און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות‪ ,‬אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן‪.‬‬ ‫שליט"א‪ ,‬פוסק ורב דביהמ"ד 'ישראל והזמנים' אין וויליאמסבורג‪.‬‬ ‫מיט אים‪ .‬אויב ער האט מורא אז ער וועט מבטל זיין תורה‪ ,‬זאל ער פרובירן צו רעדן‬ ‫פארשידענע פרטים בנוגע די מצוה פון כיבוד אב ואם‪ ,‬ספעציעל ביי עלטע־‬ ‫מיט אים אין לערנען בשעת'ן שפאציר און דורך דעם מקיים זיין "ובלכתך בדרך"‪.‬‬ ‫רע עלטערן‬ ‫די גמרא דערציילט א מעשה מיט רבי טרפון‪ :‬יעדעס מאל ווען זיין מאמע האט‬ ‫איינער וואס האט עלטערע עלטערן וואס קענען זיך נישט אליין אלעס מסדר זיין‪,‬‬ ‫געוואלט ארויפגיין אויף איר בעט‪ ,‬פלעגט ער זיך אראפבויגן און זי פלעגט זיך‬ ‫איז ער מחויב זיי צו באזוכן יעדן טאג כדי צו העלפן מיט זייערע באדערפענישן –‬ ‫אנלאנען אויף אים כדי ארויפצוגיין‪ .‬און ווען זי האט געוואלט אראפקומען פונעם‬ ‫זיי געבן צו עסן און טרינקען‪ ,‬קויפן וואס זיי דארפן‪ ,‬וואשן זייערע וועש‪ ,‬מסדר זיין‬ ‫בעט‪ ,‬פלעגט ער זיך ווידער אראפבויגן‪ ,‬און זי האט זיך אנגעלאנט אויף אים‬ ‫זייערע בילס ווי למשל פראפערטי טעקס און עלעקטריק‪ ,‬וכדומה (אפילו אויב‬ ‫אראפצוגיין‪.‬‬ ‫דאס געלט קומט פון די עלטערן‪ ,‬מוז דאס קינד זיך אפגעבן מיט די טעכנישע‬ ‫דער ירושלמי זאגט נאך‪ ,‬אז רבי טרפון'ס מאמע'ס שיך האט זיך צעבראכן אין רשות‬ ‫חלקים)‪ .‬אזוי אויך אויב זיי דארפן זיך גרייטן אויף א רייזע – איינפאקן און שלעפן‬ ‫הרבים אום שבת‪ .‬איז רבי טרפון געגאנגען און געלייגט זיינע צוויי הענט אונטער‬ ‫די רענצלעך אא"וו‪.‬‬ ‫אירע פיס כדי זי זאל נישט דארפן טרעטן אויף דער ערד‪ ,‬און זי איז געגאנגען‬ ‫און אפילו אויב דורך דעם וועט ער אביסל נאכלאזן פון העלפן זיין ווייב אינדערהיים‪,‬‬ ‫אויף זיינע הענט ביז זי איז אנגעקומען וואו זי האט געדארפט‪ .‬דאך האבן אים‬ ‫למשל אין די אוונט שעה'ן ווען מען דארף לייגן די קינדער שלאפן אין צייט‪ ,‬קען זי‬ ‫זיינע חברים אין בית המדרש געזאגט‪" :‬דו האסט נאך אפילו נישט דערגרייכט די‬ ‫אים נישט צוריק האלטן פון דעם‪ .‬אבער די ווייב אליין דארף קודם זען אז איר שטוב‬ ‫העלפט פון כיבוד אב‪ .‬צי האט זי שוין אמאל אריינגעווארפן דיין בערזל אין ים און דו‬ ‫און איר מאן זאלן זיין מסודר‪ ,‬און נאר ווען עס קומט נישט אויף זייער חשבון‪ ,‬איז זי‬ ‫האסט איר נישט פארשעמט?" דאס מיינט צו זאגן‪ ,‬אז די העכסטן דרגא פון כבוד‬ ‫אויך מחויב צו גיין העלפן אירע עלטערן מיט אלע זייערע ענינים‪.‬‬ ‫איז ווען מען ווערט פארשעמט פון איר‪ ,‬און דאך פארשעמט מען איר נישט צוריק‪.‬‬ ‫אויב זיין עלטערער פאטער קען נישט אליין גיין אין בית המדרש‪ ,‬איז דער זון‬ ‫מחויב צו גיין צו אים יעדן אינדערפרי און אים העלפן גיין אין שול‪ ,‬און אים נאכדעם‬ ‫צוריקברענגען אהיים נאך דעם דאווענען‪ ,‬אפילו אויב דאס מיינט אז ער וועט‬ ‫דורך מורא – דאס מיינט יראת שמים‪ ,‬מורא פאר'ן רבי'ן‪ ,‬און מורא פאר‬ ‫פארפעלן זיין ארבעט‪( .