באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — כי תבוא (2026-08-24)

כי תבא
אינהאלט
פרשת כי תבא
פארמאגן איז פון דעם אויבערשטען . . . . . . . . . . . . . . . .ד
וואס מיר ַ ָ
ה' אלוקיך נותן לך ַ -אנערקענען ַאז ַאלעס ָ
יפתח ה' לך את אוצרו הטוב -אינעם אוצר פונעם בוכ"ע ליגט בלויז דיין יראת שמים . . . . . . . . . . . . . . . . . .ח
אּפצושאצן די גרויסע ווערד פון א הרהור תשובה . . . . . . . . . . . . . . . . . .י
ַ משנכנס אלול -עס איז אוממעגליך ָ
ספה"ק בת עין
קראתי ָּיּה' )תהלים ּמצר ָ ָ ִ 'מן ַה ֵ ַ ׁשֹופר מען קען אפשר זאגען אז דאס איז די ענין פונעם שופרִ , ענין ָ ׁשּזהּו ִ ְ ַ
לֹומר ֶ ֶ ואפׁשר ַ ָ ְ ֶ ְ ...
ׁשֹופר די ווארט 'מן המיצר' מיינט מּמצר ֶׁשל ָ קיח ,ה( דוד המלך זאגט פון די ענגשאפט האב איך גערופען צו השי"תַ ֵ ִ ,
ׁשֹופר פוןמּמרחב ֶׁשל ָ בּמרחב ָיּה' באשעפער ענטפער מיר מיט א ברייטקייטָ ְ ֶ ִ , 'ענני ַ ֶ ְ ָ
פון די שמאלע זייט פונעם שופרִ ָ ָ ,
הּמרחב
היינּו ַ ֶ ְ ָ הּׁשֹופר ווייל מען דארף איבערדרייען די מויל פונעם שופרְ ַ , להּפִּ #פי ַ ָ צריֵ ַ ְ # די ברייטע זייט פון די שופרִּ ,כי ָ ִ
להיֹותצריְ ִ # ּוחנ ִּיים ָ ִ
ּדברים ר ָ ִ מעלה ֶׁשהּוא ְ ָ ִ ּבבחינת ַ ְ ָ
למעלה אז די ברייטע זייט פונעם שופר זאל זיין אויף ארויףִּ .כי ִ ְ ִ ַ ְַ ְ ָ
מרחב ווייל אין די ענינים פון אויבען ד"מ די רוחניות'דיגע ענינים דארף דער מענטש זיין אין די בחינה פון ּבבחינת ֶ ְ ָ
ְִִ ַ
מרחב צו גלוסטען ּבבחינת ֶ ְ ָ
עבֹודתֹו ִ ְ ִ ַׁשּיהיה ֲ ָלהׁשּתֹוקק ֶ ִ ְ ֶ
הׁשּתֹוקקּות דאס מיינט די בחינה פון גלוסטעןֵ ְ ִ ְ , ּבחינת ִ ְ ְ ברייטֶׁ ,שהּוא ְ ִ ַ
למּטה און די שמאלע זייט ׁשֹופר הּוא ְ ַ ָ ּומיצר ֶׁשל ָ אז זיין עבודה זאל זיין אין די בחינה פון ברייט )ד"מ וועלן מער און מער(ַ ֵ .
והסּתּפקּות ווייל אונטען אין מיצר ְ ִ ְ ַ ְ ּבחינת ֵ ַ ׁשּיהיה לֹו ְ ִ ַ
צריֶ ְ ִ ֶ # ּגׁשמּיּות ָ ִ
ּבבחינת ַ ְ ִ
למּטה ִ ְ ִ ַפונעם שופר זאל זיין פון אונטעןִּ ,כי ְ ַ ָ
די בחינה פון גשמיות דארף דער מענטש האבען די בחינה פון שמאלקייט און זיך באגענוגען.
מרא ִׁשית ָּכל' ְוגֹו' דאס איז וואס די פסוק זאגט ולקחת מראשית כל – 'און זאלסט נעמען פון די 'ולקח ָּת ֵ ֵ
ֶ ְ ...וזהּו ְ ָ ַ ְ
ּבאמת ווייל ווען דער מענטש קומט אן צו גלוסטען באמתָ ,אז הׁשּתֹוקקּות ֶ ֱ ֶ
לבחינת ִ ְ ְ ּכׁשּתבא ִ ְ ִ ַ אנפאנג פון אלעס'ִּ ,כי ְ ֶ ָ ֹ
והתחלה דעמאלסט וועט דיין גאנצע עבודה וואס דו האסט געטאהן ביז היינט ּבבחינת ֵרא ִׁשית ְ ַ ְ ָ ָ ּתמיד ִ ְ ִ ַ עבֹודתִ ָ 2
יהיה ָּכל ֲ ָ ְ ְִֶ
ֹותר
יֹותר ְוי ֵ
ֹוסיף ֵ ּתמיד ְלה ִ ותׁשּתֹוקק ָ ִ
ׁשּתכסֹוף ְ ִ ְ ֵ זיין אין דיינע אויגען ווי ביסט נאר אין אנפאנג פון דינען דעם באשעפערְ ִ ֶ ,
יתּבר #אז דו וועסט שטענדיג גלוסטען און שטרעבן צו פארמערן מער און מער אין עבודת השם. ּבעבֹודת ה' ִ ְ ָ ַ
ֲַ ַ
ּבצאת) '2בפרשתן כח ,ו( און דאס מיינט די פסוק 'א געבענטשטער ביסטו אין שטאט אּתה ְ ֵ ֶ ּוברּוָ ַ # ּבבֹואָ 2
'ּברּוַ #א ָּתה ְ ֶ ְ ֶוזהּו ָ
לעֹולם אוןּכביאתָ ָ 2 ֹולם ְ ִ ָ ְ יציאתִ 2מן ָהע ָ ׁשּתהא ְ ִ ָ ְ רּבֹותינּו ַז"ל )בבא מציעא קזֵ ְ ֶ (. ודרׁשּו ַ ֵ און א געבענטשטער ביזטו אין פעלד'ְ ָ ְ ,
ולכא ָֹורה
חז"ל דרש'ענען אז דיין ארויסגיין פון די וועלט זאל זיין אזוי ריין פון עבירות ווי דיין אריינקומען צו די וועלטְ ִ ְ .
'ּברּו#
לֹומר ָ הוה ֵליּה ַ אחת הּוא און לכאורה לויט די דרשה פון חז"ל אז דאס איז איין ברכהָ ֲ , ׁשּברכה ַ ַ
לפי ֵּפירּוׁש ֶזה ֶ ְ ָ ָ ְִ
ּובצאת '2וואלט די פסוק עס געדארפט אנכאפען אינאיינעם 'ברוך אתה בבואך ובצאתך' און נישט צוטיילען ֹואֶ ֵ ְ 2 ַא ָּתה ְּבב ֶ
און זאגען באזונדער 'ברוך אתה' בבואך – 'ברוך אתה' בצאתך.
לפרׁש און לויט אונזער וועג פון טייטשען אויף די וועג פון מוסר קענען אונז עס מפרש מּוסר ֵיׁש ְ ָ ֵ ּדרָ # ּדרכינּו ַעל ֶ ֶּולפי ְ ָ ֵ
ְִ
רּוחנּיּות די ווארט 'בבואך' איז מרמז אויף די אינווענדיגסטע זאכען ּבחינת ָ ִ
ּפנימּיּות הּוא ְ ִ ַ ּבחינת ְ ִ ִמרּמז ַעל ְ ִ ַ 'ּבבֹואֵ ַ ְ '2
זייןֶ ְ ,
ּגׁשמּיּות די ווארט 'בצאתך' מיינט די דרויסענדיגע ּבחינת ַ ְ ִ
חיצֹונּיּות הּוא ְ ִ ַ
ּבחינת ִ ִ
מר ֵּמז ַעל ְ ִ ַ 'ּובצאתַ ְ '2
וואס דאס איז רוחניותֶ ֵ ְ ,
ּבבֹוא '2און דאס מיינט די פסוק 'ברוך אתה בבואך' געבענטשט אּתה ְ ֶ 'ּברּוָ ַ #
זאכען וואס דאס איז עניני גשמיותֶ ְ .וזהּו ָ
רּוחנּיּות דאס מיינט אז זאלסט האבען א ברכה אין עניני ּבבחינת ָ ִ
ּברכה ִ ְ ִ ַ
ּבחינת ְ ָ ָ
ׁשּיהיה ְלַ ִ ְ 2 היינּו ֶ ִ ְ ֶ ביסטו ביים אריינקומעןְ ַ ,
ּבצאת '2און געבענטשט 'ּוברּוַ #א ָּתה ְ ֵ ֶ הׁשּתֹוקקּות די ברכה מיינט אז דו זאלסט גלוסטן אויף רוחניותָ . ּבחינת ִ ְ ְ היינּו ְ ִ ַ רוחניותְ ַ ,
ּגׁשמּיּות דאס מיינט אז דו זאלסט האבען א ברכה ּבבחינת ַ ְ ִ
ּברכה ִ ְ ִ ַ
ּבחינת ְ ָ ָ
ׁשּיהיה ְלַ ִ ְ 2היינּו ֶ ִ ְ ֶ זאלסטו זיין ביים ארויסגייןְ ַ ,
לבא
יזּכנּו ָ ֹ
יתּברֵ ַ ְ #
הסּתּפקּות אז דו זאלסט זיך באגענוגען מיט וואס דו האסט .ה' ִ ְ ָ ַ אין די ענינים פון גשמיות ,הּוא ִמ ַּדת ִ ְ ַ ְ
יהי ָרצֹון.
אמן ֵּכן ְ ִ למדריגה זֹו דער אייבישטער זאל אונז זוכה זיין צו צוקומען צו די מדריגהֵ ָ , ְַ ְֵ ָ
)פרשת כי תבוא ד"ה והיה כי תבוא אל הארץ(
תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד
באר הפרשה -כי תבא ã
כי תבא
'ä øùà' :ïáòâòâ íéà ñò èàä ¨ øò ñàåå
¨ ïòèùøòáéåà פארמאגן
וואס מיר ַ ָ
ה' אלוקיך נותן לך ַ -אנערקענען ַאז ַאלעס ָ
ïöøàä
© ïåô ïñééøñéåà óøàã © øò ïåà ,'êì ïúåð êé÷åìà איז פון דעם אויבערשטען
èàä
¨ 'øò' ïåà ,ãìòô 'ïééæ' æéà ñò æà© äáùçî éã úç÷ìå' (á ,åë) äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ïòðòééì øéî
íòã ïåô øàð¨ úîàá æéà ñòìà© ìééåå ,ïòååòâ çéìöî êöøàî àéáú øùà äîãàä éøô ìë úéùàøî
ïòèùøòáéåàב. ì"æ 'äãé÷ò' ìòá øòã èâàæ ¨ .'êì ïúåð êé÷åìà 'ä øùà
)ïéà 'íéøåëéá' ïòâðòøá ïåô ìéö¯ètéåä øòã ,(ç"ö øòù
ùåã÷ä 'êéùìà' øòã ïñòåîùñéåà ñò èåè ,øòèééøá êàð ¨ ïñ÷àååòâ
© èàä
¨ ñàåå¨ èëåøô òèùøò éã ïåô ,ùã÷îä úéá
øòèùøòáéåà øòã æà© ,(äùøt òâéèðééä áééäðà)¨ ò"éæ æà© ïòðò÷øòðà ïìàæ ¨ øéî éãë ïòååòâ æéà ,ãìòô ï'ôéåà
øò ñàåå
¨ ñòìà© ,ùèðòî ï'èéî ñèåâ ïäåè êàã ¨ ìéåå ïåà ,ìàøùé õøà ïáòâòâ æðåà èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã
¨ øéî æà© ,æéà æðåà ïåô èâðàìøàô
ïòðò÷øòðà ïåà ïñéåå ïìàæ © © òöðàâ© éã øéî ïáà䩨 çë íòðòâééà øòæðåà èéî èùéð æà
,èìòåå øòöðàâ
© øòã ïåô øòôòùàá © ©øòã æéà øò æà ,ùèðòî íòã øàô © êéæ èëàã© ìàî òôùא© © ìééåå ,
¨ êàñà
ïò÷ðàã
© ïìàæ¨ øéî ïåà ,æðåà èéî ñèåâ âéáééà èåè ñàåå ¨ óøàã'© .ãìòô 'ïééæ' æéà ñò æà© ,'êöøàî àéáú øùà
.àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïáéåì ïåà íòã ïåô æéà ñòìà© æà© ,úîà íòã ïñéåå ùèðòî øòã
זאגט דער תנא ,דער מענטש גייט ַאריין זאגט )ביכורים פ"ג מ"א( ווי ַאזוי טוט מען ָאïשיידן 'ביכורים'? ָא .די משנה ָ
געווארן געצייטיגטָ ,אדער א מילגרוים ָ וואס איז
אין זיין פעלד און ער זעט ַא פייג אדער א שטרענגל פון טרויבן ָ
זאגט 'הרי אלו ביכורים'.
וואס איז צייטיג ,טוט ער עס צובינדן מיט ַא 'גמי' ַ -א שטריקל -און ער ָ ָ
פארוואס מ'טוט עס צובינדן דווקא מיט ַא ראïשיצער רב זי"ע )'זרע קודש' ,פרשתינו(ַ ,א טעם ַ ָ זאגט דער הייליגער ָ ָ
דאס קומט דערמאנען דעם מענטשַ ,אז 'גמי' ,ווייל גמ"י איז די ראשי תיבות פון די ווערטער ג'דולים מ'עשי ה'ָ .
זאל ער זיך 'דערמאנען'ַ ,אז דער פייג ,דער טרויבָ ,אדער וואקסט עïעס אויפ'ן פעלדָ , באלד ווי ער זעט ַאז עס ַ ַ
דערפאר ווייל 'גדולים מעשי ה''. ַ געוואקסן בלויז
ַ נאר עס איז געוואקסן מיט מיין כחָ ,ַ דער מילגרוים ,איז נישט
ב .דער ïסוק זאגט אין דער היינטיגער סדרה )כח ,סו( 'והיו חייך תלואים לך מנגד ,ופחדת לילה ויומם ולא תאמין
בחייך' .טייטשט דער מיטעלער בעלזער רב ,הרה"ק רבי יהושע'לע זי"עַ ,אז דער ïסוק איז מרמז' ,חייך' -דיין
'אלע טשעקס פאר דיר פון ראש השנה )ווי מענטשן ָ
זאגןַ , געווארן ַ
ָ באשטימטïרנסה ,איז 'תלויה לך מנגד' -עס איז שוין ַ
גארנישט זאגן וועגן ïרנסה ,ווייל מיט'ן דאגה'ן וועסטו ָ וואס צו ָהאסטו נישט ָ זענען שוין אויסגעשטעלט' ,(...און ממילאָ ,
ביינאכט און ַ בייטאג און
ָ קענען העלפן אפילו מיט ַא ïרוטה ,און פונדעסטוועגן' ,וïחדת לילה ויומם' -דו ציטערסט
דערפאר ווייל' ,ולא תאמין' -עס פעלט דיר אמונה אין די ווערטער פון חז"ל, ַ דאס ַאלעסזארגסט זיך וועגן ïרנסהָ , דו ָ
יא ַאז ַאלעס איז וואס גלייבט ָ
באשטימט אין ראש השנה ,און 'מכלל לאו אתה שומע הן'ַ ...אז דער ָ ַאז ַאלעס ווערט ַ
ביינאכט...
