gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — כי תבוא (2026-08-24)

מוציא לאור: מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV

שבוע: כי תבוא (2026-08-24)

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — כי תבוא (2026-08-24)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫על דרך הפלפול והחידוד‬ ‫שנת תשפ"ו ‪ -‬גליון רלו‬ ‫פרשת כי תבא‬ ‫בענין‬ ‫אם מצות ביכורים הויא "מצות עשה שהזמן‬ ‫גרמא"‬ ‫וסתירת דברי החינוך למשנה מפורשת‬ ‫שמחייבתן‬ ‫תמיהת האחרונים בשני עקרים אלו‪ ,‬ותירוצם‬ ‫של גדולי הדורות‬ ‫נאך חנוכה איז שוין שייך פאר די קומענדיגע יאר‪ ,‬ויניחם עד אחר עצרת ‪ -‬און ער‬ ‫ֹלהיָך נ ֵֹתן לָ ְך וְ ַש ְמ ָת‬ ‫אשית כָ ל ְפ ִׁרי ָה ֲא ָד ָמה ֲא ֶׁשר ָת ִׁביא ֵמ ַא ְר ְצָך ֲא ֶׁשר ה' ֱא ֶׁ‬ ‫וְ לָ ַק ְח ָת ֵמ ֵר ִׁ‬ ‫זאל אוועק לייגן די געצייטיגטע פרוכט ביז די קומענדיגע שבועות‪.‬‬ ‫ֹלהיָך לְ ַשכֵ ן ְשמֹו ָשם‪( :‬דברים פרק כו פסוק ב)‬ ‫ַב ֶׁטנֶׁ א וְ ָהלַ כְ ָת ֶׁאל ַה ָמקֹום ֲא ֶׁשר ִׁי ְב ַחר ה' ֱא ֶׁ‬ ‫לפי זה פרעגן די אחרונים ‪ ,‬קומט אויס אז די מצוה פון ביכורים איז א 'מצות‬ ‫עשה שהזמן גרמא'‪ ,‬או ן אויב אזוי וואלטען פרויען געדארפט זיין פטור פון דער‬ ‫משנה מסכת ביכורים‬ ‫מצוה‪ ,‬איז פארוואס זאגט די משנה אז פרויען זענען מחיוב צו ברענגען ביכורים‬ ‫פון זייער פעלד?‬ ‫שטייט אין די משנה מסכת ביכורים (פרק א משנה ה) האפוטרופוס והשליח והעבד‬ ‫"והאשה" וטומטום ואנדרוגינוס מביאין ‪ -‬די אלע האבן א מצוה צו ברענגען‬ ‫ביכורים אין בית המקדש‪ ,‬אבער‪ :‬ולא קורין ‪ -‬זיי זענען נישט מחיוב צו ליינען די‬ ‫דעת החינוך שנשים פטורות ממצות ביכורים ‪ -‬וביאורו של המשנה למלך‬ ‫קריאה וואס מען זאגט בשעת מען ברענגט די ביכורים‪ ,‬און די טעם איז‪ :‬שאינן‬ ‫יכולין לומר אשר נתת לי השם ‪ -‬וויבאלד די אלע מענטשן גייען נישט אריין אין‬ ‫פאר מען גייט אראפ ברענגען די תירוצים פון די אחרונים אויף דער קשיא‪ ,‬איז‬ ‫ֹלהיָך נ ֵֹתן לָ ְך' וויבאלד זיי האבן נישט קיין‬ ‫די גדר פון ' ֲא ֶׁשר ָת ִׁביא ֵמ ַא ְר ְצָך ֲא ֶׁשר ה' ֱא ֶׁ‬ ‫כדי צו באמערקן‪ ,‬אז די חינוך (מצוה צא) שרייבט אז די מצוה פון ביכורים גייט‬ ‫חלק ונחלה אין ארץ ישראל‪ ,‬וועגן דעם האבן זיין נאר א חיוב צו ברענגן די‬ ‫טאקע נאר אן ביי מענער און נישט ביי פרויען‪ ,‬און די משנה למלך אין זיינע‬ ‫ביכורים אבער נישט די חיוב צו ליינען די קריאה פון ביכורים‪.‬‬ ‫הגהות אויפן ספר החינוך פרעגט שוין אויף די חינוך‪ ,‬אז עס איז קעגן א‬ ‫בפירוש'ע משנה און מסכת בכורים ווי עס שטייט קלאר אז פרויען זענען יא‬ ‫און אזוי פסק'נט טאקע די רמב"ם אין הלכות ביכורים (פרק ד הלכה ב) ואלו מביאין‬ ‫מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים?