מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — כי תבוא (2026-08-24)

בס"ד
על דרך הפלפול והחידוד
שנת תשפ"ו -גליון רלו
פרשת כי תבא
בענין
אם מצות ביכורים הויא "מצות עשה שהזמן
גרמא"
וסתירת דברי החינוך למשנה מפורשת
שמחייבתן
תמיהת האחרונים בשני עקרים אלו ,ותירוצם
של גדולי הדורות
נאך חנוכה איז שוין שייך פאר די קומענדיגע יאר ,ויניחם עד אחר עצרת -און ער ֹלהיָך נ ֵֹתן לָ ְך וְ ַש ְמ ָת
אשית כָ ל ְפ ִׁרי ָה ֲא ָד ָמה ֲא ֶׁשר ָת ִׁביא ֵמ ַא ְר ְצָך ֲא ֶׁשר ה' ֱא ֶׁ
וְ לָ ַק ְח ָת ֵמ ֵר ִׁ
זאל אוועק לייגן די געצייטיגטע פרוכט ביז די קומענדיגע שבועות. ֹלהיָך לְ ַשכֵ ן ְשמֹו ָשם( :דברים פרק כו פסוק ב) ַב ֶׁטנֶׁ א וְ ָהלַ כְ ָת ֶׁאל ַה ָמקֹום ֲא ֶׁשר ִׁי ְב ַחר ה' ֱא ֶׁ
לפי זה פרעגן די אחרונים ,קומט אויס אז די מצוה פון ביכורים איז א 'מצות
עשה שהזמן גרמא' ,או ן אויב אזוי וואלטען פרויען געדארפט זיין פטור פון דער
משנה מסכת ביכורים
מצוה ,איז פארוואס זאגט די משנה אז פרויען זענען מחיוב צו ברענגען ביכורים
פון זייער פעלד? שטייט אין די משנה מסכת ביכורים (פרק א משנה ה) האפוטרופוס והשליח והעבד
"והאשה" וטומטום ואנדרוגינוס מביאין -די אלע האבן א מצוה צו ברענגען
ביכורים אין בית המקדש ,אבער :ולא קורין -זיי זענען נישט מחיוב צו ליינען די
דעת החינוך שנשים פטורות ממצות ביכורים -וביאורו של המשנה למלך קריאה וואס מען זאגט בשעת מען ברענגט די ביכורים ,און די טעם איז :שאינן
יכולין לומר אשר נתת לי השם -וויבאלד די אלע מענטשן גייען נישט אריין אין
פאר מען גייט אראפ ברענגען די תירוצים פון די אחרונים אויף דער קשיא ,איז
ֹלהיָך נ ֵֹתן לָ ְך' וויבאלד זיי האבן נישט קיין
די גדר פון ' ֲא ֶׁשר ָת ִׁביא ֵמ ַא ְר ְצָך ֲא ֶׁשר ה' ֱא ֶׁ
כדי צו באמערקן ,אז די חינוך (מצוה צא) שרייבט אז די מצוה פון ביכורים גייט
חלק ונחלה אין ארץ ישראל ,וועגן דעם האבן זיין נאר א חיוב צו ברענגן די
טאקע נאר אן ביי מענער און נישט ביי פרויען ,און די משנה למלך אין זיינע ביכורים אבער נישט די חיוב צו ליינען די קריאה פון ביכורים.
הגהות אויפן ספר החינוך פרעגט שוין אויף די חינוך ,אז עס איז קעגן א
בפירוש'ע משנה און מסכת בכורים ווי עס שטייט קלאר אז פרויען זענען יא און אזוי פסק'נט טאקע די רמב"ם אין הלכות ביכורים (פרק ד הלכה ב) ואלו מביאין
מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים? ולא קורין :האשה והטומטום והאנדרוגינוס לפי שהן ספק אשה ואינן יכולין לומר
אשר נתת לי ה'.
