יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — כי תבוא (2026-08-24)

בס"ד
יארצייטן פון
צדיקים
שבת פרשת
כי תבא תשפ"ו
אלול
פון י' אלול – ביז ט"ז ל ל
לול
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים
ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א
יענטא בת הרה"ח
ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע
ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
זונטאג -י' אלול
ז
הרה"ק רבי פנחס ב"ר אברהם אבא זי"ע) ,שפירא( ,בעל אמרי פנחס ,מקאריץ.
מאנטאג -י"א אלול
הרה"ק רבי אברהם יהושע ב"ר משה ארי' זי"ע) ,פריינד( ,בעל מאור יהושע ,מנאסויד.
דינסטאג -י"ב אלול
הרה"ק רבי שמחה בונם ב"ר צבי הירש זי"ע) ,בונהארד( ,בעל קול שמחה ,מפרשיסחא.
מיטוואך -י"ג אלול
הרה"ק רבי יעקב ישראל ב"ר מרדכי זי"ע) ,טווערסקי( ,בעל עמק תפלה ,מטשערקאס.
דאנערשטאג -י"ד אלול
הגה"ק רבי דוד ב"ר חיים צבי זי"ע) ,קאמין( ,בעל בית דוד ,שו"ב טשעכינאווצי.
פרייטאג -ט"ו אלול
הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד ב"ר נחמי' פייביל זי"ע) ,האגער( ,מטיסמעניץ,
תלמיד הבעש"ט הקדוש זי"ע.
שבת קודש -ט"ז אלול
הרה"ק רבי פינחס חיים ב"ר אברהם זאב הלוי זי"ע) ,הורוויץ( ,בעל פתחא זוטא,
ראב"ד קאסוב ודומ"ץ גרויסווארדיין.
"הנקרא ר' פינחס ליזענסקער"
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
נישט גערעדט קיין דברים בטלים בעפארן
יארצייט י' אלול
דאווענען שחרית ,איין טאג צופרי אויפן וועג צום
ביהמ"ד ,האט ער באגעגענט א גוי וואס האט הרה"ק רבי פנחס ב"ר אברהם אבא זי"ע
געהאט א שטיק גאלד מיט זיך ,און ער האט דאס )שפירא( בעל אמרי פנחס ,מקאריץ
געוואלט פארקויפן פאר גאר א גוטן פרייז ,וויבאלד
דער גוי האט נישט געוויסט אויב עס איז גאלד
ער איז געבוירן אין שטאט שוקולוב אין ליטא,
אדער קופער.
בשנת תפ"ח.
אבער דער טאטע האט נישט געוואלט ברעכן צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם אבא זי"ע,
זיין מנהג פון נישט רעדן פארן דאווענען ,האט ער בן הרה"ק רבי פנחס מגיד מישרים משוקולוב זי"ע,
געוואונקען פארן גוי ,אז ער זאל צוריק קומען נאכן בן הגה"ק רבי משה זי"ע,
דאווענען ,אבער דער גוי האט נישט מסכים געווען, בן הגה"ק רבי שלמה זי"ע,
און דער גוי האט דאס פארקויפט פאר א אנדערן בן הגה"ק רבי נתן נטע בעל מגלה עמוקות מקראקא
איד ,און דער אנדערער איד איז פון דעם גאר רייך זי"ע.
געווארן.
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה רחל
אין הימל איז געווארן א גרויסע רעש פון דעם שיינדל ע"ה,
מסירת נפש פונעם טאטן מיטן נישט וועלן ברעכן פון די גזע פון הגה"ק רבינו הראב"ן זי"ע.
זיין מנהג ,וואס ער האט דורך דעם פארלוירען
אזויפיל געלט ,האט מען גע'פסק'נט אין הימל ,אז די משפחה נאמען שפירא קומט פון דעם וואס זיי
ביי רבי אברהם אבא אין שטוב וועט געבוירן ווערן האבן געשטאמט פון שטאט שפייער.
א הייליג קינד ,וואס וועט באלייכטן די וועלט ,און
דער קינד איז געווען דער צדיק וקדוש רבי פנחס'ל ער איז געווען א איש אלקים און א צדיק קדוש
קאריצער זי"ע. וטהור מאוד ,ער איז געווען מפורסם אלס א בעל
מחדש נפלא ,און א בקי נפלא בכל מקצועות
פון אלס יונג קינד האט ער שוין געלערנט מיט התורה ,און א בקי עצום בתורת הנסתר ובספרי
א געוואלדיגע התמדה און געווען א בקי אין תנ"ך, קבלה וספר הזוהר ,ער איז געווען א בעל מופת
און ער האט שוין דאן געשריבן הערות און עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,ער
חידושים ,און אויך האט ער דאן מחדש געווען איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקודש אמתי,
פלפולים נפלאים על התורה. אויך איז דער צדיק געווען גאר שטארק מפורסם
מיט זיין אויסערגעווענליכע מידות האמת ,ער
ווען ער איז געווען 4יאר אלט האט ליידער האט געהאט א געוואלדיגע אהבת ישראל און ליב
אויס געבראכן א שרעקליכע שריפה אונעם געהאט יעדן איד מיט אן אהבת נפש ממש ,ער איז
טאטן'ס שטוב ,און די גאנצע הויז איז פארניכטעט געווען פון די שישים גיבורים און פון די גדולי
געווארן ,און דער קינד האט געטראפן זיין טאטע תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע.
זיצן דארט ביים פארברענטן הויז ,און די טאטע דער הייליגער רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט אמאל
האט זייער געוויינט. געזאגט בזה"ל.
7יאר האב איך געארבעט צו וויסן וואס אמת איז,
ווען דער קינד האט געפרעגט דעם טאטן 7יאר האב איך געארבעט צו פארטרייבן דעם שקר
פארוואס ער וויינט אזוי ,האט די טאטע געזאגט, פון מיר,
איך וויין נישט אויף דעם פארמעגן וואס איך האב 7יאר האב איך געארבעט אריין צו ברענגען דעם
דא פארלוירן ,נאר דא אין הויז האב איך געהאט א אמת אין מיר.
כתב יחוס פון די משפחה ביז רש"י הקדוש זי"ע ,און
אויך ביז צו די הייליגע בעלי תוספות דער טור און מען דערציילט ,אז די טאטע הרה"ק רבי
דעם רא"ש און דעם ראב"ן ,און ליידער מיט די אברהם אבא זי"ע האט געהאט א מנהג ,אז ער האט
1
בשנת תק"ל ווען עס האט אויסגעבראכן א פייער איז אלעס פארברענט געווארן ,האט דער
מחלוקה אין שטאט קאריץ ,האט זיך דער צדיק קינד פנחס'ל בארואויגט דעם טאטן און געזאגט,
אריבער געצויגען קיין אוסטראה ,און דארט האט טאטע אויף דעם זאלסטו נישט וויינען ,ווייל דאס
דער צדיק ווייטער געפירט דאס חסידות. יחוס גייט זיך יעצט אנהייבן פון מיר.
ער האט עוסק געווען אין תורה ועבודה זיין גאנץ אנפאנג איז דער טאטע געווען פון די
גאנץ לעבן און געדינט דעם באשעפער מיט א מתנגדים צום דרך החסידות ,אבער צוליב עפעס א
מסירת נפש ,אויך האט ער מרביץ תורה געווען מסירה אויפן טאטן אין שטאט שוקולוב ,איז די
פאר זיינע תלמידים און אריין געלייגט יראת שמים משפחה אנטלאפן ,און זיך באזעצט אין שטאט
אין יעדן תלמיד. מירופול נעבן וואהלין ,און דאן האט די טאטע
רוב גאונים און צדיקים פונעם דור האבן דעם צדיק אנגעהויבן איין זעהן די גדלות פונעם בעש"ט
זייער מעריץ און מחבב געווען ובתוכם. הקדוש זי"ע ,און אויך דער זון רבי פנחס האט זיך
הרה"ק רבי יעקב יוסף הנקרא רבי ייבי מאוסטראה מדבק געווען אינעם בעש"ט הקדוש זי"ע ,און
זי"ע, שפעטער זענען די צווייי געווען צווישן די גרעסטע
הגה"ק רבי אהרן שמואל בעל וצוה הכהן אב"ד תלמידים פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע.
סטעפאן זי"ע.
מען דערציילט ,אז איינמאל ווען רבי פנחס איז
הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן מקארלין זי"ע געווען קראנק ,האט דער בעש"ט געשיקט צו אים
האט געזאגט ,א נשמה ווי דער בעש"ט הקדוש זי"ע א דאקטאר וואס זאל נעמען בלוט לצרכי רפואה,
קומט אראפ איינמאל אין טויזענט יאר ,און א נשמה האט דער בעש"ט אן געזאגט פארן דאקטאר ,אז
ווי דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע אויב ער זעהט אז עס וועט אים נישט געלונגען דאס
קומט אראפ איינמאל אין פינעף הונדערט יאר. נעמען בלוט מיטן ערשטן שטאך ,דאן זאל ער בכלל
הרה"ק רבי שמואל מקאמינקא זי"ע האט נישט פראבירן ,ווייל די בלוט פון דעם תלמיד רבי
דערציילט ,אז ווען דער הייליגער צדיק רבי פנחס פנחס איז גאר הייליג און איז שוין משומר פון ששת
מקאריץ זי"ע האט אנגעהויבן פירן זיין עדה ימי בראשית.
הקדושה איז ער נאך געווען גאנץ יונג ,איז ער רבי
שמואל געפארן איין שבת קודש צום צדיק קיין בשנת תק"כ ווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז
קאריץ צו זעהן דעם צדיק. נסתלק געווארן ,האט זיך רבי פנחס געצויגען צום
שטאט קאריץ ,און דארט האט ער אויפגעשטעלט
האט רבי שמואל דערציילט ,אז ווען דער צדיק זיין חסידות קאריץ ,גאר אסאך תלמידי בעש"ט
רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט געזאגט "הכל יודוך", האבן זיך דאן מדבק געווען אין אים ,און ווען דער
האבן אלע באשעפענישן אין די גאנצע וועלט הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע איז נסתלק געווארן
געדאנקט דעם גרויסן באשעפער. בשנת תקל"ג ,זענען רוב תלמידים אריבער צו רבי
ער איז געווען באוויסט מיט זיין מסירת נפש פנחס מקאריץ זי"ע.
זיין גאנץ לעבן צו קונה זיין דעם מידת האמת ,און
דאס האט ער איינגעבאקן אין זיינע תלמידים און ער האט געהאט געהויבענע תלמידים קדושים
זיינע דורות נאך זיך ,ער האט כסדר געזאגט ,אז וטהורים ובתוכם.
יעדער איד זאל מתפלל זיין און מחנך זיין די
קינדער ,צו בעטן רחמים ביים הייליגען באשעפער הרה"ק רבי רפאל מבארשיד זי"ע,
יעדע רגע פין לעבן מיט די ווערטער" ,רבוש"ע נחני הרה"ק רבי בנימין זאב מבאלטא זי"ע,
בדרך האמת". הרה"ק רבי יעקב שמשון משיפיטובקה זי"ע,
הרה"ק רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע,
און עס איז געווען מרגלא בפומיה פון דעם הרה"ק רבי יוסף מרשקוב זי"ע,
הייליגען צדיק די ווארט" ,אויב וואלט ביי א מענטש הרה"ק רבי זאב וואלף מז'יטומיר זי"ע,
געווען די איסור פון שקר אזוי הארב ווי די איסור הרה"ק רבי אריה לייב דער שפאלער זיידע זי"ע.
2
געמאכט דעם ערשטן דריקעריי אין שטאט פון ערוית ,וואלט שוין משיח בן דוד לאנג דא
סלאוויטא ,ווי הונדערטער הייליגע ספרים זענען געווען".
דארט געדריקט געווארן ,ובתוכם די ש"ס מפורסם
מסלאוויטא, אויך האט ער כסדר גע'חזר'ט די מאמר חז"ל
הרה"ק רבי אלי' מווישנוויץ זי"ע ,חתן הרה"ק רבי אין תנא דבי אליהו ,אז אויב א מענטש רעדט אמת,
לייב מווישנוויץ זי"ע, דאן גיבט מען אים איבער א מלאך וואס זאל אים
הרה"ק רבי יעקב שמשון אב"ד זאסלאב זי"ע ,חתן פירן אויפן דרך האמת ,און אלע זיינע מעשים
הרה"ק רבי ישכר בער ב"ר בונם אב"ד זאסלאב זי"ע, זענען אויפן דרך האמת ,אבער אויב ח"ו א מענטש
הרה"ק רבי יצחק יחזקאל מאוסטראה זי"ע ,חתן רעדט דברי שקר ר"ל ,דאן גיבט מען אים איבער א
הרה"ק רבי יוסף המגיד מאוסטראה זי"ע, מלאך של שקר ,און ער פירט אים ר"ל אויפן דרך
בתו הרבנית הצדקת מרת שרה רחל שיינדל ע"ה, השקר ,און אלע זיינע מעשים זענען שקר ,אויך
אשת הרה"ק רבי שמואל אב"ד קאניבילאט זי"ע. האט זיך דער צדיק אמאל אויסגעדריקט בזה"ל,
"צו פאר ענטפערן איין ליגענט ,דארף מען זאגן גאר
בשנת תקנ"א האט דער צדיק מחליט געווען אסאך ליגענט".
ארויף צו גיין קיין ארץ ישראל ,אבער אינמיטן די
וועג איז ער ליידער קראנק געווארן זייענדיג אין אויך האט ער אסאך עוסק געווען אין מידת
שטאט טרוסטיניץ ,דאן איז ער אריבער געפארן השיפלות ,און מידות האמונה ,ער האט זיך באמת
צום שטאט שפיטיווקא ווי זיין זון הרה"ק רבי געהאלטן פאר א שפל ברך ,ער האט נישט געלאזט
יהודה מאיר זי"ע האט געוואוינט ,ליידער דארט מען זאל אים מכבד זיין ,און זיין גדלות האט ער אן
איז די מחלה געווארן שווערער ,און ער איז דארט געהאנגען אין די צדקות פון זיין הייליגען טאטן און
נסתלק געווארן. אויך אין זיין רבין דער בעש"ט הקדוש זי"ע.
נסתלק לגנזי מרומים י' אלול בשנת תקנ"א, מען דערציילט ,אז אפאר יאר בעפאר זיין
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח הישן אין שטאט פטירה ,האט ער דעם טאג י' אלול געפאסט און
שפיטיווקא. מאריך געווען בתפילה מער ווי אנדערע טעג ,און
זכותו הגדול יגן עלינו געזאגט אז חודש אלול דארף מען זיין "מעהר איד",
ועל כל ישראל אמן. די תלמידים און חסידים האבן נישט פארשטאנען
וואס דער טאג איז מער ווי אנדערע טעג פון חודש
סגולת מהרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע, אלול ,אבער נאכן פטירה האט מען שוין
פארשטאנען ,אז דער צדיק האט מרגיש געווען אז
סגולה לפרנסה, דאס איז די טאג פון זיין פטירה.
חז"ל זאגן כל הבורח מן הכבוד ,הכבוד רודף
אחריו ,וכל הרודף אחר הכבוד ,הכבוד בורח ממנו, דער צדיק האט בחייו נישט געלאזט דריקן
האט רבי פנחס'ל קאריצער זי"ע געזאגט ,אז די זיינע דברי תורה ,אבער שפעטער נאך זיין פטירה
זעלבע איז מיט פרנסה ,אז דער וואס לויפט נאך האט מען אסאך פון זיינע דברי תורה און חידושים
פרנסה מער ווי השתדלות ,דאן אנטלויפט די געדריקט אין די ספרים.
פרנסה פון אים ,אבער דער וואס אנטלויפט פון ספר ליקוטים מר' פנחס מקאריץ,
פרנסה ,און טוט נאר זיין השתדלות ,דאן וועט אים ספר מדרש פנחס,
די פרנסה נאכלויפן. ספר אמרי פנחס.
אויך האט דער הייליגער צדיק געזאגט 5זאכן
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
וואס א מענטש זאל טון אלס א סגולה פאר פרנסה.
א .ער זאל זיין א מתמיד מיט זיין לערנען שיעורים הרה"ק רבי יהודה מאיר משפיטיווקא זי"ע ,חתן
מיט א קלארקייט ,און קובע זיין עיתים לתורה, הרה"ק רבי יעקב שמשון משפיטיווקא זי"ע,
ב .מען זאל נזהר זיין צו האנדלען ערליך אן קיין הרה"ק רבי משה מסלאוויטא זי"ע ,חתן הרה"ק רבי
ליגענט, יצחק דיין מפולנאה זי"ע ,וואס האט שפעטער אויף
3
ווען דער שר האט געהערט אזאנע קלארע ג .מתפלל זיין יעדן טאג צום באשעפער אויף
ווערטער פון דעם גאון ,האט ער מסכים געווען אז פרנסה,
דער צדיק זאל אריינקומען אין שטאט ,און כך הוה ד .זיין נזהר און געבן ריכטיג מעשר,
אין דעם שטאט אוסטראה איז קיינער נישט ה .מען זאל נישט אויסגעבן קיין געלט אן קיין
אנגעשטעקט געווארן פון די מחלה און קיינער איז חשבון און נישט זיין קיין פזרן.
נישט געשטארבן פון די מחלה.
••• סגולה באמירת תהילים,
מען דערציילט ,אז ווען דער הייליגער מגיד
ממעזריטש זי"ע איז אמאל זייער נישט געזונט דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע
געווען ,האט ער געבעטן אז מען זאל רופן דעם האט געזאגט ,אז דורך זאגן תהילים מיט כוונה ,קען
צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,און ווען דער צדיק א איד ממשיך זיין א שפע פונעם גרויסן היכל וואס
רבי פנחס איז אנגעקומען ,האט ער געדאווענט א הייסט "אוצר מתנת חינם" ,וואס פון דארט איז דער
תפילת מנחה אינעם שטוב ,און דער הייליגער מגיד רבוש"ע משפיע פאר א מענטש ,אפילו יענער איז
און אויך נאך אפאר אידן וואס זענען נישט געזונט באמת נישט ראוי לויט זיינע מעשים צו באקומען
געווען ,זענען דאן געזונט געווארן. השפעות ,און דער צדיק האט געזאגט ,אז דאס
••• גרעסטע סגולה איז זאגן גאנץ תהילים אן מפסיק
אמאל איז א יונגערמאן ליידער זייער קראנק זיין די גאנצע צייט.
געווארן אויף די לונגען ,און די מצב איז כסדר
ערגער און ערגער געווארן ,און מען איז שוין
געווען ביי עטליכע צדיקים מזכיר צו זיין דעם איד, מעשיות
איז מען געקומען מזכיר זיין דעם חולה ביים צדיק
ווי באקאנט האט דער צדיק רבי פנחס קאריצער
רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,און רבי פנחס'ל האט
זי"ע געוואוינט קודם אין שטאט קאריץ ,און צוליב
אנגעוואונטשן און מתפלל געווען פארן חולה ,און
וואס עס האט ליידער אויס געבראכן אין שטאט א
דער חולה האט געהאט א רפואה שלימה. גרויסע מחלוקה ,האט ער זיך אוועק געצויגען קיין
האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס וואס איז אוסטראה ,ווען דער צדיק איז אוועק פונעם שטאט
געווען א עניו מאוד געזאגט ,איך בין נישט בעסער קאריץ האט דארט ר"ל געבוזשעוועט א
פון די אנדערע צדיקים ,נאר איך האב מיך אריין שרעקליכע מגיפה.
געכאפט דורך אן אנדערן טיר ,ווייל איך האב קודם
מתפלל געווען פארן יונגערמאן ,אז ער זאל האבן און ווען דער צדיק איז אנגעקומען קיין
פרנסה ,און נאכדעם וואס מען האט גע'פסק'נט אין אוסטראה ,האט דער שר פון שטאט נישט
הימל ,אז ער זאל האבן פרנסה ,בין איך שוין געוואלט לאזן דעם צדיק אריינקומען אין שטאט,
געקומען צום טויער פון רפואה און גע'טענה'ט ,אז ווייל ער האט מורא געהאט אז ער איז
וויבאלד דער איד איז שוין א בעל פרנסה ,דארף ער אנגעשטעקט מיט די מחלה ,און וועט אנשטעקן
דאך שוין אויך געזונט ווערן ,ווייל אויב נישט ,פאר אנדערע אידן אין שטאט ,און דערפאר האט דער
וועמען וועט דער רבוש"ע געבן די פרנסה ,און אזוי צדיק געברויכט בלייבן אינדרויסן פון שטאט מיט
האב איך געברענגט דעם רפואה פאר דעם איד. די משפחה.