‬עס איז דא א שאלה צי דער זון מעג זאגן פאר'ן טאטן צו‬ ‫טאטע מאמע – ווערט מען געראטעוועט פון פאלשע חן און מען איז‬ ‫דאווענען פריער‪).‬‬ ‫זוכה צו עשירות (ספר 'אות ברית' אות נב)‪.‬‬ ‫אויב דער דאקטאר האט געהייסן דעם טאטן ער זאל יעדן טאג שפאצירן פאר זיין‬ ‫געזונט‪ ,‬און ער קען נישט שפאצירן אליין אן א באגלייטער‪ ,‬מוז דער זון שפאצירן‬ ‫פרשת נצבים וילך תשפ”ו ‪ //‬גליון ‪141‬‬ ‫והשיב לב‬ ‫שאלות ותשובות הלכה למעשה‬ ‫געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א‬ ‫א גרויסן יישר כח פאר'ן הערליכן גליון‪ .‬זאלן מיר זוכה זיין זיי צו מכבד זיין‪ ,‬אפילו‬ ‫ווען עס קומט נישט אן לייכט‪ .‬איך האב חתונה געהאט בזיווג שני און איך‬ ‫האלט אינמיטן פארקויפן די דירה וואו איך האב געוואוינט‪ ,‬כדי צו קויפן א קלענערע‬ ‫דירה אין דעם יעצטיגן געגנט‪ .‬צוליב א שאלה פון יחוד נאך מיין חתונה‪ ,‬קען מיין‬ ‫ערוואקסענע טאכטער (‪ ,)30+‬וואס איז נאכנישט קיין כלה‪ ,‬נישט וואוינען מיט אונז‪.‬‬ ‫איך האב געטראכט צו פארקויפן די אלטע דירה און קויפן א קלענערע דירה אדער‬ ‫צימער נעבן אונז וואו זי זאל קענען וואוינען אינאיינעם‪.‬‬ ‫די פראבלעם איז אז מיין טייערע מאמע איז שטארק דערקעגן און זי בעט מיר ממש‬ ‫עמוק עמוק‬ ‫מיט תחנונים אז איך זאל ענדערש דינגען‪ .‬זי האט מורא אז אויב מיר וועלן האבן אן‬ ‫אייגענע הויז וועט מיין טאכטער שפירן באקוועם‪ ,‬האבנדיג אן אייגענע דאך איבערן‬ ‫מי ימצאנו‬ ‫קאפ‪ ,‬און עס וועט איר שטערן פון אויפבויען אן אייגענע שטוב‪ .‬איך האב פרובירט‬ ‫איר מסביר צו זיין מיט די פולסטע מאס דרך ארץ אז קויפן איז פיל מער פראקטיש‬ ‫א מאמר חז”ל אדער מעשה פון‬ ‫ווי דינגען‪ ,‬בפרט ווען א קליינע מארטגעדזש קאסט בערך דאס זעלבע‪ ,‬אדער אפילו‬ ‫צדיקים איבער כיבוד אב ואם‪ ,‬זענען‬ ‫ווייניגער‪ ,‬ווי רענט‪ .‬מיין מאמע האלט אבער פעסט אז איך זאל ענדערש קויפן א‬ ‫באהאלטן אינעם בילד‬ ‫קליינע דירה פאר אן אינוועסטמענט און ניצן די הכנסה דערפון צו דינגען א פלאץ‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫פאר מיין טאכטער‪ ,‬כדי זי זאל פילן אז דאס וואוינען דארט איז נאר צייטווייליג‪.‬‬ ‫איך שפיר אז מיין מאמע פארשטייט נישט אז פינאנציעל ברעך איך אונטער ווייל‬ ‫איך דארף צאלן אויף צוויי פלעצער‪ .‬די איינציגסטע עצה וואס איך קען טון איז צו‬ ‫פארקויפן די דירה און קויפן א קלענערע דירה מיט נאך א קליינע יוניט‪ ,‬אזוי וועל‬ ‫איך אי"ה קענען האבן אביסל פינאנציעלע סטאביליטעט‪ .‬אמאל פיל איך זיך ממש‬ ‫דער תירוץ אויפ'ן חידה פאר‬ ‫הילפלאז‪ .‬וואס זאל איך טון? איך וואלט זייער דאנקבאר געווען פאר אן עצה און‬ ‫פרשת כי תבא‬ ‫הדרכה‪.