‬ ‫ולא קורין‪ :‬האשה והטומטום והאנדרוגינוס לפי שהן ספק אשה ואינן יכולין לומר‬ ‫אשר נתת לי ה'‪.‬‬ ‫און די משנה למלך ענטפערט דארט‪ ,‬אז די חינוך האלט וויבאלד די מצוה פון‬ ‫ביכורים איז א מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬דערפאר זענען די נשים טאקע פטור‬ ‫מדאורייתא צו ברענגען בכורים‪ ,‬און דעס וואס די משנה אין ביכורים שרייבט אז‬ ‫פרויען זענען מחיוב מיט ביכורים‪ ,‬איז נאר א 'דין מדרבנן'‪ ,‬דהיינו מדרבנן זענען‬ ‫קושית האחרונים‬ ‫זיין מחיוב צו ברענגן בכורים‪ ,‬אבער מדאורייתא זענען זיי טאקע פטור מכח די‬ ‫די הלכה ביי ביכורים איז‪ ,‬אז עס איז דא א געוויסע צייט אין די יאר וואס נאר‬ ‫כלל אז אויף יעדער מצות עשה שהזמן גרמא זענען פרויען פטור‪.‬‬ ‫דעמלאטס מעג מען ברענגן ביכורים‪ ,‬און אזוי ווי די רמב"ם שרייבט אין הלכות‬ ‫ביכורים (פרק ב‪ ,‬הלכה ו)‪ :‬אין מביאין בכורים קודם לעצרת ‪ -‬מען קען נישט ברענגן‬ ‫קיין ביכורים פאר די יום טוב שבועות‪ ,‬שנאמר‪ ,‬ווייל עס שטייט אין פסוק (שמות‪,‬‬ ‫קושית המנחת חינוך על המשנה למלך‬ ‫כּורי ַמ ֲע ֶׁשיָך‪ ,‬ואם הביא ‪ -‬און אויב האט א מענטש יא‬‫כג‪ ,‬טז) וְ ַחג ַה ָק ִׁציר ִׁב ֵ‬ ‫געברענגט ביכורים פאר שבועות‪ ,‬אין מקבלין ממנו ‪ -‬נעמט מען נישט די ביכורים‬ ‫די מנחת חינוך (שם אות יא) קומט אבער און ער פרעגט אויף די משנה למלך פון‬ ‫פון אים‪ ,‬אלא יניחם שם עד שתבוא עצרת ויקרא עליהן ‪ -‬נאר מען לאזט די‬ ‫א בפירוש'ע גמרא אין מסכת ברכות (כ‪ ,‬ב) וזה לשונו‪ :‬אך זה קשה‪ ,‬אם כן למה‬ ‫ביכורים דארט אין בית המקדש ביז עס קומט אן שבועות‪ ,‬און דעמאלטס איז‬ ‫חייבות מדרבנן‪ ,‬כקושית הש"ס ברכות כ' ע"ב‪ ,‬דכל מצות עשה שהזמן גרמא‬ ‫ער ממשיך ווייטער מיט די עבודת הביכורים דהיינו ער ליינט פאר די פסוקים‬ ‫נחייבנהו מדרבנן עיי"ש‪ ,‬ועל כרחך חייבות על כל פנים מדרבנן‪ ,‬דהיא משנה‬ ‫פון די פרשה פון די ביכורים‪ ,‬וכן אין מביאין ביכורים אחר חנוכה ‪ -‬און אזוי אויך‬ ‫מפורשת בביכורים פרק א משנה ה דמביאות‪ ,‬ולמה יתחייבו מדרבנן כיון דהזמן‬ ‫קען מען נישט ברענגן קיין ביכורים נאך חנוכה‪ ,‬און די טעם איז‪ :‬שהביכורים‬ ‫גרמא‪ ,‬וצריך עיון ‪ -‬פירוש‪ :‬שטייט אין מסכת ברכות (כ‪ ,‬ב)‪ :‬אמר רב אדא בר אהבה‪:‬‬ ‫שבכרו אחר חנוכה הן חשובין משנה הבאה ‪ -‬ווייל די פירות וואס ווערן געצייטיגט‬ ‫קומט רבי דוד טעביל און לערנט אריין א נייע פשט אין די ווערטער פון די‬ ‫נשים חייבות בקדוש היום דבר תורה ‪ -‬רב אדא בר אהבה זאגט אז פרויען זענען‬ ‫אבודרהם‪ ,‬און ער זאגט‪ ,‬אז די כלל איז דאך אז 'אנן לא דרשינן טעמא דקרא'‬ ‫מחיוב מן התורה מיט די מצוה פון קידוש‪ ,‬קומט די גמרא און פרעגט‪ :‬אמאי?