ַ בייטאג און
ָ באשערט פון דעם אויבערשטען ,לעבט רואיג און מיט ישוב הדעת ,און ער ציטערט נישט ַ
יאנאווסקי זצ"ל ,אב"ד אלכסנדר( ,דעם ïסוק ָאנהייב היינטיגע ïרשה, אזוי טייטשט דער 'בית יעקב' )פון הג"ר יעקב אהרן ַ ָ ַ
דאסזאגטַ ,אז איבעראל וואו עס שטייט ָ 'והיה כי תבוא אל הארץ אשר ה' אלוקיך נותן לך נחלה' .ווייל דער מדרש ָ
דא ַא גרעסערע שמחה ווי דער געפיל ווען דער מענטש ווארט 'והיה' ,איז עס ַא לשון פון שמחה ,און ס'איז נישט ָ ָ
האט עס אים געגעבן... וואס 'ה' אלוקיך נותן לך נחלה' -דער אויבערשטער ָ לאנד ָ קלארַ ,אז ער קומט ַאריין אין ַ
ָ גלייבט
פארדינט זיין ïרנסה ,איז ער פול מיט דאגות ,ווייל פאר דעם מענטש ַאז ער ַאליין ַ דאכט זיך ַ לאנג ווי עס ַ
ווייל ַאזוי ַ
האט אמונה און בטחון אין טאג וועט אים ברענגעןָ ,אבער אויב ער ָ מארגענדיגער ָ וואס דער ָ דאך נישט ָער ווייסט ָ
וואס
האט ער נישט ָ באשעפער ,און ער ווייסט ַאז 'כל מזונותיו של אדם קצובין לו מראש השנה' ,און ממילאָ , דעם ַ
האבן מנוחה און שלוות הנפש. פארדאגה'ט ,און ער איז זוכה צו ָ דאן איז ער נישט ַ נאכצולויפן זיין ïרנסהַ , ָ
ä באר הפרשה -כי תבא
åö ïìéåôàá © æðåà øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ íòã áéìåöùèðòî øòã ïòåå æà© ,ùåã÷ä 'êéùìà' øòã èâàæ ¨
øòã æà© ,ùã÷îä úéá ïéà 'íéøåëéá' ïòâðòøá áìç úáæ õøà' ,ìàøùé õøà ïéà êéæ èòæøòã
íòã ïéà ïòîå÷ øàé ¨ à© ìàîðééà
¨ ìàæ
¨ ùèðòî
,'åúðàú úçúå åðôâ úçú' èàæ © ä"á æéà øò ïåà ,'ùáãå
ïééæ ïåô ïèëåøô òèùøò éã èéî æéåä ñ'ïòèùøòáéåà ïåà øòðèøòâðééåå ,ñèåâ èéî ìåô æéåä à© èàä ¨ øò
ïòèùøòáéåà íòã øàô © ïìòèù÷òååà© ñò ìàæ êàñà
© © ,èééæòâðਠèùéð èùéð èàä
¨ øò ïåà ,ãìòô ¨ øò ñàåå¨ øòãìòô¯ìéåà
,'êéðôì êìù éøä' ,ïâàæ ¨ íéà ìàæ
¨ øò ïåà ,àåä êåøá
ìàæ¨ òøä øöé øòã æà© êéìâòî æéà ,ïèùøòâ ïåà õééåå
èâðòøáòâ øéî èñàä ¨ åã ïåà ,øéã ïåô êàã
¨ æéà ñòìà© ñàã
íöåòå éçë' æà© ïèëàøè
¨ © ìàæ
¨ øò ,ïãòøðééà ïøéáåøt íéà
øòã èòåå ñìàîòã ¨ .ïèëåøô òèåâ ïåà òðééù òìà© éã
øòâééèù øòã æéà'ñ ïåà ,'äæä ìéçä úà éì äùò éãé
,äøåîâ äðúîá ïò÷ðòù ñòìà© ò÷àè © íéà øòèùøòáéåà
ùèðòî øòã ïòåå æà© ,àåä êåøá øòôòùàá © íòðåô
å"ç äáåè éåôë à© èùéð æéà øò ãìàáéååג.
© ïééæ ïôàùòâðééà
© ïééìà© êéæ èàä
¨ øò æà© äìéìç èëàøè ©
äìéìç øòôòùàá © øòã èåè ñìàîò㨠,ïâòîøàô©
¨ æà© ñéåà èøéô ùåã÷ä 'êéùìà' øòã ïåô äëøá éã ïåà ,òôù òìà éã íéà ïåô ïòîòð÷òååà
øòñéåøâ à© æéà ñàã
ïìàæ
¨ øéî æà© ,íéøåëéá ïåô äåöî éã øàô © íòè .ïáòâòâ íéà èàä ¨ øò ñàåå
¨ ìîéä
aA
cמן הבאר c
בארגן געלט פון זיין חבר ,ווען ער אמאל געפרעגט דעם 'חזון איש' זי"ע ,אויב ער מעג ָהאט ַ ַָא איד ָ
האט אמונה אין דעם צוריקצוצאלן דעם חובָ ,אבער ער ָ
ָ האבן געלט אים
ווייסט נישט פון וואו ער וועט ָ
אלזא וויסן ,צי ער איז
באצאלן דעם חוב .ער וויל ַ ָ
דאס געלט צו ַ ָ אויבערשטען ַאז ער וועט אים צושטעלן ָ
האט דער 'חזון איש' אים געענטפערט:
אפשר אין גדר פון 'לוה רשע ולא ישלם' ח"וָ .
האט נישטגעזאגט ַאז ער ָ ָ וואלט דיר
וואס ָ
פאר ַא צווייטן ָ
געבארגט ַ
ָ וואלסט
ַ -אזוי פיל געלט וויפיל 'דו' ָ
בארגן פון ַא צווייטן...
האט אמונהַ ,אזוי פיל געלט מעגסטו ָ נאר ער ָ
באצאלן דעם חוב ָ
פון וואו צו ַ ָ
וויינגארטן,
ָ האט ַא שיינעם ג .דער 'אלשיך' הקדוש זי"ע ברענגט אויף דעם ַא משלַ ,א גרויסער קעניג ָאדער מיניסטערָ ,
דאס פעלד און עס באארבעטן ָ זאל גוט ַ ַדארט ַאריינגעשטעלט ַאן ַארבעטער ַאלס ַאן 'אריס' ,ער ָ האט ָ און ער ָ
האר
האבן גוט געצייטיגט ,ברענגט ער די ïירות צו זיין ַ האט געזען ַאז די ערשטע פרוכטן ָ ָאïהיטן .ווען דער 'אריס' ָ
פארזוכן דערפון איידער איך האסטו דיינע שיינע פרוכטן ,און איך וויל נישט ַ זאגט איםָ ,אט ָ דעם קעניג ,און ער ָ
נאר דיינס. דאך נישט מיינעָ , פלאנצונגען זענען ַָ פארזוכן דערפון ,ווייל די וועל עס דיר ווייזן און געבן צו ַ
אזא גרויסער בעל דרך ארץ ,גיט ער אים האבן געזען ַאז דער 'אריס' איז ַ ַ ווען דער קעניג ָאדער דער מיניסטער ָ
דאס זעלבע לענינינו, נאך גוטע השïעותָ . נאך און ָ
נאך צוגעבן ָ זאל געניסן דערפון ,און ער טוט אים ָ די ïירות ַאז ער ָ
וואס ער איז די ווייץ און די גערשטן און ַאלע ַאנדערע ïירות און תבואות זענען ַאלעס פון דעם אויבערשטעןָ ,
גאנצער וועלט ,און ווען מיר ברענגען עס צו דעם אויבערשטען ,גיט ער אונז דער 'אדון הכל' ,דער בעה"ב פון דער ַ
ַאלעס ַאלס ַא מתנה...
האט אים משïיע דארף אייביג האלטן די אויגן אויפגעהויבן צום הימל .אויך אויב דער אויבערשטער ָ דער מענטש ַ
באקומען די הילףַ ,אז ַאלעס איז פון הימל! האט ַ
פארגעסן פון וואו ער ָ קיינמאל נישט ַ
ָ טאר ער אסאך גוטסָ , געווען ַ ַ
'אפיס' ,און
דאקטאר'ס ָ
ָ דאקטאר איז געקומען צום רב ,און זיך ָאïגערעדט ,איך זיץ אין מיין ָ ָ על דרך משלַ ,א ָ
'דאקטאר' ,צו
ָ געדארפט ווערן ַא ָ ַ האב איךעס קומט כמעט קיינער נישט בעטן הילף ביי מיר .צי דען אויף דעם ָ
האט דער רב אים געגעבן ַאן עצהַ ,אז ווען עס וועט זיך ווענדן צו אים ַא חולה ל"ע פרק זיצן ָאן ַארבעטָ ...
זאל אים ָאïשטוïן אויף דריי חדשים נאר ער ָ'אïאינטמענט'ָ ,באלד געבן ַאן ַ ָ זאל ער אים נישט ַ מעדיצינישע הילףָ ,
שטאטַ ,אז עס געפינט ָ שïעטער ,זאגענדיג אז ער פיל און פארנומען ביז דעמאלטסַ ...אזוי וועט ַארויס ַא קול אין
מארגן,
שטאט ,ווייל ער קען נישט אויפנעמען קיין מענטשן פון היינט אויף ָ ָ ïראפעסאר' אין
ָ ָ דא ַא 'גרויסער
זיך ָ
'זאל זיך ווענדן צו אים דאס וועט אויך פירן דערצוַ ,אז מ ָ ווארטן דריי חדשים ַאריינצוקומען צו איםָ ... נאר מ'מוז ַָ
'אïאינטמענט'.
נאך ַאן ַ ָ אויך פון ווייטע ערטער ָ
באר הפרשה -כי תבא å
¨ øòáਠæéà èðàä
ïåô íòè øòã ïåà ïéðò øòã êééù õìà© êàð © øòæðåà ïéà êéæ èðéôòâ ñàåå
¨ ñòìà© æà© ïò÷ðòãòâ
ñàåå ¨ øéî æà© ,íéøåëéá éã ïåô ïòîå÷àá
¨ ñòìà© æà© ïòðò÷øòðà ïìàæ © øéî ïáàä ¨ ñòìà© ,íìåòä éðééð÷ éã ïåô
.àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïåô æéà ïâàîøàô
¨ © øéî àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòãד.ë"ò ,
¨ éåæà© ,ùã÷îä úéá à© èùéð øòãééì ïáàä
÷åñt ï'ôéåà (à ,åðéúùøô) àîåçðú ùøãî øòã èâàæ ¨ øéî ïòåå ,èðééä êéåà
)éðôì äëøáð äòøëðå äåçúùð åàåá' (å ,äö íéìäú ,íéøåëéá ïåô äåöî éã àã
¨ èùéð èðééä æéà ñò ïåà
געוואנדן צו
ָ טאקע געווען ,זיין נאמען איז גוט באקאנט געווארן ,און פון איבעראל האבן מענטשן זיך ַאזוי איז ַ
'אïאינטמענט' ביים 'גרויסן דאקטאר'... באקומען אן ַ ָ
געוואנדן
ָ האט זיך אויך האט אויך דער רב זיך נישט גוט געשïירט ,און ער ָ ָאבער עטליכע חדשים שïעטערָ ,
'אïאינטמענט' אויף 3חדשים דאקטאר געגעבן ַאן ַ ָ ָ האט דער ָ 'אïאינטמענט'ָ ,אבער אויך אים ָ דאקטאר פאר ַאן ַ ָ
ָ צום ָ
האסטו אויך נישט קיין מעגליכקייט צו געבן מיר פון דיין 'טייערע' פאר מיר ָ געזאגטַ :ָ האט דער רב שïעטערָ ...
דאס ַאלעס דאקטארָ ...
ָ 'פארנומען' ַאלס ָ זאלסט ווערן ַאזוי ַ 'האט גורם געווען דו ָ יא ווער ס ָ דאך ָ צייט? ...איך ווייס ָ
אדאנק מיין עצה...נאר געקומען ַ ַ דאך ָאיז ָ
האט געהערט זיין תפילה און אים דער נמשל איזַ ,א איד שטייט און בעט אויף ïרנסה ,און דער אויבערשטער ָ
'פארנומען' איבער'ן געבענטשט מיט ַא גרויסע שפע פון הימלָ ,אבער ביז ַא קורצע צייט ווערט דער איד ïלוצלינג ַ
דארפסט גוט געדענקען זאגט אים דער אויבערשטער ,דו ַ דאווענעןָ ... קא ,ïאון מ'זעט אים כמעט נישט אין שול ביים ַ ָ
פארוואס
געמאכט .ווי ַאזוי און ַ ָ ַ דאך איךהאב ָ דאס ָ פארנומען אין דיינע געשעפטןָ , געמאכט ַאזוי ַ ַ האט דיך
ווער עס ָ
פארגעסן פון מיר. האסטו שוין ַאזוי שנעל ַ ָ
באשטימען 'שליחים' ,מקיים צו זיין באקאנט ַאז דער בעלזער רב הרה"ק מהר"א זי"ע ,פלעגט כסדר ַ ד .ס'איז ַ ַ
אמאל געטוהן האט אים ַ ָ וואס ָ באדאנקען איינעם ָ פאר איםָ ,אבער ווען עס איז געקומען צו ַ ַ פארשידענע מצוות ַ ַ
פארוואס
אמאל געפרעגט ַ ָ האבן אים ַ ָ באדאנקען .ווען זיינע מקורבים ָ ַא טובה ,פלעגט ער אים אויפזוכן ַאליין צו ַ ַ
האט געטוהן ַא טובה וואס ָ באדאנקען איינעם ָ באשטימען שליחיםָ ,אבער ביים ַ ַ זאכן טוט דער רבי ַ ביי ַאנדערע ַ
האט דער בעלזער רב נאר ער וויל עס ַאליין מקיים זייןָ . פארלאזט זיך נישט דער רבי אויף שליחיםָ , פאר'ן רבי'ןָ ַ , ַ
דא איין ברכה וואס מען זי"ע געענטפערט ,מיר געפינען ַאז אויך ביי די הויכע שמונה עשרה ' -חזרת הש"ץ' -איז ָ
לאזט זיך נישט מוצא זיין דורך די בעל תפילה ,נאר מען זאגט עס אליינס ,דאס איז 'מודים דרבנן' ,ווייל 'מודים'
פארלאזן אויף שליחים )זע 'אליה רבה' ,סי' קכז ,ס"א(. דארף מען ַאליין מקיים זיין ,און זיך נישט ַ ָ ַ
טאטן ,און געווארן ַא יתום ל"ע פון זיין ַ ָ לאנדאן דערציילטַ ,אז ַאלס בחור איז ער ליידער ַא חשוב'ער איד פון ָ ָ
האטהאט ָאנגעפירטָ , טאטע ָ וואס דער ַ פאבריק ָ גאנצער ïרנסה אין שטוב איז באשטאנען פון ַא עסן ַ וויבאלד דער ַ ַ
פאבריק ,און עס ָאנפירןַ ,אזוי ווי זיין טאטע. זאל ָאנהייבן ַארבעטן אין דער ַ פארלאנגט ער ָ
מאמע פון דעם בחור ַ ַ די ַ
האטדאָ , פארזעצן צו לערנען אין ישיבה ,און ָ געוואלט ָ
ָ האט
פארלעגנהייט ,ווייל ער ָ דער בחור איז געווען אין ַא ַ
אויסצוהאלטן די משïחה.