‬‬ ‫ווען עלטערן אליינס בעטן דעם‬ ‫זון מען זאל זיי אויפוועקן פון‬ ‫ס'איז ווייטיגליך צו הערן איבער דעם געפיל פון הילפלאזיגקייט וואס איר טראגט‬ ‫שלאף‪ ,‬למשל אויב דער טאטע‬ ‫וויל אויפשטיין צו שחרית‪ ,‬מעג‬ ‫מיט זיך‪ .‬דאס איז נישט קיין גרינגע זאך‪ ,‬ספעציעל ווען ס'האנדלט זיך איבער א‬ ‫דער זון אויפוועקן די עלטערן אן‬ ‫באשלוס וואס האט א שייכות מיט אייער טאכטער‪ ,‬אייער מאן‪ ,‬און אייער מאמע ‪-‬‬ ‫קיין שום חשש‪ .‬פארקערט‪ ,‬ער‬ ‫דריי וויכטיגע רילעישאנשיפס וואס יעדער דארף האבן זיין אויפמערקזאמקייט‪.‬‬ ‫טוט דערמיט די מצוה פון כיבוד‬ ‫קודם כל‪ ,‬איז וויכטיג ארויסצוהייבן א יסוד‪ :‬פון א הלכה'דיגן שטאנדפונקט‪ ,‬איז‬ ‫אב ואם מיט'ן ארויסהעלפן אין‬ ‫דעם וואס זיי בעטן פון אים‪.‬‬ ‫די באשלוס וויאזוי ארויסצוהעלפן אייער טאכטער מיט וואוינונג‪ ,‬און וויאזוי איר וועט‬ ‫אויפבויען אייער נייע היים‪ ,‬א באשלוס צווישן אייך און אייער מאן‪ .‬ס'איז אייער רעכט‬ ‫און אייער פליכט צו פירן אייער שטוב און זיך זארגן פאר אייערע קינדער לויט אייער‬ ‫פארשטאנד‪ .‬די מצוה פון כיבוד אב ואם איז זייער וויכטיג און טייער‪ ,‬אבער די דאזיגע‬ ‫טייערע ליינער‪,‬‬ ‫למען ייטב לך‬ ‫זאך האט נישט קיין דירעקטע שייכות מיט אייער מאמע'ס וואוילזיין‪ ,‬איר כבוד אדער‬ ‫שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין‬ ‫באדערפענישן‪.‬‬ ‫ענגליש‪ ,‬און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער‬ ‫ס'איז אויך וויכטיג איר זאלט פארשטיין‪ :‬נישט יעדע קעגנערשאפט קען מען לעזן‬ ‫דער גארער וועלט‪ .‬די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די‬ ‫מיט א גוטע און קלארע הסבר‪ .‬ס'קען זיין אז הינטער אייער מאמע'ס קעגנערשאפט‬ ‫הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך‪ ,‬ווען גאר אסאך‬ ‫ליגט טיפע ווייטאג‪ ,‬און אויב איר קענט צוגיין צו דעם מיט פארשטענדעניש (אן‬ ‫מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי‬ ‫זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה‪.‬‬ ‫דארפן אויפגעבן אויפן באשלוס)‪ ,‬קען עס אפשר ווייכער מאכן דעם שמועס‪ .‬נעמט‬ ‫אריין אייער מאמע אינעם פראצעדור מיט כבוד און שעצונג פאר איר מיינונג‪ ,‬נישט‬ ‫נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן‬ ‫ווייל איר מוזט האבן איר הסכמה‪.‬‬ ‫ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש‪ .‬פאר‬ ‫און נאך אלעם איז וויכטיג צו געדענקען אז אייער מאמע האט לעבנס‪-‬ערפארונג‬ ‫א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער‬ ‫מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא‪,‬‬ ‫וואס איר האט נאכנישט‪ ,‬און זי וויל באמת אייער גוטס‪ .‬לויט ווי איר האט דערמאנט‪,‬‬ ‫און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'‪.‬‬ ‫איז איר עצה בכלל נישט שלעכט‪ :‬צו קויפן א יוניט און עס פארדינגען‪ ,‬און נוצן די‬ ‫געלט צו דינגען אן דירה פאר אייער טאכטער‪ .