‬ ‫און אויב אזוי דארף מען זאגן אז די גאנצע הסבר פון די אבודרהם איז כדי צו‬ ‫מצות עשה שהזמן גרמא הוא‪ ,‬וכל מצות עשה שהזמן גרמא נשים פטורות ‪ -‬פירוש‪:‬‬ ‫פארענפערן פארו ואס די רבנן האבן נישט מתקן געוועהן א פרויען זאלן יא זיין‬ ‫די כלל איז דאך אז נשים זענען פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬און די מצוה‬ ‫מחיוב מיט מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬דהיינו אין הכי נמי‪ ,‬די תורה האט גע'פטר'ט‬ ‫פון קידוש איז דאך א מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬און לכאורה וואלטן זיי געדארפט‬ ‫פרויען פון מקיים זיין מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬אבער פארוואס האבן די רבנן‬ ‫זיין פטור?‬ ‫נישט מתקן געוועהן אז כאטש מדר בנן זאלן פרויען זיין מחיוב‪ .‬אויף דעם איז‬ ‫די אבודרהם מסביר אז די רבנן האבן נישט מתקן געוועהן אזא חיוב וויבאלד די‬ ‫ענטפערט די גמרא‪ :‬אמר אביי‪ :‬מדרבנן ‪ -‬פירוש‪ :‬אביי זאגט אז מן התורה זענען‬ ‫פרויען זענען 'משעובד' פאר זייערע מענער‪.‬‬ ‫נשים טאקע פטור פון קידוש‪ ,‬וויבאלד עס איז א מצות עשה שהזמן גמרא‪ ,‬און‬ ‫דעס וואס רב אדא בר אהבה זאגט אז נשים זענען מחיוב מיט די מצוה פון‬ ‫אבער לפי זה ווערט ש ווער א צווייטע קשיא‪ ,‬די גאנצע הסבר פון די אבודרהם‬ ‫קידוש‪ ,‬מיינט ער צו זאגן אז 'מדרבנן' זענען זיי מחיוב מיט די מצוה פון קידוש‪.‬‬ ‫איז זייער גוט ביי א פרוי וואס איז חתונה געהאט‪ ,‬זי איז טאקע משעובד צו איר‬ ‫מאן‪ ,‬אבער פארוואס ביי א 'מיידל' האבן די חכמים נישט מתקן געוועהן אז זי‬ ‫קומט אבער די גמרא און פרעגט‪ :‬אמר ליה רבא‪ :‬והא דבר תורה קאמר! ועוד‪ ,‬כל‬ ‫מצות עשה נחייבינהו מדרבנן ‪ -‬פירוש‪ :‬רבא פרעגט אויף די הסבר פון אביי צוויי‬ ‫זאל זיין מ חיוב מיט מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬ביי איר איז דאך נישט שייך די‬ ‫קשיות‪ .1 .‬רב אדא בר אהבה זאגט דאך קלאר אז נשים זענען מחיוב 'מן התורה'‬ ‫טעם אז זי איז משעובד פאר איר מאן? אויף דעם איז די תירוץ אז 'לא פלוג'‪.‬‬ ‫מיט די מצוה פון קידוש ‪ ,‬איז וואס קומט אביי זאגן אז די גאנצע חיוב איז נאר‬ ‫דהיינו וויבאלד רוב פרויען זענען חתונה געהאט און זיי זענען משעובד פאר‬ ‫מדרבנן? ‪ . 2‬לדבריך אז אפילו מן התורה זענען נשים פטור מיט די מצוה פון‬ ‫זייערע מענער‪ ,‬איז אפילו עס איז דא א קבוצה פון פרויען וואס זיי זענען נישט‬ ‫חתונה געהאט‪ ,‬אבער משום 'לא פלוג' האבן די חכמים בכלל נישט מתקן געווען‬ ‫קידוש‪ ,‬און נאר מדרבנן איז מען מחיוב‪ ,‬אויב אזוי זאלן די פרויען זיין מחיוב‬ ‫אז נשים זאלן ווערן מחי וב מיט מצות עשה שהזמן גרמא‪.‬‬ ‫מדרבנן מיט יעדער מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬און נישט נאר דוקא די מצוה פון‬ ‫קידוש‪ .