אורות יואל · Oires Yoel — כי תבוא (2026-08-24)

בס"ד
תשפ"ו תבוא
פרשת כי
תורת רביה"ק מסאטמאר זיע"א
או>ר ה<פרשה או>ר ה<דרוש
פארוואס און וויאזוי זענען דרוש לפרשת כי תבוא
די תפילות במקום פון ביכורים? ֹלֶהיָך ֹנ ֵֵֹתן ְלְ ָך
ְוְ ָָהָיָ ה ִּכּ י ָָתבֹוא ֶֶאל ָָה ָָא ֶֶרץ ֲֲא ֶׁׁשר ה' ֱֱא ֶ
ממילא קוקט עס אויס ווי ער זאגט שקר. ֹלֶהיָך ְְמ ַַצְּוּ ָך ַלַ ֲֲעׂשֹות וכו' ַַהּיֹום ַַהֶּזּה ה' ֱֱא ֶ ֵּ מ ֵֵראִׁשׁ יתָּ כּל ְּפִּרִ י
ַׁשְׁב ָּּת ָּּבּהְ .וְ ָלָ ַַק ְְחָּת ֵ
ַנַ ֲֲחָלָ הִ ,וִ יִרְִׁשׁ ָּּתּה ְוְ ָיָ ְ
ָָה ֲֲא ָָד ָָמה ֲֲא ֶׁׁשר ָּתִּבִ יא ֵֵמ ַַא ְְר ְְצָך (כו ,א-ב).
די גמרא איז שווער צו פארשטיין: ְלְָב ְְבָך ּוְבְָכָ ל ַנַ ְְפ ֶׁׁשָך.
אֹוָתם ְּּבָכָ ל ָ
יָת ְָוְָע ִׂׂש ָ
ְוְָׁשַׁמ ְְר ָּּת ָ
ַ
פארוואס עפעס איז עס מיחזי כשיקרא?! (כו ,טז). דער מדרש זאגט (ספרי א)" :כי תבוא אל הארץ,
עשה מצוה האמורה בענין שבשכרה תכנס אל הארץ"
מיר ליינען דען נישט יעדעס יאר די פרשה דער מדרש זאגט (תנחומא א) :זה שאמר
– זיי מקיים די מצוה פון ביכורים ,ווייל אין זכות פון
פון ביכורים? משה רבינו האט דאך מתקן הכתוב :בואו נשתחוה ונכרעה נברכה לפני
דעם וועסטו זוכה זיין אריינצקומען קיין ארץ ישראל.
געווען מען זאל ליינען אין די תורה (מגילה ה' עושנו .ומה תלמוד לומר :נשתחוה נכרעה
פרעגן אלע מפרשים; די גאנצע מצוה פון ביכורים קען
לא ,).און ביי קריאת שמע איז די הלכה אז נברכה? אלא צפה משה ברוח הקודש וראה מען דאך נאר מקיים זיין אין ארץ ישראל לאחר ירושה
אפילו נאכן זמן קריאת שמע זאל מען ליינען שבית המקדש עתיד ליחרב והבכורים ַׁשְׁב ָּּת
וישיבה ,ווי דער פסוק זאגט קלארִ :וִ יִרְִׁשׁ ָּּתּה ְוְ ָיָ ְ
"כאדם הקורא בתורה" ,און אזוי אויך ביי עתידין ליפסק ,עמד והתקין לישראל שיהיו ָּּבּה ,אויב אזוי ,וויאזוי איז שייך צו זאגן אז אין זכות
קידוש לבנה איז די הלכה (עיין בס' דרך פיקודך מתפללין שלשה פעמים בכל יום. פון ביכורים וועט מען זוכה זיין אריינצוגיין אין ארץ
מצוה ד' בהג"ה) אז אויב עס איז אריבער דער לכאורה איז א פלא פארוואס דער ישראל?!
זמן קען מען לערנען די ברכה אין די גמרא מדרש הענגט אן די דריי תפילות אין די אין די גמרא (שבועות טז ).איז דא א מחלוקה צי
בדרך לימוד .איז עפעס א פראבלעם סתם ביכורים?! לכאורה ,אז דער בית המקדש קדושה ראשונה קדשה לשעתה וקדשה לעתיד לבוא
צו זאגן פסוקים?! וועט חרוב ווערן וועלן דאך אלע קרבנות אדער לא קדשה לעתיד לבוא – דאס הייסט ,צו די
נאר זעט אויס אז ביי ביכורים איז בטל ווערן ,נישט בלויז די ביכורים .און נאך קדושה וואס מען האט מקדש געווען פון אנהייב ארץ
אנדערש ,ווייל דער רמב"ם (מו"נ ג ,לט) און מער ,באמת איז דאך טאקע די תפילות ישראל און ירושלים איז געבליבן אויף אייביג אויך
אנדערע ראשונים זאגן דעם טעם פון מצות געמאכט געווארן קעגן די תמידין (ברכות כו): נאכן חורבן ,אדער די קדושה איז אוועקגעגאנגען.