‬אויף דעם אופן וועט די פינאנציעלע‬ ‫זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן‬ ‫לאסט פארגרינגערט ווערן‪ ,‬און דיר העלפן אויסמיידן די שוועריקייטן פון וואוינען אין א‬ ‫וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ‬ ‫קליינע דירה אויף שטענדיג‪ .‬אין צוגאב וועט דאס אויסהערן איר עצה און איר מכבד‬ ‫אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא‪.‬‬ ‫זיין‪ ,‬אפילו ווען איר זענט נישט מחויב‪ ,‬זיכער ברענגען ברכה אין אייער שטוב אין אלע‬ ‫ענינים‪ ,‬און בעזרת השי"ת וועט איר זוכה זיין צו זען די ברכה פון די תורה‪" ,‬למען ייטב‬ ‫לך"‪.‬‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫‪845-422-2898‬‬ ‫פרשת נצבים וילך תשפ”ו ‪ //‬גליון ‪141‬‬ ‫מעשה אבות‬ ‫א מעשה מיט א מוסר השכל‬ ‫ביידע זייטן פונעם פערד‪ ,‬און גיי שוין אוועק פון דא‪".‬‬ ‫דער טאטע האט אים געהייסן לייגן שטיינער אויפ'ן פערד‪,‬‬ ‫און ער איז געווארן רייך דערפון ווייל ער האט אויסגעפאל־‬ ‫דער איד האט אנגעהויבן ציטערן‪ ,‬זעענדיג ווי דער גוי'ס כעס‬ ‫גט זיין טאטן‪.‬‬ ‫שטייגט פון מינוט צו מינוט‪ .‬מיטאמאל האט ער געזען ווי‬ ‫עס איז געווען א בחור וואס האט געוואוינט אין אנקארא‪ ,‬א‬ ‫דער גוי כאפט אן זיין ביקס‪ .‬מיט א צאפלדיגע הארץ פול מיט‬ ‫גרויסע שטאט אין טערקיי‪ .‬ער האט געוואוינט מיט זיין טאטן‬ ‫שרעק האט ער אויסגעשטעלט די סחורה אזוי ווי דער גוי האט‬ ‫און אים שטארק מכבד געווען‪ .‬ער האט געלערנט תורה און‬ ‫געוואלט און אנגעהויבן גיין‪ ,‬זייענדיג מתפלל פון טיפן הארצן‬ ‫זיין טאטע האט אים אויסגעהאלטן‪ .‬ווען דער טאטע איז‬ ‫אז דער באשעפער זאל אים ראטעווען פון דארט‪ .‬ווען ער האט‬ ‫געווארן עלטער און געפילט אז ער גייט שוין באלד אוועק פון‬ ‫אנגעהויבן גיין‪ ,‬האט דער גוי אים געזאגט‪" :‬זאלסט אכטונג‬ ‫דער וועלט‪ ,‬האט ער גערופן זיין זון און געזאגט‪" :‬מיין קינד‪ ,‬דו‬ ‫געבן נישט צו טון נאכאמאל אזא נארישע שריט פון מאכן צער‬ ‫ווייסט וואס מיין פרנסה איז געווען? איך פלעג ארומפארן פון‬ ‫פאר א באשעפעניש‪ ".‬דער איד האט אים באדאנקט און איז‬ ‫דארף צו דארף פארקויפן זייד פאר סוחרים‪ .‬אבער איך האב‬ ‫געגאנגען ווייטער‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט געקויפט קיין סחורה סתם אזוי; נאר וואס זיי‬ ‫נאכן זיך דערווייטערן פון דעם ארט‪ ,‬איז דער איד אראפגאנגען‬ ‫האבן באשטעלט‪ .‬איך בעט פון דיר צוויי זאכן‪ :‬איך האב שוין‬ ‫פונעם פערד און געזאגט‪" :‬מיין טאטע האט מיר געהייסן פאר‬ ‫דעם פערד און די באשטעלונגען‪ ,‬און איך האב אויפגעשריבן א‬ ‫זיין פטירה צו נעמען שטיינער וואס וועגן פונקט אזויפיל ווי‬ ‫גענויע ליסט צו וועמען עס צו ליפערן‪ .‬ווען דו גייסט אפטראגן‬ ‫די זייד‪ ".