ַ פאר זיך די מצוה פון 'כיבוד אם' ,און דעם חיוב ער ַ
מאנשעסטער, האט דער בחור געפרעגט דעם גאון רבי יהודא זאב סגל זצ"ל ,ראש ישיבה פון פון דער ישיבה אין ַ ָ
געזאגט:
ָ האט דער ראש ישיבה אים וואס ער זאל טוהןָ , ָ
מאמע די אלמנה )פארשטנדליך אז ָ
דאס דארפסט יעצט זען צו העלפן דיין ַ ַ -אוודאי איז עס נישט קיין ספקַ ,אז דו ַ
זאךַ ,אזבאזונדער ,לגופו של ענין(ָ ,אבער איך וויל דיך בעטן איין ַ באהאנדלט ווערן ַ
דארף ַ ַ
פאל ַאיז נישט ַא הוראה לרבים ,און יעדער ַ
נאכט ,ביי תפילת מעריב ,ווען דו וועסט ָאנקומען אין די שמונה עשרה צו די ווערטער 'ועל ניסיך שבכל יום יעדע ַ
האט דער אויבערשטער פאר ַא נס ָ 'וואס ַטראכטןָ , ַ זאלסטו זיך ָאïשטעלן אויף ַא מינוט ,און זיך מתבונן זיין צו עמנו'ָ ,
געמאכט מיט מיר'...
ַ היינט
נאכט, וואס ער איז יעדע ַ יאר ָ דערציילט דער איד ,וועלכער איז שוין היינט ַא 'בא בשנים' ב"הַ ,אז שוין פערציג ָ
געמאכט
ַ האט מיט אים וואס דער אויבערשטער ָ זיך מתבונן ביי די ווערטער 'ועל נסיך שבכל יום עמנו' ,אין די ניסים ָ
טאג אין די ַאלע פערציג זאגן עדות מיט ַא פולן מוילַ ,אז עס איז נישט געווען ַאפילו איין ָ טאג ,און ער קען ָ יענעם ָ
טאג.
געמאכט יענעם ָ ַ האט מיט אים וואס דער אויבערשטער ָ האט נישט געפונען ַא נס ָ וואס ער ָיארָ , ָ
æ באר הפרשה -כי תבא
ïåà ,äìéôú åö ,'åðùåò 'ä éðôì äëøáð äòøëðå äåçúùð øòã æà© ïòæòâ èàä
¨ ä"ò åðéáø äùî ïòåå æà© ,'åðùåò 'ä
ùøãî øòã èàä ¨ ñàååøàô
¨ © ,ïééèùøàô © ïòî óøàã© êéåà ïìòåå íéøåëéá éã ïåà ïøòåå áåøç èòåå ùã÷îä úéá
ñò åàåå ,ê"ðú ïéà íé÷åñt òøòãðà© èâðòøáòâ èùéð æà© ïãéà éã øàô
© ïòååòâ ï÷úî øò èàä¨ ,ïøòäôéåà êéæ
.äìéôú ïâòåå ùåøéôá êéæ èãòø äìéôú ìééåå ,âàè
¨ à© ìàî¨ ééøã ïééæ ììtúî ïìàæ ¨ ééæ
òìà© éåå øòî ïòèùøòáéåà íòã øàô © èáéìàá © æéà
ø÷éò íòã øéî ïòðøòì àã ¨ æà© ,íéùøôî éã ïøòôèðò øòã éåå éåæà© ,úåðáø÷ òìà© éåå øòî ïåà ,íéáåè íéùòî
éåå âòåå à© ïåà ,äìéôú ïåô úåäî íòã ïåà ,êéðôì úøåè÷ éúìôú ïåëú' (á ,àî÷ íéìäú) èâàæ¨ ÷åñt
øàô© ïåöøì ïøòåå ïòîåðòâðਠïìàæ
©¨ úåìéôú òøòæðåà éåæà .ùøãîä ã"ëò .'áøò úçðî éôë úàùî
äìéôú ïåô ïéðò øòöðàâ © øòã ìééåå ,ïòèùøòáéåà íòã
ùèðòî øòã æà© ,'êéúìã åð÷ôã íéùøëå íéìãë' êàã ¨ ä"ò åðéáø äùî ïòåå æà© ,èðééî ñàã
¨ æéà æà© ïòæòâ èàä ¨
íòã øàô © ïééæ ìèáî ïåà ïâéðòèøòèðåà êéæ ìàæ ¨ ïò÷ðòãòâ åö âòåå à© ïáàä
¨ èùéð ïìòåå ïãéà éã
ה
æà© ïòðò÷øòðà èòåå øò ïòåå ,àåä êåøá ïòèùøòáéåà , ïòèùøòáéåà íòã ïåô æéà ïâàîøàô ¨ © ééæ ñàåå
©¨ ñòìà© æà
à© ïáòâ åö åìéôà© úåçåë òðòâééà ïéé÷ èùéð èàä ¨ øò ,âàè ¨ ïãòé úåìéôú ééøã ééæ øàô
© ïòååòâ ï÷úî øò èàä ¨
íåù ïéé÷ èùéð øò èàä ¨ êéåà ïåà ,øòâðéô ï'èéî øéø ììtúî ïåà ïééèù ïìòåå ééæ ñàåå ¨ íòã êøåã æà© éãë
éåæà© ,íéðåðçúå íéîçø èòá ïåà èééèù øò øàð ¨ ,úåëæ æéà ñòìà© æà© ïò÷ðòãòâ ééæ ïìòåå ,øòôòùàá© íåö ïééæ
êéæ èòá ïåà øéè íééá èééèù ñàåå ¨ ïàîéøà
© ¨ ïà© éåå .àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïåô
íòã øò èòá éåæà© ,ïæàìðééøà
¨ © íéà ìàæ'î
¨ íéîçøá
èôàùøòä
© éã ïåà çë íòã èàä
¨ øò ñàåå¨ ,ïòèùøòáéåà íòðåô øòèøòåå òèðàîøòã éã óéåà íéùøôî éã ïâàæ ¨
øòã ïòåå .ìéåå øò ñàåå ïèìòåå òìà© ïéà åàåá' ÷åñt íòã åö èìòèù øò ñàååו¨ ïäåè åö , ¨ ,ùøãî
דאך ַאז מירזאך ,דער עיקר תכלית פון תפילה איז ָ ה .דער מבי"ט ז"ל שרייבט )'בית תפילה' ,פ"ב( ַא וואונדערליכע ַ
זאל אונזגארנישט ,און דעריבער טוט דער אויבערשטער צופירן ַאז עס ָ האבן מיר ָ זאלן אנערקענען ַאז ַאליין ָ ָ
פארמאגן( קומט פון
וואס מיר ַ ָ
דאס ָ אלעס )אויך ָ זאלן אנערקענען ַאז ַ דארפן ,כדי מיר ָ זאלן עס ַ עïעס 'פעלן' ,און מיר ָ
גארנישט.פארמאגן ָ
'באנקראט' ממש ...מיר ַ ָָ דעם אויבערשטען .מיר ַאליין ,פון אונזער אייגענעם כח ,זענען מיר ַ
שטאנד ,צי אין געלט ,אין חכמהָ ,אדער ַאנדערע מעלות, ַ געפאלן פון זייער הויכןַ דאך וויפיל מענטשן זענען מ'זעט ָ
פאר
נאר צו דעם אויבערשטען ,און מתïלל צו זיין ַ האבן נישט צו וועמען זיך צו ווענדןָ , ממש אין ַא רגע ...מיר ָ
פאר אים אויף דעם אופן ,ווייל ווען פארלאנגען ווען מיר וועלן מתïלל זיין ַ אים .ער וועט ַאוודאי ערפילן אונזערע ַ ַ
גאנצער מהות זענען ָאנגעוויזן אויף דעם הארץ און ער אנערקענט ַאז ער און זיין ַ צובראכן ַָ האט ַאדער מענטש ָ
באקומען די ברכה ,און דער אויבערשטער פילט וואס איז ראוי צו ַ
אויבערשטען ,ווערט דער מענטש ממילא ַא כלי ָ
נאר די עצם אנערקענונג ַאז מיר דאס איז דער תכלית פון די תפילהָ , דאזיגע 'כלי' )דעם מענטש(ָ ,אבער נישט ָ ָאן די ָ
דאס איז דער תכלית. טאגָ ,באשעפער יעדע רגע פונעם ָ זענען ָאנגעוויזן אויף די חסדים פונעם ַ
האט געהערט פון דעם בעל העובדא, וואס ער ָ ו .הגאון רי"א דינר שליט"א דערציילט ַא וואונדערליכע ַ
ïאסירונגָ ,
געפארן מיט זיין משïחה אויף שבת פרשת ראה ָ פאלגענד :ער איזיונגערמאן פון בני ברק יצ"ו ,ווי ָ ַ ַא חשוב'ער
געגאנגען מיט ַאלע ïעק צו דער ַ שטאט עפולה ,מיט זיין משïחה .מוצאי שבת ,איז די משïחה ָ תשפ"ה ,צו דער
באסזאל ָאנקומען .ווען דער ָפארט פון עפולה קיין בני ברקָ , וואס ָ
אויטאבוס ָָ געווארט ַאז דער ַ -סטאנציע ,און
ַ באס
ָ
ïאסאזשירן,
געוואלט ַארויפנעמען די משïחה ,ווייל ער איז געווען פול מיט ַ ַ ָ האט דער 'דרייווער' נישט איז ָאנגעקומעןָ ,
פארלעגנהייט ,ווייל
יונגערמאן איז געווען אין ַא ַ
ַ פאר דער משïחה .דער ïלאץ ַ ַ געהאט קייןַ האט ממש נישט און ָ
געדארפט ָאנקומען ערשט צוויי שעה שïעטער ,און ווי ַאזוי וועט מען ַ האטבאס קיין בני ברק ָ דער קומענדיגער ָ
האבן זיי אויך נישט געקענט ,ווייל לאנגע צייט .צוריקגיין צו זייער אכסניא ָ אזא ַ ווארטן אונטער'ן פרייען הימל ַ ַ דא ַָ
פארדינגען די דירה אויף שבת( איז אינצווישן שוין צוריקגעקומען ַאהיים מיט זיין האט זיי ַ)וואס ָ
ָ דער בעה"ב פון דער דירה
פאר ַא נסיעה מיט'ן טעקסי קיין ïריוואטע טעקסי ,דער ïרייז ַ ַ געוואלט נעמען ַא ָ יונגערמאן
ַ האט דער משïחהָ .
געהאט קיין געלטַ האט ָאבער נישט קאסטן נישט ווייניגער ווי טויזנט שקלים .ער ָ געדארפט ָ ַ האט ָאבער בני ברק ָ
באר הפרשה -כי תבא ç
ñàåå
¨ (ä ,èé úåîù) 'ééçá åðéáø' íòðåô ïòîàð ¨ ïéà ,'ø÷é àæà
© © óéåà øòôòùàá
© íåö ïâéðòèøòèðåà êéæ èåè ùèðòî
ïèìàäàá
© © ùèðòî à èåè êéìðòååòâ æà© ,èáééøù øò .ïòèùøòáéåà íòã ééá ïòîåðòâðਠäìéôú ïééæ èøòåå ,ïôåà
éåæà© èùéð ïòðòæ ñàåå
¨ ïëàæ© ,(æ"òìá 'óéòñ') 'øöåà' ïééæ ïéà
ïéðò íòã åö èìòèùòâåö ì"æç ïáàä ¨ íòã áéìåö ïåà
ïèìàäàá
© © èòåå ,ùèðòî à© íúñ ,ìétùééá íåö .àöîðá
,äòøëðå äåçúùð åàåá' ÷åñt íòã ,äìéôú ïåô
èòåå øùåò ïà© ,øàìàã
© ¨ èðæéåè øàt ¨ à© 'óéòñ' ïééæ ïéà
è÷åá ùèðòî øòã ïòåå ìééåå ,'åðéùåò 'ä éðôì äëøáð
øòã øòáਠ,èðæéåè âéìãðòö òëéìèò èøàã ¨ ïèìàäàá
© ©
ìèáî ïöðàâðéà
© êéæ æéà øò æà© èéîøòã øò èæééåå ,êéæ
ïåà ãìàâ
¨ ïåô úåøöåà òâéæéø èâàîøàô¨ ÷© øòëìòåå ,âéðò
ïòèùøòáéåà íòã øàôז'íå÷î ñôåú' èùéð æéà ïééìà© øò .