ביכורים איז אז עס זאל ברענגען צו הכנעה; און נישט קעגן די ביכורים -וואס איז נאר דער רמב"ם (בל' בית הבחירה פ"ו) פסק'נט אז עס איז
מען זאל זיך נישט איינרעדן אז מען האט געברענגט געווארן איינמאל א יאר ,וואס איז געבליבן די קדושה פון די עזרה און ירושלים אז מען
באקומען ארץ ישראל מיט די אייגענע פשט פון דעם מדרש אז די תפילות זענען זאל קענען מקריב זיין און עסן קדשים ,אבער די
כוחות ,נאר מען זאל געדענקען אז דער איינגעפירט געווארן אנשטאט די ביכורים? קדושה פון ארץ ישראל לגבי שביעית און מעשרות איז
אויבערשטער האט עס דיר געגעבן און מען נאר די גמרא (בבא בתרא פא ).איז דן אין נישט געבליבן .דער ראב"ד האלט פונקט פארקערט;
זאל האבן הכנעה פאר'ן באשעפער .ממילא די הלכה פון :הקונה שני אילנות בתוך שדה די קדושה פון די עזרה און ירושלים איז יא בטל
פארשטייט מען אז אויב מען ליינט נאר די של חבירו – אויב איינער קויפט צוויי ביימער געווארן און די קדושה פון ארץ ישראל איז נישט
בטל געווארן .דער ראב"ד זאגט דער טעם פארוואס
פרשה כאדם הקורא בתורה און מען שפירט אין א פעלד ,איז א ספק צי עס הייסט ווי ער
מען האט נישט מקדש געווען די עזרה אויף אייביג,
עס נישט אין הארץ אויף זיך אליינס האט האט א קרקע ,און ממילא איז מביא ואינו
ווייל עזרא האט געוואוסט אז דער בית המקדש גייט
עס נישט די ריכטיגע הכנעה ,און אויף דעם קורא – ער קען נישט ליינען די פרשה וואס
חרוב ווערן און אויפגעבויט ווערן לעתיד לבוא מיט
ְיְַפּתּוהּו
איז געזאגט געווארן (תהלים עח ,לו) ַוַ ַ מען זאגט ווען מען ברענגט ביכורים .פרעגט פיל א גרעסערע קדושה ,דעריבער האט ער עס נישט
יֶהם ּוִבְִלְׁשֹוָנָ ם ְיְַכַ ְּזּ בּו לֹו ,נאר מען דארף
ְּּבִפִ ֶ די גמרא (שם פב :).מכדי פסוקי נינהו ליקרי – געוואלט מקדש זיין אן אייביגע קדושה.
טאקע באמת שפירן פון טיפעניש פון הארץ דאס זענען דאך סתם פסוקים ,פארוואס זאל
אבער לויט'ן ראב"ד דארף מען פארשטיין:
אז מען איז אליינס דער באטרעפנדער ,עס ער נישט טארן ליינען?! ענטפערט רב אשי:
פארוואס האט מען ארץ ישראל יא מקדש געווען מיט
דארף ברענגען א צעבראכנקייט און הכנעה משום דמחזי כשיקרא – עס זעט אויס ווי ער
א קדושה עולמית? ער זאגט טאקע א טעם פארוואס
אז זה שיש לו אינו שלו ,גארנישט איז מיינס זאגט שקר .ווייל מען זאגט אין די פסוקים די עזרה און ירושלים נישט ,אבער ער זאגט דאך נישט
און אלעס איז נאר פונעם אויבערשטן .מען (שם ג)ִּ :כּ י ָָבאִתִ י ֶֶאל ָָה ָָא ֶֶרץ ֲֲאֶׁשׁר ִנְִׁשַּׁבּע ה' פארוואס ארץ ישראל האט מען יא מקדש געווען אויף
מיינט טאקע מיך אליינס. ָלָ ֶֶתת ָלָ נו – און ער האט נישט קיין קרקע, אייביג?
המשך בעמ' הבא המשך בעמ' הבא
א אובת יכ תשרפ תשפ"ו
-לשון רבינו -
או>ר הסי<פו<ר
קיין ירושלים ,און די לוים זענען אקעגן געקומען און זיי האבן געזינגען דעם זיי ברענגען דאך (בספר עמק המלך הקדמה ג פ"ד) אמאל איז אריינגעקומען
זמר 'ארומימך ה' כי דליתני ולא שמחת אויבי לי'. צום אר"י הקדוש זיין תלמיד דער מדרש שמואל ,האט ער זיך אויפגעשטעלט
פאר אים מלא קומתו ,און עס איז נישט געווען זיין דרך ,האט ער געזאגט
דאס קען זיין 'ושמחת בכל הטוב' ,אז עס וועט זיין א שמחה של פארוואס ער האט עס געטון ,ווייל ער האט געזעהן ר' פינחס בן יאיר איז
מצוה ,וועט זיין 'ולביתך' ,וועלן אראפקומען 'ביתי' די עלטערן פון וואו דער מיטגעגאנגען מיט אים ,ווייל ער איז געקומען דעמאלטס פון פדיון שבויים,
אפשטאם איז( .לשון רבינו מדברות קודש ס"ג כי תבוא תשכ"ה) און ר' פינחס בן יאיר האט דאך כל ימיו עוסק געווען אין די מצוה פון פדיון
~ שבויים ,איבערדעם קומט ער אראפ און גייט מיט מיט דעם וואס איז עוסק
אין פדיון שבויים ,אז ער האט געזעהן ר' פינחס בן יאיר מיט אים האט ער
דער זיידע זכרונו לברכה (ייטב לב ס"פ במדבר) ברענגט די 'מעשה' פון ר'
זיך אויפגעשטעלט פאר ר' פינחס בן יאיר .דאס האט אן אנדערער נישט
יצחק חיות [וואס ער האט געזעהן אין הימל] ,מען האט געוויזן פאר איינעם [געוויסט ,אפילו] ער אליין האט נישט געוויסט( .לשון רבינו מדברות קודש ס"ג כי
די מלאכים שחורים וואס ער האט באשאפן רחמנא ליצלן ,פון יעדן שם וואס תבוא תשכ"ה)
ער האט ארויסגעזאגט בלי כוונה האט ער באשאפן מלאכים שחורים .אזוי ~
ברענגט ער.
עס איז ידוע ,דער זיידע זכרונו לברכה דער ייטב לב האט אמאל געזאגט
טאמער זאגט מען א ברכה בלא כוונה איז א סברא אז מ'זאל נישט זאגן, ביי די הקפות ,ער האט זיך געשטעלט ביי די פערטע הקפה און ער האט
ס'איז דאך גאר א חרון אף אויף דעם ,יפה שתיקותו מדיבורו ,דאס איז 'על געזאגט "פריידטס ענק אידן דער זיידע (דער ישמח משה) איז דא".
חטא שחטאנו לפניך בווידוי פה' ,טייטשט מען ,מען האט זיך מתוודה געווען עס איז ידוע וואס שטייט דאך אין זוהר הקדוש (ח"ב ריט ):אז ביי א
מיטן מויל אן דעם הארץ ,דאס אליין איז אויך א חטא .נאר וואס דען ,די שמחה של מצוה שיקט מען אראפ די אבות פון גן עדן ,און זיי טוען זיך
חכמים האבן ארויפגעווארפן א חיוב ,ווייל רוב עולם זאגט דאך בלי כוונה, באטייליגן אין דער שמחה.