‬ער האט גענומען שטיינער פונעם פעלד; עס זענען‬ ‫די סחורה אין יענעם געוויסן דארף‪ ,‬האסטו א ספעציעלע‬ ‫נישט געווען קיין גרויסע שטיינער‪ ,‬נאר קליינע‪ ,‬און ער האט זיי‬ ‫ליסטע וועמען צו פרעגן וואס זיי ווילן‪ ,‬און דו מוזט זיין ערליך און‬ ‫אויסגעשטעלט מיט גרויס מיה‪ ,‬עס זאל שטימען מיט'ן וואג‬ ‫געטריי‪ .‬אויב עס מאכט זיך אז זיי באשטעלן ביי דיר א האלבע‬ ‫פון די זייד‪.‬‬ ‫זאק זייד‪ ,‬זאלסטו נישט צעטיילן די סחורה אויף די צוויי זייטן‬ ‫נאכן גיין א שטיק צייט איז ער אנגעקומען צו אן אכסניה פון‬ ‫פונעם פערד; נאר פיל אן די אנדערע זייט פונעם פערד מיט‬ ‫אן אראבער‪ .‬דער איד האט געדונגען א צימער און זיך געלייגט‬ ‫שטיינער‪".‬‬ ‫שלאפן פאר די נאכט‪ .‬דער בעל אכסניה האט געפרעגט דעם‬ ‫ווי נאר דער אלטער טאטע האט געענדיגט רעדן די ווערטער‪,‬‬ ‫איד‪" :‬וואס האסטו דארט אין יענעם טאש?" דער איד האט‬ ‫נאך פאר דער זון האט געקענט פרעגן אדער פארשטיין‪ ,‬האט‬ ‫פשוט געענטפערט‪" :‬שטיינער‪ ".‬דער גויאישער בעל הבית‬ ‫דער טאטע אויסגעשריגן 'שמע ישראל' און איז נסתלק געווארן‬ ‫האט אים חושד געווען‪ .‬און ער האט געטראכט צו זיך‪" :‬אידן‬ ‫צו זיין אייביגער רו‪.‬‬ ‫זענען קלוג; ער ווייסט וואס ס'איז און ער פאפט מיר אויס‬ ‫נאך די שבעה האט דער זון גענומען די גאנצע סחורה און עס‬ ‫זאגנדיג אז עס זענען סתם שטיינער‪".‬‬ ‫אפגעפירט לויט די ליסטע וואס ער האט געהאט‪ .‬עס האט זיך‬ ‫דער בעל הבית האט געווארט ביז דער איד וועט אנטשלאפן‬ ‫אויסגעשטעלט אז א גוי איז געקומען און באשטעלט א האלבע‬ ‫ווערן‪ ,‬און דעמאלטס איז ער שטילערהייט אריין אין זיין צימער‪.‬‬ ‫זאק זייד‪ .‬ער האט זיך דערמאנט אין זיין טאטנ'ס צוואה‪ ,‬און ער‬ ‫נאך פאר ער האט געקענט עפענען דעם טאש מיט די שטיינער‪,‬‬ ‫האט געלייגט די זייד אויף איין זייט פונעם פערד און א זאק‬ ‫איז דער צימער פלוצלינג געווארן פול מיט ליכטיגקייט‪ ,‬און‬ ‫מיט שטיינער אויף די אנדערע זייט‪ ,‬און ער איז געפארן ווייטער‪.‬‬ ‫ער האט איינגעזען אז דאס זענען גאר פערל שטיינער‪ .‬דער‬ ‫אינמיטן וועג האט ער זיך פארבלאנדזשעט און ער איז געווען‬ ‫איד האט זיך אויפגעוועקט און אים געפרעגט‪" :‬וואס זוכט איר‬ ‫זייער צובראכן‪ .‬פארנאכטס האט ער פלוצלינג געזען אן‬ ‫דא?" ער האט געענטפערט‪" :‬איך וויל איין שטיין פון דעם וואס‬ ‫אראבער זיצן ביי א בודקע אויפ'ן בארג‪ ,‬באוואפנט מיט געווער‪.‬‬ ‫דו האסט דא‪ ,‬פארקויף עס מיר פאר א סגולה‪".‬‬ ‫ער איז צוגעגאנגען צו אים מיט הכנעה און געזאגט‪" :‬מיין הער‪,‬‬ ‫פלוצלינג האט דער איד געזען אז דאס זענען טאקע נישט קיין‬ ‫איך האב פארלוירן דעם וועג‪ ,‬און איך ווייס נישט וואו איך בין‪".‬‬ ‫פשוט'ע שטיינער נאר הערליכע טייערע פערל שטיינער‪ .‬כדי‬ ‫דער גוי האט אים געענטפערט מיט שפאט‪" :‬דער וועג וואס דו‬ ‫נישט צו מאכן קיין טומל‪ ,‬האט ער אים פארקויפט איין שטיין‪.