©
ïòðòæ ñàåå
¨ ïëàæ© úåøöåà òðééæ ïéà èìàäàá © © ,øòáìéæ
èâéì øò øàð ¨ ,èøà¨ íåù ïéé÷ èùéð èîòðøàô ¯ © øò
òøòééè ,ìétùééá íåö éåå ,'øöåà' ïà© íéà ééá êéåà
'ñéô ïåà èðòä òðòâéåöòâñéåà èéî ,'íéìâøå íéãé èåùétá
'êéæ 'ïøòâìàåå
© ñàåå
¨ ,ïèðàéìéøá
© ïåà øòðééèù ïèðàîàéã
© ©
.ïòèùøòáéåà íòã øàô © ìèá ïöðàâðéà
© ,ãøò øòã óéåà
.ïùèðòî ïùéååö èùéð
øòâéãðòèùìåô à© ¯ äìéôú ïåô ãåñé øòã æéà ñàã ̈¨ èà
øöåà íòðòèìàäàá
© © à© êéåà èàä ¨ ,øòèùøòáéåà øòã '.ïòèùøòáéåà íòã åö ùèðòî íòðåô 'ìåèéá
ïéà ïòîòððééøà© øò èåè ñàåå¨ .ìîéä ïéà ïáéåà
!èàäט íéîù úàøé ñàãח ¨
¨ ãéà à© ñàåå יפתח ה' לך את אוצרו הטוב -אינעם אוצר פונעם בוכ"ע ¨ ?'øöåà' ïééæ
àéä 'ä úàøé' (å ,âì äéòùé) èâàæ ©¨ àéáð øòã éåå éåæà ליגט בלויז דיין יראת שמים
ïòèùøòáéåà íòã ééá ìééåå ,æéà ïåôøòã íòè øòã .'åøöåà çúôé' (áé ,çë) äøãñ øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà
,'úåàéöîä ø÷é' øòâéöðééà øòã íéîù úàøé æéà ,ìåëéáë éìë' øòã èâðòøá ,'áåèä åøöåà úà êì 'ä
דאך ַא 'כל געזאגט צו זיינע קינדער ,דער אויבערשטער איז ָ ָ האט ערפאר ַא 'לוקסוריעזע' רייזע מיט ַא טעקסיָ ... ַ
צוזאמען תהלים...ַ זאגן
אלזא ,זיך נעמען ָ
לאמירָ ַ , יכול'ָ ,
סטאנציע ,און זיי ַארויפגענומען ַ אדורכגעפארן די
ָ ïאסאזשירןַ ,
אינגאנצן ליידיג פון ַ ַַ באס, צוויי מינוט שïעטער ,איז ַא ָ
האטבארואיגטָ , האבן זיך ַאוועקגעזעצט און זיך ַ נאך דעם ווי זיי ָ פארט קיין בני ברקָ ... זאגנדיג ַאז ער ָ
בכבוד גדולָ ,
האב
האט דער דרייווער געענטפערט ,איך ָ דער דרייווער געפרעגט דעם דרייווער ,פון וואו ביזטו געקומען ַאהערָ ,
געפארן
ָ געפארן און
ָ געבלאנדזשעט און כ'בין
ָ האב איך פארן ערגעץ ַאנדערשָ ,אבער אויפ'ן וועג ַאהיןָ , געדארפט ַָ
ביז איך בין ָאנגעקומען ַאהער על ïי טעות...
זעען מיר פון די מעשה ,די גרויסע וואונדער פון די השגחה עליונה ,ווי דער אויבערשטער טוט ָאננעמען ַא
נאר אויף די חסדים פונעם אינגאנצן ָ
ַ פארלאזט זיך
הארצן ,ווען דער מענטש ַ ָ געזאגט פון טיפן ַ ָ וואס ווערט
תפילה ָ
פאר די מכהַ ,אז דער נאך מקדים געווען די רפואה ַ האט ָ נאר דער אויבערשטער ָ דאסָ , נאר ָבאשעפער .און נישט ָ ַ
זאגן תהלים...האבן ָאנגעהויבן ָ נאך 'טרם יקראו' איידער זיי ָ פארבלאנדזשען אויפ'ן וועג ָָ זאל ַדרייווער ָ
זאגן דעם ïסוק 'בואו האט מחבר געוועןַ ,אז די הינט ָ וואס דוד המלך ע"ה ָ ז .עס שטייט אין 'פרק שירה' )פ"ו( ָ
זאגן דייקא דעם ïסוק ,ווייל פארוואס די הינט ָ
זאגן די ספרים ַא טעם ַ ָ נשתחוה ונכרעה ,נברכה לפני ה' עושינו'ָ .
וואס די הינט מאל די חוצïה ָ טאקע ָאפט ָ זאגט )ישעיה נו ,יא( 'והכלבים עזי נפש' ,און ווי מיר זעען ַ דער ïסוק ָ
נאר פון נאטור ָאבער ,זענען די הינט אונטערטעניג צו זייער בעה"ב .זיי זענען 'מקבל מרות' ָ פארמאגן ...פון זייער ַ
ַ ָ
'באלעבאס'
ָ זאגן אויך 'בואו ונשתחוה ונכרעה' ...ווייל זיי ווייסן ַאז דער אמת'דיגער ַ זייער בעה"בָ ,אבער ַאפילו די הינט ָ
'דארף זיך בוקן צו אים מיט ַא פולשטענדיגע געמאכט ...און מ ַ ַ האט ַאלעס וואס ָ איז 'ה' עושינו' -דער אויבערשטער ָ
דארפן מיר זען נישט צו זיין ערגער פון די הינט... התבטלותַ .
געזאגט אויפ'ן ïסוק )זכריה ב ,ט( 'ואני אהי' לה נאום ה' ָ ח .דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'אמרי אמת' זי"עָ ,
האט
דערנאך 'אני אהיה
ָ געדארפט שטיין קודם 'נאום ה'' ,און ַ וואלט
פארשטיין ,לכאורה ָ דארף מען ַ חומת אש סביב'ַ .
זאגט פארוואס שטייט 'נאום ה'' אינמיטן דעם ïסוקָ . לה חומת אש'ָ ,אדער 'אני אהי' לה חומת אש סביב נאום ה''ָ ַ .
דאס הייסט ,די ווערטער פון דעם דער 'אמרי אמת'ַ ,אז 'חומת אש' גייט ַארויף אויף די ווערטער 'נאום ה''ָ .
דארפן זיין ביי דעם מענטש ווי ַא 'חומת אש סביב' ,פון וועלכע מ'קען זיך נישט אויבערשטען און זיינע מצוותַ ,
ַאוועקרירן רעכטסָ ,אדער לינקס...
è באר הפרשה -כי תבא
úàøé ïééã 'øöåà' ïééæ ïéà ïèìàäàá
© © èåè øòèùøòáéåà ,ïééìà© øòèùøòáéåà øòã èùéð êàã ¨ èàä¨ ñàã
¨ ìééåå
øòã øàð ¨ !ïééð .óøàãàá
© © íòðòâééà ïééæ øàô
© íéîù õåç ,íéîù éãéá ìëä' (èøàã ¨ ,úåëøá) èâàæ
¨ àøîâ éã éåå
.äáåè òðòâééà ïééã øàô © ñò èìàäàá
© © øòèùøòáéåà .'ééçá åðéáø' íòðåô ã"ëò ,'íéîù úàøéî
òôù à© ïáàä¨ óøàã © ùèðòî øòã ïòåå æà© ,èðééî ñàã ¨
øòã èåè ,ïùéðòôøòãàá © òøòãðà© ïà© øòãਠäñðøt ïåô ¨ æà© ,'ø÷é éìë' øòã åö¯èâééì íòã óéåà
äðååë éã æéà ñàã
'øöåà' ïééæ ïòðòôò ñìàîòãיæéà øò ïåà ,
¨ øòèùøòáéåà øòã .'áåèä åøöåà úà êì 'ä çúôé' ,àã ¨ ÷åñt ïåô
ìééåå ,úåëøá ïåà úåáåè ùèðòî ï'ôéåà èøàã ¨ ïåô òétùî øòã æà© ïòðééî èùéð èñìàæ¨ åã ,ïòðøòì æðåà èîå÷ ÷åñt
אמאל איז ַאריינגעקומען צו אים
האט דערציילט )'אמרות טהורות' ,פ' בשלח(ַ ,אז ַ ָ כ"ק אדמו"ר מראחמיסטריווקא זצ"ל ָ
האט
וואס ער ָגאנצע צייט ָ פאר'ן רבי'ןַ ,אז די ַ
געזאגט ַ ָ האט ער רוסלאנד ,און צווישן ַאנדערן ָ ַ ַא ïשוט'ער איד פון
האט ער מיט זיין משïחה געהיטן תורה און מצוות ,אויך אונטער דער רשעות'דיגער רוסלאנדָ ,
ַ אויפגעהאלטן אין
ַ זיך
פאקט
באוואונדערט ווי חשוב ס'איז דער ַ האב עס ַ האט דער רבי דערציילט' :ווען איך ָ הערשאפטָ .
ַ קאמוניסטישער ָ
האט דערפאר די נסיונותָ , געפאלן ַ
ַ בייגעשטאנען די שווערע און ביטערע נסיונות ,און זענען נישט ַ ַאז זיי זענען
'וואס הייסט
דא די גרויסע רבותאָ : וואס ס'איז ָ פארשטייענדיג ָ איד זיך ָאנגערופן מיט זיין גרויס תמימות ,נישט ַ
טאר מען ניט'... לאזט ניטָ , ג-א-ט ָמסירות נפש? ַאז ָ
האט דער וויזשניצער רבי ,הרה"ק בעל 'אמרי חיים' זי"ע ,געטייטשט דעם ïסוק )תהלים קמז ,ב( 'נדחי ישראל טַ .אזוי ָ
האלט זיך איין פון ַאן עבירהיכנס' .דער ïסוק איז מרמז' ,נדחי ישראל' -ווען ַא איד 'שטוïט ַאוועק' און ער ַ
ארויסזאגן מיט'ן מויל ,און ַאזוי אויך ביי ַאן ַאנדערע עבירה ָאדער תאווה(' ,יכנס' -טוט דער אויבערשטער
ָ מ'טאר נישט ַ
ָ וואס
ווארט ָ
)סיי פון ַא ָ
באליבט ביי אים מער פון ַאלעם... דאס ַארייננעמען און זיינע אוצרות ,ווייל עס איז ַ ָ
aA
cמן הבאר c
זאגן ,עסהגה"ח רבי גד'ל אייזנער זצ"ל ,משגיח פון דער ישיבה 'חידושי הרי"ם' אין תל אביב ,פלעגט ָ
'האט עס ערשט וואס מ ָוואנט ָ
גאס און ער זעט ַא ַ מאל ווען ַא מענטש גייט אויף דער ַ טרעפט זיך ָאפט ָ
ווארענען
געפארבט מיט 'ïעינט' ,און עס הענגט דערויף ַא גרויסע צעטל מיט'ן אויפשריפט 'פרישער ïעינט' ,צו ָ ַ
פארשמירן זייער אנצוג זאלן נישט ַוואנט ,כדי זיי ָ
נאנט צו דער ַ זאלן נישט צוקומען ָ די ַאדורכגייער ַאז זיי ָ
איינהאלטן ,און זיי וועלן
ַ וואס וועלן זיך נישט קענען
נאך ַאלץ טרעפן 'חכמים' ָ פונעם ïעינטס ...וועלן זיך ָ
דארטן נייער 'ïעינט' ...פון דער ַאנדערער
דא ָ טאקע ָוואנט און עס ָאנרירן ,צו זען אויב ס'איז ַצוגיין צו דער ַ
ווארנטוואס ָ
שטאנגָ ,
ַ זאל גיין נעבן ַאן עלעקטרישן
קיינמאל נישט געהערט ַאז ַא מענטש ָ ָ האבן מיר
זייטָ ,
געפאר ח"ו ווייל מ'קען עלעקטריזירט ווערן רח"ל פון דעם עלעקטרישן ַ דא הערשט ַא פארבייגייער ַאז ָ
די ַ
קראפט....
ַ טאקע אין זיך די עלעקטרישע האט ַשטאנג ָ
ַ שטאנג ,וועט קיינער נישט צוגיין צו זען אויב דער
ַ
קלאר ,ווייל דער מענטש איז גרייט איינצושטעלן ַאז דער פרישער 'ïעינט' ָ דער חילוק איז ïשוט און
שטארק ָאïהיטן .ער איז נישט גרייט זיך ַ גאר
וועט זיך ָאנקלעבן אין איםָ ,אבער זיך ַאליין וועט ער ָ
דארף מען גוט געדענקעןַ ,אז ַאן עבירה דאס ַ געפאר ח"וָ ...
ַ אריינצולאזן אין ַא 'ספק ספיקא' פון ַא טויט
ָ ַ
געפאר' ח"ו.