און די משנה למלך ענטפערט דארט ,אז די חינוך האלט וויבאלד די מצוה פון
ביכורים איז א מצות עשה שהזמן גרמא ,דערפאר זענען די נשים טאקע פטור
מדאורייתא צו ברענגען בכורים ,און דעס וואס די משנה אין ביכורים שרייבט אז
פרויען זענען מחיוב מיט ביכורים ,איז נאר א 'דין מדרבנן' ,דהיינו מדרבנן זענען קושית האחרונים
זיין מחיוב צו ברענגן בכורים ,אבער מדאורייתא זענען זיי טאקע פטור מכח די די הלכה ביי ביכורים איז ,אז עס איז דא א געוויסע צייט אין די יאר וואס נאר
כלל אז אויף יעדער מצות עשה שהזמן גרמא זענען פרויען פטור. דעמלאטס מעג מען ברענגן ביכורים ,און אזוי ווי די רמב"ם שרייבט אין הלכות
ביכורים (פרק ב ,הלכה ו) :אין מביאין בכורים קודם לעצרת -מען קען נישט ברענגן
קיין ביכורים פאר די יום טוב שבועות ,שנאמר ,ווייל עס שטייט אין פסוק (שמות,
קושית המנחת חינוך על המשנה למלך כּורי ַמ ֲע ֶׁשיָך ,ואם הביא -און אויב האט א מענטש יאכג ,טז) וְ ַחג ַה ָק ִׁציר ִׁב ֵ
געברענגט ביכורים פאר שבועות ,אין מקבלין ממנו -נעמט מען נישט די ביכורים
די מנחת חינוך (שם אות יא) קומט אבער און ער פרעגט אויף די משנה למלך פון פון אים ,אלא יניחם שם עד שתבוא עצרת ויקרא עליהן -נאר מען לאזט די
א בפירוש'ע גמרא אין מסכת ברכות (כ ,ב) וזה לשונו :אך זה קשה ,אם כן למה ביכורים דארט אין בית המקדש ביז עס קומט אן שבועות ,און דעמאלטס איז
חייבות מדרבנן ,כקושית הש"ס ברכות כ' ע"ב ,דכל מצות עשה שהזמן גרמא ער ממשיך ווייטער מיט די עבודת הביכורים דהיינו ער ליינט פאר די פסוקים
נחייבנהו מדרבנן עיי"ש ,ועל כרחך חייבות על כל פנים מדרבנן ,דהיא משנה פון די פרשה פון די ביכורים ,וכן אין מביאין ביכורים אחר חנוכה -און אזוי אויך
מפורשת בביכורים פרק א משנה ה דמביאות ,ולמה יתחייבו מדרבנן כיון דהזמן קען מען נישט ברענגן קיין ביכורים נאך חנוכה ,און די טעם איז :שהביכורים
גרמא ,וצריך עיון -פירוש :שטייט אין מסכת ברכות (כ ,ב) :אמר רב אדא בר אהבה: שבכרו אחר חנוכה הן חשובין משנה הבאה -ווייל די פירות וואס ווערן געצייטיגט
קומט רבי דוד טעביל און לערנט אריין א נייע פשט אין די ווערטער פון די נשים חייבות בקדוש היום דבר תורה -רב אדא בר אהבה זאגט אז פרויען זענען
אבודרהם ,און ער זאגט ,אז די כלל איז דאך אז 'אנן לא דרשינן טעמא דקרא' מחיוב מן התורה מיט די מצוה פון קידוש ,קומט די גמרא און פרעגט :אמאי?
און אויב אזוי דארף מען זאגן אז די גאנצע הסבר פון די אבודרהם איז כדי צו מצות עשה שהזמן גרמא הוא ,וכל מצות עשה שהזמן גרמא נשים פטורות -פירוש:
פארענפערן פארו ואס די רבנן האבן נישט מתקן געוועהן א פרויען זאלן יא זיין די כלל איז דאך אז נשים זענען פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא ,און די מצוה
מחיוב מיט מצות עשה שהזמן גרמא ,דהיינו אין הכי נמי ,די תורה האט גע'פטר'ט פון קידוש איז דאך א מצות עשה שהזמן גרמא ,און לכאורה וואלטן זיי געדארפט
פרויען פון מקיים זיין מצות עשה שהזמן גרמא ,אבער פארוואס האבן די רבנן זיין פטור?