‬‬ ‫זוכסט איז הינטער מיין בודקע נישט ווייט פון דא‪ ,‬אבער זאג‬ ‫דער איד האט זיך אויפגעוועקט אינדערפרי און אנשטאט‬ ‫מיר‪ ,‬וואס האסטו דארט אויפ'ן פערד?" ער האט געענטפערט‪:‬‬ ‫גיין אפגעבן די סחורה‪ ,‬איז ער צוריקגעפארן אהיים‪ .‬ווען ער‬ ‫"א ביסל זייד פאר מיין פרנסה‪ ".‬דער גוי איז אויפגעשטאנען און‬ ‫האט אויסגעליידיגט זיין טאש‪ ,‬האט ער פארשטאנען אז זיין‬ ‫אנגעהויבן מעסטן דעם פעקל‪ .‬ווען ער האט געזען די שטיינער‬ ‫הייליגער טאטע איז געווען אן ערליכער איד א ירא שמים‪ ,‬און‬ ‫האט ער געפרעגט דעם איד‪" :‬וואס טוען די שטיינער דא?"‬ ‫זיין גאנצע כוונה מיט זיינע באהאלטענע מעשים איז געווען צו‬ ‫דער איד האט אים דעמאלטס געמוזט דערציילן איבער זיין‬ ‫פארזארגן זיין זון פאר'ן גאנצן לעבן אז ער זאל קענען זיצן און‬ ‫טאטנ'ס צוואה‪ .‬דער גוי איז דאן געווארן נאך מער בייז‪ ,‬ער האט‬ ‫לערנען תורה זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫אנגעהויבן צו ווארפן קללות און געזאגט‪" :‬וויאזוי קען א איד ווי‬ ‫(ספר 'אהבת חיים' להחכם רבי מנחם מנשה זצ"ל‪ ,‬מייסד‬ ‫דיר נישט רחמנות האבן אויף א בהמה און גורם זיין צער בעלי‬ ‫חבורת "אהבת חיים" אין ירושלים‪ ,‬פרשת תולדות)‬ ‫חיים? ווארף גלייך אראפ די אלע שטיינער‪ ,‬צעטייל די זייד אויף‬ ‫פרשת נצבים וילך תשפ”ו ‪ //‬גליון ‪141‬‬ ‫געשריבן דורך י‪ .‬בנימין‬ ‫מענדי פארציילט וועגן‬ ‫טאטי און מאמי און די מצוה‬ ‫פון כיבוד אב ואם‬ ‫מיין סליחות האבן זיך אנגעהויבן צוויי שעה פריער‬ ‫איך האב אנגעקוקט מיין טאטן‪ ,‬נישט פארשטייענדיג גענוי וואס ער וויל פון מיר‪.‬‬ ‫עס זענען דא נעכט וואס איך פרוביר צו בלייבן וואך‪ ,‬און עס זענען דא נעכט וואס‬ ‫איך האב געטראכט אומאויפהערליך פון סליחות‪ ,‬איך האב שוין געהערט אין מיין‬ ‫איך פרוביר טאקע שטארק איינצושלאפן‪ .‬גלייבט מיר‪ ,‬די צווייטע סארט איז פיל‬ ‫קאפ דעם בעל תפילה זינגען דעם ספעציעלן קדיש‪ .‬וויאזוי קען איך יעצט גיין‬ ‫שווערער‪ .‬און איך רעד‪ ,‬פארשטייט זיך‪ ,‬וועגן מוצאי שבת סליחות‪.‬‬ ‫שלאפן? "אבער איך בין נישט מיד!" דער טאטע האט געשמייכלט‪" .‬איך האב‬ ‫אויב איר זענט נאכנישט געגאנגען צו סליחות אינמיטן די נאכט מיט אייער טאטע‪,‬‬ ‫נישט געזאגט אז דו ביסט מיד‪ ,‬אבער אויב דו ווילסט קומען מיט מיר צו סליחות‬ ‫ווייס איך נישט וויאזוי עס אייך מסביר צו זיין‪ .‬די גאנצע שול זעט אויס אנדערש‪.‬‬ ‫און נישט בלויז שטיין דארט מיט האלב‪-‬פארמאכטע אויגן‪ ,‬מוזטו גיין שלאפן פאר‬ ‫די זעלבע בענק‪ ,‬די זעלבע סטענדערס‪ ,‬דער זעלבער ארון קודש‪ ,‬אפילו יוסעלע‬ ‫צוויי שעה‪".‬‬ ‫דער גבאי איז דער זעלבער יוסעלע דער גבאי‪ ,‬אבער איין אזייגער פארטאגס זעט‬ ‫דאן האט דער טאטע צוגעלייגט‪" :‬איך נעם דיך ווייל איך האלט אז דו ביסט שוין‬ ‫ער פשוט אויס אנדערש; ס'איז דא א געפיל אז דאס הארץ עפנט זיך מער‪.‬‬ ‫גענוג ערוואקסן צו פארשטיין וואס סליחות באדייט‪ .