ַ נאר ַא 'טויט
איז נישט 'פרישער ïעינט'ָ ,
פארשטיין ,וועלכעדארף מען ַ זאגן אין די 'סליחות'' ,מי שענה לאברהם אבינו בהר המוריה הוא יעננו'ַ . י .מיר ָ
האט זיך געפונען אויפ'ן הר המורי' צו שחט'ן זיין האט אברהם אבינו ע"ה געבעטן ווען ער ָ תפילה און בקשה ָ
זון יצח אבינו ע"ה? )זע ר"ן ,תענית ו ,.מדפי הרי"ף ,ד"ה 'ויש שמתמיהין'(
ענטפערט הגה"צ רבי יצחק טוביה ווייס זצ"ל גאב"ד ירושלים )אין זיין ספר 'שערי טוביה'( ,לויט ווי דער 'תרגום יונתן'
נאך די עקידה )בראשית כב יד( 'ויקרא אברהם שם המקום ההוא ה' יראה'ַ ,אז וואס שטייט ָ זאגט אויף דעם ïסוק ָ ָ
דארט מתïלל געווען און געבעטן רחמים ביי דעם אויבערשטעןַ ,אז ווען די קינדער פון האט ָ אברהם אבינו ע"ה ָ
פאר זיי דעם זכות פוןזאל דער אויבערשטער געדענקען ַ ענגשאפט ח"וָ ,
ַ יצחק וועלן זיך געפינען אין ַא מצב פון
כי תבא- באר הפרשה é
úåøöåà òðòèìàäàá© © òðééæ ïéà èàä
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© äñðøt ïåô äòtùä éã ïåô øå÷î øòã æéà íéîù úàøé
èâàæ
¨ ,èééæ øòøòãðà© øòã ïåô ïåà ,íéîù úàøé øàð ¨ .ùèðòî íòðåô ïùéðòôøòãàá © òøòãðà© òìà© ïåà
éìë àéöåéå åøöåà úà 'ä çúôé' (äë ,ð äéîøé) àéáð øòã
øòã æà© ,àéáð íòðåô øòèøòåå éã ïåô ïòî èòæ .'åîòæ åøöåà úà êì 'ä çúôé' ,÷åñt ïåô äðååë éã æéà ñàã ¨
¨ øòèùøòáéåà êàã æéà 'øöåà ñ'ïòèùøòáéåà íòã ñàåå ,'áåèä
¨ ¨
.å"ç 'ïøàö'
¨ ïåô éìë à© øöåà ïééæ ïéà èàä
åã ïòåå æà© ,ïâòåå èòðééã øàô
© ïèéäòâtਠïåà èééøâòâðà̈
ïåô äðååë éã æà© ,ù"à í"øäî ïåàâ øòã èøòôèðò ñò åèñòåå ,úåòtùä òèåâ éã ïéà ïâéèéåð êéæ èñòåå
øòã æà© èùéð æéà äéîøé àéáð íòã úàøé' ïåô øöåà ñ'ïòèùøòáéåà íòã ïåô ïòîå÷àá ©
,'íòæ ìù øöåà' íòã å"ç ïòðòôò èòåå øòèùøòáéåà ...'èøéèñòååðéà' èøàã
¨ èñàä¨ åã ñàåå ¨ ,' יאíéîù
øöåà íòã ïòî èðééî ,'åøöåà úà 'ä çúôé' øòã øàð ¨
úéðòú) àøîâ éã ,'ø÷é éìë' øòã èøàã ¨ èâàæ ¨ øòî êàð ¨
'ä úàøé' ,èâàæ ¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,íéîù úàøé ïåô
íéîù úàøé êéæ èðéôòâ ñò éåå âðàì © éåæà© .'åøöåà àéä
êì 'ä çúôé' ÷åñt íòã ïåô ñéåøà© èðøòì (.á
ïòîéøàáøòã
© êéæ øòèùøòáéåà øòã èåè ,øöåà íòã ïéà ,'åúòá êöøà øèî úúì ,íéîùä ïî áåèä åøöåà úà
æéà ñò ïòåå äìéìç øòáਠ,ïùéðòôòùàá © òðééæ óéåà èðòä éã ïéà øàð ¨ êéæ èðéôòâ ïâòø ïåô ìñéìù øòã æà©
àøåî ñàåå ¨ àã
¨ æéà ïàã ,íéîù úàøé èøàã ¨ à㨠èùéð
'èéåøèòâ' ,ìñéìù ïâéæàã ¨ íòã .ïòèùøòáéåà íòã ïåô
.'åîòæ éìë úà àéöåéå' ,ùåðò íòã øàô © ïáàä ¨ åö
.çéìù ïéé÷ øàô © ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã èùéð
'øöåà' ïâéæà㨠íòã ïéà ìééåå ,æéà ïåôøòã íòè øòã
èðéôòâ ñò áéåà æà© ,øéî ïòðøòì øòèøòåå òðééæ ïåô
,øöåà ñ'ïòèùøòáéåà íòã ïéà íéîù úàøé êéæ úàøé éã ïèìàäàá © © êà㨠èâéì ,øòôòùàá © íòðåô
øòèùøòáéåà øòã ïåà ,íéîçø åö äëåæ ùèðòî øòã æéà èáéìàá© éåæà© ñò æéà øòáéøòã ïåà ,ùèðòî ïåô íéîù
íéà óéåà ïééæ åö òétùî ,ïøòéåè òìà© íéà øàô
© èðòôò
ñéåøâ ïåô æà© ,èééåå éåæà© óéåà ,ïòèùøòáéåà íòã ééá
äúà åàì ììëî' ïåà ,'õøàä éðîùîå íéîùä ìèî' 'øöåà' íòã åö èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã ñàåå ¨ èôàùáéì
©
... יבå"ç 'ïä òîåù ïåà ,èðàä
© ïééæ ïéà ïééìà© ñò øò èìàä
© ,íéîù úàøé ïåô
!ïèééååö à© ïåô èðòä éã ïéà ïáòâøòáéà èùéð ñò èåè øò
אּפצושאצן די גרויסע
ַ ָ עס איז אוממעגליך- משנכנס אלול ù"à í"øäî ïåàâ øòã èáééøù ,øòèøòåå øòâéã'àøåî
ווערד פון א הרהור תשובה æà© ,èâòøô øò .(æñ 'ò ,'øùåé éøîà') ì"öæ
(íéàøåð íéîé úåëìä ,ì"éøäî éâäðî) èáééøù ì"æ ì"éøäî øòã íòã ïåô ïéðò íòã ïéà äøéúñ à© ïòî èòæ äøåàëì
ñðëðùî' æà© ,èðò'ùøã'òâ èàä ¨ ìâñ é"øäî øòã æà© ,ì"æç ïâàæ
¨ ,èééæ ïééà ïåô .ïòèùøòáéåà íòã ïåô 'øöåà'
'מי שענה לאברהם,דאזיגער תפילה בעטן מיר ָ אויף דער.ענגשאפטַ זאל זיי אויסלייזן פון זייער
ָ און ער,די עקידה
זאל אונז אויך ענטפערן און אונז אויסלייזן פון ָ ער,' 'הוא יענינו,געווארן
ָ וואס זיין תפילה איז ָאנגענומעןָ ,'אבינו
.ראבלעמען און שוועריגקייטןï ָ ַאלע
,צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע נומערןַ וואס איז
ָ ,''קאוד
ָ האט יעדער 'סעיף' ַא געהיימען ָ געווענליך, על דרך צחות.יא
אויך דער אויבערשטער.נאר ער קען עס עפענען ָ און,''קאוד
ָ נאר דער בעה"ב פונעם 'סעיף' ווייסט דעם ָ וואס ָ
'קאוד' צו עפענען דעם אויבערשטען'סָ באהאלטענער ַ ַ און דער,האט ַא 'סעיף' פון יראת שמים אין זיינע אוצרות ָ כביכול
מאל ווען
ָ זאגט 'ניין' צו זיין יצר הרע יעדעס
ָ אויב דער מענטש.'מאל 'ניין ָ דריי,דאס מיינט ָ .'999' איז,סעיף כביכול
...' קען ער עפענען ַאלע שלעסער פונעם אויבערשטען'ס 'סעיף,ער וול אים צורעדן צו טוהן ַאן עבירה ח"ו
פרעגט.' 'והלכת אל המקום אשר יבחר ה' אלוקיך לשכן שמו שם: ב( לייענען מיר,רשה )כוï ָאנהייב היינטיגע.יב
( ַאז דער בית המקדש איז.דאך )פסחים נדָ זאגט ָ די גמרא,' אין זיין ספר 'באר משה,אזשעראווער רבי זצ"ל
ָ ָ דער
'סוק 'אשר יבחר הï זאגט דער ָ פארוואס
ָ ַ , און אויב ַאזוי,געווארן
ָ באשאפן
ַ ַ געווארן איידער די וועלט איז ָ באשאפן
ַ ַ
נאך איידער די וועלט איז ָ ,געווארן
ָ דאך שוין אויסגעקליבן ָ דער בית המקדש איז.' אין ַא 'לשון עתיד,'אלוקיך בו
.געווארן
ָ באשאפן
ַ ַ
àé באר הפרשה -כי תבא
וואס הייליגט זיך ווי אזשעראווער רבי זצ"לַ ,אז דער ïסוק קומט מרמז זייןַ ,אז יעדער איד ָ ָ ענטפערט דער ָ
זאגט 'ושכנתי בתוכם' ' -בתוך כל אחד פאר די שכינהַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ ס'דארף צו זיין ,ווערט ַאליין ַא 'וואוינונג' ַ
נאך ַאלץ אין דער זאגט דער ïסוק 'אשר יבחר ה' אלוקיך לשכן שמו שם' ,ווייל די 'בחירה' איז ָ ואחד' .אויף דעם ָ
האנט פונעם מענטש. ַ
פון דער ַאנדערער זייט ,שרייבט דער גאון חיד"א זי"ע )'דבש לפי' ,מערכת בי"ת ,אות ד'( ,אויף די ווערטער פון די גמרא
זאגט דער חיד"א 'בדרך הלצה' ,לויט ווי עס וואס זינדיגט ,איז צוגעגליכן צו ַא 'בהמה'ָ . )חולין הַ (.אז דער מענטש ָ
געהאט ביי זיך אין הויז ַא ספר הזוהר הקדוש, ַ האטווערט געברענגט אין ַא ספר פון ַא קדמוןַ ,אז ַא געוויסער חכם ָ
אומאנגענעמען ַ האט מען אים מצער געווען אין חלוםָ ,אנרופנדיג אים מיט'ן נאכט ָ פארקויפט .יענע ַ האט עס ַ און ער ָ
טיטל 'בהמה'.
האט יענער חכם אים ערקלערטַ ,אז פון האט שïעטער דערציילט דעם חלום צו ַא צווייטן חכםָ , ווען דער חכם ָ
פארקויפט און ַארויסגענומען דעם הייליגן ספר האט ַ וואס ער ָ הימל איז מען אים געקומען מוכיח זיין אויף דעם ָ
וואס איז די ראשי תיבות פון ב'ערתי ה'קודש מ'ן האט מען אים גערופן 'בהמה'ָ , הזוהר פון זיין שטוב ,וועגן דעם ָ
ה'בית' )פרשתינו כו ,יג(.
ïאסיג צו רופן אויף א בעל עבירה ,ווייל דורך פירט אויס דער חיד"א ז"לַ ,אז דעריבער איז דער טיטל 'בהמה' ַ
די זינד גייט ַאוועק די קדושה פון אים ,און ער ווערט ָאנגערופן בהמה ,ווייל 'ביער הקודש מן הבית' ,עכ"ל.
זאל מקוים ווערן אימשטאנד זיך צו הייליגן ביז עס ָ ַ זעען מיר פון די ווערטער פונעם חיד"אַ ,אז דער מענטש איז
ביי אים 'אשר יבחר ה' אלוקיך לשכן שמו שם' ,און פון דער ַאנדערער זייט ,אויב ער וועט זינדיגן ח"ו ,איז ער ווי
דאס הייליגע פון זיין הויז... וואס איז מבער ָ ַא 'בהמה'ָ ,
האט ַאליין געזען ביים בעלזער וואס ער ָ האט דערציילט ָ מעלבארנער רב ,הגה"צ רבי אלימלך אשכנזי זצ"לָ , ָ דער
געזאגט ברכות השחר ,און ער איז ָאנגעקומען צו די ָ האט
וואכן-טאג ,ווען ער ָ
ָ רב הרה"ק מהר"א זי"עַ ,אז אין ַא ָ
האט ער זיך געבעטן ביי דעם אויבערשטעןַ ,אזוי ווי ַא ווערטער 'ואל תביאני לא לידי חטא ולא לידי עבירה ועוון'ָ ,
געוואלדיגע יראת שמים ויראת חטא. ַ טאטן ,מיט הייסע טרערן אין זיינע אויגן ,מיט זיין וואס בעט זיך ביי זיין ַ קינד ָ
'קאלטקייט' אין ענינים פון יראת שמים ,ווי מ'דערציילט, שטארק ַאכטונג געבן זיך צו היטן פון ַ ַ דארף מען בכללַ ,
אמאל יום טוב סוכות ,ביים עסן די יוהך ,געפרעגט די האט ַ ָ ַאז דער פריערדיגער בעלזער רב הרה"ק מהרי"ד זי"עָ ,
גאס 'האט עס געפירט דורכ'ן ַ האבן די משמשים געענטפערטַ ,אז מ ָ קאלטָ . פארוואס די זו ïאיז ַאזוי ַ משמשים ַ ָ
געזאגט:
ָ האט דער בעלזער רב זי"ע )פונעם רב'ס הויז צו די סוכה(ָ .
'האט עס ַאדורכגעפירט דורך דער וויבאלד מ ָ ַ האט נישט קיין 'געפיל' ,פונדעסטוועגן, וואס ָדאך ַאביסל זוָ ,ï -מה ָ
יא געפילן ,איז ווען ער האט ָוואס ָ דאך ַאוודאי און ַאוודאי ַא מענטשָ , געווארן ָאïגעקילט ,איז ָ ָ גאס ,איז עס שוין ַ
גאס ,ווערט ער ָאïגעקילט... גייט אויף דער ַ
עס ווערט געברענגט אין דער הקדמה צום ספר 'חידושי רבי יהושע דוד' )להגאון רבי יהושע דוד ָ
ראזענפעלד זצ"לַ ,א תלמיד
וואס ער האט דערציילט ָ וואזנער זצ"ל ,בעל 'שבט הלוי'ָ , פונעם גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע(ַ ,אז דער גאון רבי שמואל הלוי ָ
האט זיך געזעגנט פונעם הייליגן 'חפץ חיים' זי"ע ,איידער אמאל ווען ער ָ האט געהערט פון רבי יהושע דוד ַאלייןַ ,אז ַ ָ ָ
געזאגט בזה הלשון:ָ האט דער 'חפץ חיים' אים ווארשעָ , צוריקגעפארן ַאהיים צו זיינע עלטערן אין ַ ָ ער איז
ווארשע ,איז ַא קרן לעולם הבא. ווארשע ,און ניט גיין אין ַ -זיין אין ַ
האט וואס ער ָ האט געהערט פון זיינס ַא חבר ָ וואזנער אין 'דרשות שבט הלוי' )ע' מ( ַאז ער ָ ענליך ברענגט הרב ָ
מאל'האלט זיך צוריק ַאפילו איין ָ געזאגטַ ,אז אויב מ ַ ָ האט אים עס געהערט מïה קדשו פונעם 'חפץ חיים'ַ ,אז ער ָ
שטאט ,ווערט פון דעם ַא קרן לעולם הבא. ָ גאס אין ַא גרויסע פון צו גיין אויף דער ַ
ארבעטסï-אסטן
ָ אנבאטן ַאן ַ
אמאל געפרעגט דעם גאון בעל 'חזון איש' זי"ע ,היות מ'טוט אים ָ ָ האט ַ ָ ַא איד ָ
כאטש ער וועט נישט קלאר ַאז ָ
ָ וואס זענען ליידער נישט קיין שומרי תורה ומצוותַ ,אזוי ַאז ס'איז צווישן מענטשן ָ
געפאר
ַ דארפן עובר זיין חלילה אויף איסורים דאורייתא ,און ַאפילו נישט אויף איסורים דרבנןָ ,אבער עס הערשט ַא ַ
געזאגט' :קרירות איז ביהרג ואל יעבור'. ָ האט דער 'חזון איש' אים 'קאלטקייט'ָ ... פארכאïט ווערן אין ַ זאל ַ ַ ַאז ער ָ
קאצקער רבי'ן זי"ע(ַ ,אז ביי ַאלע עניני נאמען פון ָ )אזוי ווערט געברענגט אין ספר 'אהל תורה' ,פ' עקב ,אין ָ געזאגט ַָ האבןצדיקים ָ
האבן ,ווענדעט זיך עס אין דעם אויבערשטען ,אויב ער וועט עס עולם הזה ,אויב מ'בעט דעם אויבערשטען עס צו ָ
באר הפרשה -כי תבא áé
éã èðòôòòâ ïøòåå ,äáåùú ïåô âòè ïòðòæ ñàåå ¨ ,ìåìà ùèðòî øòãòé óøàã 'äáåùúá ïéáøî ìåìàיג© øòáéøòã .
íòã ïåô èðàä © éã ïòåå ,ìîéä ïéà íéîçø ïåô ïøòéåè øòãééà ,õøàä ̈© ïåô íéùòî òèëòìù òðééæ êéæ ïåô ïäåètà
éã ïòîòðåöðਠè÷òøèùòâñéåà æéà ìåëéáë ïòèùøòáéåà øò ïåà ,äðùä ùàø ïåô ïéãä íåé øòã ïਠèîå÷ ñò
äáåùú ïòåè ñàååיד© íòã áéìåö ïåà .
óøàã ¨ ïùèðòî èðéåàååòâ ïééæ åö ,ìåìà ïåô âòè òìà© ïòðéåàååòâåö êéæ ìàæ
¨
äáåùú åö ïøòåå øøåòúð ùèðòî øòãòéטו ©
)éã éåå éåæà .äáåùú éîé úøùò éã øàôéá äáåùú åö
äéòùé) ÷åñt ï'ôéåà ,äìéôú ïâòåå (:å úåëøá) èâàæ
¨ àøîâ
,âòè òâéèöòé éã ïéà éåæà© .('ùéà ïéàå éúàá òåãî' (á ,ð ,('÷åñôá' ä"ã ,á"îøú àöú éë 'ô) èáééøù 'úîà úôù' øòã
ñàåå
¨ éã øàô © èðàä© ïééæ èðòôò øòèùøòáéåà øòã ïòåå ùãåç ïåô âòè òâéèöòé éã ïéà ,ììëá ,ïåùìä äæá
דאס איז נישט 'בידי שמים' ,און דער אויבערשטער איז דיר וועלן געבןָ ,אבער ווען מ'בעט אויף יראת שמים כביכולָ ,
מחויב צו הערן דיין תפילה.