אזוי ווי עס שטייט נאך אין טור (או"ח סי' ק"א) ,האבן די חכמים געמאכט אזוי, די מצוה [פון ביכורים] איז געשטעלט געווארן מיט שמחה ,שטייט
ממילא אז די חכמים האבן עס געמאכט מוז מען שוין זאגן ,אפילו אין וואס ושמחת בכל הטוב ,און די גמרא (פסחים לו ):דרש'נט אז עס איז נאר בזמן
פאר א מצב מען איז ,אפילו מען איז נישט ביי דער בחינה אז מען זאל זיך שמחה .און די משנה (ביכורים פ"ג מ"ב) רעכנט דאך אויס ,מען איז געגאנגען אין
מצמצם זיין ווי עס גיהער צו זיין ,דארף מען שוין זאגן ווייל די חכמים האבן יעדע שטאט מיט כלי זמר ,זענען זיך צוזאמגעקומען אנשי מעמד און מ'האט
געהייסן( .לשון רבינו מדברות קודש ס"ג כי תבוא תשכ"ז) גענעכטיגט ברחובה של עיר ,מצלצלין בצלצול ,ביז מען איז ארויפגעקומען
המשך אור פרשה המשך אור הדרוש
אבער ביי ביכורים וואס מען מוז דעריבער אויב האט מען נישט מען קען ענטפערן אזוי :אין די גמרא (גיטין מז ):קריגן זיך רבי יוחנן און
זיין אין דעם מצב ,מען מוז האבן א פאקטיש קיין קרקע אין ארץ ישראל ריש לקיש צי קנין פירות איז כקנין הגוף אדער נישט .זאגט רבי יוסף אז
קרקע אין ארץ ישראל כדי מען זאל איז עס "מיחזי כשיקרא" ווייל מען ווען נישט רבי יוחנן האלט ווען קנין פירות כקנין הגוף לא מצא ידיו ורגליו
זיין מחויב עס צו זאגן ,קען מען נישט זאגט עס נישט אמת'דיג פון טיפן בבית המדרש ,ווייל רבי יוחנן האלט האחין שחלקו לקוחות הן – ברידער
זאגן די פרשה אז עס זאל זיין במקום הארצן .ער דארף זיך אמת'דיג וואס צעטיילן זיך מיט א ירושה איז אזוי ווי לקוחות וואס זיי קויפן זיך
פון פאקטיש ברענגען ביכורים. געפונען אין דעם מצב און זמן וואס אויס איינער פונעם צווייטן; און אויב וואלט ער ווען געהאלטן קנין פירות
מיט דעם פארשטייט מען וואס ער קען זאגן "ִהִ ַּגְּדְִּתּ י ַַהּיֹום" און שפירן לא כקנין הגוף וואלט קיינער נישט געקענט ברענגען קיין ביכורים ,נאר
דער מדרש זאגט אז "ביכורים עתידין די הכנעה אז דער באשעפער האט איינער וואס איז א בן יחיד דער זון פון א בן יחיד ביז יהושע בן נון ,ווייל
ליפסק" ,ווייל אנדערע קרבנות קען אים דאס געגעבן. קיינער האט מער נישט קיין ירושה אין ארץ ישראל ,נאר אלעס איז שוין
מען נאך מקיים זיין מיט'ן זאגן, עס קען זיין וועגן דעם טרעפט פארקויפט.
אבער ביכורים קען מען בכלל נישט מען נישט אין ערגעץ מען זאל זאגן פון די גמרא קומט אויס אז כדי צו קענען ברענגען ביכורים דארף
זאגן אויב קען נישט די קריאה זיין אויף ביכורים דעם לשון וואס מען מען האבן א "קנין הגוף" אין ארץ ישראל .לויט דעם קען מען זאגן נאך
בשלימות ,אויב אזוי וואס וועט זיין זאגט אויף אלע אנדערע קרבנות "יהי מער ,אז איך מוז צוקומען אז די קדושה פון ארץ ישראל איז געווען א
אנשטאט די ביכורים? רצון כאילו הקרבתי" -מען ליינט
קדושה עולמית ,ווייל נאר וויבאלד אידן האבן א קנין אין ארץ ישראל
וועגן דעם זאגט דער מדרש טאקע די פרשה אין די תורה ווען עס
וואס איז אן אייביגע קדושה ווערט עס פאררעכנט ווי א קנין הגוף,
אז תפלה איז במקום ביכורים! ווייל איז אין דער זמן קריאה ,אבער אז עס
אבער אויב וועל איך זאגן אז די קדושה פון ארץ ישראל איז לא קידשה
פונקט ווי דער תכלית פון ביכורים זאל זיין במקום הקרבה דאס טרעפט
לעתיד לבוא ,איז די גאנצע קנין וואס אידן האבן געהאט אין ארץ
איז אז עס זאל ברענגען הכנעה ,די מען נישט -ווייל אפילו ווען מען האט
ישראל בלויז געווען א "קנין פירות" ,און לויט דעם וואלט מען קיינמאל
זעלבע איז מיט די תפילות; אז מען יא געקענט ברענגען ביכורים ,אויב
נישט געקענט מקיים זיין די מצוה פון ביכורים.
זאגט אמת'דיגע תפילות פאר'ן בורא האט מען נישט געהאט קיין קרקע
כל עולמים ,מען ווייסט אז מבעלדיך האט מען עס אויך נישט געטארט דערמיט קען מען פארשטיין פשט אין מדרש" :כי תבוא אל הארץ,
אין לנו מלך גואל ומושיע אלא אתה, ליינען ,ווייל עס איז מיחזי כשיקרא, עשה מצוה האמורה בענין שבשכרה תכנס אל הארץ" – דורכ'ן מקיים
דאס איז די ריכטיגע הכנעה .און ווייל מען קען נישט זאגן ָָה ֲֲא ָָד ָָמה זיין די מצוה פון ביכורים ווערט איבערצייגט אז אידן האבן גע'ירש'נט ארץ
טאקע וועגן דעם רופט ער דא אן די ֲֲאֶׁשׁר ָנָ ַַתָּתּה ִּלּ י (שם י). ישראל אויף אייביג ,ווייל אויב וואלט עס ווען נישט געווען קיין קדושה
דריי תפילות מיט אזעלכע לשונות ביי אנדערע קרבנות קען מען עולמית וואלט מען דאך נישט געהאט אין ארץ ישראל קיין ירושה און
פון הכנעה" :נשתחוה ,ונכרעה, ְׂשָׂפ ֵֵתינּו";
מקיים זיין "ּוְנְַׁשְּׁלּ ָָמה ָָפִרִ ים ָ קנין הגוף און מען וואלט נישט געקענט ברענגען קיין ביכורים .בלויז
נברכה" ,און דעריבער איז טאקע די איך בין מחויב א קרבן און איך זאג וויבאלד מען איז מקיים די מצות ביכורים שטעלט זיך קלאר ארויס אז די
ג' תפילות במקום פון די ביכורים אז די פרשה במקום פון עס ברענגען אין ירושה און קדושה פון ארץ ישראל איז אויף אייביג ,און די כניסה צו ארץ
עס זאל ברענגען א הכנעה עצומה. ביהמ"ק ,ווייל מען איז דאך באמת ישראל איז א גענצליכער און אייביגער קנין.