נישט מתקן געוועהן אז כאטש מדר בנן זאלן פרויען זיין מחיוב .אויף דעם איז
די אבודרהם מסביר אז די רבנן האבן נישט מתקן געוועהן אזא חיוב וויבאלד די ענטפערט די גמרא :אמר אביי :מדרבנן -פירוש :אביי זאגט אז מן התורה זענען
פרויען זענען 'משעובד' פאר זייערע מענער. נשים טאקע פטור פון קידוש ,וויבאלד עס איז א מצות עשה שהזמן גמרא ,און
דעס וואס רב אדא בר אהבה זאגט אז נשים זענען מחיוב מיט די מצוה פון
אבער לפי זה ווערט ש ווער א צווייטע קשיא ,די גאנצע הסבר פון די אבודרהם קידוש ,מיינט ער צו זאגן אז 'מדרבנן' זענען זיי מחיוב מיט די מצוה פון קידוש.
איז זייער גוט ביי א פרוי וואס איז חתונה געהאט ,זי איז טאקע משעובד צו איר
מאן ,אבער פארוואס ביי א 'מיידל' האבן די חכמים נישט מתקן געוועהן אז זי קומט אבער די גמרא און פרעגט :אמר ליה רבא :והא דבר תורה קאמר! ועוד ,כל
מצות עשה נחייבינהו מדרבנן -פירוש :רבא פרעגט אויף די הסבר פון אביי צוויי
זאל זיין מ חיוב מיט מצות עשה שהזמן גרמא ,ביי איר איז דאך נישט שייך די
קשיות .1 .רב אדא בר אהבה זאגט דאך קלאר אז נשים זענען מחיוב 'מן התורה'
טעם אז זי איז משעובד פאר איר מאן? אויף דעם איז די תירוץ אז 'לא פלוג'.
מיט די מצוה פון קידוש ,איז וואס קומט אביי זאגן אז די גאנצע חיוב איז נאר
דהיינו וויבאלד רוב פרויען זענען חתונה געהאט און זיי זענען משעובד פאר
מדרבנן? . 2לדבריך אז אפילו מן התורה זענען נשים פטור מיט די מצוה פון
זייערע מענער ,איז אפילו עס איז דא א קבוצה פון פרויען וואס זיי זענען נישט
חתונה געהאט ,אבער משום 'לא פלוג' האבן די חכמים בכלל נישט מתקן געווען קידוש ,און נאר מדרבנן איז מען מחיוב ,אויב אזוי זאלן די פרויען זיין מחיוב
אז נשים זאלן ווערן מחי וב מיט מצות עשה שהזמן גרמא. מדרבנן מיט יעדער מצות עשה שהזמן גרמא ,און נישט נאר דוקא די מצוה פון
קידוש .און די גמרא דארט פאלט טאקע אוועק פון די הסבר פון אביי.
איז די אבודרהם ממשיך און ברענגט אראפ א ברייתא וואס שטייט אין מסכת
גיטין (מז ,ב) ,אין פסוק שטייט (בפרשתן ,דברים כו יא) :וְ ָש ַמ ְח ָת ְבכָ ל ַהטֹוב ֲא ֶׁשר נָ ַתן לְ ָך לפי זה פרעגט די מנחת חינוך אויף די משנה למלך ,ווי אזוי קען ער זאגט אז די
יתָך דרש'נט די גמרא -מלמד שאדם מביא יתָך ,פון די ווארט ּולְ ֵב ֶׁ
ֹלהיָך ּולְ ֵב ֶׁ
ה' ֱא ֶׁ הסבר אין די שיטה פון די חינוך איז אז 'מן התורה' זענען נשים פטור פון די
מצוה פון ביכורים ,און נאר 'מדרבנן' זענען זיי חיוב ,אין די גמרא דא אין מסכת
ביכורי אשתו וקורא ,פירוש ,אפילו א פרוי האט קרקעות וואס געהערט צו איר -
ברכות זעהט מען קלאר אז מען קען נישט אזוי זאגן ,וויבאלד עס ווערט שווער
'נכסי מלוג' ,איז די גוף פון די קרקעות געהערט פאר די פרוי ,אבער די 'פירות'
'כל מצות עשה נחייבינהו מדרבנן'?
געה ערט פאר די מאן ,און וועגן דעם ליגט די מצוה פון 'ביכורים' אויף די מאן
און נישט אויף די פרוי. און נאכן אפרעגן די הסבר פון די משנה למלך ,שרייבט די מנחת חינוך :אך בודאי
הרב המחבר מצא באיזה מקום כן דנשים פטורות 'מן התורה'.