נאמען פון זיין רבי'ן ,דעם געזאגט )און ַאזוי ווערט ָ
נאך געברענגט אין 'לקט יושר' ,אין ָ ָ יג .הרה"ק השר שלום מבעלזא זי"ע ָ
האט
נאמען פון היינטיגן חודש' ,אלול' ,איז מרומז אויף דעם ענין פון תשובה ,ווייל גאון בעל 'תרומת הדשן'(ַ ,אז דער ָ
זאגט )ר"ה פ"א ,ה"ב( ַאז די נעמען פון די חדשים זענען ַארויפגעקומען פון בבל ,און 'אלול' אויף דער דער ירושלמי ָ
ïראך ,מיינט זוכןַ ,אזוי ווי דער תרגום אונקלוס טייטשט אויפ'ן ïסוק )במדבר יג ,ב( 'ויתורו' את ארץ אראמישער ש ַ ַ ַ
נאמען 'אלול' מרמז ַאז דער מענטש איז מחויב איבערצוקוקן זאגט דער תרגום 'ויאללן' .ממילא ,איז דער ָ כנעןָ ,
זיינע וועגן ,צי זיי זענען גוט אין די אויגן פון דעם אויבערשטען...
aA
cמן הבאר c
מ'בלאזט שוין שופר אויך אין
ָ בלאזן שופר אין ראש השנה )און ָ מיר גרייטן זיך 'מרעיש עולמות' צו זיין מיט'ן
זאגט )ויק"ר פכ"ט ,ג(
ïאלטן הימלען ,ווי דער מדרש ָ האט דעם כח צו ש ַ בלאזן שופר ָ ָ דאסוואס ָ חודש אלול(ָ ,
פאר דעם אויבערשטען ,טוט דער אויבערשטער כביכול בלאזן ַָ ַאז ווען די אידן נעמען זייערע שופרות און
אויפשטיין פון די כסא דין און ער זעצט זיך ַאוועק אויף די כסא רחמים.
שטארקן כח פון די ïעולה פונעם שופרָ ,אבער ַ האבן נישט ַאפילו די מינדעסטע השגה אין דעם מיר ָ
האנט דעם שופר מיט גרויס האבן גענומען אין ַ יאַ ,אז די גדולי ישראל אין ַאלע דורות ָ דאס ווייסן מיר ָ ָ
האבן מכוון געווען מאכן די גרויסע און מורא'דיגע הכנה דערצו ,און זיי ָ נאכ'ן ַ ציטער און מיט הייסע טרערןָ ,
הארן פון ַאןפארשטיין ,דער שופר איז נישט מער ווי ַא ָ דארף מען לכאורה ַ דערביי ַאלע הייליגע כוונותַ .
'טאר
וואס ביי איר לעבן ,איז די בהמה בתכלית השפלותַ ,אזוי ווייט ַאז מ ָ וואס איז ַא 'בהמה גסה'ָ , 'איל'ָ ,
וואס שעדיגט זאגן ַא 'דבר שבקדושה' לעבן איר .ערשט נעכטן איז ער געווען ַא שטויסנדיגער 'מועד'ָ , נישט ָ
פארשטיין ,ווי ַאזוי איז דער דארף מען לכאורה ַ פארכטיגַ ... ַאלע ַארומיגע ,און היינט איז ער הייליגע און ָ
געווארן אין ַא 'שופר' ...ווי ַאזוי איז ער אויסגעשטיגן צו ווערן ַא 'חפצא דקדושה' ,און ָ פארוואנדלט
הארן ַ ַ ָ
זאל זיך אויפהייבן פון זיין נידעריגע מדריגה ,צו די העכסטע מעלה? האט גורם געווען ער ָ וואס ָ
ָ
ïאסירט ביי אים פון נעכטן ביז היינט .נעכטן איז ער געווען ַא יא ַהאט ָאיז דער תירוץַ ,אז איין טויש ָ
האט ער זיך ָאïגעריסן פון איר .ער איז שוין מער נישט אינעם גדר פון ַא חלק פון די בהמה ,און היינט ָ
נאר אין גדר פון ַא הייליגן שופר. 'בהמה גסה'ָ ,
וואס ציט אים צו שלעכטע און נידעריגע דאך אין זיך ַא 'נפש הבהמית' ָ האט ָ לדידן ייאמר ,יעדער מענטש ָ
דאס דארף נאר טוהן איין זאך :זיך ָאïרייסן פון זיין 'נפש הבהמית'ַ ,אוועקשיקן פון זיך ָ תאוות .ער ַ
אינגאנצן הייליגַ ,אזוי ווי דער שופר...
ַ דעמאלס וועט ער ווערן
ָ 'בהמה'שקייט'.
געזאגט ,ווען דער אויבערשטער קומט ַאריין אין ַא ביהמ"ד
ָ האט
זאגט די גמרא ,רבי יוחנן ָ ידָ .
דארט )אין מסכת ברכות( ָ
זאגט' ,מדוע באתי ואין איש, דארט צען מענטשן ,ווערט ער אין כעס ח"ו ,ווי דער ïסוק ָ און ער זעט נישט ָ
זאגט דער 'שפת אמת' ַא פחד'יגע ווארט ,די זעלבע איז יעצט אין חודש אלול ,ווען דער קראתי ואין עונה'ָ .
âé באר הפרשה -כי תבא
ïééæ íéé÷î ïìéåå ñàåå
¨ ïùèðòî éã øàô ©© øéè òðòôਠïà øòãòé óøàã ÷© ,äáåùú ïåô ïøòéåè éã óéåà ïਠïtàì ©
,âàè
'¨ ïãòé ïòôਠïòðòæ ïøòéåè éã .'éúåúìã ìò ãå÷ùì óéåà ïåà ,äáåùú ïåô ïøòéåè éã óéåà ïtàì÷ðà
© ¨ øòðééà
,'ïøéè òðééî' ¯ 'éúåúìã' :íéáø ïåùì à© èâàæ¨ øò ïåà (åè ,âë íéøáã) àöú éë úùøt ïéà ÷åñt øòã èâàæ ¨ íòã
øéè éã ééñ ïåà ,íé÷éãö éã øàô ©© øéè éã ééñ æà© æîø à 'ùèðòî øòã æà© ,'êðçî áø÷á êìäúî êé÷åìà 'ä éë
øòèùøòáéåà øòã .ïòôਠïòðòæ ,äáåùú éìòá éã øàô © êéæ èøòãòô ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã æà© ,ïñéåå ìàæ ¨
.äáåùú éìòá éã øàô'© 'êàì
¨ 'à© 'ïáàøâñéåà
¨ èåè êéæ ïòîå÷ ñàåå¨ ïùèðòî éã ïôìòä åö èééøâ æéà øò ïåà
ïééæ øäèîטז'àôéñ' éã ïéà æîåøî æéà ìåìà ùãåç ïåà ,
øåîùìå' øòèøòåå éã èéî æà© ,'úîà úôù' øòã èáééøù
.ì"ëò ,êéðô'ì êéáéå'à úúì'å êìéöä'ì ,÷åñt íòðòé ïåô
óéåà ,ïééæ åö æîøî øò èðééî ,'éçúô úåæåæî
òñéåøâ øàâ ¨ èðòôòòâ ïøòåå ñò ïòåå íéðîæ òìòéöòtñ éã æà© ,øéî ïòðøòì 'úîà úôù' íòðåô øòèøòåå éã ïåô
ïåà ìåìà ïåô íéùãç éã éåå éåæà© ,äáåùú øàô © 'ïøéè' àúòééñ êàñà © © òtùð èøòåå âòè òâéèöòé éã ïéà
.ã"ëò ,éøùú ,ïäåè äáåùú ìéåå ñàåå¨ íòðééà ïãòé ïòîòðåöðਠàéîùã
êéæ èåè ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã æà© ,èééåå éåæà© óéåà
© © ïòðòæ'ñ
,'äáåùú éøòù') èâðòøá 'äðåé åðéáø' éã ,èðà÷àá
ïòîå÷ ñàåå ¨ ïùèðòî éã øàô© 'ïôìòäåöñéåøà© 'ïøòãòô
(áì ,æ"ô ø"ä÷) ùøãî íòðåô (á úåà ,ïåùàøä øòù
.íéà øàô
© ïâéðééø êéæ
øòã ñàåå ©¨ øòáéåø äøáç à© ïòååòâ æéà ñò ,ìùî à
ïáàä
¨ ééæ ïåà ,òîøåè ïéà èöòæòâðééà ééæ èàä ©¨ âéðò÷ øòãðà© ïà© óéåà 'úîà úôù' øòã êéåà èáééøù éåæà
.èøà㨠ïåô ïôàìèðà
¨ © ïòðòæ ééæ ïåà êàì
¨ à© ïáàøâòâñéåà
¨ ¨ä"ã ,à"ñøú àáú éë ,äùøt øòâéèðééä øòã ïéà) èøà
ïéà ïáéìáòâ èøàã ¨ æéà øòáéåø éã ïåô øòðééà øàð ¨ 'òîåù íãà éøùà' (ãì ,ç éìùî) ÷åñt ï'ôéåà ,('ùøãîá
ïéà ïòîå÷òâðਠæéà øòèëòåå¯ètéåä øòã ïòåå .äñéôú .'éçúô úåæåæî øåîùìå ,íåé íåé éúåúìã ìò ãå÷ùì éì
èøà㨠æéà øòðééà æà© ïåà ,êàì ¨ íòã ïòæòâ ïåà òîøåè ïãòé æà© ,òîùî æéà ,'íåé íåé' èâàæ ¨ ÷åñt øòã ãìàáéåå
©
ïåà ,ï÷òèù ïééæ èéî ïâàìùòâ
¨ íéà øò èàä
¨ ,ïáéìáòâ àã ¨ æéà ¯ øàé ¨ ïöðàâ
© ïåô êùî ïéà êéåà ¯ ùîî âàè ¨
'זאל נישט זיין אין
אויבערשטער טוט זיך פעדערן צו עפענען די טויערן פון תשובה ,דארפן מיר זיכער מאכן ַאז מ ָ
כלל פון 'מדוע באתי ואין איש ,קראתי ואין עונה' ח"ו.
וואס
גאנץ חודש אלול זיך אונטערזינגען ,מיט ַא הייליגן ציטער ,דעם ïייט ָ טו .הרה"ק מהר"א מבעלזא זי"ע פלעגט ַ
טאג ראש השנה' ,אפחד במעשי, 'זאגט אין ָאנהייב פון די יוצרות ביי 'זכרונות' ,אין תפילת מוסף פון צווייטן ָ מ ָ
'דארף תשובה אדאג בכל עת .אירא ביום דין ,בבואי לזכרון' .דערביי פלעגט ער צולייגן' :דער רמב"ם ïסק'ענטַ ,אז מ ַ
וואס וועט זיין דער תכלית '...און אויב דער
וואס וועט זיין דער סוףָ ,טוהן ,און דער ראב"ד קריגט זיך נישט דערויףָ ...
זאגן.
זאלן מיר שוין ָוואס ָ
האט ַאזוי געציטערט פונעם יום הדין' ,אנן מה נעני אבתריה' ָ - הייליגער בעלזער רב זי"ע ָ
טז .אויפ'ן ïסוק אין דער היינטיגער ïרשה )כח ,ז( 'יתן ה' את אויביך הקמים עליך נגפים לפניך' ,פרעגט הגאון רבי
דא וועגן די ברכות צו וועלכע אידן וועלן וויבאלד מ'רעדט ָ
ַ שמעון שוואב זצ"ל )אין זיין ספר' ,מעין בית השואבה'(,
זאלן בכלל דאך געווען פיל בעסער אויב זיי ָ וואלט ָ
זוכה זיין אויב זיי וועלן זיך פירן אויפ'ן דרך התורה והיראהָ ,
יא זיין שונאים,זאלן זיצן רואיג ָאן שטערונגעןָ ,אבער אין ïסוק שטייט ַאז עס וועלן ָ נאר ָ האבן קיין שונאיםָ ,
נישט ָ
פאר דיינע פיס. פאלן ַ
נאר זיי וועלן ַָ
איינגעווארצלט אין דער טבעַ ,אז דער צד הטומאהָ דא לערנען מירַ ,אז ס'איז שוואבַ ,אז פון ָ ַ ענטפערט הרב
נאר שטענדיג דא במנוחהָ ,האט פיינט דעם צד הקדושה ,און מיר זענען נישט געקומען אויף דער וועלט צו זיצן ָ ָ
זאגט )ברכות ה' (.לעולם ירגיז אדם יצר טוב על יצר הרע' .אוןהאלטן מיט'ן יצר הרעַ ,אזוי ווי די גמרא ָ מלחמה צו ַ
פאר דיינעפאלן ַזאלן ַראטעווען ַאז דיינע שונאים ָ
אויף דעם קומט די ברכה' ,להצילך ולתת אויביך לפניך' -דיך צו ַ
דא דארפן מיר ארויסנעמען א שטארקע באזיגן דיין יצר הרע .פון ָ זאלסט זוכה זיין צו ַ דאס הייסטַ ,אז דו ָ פיסָ .
'דארף אייביג מלחמה וואס מ ַ
באקלאגן זיך אויף די שווערע מלחמה ָ
וואס ַ ָ חיזוק ,ווייל כסדר הערט מען פון מענטשן ָ
האלטן קעגן אראïגעקומען אויף דער וועלט -מלחמה צו ַ טאקע ַ ָ האלטן קעגן די יצר הרע ,ווייל אויף דעם איז מען ַ ַ
די יצר הרע.
באר הפרשה -כי תבא ãé
èöòé êàã
¨ ïáàä ¨ øéî ,ì"æ 'äðåé åðéáø' øòã ñéåà èøéô ...èæéá åã ñàåå øàð © ,'íåé äù÷' åã :íéà åö èâàæòâ
¨
øòã ïòåå ,ìåìà ùãåç ,íéðîæ òâéèëéì òëìòæà ñàååøàô
¨ © ,ïôéåìèðà© åö ïòôਠêàì
¨ à© ïòæòâ èñàä
©¨ åã æà
èùéð øéîàì
¨ ,äáåùú øòæðåà åö ñéåøà© è÷å÷ ò"ëåá êàìיז?