ס"ג כי תבוא תשי"ד מחויב און עס איז נישט קיין שקר, (יום שב"ק תבוא שנת תרצ"ב באתרא קדישא מירון)
אובת יכ תשרפ תשפ"ו ב
-לשון רבינו -
או>ר הקו<דש
יעדן יחיד און אויפן רבים' ,אויפן כלליות' פארשטייט דען נישט יעדער אז דער 'גאנצער כלל ישראל' פאר דעם צער וואס עס איז נגד בני אדם
ברויך רחמים און די 'גאנצע וועלט' ברויך גרויס רחמים ,מען זעהט דאך די גלגולי סבות דער בורא כל
עולמים פירט דאך די וועלט. דארף מען האבן שכר אויף דעם עולם
דער בורא כל עולמים זאל העלפן עס זאל שוין זיין 'תכלה שנה וקללותיה תחל שנה וברכותיה', והיה אם שמוע תשמע בקול ה' אלקיך לשמור לעשות את כל מצותיו אשר אנכי מצוך היום
מיר זאלן במהרה געהאלפן ווערן מיט כל מיני ישועות טובות ברוחניות ובגשמיות ,מען זאל האבן די ונתנך ה' אלקיך עליון על כל גויי הארץ (כח א) .דערנאך זאגט ער ובאו עליך כל הברכות האלה
זכיה עס זאל זיין א נחת רוח פארן באשעפער ,מיר זאלן זוכה זיין דערהייבן דעם כבוד שמים בכלל והשיגוך (כח ב)[ .לכאורה] פארוואס הייבט ער אן קודם 'ונתנך ה' אלקיך עליון' און נאכדעם זאגט ער
ובפרט ,מען זאל געהאלפן ווערן מיט א ישועה שלימה במהרה ,מיר זאלן זוכה זיין במהרה צו זעהן די הערשט 'ובאו עליך כל הברכות האלה' ,דאס גיהער דאך שוין צו די ברכות.
ישועה אמיתיית ,בהתגלות כבוד שמים עלינו במהרה בימינו אמן. ב) דער מדרש רבה (פ"ז ס"א) רעכנט אויס די אלע מיני ברכות אז מען וועט האלטן די תורה
(לשון רבינו מדברות קודש ס"ג כי תבוא תשכ"ב) הקדושה ,צום סוף לאזט ער אויס 'אם עשית מצות אתה מתברך בעולם הזה' און נאכדעם 'כך תתברך
בעולם הבא' ,אלץ – אז מען וועט דבוק זיין אין דער תורה ,מנין ממה שקרינו בענין 'והיה אם שמוע
תשמע בקול ה' אלקיך' .לכאורה ,וואו שטייט דא עפעס אין די פסוקים 'בעולם הזה ובעולם הבא' ,עס
איז נישטא קיין רמז ורמיזה.
די 'נקודת הלב' איז נישט ווי אזוי עס וואלט נאר לאמיר זעהן ,דער אמת דער של"ה הקדוש זאגט (מאמר בית אחרון) ,לעולם די אלע ברכות פון
געברויכט צו זיין מען איז 'ערום' ויחף דער תורה הקדושה מיינט מען נאר 'רוחניות' לעתיד לבוא אין גן עדן ,נאר עס איז געשריבן אויף אזא
לשון אז עס זאל זיך אנגיהערן מיט 'גשמיות' .שטייט דאך ארויס אין מדרש רבה פרשת עקב (פ"ג ס"ד),
תחת אשר לא עבדת את ה' אלקיך בשמחה ובטוב לבב מרב כל ,ועבדת את אויביך אשר ישלחנו די אלע ברכות פון די אבות 'ישמור לך לעתיד לבוא' ,און אלעס וואס עס איז דא אויף דעם עולם איז
ה' בך ברעב ובצמא ובעירום ובחוסר כל (כח מז-מח) .אין ילקוט ראובני ברענגט ער א ילקוט אין מלכים נאר אויפן שכר פון די 'יסורים' וואס מען האט)א( .
(רמז קפא)' ,תחת אשר לא עבדת את ה' אלקיך' מלובש 'ועבדת את אויביך' ערום – נאקעט .עס איז א דאס קען זיין פשט אין דעם פסוק (תהלים לא כ) 'מה רב טובך אשר צפנת ליראיך פעלת לחוסים בך
פלא ,וואו שטייט [דא] עפעס 'מלובש' ,מילא ביי 'ערום' קען מען דרש'נען 'בעירום' לשון ערום ,אבער נגד בני אדם' ,ווייל דער אמת קומט דאך אויס – דער עיקר שכר איז נאר צפון אויף 'לעתיד' ,יעצט האט
וואו שטייט דארט געמאלדן 'לא עבדת' מלובש .ב] און וואס הייסט דאס 'מלובש' און וואס הייסט דאס מען נאר אין שכר פון די 'יסורים' ,איבערדעם איז 'מה רב טובך' ,קען מען דען זעהן דאס איז נאר 'אשר
'ערום'. צפנת ליראיך' דאס איז אלעס באהאלטן אויף 'לעתיד' ,עס איז 'עין לא ראתה אלקים זולתיך' ,אבער
קען זיין ,די מצות ווערן דאך אנגערופן 'לבושים' ,עס ווערט אנגערופן 'חלוקא דרבנן' ,אזוי ווי מען 'פעלת לחוסים בך' עפעס גיסטו דאך יא פעולה 'לחוסים בך' ,דאס וואס עס איז 'נגד בני אדם' ,דער
זאגט אין דער תפלה (לפני לבישת הטלית) 'חלוקא דרבנן לעולם הבא בגן עדן' ,מען מאכט זיך א 'לבוש', 'צער' וואס עס איז 'נגד בני אדם' פאר דעם דארף מען האבן שכר אויף 'דעם עולם'.