קומט די אבודרהם און איז מסיים זיין הפלא'דיגע תירוץ ,לפי די גמרא אין מסכת
גיטין קומט אויס אז א פרוי וואס איז חתונה געהאט ,האט בעצם קיינמאל נישט
מקיים געוועהן די מצוה פון ביכורים ,ווייל אפילו זי האט יא געהאט אייגענע
קרקעות ,איז אבער די 'פירות' פון די קרקעות געוועהן פאר די מאן ,און די מאן תירוצו של המנחת סולת ליישב את דברי המשנה למלך
האט געברענגט ביכורים ,און אויב אזוי קומט אויס אז ביי די מצוה פון ביכורים
די גרויסע גאון און שר התורה רבי דוד טעביל מדוקלא זצ"ל אין זיין ספר מנחת
איז בכלל נישט שייך די טעם אז א פרוי איז משעובד פאר די מאן ,וויבאלד די
סולת (מצוה צא ,אות ו) ענפערט א שיינער תירוץ אויף די קשיא וואס די מנחת
מצוה איז דאך נישט שייך פאר א חתונה'געהאטע פרוי ,און די מצוה פון ביכורים
חינוך פרעגט אויף די משנה למלך ,וזה לשונו (בתירוצו השני) :ועוד יש לתרץ לפי
איז נאר שייך ביי א אשה פנויה ,א ון אויב אזוי שטומט זייער גוט פארוואס
מה שכתב אבודרהם (ברכת המצות ומשפטיהם) דמשום הכי נשים פטורין ממצות עשה
'מדרבנן' איז אזא פרוי יא מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים .און די הסבר איז ,אז
שהזמן גרמא כיון דרשות בעליהן עליהן ,ובודאי אין כוונתו ליתן טעם על התורה,
די גאנצע טעם פארוואס פרויען זענען נישט מחיוב מדרבנן מיט מצות עשה
דאנן לא דרשינן טעמא דקרא ,רק כוונתו למה לא חייבו חכמים אותם ,ועל זה כתב
שהזמן גרמא ,איז וויבאלד ,זיי זענען משועבד פאר זייערע מענער ,און די טעם
מכח שלא רצו להפקיע רשות בעליהן ,ועל כן גם בפנויה לא חייבו משום לא פלוג.
פארוואס א אשה פנויה אי ז פטור איז משום 'לא פלוג' ,אבער דא ביי ביכורים,
ושוב בביכ ורים דאמרינן בגיטין מז ,עמוד ב ,דבעל מביא בכורי אשתו וקורא ,ואם
איז בכלל נישט שייך די טעם פון 'משועבד' ,און אויב אזוי איז אויך נישט דא די
כן לא נשאר באשה שיש לה בעל שום חיוב ,רק באין לה בעל ,ואז שפיר חייבנהו רבנן
טעם פון 'לא פלוג' און ביי די מצוה גייען נשים פניות יא זיין מחיוב 'מדרבנן'
כיון דלא מקפיעין רשות בעליהן .והבן -פירוש :רבי דוד טעביל שרייבט א
מיט די מצות עשה שהזמן גרמא .און דעס איז די הסבר פון די משנה למלך ,אז
הפלא'דיגע שיינע תירוץ אויף די קשיא .און ער איז מקדים מיט די באוויסטע
ווען די חינוך שרייבט אז נשים זענען פטור פון די מצוה פון ביכורים רעדט די
ווערטער פון די אבודרהם ,ווי ער איז מסביר די טעם פארוואס נשים זענען פטור
חינוך נאר מדין דאורייתא ,מה שאין כן די משנה אין מסכת ביכורים ,רעדט 'מדין
פון מצות עשה שהזמן גרמא ,וזה לשונו :והטעם שנפטרו הנשים מהמצות עשה
דרבנן' .הפלא ופלא!