‬אויב אזוי ווייז מיר אז דו ביסט‬ ‫פארגאנגענעם יאר האט מיין טאטע מיר גענומען צו סליחות צום ערשטן מאל‪.‬‬ ‫אויך גענוג ערוואקסן צו פאלגן דיין טאטן‪ ".‬דאס איז געווען א זאץ וואס האט מיר‬ ‫איך געדענק נאך ווי מיר זענען ארויס פון שטוב ווען די גאנצע גאס איז געווען‬ ‫נישט איבערגעלאזט קיין וועג ארויס‪.‬‬ ‫שטיל‪ ,‬און פלוצלינג האבן פון אלע זייטן אנגעהויבן צו שטראמען פילע מענטשן‪,‬‬ ‫איך בין געגאנגען אין בעט‪ .‬איך האב זיך געלייגט‪ ,‬פארמאכט די אויגן‪ ,‬און זיי ווידער‬ ‫אלע מיט געצילטע טריט צום בית המדרש‪.‬‬ ‫געעפנט‪ .‬איך האב געמיינט אז פערציג מינוט‬ ‫איך האב געפילט זייער גרויס און ערוואקסן‪ ,‬באמת‪.‬‬ ‫זענען שוין דורך‪ .‬איך קוק אויפ'ן זייגער‪ :‬דריי מינוט‪.‬‬ ‫הערשט נעכטן בין איך געווען א זיבן‪-‬יעריג אינגל‪ ,‬און‬ ‫איך האב זיי ווידער צוגעמאכט‪ .‬פון דיינינג רום האב‬ ‫היינט בין איך שוין געגאנגען צו סליחות ביי חצות‪.‬‬ ‫איך געהערט מיין טאטן עפעס אנגרייטן‪ .‬איך האב‬ ‫היי‪-‬יאר האב איך שוין ארויסגעקוקט דערויף מיט‬ ‫געוואלט אויפשטיין‪ ,‬נאר צו טרינקען עפעס‪ ,‬נאר צו‬ ‫גרויס שפאנונג‪ .‬בערך ארום ראש חודש אלול‪ ,‬האב‬ ‫טשעקן די צייט‪ ,‬נאר צו מאכן זיכער אז דער טאטע‬ ‫איך געפרעגט מיין טאטן‪" :‬טאטע‪ ,‬דאס יאר קען איך‬ ‫האט נישט פארגעסן אז איך קום מיט אים‪ .‬אבער‬ ‫נאכאמאל קומען מיט דיר צו די ערשטע סליחות?"‬ ‫דאן האב איך זיך דערמאנט וואס ער האט געזאגט‪:‬‬ ‫"איך וועל זען‪ ",‬האט מיין טאטע געענטפערט‪ .‬איך‬ ‫אויב איך בין שוין גענוג גרויס פאר סליחות‪ ,‬בין איך‬ ‫האב נישט ליב ווען ערוואקסענע זאגן "מיר וועלן‬ ‫גענוג גרויס אים צו פאלגן‪ .‬אזוי בין איך געבליבן ליגן‬ ‫זען"; ס'איז א ווארט אן קיין שום אינפארמאציע‪.‬‬ ‫אין בעט‪.‬‬ ‫איז עס א 'יא'? איז עס א 'ניין'? וואס זאל איך‬ ‫עס איז געווען אינטערעסאנט‪ ,‬ווייל א גאנצן אלול‬ ‫פארשטיין דערפון? צוויי טעג שפעטער האב איך‬ ‫טראכט איך וואס איך דארף פארבעסערן‪ ,‬צו‬ ‫ווידער געפרעגט‪" ...‬טאטע‪ ,‬וואס איז געווארן מיט‬ ‫דאווענען בעסער‪ ,‬לערנען מער ערנסט‪ ,‬זיין מער‬ ‫סליחות?" האט דער טאטע געזאגט‪" :‬מענדי‪ ,‬מיטן‬ ‫מסודר‪ .‬און דא‪ ,‬בין איך נאך אפילו נישט אנגעקומען‬ ‫אויבערשטנ'ס הילף באשעפער‪ ".‬דאס איז שוין‬ ‫צו סליחות‪ ,‬און איך האב שוין באקומען א שווערע‬ ‫געווען אן ענטפער‪.‬‬ ‫נסיון – פשוט צו ליגן אין בעט ווייל מיין טאטע האט‬ ‫ווי נאר איך האב דאס געהערט פון מיין טאטע בין‬ ‫אזוי געהייסן‪.‬‬ ‫איך גלייך געגאנגען אויפזוכן וואו מיין סליחות ליגט‪.‬‬ ‫איך ווייס נישט ווען איך בין אנטשלאפן געווארן‪,‬‬ ‫נאכדעם האב איך אריינגעקוקט אין דעם לוח צו‬ ‫אבער פלוצים האב איך געפילט א ווארימע האנט‬ ‫וויסן ווען חצות קומט אויס יענע נאכט‪ .‬יענע נאכט‬ ‫אויף מיין אקסל‪" .‬מענדי‪".‬‬ ‫האב איך געפרעגט מיין טאטן ווען מיר דארפן‬ ‫איך האב געעפנט די אויגן‪ .