•••
אבער ווען דער גרויסער גאון רבי ייבי
דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע
מאוסטראה זי"ע האט געהערט ,אז דער צדיק
איז געווען א מחותן מיטן הייליגען צדיק וקדוש
האלט זיך אויף אינדרויסן פון שטאט ,איז ער
רבי יעקב שמשון משפיטיווקא זי"ע ,איינמאל
געלאפן צום שר און געזאגט פארן שר ,נישט נאר
זענען די צוויי צדיקים געפארן צונאזאם אויף א
וועט דער גאון נישט ברענגען דעם מגיפה צום
נסיעה פאר א דבר מצוה.
שטאט ,נאר ווילאנג דער צדיק וועט וואוינען אין
אריבער פארנדיג א געוויסע שטאט ,און די דעם שטאט ,וועט די מגיפה נישט אנקומען צו דעם
אידן פון דעם שטאט האבן זיך דערוויסט אז די שטאט.
4
איין שבת קודש איז דער צדיק רבי רפאל צוויי צדיקים פארן דורך דעם שטאט ,זענען אלע
געפארן צום הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,און עס אידן ארויס מקבל פנים זיין די צוויי צדיקים ,צווישן
זענען אויך דארט געווען נאך צדיקים וקדושים ,און די מענטשן איז געווען דארט א פרוי ,און אזוי ווי די
יענעם ערב שבת קודש האט מען זיך צדיקים זענען אנגעקומען ,האט זיך דער פרוי
פארשפעטיגט מיטן צונדען ליכט ,און מען האט אראפגעווארפן אויף דער ערד פארענט פון דעם
געצינדען ליכט אביסל שפעטער ווי מען האט זיך וואגן ,און געזאט אז זי רירט זיך נישט אוועק פונעם
געפירט יעדן ערב שבת. פלאץ ,ביז די צוויי צדיקים קומען אריבער צו איר
דער שפאלער זיידע זי"ע האט פון דעם שטוב ,ווי איר קינד ליגט נעבעך ממש אין א סכנה
געהאט גרויס צער און עגמת נפש ,און ער האט פון אויסגיין.
אנגעפרעגט פון די אנדערע צדיקים וועלכע זענען די צוויי צדיקים זענען טאקע אריבער צום
דארט געווען ,וואס זיי זאגן אויב דא איז געווען שטוב פון דעם פרוי ,און זיי האבן דארט געטראפן
חילול שבת ח"ו ,און די צדיקים האבן געזאגט ,אמת דעם קינד ליגן אין בעט און געהאלטן ביי די
טאקע מען האט געצינדען ליכט שפעטער ווי לעצטע מינוטן בעפאר יציאת נשמה ,און די צוויי
געווענליך ,אבער מיט דעם אלעם איז דאס נישט צדיקים האבן זיך געזעצט ביים בעט פון דעם קינד,
געווען אזוי שפעט ,אז מען זאל האבן עובר געווען און דער צדיק רבי פנחס זי"ע האט אנגעהויבן
אויף חילול שבת. דערציילן א מעשה וואס האט בכלל נישט געהאט
האט דער שפאלער זיידע געזאגט ,וועלן מיר גארנישט אפילו מיטן חולה.
פרעגן דעם רבי רפאל וואס ער איז א איש האמת ,ער
וועט מיר זיכער זאגן דעם אמת ,האט דער הייליגער נאכן ענדיגן די מעשה האבן זיך די צוויי
צדיק רבי רפאל זי"ע געזאגט ,אמת עס איז געווען צדיקים אויף געשטעלט ,גרייטענדיג ארויס צו גיין,
א שטיקל חילול שבת ,ווייל מען האט דאך גצינדען אבער דאן האט זיך דער צדיק רבי פנחס'ל
ליכט שפעט ,נאר מן הסתם וועט די רבי תשובה טון קאריצער זי"ע אויס געדרייט צום חולה און זאגט
דעראויף ,ווייל ביים רבין איז דאך נישט געווען קיין אים ,מיר האבן מקיים געווען דעם מצוה פון ביקור
ריכטיגער חילול שבת ח"ו ,נאר מען האט זיך אביסל חולים ,יעצט איז געקומען דיין צייט פון מקיים זיין
פארשפעטיגט ,אבער עס זענען דאך דא ארענדער די מצוה פון ארויס באגלייטן די אורחים.
דא אין שטאט וואס זענען ליידער באמת מחלל ווי נאר רבי פנחס'ל האט ארויס געזאגט די
שבת ,און דער רבי מיט זיין תשובה וועט ער ווערטער ,האט זיך דער קינד דער חולה
ברענגען א הרהר תשובה און א כפרה אויך אויף די אויפגעזעצט אויפן בעט ,און באלד אראפ
שוואכע אידן. געגאנגען פון בעט ,און ארויס באגלייט די
ווען דער הייליגער שפאלער זיידע האט געהויבענע געסט פון שטוב ,אזוי ווי דער הייליגער
געהערט די אמת'ע ריידט פון רבי רפאל זי"ע ,האט צדיק מקאריץ האט אים געהייסן טון ,און פון דאן
ער זיך אנגערופן צו די צוויי צדיקים וועלכע זענען איז דער קינד געווען געזונט כאחד האדם.
דארט געשטאנען ,זעט איר דאס איז א אמת'דיגע •••
איד ,און האט דערביי געוויזען אויף הצדיק הקדוש ווי באקאנט האט דאך דער הייליגער צדיק
רבי רפאל זי"ע. וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,גאר אסאך אויס
••• געלערנט זיינע הייליגע תלמידים דעם מידות
אויך ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער האמת ,און דאס איז אריבער גערינען צו זיינע
תלמיד דער צדיק רבי רפאל מבערשיד זי"ע וואס תלמידים ,און ווי באקאנט איז דער הייליגער
האט זיין גאנץ לעבן זיך ממש מוסר נפש געווען צו תלמיד הרה"ק רבי רפאל מבערשיד זי"ע געווען א
דינען דעם באשעפער מיטן מידת האמת ,האט איין גרויסע איש האמת ,און דער רבי האט געזאגט
טאג פאסירט ,אז א איד האט געהאט א משפט אין פארן תלמיד ,אז ער זאל קיינמאל נישט זיין אויף
געריכט ,און דער איד האט געבעטן דעם צדיק שבת קודש נאר ביי זיך אינדערהיים ,אדער ביי די
מבערשיד זי"ע ,אז ער זאל קומען עדות זאגן ביים צוויי צדיקים ,הרה"ק רבי גדלי' מליניץ זי"ע ,אדער
משפט פארן טובה פונעם איד. ביי הרה"ק דער שפאלער זיידע זי"ע.
5
זאל העלפן דינען דעם באשעפער גרינגער און אבער דער צדיק וקדוש רבי רפאל זי"ע האט
נישט סתם הבלי עולם הזה. אזוי מורא געהאט פון ח"ו נכשל ווערן מיט זאגן
••• עפעס וואס איז נישט אינגאנצן אמת ,אבער פון די
ווערט דערציילט ,אז דעם הייליגען צדיק רבי אנדערע זייט האט דער צדיק געהאט אן אהבת
פנחס מקאריץ זי"ע האט מען באערדיגט אינעם ישראל עד אין לשער ,דער צדיק זעענדיג אז עס
ביה"ח הישן אין שטאט שפיטובקא ,אבער בערך 25 איז נישט דא קיין ברירה ,האט ער מתפלל געווען
יאר שפעטער ,האט די ממשלה געוואלט חרוב ביים גרויסן באשעפער ,אז ווי איידער צו נכשל
מאכן דעם ביה"ח ,און דערפאר האט מען מפנה ווערן מיטן זאגן א חשש שקר ,וויל ער ענדערש
געווען אלע קברים פון דעם ביה"ח ,געמיינט האט נפטר ווערן פון די וועלט ,די תפילה פונעם צדיק
מען דאן אז מען האט אויך מפנה געווען דעם צדיק וקדוש איז נתקבל געווארן ,און ער איז יענעם טאג
רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,און דערפאר האט מען נסתלק געווארן ,אלעס נאר נישט צו רעדן עפעס
אויף געשטעלט א מצבה פארן צדיק אינעם ביה"ח וואס איז נישט ריין אמת.
החדש. •••
מען דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק רבי
אבער יארן שפעטער ,האט איינע פון די אידן פנחס מקאריץ זי"ע ,פלעגט יעדן טאג אריין לייגען
וואס האבן זיך באשעפטיגט מיטן מפנה זיין די זיינע הענט אין פייער ,צו זען אויב די פייער פון
קברים דערציילט ,אז ער האט דאן אפ געמאכט ,אז גיהנום וועט שולט זיין אין אים ,אזוי שטארק איז
ער וועט זיך פון די ממשלה נישט וויסענדיג מאכן, ער געווען אפגעשיידט פון די תענוגי עולם הזה.
און ער האט דעם צדיק נישט מפנה געווען ,נאר •••
מען האט פארדעקט דעם מצבה און ציון פונעם איין טאג האבן די תלמידים געהערט ווי סוף
צדיק ,און כדי עס זאל זיין עפעס א מצבה פונעם שמונה עשרה האט די רבי געבעטן" ,רבוש"ע איך
צדיק ,האט ער אויף געשטעלט א מצבה אינעם בעט דיך אז די משרת זאל צוריק קומען" ,ווען די
ביה"ח החדש. תלמידים האבן דאס געהערט ,האבן זיי דורך געטון
אבער שפעטער האט איינע פון די משפחה אלע כוונות פון שמונה עשרה און נישט געקענט
דערציילט די מעשה ,און אויפן פלאץ ווי מען האט טרעפן א פירוש אויף די ווערטער וואס די רבי האט
געוויסט אז דער צדיק ליגט דארט ,האט מען געזאגט לויט די כוונות הקבלה.
שפעטער אויף געגעראבען ,און לפלא האט מען
געטראפן די אלטע מצבה און די מקום קדוש פון האבן די תלמידים געפרעגט פונעם רבין וואס
זיין ציון ,און מען האט מחדש געווען די מצבה. די בקשה האט געמיינט ,האט די רבי געזאגט ,אז
דאס האט בכלל נישט געהאט מיט קבלה ,נאר די
אבער די פראבלעם האט זיך געמאכט ,אז די רעבעצין האט זיך זייער אפגערעדט אז זי ברויך
פלאץ פונעם ציון קדשו פונעם צדיק ,האט האבן הילף אין שטוב ,און די משרת האט זיך
באלאגט פאר א גוי ,און דער גוי האט בשום אופן אפגעזאגט ,דערפאר האב איך געבעטן פונעם
נישט געוואלט געבן קיין רשות ,אז מען זאל אויף באשעפער ,אז ער זאל אריין לייגען אין הארץ פון
בויען א אוהל אויפן קבר פונעם צדיק און צוריק דעם משרת אז ער זאל צוריק קומען צו אים אין
שטעלן דעם ציון ווי עס פאסט פארן צדיק ,אבער שטוב.
לפלא נישט לאנג נאכדעם האט דער גוי גע'פגר'ט,
און דער שטח איז אריבער צו זיינע יורשים ,און זיי און די רבי האט דאס מסביר געווען ,אז א קינד,
האבן מסכים געווען צו פארקויפן דעם גאנצן שטח, וואס ער ברויך בעט ער פון זיין טאטן ,אויב ברויך
און מען האט געקענט מחדש זיין דעם מקום קדוש ער נייע בגדים אדער ברויך ער עסן אדער סיי וואס,
לכבודו פונעם צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ בעט ער פון זיין טאטן ,די זעלבע איז מיט אונז,
זי"ע. ווייל א איד דארף אייביג וויסן אז אלעס קומט פון
••• גרויסן באשעפער ,און א איד זאל זיך קיינמאל
ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי פנחס נישט שעמען צו בעטן פונעם הייליגער באשעפער,
מקאריץ זי"ע זייער מקפיד געווען ביי די מצות פון פארשטייט זיך נאר זאכן וואס מען ברויך אז דאס
6
אן וויינען וועגן די מת ,און די מספידים טרייבן רוב פסח ,ער האט געהאט גאר שטארקע חומרות און
מאל איבער אויף די שבחים פונעם מת ,דערפאר ער האט אליין עוסק געווען צו מאכן זיכער אז די
איז ער קיינמאל נישט געגאנגען צו קיין לוי' ,כדי מצות זענען מיט אלע הידורים.
נישט צו נכשל ווערן מיט שקר.
איין יאר ערב פסח נאכמיטאג ,איז א איד א
חוץ ביי איין איד איז דער צדיק יא געגאנגען ארימאן געקומען בעטן מצות אין שטוב פונעם
צו זיין לוי' ,און דאס איז געווען א איד וואס איז הייליגען צדיק ,און די רעבעצין זייענדיג גאר
געווען באוויסט אלס א בלינדע מענטש ,און ער שטארק פארנומען מיט די הכנות פאר פסח ,האט
פלעגט גיין צו חתונות זינגען און משמח זיין חתן זי בטעות אוועק געגעבן אלע מצות וואס דער צדיק
כלה ,און דער הייליגער צדיק רבי פנחס'ל האט האט אליין צוגעגערייט פאר פסח.
געזאגט ,אז באמת איז דער איד נישט געווען בלינד,
נאר וויבאלד ער האט געזען אז לצורך זיין פרנסה נישט לאנג דעראויף ,האט די רעבעצין
ברויך ער גיין צו חתנות משמח זיין ,און וויבאלד באמערקט וואס זי האט דא געטון ,איז זי שנעל
דארט זענען דאך אויך דא פרויען ,קען ער דאך ח"ו געלאפן ,און גענומען אנדערע פשוטע מצות ,און
נכשל ווערן מיט א ראי' אסירה ,דערפאר האט ער דאס אריין געלייגט אין די באקס אנשטאט די
זיך מקבל געווען זיין גאנץ לעבן ,צו האלטן זיינע מצות וואס דער צדיק האט אליין געבאקן ,און
אויגן פארמאכט ,און דערפאר האט יעדער געמיינט קיינעם נישט דערציילט דערוועגן ,און אזוי האט זי
אז ער איז געווען א סגי נהור. געהאפט אז די מאן וועט נישט געוואר ווערן
דערפון ,אבער פארשטייט זיך אז דער צדיק האט
און אזוי האט דער איד געלעבט זיין גאנץ לעבן פסח אויפדערנאכט ,גלייך מרגיש געווען ,אז די
אלס א בלינדע מענטש ,נישט דערציילענדיג פאר מצות זענען נישט די מצות וואס ער האט
קיינעם ,אז באמת קען ער יא זעהן ,נאר כדי צו אנגעגרייט ,אבער ער האט גארנישט געזאגט ,נאר
אפ געראכטן די פסח סדר מיטן גאנצן ברען.
ניצול ווערן פון ראיות אסירות איז ער זיין גאנץ
לעבן ארום געגאנגען אלס א בלינדע מענטש ,נאר לימים איז צום צדיק געקומען א פארפאלק,
ממש בעפאר זיין פטירה ,האט ער אויף געמאכט אין זיך אויס גערעדט ,אז זיי האבן נישט קיין שלום
זיינע אויגן ,כדי צו קענען הנאה האבן פון די וועלט בית ,און דער מאן האט געזאגט אז ער וויל געבן א
וואס דער באשעפער האט באשאפען ,און גלייך גט פאר די ווייב ,וויבאלד די שוויגער איז נישט
נאכדעם איז ער נסתלק געווארן ,און ביי דעם איד מחמיר אויף געבראקס פסח ,און דאס איז קעגן זיין
איז דער צדיק יא געגאנגען זיך משתתף זיין ביי די מנהג ,און דערפאר קען ער נישט דארט עסן.
לוי'.
••• האט דער צדיק אריין גערופן די רעבעצין ,און
איז געווען א איד א גרויסע חסיד פון דעם געבעטן אז זי זאל דערציילן וואס ביי איר אין שטוב
הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע וואס האט איז געשען די יאר ערב פסח ,די רעבעצין האט
ליידער געהאלטן יארן נאך די חתונה און האט גלייך דערציילט וואס איז געשען ,און דער צדיק
נאכנישט זוכה געווען צו קיין זש"ק. זאגט פאר דעם איד ,אויב איך וואס איך בין מחמיר
מיט אלע הידורים אויף די מצות ,האב איך מיט דעם
איז פאר דעם איד איינגעפאלן א גוטע עצה, אלעם געגעסן די מצות וואס מען האט דארט אריין
ער האט געלאזט בויען א מקו' ביי זיך אין שטאט, געלייגט ,קענסטו אויך מוותר זיין אויף די זאכן ,נאר
אלס א זכות צו געהאלפן ווערן מיט קינדער ,און כדי עס זאל זיין שלום בית ביי דיר אין שטוב.
ווען די מקו' איז פארטיג געווארן ,איז ער געפארן •••
צום הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ ,און ער מען דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק רבי
האט געריפן דעם רבין ,אז ער זאל קומען מחנך זיין פנחס מקאריץ זי"ע פלעגט קיינמאל נישט גיין צו
די מקו' און אזוי וועט ער בשעת מעשה בעטן דעם קיין לוי' ,ווייל וויבאלד דער צדיק איז דאך געווען
רבין ,אז ער זאל אים אנוואונטשן אז ער זאל גאר שטארק אויס געארבעט אויפן מידת האמת,
געהאלפן ווערן מיט א קינד. און ווען מען קומט צו א לוי' ,און דער עולם הייבט
7
ארום אינעם מארק אפאר טאג ,אבער ער האט אבער ער האט געטראכט ביי זיך ,אז אפשר
נישט קיין הצלחה. וועט די רבי נישט וועלן סתם קומען צו די מקו',
האט ער געזאגט פארן רבין ,אז ער רופט אים צו
האט דער צדיק געפרעגט דעם איד ,אויב ער מכבד זיין מיט סנדקאות ,ווייל דאס איז דאך נישט
האט די וואך געזאגט ויתן לך ,האט דער איד מודה קיין ליגענט ,ווייל ער וויל דאך דורך זיין ברכה,
געווען ,אז ער האט נישט קיין צייט און ער האט די געהאלפן ווערן מיט א קינד וואס דורך דעם וועט
וואך נישט געזאגט דעם תפילה פון ויתן לך ,האט די רבי טאקע האבן סנדקאות.
דער צדיק געזאגט ,אז ער זאל יעצט אפילו
אינמיטן די וואך זאגן די תפילה ,ווייל ער האט אבער אויפן וועג מיטן רבין צו זיין שטאט,
מקובל פון זיין גרויסן רבין ר' פנחס מקאריץ זי"ע, האט דער איד געזאגט דעם אמת פארן רבין ,אז
אז זאגן די תפילה וְ יִ ֶתּן ְלָ ה ֱאלקים ִמ ַטּל ַה ָשּׁ ַמיִ ם מען גייט נישט פאר סנדקאות ,נאר ער וויל אז די
וּמ ְשׁ ַמנֵּ י ָה ָא ֶרץ ,ברענגט א הצלחה און ברכה פאר א ִ רבי זאל גיין אין די מקו' ,און דורך דעם אים געבן א
איד אויף די גאנצע וואך. ברכה ,אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער,
••• ווייל זעט זיך אויס אז נעבן רבין האט נישט
איינמאל איז דער צדיק רבי ר' זושא זי"ע ארום געקענט שולט זיין קיין ליגענט ,און דערפאר האט
געגאנגען צוזאמען קלויבן געלט פאר הכנסת כלה, דער איד גלייך מודה געווען ,אז ער האט נישט
ער האט געברויכט 400זהובים ,און ווען ער איז געזאגט קודם דעם אמת ,אבער די רבי האט
אנגעקומען צום צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ גארנישט געענטפערט נאר ווייטער געפארן מיט
זי"ע ,האט אים רבי פנחס געבעטן אז ער זאל דעם איד צו זיין שטאט.
בלייבן דארט ביי אים ,און ער וועט אים שוין
צוזאמען שטעלן דאס גאנצע געלט וואס ער ברויך, ווען מען איז אנגעקומען אין שטאט ,איז דער
טאקע נאך אפאר טאג האט רבי פנחס מקאריץ צדיק געגאנגען אין מקו' ,אבער אזוי ווי ער האט
זי"ע צוזאמען געשטעלט דאס גאנצע סכום פארן אריינגעלייגט דעם פיס ,האט ער גלייך געפרעגט
צוועק וואס רבי ר' זושא האט געברויכט. דעם איד ,ווער האט זיך שוין גע'טובל'ט אין דעם
מקו' ,האט דער איד געזאגט ,אז דער הייליגער
אויפן וועג ארויס האט רבי זושא געטראפן א מאור עניים מטשערנאביל זי"ע ,איז דורך געפארן
פרוי ווי זי וויינט ביטערלעך ,האט ער געפרעגט די דעם שטאט ,און ער האט געברויכט א מקו' ,האב
פרוי וואס עס גייט פאר ,האט די פרוי געזאגט ,אז איך אים מפני כבודו געלאזט גיין אין מקו'.