¨ íòã êøåã ïôàìèðà
¨ © èùéð åèæéá
האט דער פארוואס ָ
האט אים ָאנגערופן 'קשה יום'ָ ַ , וואס ער ָ יז .די מפרשים פרעגן אויף דעם לשון פונעם מדרשָ ,
געדארפט ָאנרופן ַא 'עצלן'ָ ,אדער ַ וואלט אים ענדערש באצייכנט ַאלס 'קשה יום'? ער ָ הויïט-וועכטער אים ַ
האבן אויפגעעפענט פארברעכער אין די תפיסה ָ אנטלאפן ווען די ַאנדערע ַ ָ וואס ער איז נישט ַ דאס ָ 'ïחדן' ,ווייל ָ
נארגעהאטָ . ַ האט מורא דאך געווען ווייל ער איז געווען פויל צו לויפןָ ,אדער ווייל ער ָ לאך צו ַאנטלויפן ,איז ָ דעם ָ
מ'האט ַאן ָאפענעם ָ טאג-טעגליכן לעבןָ ,אבער אויב האט שוועריגקייטן אין ָ דא איז מרומזַ ,אז אויך אויב דער מענטש ָ ָ
דארף מען זיך אויפהייבן העכער ַאלע שוועריגקייטן ,און ַאנטלויפן ווי ווייט 'לאך' וואו צו ַאנטלויפן פון די צרותַ , ָ
טאקע ,דו געזאגט צו אים ,ריכטיג ַ ָ האט דער הויïט-וועכטער פון די תפיסה דאס ָראטעוועןָ . מעגליך כדי זיך צו ַ
לאך צו ַאנטלויפן ,און 'לאו בכל יומא אתרחיש ניסא' ...און דאך ַאן ָאפענעם ָ האסט ָ ביזט ַא 'קשה יום'ָ ,אבער דו ָ
דא.
שטארקן אויף ַאלע דיינע שוועריגקייטן און ַאנטלויפן פון ָ ַ געדארפט ַ האסט זיך דו ָ
וואס דער מדרש ברענגט קענען מיר לערנעןַ ,אז יעצט ,אין די טעג פון חודש אלול, לדידן ייאמר ,פון די מעשה ָ
'לאך' צו ַאנטלויפן פון די 'תפיסה' פונעם יצר הרע ,איז עס די בעסטע געלעגנהייט צו ַאנטלויפן ווען ס'איז ָאפען דער ָ
'דארף זוכן צו נאר מ ַ 'האטָ , וואס מ ָ פון אים .ס'איז נישט קיין צייט צו 'זיך ווייקן' אין די שוועריגקייטן און טירדות ָ
וואס שנעלער... ַאנטלויפן פון אים ָ
באן-סטאנציע ,און ָאט ַ באן-רעלסן ביי דער ַ 'שïאצירט' אויף די ַ ַ האט
מענין לענין באותו עניןַ .א געוויסער שוטה ָ
באמערקט פונדערווייטנס ַאז האט ַ 'קאנדאקטאר' ָ
ָ ïא ,און ווען דער ָ ָ באן מיט ַא שנעלן טעמ ָ דערנענטערט זיך די ַ
זאלïארשוין ער ָ ווארענען דעם ַ האט ער געפיפן מיט ַא 'תקיעה גדולה' ,צו ָ באן-רעלסןָ , שïאצירט אויף די ַ ַ איינער
ïאסירט מיט דעם האט ַ וואס ָ געלאכטָ , ַ האט ָאבער ïארשוין ָ נארישער ַ שנעל ַאוועקשïרינגען פון די רעלסן .דער ַ
געהאט ַאַ האט ער אמאל ָדאך ַאז ַ ָ פארקילט .(...איך געדענק ָ האט ער זיך ַ אזוי 'הייזעריג') ...צי דען ָ פייפער ַאז ער איז ַ
שטארקן פייף ,ממש ַא 'קול שובר ארזים'... ַ קאנדאקטאר געפיפן מיט ַאָ האט שוין דער ָ ָ שטארקערן קול ...יעצט ָ ַ
האט ָאבער האט ער געפיפן 'כמו שכתוב' ...ער ָ מאל ָ דאס ָ זאגנדיגָ ,אהָ , האט דער שוטה געקרעכצט מיט הנאהָ , ָ
נאר איין ציל :אים צו דערמאנען זיך ַאוועקצורוקן און ַארויïשïרינגען האט ָ נישט אין ַאכט גענומען ַאז דער פייף ָ
קאנדאקטאר
ָ האט דער ָ ָ שïאצירט אויף די רעלסןָ . ַ האט ווייטער ראטעווען זיין לעבן ...ער ָ פון די רעלסן ,כדי צו ַ
נארישער שלאף ...איז דער ַ ָ שלאפן זייער אייביגן ָ וואס
וואס קען ַאפילו אויפוועקן די טויטע ָ שוין געגעבן ַא 'פייף'ָ ,
געראכטן...ָ האב איך זיך שוין נישט אזא פייף ָ געזאגטָ :אה ,אויף ַ ַ ָ געווארן ,און
ָ שטארק נתïעל ַ גארמענטש שוין ָ
באן-רעלסן ...ער זאל זיך ַאוועקרירן פון די ַ 'אויפשאקלען' ער ָ ָ פארשטאנען ַאז דער פייף קומט אים ַ האט נישט ַ ער ָ
נאר... געגאנגען אויף די רעלסן ,און ער איז ליידער אומגעקומען רח"לַ ,אז ס'איז געבליבן פון אים ָ ַ איז ווייטער
וואס הערן דעם קול שופר אין חודש אלול ,און נארישער מענטש ,זעען אויס די מענטשן ָ ָאט ַאזוי ווי יענער ַ
גאר מיט'ן 'בעל ïאסירט מיט דעם שופרָ ,אדער ָ דא ַ האט ָ וואס ָ נארישן שכלָ , 'אריינטראכטן' מיט זייער ַ ַ הייבן ָאן ַ
האבן חז"ל געמיינט אזא 'תקיעה' ָ זאגןַ ,אז נישט ַ ַ תוקע'ַ ,אז די תקיעה איז עïעס נישט ַאזוי געלונגעןָ ...אדער זיי ָ
פארשטייען נישט ַאז דער שופר דא ַא חשש אויב די תקיעה איז בכלל כשר ,ודי למבין .(...זיי ַ דא פון ַאן אופן וואו ס'איז ָ )מיר רעדן נישט ָ
נאר ווי פאר זיךָ , האט נישט ַא ציל ַ זאלן זיך ַא 'ריר געבן' פון ָארט ...די תקיעה ָ קומט זיי מעורר צו זיין ַא זיי ָ
וואס דער 'זאל 'דערהערן' ָ מאכן אין ראש השנה' ,לשמוע קול שופר' .מ ָ וואס מיר ַ ס'איז דער לשון פון די ברכה ָ
ווארצלען, 'זאל אויסרייסן ַאלע שלעכטע ָ 'זאגט' ,און נתעורר ווערן צו תשובה און תיקון המעשים .מ ָ קול פונעם שופר ָ
נאמען 'שופר'ַ ,אז עס איז די ראשי תיבות פון ש'ורש פ'ורה ר'אש ו'לענה. זאגן ַא רמז אין דעם ָ ַאזוי ווי די ספרים ָ
פרייטאג
ָ האלטן ַא דרשה יעדן באקאנטער מגיד מישרים פון ירושלים ,פלעגט ַ הגאון רבי שלום שבדרון זצ"ל ,דער ַ ַ
נאכטס ,ווען פרייטאג צו ַ
ָ איינמאל
ָ נאכטס ,אין דער גרויסער שול אין דער 'זכרון משה' געגענט פון ירושלים. צו ַ
האט דארט זיין וועכענטליכע דרשהָ , האלטן ָ רבי שלום איז געווען אויפ'ן וועג צו דער שול אין 'זכרון משה' כדי צו ַ
האט יענער גאס ,פרעגט זיין חבר ,אויב ער גייט צו 'שבדרון' )הערן זיין דרשה(ָ ... ער געהערט ווי איין בחור אויף דער ַ
מאל ...למעשהָ ,אבער ,זענען ביידע צוואנציג ָ ָ דאך אים שוין געהערט האב ָ געענטפערט ,ניין ,איך גיי נישט ,איך ָ
åè באר הפרשה -כי תבא
èëåæ øò ïåà ùèðòî íåö òøä øöé øòã èîå÷ ,øòãééì åö èééäðâòìòâ éã èàäòâ
© èàä
¨ ñàåå¨ øàð© éã éåå ïééæ
יח
, èéé÷ðæàìòâëàð
¨ ©¨ à© íéà ïéà ïòâðòøáåöðééøà èùéð øéîàì
©¨ ,äñéôú ïéà ïáéìáòâ æéà ïåà ïôéåìèðà
øòã èéî ,ìåìà ùãåç ïåô 'õéä' éã 'ïìé÷åötà'¨ ïåà .ïäåè åö äáåùú ïâéèòtùøàô
©
האט ער ָאנגעהויבןבאמערקט ַאריינגעקומעןָ , האט זיי ַ
יא ָאנגעקומען אינמיטן דער דרשה .ווען רבי שלום ָ בחורים ָ
פאלגענד:
דערציילט ,ווי ָ
באשלאסן
ָ האט איינער פון די דרייווערס ַ קארסï .לוצלינג ָ
אסאך ַ
געפארן ַ ַ
ָ שאסיי )'הייוועי' בלע"ז( ,זענען
אויף ַא גרויסן ָ
קאר אינמיטן דעם הייוועי ,און זיך האט ָאïגעשטעלט זיין ַ זיך ָאïצורוען ַאביסל פון דעם שווערן וועג ,און ער ָ
'טראפיק' אונטער זיין
ַ געווארן ַא ריזיגער
ָ באלד
-פארשטענדליךַ ,אז ס'איז ַגענומען לייענען צייטונגען א.ד.ג .זעלבסט ַ
האבן זיי שוין געפיפן האבן זיי געפיפן 'לייכט' ,און שïעטער ָ האבן ָאנגעהויבן פייפן ...אין ָאנהייב ָ קאר ,און ַאלע ָ ַ
מיט העכערע טענער' ...ותהום כל העיר'ָ ...אבער דער חוצïה'דיגער גולם זיצט זיך ווייטער אין זיין קאר ,און לייענט
פאר ַארום אים ...ער איז ַאריינגעטוהן 'ראשו ורובו' איןוואס עס קומט ָ וואלט נישט געשïירט ָ די צייטונגען ,ווי ער ָ
פאראורזאכט ,און
ַ דא ַ האט ָוואס ער ָ 'באלאגאן' און טומל ָ
פארשטאנען דעם ַ ַ ַ
ַ האט ער ַ נארישקייטןï .לוצלינג ָ זיינע ַ
ארויסגעלאפן מיט איין אימïעט ,און ָאנגעהויבן שרייען אויף ַאלע
ָ קארַ ,
האט שנעל געעפענט די טיר פון זיין ַ ער ָ
האב שוין געהערט אייערע מאל ,איך ָ ַארומיגע :גענוג! וויפיל איז דער שיעור צו פייפן ...איר פייפט צענדליגער ָ
וואס
ארא ïפון זינען? ָהאבן זיי צוריקגעשריגן צו אים ,צי ביזטו ַ ָפייפערייען ,און איר קענט שוין אויפהערן פייפןָ ...
קאר.
האסט געהערט אונזערע פייפערייען? גיב זיך ַא ריר מיט דיין ַ וואס דו ָ האבן מיר פון דעם ָ ָ
aA
cמן הבאר c
נאמען דער רא"ש ז"ל שרייבט אין זיין ïירוש על התורה )בראשית ו ,ב' ,ויראו בני האלקים את בנות האדם' וגו'( אין ָ
געוואלט איבעררעדן ַא מיידל צו ַאן עבירה ָ האבן זיי
אראïגעקומען ָ פון ַא מדרשַ ,אז ווען די מלאכים זענען ַ ָ
נאר אויב איר וועט מיר געבן אייערע פליגל פאלגןָ , געזאגט צו זיי ,איך וועל אייך נישט ָ ָ האט
ח"ו און זי ָ
האבן זיי
זאגט )ישעיה ו ,ב( 'שש כנפים לאחד'[ָ . האט זעקס פליגלַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ ]וואס יעדער מלאך ָ ָ
געווארן
ָ געראטעוועטַ באלד ַארויפגעפלויגן אין הימל ,און ַאזוי איז זי איר געגעבן זייערע פליגל ,און זי איז ַ
האטאנגעכאïט דעם כסא הכבוד ,און דער אויבערשטער כביכול ָ ַ האט זי ָ
פון ַאן עבירה .זייענדיג אין הימלָ ,
האט איר ָאנגענומען ,און איר ַאריינגעשטעלט אין די מזלות, וואלקן און ער ָ אויסגעשïרייט איבער איר זיין ָ
וואס
דאך דער חודש פון תשובה( .די מלאכים ָ דאס איז דער ïשט פון 'מזל אלול בתולה') ,ווייל חודש אלול ,איז ָ און ָ
האבןדאך איר געגעבן זייערע פליגל( און ָ דעמאלס ,זענען געבליבן אויף דער ערד )ווייל זיי ָ
האבן ָ ָ אראïגעקומען
זענען ַ ָ
האט געזען אין וואס יעקב אבינו ע"ה ָ האבן געפונען דעם לייטער ָ נישט געקענט צוריק ַארויפגיין ביז זיי ָ
ארויפגעגאנגען מיט'ן לייטער ,ווי
ַ דאן זענען די מלאכים צוריק ַ האט דערגרייכט ביז'ן הימל ,און ַ וואס ָ
חלוםָ ,
גאנצער מהות זאגט )אין ïרשת ויצא( 'והנה מלאכי אלוקים עולים ויורדים בו' .זעען מיר ַאז דער ַ דער ïסוק ָ
פון דעם חודש איז צו ַאנטלויפן פון ַאן עבירה.
וואס איינער פון
פאר די צוויי דערמאנטע בחוריםָ , זאגן ַ האט רבי שלום שבדרון געמיינט צו ָ מיט די 'מעשה'ָ ,
מאל רעדן'ַ ,אז ַאלע זיינע דברי התעוררות און מוסר, האב שוין געהערט הרב שבדרון ָ 20 געזאגט 'איך ָ
ָ האט
זיי ָ
זאל זיך 'רירן פון
וואס הערט זיינע דרשות ָ נאר דער עיקר ציל דערפון איזַ ,אז דער ָ פאר זיךָ ,
האבן נישט קיין ציל ַָ
מאל'...
צוואנציג ָ
ָ האב שוין געהערט הרב שבדרון מ'זאגט .וואס האסטו פון דעם ַאז 'איך ָ ָ ָארט' ,ווי
יח .דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'בית ישראל' זי"עָ ,
זאגט )'בית ישראל' ,פ' כי תבא תשי"ב( ַאז צוליב דעם איז די ïרשה
געווארן ביים סוף פון דער תורה )אין ïרשת כי תבא( ,כדי אונז צו לערנעןַ ,אז אויך אויב
ָ פון ביכורים געשטעלט
זאל ער זיך נישט מייאש זיין,אסאך געזינדיגטָ ,
האט ליידער ַ ַ האלט שוין ביים 'סוף פון דער תורה' ,ער ָדער מענטש ַ
'זאל מסיח דעת פונדאסניי מיט די פרי-געצייטיגטע פרוכטן ,און מ ָ
ָ ַאזוי ווי ס'איז די מצוה פון ביכוריםָ ,אנצוהייבן
זיין פונעם עבר.