‬און די גמרא דארט פאלט טאקע אוועק פון די הסבר פון אביי‪.‬‬ ‫איז די אבודרהם ממשיך און ברענגט אראפ א ברייתא וואס שטייט אין מסכת‬ ‫גיטין (מז‪ ,‬ב)‪ ,‬אין פסוק שטייט (בפרשתן‪ ,‬דברים כו יא)‪ :‬וְ ָש ַמ ְח ָת ְבכָ ל ַהטֹוב ֲא ֶׁשר נָ ַתן לְ ָך‬ ‫לפי זה פרעגט די מנחת חינוך אויף די משנה למלך‪ ,‬ווי אזוי קען ער זאגט אז די‬ ‫יתָך דרש'נט די גמרא ‪ -‬מלמד שאדם מביא‬ ‫יתָך‪ ,‬פון די ווארט ּולְ ֵב ֶׁ‬ ‫ֹלהיָך ּולְ ֵב ֶׁ‬ ‫ה' ֱא ֶׁ‬ ‫הסבר אין די שיטה פון די חינוך איז אז 'מן התורה' זענען נשים פטור פון די‬ ‫מצוה פון ביכורים‪ ,‬און נאר 'מדרבנן' זענען זיי חיוב‪ ,‬אין די גמרא דא אין מסכת‬ ‫ביכורי אשתו וקורא ‪ ,‬פירוש‪ ,‬אפילו א פרוי האט קרקעות וואס געהערט צו איר ‪-‬‬ ‫ברכות זעהט מען קלאר אז מען קען נישט אזוי זאגן‪ ,‬וויבאלד עס ווערט שווער‬ ‫'נכסי מלוג'‪ ,‬איז די גוף פון די קרקעות געהערט פאר די פרוי‪ ,‬אבער די 'פירות'‬ ‫'כל מצות עשה נחייבינהו מדרבנן'?‬ ‫געה ערט פאר די מאן‪ ,‬און וועגן דעם ליגט די מצוה פון 'ביכורים' אויף די מאן‬ ‫און נישט אויף די פרוי‪.‬‬ ‫און נאכן אפרעגן די הסבר פון די משנה למלך‪ ,‬שרייבט די מנחת חינוך‪ :‬אך בודאי‬ ‫הרב המחבר מצא באיזה מקום כן דנשים פטורות 'מן התורה'‪.‬‬ ‫קומט די אבודרהם און איז מסיים זיין הפלא'דיגע תירוץ‪ ,‬לפי די גמרא אין מסכת‬ ‫גיטין קומט אויס אז א פרוי וואס איז חתונה געהאט‪ ,‬האט בעצם קיינמאל נישט‬ ‫מקיים געוועהן די מצוה פון ביכורים‪ ,‬ווייל אפילו זי האט יא געהאט אייגענע‬ ‫קרקעות‪ ,‬איז אבער די 'פירות' פון די קרקעות געוועהן פאר די מאן‪ ,‬און די מאן‬ ‫תירוצו של המנחת סולת ליישב את דברי המשנה למלך‬ ‫האט געברענגט ביכורים‪ ,‬און אויב אזוי קומט אויס אז ביי די מצוה פון ביכורים‬ ‫די גרויסע גאון און שר התורה רבי דוד טעביל מדוקלא זצ"ל אין זיין ספר מנחת‬ ‫איז בכלל נישט שייך די טעם אז א פרוי איז משעובד פאר די מאן‪ ,‬וויבאלד די‬ ‫סולת (מצוה צא‪ ,‬אות ו) ענפערט א שיינער תירוץ אויף די קשיא וואס די מנחת‬ ‫מצוה איז דאך נישט שייך פאר א חתונה'געהאטע פרוי‪ ,‬און די מצוה פון ביכורים‬ ‫חינוך פרעגט אויף די משנה למלך‪ ,‬וזה לשונו (בתירוצו השני)‪ :‬ועוד יש לתרץ לפי‬ ‫איז נאר שייך ביי א אשה פנויה‪ ,‬א ון אויב אזוי שטומט זייער גוט פארוואס‬ ‫מה שכתב אבודרהם (ברכת המצות ומשפטיהם) דמשום הכי נשים פטורין ממצות עשה‬ ‫'מדרבנן' איז אזא פרוי יא מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים‪ .‬און די הסבר איז‪ ,‬אז‬ ‫שהזמן גרמא כיון דרשות בעליהן עליהן‪ ,‬ובודאי אין כוונתו ליתן טעם על התורה‪,‬‬ ‫די גאנצע טעם פארוואס פרויען זענען נישט מחיוב מדרבנן מיט מצות עשה‬ ‫דאנן לא דרשינן טעמא דקרא‪ ,‬רק כוונתו למה לא חייבו חכמים אותם‪ ,‬ועל זה כתב‬ ‫שהזמן גרמא‪ ,‬איז וויבאלד‪ ,‬זיי זענען משועבד פאר זייערע מענער‪ ,‬און די טעם‬ ‫מכח שלא רצו להפקיע רשות בעליהן‪ ,‬ועל כן גם בפנויה לא חייבו משום לא פלוג‪.