זי איז אן אלמנה און זי ברויך חתונה מאכן א
טאכטער ,און זי האט שוין געהאט צוזאמען האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ
געשטעלט די סכום פון 180זהובים ,אבער ליידער זי"ע געזאגט פאר דעם איד ,די בוסט שוין א
האט זי דאס פארלוירען און זי ווייסט נישט וואס צו געהאלפענער אין זכות פון דעם הייליגען צדיק דער
טון. מאור עניים זי"ע ,און איך וויל בשום אופן נישט גיין
אין מקו' יעצט ,ווייל איך וויל נישט אז מען זאל
דער צדיק וקדוש רבי ר' זושא וואס זיין אהבת אנהענגען דעם ישועה אויף מיר ,וואס באמת איז עס
ישראל איז געווען גאר גרויס ,האט ער נישט דורך דעם צדיק דער מאור עניים זי"ע ,כך הוה דער
געטראכט קיין צוויי ,ער האט געזאגט פאר די פרוי, איד האט צום יאר געהאט א בן זכר ,דאס איז געווען
אז ער האט געטראפן דאס געלט ,אבער ער איז די גרויסע מידת האמת פונעם הייליגן צדיק רבי
מסכים נאר צוריק צו געבן 160זהובים ,ווייל ער וויל פנחס מקאריץ זי"ע.
האבן 20זהובים אלס שכר פארן צוריק געבן די •••
געטראפענע געלט. דער הייליגער צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ
זי"ע האט געהאט א תלמיד מובהק הרה"ק רבי
די פרוי האט זיך ממש געבעטן צו אים ,אז זי בנימין זאב מבאלטא זי"ע ,איין טאג איז א איד
איז א צובראכענע אלמנה און דאס געלט איז גאר געקומען צום תלמיד רבי בנימין זאב זי"ע ,און זיך
וויכטיג און זי ברויך דאס גאנצע געלט ,אבער רבי אויס גערעדט דאס הארץ ,אז ער דרייט זיך שוין
8
••• ר' זושא האט בשום אופן נישט מסכים געווען
דער הייליגער צדיק וקדוש און דער איש האמת צוריק צו געבן די איבעריגע 20זהובים ,דאן האט
רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט געזאגט אמאל ,עטס די פרוי אנגעהויבן מאכן א ויצעקו ,און עס זענען
זאלט וויסן ,אז מיין אהבת ישראל פאר יעדן אידיש זיך צוזאמען געלאפן א גרויסע עולם ,און ווען דער
קינד איז גאר גרויס ,און כל שכן א ערליכע איד האב עולם האט געהערט די מעשה ,האבן זיך א גרויפע
איך ליב אהבת נפש ממש ,און כל שכן וכל שכן איז פון שטאט א לאז געגעבן אויף רבי זושא ,און אים
מיין אהבה צום הייליגע צדיק וקדוש רבי ר' זושא גוט צוזאם געשלאגן פאר די חוצפה פון נישט וועלן
מאניפולי זי"ע ,אבער דאס קומט נישט צו צי קיין צוריק געבן דאס גאנצע געלט פאר די צובראכענע
טיפה מן הים ,צו די ליבשאפט פונעם גרויסן פרוי.
באשעפער ,אפילו פארן ערגסטען איד אויף די
וועלט. אינמיטן איז דורך געגאנגען דער צדיק רבי
••• פנחס מקאריץ זי"ע ,און ווען ער האט געזען ווי מען
איינמאל איז א איד געקומען צום הייליגען שלאגט דעם צדיק רבי זושא ,האט ער געפרעגט
צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,און ער האט וואס עס גייט דא פאר ,האט מען אים דערציילט
געוואלט זעהן דאס גדלות פונעם צדיק אין דריי וואס דער איד טוט דא מיט די צובראכענע פרוי ,אז
זאכן ,אויב ער איז א מתמיד בתורה ,אויב ער איז א ער וויל נישט צוריק געבן דאס גאנצע געלט וואס
שונא בצע ,און אויב ער האט רוח הקודש. ער האט געטראפן.
ווען ער איז אנגעקומען צום צדיק ,האט דער דער צדיק רבי פנחס'ל האט גלייך
צדיק פונקט געענדיגט דאווענען שחרית ,וואס די פארשטאנען ,אז דאס איז נישט אמת און רבי זושא
עבודת התפילה איז געווען ביי דעם צדיק א גאר האט בכלל נישט געטראפן דאס געלט ,נאר ער
געהויבענע עבודה וואס האט גענומען גאר א האט באמת געגעבן זיין אייגן געלט פאר די פרוי,
לאנגע צייט ,און ווען מען האט אריין געברענגט דערפאר האט רבי פנחס'ל געזאגט ,אז ער וועט צו
דאס עסן פארן צדיק ,האט ער געזאגט ,אז ער איז געבן דאס איבעריגע 20זהובים און מען זאל אפ
נאכנישט גרייט צו עסן ,וויבאלד ער האט נאכנישט לאזן דעם רבי זושא.
געענדיגט זיינע שיעורים ,האט שוין דער איד
געזען ,אז דער צדיק איז א "מתמיד בתורה". נאכדעם האט רבי פנחס'ל געפרעגט פון רבי
זושא זי"ע ,וואס איז פשט ,פארוואס האסטו
דאן האט ער געזען ,ווי דער צדיק וואשט זיך מסכים געווען צו געבן דאס געלט פון דיין געלט,
צו די סעודה ,און מען האט פארן צדיק געגעבן א און פארוואס האסטו נישט מסכים געווען צו געבן
האנטיך זיך צו אפ ווישן ,אבער דער צדיק האט זיך דאס לעצטע 20זהובים אויך ,האט רבי זושא זי"ע
נישט געוואלט באנוצען מיט דעם האנטיל, געזאגט ,ווייל איך האב געוויסט ,אז ווען איך גיי טון
וויבאלד עס איז שוין געלעגן געלט אויף דעם די גרויסע מצוה און געבן דאס געלט פאר די פרוי,
האנטיך ,האט שוין דער חסיד געזען ,אז דער צדיק גייט קומען דער יצר הרע און אריין לייגן א גאווה
איז א "שונא בצע" ,און האט באמת פיינט געלט. אין מיר ,אז איך האב דא מקיים געווען אזא גרויסע
מצוה.
דאן ביים טיש ,האט זיך אריין געכאפט אין די
מוח פונעם איד א נישט גוטע מחשבה ,און דער איד דערפאר כדי איך זאל ח"ו נישט צו קומען צו
האט זיך זייער געשעמט מיט די מחשבה ,ווייל קיין גאווה האב איך נישט געוואלט געבן די 20
אפשר וועט דער צדיק מרגיש זיין די מחשבה, זהובים ,און אזוי האבן די מענטשן פון שטאט מיך
אבער דאן האט דער איד געטראכט ביי זיך ,ווי אזוי גוט פארשעמט ,און דורך דעם האב איך מיך ארויס
האב איך מורא פונעם צדיק ,ווען דער בורא כל געדרייט פון די גאווה ,פארשטייט זיך אז דער צדיק
עולמים ווייסט דאך אויך יעדע מחשבה פון א איד, דער איש האמת רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,האט פון
איז ווי אזוי שעם איך מיך נישט פונעם גרויסן די מעשה גאר שטארק הנאה געהאט ,פון דעם
באשעפער. גרויסע מידת האמת פון רבי ר' זושא זי"ע.
9
אדם ,שפעטער איז דער איד צוריק געקומען צום פלוצלונג ריפט זיך אן דער הייליגער צדיק רבי
רבין ,און האט מנדב געווען צוויי ספרי תורות אלס פנחס מקאריץ זי"ע צו דעם איד בזה"ל" ,יא יא דער
הכרת הטוב פארן צדיק. באשעפער האט נישט קיין גאל ,אבער פנחס האט
••• יא א גאל ,און ער קען נישט סובל זיין דיינע
אין ספר אמרי פנחס ,שער האמת ווערט מחשבות" ,דאן האט דער איד געזען ,אז דער צדיק
געברענגט ,אז דער צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ איז א "בעל רוח הקודש נפלא".
זי"ע פלעגט זאגן ,אז ער האט געארבעט פילע יארן •••
זיך אויסצוקלארן אין דעם מדה פון אמת ,ביז עס איינמאל איז געקומען א איד פון שטאט דאנציג
איז ביי אים געווארן איינגעבאקן אין יעדן ריר ,ער א אשכנזי וואס מען פעלעגט רופן )א דייטש( צום
האט אמאל פארציילט ,אז ער האט געדארפט הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,און ער
אפקומען א לאנגע תקופה בלויז כדי אויסצוראמען האט מזכיר געווען ביים רבין ,אז זיין טאכטער איז
פון זיך אפילו די קלענסטע שאטן פון שקר ,און נאך רח"ל בלינד און די דאקטורים ווייסן נישט פון ווי
לאנגע יארן פון שווערע יגיעה האט ער זוכה עס איז געקומען און האבן נישט קיין רפואה פארן
געווען צו קומען צום קלארן דרך האמת. טאכטער ,האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס
מקאריץ זי"ע געזאגט פארן טאטן ,אז די סיבה
איינמאל האט זיך געמאכט ,אז דער צדיק האט פארוואס די טאכטער איז בלינד איז ,ווייל ער די
געדארפט באשטעלן א נייע פאר שיך ביי א טאטע איז אויך בלינד ,און דאס איז אריבער
שוסטער אין שטאט ,ווען דער שוסטער האט בירושה פון אים צום טאכטער.
געברענגט די שיך ,האט ער געבעטן א געוויסן
פרייז ,רבי פנחס האט באצאלט אן קיין טענות, דער טאטע האט געפרעגט פונעם צדיק מיט
אבער ער האט באמערקט ,אז דער שוסטער האט וואונדער ,רבי איך בין דאך נישט בלינד און אפילו
פארלאנגט א סכום וואס איז געווען העכער פונעם גלעזער האב איך נאך קיינמאל נישט געברויכט צו
געווענליכן מארק-פרייז ,דער צדיק רבי פנחס האט זעהן ,האט דער צדיק וואס האט געהאט הייליגע
אנגעטון די שיך און געזען אז זיי שטייען נישט גוט אויגן געזאגט פארן טאטן ,א אמתע בלינדער איז
אויף זיינע פיס און זיי קוועטשן אים שטארק ,אז ער איינער ווואס זינדיגט ליידער ,ווי דער נביא ישעי'
קען ממש נישט גיין מיט די שיך. זאגט )ישעי' מ"ג ח'( ַעם ִעוֵּר וְ ֵעינַ יִ ם יֵ שׁ ,און דער
צדיק האט געזאגט פאר דעם איד ,אז ח"ו זיין גאנצע
זיינע מקורבים האבן אים געפרעגט ,פארוואס משפחה איז אין סכנה פון ווערן בלינד ,וויבאלד זיי
ער טראגט זיי נישט צוריק צום שוסטער כדי קוקען אין זיין פנים ,און די גמרא זאגט )מגילה כ"ח
יענער זאל זיי פארריכטן אדער צוריקגעבן דאס ע"א( המסתכל בצורת רשע עיניו כהות.
געלט ,האט רבי פנחס געענטפערט ,אויב איך וועל
גיין צום שוסטער און זאגן אז די שיך טויגן נישט, אזוי ווי דער איד האט געהערט די ווערטער
קען זיך מאכן אז יענער וועט זיך שפירן באליידיגט פונעם צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,האט ער
אדער זיך פרובירן ארויסצודרייען מיט תירוצים אנגעהויבן וויינען ביטער און גלייך צו געזאגט ,אז
וואס זענען נישט אמת ,און כדי נישט צו ברענגען א ער וועט תשובה טון און זיך אנהייבן פירן ערליך,
צווייטן איד לידי שקר אדער בושה אפילו אויף אן דאן האט דער צדיק געזאגט ,אז אויב ער וועט
איינציגע רגע ,לוינט זיך מיר בעסער צו לייגן די שיך טאקע תשובה טון וועט זיין טאכטער געזונט
אין א זייט ,פארלירן דאס געלט ,און נישט נכשל ווערן.
ווערן אין קיין שום נדנוד פון שקר אדער מחלוקת.
••• און דער צדיק האט געהייסן ער זאל געבן פארן
אין ספר נופת צופים ווערט געברענגט ,אז טאכטער האניג פון ארץ ישראל ,ווי די גמרא זאגט
איינמאל איז געקומען צו פארן אן ארימער איד )יומא פ"ג ע"ב( דבש וכל מיני מתיקה מאירין מאור
קיין קאריץ און זיך אויסגעגאסן זיין ביטער הארץ עיניו של אדם ,דער איד האט טאקע איינגעהאלטן
פארן צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,דער איד האט וואס ער האט צו געזאגט ,און די טאכטער איז
געהאט א טאכטער וואס איז שוין געווען אין די געזונט געווארן און אנגעהויבן צוריק זעהן כאחד
10
געזיפצט און געזאגט" ,חלילה צו בעטן שלעכטס יארן ,און יעדעס מאל ווען עס האט זיך אנגעהויבן
אויף אן אידישער נשמה ,דער הייליגער באשעפער א פאסיגער שידוך ,איז די זאך בטל געווארן
וויל תשובה ,נישט דעם טויט פונעם זינדיגן" ,און פלוצלונג אן קיין שום פארשטענדליכן טעם ,דער
דער צדיק רבי פנחס האט זיי געזאגט ,אז אנשטאט איד איז געווען צובראכן אויף שטיקער און האט
ח"ו צו שעלטן א אידיש קינד ,זאל יעדער איד אין נישט געוואוסט וואס ער קען נאך טון.
שטאט נעמען א תהלים און מתפלל זיין אז דער
גרויסער באשעפער זאל עפענען די אויגן פאר דער צדיק רבי פנחס האט אים אויסגעהערט
דעם איד ,און ער זאל זיך אומקערן צום גוטן וועג. מיט גרויס הארציגקייט ,געטראכט עטליכע מינוט,
און דערנאך געפרעגט פון דעם איד" ,וויאזוי
און דער צדיק רבי פנחס אליין האט זיך פירסטו זיך אויף ערב שבת נאכמיטאג" ,דער איד
געשטעלט דאווענען ביי זיין עמוד מיט בכיות איז געווען איבערראשט פון דער שאלה ,אבער
עצומות און התעוררות רחמים פאר די נשמה פון דער צדיק רבי פנחס האט אים געזאגט" ,וויסן
דעם איד ,עס זענען נישט אריבערגעגאנגען קיין זאלסטו ,אז דער כבוד און די קדושה פון שבת קודש
לאנגע טעג ,און דער יעניגער גנב האט פלוצלונג ברענגט די גרעסטע ברכה און שלימות אין שטוב,
געשפירט אן אומגעהויערע צובראכנקייט אין גיי אהיים ,און פיר זיך פון היינט און ווייטער מקבל
הארץ ,ער איז געקומען צולויפן אין ביהמ"ד ,האט צו זיין דעם שבת פרי ,גיי אין מקוה מיט ישוב הדעת,
צוריקגעגעבן אלע גע'גנב'עטע חפצים פאר זייערע שייד אפ אלע דאגות פון פרנסה עטליכע שעה פאר
אייגנטומער ,געבעטן מחילה ביי די בני העיר ,און דער זמן ,און זאל די גאנצע משפחה זיצן ביים טיש
איז געווארן אן עכטער בעל תשובה וואס האט גרייט פאר שבת באצייטנס".
געדינט דעם אויבערשטן מיט פולשטענדיגער
ערליכקייט ביז זיין לעצטן טאג. דער איד האט געפאלגט ווארט ביי ווארט ,ער
••• איז אהיימגעפארן ,געמאכט אן ערנסטן סדר אין
אינעם ספר אמרי פנחס ווערט געברענגט ,אז זיין שטוב וועגן דער הכנה לשבת ,און גלייך יענע
איינמאל אין זיינע עלטערע יארן האט דער צדיק וואך האבן זיי מקבל געווען דעם שבת מיט אן
וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע געברויכט האבן אויסערגעווענליכער שמחה און רואיגקייט ,נישט
ברילן כדי צו קענען לערנען פון די הייליגע ספרים, לאנג דערנאך איז אנגעקומען א נייער פארשלאג
מען האט אים געברענגט א פאר ברילן ,און ווען ער פון א חשובן בחור ,און דער שידוך איז צושטאנד
האט זיי אנגעטון ,האט ער אריינגעקוקט אין ספר געקומען בשעה טובה ומצלחת אן קיין שום
און געזען זייער קלאר. שוועריקייטן ,ווען מען האט דערציילט פאר צדיק
רבי פנחס די בשורה ,האט ער געזאגט" ,אז ווען מען
אבער נאך עטליכע מינוט האט ער זיי פארהייליגט די מנוחה פונעם שבת ,גייט אוועק
אויסגעטון ,זיי אוועקגעלייגט אויפן טיש ,און יעדער בלבול און יעדער מקום פון מניעות".
געזאגט אז ער וויל זיי מער נישט אנטון ,האבן זיינע •••
תלמידים געפרעגט מיט וואונדער" ,רבי ,די ברילן אין ספר קהל חסידים ווערט דערציילט ,אז אין
מאכן דאך די אותיות גרויס און קלאר ,פארוואס טוט א געוויסע שטעטל איז געווען א באקאנטער איד
דער רבי זיי אויס" ,האט דער צדיק רבי פנחס וואס איז ל"ע אריינגעפאלן אין שווערע עבירות
מקאריץ זי"ע געענטפערט מיט זיין גרויסער און פלעגט גנב'ענען פון מענטשן ,און די שטאט
ערליכקייט. האט שטארק געליטן פון אים ,די ראשי הקהל
האבן געוואלט גיין צום צדיק רבי פנחס מקאריץ
"איך האב באמערקט ,אז ווען איך קוק דורך די זי"ע און אים בעטן ער זאל מתפלל זיין אז דער
גלאז ,ווערט נישט נאר דער ספר קלארער ,נאר אויך מענטש זאל שטארבן אדער ארויסגעטריבן ווערן
ווען איך הייב אויף די אויגן זע איך יעדע קלייניקייט פונעם געגנט כדי די מענטשן זאלן האבן מנוחה.
און יעדע חסרון אויף די מענטשן ארום מיר אסאך
שארפער ווי געווענליך ,און איך האב מורא אז דורך ווען זיי זענען אריינגעקומען און דערציילט
דעם וועל איך חלילה צוקומען צו זען חסרונות אויף זייער פארלאנג ,האט דער צדיק רבי פנחס שטארק
11
און דער הונגער האט אנגעהויבן הערשן ווייל די א צווייטן איד אדער באמערקן זאכן וואס מען דארף
וועגן זענען געווען פארשלאסן און מען האט נישט נישט זען ,איך בין ענדערש גרייט צו פלאגן מיינע
געקענט ברענגען קיין ברויט. אויגן ביים לערנען ,אבי נישט צו זען קיין שום פגם
אויף קיין שום אידיש קינד".
דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע מיט זיין •••
גרויס רמחנות און אהבת ישראל האט געזען דעם אין ספר מדרש פנחס ווערט געברענגט ,אז
גרויסן צער פונעם ציבור ,איז ער אריין אין זיין דער צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע פלעגט
צימער ,פארשלאסן די טיר ,און אנגעהויבן וויינען זייער נזהר זיין אין דער מדה פון הכנסת אורחים
צום רבונו של עולם ,און ער האט געזאגט א תפילה און פלעגט זיך מוסר נפש זיין פאר ארימעלייט
בזה"ל" ,רבונו של עולם ,דו ביסט דאך דער פאטער וואס זענען איינגעשטאנען אין זיין שטוב ,איינמאל
פון אלע יתומים און דער מפרנס פון אלע איז אן ארימער גאסט געשלאפן ביי אים אין שטוב,
באשעפענישן ,קוק אראפ אויף די ארימע הייזער און צופרי ווען דער גאסט איז אוועקגעגאנגען,
וואס האבן נישט קיין ווארימקייט און קיין שטיקל האט זיך ארויסגעשטעלט ,אז א טייערער זייגער
ברויט פאר זייערע קינדער ,אויב מען דארף א וואס איז געלעגן אויפן טיש איז פארשוואונדן
שטראף ,זאל דער צער קומען אויף מיר ,אבער אויף געווארן צוזאמען מיט דעם גאסט.
דיינע קינדער האב רחמנות".
די בני בית און די מקורבים ביים רבין אין שטוב
האבן באמערקט דעם חסרון און האבן געוואלט
ער האט געדאווענט מיט אזא עבודה און
נאכלויפן דעם גאסט אים אפצושטעלן און
געוויין ,אז עטליכע שעה נאכדעם האט זיך
צוריקנעמען דעם זייגער ,אבער ווי נאר דער צדיק
פלוצלונג געטוישט דער ווינט ,די וועטער איז
רבי פנחס האט דאס געהערט ,האט ער זיי גלייך
געווארן מילד ,די שנייען האבן אנגעהויבן צוגיין
אפגעשטעלט און אויסגערופן מיט אן אמת" ,איך
שנעלער ווי געווענליך ,און גאר שנעל האבן זיך
בין מפקיר דעם זייגער מיט מיין גאנצן הארץ ,עס
געעפנט אלע וועגן פאר די וואגאנען מיט האלץ און
געהערט שוין מער נישט צו מיר".