און מען ווערט נתעטף ב'חלוקא דרבנן לעולם הבא בגן עדן' ,די לבושים וואס מען האט פון תורה און יעצט האט מען נאר שכר פון די 'יסורים' וואס אידן ברויכן האבן ווייל מען איז 'אקעגן די וועלט' ,א
פון מצות – דאס איז די לבושים מיט וואס מען וועט קומען אויף יענעם עולם ,די לבושים פון יעדן איד וואס וויל גיין אין [דרך] אמת און וויל דינען דעם אייבערשטן ברויך האראווען[ ,אזוי ווי] עס הייבט
מענטש. זיך אהן דער ערשטער סעיף אין שולחן ערוך אורח חיים' ,ולא יבוש מפני המלעיגים עליו בעבודת
ה'' .ער זאגט נישט מען זאל נישט טון אזוינס וואס מען איז מלעיגים עליו ,נאר 'ולא יבוש מבני אדם
אין די פריעריגע דורות ,אפילו [כאטשיג] דער בעל דבר האט זיך פארלייגט אויף איינצלנע זאכן,
המלעיגים עליו' .אפילו אין דורות הראשונים האט מען אויך געהאט 'צו קעמפן' אקעגן די וואס זענען
פונדעסוועגן איז יעדער געווען ממולא מיט מצות ומעשים טובים ,מען איז געווען מלובש ,אבער אין די כנגד התורה וכנגד האמת ,אבער דעמאלטס איז דאך נאך געווען א גרויסע וועלט פיל מיט תורה און
לעצטע דורות ,איז אלעס מיט פגם ,מען טוט נישט קיין שום מצוה בשלימות ,די 'נקודת הלב' איז נישט מיט יראת שמים' ,רוב ישראל' זענען געווען כשרים און עובדי ה' ,אבער אין די לעצטע דורות 'עיקבא
ווי אזוי עס וואלט געברויכט צו זיין ,מען איז געכאפט אין יעדן פרט ,מען איז ערום ויחף 'ערום יצאתי דמשיחא' איז די [נסיונות] געוואלטיגע נסיונות 'אקעגן די גאנצע וועלט'.
מבטן אמי' ,מען איז נאקעט אן לבושים. ממילא אז דער בורא כל עולמים העלפט ,און מען האט די זכיה [צו] דאס אליין אז מען זאל עפעס
איבערדעם זאגט ער תחת אשר לא עבדת את ה' אלקיך בשמחה ובטוב לבב מרב כל ,מען איז טון אזויפיל צו קעמפן פארן כבוד שמים און פאר די תורה הקדושה ,האט מען שוין ממילא די 'יסורים',
געווען מלא מיט תורה ומצות ,אפילו מען האט געזינדיגט – מען איז אמאל אריינגעפאלן אין א חטא, אויסער דער עיקר המצות און דער עיקר העבודה [וואס אויף דעם] איז 'שכר מצוה בהאי עלמא ליכא',
און דער חטא האט גורם געווען וואס ער האט גורם געווען ,פונדעסטוועגן איז מען געווען פול מיט אבער דער 'צער' וואס מען איז 'סובל' חרפות און בושות און בזיונות דאס באצאלט מען שוין דעם שכר
תורה ומצות ,מען איז נאך אלץ געווען מלובש ,מען האט געהאט אויף זיך א מלבוש 'חלוקא דרבנן', אויף 'דעם עולם'.
דאס אידישע הארץ איז נאך אלץ געוועזן ברענענדיג צום באשעפער ,אבער דער סוף איז – בעיקבא דאס איז דער פשט ובאו עליך כל הברכות האלה והשיגוך ,לכאורה די אלע ברכות זענען אויף
דמשיחא ועבדת את אויביך בעירום ובחוסר כל ,מען איז ערום אן לבושים ,דאס קען זיין דער מכוון 'לעתיד לבוא' כי תשמע בקול ה' אלקיך .נאר 'די ברכה' ונתנך ה' אלקיך עליון על כל גויי הארץ קען
אין דעם מדרש. דאך 'נישט זיין לעתיד'[ ,ווייל] לעתיד וועט נישט זיין קיין גוים כי אעשה כלה בכל הגוים ,דאס מין
וועט גארנישט זיין בעולם ,עס וועט גארנישט זיין נאר עובדי ה' ,און כולם גרים גרורים לעתיד לבוא (ע"ז
דער בורא כל עולמים זאל העלפן ,מען האט נאך די פאר טאג ביז צו די הייליגע טעג ,מען זאל האבן
כד ,).מוז דאך זיין אז דער ונתנך ה' אלקיך עליון וועט נאך זיין אויף דעם עולם פאר ביאת המשיח .על
סייעתא דשמיא ,עס זאלן נתעורר ווערן לבבות בני ישראל ,מען זאל דינען דעם באשעפער באמת ,מען
כל פנים איז דאס א ברכה 'בעולם הזה' ,דאס מוז דאך נאר זיין בעולם הזה.
זאל מתקן זיין וואס מען האט פוגם געווען ,מען זאל זוכן דעם אמת'דיגן דרך התורה ,מען זאל מעורר
נו קען מען דאך קלערן אז [וויבאלד] דער בורא כל עולמים טוט עפעס א ישועה אויף 'דעם עולם'
רחמים זיין על ישראל ברוחניות ובגשמיות ,מען ברויך גרויסע ישועות ,אידן שטייען די לעצטע צייטן
ווערט עפעס אפגערעכנט פאר אידן פון די זכותים און מען וועט 'נישט' האבן 'לעולם הבא' .זאגט דער
[מיט] גרויס פחד ואימה ,ווייסט השי"ת וואס אן איבערגאנג עס ברויך נאך אריבער גיין פאר ביאת
פסוק ניין ונתנך ה' אלקיך עליון על כל גויי הארץ דאס איז אויף 'דעם עולם' [און] פונדעסטוועגן ובאו
המשיח ,וואס די עונות האבן גורם געווען ,אזוי ווי מען זעהט בעונותינו הרבים [זענען געווען] אזאלעכע
עליך 'כל הברכות האלה' והשיגוך עס וועט נישט ווערן אפגערעכנט פון די ברכות וואס מען האפט
חבלי משיח וואס מען האט זיך נישט גערעכנט דערויף ,אזוי ווייט האבן די עונות גורם געווען.