‬מיין טאטע איז‬ ‫ארויסגיין פון שטוב כדי צו זיין אין בית המדרש ביי‬ ‫געשטאנען נעבן מיר‪ ,‬שוין גרייט צו גיין‪" .‬שטיי אויף‪ ,‬צדיק'ל‪ .‬סליחות!" איך ווייס‬ ‫חצות‪.‬‬ ‫נישט אויב איך בין שוין אמאל אויפגעשטאנען אזוי שנעל‪ .‬אין עטליכע מינוט זענען‬ ‫לייבי האט מיר אנגעקוקט מיט קענטיגע קנאה‪" .‬איך וויל אויך גיין‪ ",‬האט ער‬ ‫מיר שוין געווען אינדרויסן‪ .‬די גאס איז געווען שטיל‪ .‬איך האב שפאצירט נעבן מיין‬ ‫געזאגט‪" .‬דו ביסט נאך צו קליין‪ ",‬האב איך אויסגעניצט די געלעגנהייט אים צו‬ ‫טאטן‪ ,‬אביסל פארשלאפן‪ ,‬אבער אין מיין הארץ האב איך געהאט א גוטע געפיל‪.‬‬ ‫דערמאנען‪" .‬איך בין שוין זיבן‪ ",‬האט ער צוריקגעענטפערט‪" .‬טאקע וועגן דעם‪",‬‬ ‫דאס בית המדרש איז שוין געווען פול ווען מיר זענען אנגעקומען‪ .‬און דאן האט‬ ‫האב איך געזאגט‪" .‬וועגן וואס?" האט לייבי געפרעגט‪" .‬דו ביסט נאך צו קליין‪",‬‬ ‫זיך געהערט א געשריי "אשרי יושבי ביתך"‪ ...‬דער בעל תפילה האט אנגעהויבן די‬ ‫האב איך אים אפגעפטר'ט‪.‬‬ ‫ניגון פון די ימים נוראים‪ ,‬און די גאנצע התרגשות אויף וואס איך האב שוין אזוי לאנג‬ ‫לייבי איז געגאנגען זיך באקלאגן צו מיין טאטן‪ ,‬אבער מיין טאטע האט אים מסביר‬ ‫געווארט האט אנגעפילט מיין הארץ‪.‬‬ ‫געווען מיט א שמייכל אז ער וועט נאך האבן גענוג יארן צו גיין צו סליחות‪ ,‬אבער‬ ‫בשעת סליחות האב איך עפעס געטראכט‪ .‬מיר שטייען דא און בעטן פונעם רבונו‬ ‫דאס יאר דארף ער נאך שלאפן און זיך אויסרוען‪ .‬דאן האט דער טאטע מיר‬ ‫של עולם אז מיר זאלן ווערן בעסער‪ ,‬אז מיר זאלן זיך פאררעכטן‪ ,‬און ווערן נענטער‬ ‫אנגעקוקט און געזאגט‪" :‬און דו אויך‪".‬‬ ‫צו אים‪" .‬השיבנו ה' אליך ונשובה‪ ".‬אבער אפשר אמאל הייבט זיך תשובה נישט אן‬ ‫"וואס מיט מיר?" האב איך געפרעגט דערשראקן‪" .‬דו גייסט גיין שלאפן פאר‬ ‫מיט גרויסע זאכן‪ .‬אפשר הויבט עס זיך אן צוויי שעה פריער‪ ,‬ווען א יונגל פון ניין יאר‬ ‫סליחות‪ ",‬האט דער טאטע געענטפערט‪" .‬אבער טאטע‪ ,‬סליחות איז דאך נאך‬ ‫וויל עפעס זייער שטארק‪ ,‬און דער טאטע זאגט אים צו טאן אנדערש‪ ,‬און ער טוט‬ ‫חצות!" דער טאטע איז געבליבן רואיג‪" .‬טאקע וועגן דעם‪ .‬דו וועסט גיין שלאפן‬ ‫עס‪ .‬נישט ווייל ער וויל עס נאר ווייל זיין טאטע האט אזוי געהייסן‬ ‫צוויי שעה פאר סליחות‪ ,‬און איך וועל דיך אויפוועקן פאר מיר גייען‪".‬‬ ‫לעילוי נשמת‬ ‫לרפואה שלמה‬ ‫לזרע של קיימא‬ ‫לזיווג‬ ‫להצלחה וס"ד‬ ‫מנחם מנדל בן יהושע דב‬ ‫יהודה בן מינה‬ ‫בעילום שם‬ ‫אליהו בן גולדה‬ ‫רחל בת חסיה‬ ‫יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם‬ ‫ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו ‪Add me Yiddish‬‬ ‫‪OFFICE@HOREINU.ORG‬‬ ‫צו‬ ‫פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון‬ ‫צו מנדב זיין שיקט א ‪ Zelle‬צו ‪dedications@horeinu.org‬‬ ‫‪ /‬גניזה ‪/‬‬