‬‬ ‫פארוואס א אשה פנויה אי ז פטור איז משום 'לא פלוג'‪ ,‬אבער דא ביי ביכורים‪,‬‬ ‫ושוב בביכ ורים דאמרינן בגיטין מז‪ ,‬עמוד ב‪ ,‬דבעל מביא בכורי אשתו וקורא‪ ,‬ואם‬ ‫איז בכלל נישט שייך די טעם פון 'משועבד'‪ ,‬און אויב אזוי איז אויך נישט דא די‬ ‫כן לא נשאר באשה שיש לה בעל שום חיוב‪ ,‬רק באין לה בעל‪ ,‬ואז שפיר חייבנהו רבנן‬ ‫טעם פון 'לא פלוג' און ביי די מצוה גייען נשים פניות יא זיין מחיוב 'מדרבנן'‬ ‫כיון דלא מקפיעין רשות בעליהן‪ .‬והבן ‪ -‬פירוש‪ :‬רבי דוד טעביל שרייבט א‬ ‫מיט די מצות עשה שהזמן גרמא‪ .‬און דעס איז די הסבר פון די משנה למלך‪ ,‬אז‬ ‫הפלא'דיגע שיינע תירוץ אויף די קשיא‪ .‬און ער איז מקדים מיט די באוויסטע‬ ‫ווען די חינוך שרייבט אז נשים זענען פטור פון די מצוה פון ביכורים רעדט די‬ ‫ווערטער פון די אבודרהם‪ ,‬ווי ער איז מסביר די טעם פארוואס נשים זענען פטור‬ ‫חינוך נאר מדין דאורייתא‪ ,‬מה שאין כן די משנה אין מסכת ביכורים‪ ,‬רעדט 'מדין‬ ‫פון מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬והטעם שנפטרו הנשים מהמצות עשה‬ ‫דרבנן'‪ .‬הפלא ופלא!‬ ‫שהזמן גרמא לפי שהאשה משועבדת לבעלה לעשות צרכיו‪ .‬ואם היתה מחוייבת‬ ‫במצות עשה שהזמן גרמא אפשר שבשעת עשיית המצוה יצוה אותה הבעל לעשות‬ ‫מצותו ואם תעשה מצות הבורא ותניח מצותו אוי לה מבעלה ואם תעשה מצותו‬ ‫ותניח מצות הבורא אוי לה מיוצרה לפיכך פטרה הבורא ממצותיו כדי להיות לה‬ ‫תירוצו של המעין החכמה‬ ‫שלום עם בעלה‪ .‬פירוש‪ :‬די אבודרהם איז מסביר אז די טעם פארוואס נשים זענען‬ ‫די גרויסע גאון וקדוש רבי נח חיים צבי ברלין זצ"ל אין זיין ספר 'מעין החכמה'‬ ‫פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬איז וויבאלד א אשה איז משעובד פאר איר‬ ‫אויף די תרי"ג מצות‪ ,‬ענטפערט א חידוש פון א תירוץ אויף דער קשיא‪ .‬בהקדם‬ ‫מאן‪ ,‬און אויב גייט איר מאן איר הייסן צו גיין טוהן עפעס‪ ,‬און זיי גייט יעצט זיין‬ ‫מיט וואס די גמרא זאגט אין מסכת בבא בתרא (פא‪ ,‬א) אז מען לערנט ארויס פון‬ ‫פארנומען מי ט די מצות עשה שהזמן גרמא גייט די פרוי נישט וויסן וואס צו‬ ‫די פסוק ֲא ֶׁשר ָת ִׁביא ֵמ ַא ְר ְצָך ‪ -‬למעוטי חוצה לארץ‪ ,‬פירוש‪ :‬פירות וואס זענען‬ ‫טוהן‪ ,‬ווייל אויב גייט זי נישט פאלגן די מאן דעמאלטס 'אוי לה מבעלה'‪ ,‬און‬ ‫געוואקסען אין חוץ לארץ זענען נישט מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים‪ .