שהזמן גרמא לפי שהאשה משועבדת לבעלה לעשות צרכיו .ואם היתה מחוייבת
במצות עשה שהזמן גרמא אפשר שבשעת עשיית המצוה יצוה אותה הבעל לעשות
מצותו ואם תעשה מצות הבורא ותניח מצותו אוי לה מבעלה ואם תעשה מצותו
ותניח מצות הבורא אוי לה מיוצרה לפיכך פטרה הבורא ממצותיו כדי להיות לה
תירוצו של המעין החכמה
שלום עם בעלה .פירוש :די אבודרהם איז מסביר אז די טעם פארוואס נשים זענען
די גרויסע גאון וקדוש רבי נח חיים צבי ברלין זצ"ל אין זיין ספר 'מעין החכמה' פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא ,איז וויבאלד א אשה איז משעובד פאר איר
אויף די תרי"ג מצות ,ענטפערט א חידוש פון א תירוץ אויף דער קשיא .בהקדם מאן ,און אויב גייט איר מאן איר הייסן צו גיין טוהן עפעס ,און זיי גייט יעצט זיין
מיט וואס די גמרא זאגט אין מסכת בבא בתרא (פא ,א) אז מען לערנט ארויס פון פארנומען מי ט די מצות עשה שהזמן גרמא גייט די פרוי נישט וויסן וואס צו
די פסוק ֲא ֶׁשר ָת ִׁביא ֵמ ַא ְר ְצָך -למעוטי חוצה לארץ ,פירוש :פירות וואס זענען טוהן ,ווייל אויב גייט זי נישט פאלגן די מאן דעמאלטס 'אוי לה מבעלה' ,און
געוואקסען אין חוץ לארץ זענען נישט מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים .פרעגט אויב גיי זי אויף הערן טוהן די מצוה דעמאלטס 'אוי לה מיוצרה' ,וועגן דעם האט
דארטן תוספות (ד"ה ההוא) :ותימה אמאי איצטריך מיעוטא -פארוואס דארף מען מען איר גע'פטר'עט פון מקיים זיין מצות עשה שהזמן גרמא [משא"כ מצות
א פסוק צו ממעט זיין פירות פון חוץ לארץ ,הא אמר בסוף פ"ק דקדושין (דף לו): שאין הזמן גרמא ,קען זי אפשטיפ ן די מצוה פאר א אנדערע צייט].
להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמיילmgudim1044@gmail.com :
מיט וואס די גמרא זאגט אין מסכת פסחים (לח ,ב) אז חלות תודה און רקיקי נזיר, כל מצוה שהיא תלויה בארץ אינה נוהגת אלא בארץ -פירוש :די גמרא אין מסכת
ווערן גערעכנט ווי מען מעג עס עסן 'בכל מושבותיכם' וויבאלד בשעת מען האט קידושין זאגט א כלל אז יעדער מצוה וואס איז תלוי אין ארץ ישראל איז נוהג
מקריב געוועהן קרבנות אין נוב וגבעון ,האט מען געקענט עסן די קרבנות אין נאר אין ארץ ישראל ,אין וויבאלד די מצוה פון ביכורים איז דאך תלוי אין ארץ
גאנץ ארץ ישראל און נישט דוקא נאר אין ירושלים ,איז אפילו שפעטער ווען די ישראל ,פארוואס דארף מען א עקסטערע מיעוט צו ממעט זיין פירות פון חוץ
בית המקדש איז שוין געוועהן געבויעט האט מען נאר געמעגט עסן די חלות לארץ? ענטפערט תוספות :ויש מפרשים משום דבכורים איתקשו לבשר בחלב
תודה אין רקיקי נזיר נאר אין ירושלים ,אבער וויבאלד עס איז געוועהן א תקופה ֹלהיָך ֹלא ְת ַב ֵשל גְ ִׁדי ַב ֲחלֵ ב
כּורי ַא ְד ָמ ְתָך ָת ִׁביא ֵבית ה' ֱא ֶׁ
אשית ִׁב ֵ
דכתיב (שמות ,כג ,יט) ֵר ִׁ
וואס מען האט עס געמעגט עסן אינדרויסען פון ירושלים ,גייט עס שוין אריין ִׁאמֹו -פירוש :עס וואלט געוועהן א הוה אמינא צו זאגן אז ביכורים זאל זיין
אין די גדר פון 'בכל מושבותיכם'. אנדערש פון אלע אנדערע מצות וואס איז 'תלויה בארץ' ,וויבאלד מען איז מקיש
די מצוה פון ביכורים צו די מצוה פון בשר בחלב ,און מען וועט זאגן פונקט ווי
פרעגט דארטן תוספות ,אז אפאר בלאט פריער (דף לו) לערנט די גמרא ארויס אז
די מצוה פון בשר בחלב גייט אן סיי אין ארץ ישראל אין סיי אין חוץ לארץ ,אזוי
מען קען נישט יוצא זיין די מצוה פון עסן מצה ,מיט מצה של ביכורים ,ווייל עס אויך די מצוה פון ביכורים גייט אן סיי אין ארץ ישראל און סיי אין חוץ לארץ,
שטייט 'בכל משבותיכם' און די ביכורים האט מען נאר געמעגט עסן אין ירושלים. וועגן דעם דארף מען אן עקסטערע מיעוט פון 'אשר תביא מאצרך' צו ממעט
אבער לפי וואס די גמרא זאגט דא ,אז וויבאלד בנוב וגבעון האט מען געמעגט זיין אז פירות חוץ לארץ זענען נישט מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים.