מעל צו קומען אין שטאט אריין ,און די שטאט-
לייט האבן דעמאלט געזען מיט די אייגענע אויגן, ווען זיי האבן אים געפרעגט פארוואס ער האט
ווי דער כוח פון דעם צדיק'ס רחמנות און דביקות אזוי געטון ,האט רבי פנחס מסביר געווען" ,אויב
האט איבערגעדרייט דעם שווערן דין אויף גרויסע מען וועט אים נאכלויפן און כאפן ,וועט ער ווערן
חסדים. פארשעמט פאר אלעמען ,און עס וועט ארויסגיין
••• אויף די גאס זיין נאמען אלס א גנב ,אבער דורך דעם
אין ספר מדרש פנחס ווערט דערציילט די וואס איך האב מפקיר געווען דעם חפץ תיכף ומיד,
מעשה ,אז דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע איז דער זייגער געווארן הפקר ,און יענער איד איז
פלעגט זאגן ,אז ווען א איד לערנט תורה מיט אמת מער נישט קיין גנב לויט די הלכה ,איך האב
און מיט א פלאם ,מאכט דאס א רושם אין אלע ענדערש ליב צו פארלירן דעם גאנצן זייגער ,ווי
העכערע וועגן וואס קיין שום מלאך קען נישט איידער אן איד זאל בלייבן פארפלעקט אלס א גנב
דארט אנקומען ,און ער האט אמאל פארציילט און ח"ו עובר זיין אויפן איסור פון גזילה אפילו פאר
וואס ער האט געזען אין א השגה ,אדער וואס די איין מינוט".
מגידים העליונים האבן אים אנטפלעקט. •••
אינעם ספר שערי זכרון ווערט דערציילט ,אז
"אז ווען א מענטש זיצט אונטן אויף דער וועלט אין א שווערן ווינטער אין שטאט קאריץ איז
און זאגט אויס אפילו בלויז איין פסוק חומש אדער געפאלן א גאר שווערע שניי וואס האט פארדעקט
איין משנה מיט א טיפן פנימיות און דביקות ,שפירט אלע וועגן ,און די קעלט איז געווען אזוי ביטער אז
זיך אין גן עדן א פרישער בליץ פון א ליכטיגקייט די וואסערן זענען פארפרוירן געווארן און מענטשן
וואס ברענגט נחת רוח צום באשעפער וואס איז האבן נישט געהאט קיין האלץ זיך צו ווארעמען אין
שענער פון אלע געזאנגען פון די מלאכים און די הייזער ,די ארימע לייט אין שטאט זענען געווען
שרפים בעולמות העליונים". אין א גרויסער סכנה פון אויסגיין ח"ו פאר קעלט,
12
געקענט זען מיט זיינע הייליגע אויגן די ריינקייט און דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט
פון א מענטשנ'ס מעשים. אויסגעפירט מיט א תביעה צו זיך און צו זיינע
••• תלמידים" ,מען דארף זיך קיינמאל נישט איינרעדן
אין ספר ליקוטי שושנים ווערט געברענגט ,אז אז א קליינע עבודה אדער לערנען אפילו פאר איין
טראץ דעם וואס דער צדיק רבי פנחס מקאריץ מינוט איז אומוויכטיג ,ווייל יעדע תנועה פון א איד
זי"ע איז געווען איינער פון די גרעסטע גאונים און וואס זוכט דעם אויבערשטן ווערט געציילט אין
צדיקים בדורו ,וועלכע אלע גדולים האבן זיך הימל ווי א גאר גרויסע אוצר ,און עס בויט וועגן און
געבויגן פאר אים ,איז ער אליין געווען ביי זיך א היילן אין די העכערע היכלים וואס בלייבן אויף
שפל ברך און באמת מיט זיין גרויס ענווה געהאלטן אייביג".
אז ער איז גארנישט קעגן א אנדערן איד ,און איז •••
זיין גאנץ לעבן אוועקגעשטאנען פון יעדע האר פון אין שבחי האר"י און אויך אין שבחי הבעש"ט
גאוה ווי פון א פייער. ווערט געברענגט ,אז איינמאל איז א איד
אריינגעקומען צום צדיק וקדוש רבי פנחס
ער פלעגט אפט זאגן פאר זיינע תלמידים ,אז מקאריץ זי"ע אין שטוב צו בעטן א ברכה פאר
דער יצר הרע פון גאוה איז ווי א קליינער גנב וואס פרנסה און געזונט ,ווי נאר דער איד האט
לויפט אריין אין א פאלאץ צו באקרוינען זיך אליין אריינגעטרעטן אין צימער ,האט דער צדיק רבי
מיטן קעניגס-קרוין ,און דער צדיק האט מיט זיין פנחס זיך אפגעשטעלט פון לערנען ,אנגעקוקט
גאנצען כוח געארבעט זיין גאנץ לעבן צו בלייבן דעם איד מיט א פלא'דיגען בליק ,און אים
פשוט און אומבאקאנט. געפרעגט" ,זאג מיר ,וואס האסטו געטון היינט
אינדערפרי ווען דו ביסט ארויס אין גאס" ,דער איד
איינמאל האבן עטליכע סוחרים און נגידים איז געווארן רויט און איז געבליבן שטיין
געוואלט ארויסווייזן כבוד פארן רבי'ן ,און האבן פארוואונדערט ,נישט פארשטייענדיג וואס דער
געברענגט א רייכע מתנה פון טייערע בגדים און רבי מיינט.
ספרים פאר זיין שטוב ,ווען דער צדיק רבי פנחס
האט געזען דעם גרויסן כבוד און די מתנות ,האט האט דער צדיק רבי פנחס אים דערציילט,
ער זיך פארדעקט דאס פנים מיט די הענט און "זאלסט וויסן ,ווען דו ביסט געגאנגען אין גאס
געוויינט מיט בכיות נורואות ,זאגנדיג" ,גרויסער האסטו געזען אן ארימן קינד וואס האט געוויינט
באשעפער ,וואס ווילן זיי פון מיר ,איך בין דאך בלויז ווייל ער האט פארלוירן א מטבע ,און טראץ דעם
א פשוטער איד וואס זיכט נאר דיין אמת ,פארוואס וואס דו פלעגסט אמאל זיין שטרענג אין דיין
מאכן זיי פון מיר עפעס ,ווען איך בין באמת טעגליכן סדר ,האסטו זיך אפגעשטעלט,
גארנישט". ארויסגענומען פון דיין אייגענעם קעשענע א
מטבע ,און עס אריינגעשטעלט אין דאס הענטל
און דער צדיק האט באלד צעטיילט אלע פונעם קינד מיט אזא שמחה ביז ער האט
מתנות פאר די ארעמע לייט אין שטאט ביז עס איז אויפגעהערט צו וויינען".
גארנישט געבליבן אין זיין שטוב ,ווייל ער האט
געוואלט לעבן בלויז מיט דעם אמת'ן פשטות און און דער צדיק רבי פנחס האט אויסגעפירט,
זיך אפשאקלען פון יעדע חשש פון גאות הלב ,ווייל "זאלסטו וויסן ,אז דורך דעם איינעם מצווה וואס דו
ער האט געוואוסט ,אז די גרעסטע קדושה קומט האסט געטון אין באהעלטעניש אן קיין שום כבוד,
נאר דורך א צוקלאפטן און א צעבראכן הארץ. האסטו מעורר געווען אין הימל א געוואלדיגע
••• ישועה ,און ביסט אריבער אלע שטרענגע דינים",
אין ספר קהל חסידים ווערט דערציילט די דער איד האט אנגעהויבן וויינען פון גרויס
מעשה ,אז עס איז געווען א חשובער איד וואס התרגשות ,ווייל קיינער אויסער אים און דער קינד
האט שוין געלעבט מיט זיין ווייב לאנגע יארן אן האט נישט געוויסט פון דעם מעשה ,אבער דאס
קיין קינדער ,זיי האבן אויסגעגעבן גרויסע האט געוויזן די גרויסע מדרגה פון רוח הקודש וואס
געלטער אויף דאקטוירים און זענען געפארן צו דער צדיק רבי פנחס האט געהאט ,ווען ער האט
13
פנחס האט אים געזאגט מיט א רואיגקייט" ,זארג פילע ערטער ,אבער קיין רפואה איז נישט
דיך נישט ,גיי צוריק אהיים ,און ווען דו טרעפסט געקומען ,דער איד איז געווען שטארק צובראכן
דעם פריץ זאלסטו אים באגריסן מיט א פולקאמען און איז געקומען קיין קאריץ ,און ער איז געפאלן
שמייכל און צו אים רעדן מיט הכנעה און שלום". צו די פיס פונעם הייליגן צדיק רבי פנחס'ל ,און זיך
צעוויינט מיט ביטערע טרערן ,און געבעטן אז ער
דער איד האט געציטערט פון פחד ,אבער ער וויל זוכה זיין צו זש"ק.
האט געפאלגט דעם צדיק מיט זיין גרויס אמונת
צדיקים ,און ווען ער איז צוגעגאנגען צום פריץ, דער צדיק רבי פנחס האט אנגעקוקט דעם איד
האט דער פריץ אים אנגעקוקט מיט כעס ,אבער ווי מיט זיינע הייליגע אויגן און אים געזאגט" ,גיי
נאר דער איד האט גערעדט מיט איידעלע רייד און אהיים אין דיין שטעטל ,זוך אויף אן ארימע כלה א
מיט א שמייכל ,האט זיך דאס הארץ פונעם פריץ יתומה וואס האט נישט קיין שום מענטש אויף דער
איבערגעדרייט אין איין רגע ,דער פריץ האט וועלט צו באצאלן איר חתונה ,און נעם אויף זיך אלע
פלוצלונג אראפגעלאזט די הענט ,און האט אים הוצאות פון איר חופה און סעודה פון אנהייב ביזן
געזאגט ,אז ער שענקט אים דעם חוב פאר נאך א סוף ,מיט א גאנצן הארץ און מיט גרויס שמחה ,און
גאנץ יאר ,און האט אים אפילו צוגעגעבן עטליכע בזכות דעם וועסטו אי"ה געהאלפן ווערן מיט א
זעק מעל צו שפייזן זיין שטוב ,דער איד איז געווען קינד".
איבערראשט פונעם גרויסן נס וואס האט פאסירט
למעלה מדרך הטבע. דער איד איז גלייך געפארן און געטון פונקט
••• ווי דער צדיק האט אים באפוילן ,ער האט
אינעם ספר אמרי פנחס ווערט געברענגט ,אז אויסגעצאלט די גאנצע חתונה פאר דער יתומה
איינמאל איז א פרוי געקומען צו לויפן צום בית בהרחבה גדולה ,געקויפט שיינע קליידער און כלי
המדרש אין קאריץ מיט געשרייען און טרערן ,ווייל בית ,און האט געטאנצט ביים שמחת חתן וכלה
איר איינציג קינד איז געלעגן אינדערהיים מיט א מיט אן אמת'ער פרייד ,נאך יענעם יאר איז געבוירן
הויכן פיבער ,און די דאקטוירים האבן שוין געווארן ביי אים א געזונט אינגל ,און די גאנצע
אויפגעגעבן די האפענונג ,און עס איז געווען ממש שטאט האט געזען ווי דער כוח פונעם צדיק'ס ברכה
ביים לעצטן אטעם ,די מוטער האט זיך געווארפן און די מצוה פון הכנסת כלה האבן געעפנט די
אויף דער ערד פארנט פונעם צדיק'ס צימער און טויערן פון הימל.
געבעטן אז ער זאל ראטעווען דאס קינד. •••
אין ספר נופת צופים ווערט דערציילט ,אז אין
דער צדיק רבי פנחס האט גענומען א גלעזל א געוויסן דארף נעבן קאריץ האט געוואוינט א
וואסער ,געמאכט דערויף א שהכל מיט א אידישער ארענדאר וואס האט געדינגען א
פייערדיגער כוונה און א געוואלדיגע דביקות וואס קרעטשמע און דאס פעלד פונעם ארטיגן פריץ,
האט אויפגעציטערט יעדן איינעם וואס איז יענעם יאר איז געווען א שוואכע תבואה יאר ,און
געשטאנען ארום ,דערנאך האט ער געגעבן דאס דער איד האט נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן
גלאז פאר דער מוטער און געזאגט" ,נעם דאס די ארענדע ,און דער אכזריות'דיגער פריץ האט
וואסער ,טראפ אריין דריי טראפנס אין דעם קינד'ס געסטראשעט ,אז ער גייט אים אריינווארפן אין
מויל ,און זאל דער אויבערשטער שיקן א רפואה דער טיפער גרוב צוזאמען מיט זיין ווייב און
שלימה". קינדער אויב ער ברענגט נישט דאס גאנצע געלט
ביז דריי טעג.
די פרוי איז גלייך געלאפן אהיים מיט גרויס
אמונת חכמים ,און ווי נאר די דריי טראפנס וואסער דער ארענדאר איז געקומען צו לויפן צום
האבן בארירט די ליפן פונעם קראנקן קינד ,האט הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע מיט א
ער געעפנט די אויגן ,דער היץ איז גלייך בהלה און געשריגן ,אז זיין לעבן הענגט אויף א
אראפגעפאלן ,און ער האט געבעטן צו עסן און האר ,ווייל דער פריץ איז נאך אומשטאנט צו
טרינקען ,אין עטליכע טעג ארום איז דער בחור'ל אויספירן וואס ער האט געזאגט ,דער צדיק רבי
14
אריינגעקראכן אינעווייניג דורכן דאך ,לויט זיין געשטאנען אויף די אייגענע פיס געזונט און
חשבון איז נישט געווען דערין קיין סכנה ,כאטש די שטארק ,און מען האט געדאנקט דעם באשעפער
נאכט איז געווען פינסטער ,איז ער אריין בשלום, אויף די אפענע ישועה וואס איז געקומען דורך
געטובל'ט בשלום און ארויס בשלום ,אבער ווען ער דעם צדיק'ס הייליגע תפילה.
האט געוואלט צוריק ארויפקריכן צום דאך ,איז •••
אויף אים אראפגעפאלן די גאנצע דאך ,און ער איז דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע
אראפגעפאלן אויף דער ערד ,האט געחלש'ט ,און איז געווען זייער נאנט און דבוק מיטן הייליגען
עס איז ממש נישט פארבליבן אין אים קיין רוח מוכיח מפולנאה הרה"ק רבי ארי' לייב זי"ע ,און ווען
חיים. דער צדיק רבי פנחס איז געווען יונג ,איז ער געווען
א מלמד דרדקי אין דער שטאט פולנאה ,און מען
דער הייליגער מוכיח ,וואס איז געווען א בעל פלעגט אים רופן "דער שווארצער מלמד" ,שוין פון
השגה און א הייליגער איד ,האט זיך יענע שעה זיינע יונגע יארן איז ער געווען א גאר הייליגער
אויפגעוועקט פון שלאף ,ער האט גלייך מרגיש מאן ,און יעדע נאכט פלעגט ער גיין זיך טובל'ען אין
געווען אז מען דארף ממתיק זיין דינים אויף דער מקו' ,אבער אלעס בהצנע לכת אן קיין שום רעש.
שטאט ,און האט געפרעגט זיין שמש וואס דאס איז
דער גרויסער גרודער ,דער שמש איז געגאנגען דעמאלטס זענען נאך נישט געווען די
זוכן אהין און צוריק און האט גארנישט געטראפן, איינגעארדנטע מקוואות ווי היינט ,נאר מען האט
ער האט געזוכט עטליכע מאל אבער גארנישט געדארפט אראפגיין אסאך טרעפ ביז מען איז
באמערקט ,און דער מוכיח איז צוריקגעגאנגען צו צוגעקומען צום וואסער ,און דאס וואסער אליין
זיין עבודה. איז געווען גאר קאלט ,אז אמאל האט מען
געדארפט צוברעכן אייז כדי זיך צו קענען טובל'ען,
אינדערפרי האבן עטליכע שטאט-לייט דער צדיק רבי פנחס מקאריץ איז דעמאלט נאך
געטראפן דעם צדיק רבי פנחס ליגן אויף דער ערד נישט געווען באקאנט אלס א מפורסם אדער בעל
לעבן דער מקו' אן קיין כוחות ,זיי זענען גלייך מופת ,און זיין גאנצער דרך איז געווען באהאלטן,
געלאפן מודיע זיין פארן מוכיח ,און ער האט און ער האט געזוכט עצות וויאזוי זיך צו באהאלטן,
באפוילן מען זאל אים נישט אנרירן ,דער מוכיח איז פלעגט ער יעדע נאכט גיין צום שמש פונעם מוכיח
תיכף געלאפן אין בית המדרש ,געעפנט דעם ארון כדי צו באקומען דעם שליסל צו דער פריוואטער
הקודש און געזאגט" ,רבונו של עולם ,האב רחמנות מקוה פונעם מוכיח.
אויפן צדיק רבי פנחס ,און גיב אים א לאנג לעבן ,איך
זאג דיר צו אז דו וועסט נאך האבן פון אים א גרויסע דער שמש פונעם מקוה איז געווען א פשוטער
נחת רוח" ,דער צדיק האט אויפגערודערט די איד ,און ער האט געהאט עופות )הינער( אינעם
עולמות העליונים מיט זיין תפילה ,און מעורר צימער פון דער מקוה ,ווייל ער האט נישט געהאט
געווען רחמים פארן צדיק רבי פנחס ,און מיט זיין קיין אנדערן פלאץ זיי צו האלטן ,דערפאר האט ער
גרויסע כוח האט ער גע'פועל'ט אין הימל מיט זיין נישט געוואלט געבן דעם שליסל פאר רבי פנחס,
תפילה. אויס מורא אז ער וועט אריינגיין און עפענען די
טיר וועלן די עופות דערשראקן ווערן אדער
דערנאך איז ער גלייך געגאנגען צו רבי פנחס אנטלויפן ,און ער וועט האבן א גרויסן שאדן ,ער
אין חדר המקוה און געזאגט פאר רבי פנחס, האט נישט פארשטאנען מיט זיין פשוט'ן שכל אז
"פנחס'ל ,שטיי אויף און דערמונטער זיך ,און גיי דורך דער קדושה פונעם צדיק'ס טבילה קומט
ווייטער זיין א מלמד תורה פאר אידישע קינדער", אראפ השפעות פאר אים און פאר דער גאנצער
לפלא תיכף נאכדעם איז רבי פנחס אויפגעשטאנען וועלט.
און געקומען צו זיך ,און מען האט געזען מיט די
אויגן אז דאס איז געווען ממש תחיית המתים. דער צדיק רבי פנחס האט אבער נישט
געוואלט אויפגעבן אויף דער טבילה ,איז ער
און מיט דעם סיפור האט זיך באנוצט איינער ארויפגעקראכן אויפן דאך פונעם מקו' ,ער האט
פון די פריערדיגע צדיקים ,לויט ווי די פריערדיגע געעפנט אביסל פון די ציגלען ,און איז
15
דארף בארגן געלט אויף הוצאות שבת ,דער צדיק האבן געזאגט איז דאס געווען דער הייליגער צדיק
רבי פנחס איז דעמאלט נישט געווען אינדערהיים, רבי דוד'ל טאלנער זי"ע ,ווען מען האט אים
האבן די בני בית אים געגעבן דעם ספר "מורה דערמאנט א קראנקן איד וואס איז געווען אין א
נבוכים" פונעם רמב"ם זי"ע. שווערן מצב ,האט דער צדיק געזאגט בזה"ל,
"רבונו של עולם ,גיב אים לעבן ,איך זאג דיר צו אז
ווען דער צדיק רבי פנחס איז צוריק געקומען דו וועסט נאך האבן א גרויסע נחת רוח פון אים".
אהיים ,האט מען אים דערציילט ,אז מען האט •••
געגעבן דעם ספר מורה נבוכים פארן ארימאן אלס צדיקים הקודמים האבן דערציילט ,אז די
משכון ,דער צדיק רבי פנחס האט געהאט פון דעם הייליגע עבודת התפילה פונעם צדיק רבי פנסח
גרויס עגמת נפש ,און ער האט געזאגט" ,אז די מקאריץ זי"ע איז געווען גאר געהויבען גבוהה
ספרים פונעם הייליגען רמב"ם געפינען זיך אין ונשגבה מאוד ,ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז
שטוב ,איז דאס גאר מסוגל צו יראת שמים" ,און ער דער צדיק רבי פנחס מקאריץ געווען אויף א שבת
האט גלייך באפוילן מען זאל שנעל איבערגעבן אין שטאט פולנאה ביים הייליגען תולדות יעקב
פארן ארימאן אן אנדערן ספר אנשטאט דעם. יוסף זי"ע וואס איז געווען דאן פון די זקני וצדיקי
••• הדור ,דער צדיק רבי פנחס האט געהאט א מנהג צו
נאך דער פטירה פונעם הייליגן מגיד דאווענען שבת קודש פארן עמוד ,אבער דער
ממעזריטש זי"ע איז די הנהגה פונעם עדה און גאר הייליגער תולדות יעקב יוסף האט אויך געהאט
אסאך תלמידים אריבער צום הייליגן צדיק רבי דעם מנהג.