‬פרעגט‬ ‫אויב גיי זי אויף הערן טוהן די מצוה דעמאלטס 'אוי לה מיוצרה'‪ ,‬וועגן דעם האט‬ ‫דארטן תוספות (ד"ה ההוא)‪ :‬ותימה אמאי איצטריך מיעוטא ‪ -‬פארוואס דארף מען‬ ‫מען איר גע'פטר'עט פון מקיים זיין מצות עשה שהזמן גרמא [משא"כ מצות‬ ‫א פסוק צו ממעט זיין פירות פון חוץ לארץ‪ ,‬הא אמר בסוף פ"ק דקדושין (דף לו‪):‬‬ ‫שאין הזמן גרמא‪ ,‬קען זי אפשטיפ ן די מצוה פאר א אנדערע צייט]‪.‬‬ ‫להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמייל‪mgudim1044@gmail.com :‬‬ ‫מיט וואס די גמרא זאגט אין מסכת פסחים (לח‪ ,‬ב) אז חלות תודה און רקיקי נזיר‪,‬‬ ‫כל מצוה שהיא תלויה בארץ אינה נוהגת אלא בארץ ‪ -‬פירוש‪ :‬די גמרא אין מסכת‬ ‫ווערן גערעכנט ווי מען מעג עס עסן 'בכל מושבותיכם' וויבאלד בשעת מען האט‬ ‫קידושין זאגט א כלל אז יעדער מצוה וואס איז תלוי אין ארץ ישראל איז נוהג‬ ‫מקריב געוועהן קרבנות אין נוב וגבעון‪ ,‬האט מען געקענט עסן די קרבנות אין‬ ‫נאר אין ארץ ישראל‪ ,‬אין וויבאלד די מצוה פון ביכורים איז דאך תלוי אין ארץ‬ ‫גאנץ ארץ ישראל און נישט דוקא נאר אין ירושלים‪ ,‬איז אפילו שפעטער ווען די‬ ‫ישראל‪ ,‬פארוואס דארף מען א עקסטערע מיעוט צו ממעט זיין פירות פון חוץ‬ ‫בית המקדש איז שוין געוועהן געבויעט האט מען נאר געמעגט עסן די חלות‬ ‫לארץ? ענטפערט תוספות‪ :‬ויש מפרשים משום דבכורים איתקשו לבשר בחלב‬ ‫תודה אין רקיקי נזיר נאר אין ירושלים‪ ,‬אבער וויבאלד עס איז געוועהן א תקופה‬ ‫ֹלהיָך ֹלא ְת ַב ֵשל גְ ִׁדי ַב ֲחלֵ ב‬ ‫כּורי ַא ְד ָמ ְתָך ָת ִׁביא ֵבית ה' ֱא ֶׁ‬ ‫אשית ִׁב ֵ‬ ‫דכתיב (שמות‪ ,‬כג‪ ,‬יט) ֵר ִׁ‬ ‫וואס מען האט עס געמעגט עסן אינדרויסען פון ירושלים‪ ,‬גייט עס שוין אריין‬ ‫ִׁאמֹו ‪ -‬פירוש‪ :‬עס וואלט געוועהן א הוה אמינא צו זאגן אז ביכורים זאל זיין‬ ‫אין די גדר פון 'בכל מושבותיכם'‪.‬‬ ‫אנדערש פון אלע אנדערע מצות וואס איז 'תלויה בארץ'‪ ,‬וויבאלד מען איז מקיש‬ ‫די מצוה פון ביכורים צו די מצוה פון בשר בחלב‪ ,‬און מען וועט זאגן פונקט ווי‬ ‫פרעגט דארטן תוספות‪ ,‬אז אפאר בלאט פריער (דף לו) לערנט די גמרא ארויס אז‬ ‫די מצוה פון בשר בחלב גייט אן סיי אין ארץ ישראל אין סיי אין חוץ לארץ‪ ,‬אזוי‬ ‫מען קען נישט יוצא זיין די מצוה פון עסן מצה‪ ,‬מיט מצה של ביכורים‪ ,‬ווייל עס‬ ‫אויך די מצוה פון ביכורים גייט אן סיי אין ארץ ישראל און סיי אין חוץ לארץ‪,‬‬ ‫שטייט 'בכל משבותיכם' און די ביכורים האט מען נאר געמעגט עסן אין ירושלים‪.‬‬ ‫וועגן דעם דארף מען אן עקסטערע מיעוט פון 'אשר תביא מאצרך' צו ממעט‬ ‫אבער לפי וואס די גמרא זאגט דא‪ ,‬אז וויבאלד בנוב וגבעון האט מען געמעגט‬ ‫זיין אז פירות חוץ לארץ זענען נישט מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים‪.