אויף 'לעתיד לבוא' ,פון דעם וועט גארנישט פעלן ,איבערדעם זאגט דאס דער פסוק [צוטיילט] אין
דער בורא כל עולמים ירחם על ישראל ,מיר זאלן נאך האבן די זכיה צו תשובה טוהן פארן בורא כל צווייען ,ווייל דאס איז צוויי זאכן.
עולמים ,ער זאל אונז דערלייכטן די אויגן מען זאל גיין בדרך האמת ,עס זאל זיין תכלה שנה וקללותיה, ממילא ברענגט צו דער מדרש צו דעם ,דא שטייט 'עולם הזה' און 'עולם הבא' ,ווייל דער 'עליון על
תחל שנה וברכותיה ,מיר זאלן זוכה זיין בהתחדש השנה צו אריינגיין אין א פריש יאר בנחת ובשמחה כל גויי הארץ' איז דאך נאר 'בעולם הזה'[ ,ווייל] בעולם הבא איז נישטא קיין גוים ,און עקסטער שטייט
בקדושה ובטהרה ,מען זאל זוכה זיין עס זאל נתקדש ווערן שם שמים על ידינו ,דאס איז דער עיקר 'ובאו עליך כל הברכות האלה' און די אלע ברכות זענען 'לעתיד לבוא'[ ,ממילא] שטייט דאך 'עולם הזה'
תכלית המכוון ,און אידן זאלן ניצול ווערן מכל צרה וצוקה בכל מקום שהם ,מיר זאלן געהאלפן ווערן און 'עולם הבא' .איבערדעם איז רעכט וואס דער מדרש פירט אויס מנין ממה שקרינו והיה אם שמוע,
מיט כל מיני ישועות טובות ,עס זאל זיין ישראל אשר בך אתפאר ,עס זאל זיין א נחת רוח פארן בורא דארט שטייט דאך צוויי זאכן ,ונתנך עליון על כל גויי הארץ [און] ובאו עליך כל הברכות ,שטייט דאך
כל עולמים ,מיר זאלן זוכה זיין צו טון דעם רצון הבורא ,און זוכה צו זיין בנחת ובשמחה צו כל מיני 'עולם הזה' און 'עולם הבא' ,איבערדעם פירט ער אויס איז עס דאפלט.
ישועות טובות במהרה ,בהתרוממות קרן התורה וישראל ובהתגלות כבוד שמים עלינו במהרה בימינו דער בורא כל עולמים זאל העלפן ,אזוי ווי מיר האלטן שוין א וואך [מיט] געציילטע טעג פאר ראש
אמן. השנה ,און אידן ברויכן געהאלפן ווערן ,מען זאל נאך האבן די זכיה טון 'תשובה שלימה' ,עס איז דאך
(לשון רבינו מדברות קודש ס"ג כי תבוא תש"כ) נאך מעגליך עפעס מתקן זיין נאך יעצט אין די 'ימי אלול' ,עס ברויך דאך צו זיין א דין ומשפט אויף
א .ער איז עס מסביר מיט א משל ,איינער האט מגדל געווען א יתום ,ער האט אים מאכיל ומשקה געווען ,ער האט אים אויסגעהאלטן און אויפגעצויגן ,און דער יתום האט אים אויך באדינט[ ,און ער
האט געגעבן שכר פארן יתום] ,האט ער געמיינט אז דאס איז פארן שכר ווייל ער האט אים באדינט ,האט ער געזאגט ניין ,דער שכר וואס דו האסט מיך באדינט וועל איך דיר באצאלן שפעטער ,און
דאס [וואס איך גיב יעצט] איז נאר פאר א קלייניקייט ,פאר א שפענדל [וואס דו האסט מיר געהאקט] ,דאס זעלבע איז דער שכר פון 'עולם הזה' איז נאר פאר די 'יסורים' וואס מען ליידט ,אבער
פארן 'עיקר המצות' איז 'שכר מצוה בהאי עלמא ליכא' דאס וועט הערשט זיין לעתיד.
ג אובת יכ תשרפ תשפ"ו
או>ר ה<פניני<ם
געדארפט שטיין פריער 'ברוך אתה בצאתך' און נאר וויאזוי דען זעט מען אויב ער האט עס אויף זיין א
נאכדעם 'ברוך אתה בבואך' .די גמרא (בבא מציעא קז). הארץ ,אויב מען גיבט צושטייער און מען העלפט ארויס
דרש'נט טאקע צוליב דעם' :שתהא יציאתך מן העולם די אלע מקומות התורה וואס זענען אין ארץ ישראל, איינער וואס גיבט געלט פאר
בלא חטא כביאתך לעולם'. מ'האלט אויף בתי מדרשים מיט אידישע אידן.
ארץ ישראל געפינט ער זיך
ביים מקום המקדש ממש און
מ'קען זאגן נאך א ביאור פארוואס ס'שטייט קודם (ס"ג כי תבא תשכ"א ,דרשה יום א' תולדות תשכ"ז)
'ברוך אתה בבואך' און נאכדעם 'ברוך אתה בצאתך',
לויט ווי די ספרים טייטשן (מתאמרא משמיה דהרה"ק זיינע תפלות גייען ארויף
רבי מאיר מפרעמישלאן זי"ע) אויף דעם וואס דער שולחן
ערוך הייבט זיך אן אינעם ערשטן סעיף 'יתגבר כארי ב ִֵאנּו ֶֶאל ַַה ָּּמקֹום ַַהֶּזּה ַוַ ִּיּ ֶּּתן ָלָ נּו ֶֶאת ָָה ָָא ֶֶרץ ַַהֹּזּאת (כו,
ַוַ ְיְ ִב ֵ
לעשות רצון אביך שבשמים' ,און נאכדעם גייט ער על ט).