פנחס מקאריץ ,עס זענען אבער געווען צדיקים
וואס האבן נישט געוואלט גלייך אז ער זאל דערפאר האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס
איבערנעמען די הנהגה ,און זיי האבן שטארק מקאריץ אפגעמאכט צו גיין דאווענען אינען
מדקדק געווען נאך זיינע מעשים. שטאט'ס ביהמ"ד כדי ער זאל דארט קענען
דאווענען פארן עמוד און נישט מבטל זיין דעם
איינמאל אין די ערשטע צייטן פון זיין הנהגה, מנהג פונעם הייליגען תולדות יעקב יוסף ,אבער
איז געקומען צו אים איינער פון די גרויסע ווען דער הייליגער תולדות האט געהערט אז רבי
תלמידים פונעם בעש"ט ,דער הייליגער צדיק רבי פנחס איז אוועקגעגאנגען דאווענען ,האט ער
שמואל מקאמינקא זי"ע ,וואס פלעגט בודק זיין די גלייך געשיקט א שליח אז ער זאל צוריק רופן דעם
מנהיגים פונעם נייעם דור צו זען צי זייער עבודה צדיק רבי פנחס ,און דער הייליגער תולדות האט
איז אינגאנצן בשלימות ,און ער האט נישט געמאכט בעפארן דאווענען התרת נדרים אויף זיין
געקענט פארנעמען די וואס האבן נאך נישט מנהג פון דאווענען פארן עמוד.
אינגאנצן פארראכטן זייער טבע ,איז דער הייליגער און דער צדיק דער הייליגער תולדות האט
צדיק ר' שמואל געפארן צום הייליגן צדיק רבי מכבד געווען דעם צדיק רבי פנחס מיטן עמוד
פנחס מקאריץ זי"ע. עפעס וואס ער האט קיינמאל נישט געטון פאר
ביינאכט ווען דער הייליגער רבי פנחס איז קיינעם חוץ פון רבי פנחס מקאריץ ,און דער
געשלאפן ,איז דער צדיק ר' שמואל צוגעגאנגען הייליגער תולדות האט געזאגט פאר זיינע
און האט אביסל אויפגעהויבן די דעקע ,און ער האט תלמידים נאכן דאווענען בזה"ל" ,די תפילות פון
גלייך מרגיש געווען אז דער צדיק רבי פנחס האט דעם צדיק רבי פנחס עולין ישר לעילא ולעילא ,און
גילוי אליהו ,האט ר' שמואל געזאגט" ,און אז מען אינעם דור איז נישט דא קיין איינער וואס איז אויף
האט שוין גילוי אליהו ,קען מען שוין זיין א רבי" ,און די מדריגה פון רבי פנחס אין די עבודת התפילה".
דער צדיק ר' שמואל איז פארבליבן דארט אויף •••
שבת כדי צו זען די עבודת הקודש פונעם הייליגן דער צדיק רבי אברהם יצחק הכהן קאהן
צדיק רבי פנחס מקאריץ. אדמו"ר תולדות אהרן זי"ע האט דערציילט ,אז
איינמאל איז געקומען אן ארימאן אין שטוב פונעם
ביים דאווענען איז ער צוגעגאנגען נעבן רבי הייליגן צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע און געבעטן
פנחס'ס פלאץ צו הערן זיין תפילה ,ווען ער איז מען זאל אים געבן א ספר אלס משכון ,ווייל ער
16
און דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ צוגעגאנגען צום עמוד ,אבער ער איז נאך אלץ
זי"ע האט צו געלייגט פאר די קינדער פונעם מגיד, נישט נתפעל געווארן ,נאר ער האט געטראכט צו
די סיבה פארוואס דער טאטע האט מיט מיר זיך ,אז מען רימט אויס דעם צדיק רבי פנחס
חילוקי דעות איז ,ווייל ווי באוויסט איז דער אומזיסט אז ער איז פאסיג פאר דער הנהגה ,אבער
הייליגער מגיד מזלאטשוב געווען דער ערשטער ווען דער הייליגער רבי פנחס איז צוגעקומען צו
פון די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע ,וואס האבן ברכת יוצר אור צו די ווערטער פון "הכל יודוך" ,איז
אנגעהויבן דאווענען שפעט ,און גאר אסאך גדולים ר' שמואל גאר שטארק נתפעל געווארן פון אים,
און צדיקים בדורו ובתוכם דער הייליגער נודע און האט מודה געווען אז ער איז באמת ראוי צו זיין
ביהודה זי"ע און דער פרי מגדים זי"ע האבן גאר א מנהיג ישראל.
שטארק מחלק געווען אויף דעם מנהג.
שפעטער האט מען געפרעגט פון רבי שמואל
מקאמינקא ,פארוואס ער איז אזוי נתפעל געווארן
אבער שפעטער האט דער הייליגער בעל
פונקט ביי דער תפילה פון הכל יודוך מער ווי פון
הפלאה זי"ע געזאגט פארן נודע ביהודה ,אז ער זאל
דאס גאנצע דאווענען ,און נאר דארט האט ער
אפ לאזן דעם מגיד מזלאטשוב ,ווייל דער ברודער
דערקענט די גדלות פון רבי פנחס ,האט ער מסביר
רבי שמעלקא מניקלשבורג האט מעיד געווען אויף
געווען און געזאגט" ,ווען דער הייליגער צדיק רבי
דעם מגיד מזלאטשוב ,אז אלע זיינע מעשים זענען
פנחס האט געזאגט "הכל יודוך והכל ישבחוך והכל
כל כולו לשם שמים ,און דאן האט דער הייליגער
יאמרו אין קדוש כד'" ,האב איך געזען ,ווי די גאנצע
נודע ביהודה אויף געהערט מחלק זיין אויפן
פמליא של מעלה און אלע באשעפענישן זאגן דאס
הייליגען מגיד מזלאטשוב.
צוזאמען מיט אים ,און אלע עולמות לויבן דעם
רבונו של עולם צוזאמען מיט אים ,און א צדיק וואס
אבער זאגט דער צדיק רבי פנחס מקאריץ ,די
האט אזא כוח מיט צו שלעפן און צוציען צו זיך די
סיבה פארוואס דער מגיד דאווענט שפעט איז,
גאנצע בריאה ווען ער זינגט שירה פארן באשעפער,
ווייל מיט זיין דאווענען איז ער מעלה אלע תפילות
איז דער מערסט פאסיגער צו זיין א מנהיג ישראל".
ישראל וואס זענען נישט געדאווענט געווארן ווי עס
•••
ברויך צו זיין ,און דער טאטע זיכט יעדן טאג מיינע
אמאל האט פאסירט ,אז דער הייליגער מגיד
תפילות זאגט דער רבי פנחס מקאריץ ,און דער
מזלאטשוב זי"ע איז זייער קראנק געווארן ,די
טאטע זעהט נישט די תפילות ,און דערפאר
הייליגער קינדער פונעם צדיק האבן נישט געוויסט
טראכט ער ביי זיך ,אז אפשר ח"ו דאווען איך נישט
וואס צו טון ,זענען זיי אן די רשות פונעם טאטן
ווי עס דארף צו זיין און מיינע תפילות ווערן נדחה,
אריבער געפארן מזכיר זיין דעם טאטן ביים צדיק
אבער זאגט פארן טאטן ,אז מיינע תפילות ברויכן
הדור הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,ווייל יענע
נישט קיין מלאכים אדער שרפים וואס זאלן דאס
צייט איז געווען עפעס חילוקי דעות צווישן דעם
ארויף טראגן ,ווייל זיי קומען אן גלייך צום כסא
מגיד און רבי פנחס מקאריץ ,און דערפאר האבן זיי
הכבוד צום הייליגען באשעפער ,און דערפאר זעהט
נישט דערציילט פארן טאטן אז זיי גייען.
ער נישט מיינע תפילות.
ווען זיי זענען אנגעקומען צום צדיק רבי פנחס
מקאריץ ,האט זיי דער צדיק געזאגט" ,איר זאלט
וויסן אז דער טאטע איז א צדיק וקדוש און א גרויסע
פרוש און ער האט נישט קיין הנאה פון די וועלט,
אבער עס איז דא א מאכל וואס הייסט )קעז( ,און
דער מאכל איז זייער מקטרוג אויפן טאטן ,וויבאלד
ער האט דאס נאך קיינמאל נישט טועם געווען,
זעהט'ס אז דער טאטע זאל טועם זיין פון דעם
מאכל ,וועט ער אי"ה געזונט ווערן" ,און די קינדער
האבן אויס געפאלגט וואס דער צדיק האט
געהייסן ,און דער מגיד איז טאקע געזונט געווארן.
17
אין אלע צדיקי דורו און זיך מסתופף געווען בצלם
יארצייט י"א אלול
מיט א געוואלדיגע התבטלות.
הרה"ק רבי אברהם יהושע ב"ר משה ארי' זי"ע
ער האט געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי )פריינד(
משה שיק בעל מהר"ם שי"ק זי"ע ,און ער האט ביי בעל מאור יהושע ,מנאסויד
דעם רבין זוכה געווען צו א געוואלדיגע חביבות,
ער האט דארט געלערנט מיט א געוואלדיגע
התמדה און עוסק געווען בתורה ועבודת השם ער איז געבוירן אין שטאט סיגוט ,י"ב תמוז בשנת
יומם ולילה ולא פסיק פומיה מגירסא. תרט"ו.
צו זיין טאטן החסיד המפורסם מוה"ר משה אריה
אלס בחור איז ער שוין געפארן זיך מסתופך
פריינד ראה"ק בסיגוט זי"ע,
זיין בצלו פון הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע,
בן הרה"ק רבי יהושע קראלער זי"ע,
וואס אפילו זיין רבי דער הייליגער מהר"ם שי"ק
בן הגה"ק רבי יצחק אב"ד פאפא זי"ע,
זי"ע איז נישט געווען צווישן די חסידים ,אבער צום
בן הגה"ק רבי אליעזר זי"ע,
הייליגען ייטב לב האט ער געלאזט די תלמידים
מגזע הגה"ק בעל השל"ה הקדוש זי"ע,
גיין.
אויך מגזע פונעם הייליגען רמ"א זי"ע און דעם
הייליגען מהרש"ל זי"ע און אויך פון הגה"ק בעל
בשנת תרכ"ט האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית הש"ך זי"ע.
הצדקת מרת פראדל ע"ה,
בת הגה"ק רבי מרדכי יהודה לאוו אב"ד און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חנה מלכה
אינטערדאם זי"ע. ע"ה,
בת הגה"ק רבי משה הכהן ראפאפארט מסיגוט זי"ע.
נאך די חתונה האט ער עוסק געווען בתורה
ועבודת השם יומם ולילה מיט א געוואלדיגע ער איז געווען א איש אלקים קדוש וטהור
התמדה ,ער איז שוין דאן געווען מפורסם מיט זיין ואורן של ישראל ,ער איז געווען מפורסם מיט זיין
געוואלדיגע גדלות בתורה און התנהגות דקדושה גדלות בתורה וצדקת עד להפליא ,ער איז געווען א
מיט וואס ער האט זיך שוין דאן אפילו זייענדיג גאר בקי בש"ס ופוסקים און עוסק געווען בתורה יומם
יונג געפירט ,די גדולים וגאונים בדורו האבן דעם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדת התורה ,ער איז
צדיק וקדוש גאר שטארק מעריץ און מכבד געווען. געווען א גברא רבא און דער זקן דורו משירי כנסת
הגדולה ,ער האט מרביץ תורה געווען פאר
זיין טאטע זי"ע האט אים פאר פרנסה אויף הונדערטער תלמידים גדולים און גאונים בדורו,
געמאכט א געשעפט ווי ער האט פארקויפט מעל ער האט מיט א געוואלדיגע מסירת נפש געלערנט
פאר די שטאט מענטשן ,אבער פארשטייט זיך אז און זיך געפירט מיט דעם דרך הקודמים.
דער צדיק מיט זיין לב טוב האט ארויסגעגעבן מעל
פאר ארימעלייט אן באצאלט. ער האט געדינט דעם באשעפער מיט א
געוואלדיגע עבודה און מיט א געוואלדיגע יראת
ווען מען איז געקומען בעטן געלט פון דעם שמים און קדושה ,ער איז געווען א גרויסער בעל
צדיק ,האט ער געוויזן די אלע פתקאות וואס ער מופת און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,ער
האט באקומען פון די ארימעלייט ,און ער האט איז געווען מפורסם מיט זיינע געוואלדיגע דרשות
מסביר געווען ,אז ער וויל נאר פירן די געשעפט מיט וואס ער האט מעורר געווען אידישע קינדער
אויף דעם וועג ,וואס דאס איז בדרך כבוד ,ווי צו תשובה און תיקן המעשים ,ורבים השיב מעון,
איידער טיילן די מעל פאר די ארימעלייט ,דאן האט ער איז געווען פון די גרעסטע בעלי הוראות בימיו,
די טאטע געזען אז געשעפטן באלאנגט נישט פאר די ד' חלקי שו"ע זענען געווען שגור בפיו ,ובפרט
דעם זון. הלכות מקוואות ,אויך איז דער צדיק געווען דבוק
18
אנדערע וועג פון דינען דעם גרויסן באשעפער, ער האט זיך אסאך מסתופף געווען בצלו
אויסער דעם דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע ,וואס דאס פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע ,און ער האט
איז די איינציגסטע וועג צו בלייבן א ערליכע איד". אים געהאלטן פאר זיין רבו מובהק ,און אפילו יארן
שפעטער נאכן הסתלקות פונעם דברי חיים זי"ע
בשנת תרל"ט האט מען דעם צדיק דעם האט ער נאך אלץ נישט מסיח דעת געווען און
הייליגען נאסוידער רב זי"ע אויף גענומען אלס רב כסדר זיך מדבק געווען און נאך געזאגט דברי תורה
אין די שטאט ראדנא ,וואס איז געווען נאנט צום פונעם דברי חיים זי"ע.
שטאט ווי זיין שווער האט געוואוינט ,אלע אידן פון
דעם שטאט האבן מקבל געווען דעם רב וואס איז נאכן הסתלקות כ"ה ניסן בשנת תרל"ו איז ער
שוין דאן געווען באוויסט אלס א גאון וגדול בתורה ווייטער געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פונעם זוהן
און א גרויסער קדוש ,און ער איז געווען באוויסט דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע ,און ער
אלס א צדיק וואס האט אלעס געטון לשם שמים. האט גאר שטארק מכבד געווען דעם הייליגען
שינאווא רב זי"ע ,אויך האט ער געהאט א גאר
דער צדיק האט דארט גאר אסאך אויף געטון שטארקע קשר מיטן שינאווא רב זי"ע.
פארן שטאט ,און מיט א מסירת נפש זיך ארויס
געשטעלט קעגן די וואס האבן נישט געוואלט זיין שווער וואס איז געווען א גרויסער למדן
פאלגן דעם פסק הלכה. און א תלמיד חכם ,אבער האט זיך מתחילה נישט
געציילט צווישן די וואס זענען געווען חסידים ,נאר
אויך האט ער זיך גאר שטארק אריינגעלייגט אדרבא ער איז געווען פון די גדולי מתנגדים ,נאר
און מיט א געוואלדיגע מסירת נפש אויס שפעטער האט ער זיך מדבק געווען און שטארק
געפויעלט אז מען זאל רוקן דעם מארק טאג פון מקושר געווארן צום דרך הבעש"ט ,און זיך
שבת קודש צו זונטאג ,וואס אזוי האט ער מציל אנגעטון בגדי חסידות און א שטריימל ,און געווארן
געווען אז אידישע קינדער זאלן ח"ו נישט נכשל פון די גרויסע תלמידים און חסידים פונעם
ווערן מיט חילול שבת. הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע.
ער האט זיך אויך אוועק געגעבן מיט א מסירת דער נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט ,אז
נפש ,צו מרביץ תורה זיין פאר די אידן אין שטאט, איין יו"ט שבועות איז דער שווער געווען ביים
און ער האט גאר שטארק ארויף געברענגט דעם הייליגען דברי חיים אויף יו"ט ,און דאן נאכן סעודה
לימוד התורה ביי די אידן פון שטאט ,און עס האט האבן זיך די חסידים ארויס געלאזט אין א טאנץ,
געהערשט א געוואלדיגע חביבות צווישן די אידן און דער שווער האט אזוי געטאנצן מיטן גאנצן
און זייער רב. עולם פאר צוויי שעה.
בשנת תרס"ה ווען זיין שווער איז נסתלק ווען דער זוהן פונעם הייליגען דברי חיים
געווארן ,האט מען אויף גענומען דעם צדיק אלס הרה"ק רבי ברוכ'ל גארליצער זי"ע האט דאס
רב אין שטאט אינטעראדאם ,און אויך אונעם געזען ,האט ער געפרעגט פונעם טאטן דער
שטאט נאסויד וואס איז געווען בשכינות ,וואס צאנזער רב זי"ע ,און געזאגט ,ווער האט געגלייבט
אויף דעם שטאט נאסויד איז ער געליבען מיט אז א אונגערישער מתנגד וועט נאך אזוי טאנצן
נאמען נאסוידער רב זי"ע. צוויי שעה מיט חסידים ,אנשטאט זיצן און לערנען
אפאר דפים גמרא אין אזא געהויבענע טאג ווי יו"ט
מיטן אנקום פון דעם גאון וגדול ,האט דער שבועות.
שטאט באקומען א פנים חדשות ,ער האט זיך גלייך
אריינגעלייט צו מתקן זיין גרויסע תיקונים אין האט זיך דער הייליגער דברי חיים זי"ע אויף
דעם שטאט ,ער האט איינגעפירט אז יעדער איד געשטעלט און געזאגט מיט א התרגשות בזה"ל,
זאל קובע זיין עיתים לתורה ,און אלע מנהגים זאלן "גלוי וידוע לפני מי שאמר והיה העולם ,אז אין
זיין לויט ווי אזוי מען האט מקבל געווען מדורות אונזערע צייטן איז נישט דא און וועט נישט זיין קיין
19
ער האט זיין גאנצן לעבן זיך געפירט מיט א הראשונים ,און דער שטאט איז געווען מפורסם
מוראדיגע קדושה וטהרה ,זיין עבודת השם איז אלס א עיר התורה.
צוגעגאנגען מיט א געוואלדיגע התלהבות
דקדושה און מיט א אש קודש ,ביי יעדע מצוה האט אויך האט ער דארט געפירט די דין תורות און
מען געזען ווי דער צדיק איז מכוון כוונות און טוט דן געווען דין תורה לאמיתו ,יעדער איד פון שטאט
גארנישט מיט א פשטות ,נאר אלס איז געווען לשם האט געוויסט אז דער רב וועט פסק'נען אויפן דרך
שמים ,ער האט פון זיך ממש גארנישט געהאלטן, האמת ,און דערפאר נאכן פסק הלכה ,זענען ביידע
נאר אלעס איז געווען צו מקיים זיין דעם רצון צדדים ארויס צופרידען ,ווייל מען האט געוויסט
השם ,ער האט גאר אסאך עוסק געווען אין צדקה אז דער רב איז א איש האמת.
וחסד אויף א גאר הויעכע פארנעם ,ער האט
צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים פאר נצרכים, דער צדיק איז געווען א געוואלדיגע בעל
און אלעס האט ער געטון מיט א פשטות און בטחון און באמת געגלייבט אז דער גרויסער
באהאלטען קייט. באשעפער פירט אלעס און בוטח געווען בהשי"ת
מיט א געוואלדיגע אמונה ובטחון.
ער איז געווען א מוקר רבנים ,און מכבד געווען איינמאל איז דער צדיק געפארן אויף א באן,
יעדן רבין מיט א מורא'דיגע התבטלות ,ער האט זיך און עס איז זיי קעגן געקומען אן אנדערן באן ,און
מסתופף געווען ביי גאר אסאך צדיקי הדור און עס האט אויסגעזען ווי די צוויי באנען גייען זיך
מקבל מרות געווען פון יעדן צדיק ,זיין יראת שמים צוזאמען קראכען ,און דער גאנצער עולם איז
און אמונה אינעם באשעפער איז געווען עד אנטלאפן פון דעם באן ווי דער צדיק איז געזעצן,
להפליא ,ווי אידן דערציילן ,אז מען האט ביי ווייניג אבער ער דער צדיק איז געווען גאר שטארק ברוגז
צדיקים געזען דעם אמת'ן אמונה פשוטה וואס מען אויף די אידן און געפרעגט ,איך פארשטיי באמת
האט געזען ביי דעם הייליגען נאסוידער רב זי"ע. נישט וואס די פחד איז ,מען האט דאך געזאגט
תפלת הדרך.
זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן
אינעם ספר מאור יהושע. בשנת תרע"ד ווען די שמועות לא טובה איז
אנגעקומען קיין נאסויד וועגן די ערשטע וועלט
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגער קינדער. מלחמה ,איז געווען דאן ערב סוכות ,און די פליטים
פון די דערנעבענדיגע שטעט זענען געקומען מיט
הרה"ק רבי חנוך העניך אב"ד רוגנא זי"ע ,וממלא א פחד און שרעק דערציילן ,אז די פיינט זענען
מקום אביו בנאסויד ,חתן הרה"ק רבי משה אליקים שוין ממש דא ,און דער עולם איז אנטלאפן פון
בריעה בינדיגר זי"ע, שטאט ,אויסער דער הייליגער נאסוידער רב מיט
הרה"ק רבי ישראל פריינד אב"ד הוניאד זי"ע ,דער זיין גבאי זענען אריין אין די סוכה מיט דעם לולב
טאטע פון הרה"ק רבי משה ארי' פריינד בעל עטרת און אתרוג אין די האנט ,און ער האט געזאגט די
יהושע גאב"ד ירושלים זי"ע, פסוק" ,כִּ י יִ ְצ ְפּנֵ נִ י ְבּ ֻסכֹּה ְבּיוֹם ָר ָעה יַ ְס ִתּ ֵרנִ י" ,און
בתו הצדקת מרת פיגא ע"ה ,אשת רבי יוסף משה געזאגט אז ער איז בטוח ,אז די סוכה און די ד'
דכנר זי"ע, מינים וועלן אים באמת אפהיטן און העלפן בעת
בתו הצדקת מרת חנה מלכה ע"ה ,וואס איז ליידער צרה.
נפטר געווארן יונגעהייט.
אידן פון אלע שטעט ארום נאסויד זענען זיך
דעם לעצטן סוכות בחייו פונעם הייליגען געקומען מסתופף זיין בצלו פון דעם הייליגען
נאסוידער רב זי"ע ,האט זיך דער פיטום פונעם צדיק וקדוש ,און הונדערטער און טויזענטער אידן
אתרוג אראפ געבראכן ,און ווינטער פונעם יאר פון זענען געהאלפן געווארן מיט גאר גרויסע ישועות
די הסתלקות האט ער געלאזט רופן די קינדער און דורך א ברכה פון דעם צדיק ,מען האט ממש געזען
אייניקלעך און זיך געזעגענט פון זיי ,אויך האבן די ווי צדיק גוזר והקב"ה מקיים ,ער האט באוויזן
נאנטע תלמידים אסאך וואונדערליכע זאכן מופתים חוץ לדרך הטבע ממש.
20
מעשיות מיטגעהאלטן ,ווי רמזים אז די טאג פון זיין
הסתלקות דערנעטערט זיך שוין.
ווי באקאנט האט רבינו הקדוש רבינו יואל
טייטלבוים מסאטמאר זי"ע גאר אסאך דערציילט אנפאנג חודש אלול בשנת תרצ"ב איז דער
מעשיות פון צדיקים מדורות הראשונים ,און ער צדיק געווען פאר צרכי רפואה אין מרחץ אין
האט כסדר געזאגט ,אז דערציילן מעשיות פון שטאט טארנא ,און דארט איז דער צדיק זייער
צדיקים איז מסוגל אויף ישועות און כל טוב ,און ער קראנק געווארן ,און דאן איז ער געפארן קיין
האט כסדר געזאגט ,אז די מעשיות זאלן זיין פון סאטמאר וואס דארט איז געווען א גרויסע
צדיקים וואס מען האט געהאט א קשר מיט זיי ,ווי דאקטאר ,דארט איז דער צדיק איין געשטאנען אין
למשל דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע און נאך די שטוב פון זיינס א קרוב הגביר הרה"ח ר' אנטשיל
צדיקים. פריינד ז"ל ,אבער דער צדיק האט גארנישט
••• געוואלט טועם זיין.
איינמאל איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין
ביים הייליגען נאסוידער רב זי"ע אז ער האט נישט זונטאג נאכט פרשת כי תבא האט דער צדיק
קיין פרנסה ,און ער האט געבעטן אז דער רבי זאל געבעטן אז מען זאל רופן זיין זון הרה"ק רבי ישראל
אים אנוואונטשען אז ער זאל האבן פרנסה ,האט מהוניאד זי"ע ,און דאן האט דער צדיק געזאגט ,אז
אים די נאסוידער רב זי"ע געפרעגט ,אויב ער דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז געקומען
ארבעט חוה"מ ,האט דער איד געזאגט דעם אמת, באזוכען ,און ער האט געבעטן די מענטשן ארום
אז יא ער ארבעט חוה"מ ,האט אים די נאסוידער רב זאלן דערציילט מעשיות פונעם הייליגען צאנזער
געזאגט ,אז ער זאל זיך פארנעמען נישט צו ארבעטן רב זי"ע.
חוה"מ וועט ער האבן שיין פרנסה ,כך הוה דער איד
האט מער נישט געארבעט חוה"מ ,און ער האט דאן ביים עלות השחר ווען דער הייליגער זון
געהאט פרנסה בריוח. רבי ישראל איז אנגעקומען ,נצחו אראלים את
••• המצוקים ויצאה נשמתו בקדושה ובטהרה ,דער
ווען א איד איז געקומען מיט א קוויטל צום צדיק וקדוש האט צוריק געגעבן זיין הייליגע
נאסוידער רב זי"ע ,האט די רבי אויס געפרעגט דעם נשמה ליוצרה ,און איבער געלאזט א דור יתום אן
איד ,אויב ער איז א שומר שבת און אויב ער עסט זייער געטרייע פאסטוך.
מאשין מצות פסח און אויב זיין בני בית גייט
צניעותדיג אין שטוב ,און נאר אויב די רבי האט צווישן די גאונים אין צדיקים וואס האבן
געשפירט אז דער איד איז ערליך האט ער גענומען מספיד געווען דעם גרויסן צדיק ,איז געווען הרה"ק
דעם פדיון. רבי שלמה זלמן עהרנרייך בעל לחם שלמה אב"ד
••• שאמלויא זי"ע ,און ער האט געזאגט מיט דמעות
דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד שליש די ווערטער פון חז"ל) ,מסכת מועד קטן
גאב"ד ירושלים זי"ע האט געזאגט ,אז דער זיידע כ"ה( רוכב ערבות שש ושמח בבוא אליו נפש נקי
דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט מקפיד וצדיק ,עס איז טאקע א גרויסע שמחה בעולם
געווען ,אז ניטל נאכט זאל מען אפילו נישט העליון ,מיט דעם אנקום פון אזא גרויסע צדיק
דערציילן קיין מעשיות פון צדיקים ,ווייל ביי אים וקדוש ,אבער אונז בעטן און זענען מתפלל יִ ְשׂ ְמחוּ
איז די דערציילן מעשיות פון צדיקים ,געווען פונקט ַה ָשּׁ ַמיִ ם וְ ָתגֵ ל ָה ָא ֶרץ ,אז די שמחה זאל שוין אויך זיין
אזוי ווי לערנען א בלאט גמרא תוספות ,און די זיידע דא אונטען און נישט נאר אויבן בעולם העליון.
האט אריין געלייגט גרויסע כוחות ביים דערציילן
מעשיות פון צדיקים. נסתלק לגנזי מרומים י"א אלול בשנת תרצ"ב,
••• ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט סאטמאר.
מען דערציילט ,אז דער הייליגער נאסוידער
רב זי"ע האט ביים טיש שבת קודש ,מקפיד געווען זכותו הגדול יגן עלינו
צו לערנען דעם הייליגען ספר דברי יחזקאל ,און ער ועל כל ישראל אמן.
21
••• האט געטייטשט יעדע ווארט אין אידיש ,חנוכה ביי
ביים ערשטע וועלט מלחמה איז געווען א איד די ליכט האט ער געלערנט דעם הייליגען ספר זרע
א גרויסע חסיד פונעם נאסוידער רב זי"ע ,וואס קודש ,וואס די ספר איז פיל מיט גימטריאות ,און
האט ליידער געברויכט גיין אין מיליטער ,האט ער דער נאסוידער רב האט אויף א פאפיר אויס
אן געזאגט פאר די ווייב ,אז זי זאל יעדע וואך גיין גערעכענט די חשבון פון די גימטריאות ,און ער
אים מזכיר זיין ביים נאסוידער רב זי"ע ,אז ער זאל האט מקפיד געווען נישט צו נעכטיגען אין א הויז
אים אינזין האבן אז ער זאל ניצול ווערן ביי די וואס האט נישט געהאט אין שטוב דעם ספר
מלחמה. הקדוש דברי חיים פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע.
•••
איין טאג איז די מיליטער אנגעקומען ביים מען דערציילט ,אז דער הייליגער נאסוידער
טייך פיאווע ,און דארט האבן זיך ביידע זייטן רב זי"ע ווען ער איז געגאנגען צו א חתונה ,איז ער
געטראפן ,און עס איז געווען א גאר שווערער נישט ארויס ביז ער האט ארויף געברענגט א
שלאכט ,און דער איד איז געווען אין א גרויסע שמייכל אויפן פנים פונעם חתן ,און ער פלעגט נאך
סכנה ,און ער האט געהאט צוויי ברירות ,אדער זאגן דברי בדחנות פונעם הייליגען זרע קודש
גייט ער אריין אינעם טייך ,אדער גייט ער מלחמה מרופשיץ זי"ע.
האלטן וואס דאס וואלט ח"ו געמיינט א זיכערע
טויט. דעם טאג וואס ער האט מסדר געווען ר"ל א גט,
האט דער צדיק עוסק געווען בתענית פון גרויס
פלוצלונג האט ער געזען דעם נאסוידער רב פחד אז ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן בדבר הלכה,
זי"ע ,וואס האט אים אן געכאפט און אריבער און אפילו ער איז געווען א בקי בהלכות גיטין ,האט
געטראגן אויף די אנדערע זייט טייך ,און דער איד ער מיט דעם אלעם געהאט א פחד אז ער זאל ח"ו
איז טאקע געראטעוועט געווארן ממות לחיים ,און נישט נכשל ווערן ,און די פחד האט דער צדיק
דאן האט ער געשריבן א בריוו צו זיין בני בית ,און געהאט ביי יעדע הוראה וואס ער האט
דערציילט דעם נס ווי אזוי די רבי האט אים ארויסגעגעבן ,אז ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן
געראטעוועט פון א זיכערע טויט ,און געבעטן אז בדבר הלכה.
זי זאל גיין צום רבין ,און זיך באדאנקען אז ער האט
אים געראטעוועט. דער צדיק האט מקפיד געווען אויף א מנהג
ישראל וואס מען האט מקבל געווען מדורות
ווען די פרוי איז געקומען צום רבין ,און געוויזן הראשונים מיט א געוואלדיגע מסירת נפש ,סיי
דעם בריוו פון די מאן ,און זיך באדאנקט פארן אויף נר שעוה ביי הבדלה ,אויך מיטן עסן בונדלעך
הייליגען נאסוידער רב ,האט ער מרוב ענוותנותו אין די טשולנט ,און זכר באנדליך שבת קודש
געזאגט מיט א פשטות ,בין איך דען דארט געווען ביינאכט ,און נאך אסאך מנהגים ,וואס דער צדיק
ביים טייך ,אז איך זאל אים קענען דורך טראגן. האט זיך ממש מוסר נפש געווען אויף יעדן מנהג
ישראל.
און ווען דער זון רבי ישראל האט געפרעגט •••
דעם טאטן ,ווי אזוי ער קען זאגן אז ער איז נישט איינמאל איז דער צדיק אנגעקומען צום שטאט
דארט געווען ,ווען דער איד האט דאך אים בפירוש טעמשוואר אויף א ראש חודש ,און ווי באקאנט
געזען ,האט דער נאסוידער רב געזאגט ,בזכות האט דער צדיק מקפיד געווען צו עסן פיש יעדן
וואס דער איד האט געהאט אמונה פשוטה ,איז ראש חודש ,ביינאכט האט די רבי געפרעגט אויב
געקומען צו אים א מלאך פארשטעלט ווי איך און מען האט פיש פאר מארגען ראש חודש צופרי,
אים געראטעוועט. האט מען געזאגט פארן רבין ,אז דא אין שטאט איז
••• אפילו נישט דא קיין פיש אויף שבת קודש ,אבער
איינמאל איז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע לפלא דעם קומענדיגען צופרי ,איז א גוי געקומען
געווען אין שטאט בעטלאן ,און עס איז געווען די און געברענגט א פיש ,און דער נאסוידער רב האט
לעצטע טאג וואס מען האט געקענט מאכן קידוש געהאט א גרויסע שמחה דערפון.
22
באוויזן א הערליכע לבנה ,און דער גאנצער עולם לבנה ,אבער עס איז געגאנגען א שווערער רעגן,
האט מיט א שמחה מחדש געווען די לבנה ,און מען און עס האט נישט אויסגעזען ווי עס וועט זיין א
האט געזען די גדלות פון דערציילן א מעשה פון א לבנה.
צדיק ,ווי דאס ברענגט גרויסע ישועות ,אבער די
מענטש וואס איז אהיים ,האט טאקע יענעם חודש האט דער הייליגער נאסוידער רב דערציילט א
נישט זוכה געווען צו מאכן קידוש לבנה ,אלעס מעשה ,אז איינמאל איז געווען סוף זמן קידוש
ווייל ער האט נישט געהאט אמונת צדיקים. לבנה ביים הייליגען צדיק הרה"ק רבי אלימלך
••• מרודניק זי"ע ,און דער צדיק איז געזעצן ביי מלוה
דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט מלכה ,און די לבנה האט זיך נישט באוויזן די גאנצע
דערציילט ,אז אמאל איז דער הייליגער בני יששכר צייט וואס מען האט געברויכט מאכן קידוש לבנה.
זי"ע געפארן אויף שבת צום מחותן קיין זידיטשוב,
און ער האט מיט גענומען מיט זיך א חולה מסוכן, האט דער צדיק רבי אלימלך געזאגט ,אז אויב
וואס די דאקטורים האבן זיך שוין ל"ע מייאש יעדער וועט זיך משתתף זיין ,און מען וועט קויפן א
געווען פון אים ,און געגעבן פאר דעם איד נאך פלעשל מעד לכבוד מלוה מלכה ,וועט זיין א לבנה,
אפאר שעה צו לעבן ,האט דער בני יששכר פארשטייט זיך אז אלע חסידים מיט זייער גרויסע
גע'עצט'ט דעם איד ,אז ער זאל מיט קומען קיין אמונה אין זייער רבין ,האבן זיך משתתף געווען,
זידיטשוב ,און אריינכאפן א ברכת קדשו פונעם און מען איז ארויס קויפן א פלעשל מעד ,איז אבער
זידיטשובער רבי זי"ע. דארט געווען איין איד ,וואס ער האט געזאגט אז
ער ברויך זיך נישט משתתף זיין ,ווייל אויב וועט
זיין א לבנה ,וועט ער זיך שוין אויך מיט כאפן מיט
ווען דער בני יששכר זי"ע איז אנגעקומען קיין
קידוש לבנה מיט יעדן איינעם.
זידיטשוב מיטן חולה איז געווען פרייטאג
נאכמיטאג ,איז דער בני יששכר געגאנגען זיך ביני לביני איז דער חסיד וואס איז ארויס קויפן
טובל'ן אין מקו' לכבוד שבת קודש ,און דער חולה דעם פלעשל ,צוריק געקומען מיטן פלעשל מעד,
איז געבליבן אין הויף פונעם זידיטשובער רבי. און לפלא עס האט זיך באוויזן א לבנה ,און דער
גאנצער עולם האט מחדש געווען די לבנה מיט א
בשעת דער בני יששכר איז געגאנגען אין מקו', שמחה עצומה ,נאר דער איינער איד ,וואס האט זיך
איז שוין דער זידיטשובער רבי געזעצן ביי זיך אין נישט געוואלט משתתף זיין ,איז איינגעשלאפן
שטוב און געזאגט שיר השירים ,און ווי באקאנט דארט אין ביהמ"ד ,און מען האט אים נישט
האט דער עטרת צבי געהאט א גרויסע עבודה ביים געקענט דערוועקן.
זאגן שיר השירים יעדן ערב שבת ,און ער האט
נישט געלאזט קיינעם זאל אים דעמאלט שטערן, אבער ווען מען איז צוריק געקומען אין
דער חולה איז געווען זעהר פארצווייפלט פון זיין ביהמ"ד נאכן קידוש לבנה ,האט זיך דער איד
מצב הבריאות ,און ער האט קיינעם נישט אויפגעקוועקט ,און געפרעגט ווי מען האלט ,האט
געפרעגט ,נאר גלייך אריין אין שטוב ווי דער עטרת מען אים געזאגט אז מען האט יעצט געענדיגט
צבי האט עוסק געווען אין זאגן שיר השירים. מאכן קידוש לבנה ,איז דער איז ארויס געלאפן אויך
צו מאכן קידוש לבנה ,אבער לפלא האט זיך אראפ
ווען דער הייליגער עטרת צבי האט געזען אז געלאזט א גרויסע רעגן ,און די לבנה האט זיך שוין
איינער וויל צו אים רעדן ,גיבט ער א זאג פאר דעם מער נישט באווויזן יענעם חודש.
איד" ,גיי שוין געזונטערהייט און זיי מיך נישט
מבלבל פון מיין שיר השירים" ,דער איד האט נישט און בשעת ווען דער הייליגער נאסוידער רב
געהאט קיין ברירה ,און איז ארויס פונעם רבין'ס האט דערציילט די מעשה ,איז דארט געווען א איד
שטוב. וואס האט פארלוירען די געדילט ,און אפ געמאכט
אז ער וועט אהיים גיין ,ווייל עס וועט שוין דא
ווען דער הייליגער בני יששכר איז צוריק נישט זיי קיין לבנה ,אבער ווען דער הייליגער
געקומען פון די מקו' ,האט ער געזען אויפן חולה'ס נאסוידער רב האט גענדיגט די מעשה ,האט זיך
23
לערנען ,אבער צום סוף האט דער גאון רבי אהרן פנים ,אז די צורה איז פארענדערט געווארן ,און ער
מבאניהאד זי"ע מסכים געווען צו גיין מקבל פנים זעהט נישט אויס צו זיין קראנק ,פרעגט אים דער
זיין דער נאסוידער רב זי"ע. בני יששכר ,וואס איז געשען מיט דיר ,האט דער
איד דערציילט די מעשה ,און נאך געזאגט די
ווען רבי אהרן איז צוגעקומען צום הייליגען ווערטער פונעם רבין "גיי שוין געזונטערהייט".
נאסוידער רב זי"ע ,האט אים די רבי איבער געזאגט
דעם גאנצן גמרא וואס ער האט פריער געזאגט ,און גלייך האט דער הייליגער בני יששכר מרגיש
צו געלייגט די זעלבע וואס ער האט געזאגט ,אז די געווען ,אז דער הייליגער צדיק דער עטרת צבי
היינטיגע חסידים פארברענגען סתם און לערנען זי"ע האט ממשיך געווען פאר דעם חולה א רפואה
נישט ,דאן האט שוין דער גאון רבי אהרן שלימה ,און דער איד איז טאקע אינגאנצן געזונט
מבאניהאד זי"ע געזען דעם רוח הקודש פונעם געווארן ,און נאך געלעבט איבער די הונדערט יאר,
נאסוידער רב זי"ע. און דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט נאך
••• געקענט און גערעדט מיט דעם איד.
איינמאל האט זיך דער הייליגער נאסוידער רב •••
זי"ע אויס געדריקט אויף א גרויסע תלמיד חכם און איינמאל איז א פרוי זיך געקומען מזכיר זיין
בעל הוראה ביי זיך אין שטאט ,אז דער באשעפער צום הייליגען נאסוידער רב זי"ע ,אז זי איז זייער
איז נישט מקפח די שכר פון יעדע בריה אויף די נישט געזונט און געבעטן א ברכה פונעם רבין פאר
וועלט ,און דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט א רפואה שלימה ,האט דער הייליגער נאסוידער רב
דערציילט ,אז ער האט געקענט די מאמע פון דעם געזאגט פאר דעם פרוי ,אז ער איז איר מבטיח א
תלמיד חכם ,און זי איז געווען א גאר פשוטע רפואה שלימה ,אויב זי וועט זיך אפשערן די האר.
אידענע און א גאר ארימע פרוי.
ווען די פרוי איז ארויס ,האט איינע פון די
אבער סיי ווען זי איז אריין געקומען זיך מזכיר חסידים געפרעגט דעם הייליגען רבין ,וואס וועט
זיין ביים נאסוידער רב זי"ע ,האט זי געשריבן אויפן זיין אויב די פרוי וועט נישט געזונט ווערן אפילו זי
קוויטל איין איינציגסטע בקשה" ,אז איר זון זאל האט זיך אפ געשוירען די האר ,האט דער הייליגער
אויס וואקסן א תלמיד חכם און א פוסק הלכות און נאסוידער רב זי"ע געזאגט ,אפשר וועט דאס
א דיין" ,און דער נאסוידער רב זי"ע האט שוין צוברענגען ,אז איך וועל לכבוד דעם מער נישט זיין
אייביג געוויסט ,אז ווען די פרוי קומט בעט זי נאר קיין רבי ,אבער די פרוי וועט כאטש האבן אפ
דעם איינציגסטע בקשה ,און אפילו פרנסה געשוירען די האר.