די קדשים קלים אין גאנץ ארץ ישראל ,גייט עס שוין אריין אין די כלל פון 'בכל
מושבותיכם' אויב אזוי ביכורים האט מען דאך אויך געמעגט ברענגען בנוב לפי דער תוספות אין בבא בתרא שרייבט די מעין החכמה :אם כן יש לומר ,דלעין
וגבעון ,ווייל די כלל איז דאך אז יעדער קרבן וואס איז קבוע להם זמן ,האט מען חיוב נשים ילפינן היקישא דכל שישנו באכילת בשר בחלב -פירוש :אז די זעלבע
געמעגט ברענגען בנוב בגבעון ,אין די ביכורים הייסט דאך 'קבעו להם זמן', היקש פון בשר בחלב וועט מען אויך נוצען אויף צו מחייב זיין נשים מיט די מצוה
וויבאלד מען מעג עס ברענגען נאר אין א באשטומטע צייט ,פון שבועות ביז פון ביכורים ,און מען וואט זאגן אז פונקט ווי ביי די מצוה פון בשר בחלב ,זענען
חנוכה ,או ן אויב אזוי האט מען עס געמעגט ברענגען בנוב וגבעון ,און דעמאלטס סיי מענער אין סיי פרויען מחיוב מיט די מצוה ,אזוי אויף ביי די מצוה פון ביכורים
האט מען עס געמעגט עסן אין גאנץ ארץ ישראל ,איז פארוואס איז מען ממעט זענען סיי מענער און סיי פרויען מחיוב מיט די מצוה .און דא ביי ביכורים איז
מצה של ביכורים פון די פסוק 'בכל מושבותיכם'? דאך נישט דא קיין פסוק זיי צו ממעט זיין ,אזוי ווי עס איז דא א פסוק ביי פירות
חוץ לארץ ,דערפאר זענען די פרויען מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים ,אפילו עס
ענטפערט תוספות :ויש לומר ,דביכורים הואיל ויש להם זמן גדול כל כך ,לא חשיב איז א מצות עשה שהזמן גמרא.