פי סדר הסימנים אלע הלכות פונעם גאנצן טאג ,און דאס הארץ דארף זיין רש"י זאגט 'אל המקום הזה – זה בית המקדש ,אל
נאך די הלכות פון תפלת מנחה איז ער ממשיך מיט אנגעפילט מיט שבח והודאה הארץ הזאת כמשמעו' .לכאורה איז שווער ,פארוואס
צום אויבערשטן אז מ'קען
די הלכות פון תפלת ערבית מיט אלע דינים וואס איז איז ער מקדים 'ויביאנו אל המקום הזה' ,מ'האט דאך
נוגע ביינאכט. נישט געבויט דעם בית המקדש איידער מ'איז אריין
אבער דער רמ"א אינעם ערשטן סעיף איז מוסיף מקיים זיין די מצוות אין ארץ ישראל ,לפי זה וואלט געדארפט שטיין קודם
צום מחבר 'ובשכבו ידע לפני מי הוא שוכב' – אז ווען 'ויתן לנו את הארץ' און ערשט נאכדעם 'ויביאנו אל
מ'לייגט זיך שלאפן ביינאכט זאל מען וויסן אז מען ָׁשָׁכ ְְח ִּּתי (כו ,יג).
ִמִִּמ ְְצו ֶֶתיָך ְוְ ֹלא ָ
ֹלא ָָע ַַב ְְר ִּּתי ּ המקום הזה'?
שלאפט פארן אויבערשטנ'ס וועגן .שטעלט זיך די רש"י זאגט 'ולא שכחתי – מלברכך על הפרשת דער פשט קען זיין לויט וויאזוי דער רמב"ן
קשיא ,דאס האט ער געדארפט שטעלן נאך די הלכות מעשרות' .דער מזרחי פרעגט ,די ברכה אויף הפרשת שטעלט זיך (חידושי הרמב"ן עירובין יז ):אויפן יסוד פון
פון תפלת ערבית וואו מ'רעכנט אויס אלע דינים פון מעשרות איז דאך נאר מדרבנן ,זאגט דער מזרחי אז עירובי תחומין ,אז לויטן מאן דאמר אז דער איסור
ביינאכט ,און פארוואס זאגט ער עס וואו מ'רעדט פונעם ס'מיינט סתם צו לויבן דעם אויבערשטן .אבער אויף פון תחומין איז מדאורייתא ,וויאזוי האבן חכמינו ז"ל
אויפשטיין? דעם איז אויך שווער ,ווייל יעדע סארט ברכה איז דאך געקענט אוועקשטעלן דעם דין פון 'עירובי תחומין' אז
נאר באמת גייט דער רמ"א ארויף אויף דעם נאר מדרבנן? מיט דעם וואס מען לייגט אן עירוב איז שוין מותר
וואס דער מחבר זאגט אז מ'זאל זיך מתגבר זיין כארי נאר לעולם קען מען זאגן אז באמת איז טאקע געווארן צו גיין חוץ לתחום בקום ועשה?
אויפצושטיין פון שלאף מיט זריזות ,איז שווער די יעדע ברכה נאר א דרבנן ,אבער דאס אז מ'זאל אין מרגלא בפומי וואס דער רמב"ן איז מסביר ,אז
קשיא ,וויאזוי נעמט מען די כוחות זיך מתגבר צו זיין הארץ לויבן דעם אויבערשטן ,מ'זאל האבן די אמונה דער דעת פונעם מענטש ווערט נאכגעשלעפט נאך זיין
כארי גלייך ווען מ'כאפט זיך אויף פון שלאף ,יעדע קשור בלב ,קען זיין אז דאס איז מדאורייתא. סעודה ,ממילא דארט וואו ער לייגט זיין עירוב דארט
דבר שבקדושה דארף דאך אן הכנה אנצוקומען דערצו לויט דעם שטימט זייער גוט דער פסוק 'ְוְ ֹלא איז זיין מחשבה ,און אז זיין מחשבה איז דארט איז דאס
בדחילו ורחימו ,איז וויאזוי קען מען זוכה זיין אז גלייך ָׁשָׁכ ְְח ִּּתי' ,און רש"י זאגט 'ולא שכחתי מלברכך' ,אז דאס ָ פאררעכנט ווי ער וואלט דארט געווען בפועל ,אויב
ביים זיך אויפכאפן פון שלאף זאל באפאלן דעם מענטש גייט ארויף אויף דער ברכה בלב וואס דאס איז טאקע אזוי מעג מען שוין גיין נאך צוויי טויזנט אמות.
א יראה צום רבונו של עולם ווי מ'טרעפט אין די מדאורייתא ,אז כ'האב נישט פארגעסן צו לויבן דעם ִהְִתַּפְּלְ לּו
און מיר טרעפן אין פסוק (מלכים א-ח ,מח)ְ' :וְ ְ
תפילות פון די אמוראים דעם ענין (ברכות טז' ):ונשכים אויבערשטן בלב .אזוי ווי די גמרא דרשנ'ט (מגילה יח). ֶׁמָך' ,אז די ֵֵאֶלֶ יָך ֶּּד ֶֶרְך ַַא ְְר ָָצם וגו' ְוְ ַַהַּבִּיִ ת ֲֲאֶׁשׁר ָּבִּנִיִתִיִ לִ ְׁש ֶ
ונמצא יחול לבבנו ליראה את שמך' ,פון וואו קען מען פונעם פסוק (דברים כה ,יז) 'ָזָ כֹור ֵֵאת ֲֲאֶׁשׁר ָָעָׂשׂה ְלְ ָך ֲֲע ָָמֵלֵ ק, תפילות ישראל גייען דורך דעם מקום המקדש .אזוי
נעמען אזא חשקות גלייך פון שלאף ארויס? זכור בפה לא תשכח בלב' ,די זעלבע קען זיין אז דער אויך זאגט די גמרא (ברכות כח' ).יכוין לבו נגד בית
זאגט אויף דעם דער רמ"א ,אז דו ווילסט זיך 'לא שכחתי' גייט ארויף אויף לויבן דעם אויבערשטן קדשי הקדשים' .וועגן דעם אויב מ'איז מתפלל מיט אן
קענען מתגבר זיין כארי לעשות רצון אביך שבשמים בלב ,וואס דאס איז באמת מדאורייתא. ערנסטקייט צום הייליגן באשעפער און מ'איז זוכה אז די
גלייך ביים אויפשטיין ,מוזטו האבן אן הכנה דרבה ביים נאר וואו שטייט עס אין די תורה אז מ'דארף זאגן תפילות זענען עולה בשמי מעל ,גייען זיי אריבער דעם
זיך לייגן שלאפן ,ס'דארף זיין 'ובשכבו ידע לפני מי הוא א שבח פארן באשעפער אפילו נאר בלב ,דאס איז מכח מקום המקדש ,און ס'ווערט גערעכנט ווי מ'איז דארטן.