דערמאנט זי אויך נישט ,איז דאך נישט קיין חידוש, •••
אז דער באשעפער האט דערפילט די בקשה פון אזא איינמאל האט הגה"ק רבי אהרן פרעסבורגער
פרוי ,אפילו זי איז געווען א גאר פשוטע ,וויבאלד בעל פאר אהרן אב"ד באניהאד זי"ע באזיכט אין
מען מיינט דאס באמת און מיט א תמימות. שטאט פאפא ביי זיין ברידער הגה"ק רבי מיכאל
••• ראב"ד פאפא זי"ע ,און פונקט דאן איז דער
הרה"ק רבי יהושע ראזנער אב"ד סעקעלהיד הייליגער נאסוידער רב זי"ע דורך געפארן דעם
זי"ע האט בימיו געשריבן א תשובה צום הייליגען שטאט פאפא ,און איינע פון די חסידים האבן
צאנזער רב זי"ע לגבי די איסור פון ניצן מאשין געבעטן דעם רבי אהרן ,אז ער זאל קומען מיט אים
מצות פסח ,און ווען דער הייליגער נאסוידער רב מקבל פנים זיין דעם צדיק דער נאסוידער רב זי"ע.
זי"ע ,האט געזען דעם תשובה האט ער זייער הנאה
געהאט ,און אלס הכרת הטוב איז ער געפארן האט רבי אהרן געזאגט ,אז אין די גמרא
בזיכען דעם גאון פון סעקעלהיד זי"ע. שטייט ,חסידים הראשונים היו שוהין שעה אחת
קודם התפילה ,אבער ליידער די היינטיגע חסידים
ווען דער נאסוידער רב זי"ע איז אנגעקומען פארברענגען שעות אויף שעות און הייבן נישט אן
צום באזיך ,האט מען אריין געברענגט א גלעזל טיי לערנען ,ווי צו זאגן אז עס איז א שאד צו
צו מכבד זיין דעם גרויסן גאסט ,אבער דער פארברענגען צייט מיט אנדערע זאכן אויסער
24
דא וואס צו טון צו ראטעווען די פרוי ,האט דער נאסוידער רב האט בשום אופן נישט געוואלט
הייליגער נאסוידער רב געזאגט ,די פרוי וועט טרינקען פון דעם טיי ,עס איז געווען א פלא פאר די
געזונט ווערן און האבן אריכת ימים ,כך הוה די פרוי חסידים און פאר די שטוב מענטשן.
איז געזונט געווארן אין געהאט א שיינע אריכת
ימים. אבער דער רב איז אריין צו די רעבעצין און
••• דערציילט די וואונדער ,אז דער נאסוידער רב וויל
איינמאל איז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע נישט טרינקען די טיי ,האט זיך די רעבעצין
געווען אין שטאט פעטראשעני ,און די גאנצע פארטראכט און געזאגט ,די ווייסט וואס ,אונז
שטאט איז געקומען מיט קוויטלעך צום רבין, האמיר געהאט א שיינעם כוס וואס מען האט אונז
צווישן די וואס זענען געקומען איז געווען א איד געגעבן ביי די חתונה ,און איך האב דאס נישט
ר"ל א מחלל שבת ,און ווען ער האט געגעבן פארן גענוצט ביז יעצט ,אבער לכבודו פונעם גרויסן
רבין א פדיון פון 200ליי ,האט די רבי גלייך צוריק גאסט האב איך סערווירט די טיי אין דעם כוס,
געגעבן דאס געלט פאר דעם איד ,וואס ווי באקאנט אבער איך כאפ זיך יעצט ,אז די כוס איז נאך
האט דער צדיק קיינמאל נישט גענומען קיין געלט קיינמאל נישט גע'טובל'ט געווארן ,און דאס איז
פון נישט ערליכע מענטשן. וואס דער נאסוידער רב האט גלייך מרגיש געווען
מיט זיין גרויסע קדושה.
דער איד איז געווען גאר שטארק באליידיגט, •••
און ער האט געזאגט פאר די אידן דארט ,אז ער ביי הרה"ג רבי יעקב הלוי יונגרייז אב"ד פילעק
וועט נאך ווייזן אז ער וועט געבן דאס געלט פארן זי"ע איז געבוירן געווארן בשעה טובה ומוצלחת א
רבין קעגן דעם רבין'ס רצון ,און בעפאר די רבי איז קינד ,אבער ליידער האט דאס ווייב געהאט א בלוט
אוועק געפארן ,און ער איז שוין געווען ביי די באן, פארגיפטינג בשעת האבן דאס קינד ,און דאן איז
זענען הונדערטער מענטשן געקומען באגלייטן נאכנישט געווען די רפואה פון פענעצילין ,און די
דעם רבין ביי די באן ,צווישן די מענטשן איז געווען דאקטורים האבן אויף געגעבן אויפן פרוי ,ווייל זיי
דער איד דער מחלל שבת ,און וויבאלד עס איז האבן נישט געהאט קיין רפואה.
געווען א גרויסע געשטיפעניש ,איז אים געלונגען
צו געבן דאס געלט פארן רבין. איז געווען דארט א דאקטאר א איד וואס האט
געהייסן שווארץ ,און ער האט שוין געהאט אסאך
אויפן וועג האט דער צדיק איינגעדרימלט ,און מופתים ביים הייליגען נאסוידער רב זי"ע ,האט ער
ווי באוויסט האט דער צדיק אייביג מיט גענומען גלייך געשיקט א טעלעגראם צום נאסוידער רב צו
וואסער מיט זיך ,כדי זיך צו קענען וואשן די הענט מזכיר זיין דעם פרוי ,און וויבאלד ער האט
ווען ער דערוועקט זיך ,און אזוי ווי דער צדיק האט נאכנישט געהאט קיין ענטפער ,איז ער געפארן
זיך דערוועקט ,האט ער זיך געוואשן די הענט אויפן קיין נאסויד צום רבין.
פלאר פונעם באן.
ער איז אנגעקומען קיין נאסויד פורים ,און
אבער איינע פון די אפעצירן אויפן באן האט ביים רבין איז געווען א גרויסע געדרענג ,ווען דער
דאס באמערקט ,און ער איז גלייך צוגעקומען צום דאקטאר איז אריין געקומען צום רבין ,האט אים די
רבין ,און זאגט אז דאס וואס ער האט געטון איז רבי געזאגט אז ער האט באקומען די טעלעגראם,
קעגן די געזעץ ,און ער האט געבעטן פונעם רבין א אבער ער ווייסט נאכנישט וועלכע נאמען מען זאל
קנס 200ליי ,די רבי האט גלייך ארויס גענומען די צוגעבן פארן פרוי.
געלט ,וואס דער איד דער מחלל שבת האט אים
געגעבן ,און דאס אהין געגעבן פארן אפעציר און אביסל שפעטער האט ער נאכאמאל מזכיר
געזאגט פאר זיין גבאי" ,איך ווייס נישט וואס א מין געווען ביים רבין די פרוי ,און געבעטן אז די רבי
געלט דאס איז" ,און עס איז געווען א גרויסע פלא זאל אנוואונטשען ,האט דער הייליגער נאסוידער
ביים גבאי ,אז די רבי האט מרגיש געווען אז דאס רב געפרעגט וואס זאגן די דאקטורים ,האט דער
איז נישט קיין ערליכע געלט. דאקטאר געזאגט אז לויט די דאקטאר איז נישט
25
גאר גרויסע דאקטורים ,צו זען אפשר קען מען •••
העלפן פארן בחור. הרה"ח ר' יצחק גליק מסטרימבע ז"ל האט
דערציילט ,אז איינמאל איז ער מיט נאך אסאך
האט די טאטע געזאגט פאר דעם איד ,נישט חסידים געקומען אויף ראש השנה צום רבין קיין
ווייט פון דא איז דא א שטאט נאסויד ,ווי עס נאסויד ,און דורך גייענדיג דעם שטאט בעטלאן,
וואוינט דער הייליגער צדיק דער נאסוידער רב האבן זיי געטראפן א גוי וואס האט געהאט א קארב
זי"ע ,קום לאמיר אריין גיין צום צדיק ,און אפשר פיל מיט פיש ,און וויסענדיג ווי שטארק די רבי איז
וועט ער קענען פויעלען א רפואה פארן בחור ,דער מקפיד צו האבן פיש אויף שבת און יו"ט ,האבן זיי
איד האט מסכים געווען און געפארן מיטן טאטן געקויפט דעם גאנצן קארב מיט פיש ,און געברענגט
קיין נאסויד. קיין נאסויד.
ווען דער איד איז אריין געקומען צום הייליגען זייענדיג אין די גאסט הויז האבן זיי אראפ
נאסוידער רב ,האט די רבי גלייך געזאגט פארן איד, גענומען אפאר פיש ,און דאס אפ געקאכט כדי צו
אז מען זאל בודק זיין דעם בחור'ס תפילין ,דער איד האבן צו עסן עפעס אויף ערב יו"ט ,שפעטער זענען
איז גלייך אריבער צו א סופר ,און מען האט בודק זיי אריבער צום רבין מיט די גאנצע קארב פיש ,און
געווען די תפילין ,און לפלא האט מען געטראפן אז דאס אהין געגעבן אלס מתנה פארן רבין.
די תפילין זענען געווען פסול ,און דער סופר האט
דאס פאראכטן ,און גלייך דאן אויפן וועג אהיים, אבער גלייך האט די רבי געפרעגט ,אויב דאס
האט דער בחור אנגעהויבן צוריק זעהן ,און איז אלע פיש וואס זיי האבן געברענגט ,די אידן
צוביסלעך איז די ראי' צוריק געקומען פארן בחור, זענען ממש נתפעל געווארן אז די רבי האט דאס
און דער דאקטאר ביי זיי אין שטאט ,האט גלייך מרגיש געווען ,און די אידן האבן געזאגט
נאכאמאל אינטער זוכט דעם בחור און געזאגט ,אז פארן רבין ,אז זיי האבן אראפ גענומען אפאר
אלעס ווייזט אז די ראי' איז ב"ה צוריק. פישלעך כדי צו עסן ערב יו"ט ,האט די רבי געבעטן
אז מען זאל אים ברענגען אלע פיש.
עס האט דערציילט דער אייניקל הרה"ק רבי
משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים זי"ע ,אז דער איד און דאן האט די רבי מסביר געווען פאר זיי ,אז
איז שוין געבליבן א גרויסע תומך פארן זיידן כל נישט אז ער האט ח"ו געברויכט די גאנצע פיש
ימיו ,אויך דערציילט ער ,אז די הייליגער נאסוידער וואס זיי האבן געברענגט ,נאר ער האט זיי געוואלט
רב האט געזאגט פאר דעם איד ,אז אויב דער בחור אויס לערנען א דרך אין עבודת ד' ,אז די פיש איז א
וועט קיינעם נישט דערציילן דעם מופת ,וועט דאס הייליג מאכל וואס איז געמאכט צו עסן נאר שבת
זיין א גרויסע טובה פאר דעם בחור ,פארשטייט זיך אדער יו"ט אדער ראש חודש ,און מען טאר דאס
אז דער בחור האט קיינעם נישט דערציילט דעם נישט עסן סתם אזוי.
מופת. •••
הרה"ח ר' צבי ב"ר פנחס פריעדמאן
יארן שפעטער ווען עס איז אנגעקומען די מקלויזנבורג זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל
ערשטע וועלט מלחמה ,און די שטאט סאטמאר פארענדיג פון קלויזנבורג קיין סאטמאר ,האט זיין
איז געווען אונטער די הערשאפט פון רומעניה ,און טאטע געטראפן א איד מיטן נאמען קראנצער פון
דער בחור האט זיך געברויכט שטעלן צום שטאט זשיבא ,און ער האט געהאט מיט זיך א בחור
מיליטער ,האט ער דאך געהאט דעם תעודה פונעם וואס איז ליידער געווארן בלינד.
דאקטאר פון קלויזנבורג ,אז ער קען נישט זעהן ,און
מען האט אים גלייך באפרייט פון מיליטער ,און אויך דער איד האט דערציילט אז ער איז שוין
אפאר יאר שפעטער ,ווען די שטאט סאטמאר איז געווען ביי די גרעסטע דאקטורים ,אבער אלע
צוריק צו די הערשאפט פון אונגארן ,האט דער האבן געזאגט ,אז עס איז ליידער נישט דא וואס צו
בחור זיך נאכאמאל באפרייט פון די מיליטער מיט העלפן אז דער בחור זאל אנהייבן זעהן ,און יעצט
דעם תעודה ,דאן האט שוין דער בחור איז ער אויפן וועג קיין וויען און בערלין ,צו גיין צו
26
שטאט ,און לפלא גלייך ווי ער האט געענדיגט פארשטאנען ,פארוואס דער נאסוידער רב זי"ע
אריין ווארפן די גאנצע מעהל אין וואסער ,האבן האט אים געהייסן ,אז ער זאל קיינעם נישט
אנגעהויבן ארויף קומען אין וואסער א געוואלד מיט דערציילן וועגן די מופת.
פיש ,וואס די פיש האבן זייער ליב מעהל ,און דער •••
איד האט געכאפט א געוואלד מיט פיש ,און ער איז איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען
פון דעם גאר שטארק נתעשר געווארן ,און געהאט נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל
שיין פרנסה ,דאן האט ער שוין פארשטאנען וואס ווען דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען
די נאסוידער רב זי"ע האט אים געזאגט" ,אז מען אין שטאט בערעגסאז ,האט דער צדיק געליינט
פאלגט די תורה ,דערלייגט מען נישט". קריאת התורה ,און דער צדיק איז געווען אין א
••• געוואלדיגע דביקות ,און בשעת מעשה איז דורך
הרה"ח ר' יהושע פליישמאן מסאטמאר ע"ה געגאנגען דער ערל וואס האט געארבעט אין
האט דערציילט ,אז ער האט ליידער גאר אסאך ביהמ"ד ,און ער האט געטראגן האלץ צו הייצן די
געליטן אויפן מאגן יעדע וואך זונטאג ,און ער האט אויווען.
דאס אויס גערעכנט אז דאס פאסירט וועגן די
מאכל "אייער מיט צוויבל" ,איין וואך שבת קודש און דורך גייענדיג נעבן דעם צדיק ,האט דער
איז געווען אין שטאט סאטמאר דער הייליגער גוי אנגערירט אין איינע פון די ציצית פונעם טלית
נאסוידער רב זי"ע ,און דער רבי יהושע האט פונעם צדיק ,אויפן סעקונדע האט דער צדיק אראפ
געוואלט גיין צום טיש ,אבער ער האט מורא געווארפן דעם טלית פון אויף זיך גלייך ארויף אויפן
געהאט אז דער נאסוידער רב וועט אים געבן ספר תורה ,און דער צדיק איז גלייך געלאפן אין
שיריים פון די אייער מיט צוויבל ,דערפאר האט ער מקו' ,צילוב זיין גרויסע קדושה וטהרה ,וואס דער
געמאכט זיכער צו גיין אביסל שפעטער ,כדי די רב צדיק האט דאס גלייך מרגיש געווען ,אז דער גוי
זאל שוין האלטן נאך די אייער מיט צוויבל. האט אנגערירט די ציצית.
•••
אבער אזוי ווי ער קומט אריין אין ביהמ"ד, הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים
זעהט ער אז דער הייליגער נאסוידער רב האלט זי"ע האט דערציילט ,אז אין שטאט פונעם זיידן
יעצט פונקט ביי די אייער ,האט זיך דער רבי יהושע דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט געוואוינט
באהאלטן כדי דער נאסוידער רב זאל אים נישט א איד א מעהל סוחר ,דער איד האט געהאט א מיל
באמערקען ,אבער אזוי ווי דער נאסוידער רב האט וואס פון דעם האט ער געהאט שיין פרנסה ,איין
געענדיגט עסן דאס ביסל אייער מיט צוויבל ,האט יאר נאך פסח איז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע
ער געפרעגט דעם גבאי ,איז רבי יהושע פליישמאן געווען ביי יענעם אין שטוב ,און האט געבעטן דעם
דא. איד ,אז ער וויל זעהן די שטר מכירה מיט וואס ער
האט פארקויפט די מעהל אין חמץ.
בלית ברירה איז דער רבי יהושע צו געקומען, און ווען דער צדיק האט געזען די שטר מכירה,
און דער הייליגער נאסוידער רב האט אים מכבד האט ער מעורר געווען דעם איד ,אז די שטר מכירה
געווען מיט א פילע טעלער אייער מיט צוויבל ,און איז נישט גוט געווען ,און דערפאר קומט אויס אז
דער רבי יהושע פליישמאן האט אויף געגעסן דעם ער האט נישט גוט פארקויפט די חמץ ,און דערפאר
גאנצן טעלער ,און לפלא פון דאן האט דער ר' ברויך ער מבער זיין דאס גאנצע מעהל ,דער איד
יהושע מער נישט געליטן אויף די מאגן פון דעם האט זיך געבעטן צום רב אז דאס איז דאך זיין
מאכל אייער מיט צוויבל ,דאס אלעס האט דער גאנצע פרנסה ,אבער דער צדיק האט אים געזאגט
צדיק וקדוש געזען מיט זיינע הייליגע אויגן ,און ער בזה"ל" ,אויב מען פאלגט די תורה ,דערלייגט מען
האט מיט זיינע שיריים אויס געהיילט דעם ר' נישט".
יהושע.
••• דער איד מיט זיין גרויסע אמונת צדיקים האט
הרה"ח ר' מנחם בראך ע"ה האט דערציילט ,אז געפאלגט דעם רבין ,און ער האט גענומען דאס
ער איז געווען בשעת די מעשה ,ווען דער גאנצע מעהל און אריין געווארפן אין דעם טייך פון
27
דערפאר איז דער הייליגער נאסוידער רב אויף נאסוידער רב זי"ע איז געווען אויף א שבת אין
געקומען מיט א עצה ,ער האט געזאגט פארן טאטן, שטאט ראגנע ,און ווען מען האט געגעבן פארן רבין
אז ער וויל זייער פארן קיין בעלזא ,און ער האט די כוס צו מאכן קידוש ,האט דער צדיק געפרעגט
געטראכט ,אז ווען ער וועט זיין אין בעלזא וועט ער פון ווי דער כוס איז ,האט דער קרוב פונעם רבין
זיך שוין גרינגער קענען אריבער כאפן קיין צאנז, הרה"ח ר' משה יוסף דאכנער ז"ל געזאגט פארן
אבער דער טאטע רבי משה ארי' האט גאנץ גוט רבין ,אז די כוס האט ער באקומען דרשה געשאנק
געוויסט ,אז אויב ער וועט געבן פארן זוהן געלט פונעם רבין ,און די רבי האט שוין אמאל קידוש
אויף הוצאות הדרך ,וועט דער צדיק מיט זיין גוט געמאכט אויף דעם כוס.
הארץ אוועק געבן דאס גאנצע געלט פאר נצרכים,
דערפאר האט ער מיט געשיקט איינע פון די נאנטע האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע
מקורבים ,אז ער זאל דעם זוהן באגלייטן קיין געפרעגט ,אויב מען האט דאס שוין גע'טובל'ט,
בעלזא. האט דער איד געזאגט ,וואס הייסט ,די כוס האט
שוין די רבי גענוצט אמאל ווען ער איז דא געווען,
ווען עס איז געקומען די צייט אהיים צו פארן האט די רבי געפרעגט אויב האט מען אפשר אריין
פון בעלזא ,האט דער זוהן דער הייליגער געגעבן דעם כוס צו פאריכטען.
נאסוידער רב זי"ע געבעטן פון דעם מקורב ,אז ער
וויל זייער שטארק אהיים פארן דורך א אום וועג דאן האט זיך דער איד ר' משה יוסף דערמאנט,
וואס פארט דורך גאליציה ,דער מקורב האט אבער אז די כוס האט זיך געהאט צובראכן ,און מען האט
גע'טענה'ט ,אז דאס וועט קאסטן אסאך מער דאס געגעבן פאר א גוי צו פאריכטען ,און דער גוי
געלט ,און האט נישט מסכים געווען ,אבער דער האט צו געלייגט א שטיקל צום בעכער ,וואס
הייליגער נאסוידער רב האט גע'טענה'ט ,אז דאס להלכה דארף מען דאס איבער טוב'לען ,די אידן
געלט איז דאך מיינס וואס די טאטע האט מיר זענען ממש נתפעל געווארן ,אז די רבי מיט זיין
געגעבן אויף הוצאות הדרך. גרויסע קדושה האט דאס גלייך מרגיש געווען.