‬‬ ‫די קדשים קלים אין גאנץ ארץ ישראל‪ ,‬גייט עס שוין אריין אין די כלל פון 'בכל‬ ‫מושבותיכם' אויב אזוי ביכורים האט מען דאך אויך געמעגט ברענגען בנוב‬ ‫לפי דער תוספות אין בבא בתרא שרייבט די מעין החכמה‪ :‬אם כן יש לומר‪ ,‬דלעין‬ ‫וגבעון‪ ,‬ווייל די כלל איז דאך אז יעדער קרבן וואס איז קבוע להם זמן‪ ,‬האט מען‬ ‫חיוב נשים ילפינן היקישא דכל שישנו באכילת בשר בחלב ‪ -‬פירוש‪ :‬אז די זעלבע‬ ‫געמעגט ברענגען בנוב בגבעון‪ ,‬אין די ביכורים הייסט דאך 'קבעו להם זמן'‪,‬‬ ‫היקש פון בשר בחלב וועט מען אויך נוצען אויף צו מחייב זיין נשים מיט די מצוה‬ ‫וויבאלד מען מעג עס ברענגען נאר אין א באשטומטע צייט‪ ,‬פון שבועות ביז‬ ‫פון ביכורים‪ ,‬און מען וואט זאגן אז פונקט ווי ביי די מצוה פון בשר בחלב‪ ,‬זענען‬ ‫חנוכה‪ ,‬או ן אויב אזוי האט מען עס געמעגט ברענגען בנוב וגבעון‪ ,‬און דעמאלטס‬ ‫סיי מענער אין סיי פרויען מחיוב מיט די מצוה‪ ,‬אזוי אויף ביי די מצוה פון ביכורים‬ ‫האט מען עס געמעגט עסן אין גאנץ ארץ ישראל‪ ,‬איז פארוואס איז מען ממעט‬ ‫זענען סיי מענער און סיי פרויען מחיוב מיט די מצוה‪ .‬און דא ביי ביכורים איז‬ ‫מצה של ביכורים פון די פסוק 'בכל מושבותיכם'?‬ ‫דאך נישט דא קיין פסוק זיי צו ממעט זיין‪ ,‬אזוי ווי עס איז דא א פסוק ביי פירות‬ ‫חוץ לארץ‪ ,‬דערפאר זענען די פרויען מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים‪ ,‬אפילו עס‬ ‫ענטפערט תוספות‪ :‬ויש לומר‪ ,‬דביכורים הואיל ויש להם זמן גדול כל כך‪ ,‬לא חשיב‬ ‫איז א מצות עשה שהזמן גמרא‪.‬‬ ‫זמן קבוע ‪ -‬פירוש‪ :‬לעולם האט מען נישט געמעגט ברענגען קיין ביכורים בנוב‬ ‫וגבעון‪ ,‬אפילו די כלל איז אז יעדער קרבן שקובע להם זמן האט מען יא‬ ‫געברענגט‪ ,‬אין די טעם איז‪ ,‬ווייל ביכורים גייט נישט אריין אין די גדר פון 'קבוע‬ ‫תירוצו של הטורי אבן‬ ‫להם זמן' וויבאלד עס איז צו א גרויסע צייט‪ ,‬דהיינו פון שבועות ביז חנוכה‪ ,‬וואס‬ ‫מען קען ברענגען ביכורים‪ ,‬וועגן דעם‪ ,‬קען מען יא ממעט זיין מצה של ביכורים‬ ‫די טורי אבן אין מסכת מגילה (כ‪ ,‬ב) ענטפערט א שיינער תירוץ אויף דער קשיא‪,‬‬ ‫פון 'בכל מושבותיכם'‪ ,‬און זאגן אז מען איז נישט יוצא מיט מצה של ביכורים‪,‬‬ ‫און ער שרייבט‪ :‬לא מיקרי מצות עשה שהזמן גרמא אלא מצוה שאינו נוהג בכל זמן‬ ‫וויבאלד מען האט קיינמאל נישט געגעסן ביכורים אינדרויסען פון ירושלים‪.‬‬ ‫מצד עצמו כמצות שיש ימים מיוחדים למצותן ‪ -‬די כלל פון א מצוה אז עס זאל‬ ‫הייסן א מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬איז דוקא אזא סארט מצוה וואס די עצם 'יום'‬ ‫לפי דער תוספות שרייבט די שואל ומשיב‪ :‬אם כן גם מצות עשה שהזמן גרמא לא‬ ‫שייך בזה ‪ -‬פירוש‪ :‬אזוי ווי תוספות איז מחדש אז די מצוה פון ביכורים הייסט‬ ‫איז גורם דער מצוה‪ ,‬ווי למשל זיצן זיבן טעג אין די סוכה‪ ,‬אדער שאקלען לולב‪,‬‬ ‫נישט א 'קבוע להם זמן' וויבאלד עס אז א 'זמן גדול'‪ ,‬אזוי אויך ווערט נישט‬ ‫וואס די עצם זיבן טעג סוכות זענען גורם אז מען זאל זיין מחיוב מיט דער מצות‪,‬‬ ‫ביכורים אנגערופען א מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬וויבאלד עס איז א 'זמן גדול'‪.