שוכב' ,אז מ'לייגט זיך ווי אן ערליכער איד דאן שלאפט די סברא וואס די גמרא זאגט (ברכות לה' ).סברא הוא מיט דעם פארשטייט מען פארוואס דער פסוק
מען איין מיט מחשבות טהורות וקדושות ,אזוי קען מען אסור לו לאדם שיהנה מעולם הזה בלא ברכה' ,און בפרט איז מקדים 'ַוַ ְיְ ִב ִֵֵאנּו ֶֶאל ַַה ָּּמקֹום ַַהֶּזּה' ,ווייל דורכדעם
זיך אויפכאפן מיט ריינע מחשבות ווי אן ערליכער איד לויבן דעם אויבערשטן אז מ'קען מקיים זיין א מצוה וואס מ'האט מכוין געווען דאס הארץ נגד בית קדשי
און מ'האט די כוחות זיך מתגבר זיין כארי. דאס איז דאך די גרעסטע הנאה ,ס'איז דער גרעסטער הקדשים זענען די תפילות ותחנונים אנגעקומען צום
וועגן דעם ווען מ'האלט סוף פונעם יאר און מ'וויל שבח פון א איד אז מ'איז אראפגעקומען אויף דעם עולם מקום המקדש ,אזוי איז געווען 'ַוַ ְיְ ִִב ֵֵאנּו' ,מ'האט אונז
זוכה זיין אריינצוגיין אין א נייעם יאר אין דער בחינה און מ'קען טון דעם רצון הבורא ,ווי איז פארהאנען צוגעברענגט 'ֶאֶ ל ַַה ָּּמקֹום ַַהֶּזּ ה' .מיטן דעת און מיטן
ְּבֹּבֶֹאָך',
פון 'תחל שנה וברכותיה' ,ס'זאל זיין 'ָּבּרּוְך ַַאָּתּה ֶ בעסערס .ווי איז דא עפעס חשוב'ער און טייערער רצון זענען מיר דארטן אנגעקומען .און אז מ'האט
אז גלייך ווען מ'קומט אריין אינעם יאר זאל עס זיין ביי א איד ווי מקיים זיין מצות הבורא ,ממילא איז דא זוכה געווען צו קיבול תפילות האט נאכדעם געקענט
א געבענטשטע יאר ,מוז מען דאך האבן אן הכנה פון אויף דעם די סברא דאורייתא ,און אויף דעם האט מען זיין 'ַוַ ִּיּ ֶּּתן ָלָ נּו ֶֶאת ָָה ָָא ֶֶרץ ַַהֹּזּאת' אז מ'זאל באקומען ארץ
פריער אנצוקומען דערצו ,זאגט אויף דעם דער פסוק, געזאגט ביי וידוי מעשרות 'ולא שכחתי מלברכך'. ישראל .מה שאין כן אויב מען באקומט עס דורך עוונות
אֶתָך',ְּבֵּצ ֶ
'ּוָברּוְך ַַאָּתּה ֵ
דאס קען נאר זיין אויב ס'וועט זיין ָ (ס"ג כי תבוא תש"כ) אדער דורך פעולות גשמיות ה' ישמרינו ,דאס ברענגט
אז מ'גייט ארויס פונעם יאר מיט אן התעוררות תשובה דאך די גרעסטע צרות אויף דער וועלט .אבער אז
ותיקון המעשים. מ'האט זוכה געווען צו קיבול תפילות דורך 'ויביאנו
און איבערדעם זענען די לעצטע פאר טאג פונעם אל המקום הזה' ,האט מען געקענט זוכה זיין צו 'ויתן
יאר די ימי הרחמים והסליחות ,דארף מען האבן סייעתא ג לנו הארץ'.
דשמיא אז מ'זאל זיך קענען אמת'דיג אויסבעטן ביים מ'קען מוסיף זיין ,חז"ל זאגן (ירושלמי תרומות פ"ח ה"ד)
באשעפער ,מ'זאל די זכיה האבן מתקן צו זיין וואס יעדע דבר שבקדושה דארף 'כיסא בליבא תליא' ,דאס געלט איז געוואנדן אינעם
מ'האט פוגם געווען ...השי"ת זאל משפיע זיין בלבבות אן הכנה ,דעריבער אז מ'וויל הארץ .אויב לאזט מען זיך קאסטן געלט פאר ארץ
בני ישראל מ'זאל מיר זוכה זיין צו גיין אין דרך האמת,
מ'זאל דורכברעכן דעם ביטערן קטרוג וואס דער עון זוכה זיין צו א געבענטשט יאר ישראל קען מען גלייבן אז מ'האט עס טאקע אויפן
הארץ .אבער אויב גיבט מען גארנישט פאר ארץ
הדור איז גורם .און דער באשעפער זאל העלפן אז מוז מען זיך צוגרייטן דערצו ישראל האט מען עס נישט אינזין .בלויז אינזין האבן
ס'זאל זיין 'ברוך אתה בבואך' ,און ביז דערווייל זאל ביים דאווענען ווער ווייסט וואס מ'האט אינזין ביים
זיין 'ברוך אתה בצאתך'. אֶתָך (כח ,ו).
ְּבֵּצ ֶ
ּוָברּוְך ַַאָּתּה ֵ
ְּבֹּבֶֹאָך ָ
ָּבּרּוְך ַַאָּתּה ֶ דאווענען ,היינט האט מען אינזין ביזנעס ,ער פארגעסט
(ס"ג תבא תשכ"א) די מפרשים שטעלן זיך אז על פי דקדוק וואלט גאר און ניטאמאל ווייסט ער וואס אינזין צו האבן.
לנדב זכות הגליון יפנה אל המערכת: ד
845-662-7267אוsamekstein@gmail.com :