כי תבא- באר הפרשה æè
íòðåô íéâåðòú ïåà úåàðä òðééæ êàð ¨ øò èééâ êàðøòã
¨ ïåà ,ìåìà ùãåç ïéà ïâàìt ¨ åö êéæ åèñàä
¨ ñàåå
¨ ,äðòè
úàøé åö ÷éøåö øòèòtù øò èîå÷ ïâòååèñòãðåô ïåà ,óåâ úãåáò èéî òéðàååòøàä
© ¨ òöðàâ
© ïééã ãøòåå æéà ñàåå
¨
ùèàë ¨ ¯ 'éãåã çøá' øòèùøòáéåà øòã íéà èâàæ ¨ ,'ä âòè òâéìééä éã ïééâøòáéøà© ïìòåå ñò øàð éåå ,ú"éùä
èñøòåå åã ñàåå¨ äàðä òðòé èéî øéî ïåô èñôéåìèðà© åã ,âðåøéôôéåà òâéãøòéøô ïééã åö ïééâ÷éøåö êàã åèñòåå
èñîå÷ åã ãìàáéåå
© ,ïâòååèñòãðåô ,óåâ ïééã êàð
¨ ïâéåöòâëàð
¨ ...ïòååòâ èùéðøàâ
¨ àã ¨ èìàåå¨ ñò éåå êééìâ
éåæà© ¯ 'éáöì êì äîãå' ,øéî ïåô ïáàä¨ åö àøåî ÷éøåö
íåà øò èøò÷ ,èôéåìèðà© øò ïòåå ñàåå ¨ ,ùøòä øòã éåå éàãååà© æà© ,êéìãðòèùøàô¯èñáìòæ
© ïåà èåùt øòáà̈ æéà'ñ
éåæà© øòãਠ¯ 'íéìéàä øôåò åà' ,÷éøåö óéåà íéðt ïééæ òèëòìù òðééæ ïæàìøàô
¨ © ò÷àè © ùèðòî øòã óøàã ©
øàð¨ ,ïæàìtà
¨ ¨ èùéð êéã êéà ìòåå éåæà© ,øòãéåå øòã éåå øòôòùàá © ïåô ïåöø íòã ïäåè åö êéæ óéåà ïòîòð ïåà ïâòåå
.øéî ïåô ïáàä¨ åö àøåî ïòâðòøá÷éøåö êéã ìòåå êéà àæà
© © æà© ,ïñéåå ïôøàã© øéî øòáਠ,øàé ¨ õðàâ
© à© êéåà
ïöàùåötà
© ¨ êéìâòîîåà æéà ñò ìééåå ,ùìàô© æéà ÷ðàãòâ
©
äáåùú ïåô ïò÷ðàãòâ
© éã æà© ,íòã ïåô øàì÷ ¨ øéî ïòòæ ,ìåìà ùãåç ïéà äáåùú éøåäøä éã ïåô ãøòåå òñéåøâ éã
,ùèðòî íòðåô õøàä© ïéà óéåà ïöàøtù
¨ ñàåå
¨ øò ïåà ,æðåà åö ñéåøà© è÷å÷ øòèùøòáéåà øòã ïåà
øòã èåè ,ééæ êøåã ìééåå ,ïöåð ïñéåøâ à© íéà ïòâðòøá òùéãéà ïåô úåøøåòúä éã ïåô çåø úçð ïñéåøâ à© èàä ¨
êéã ìòåå êéà ,ùèðòî íòã ïøòëéæøàô © øòèùøòáéåà ìåìà ùãåç ïåô äãåáò éã .âòè òâéèöòé éã ïéà øòãðé÷
ïøòèðòðøòã øòéøô êéã ìòåå êéà æéá ïæàìøàô ¨ © èùéð êéåà ,ùèðòî ï'øàô © úìòåú ïñéåøâ à© èâðòøá ,éøùú ïåà
.øéî åö .øòèòtù ïèìàäðà © ¨ èùéð äìéìç èòåå äáåùú ïééæ áéåà
åö ïééæ äëåæ ïìàæ
¨ øéî ,ïôìòä ìàæ¨ øòèùøòáéåà øòã øòèøòåå éã ïåô ïòîòðñéåøà ïòî ïò÷ ÷åæéç òâéãìàååòâ à
,äðåîà èéî ï÷øàèù © êéæ ïåà ,äîéìù äáåùú ,(êì êì 'ô) 'íéøùéî ãéâî' ïéà ,ì"æ óñåé úéá íòðåô
òôù òöðàâ© éã èéî ,íéîù úàøé ïåô úåøöåà ïôéå÷ ïåà åà éáöì êì äîãå éãåã çøá' (ãé ,ç ù"äù) ÷åñt ï'ôéåà
äîéúçå äáéúë à© åö ïåà ,ééæ èéî ïòîàæåö
© èîå÷ ñàåå
¨ ïòåå æà© ,'íéøùéî ãéâî' øòã èâàæ
¨ ,'åâå 'íéìéàä øôåòì
.ïîà ,äáåè ïåà ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © äáåùú èåè ùèðòî øòã
קראהו בהיותו קרוב
זאנענפעלד זצ"ל איז געזעסן אויפ'ןאין די צייטן ווען דער גאון רבי יוסף חיים ָ
נאמען רביהאט אין ירושלים געלעבט ַא איד מיט'ן ָ כסא הרבנות אין ירושליםָ ,
האט
מ'האט גערופן 'רבי אברהמ'לע דער טשעטשער' ,ווייל ער ָ ָ אברהם ,וועמען
אויסגראדן שטיינער צו בויען הייזער .אין
ָ אויסהאקן און
ַ באשעפטיגט מיט זיך ַ
האט זיך
אראּפגעפאלן גרויסע שטיינער אויף זיינע פיס ,און ער ָ
ַ טאג זענען ַ ַָא ָ
האט אים גורם געווען גרויסע יסורים ל"ע .צוליב דעם וואס ָ
צובראכן די ביינערָ ,
ָ
באהאנדלען געהעריג אין ירושלים ,צוריקצושטעלן
מ'האט אים נישט געקענט ַ ַ ָ וואס
ָ
ּפראפעסארן
ָ באהאוונטע ָ
דארט נישט געווען די ַ ַ
זיינע פיס ווי געהעריג ,ווייל ס'זענען ָ
אּפעראציע ,זענען זיינע פיס געווען אין ַא סכנה ל"ע.
ַ אזא שווערע ָפאר ַ ַ
ַ
זאנענפעלד ַאריבערגערופן עטליכע 'גבאי צדקה' ,און אויף האט רבי יוסף חיים ָ ָ
פאר רבי אברהם צו וואס פריער ַ
שאפן געלט ָאויפגאבע צו ַ
ַ זיי ַארויפגעלייגט די
מ'האט
ָ דאקטוירים.
האבן זיך געפונען גרויסע ָפארן קיין וויען ,וואו עס ָ
קענען ָ
פאר די הוצאות פון דער נסיעהָ ,אבער נישט מער. דאס געלט ַגעשאפן ָ
ַ טאקעַ
האט מעןבאהאנדלונגען אין וויען גופאָ ,
פאר די הוצאות פון זיינע מעדיצינישע ַ ַ ַ
אוועקגעפארן קיין
ָ צוזאמענשטעלן גענוג געלט .רבי אברהם איז ַַ נישט געקענט
באשעפערַ ,אז ווען ער וועט ָאנקומען אין וויען ,וועט דער
וויען ,מיט בטחון אין ַ
פאר
דאס איבריגע געלטַ , אויבערשטער אים העלפן און ער וועט אים צושטעלן ָ
שטאט.
ָ שּפיטאל אין
ָ דאקטוירים און דעםדי ָ
נאר
באהאנדלעןָ ,
געוואלט ַ ַ
ָ דאקטוירים אים נישטהאבן די ָ
ָאנקומענדיג אין וויעןָ ,
פאר ַא געפעפערטן ּפרייז ,ווי ס'איז זייער שטייגער ...פון דער ַאנדערער זייט, ַ
זאלן אים קענען וואס ָבאקאנטע ָ
שטאט קיין ַ ַ ָ געהאט אין
ַ האט ער נישט ָ
גאס און געוויינט מיט הייסע ַארויסהעלפן אין זיין צרה .איז ער געזעסן אויפ'ן ַ
אדורכגעפארן ַאן איש מכובד ,און זעענדיג ַא איד
ָ דארט ַטרערןּ .פלוצלינג איז ָ
האט רבי פארוואס ער וויינטָ .
האט ער אים געפרעגט ַ ָ יאמערליךָ , וויינען ַאזוי ָ
אויסצוהאלטן
ַ אברהם געענטפערטַ ,אז ער איז געקומען פון ירושלים ,און כדי
צובראכן
ָ האט ערהאקן שטיינערָ ,אבער ליידערָ , זיין משּפחה ארבעט ער מיטן ַ
באהאנדלען
דאקטוירים אים נישט געקענט ַ ַ האבן די ָ
די פיס ,און אין ירושלים ָ
האט ער זיך געשלעּפט ביז ַאהער קיין וויעןָ ,אבער און אויסהיילן זיינע פיסָ ,
זאלן
דאקטוירים זיי ָפאר די ָבאצאלן ַ
האט ער נישט ַאפילו ַא ּפרוטה צו ַ ָ ליידערָ ,
באהאנדלען.
אים ַ ַ
טאש ַא צעטל ,און אויפגעשריבן
רייכער-מאן ַארויסגענומען פון בוזעם ַ
ַ האט יענער
ָ
)וואס מ'רעדט אין עסטרייך(,
שּפראך ָ
ַ ּפאר שורות אין דער דייטשער דערויף ַא ָ
נאמען,שּפיטאל מיט דעם און דעם ָ
ָ געזאגט צו דעם איד :גיי ַאריבער אין
ָ און
דאס צעטל ,און ַאלעס וועט זיין אין ָארדענונג .איז רבי אברהם און גיב זיי איבער ָ
דאס צעטל,
פאר דעם וועכטער ָ דערלאנגט ַ
ַ שּפיטאל ,און
ָ צוגעגאנגען צו יענעם
ַ
טאקע
האבן אים ַ דאקטוירים ,וועלכע ָ געוואנדן צו די ָ
ָ באלד
האט זיך ַאון יענער ָ
מ'האט ָאּפערירט זיינע פיס און זיך ָאּפגעגעבן מיט
ָ אויפגענומען בסבר ּפנים יפות.
געווארן בסייתא דשמיא.
ָ אינגאנצן געזונט
ַ אים אויפ'ן בעסטן אופן ,ביז ער איז
האט ער זיך אינטערעסירט וועגן שּפיטאל מיט געזונטע פיסָ ,
ָ ַארויסקומענדיג פון
פארהאט ַ
דאס ָ גאס און ָ האט אים געגעבן אויפ'ן ַ וואס יענער מענטש ָ דעם צעטל ָ
מ'האט אים
ָ שּפיטאל' ,מה טיבו של זה' ...און
ָ אים 'געעפענט ַאלע טירן' אין
דאס צעטל ,איז געווען דערלאנגט ָ
ַ האט אים וואס ָ
געענטפערטַ ,אז דער מענטש ָ
יאזעף בכבודו ובעצמו... פראנץ ָ
נישט קיין ַאנדערער ווי דער עסטרייכישער קיסר ַ
באפוילן
האט אונז ַ האסטו געפונען חן אין זיינע אויגן ,און ער ָ 'ווי עס ווייזט אויסָ ,
וואלסט געווען זיין זון'...באהאנדלען ּפונקט ַאזוי ווי דו ָ
זאלן דיך ַ ַַאז מיר ָ
האבן ַאלע זיינע פריינט
ווען רבי אברהם איז צוריקגעקומען ַאהיים קיין ירושליםָ ,
שטארק ,און גייט
ַ באקאנטע זיך געפרייט צו זען ַאז ער איז ב"ה געזונט אוןאון ַ ַ
זאנענפעלד ,איז ָאנגעקומען מיט ביידע פיס בעהי"ת .ווען דער רב ,רבי יוסף חיים ָ
האט ער געהערט ַאז מ'רעדט וועגן דעם ַאז רבי אברהם'לע צו תפילת שחריתָ ,
האט געבעטן איז ב"ה צוריקגעקומען מיט צוויי געזונטע פיס ,און רבי יוסף חיים ָ
דאווענען שחרית .ווען רבי אברהם נאכ'ן ַ
זאל ַאריינקומען צו אים ָ
רבי אברהם ער ָ
באמערקט ַאז האט רבי יוסף חיים ַ דאווענען צום רבָ , נאכ'ן ַ
איז ַאריינגעקומען ָ
צוגעגאנגען זיין
ַ ער איז עּפעס נישט בשמחה ,און אים געפרעגט ווי ַאזוי ס'איז
גאנצע מעשה, פאר'ן רב די ַ האט רבי אברהם דערציילט ַ אויפהאלט אין וויעןָ .
ַ
האט אים וואס ָ גאס ַא צעטלָ , באקומען פון איינעם אויף דער ַ האט ַַאז ער ָ
באהאנדלונגען ,און ַאז יענער איז געווען נישטבאקומען די נויטיגע ַ ַ געהאלפן ַ
ָ
יאזעף בכבודו ובעצמו' ...צוליב דעם בין פראנץ ָ
קיין ַאנדערער ווי דער קייסער ַ
האבהאט רבי אברהם צוגעלייגט ' -ווייל אויב איך ָ טאקע צוגעלייגט' ָ - איך ַ
דאך
האב איך ָ יאזעףָ ,פראנץ ַָ יא געפונען חן אין די אויגן פונעם קיסר שוין ָ
זאל מיר צושטעלן ַאלע געקענט אויסנוצן די געלעגנהייט און בעטן פון אים ער ָ
האבן ַא גוטעבאצאלן מיינע חובות ,און ָזאל קענען ַ ָ באדערפענישן ,איך ָ מיינע ַ
ּפערמאנענטן אופן'...
ַ ּפרנסה אויף ַא
פאר אונז איזַ ,אז אין די יעצטיגע טעג פון
דאזיגער מעשה ַדער לימוד פון דער ָ
חודש אלול ' -חודש הרחמים והסליחות' -ווען מיר געפינען חן אין די אויגן
גאלדענע געלעגנהייטדארף מען אויסנוצן ריכטיג די ָ
פון דעם אויבערשטען כביכולַ ,
נאנט צום אויבערשטען ,און בעטן פון אים ַאלע אונזערע
האבן ,צו ווערן ָ
וואס מיר ָ
ָ
האבן.
דארפן ָוואס מיר ַבאדערפענישן מיט ַא גרויסע שפעַ ,אלעס ָ ַ