זמן קבוע -פירוש :לעולם האט מען נישט געמעגט ברענגען קיין ביכורים בנוב
וגבעון ,אפילו די כלל איז אז יעדער קרבן שקובע להם זמן האט מען יא
געברענגט ,אין די טעם איז ,ווייל ביכורים גייט נישט אריין אין די גדר פון 'קבוע
תירוצו של הטורי אבן
להם זמן' וויבאלד עס איז צו א גרויסע צייט ,דהיינו פון שבועות ביז חנוכה ,וואס
מען קען ברענגען ביכורים ,וועגן דעם ,קען מען יא ממעט זיין מצה של ביכורים די טורי אבן אין מסכת מגילה (כ ,ב) ענטפערט א שיינער תירוץ אויף דער קשיא,
פון 'בכל מושבותיכם' ,און זאגן אז מען איז נישט יוצא מיט מצה של ביכורים, און ער שרייבט :לא מיקרי מצות עשה שהזמן גרמא אלא מצוה שאינו נוהג בכל זמן
וויבאלד מען האט קיינמאל נישט געגעסן ביכורים אינדרויסען פון ירושלים. מצד עצמו כמצות שיש ימים מיוחדים למצותן -די כלל פון א מצוה אז עס זאל
הייסן א מצות עשה שהזמן גרמא ,איז דוקא אזא סארט מצוה וואס די עצם 'יום'
לפי דער תוספות שרייבט די שואל ומשיב :אם כן גם מצות עשה שהזמן גרמא לא
שייך בזה -פירוש :אזוי ווי תוספות איז מחדש אז די מצוה פון ביכורים הייסט איז גורם דער מצוה ,ווי למשל זיצן זיבן טעג אין די סוכה ,אדער שאקלען לולב,
נישט א 'קבוע להם זמן' וויבאלד עס אז א 'זמן גדול' ,אזוי אויך ווערט נישט וואס די עצם זיבן טעג סוכות זענען גורם אז מען זאל זיין מחיוב מיט דער מצות,
ביכורים אנגערופען א מצות עשה שהזמן גרמא ,וויבאלד עס איז א 'זמן גדול'. אבל הא [המצוה של ביכורים] דמן חנוכה ואילך אינה זמן הבאה אינו מצד עצמן של
הימים שגורמין שאינן בני הבאה ,אלא דבר אחר גורם להם שאין מצויין על פני
השדה ולא פוטרן הכתוב מן הבאה מצד עצמן של הימים אלא מפני דבר אחר .ואלו
היו מצויין עוד על פני השדה היו הימים בני הבאה ,הילכך לאו מצות עשה שהזמן
תירוצו של החדות יעקב גרמא הוא -פירוש :די 'זמן' וואס דעמאלטס איז שייך די מצוה פון ביכורים איז
די גרויסע גאון רבי צבי אריה יהודה יעקב מייזלש זצ"ל אב"ד לאסק ,שרייבט א נישט תלוי אין די עצם ימים ,נאר עס איז דא א דרויסענדיגע זאך וואס איז גורם
חידוש פון תירוץ אין זיין ספר חדות יעקב (סימן קמה ,אות לז) ,וזה לשונו :ובחדושי אז אין דער טעג פון שבועות ביז חנוכה זאלן מען קענען ברענגען ביכורים ,ווייל
כתבתי ,דמצות עשה שהזמן גרמא ליפטור ילפינן מתפילין ,וזהו רק במצות עשה אין דער טעג געפונען זיך די פירות על פני השדה ,און אויב וואלטן די פירות זיך
שבין אדם למקום ,כמו תלמוד תורה ותפילין ,אבל מצות עשה שבין אדם לחבירו געפונען נאך חנוכה על פני השדה ,וואלט מען געקענט ברענגען ביכורים אפילו
אף שהזמן גרמא לא נפטרת בזה -פירוש :די חדות יעקב איז מחדש א גרויסע נאך חנוכה אויך ,איז קומט אויס אז די עצם ימים זענען נישט גורם די מצוה פון
חידוש ,אז דער כלל אז נשים זענען פטור ביי מצות עשה שהזמן גרמא ,איז נאר ביכורים ,איז אזא סארט מצוה גייט נישט אריין אין די כלל פון 'מצות עשה
געזאגט געווארן ביי מצות וואס זענען בין אדם למקום ,און די טעם איז וויבאלד שהזמן גרמא' ,און וועגן דעם זענען פרויען מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים.
די דין א נשים זענען פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא לערנט מען ארויס פון
תפילין ,או ן די מצוה פון תפילין איז א מצוה שבין אדם למקום ,וועגן דעם איז
זאגט מען אז נאר אזעלכע מצות שבין אדם למקום זענען פרויען פטור אויב עס
תירוצו של השואל ומשיב
איז א מצות עשה שהזמן גרמא ,אבער ביי מצות שבין אדם לחבירו ,דארט וועלן
פרויען זיין מחיוב אפילו אויב עס איז א מצות עשה שהזמן גרמא .ענדיגט די די גרויסע גאון און משיב הדור רבי יוסף שאול נאטאנזעהן זצ"ל אין זיין ספר
חדות יעקב צו :ובכורים הם לכהן ,והוי מצות עשה שבין אדם לחבירו! שו"ת שואל ומשיב (מהודרא שתיתאי ,שאלה טז) ענטפערט אויף דער קשיא ,בהקדם