‬‬ ‫אבל הא [המצוה של ביכורים] דמן חנוכה ואילך אינה זמן הבאה אינו מצד עצמן של‬ ‫הימים שגורמין שאינן בני הבאה‪ ,‬אלא דבר אחר גורם להם שאין מצויין על פני‬ ‫השדה ולא פוטרן הכתוב מן הבאה מצד עצמן של הימים אלא מפני דבר אחר‪ .‬ואלו‬ ‫היו מצויין עוד על פני השדה היו הימים בני הבאה‪ ,‬הילכך לאו מצות עשה שהזמן‬ ‫תירוצו של החדות יעקב‬ ‫גרמא הוא ‪ -‬פירוש‪ :‬די 'זמן' וואס דעמאלטס איז שייך די מצוה פון ביכורים איז‬ ‫די גרויסע גאון רבי צבי אריה יהודה יעקב מייזלש זצ"ל אב"ד לאסק‪ ,‬שרייבט א‬ ‫נישט תלוי אין די עצם ימים‪ ,‬נאר עס איז דא א דרויסענדיגע זאך וואס איז גורם‬ ‫חידוש פון תירוץ אין זיין ספר חדות יעקב (סימן קמה‪ ,‬אות לז)‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬ובחדושי‬ ‫אז אין דער טעג פון שבועות ביז חנוכה זאלן מען קענען ברענגען ביכורים‪ ,‬ווייל‬ ‫כתבתי‪ ,‬דמצות עשה שהזמן גרמא ליפטור ילפינן מתפילין‪ ,‬וזהו רק במצות עשה‬ ‫אין דער טעג געפונען זיך די פירות על פני השדה‪ ,‬און אויב וואלטן די פירות זיך‬ ‫שבין אדם למקום‪ ,‬כמו תלמוד תורה ותפילין‪ ,‬אבל מצות עשה שבין אדם לחבירו‬ ‫געפונען נאך חנוכה על פני השדה‪ ,‬וואלט מען געקענט ברענגען ביכורים אפילו‬ ‫אף שהזמן גרמא לא נפטרת בזה ‪ -‬פירוש‪ :‬די חדות יעקב איז מחדש א גרויסע‬ ‫נאך חנוכה אויך‪ ,‬איז קומט אויס אז די עצם ימים זענען נישט גורם די מצוה פון‬ ‫חידוש‪ ,‬אז דער כלל אז נשים זענען פטור ביי מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬איז נאר‬ ‫ביכורים‪ ,‬איז אזא סארט מצוה גייט נישט אריין אין די כלל פון 'מצות עשה‬ ‫געזאגט געווארן ביי מצות וואס זענען בין אדם למקום‪ ,‬און די טעם איז וויבאלד‬ ‫שהזמן גרמא'‪ ,‬און וועגן דעם זענען פרויען מחיוב מיט די מצוה פון ביכורים‪.‬‬ ‫די דין א נשים זענען פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא לערנט מען ארויס פון‬ ‫תפילין‪ ,‬או ן די מצוה פון תפילין איז א מצוה שבין אדם למקום‪ ,‬וועגן דעם איז‬ ‫זאגט מען אז נאר אזעלכע מצות שבין אדם למקום זענען פרויען פטור אויב עס‬ ‫תירוצו של השואל ומשיב‬ ‫איז א מצות עשה שהזמן גרמא‪ ,‬אבער ביי מצות שבין אדם לחבירו‪ ,‬דארט וועלן‬ ‫פרויען זיין מחיוב אפילו אויב עס איז א מצות עשה שהזמן גרמא‪ .‬ענדיגט די‬ ‫די גרויסע גאון און משיב הדור רבי יוסף שאול נאטאנזעהן זצ"ל אין זיין ספר‬ ‫חדות יעקב צו‪ :‬ובכורים הם לכהן‪ ,‬והוי מצות עשה שבין אדם לחבירו!‬ ‫שו"ת שואל ומשיב (מהודרא שתיתאי‪ ,‬שאלה טז) ענטפערט אויף דער קשיא‪ ,‬בהקדם‬