•••
האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע געזאגט דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד
פארן מקורב ,לאמיר אריין גיין צום הייליגען גאב"ד ירושלים זי"ע האט דערציילט ,ווי אזוי זיין
בעלזא רב רבי יהושע'לע זי"ע ,און לאמיר אים זיידע דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז נתקרב
פרעגן וואס ער זאגט אויב מען מעג פארן דעם אום געווארן צום הייליגען צאנזער רב זי"ע ,דער זיידע
וועג ,ווייל דאס איז געווען דער מנהג אין בעלזא, פלעגט אסאך פארן צום מרחץ נישט ווייט פון
אויב האט מען געהאט א ספק איז מען אריין פרעגן שטאט סיגוט פאר צרכי רפואה ,דארט פלעגט דער
פונעם רבין וואס מען זאל טון. הייליגער נאסוידער רב זי"ע אסאך פארברענגען
מיט הרה"ק רבי דוד מקשאנוב זי"ע דער זוהן
ווען מען איז אריין צום הייליגען בעלזא רב, פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע.
און דער מקרוב האט געזאגט פארן רבין ,אז ער
ווייסט נישט פארוואס דער נאסוידער רב וויל אזוי דער הייליגער צדיק מקשאנוב זי"ע האט גאר
פארן דעם אום וועג ,האט דער הייליגער בעלזא רב אסאך עובדות דערציילט פון זיין גרויסן טאטן דער
זי"ע גלייך געזאגט בזה"ל" ,פאשטייסט נישט ,פון צאנזער רב פארן נאסוידער רב זי"ע ,אבער דער
דארט פארט מען קיין צאנז" ,און דאן נאך די נסיעה הייליגער נאסוידער רב איז נישט נתפעל געווארן
איז דער הייליגער נאסוידער רב געווארן שטארק טראכטענדיג ,אז יעדער זוהן רעדט גאר גרויס פון
מקושר צום הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע. זיין טאטן ,אבער לימים האט דער הייליגער
••• נאסוידער רב זי"ע אנגעהויבן שפירן א געוואלדיגע
דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד תשוקה צו פארן צום הייליגען צאנזער רב ,אבער
גאב"ד ירושלים זי"ע האט דערציילט ,אז דער זיידע ער האט געוויסט אז זיין טאטע רבי משה ארי' וואס
דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע פלעגט צוויי מאל איז געווען א גרויסע בעלזא חסיד ,וועט נישט אזוי
א יאר פארן צו זיין רבין דער הייליגער צאנזער רב שנעל לאזן פארן קיין צאנז.
28
ער שטייט פארענט פון זיין הייליגען רבין דער זי"ע ,איינמאל איז געווען שביעי של פסח און דאס
צאנזער רב. צווייטע מאל איז געווען שמחת תורה ,בשנת
תרל"ה איז דער נאסוידער רב זי"ע געווען ביי זיין
דערפאר איז דער הייליגער נאסוידער רב צו רבין דער הייליגער צאנזער רב אויף די שביעי של
געגאנגען צום איד וואס האט געקויפט הגבה ,און פסח.
ער האט אים געבעטן אז ער וויל זיך מיט אים
טוישן ,יענער איד האט גלייך מסכים געווען ,ווייל שביעי של פסח ביים דאווענען איז דער
פאר הגבה האט ער דאך נישט געצאלט אזוי פיל הייליגער נאסוידער רב זי"ע געשטאנען ביים מזרח
געלט ווי פאר אן עלי' ,אבער דאן האט דער וואנט אין ביהמ"ד נאנט צום הייליגען צאנזער רב
הייליגער נאסוידער רב געכאפט ,אז ביי הגבה וועט זי"ע ,אינמיטן דאווענען האט דער הייליגער
ער דאך אויך זיין אויס געדרייט מיטן פנים צום נאסוידער רב זי"ע וואס איז געווען נידעריג
רבין ,און ער האט ממש מורא געהאט אריין צו געוואקסן זייענדיג צו געדעקט מיטן טלית
קוקען פארן רבין אין פנים. געשפירט ,ווי איינער לאנט אן זיינע הענט אויף זיין
אקסל ,ער האט פראבירט אראפ צו ריקן די הענט
האט ער זיך ווייטער געטוישט מיט דער וואס פון זיין אקסל ,אבער דאן האט ער געשפירט אז
האט געקויפט גלילה ,ווייל דאן וועט ער דאך זיין יענער האט נאכאמאל ארויף געלייגט די האנט.
מיטן ריקן צום רבין ,דערציילט אבער דער
הייליגער נאסוידער רב ,וואס מיינט איר ,ביי גלילה האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע אויף
האט זיך די רבי דער הייליגער צאנזער רב אויס געדעקט זיין פנים פונעם טלית ,און צו זיין שרעק
געדרייט און אריין געקוקט פאר מיר אין פנים זעהט ער ווי דאס איז די רבי אליין דער הייליגער
בשעת איך האב געמאכט גלילה ,ווייל פונעם רבין צאנזער רב זי"ע ,ער האט גלייך זיך צו געריקט און
דער צאנזער רב האט מען זיך נישט געקענט ארויס געוואלט אז די רבי זאל ארויף לייגן די האנט ,אבער
דרייען. דאן האט דער הייליגער צאנזער רב שוין נישט
••• ארויף געלייגט די האנט.
הרה"ח ר' מרדכי שווארץ מטורדא ע"ה האט
דערציילט ,אז ביי זיין קרוב הרה"ח ר' בנימין נאכדעם האט דער הייליגער נאסוידער רב
אליעזר פליישמאן ע"ה פון שטאט סאטמאר האט זי"ע דערציילט ,אז די פנים פונעם הייליגען
זיך איינמאל געמאכט ,אז דאס ווייב נאכן האבן א צאנזער רב זי"ע האט אזוי געלאכטן דאן בשעת'ן
קינד האט מען נישט געקענט אפשטעלן די בלוט, דאווענען ,אז ער האט ממש נישט געקענט אריין
דאן איז אין שטאט סאטמאר געווען דער הייליגער קוקען גלייך אין פנים פונעם רבין.
נאסוידער רב זי"ע ,און ער האט מזכיר געווען די
ווייב ביים הייליגען נאסוידער רב זי"ע ,האט אים און דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט
דער הייליגער נאסוידער רב געבעטן 10 ,טויזענט געזאגט ,אז שפעטער ווען די רבי האט געציילט
רייניש פאר א אייניקל פונעם הייליגען צאנזער רב ספירת העומר אויף זיין פלאץ ,האט דער הייליגער
זי"ע וואס מאכט יעצט חתונה ,אבער דער ר' בנימין צאנזער רב זי"ע אזוי געברענט פאר קדושה ,אז ער
אליעזר האט נישט געוואלט געבן אזא גרויסע האט זיך ממש געדראפעט אויף די גראדע ווענט.
סכום.
נאך האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע
שפעטער איז דער הייליגער נאסוידער רב דערציילט פונעם יענעם לעצטן יו"ט פסח ,ביי
זי"ע אוועק געפארן פון סאטמאר קיין קלויזנבורג, קריאת התורה האט דער הייליגער נאסוידער רב
ווען דער חסיד ר' בנימין אליעזר האט געזעהן ,אז זי"ע געקויפט די עלי' פון רביעי ,אבער דאן האט
די מצב ווערט נישט בעסער ,האט ער געבעטן זיין ער געזעהן אז דער רבי דער הייליגער צאנזער רב
קרוב ר' מרדכי שווארץ ,אז ווען ער פארט אהיים גייט אליין זיין דער בעל קורא ,האט אים
פון סאטמאר קיין טורדא פארט ער דאך דורך אנגעכאפט א פחד און א שרעק נאר צו טראכטן ווי
קלויזנבורג ,האט ער אים געגעבן דעם סכום פון 10 אזוי ער גייט מאכן די ברכה אויף די תורה בשעת
29
••• טויזענט רייניש און געבעטן ,אז ער זאל אריין פארן
דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען קיין קלויזנבורג און געבן דאס געלט פארן
מפורסם אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ, נאסוידער רב און מזכיר זיין די ווייב.
איינמאל האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע
מיט זיין גרויס עניוות דערציילט פון ווי ער האט ווען דער ר' מרדכי איז אנגעקומען קיין
באקומען דעם גרויסן כוח צו פועל'ן ישועות פאר קלוזנבורג האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע
אידן ,ווייל די נאסוידער רב האט געהאט א געהאלטן אינמיטן דאווענען שחרית ביי קר"ש,
שוועסטער וואס האט געוואוינט אין שטאט דער ר' מרדכי איז גלייך צו געגאנגען און געזאגט
קאלאמייא ,און דער צדיק פלעגט איר כסדר גיין פארן נאסוידער רב ,אז עס איז ממש פיקוח נפש
באזיכן ,איינמאל איז דארט געווען אין קאלאמייא און דערפאר בעט ער אז די רבי זאל מפסיק זיין
דער צדיק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע" ,און ער האט ביים דאווענען ,אבער דער הייליגער נאסוידער רב
מיר געווינטשען ,און נאך געווינטשען ,אז איך זאל האט געוויזן מיט די הענט אז מען קען ווארטן ביז
זיין א פועל ישועות". נאך שמו"ע.
•••
דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט נאך שמו"ע האט דער הייליגער נאסוידער רב
דערציילט ,אז ער איז איינמאל געווען אין א שטאט גלייך געזאגט פאר ר' מרדכי ,איך האב דאך געזאגט
צוזאמען מיטן קרייזער רב זי"ע ,און עס איז געווען פאר ר' בנימין אליעזר אז ער זאל מיר געבן 10
ראש חודש ,און דער הייליגער קרייזער רב האט טויזענט רייניש פארן צאנזער רב'ס אייניקל ,האט
געזאגט ,אז עס וואלט געווען א חשובע זאך צו האבן ר' מרדכי געוויזן פארן רבין אז ער האט דא דאס
א פיש צום סעודת ראש חודש. גאנצע געלט ,אבער ער האט געבעטן פונעם רבין
א שטר אז ער האט טאקע באקומען דאס געלט,
איז דער קרייזער רב צו געגאנגען צום אפלויף דער נאסוידער רב האט קודם נישט געוואלט געבן
ווי די וואסער רינט אראפ פונעם הויז ,און פון א שטר ,אבער נאכן זיך טענה'נען אביסל האט דער
דארט גיסט עס אריין אינעם טייך ,און ער האט צדיק מסכים געווען און געשריבן אויף א פאפיר
אריין געלייגט די האנט און פון דארט ארויס בזה"ל" ,אני הח"מ אברהם יהושע מבטיח שיפסיק
גענומען א כשרן פיש לכבוד ראש חודש ,און דער הדם בעבור עשרת אלפים רייניש שקיבלתי".
הייליגער נאסוידער רב האט געזאגט ,אז דארט אין
דעם פלאץ איז בדרך הטבע קיינמאל נישט דא קיין טאקע תיכף נאכדעם האט ר' מרדכי גערופן
פיש ,אבער לכבודו פונעם קרייזער רב האט מען צום שטוב פון רבי בנימין אליעזר פליישמאן ,און
דארט מזמין געווען א פיש. מען האט אים געזאגט אז ב"ה די בלוט האט זיך אפ
••• געשטעלט ,יארן שפעטער ווען דער זוהן פון ר'
דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט מרדכי שווארץ ע"ה הרה"ח ר' אהרן יודא האט
דערציילט ,אז זייענדיג א קינד ,איז אמאל געקומען געזאגט פארן טאכטער פון רבי בנימין אליעזר ,אז
דער צדיק וקדוש רבי הערשעלע ליסקער זי"ע קיין אין זכות פון זיין טאטן ר' מרדכי איז די מאמע
סיגוט אויף א שבת ,פארשטייט זיך אז די גאנצע געזונט געווארן.
שטאט וואס זענען געווען דורך געווייקטע
חסידישע אידן זענען געקומען מיט האלטן דעם האט די טאכטער פארענדיגט די צווייטע חלק
שולחן הטהור פינעם צדיק מליסקא ,אויך ער דער פון די מעשה ,אז די מאמע איז דאן שוין געווען אין
נאסוידער רב איז געקומען מיט זיין טאטן הרה"ח גאר א שווערע מצב ,און עס האט זיך איר
רבי משה ארי' פריינד מסיגוט זי"ע ,וואס איז געווען גע'חלום'ט אז זי איז נפטר געווארן ,פלוצלונג
באוויסט אלס א איש חסיד און א גאר געהויבענע זעהט זי דעם הייליגען נאסוידער רב זי"ע ,און ער
איד. ווייזט איר מיט די צוויי הענט ,אז זי זאל צוריק
אראפ גיין ווייל זי איז נאך צו יונג ,און דאן האט זיך
ביים טיש איז געווען דער מנהג ביים הייליגען די בלוט אויף געהערט און זי איז ב"ה געזונט
צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע ,אז דער עולם געווארן.
30
צדיק ,אז אפילו נאר ביים קוקן אויפן פלעשל האט האט געברענגט א פלעשל וויין און מען האט דאס
ער מרגיש געווען פין וואסער טרויבן די וויין איז געשטעלט צום טיש ,און דער גבאי ווען ער האט
געמאכט געווארן. ארויף געשטעלט דעם פלעשל האט ער אויס
••• געריפן דעם נאמען ווער עס האט דאס געברענגט,
דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע פלעגט נישט די טאטע רבי משה ארי' האט אויך געברענגט א
זאגן קיין תחנון ביום היארצייט פון רבי מענדעלע פלעשל וויין אבער א גאר פשוטע סארט ,אבער
מרימנוב זי"ע ,און געזאגט ,אז די יארצייט איז אזוי לפלא אזוי ווי דער גבאי האט אויס געריפן דעם
גרויס ווי די יארצייט פון רבי שמעון בר יוחאי זי"ע, טאטן'ס נאמען ,האט דער צדיק רבי הערשעלע
און ער פלעגט זיך וואשן ל"ג בעומר צו א סעודה, גלייך געכאפט דעם פלעשל און מיט די וויין
וואס האט זיך פארצויגען אויף ביינאכט צום געמאכט קידוש.
יארצייט פון רבי מענדעלע זי"ע.
••• עס איז געווען א גרויסע וואונדער ,וויבאלד
דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד דאס איז נישט געווען קיין ספעציעלע וויין און עס
גאב"ד ירושלים זי"ע האט פארציילט ,בשם דעם איז דארט געווען גרויסע גבירים וואס האבן
זיידן הרה"ק מנאסויד זי"ע ,אז הרה"ק רבי אליעזר געברענגט לכבודו פונעם צדיק אלטע געשמאקע
מדזיקוב זי"ע האט זייער מקפיד געווען ,אז זיינע וויין ,אויך שפעטער ווען דער צדיק האט געוואלט
חסידים זאלן קומען נאר צו אים אויף יו"ט שבועות. טרינקען א לחיים ,האט ער אויס געקליבן דווקא
פונעם טאטן'ס פלעשל צו טרינקען לחיים.
איז געווען א חסיד פינעם הייליגען דזיקובער
זי"ע ,וואס איז נישט געזונט געווען איין יו"ט איז דארט געווען איינע פון די חסידים וואס
שבועות ,און דערפאר האט דער חסיד נישט האט געברענגט א גאר טייערע און אלטע פלעשל
געקענט פארן צום רבין אויף יו"ט. וויין ,האט ער געפרעגט דעם צדיק רבי הערשעלע
זי"ע ,פארוואס וויל די רבי נישט נעמען דעם גוטן
איז דארט אין זיין שטאט געווען א צאנזער אלטע וויין וואס איך האב געברענגט ,האט דער
חסיד ,האט דער צאנזער חסיד געבעטן פון דעם צדיק רבי הערשעלע געזאגט בזה"ל" ,כל אחד
דזיקובער חסיד ,אז ער זאל אים לייען זיין מושך לשורשו ,ואם הוא מושך ליין זה ,מסתמא הוא
שטריימל אויף יו"ט שבועות צו גיין צו זיין רבין אין מכרם ישראל" ,יעדער איד ציט צו זיין שורש ,און
צאנז ,און דער חסיד האט אים געבארגט דעם אויב מיך ציט צו דעם וויין ,מסתמא איז דער וויין
שטריימל. פין א אידישע פעלד.
א שטיק צייט שפעטער איז דער חסיד געפארן די טאטע הרה"ח רבי משה ארי' זי"ע האט נאך
צו זיין רבין קיין דזיקוב ,און ווען ער איז אריין שבת געוואלט זעהן די הייליגע אויגן פינעם צדיק
געקומען מיטן שטריימל האט אים די רבי רבי הערשעלע ליסקער זי"ע ,איז ער אריבער צום
געפרעגט ,ביסט געגאנגען קיין צאנז אויף יו"ט וויין סוחר און געפרעגט ,איך האב דיר געזאגט
שבועות ,האט דער איד געזאגט ,איך בין שבועות ביים קויפן די וויין אז איך ברויך עס פארן שולחן
נישט געזונט געווען און איך בין געווען הטהור פינעם צדיק רבי הערשעלע ליסקער ,איז
אינדערהיים ,האט דער הייליגער דזיקובער זי"ע פארוואס האט איר מיר נישט געגעבן א גוטע
געקוקט אויפן שטריימל און געזאגט" ,איז דער טייערע אלטע וויין.
שטריימל געווען אין צאנז".
האט דער וויין סוחר געזאגט ,אזוי ווי איך האב
האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע אויס געהערט אז דאס איז פארן צדיק רבי הערשעלע,
געפירט ,דאס אז די שטריימל האט מקבל געווען א האב איך דווקא געוואלט געבן נאר וויין וואס איז
קדושה זייענדיג אין צאנז איז אסאך א גרעסערע געמאכט געווארן פין טרויבן וואס איז געוואקסן אין
חידוש ,ווי אז דער דזיקובער רב זי"ע האט דאס א אידישע פעלד ,אפילו די וויין איז נישט אזוי גוט,
מרגיש געווען ברוח קדשו. דאן האט די טאטע געזעהן די הייליגע אויגן פינעם
31
ווען דער פעטירשאנער רב האט באמערקט •••
ווי דער הייליגער נאסוידער רב באטראכט דעם הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים
בילד ,האט ער זיך אנגערופן ,ביי אייך חסידים איז זי"ע האט דערציילט ,אז זיין זיידע דער הייליגער
מען דאך מקפיד אויף בילדער ,איז אז דער רבי וויל נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט ,אז דער צדיק
קען איך אויס דרייען דעם בילד אדער עס אפילו וקדוש רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט געהאט א
אראפ נעמען פון וואנט ווילאנג די רבי וועט מנהג קדוש ,אז ער האט יעדן טאג געזאגט די
דאווענען מנחה. ברכות השחר בקול רם ,און די תינוקות של בית רבן
האבן נאך געזאגט אמן אויף די הייליגע ברכות.
האט זיך דער הייליגער נאסוידער רב
אנגערופן בזה"ל" ,ח"ו ח"ו ,דאס בילד פונעם מנוחת אינעם שטאט איז געווען ליידער א משכיל,
אשר איז א סגולה פאר יראת שמים ,נישט נאר פאר וואס האט געלייגט די אויגן אויף איינע פון די
זיינע קינדער ,נאר פאר יעדן איד וואס קוקט קינדער פון שטאט ,און דער משכיל האט מיט דעם
דערויף" ,און דאס איז טראץ דעם וואס דער קינד אנגעהויבן לערנען חכמת הדקדוק אן דעם
הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען דער וואס זיין טאטע זאל פון דעם וויסן.
גרויסער מקנאה קנאת ד' צבקות וואס האט
אפגעווייכט פון סיי וועלכע מאדערנע זאך און אבער איין טאג ווען דער צדיק האט געזאגט
בפרט פון בילדער ,איז אבער א בילד פונעם מנוחת זיינע ברכות ,און די קינדער האבן נאך געזאגט אמן,
אשר זי"ע געווען א גאר אנדערע זאך. איז יענער קינד אויך געווען צווישן די קינדער,
••• גלייך האט זיך דער צדיק וקדוש רבי שמעון אויף
דער אייניקעל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד געשטעלט ,און ער איז גלייך צו געגאנגען צו יענעם
גאב"ד ירושלים זי"ע האט דערציילט ,אז די טאג פון קינד.
די בר מצוה פונעם הייליגען זיידן דער נאסוידער און דער צדיק האט דעם קינד געגעבן א
רב זי"ע ,האט אים דער טאטע וואס איז דאך געווען פעטשל אויפן פנים ,און דער צדיק האט געשריגן
א גביר און דער ראש הקהל פון שטאט ,געגעבן מיט קולות "טמא" ,עס איז געווען א וואונדער ביי
שיינע קליידער לכבוד די בר מצוה ,אבער גלייך די אלע וואס זענען דארט געשטאנען ,אבער די
צופרי איז דער בר מצוה בחור דער נאסוידער רב טאטע פונעם קינד איז גלייך געקומען און אויס
ארויס אויף די גאס ,און געטראפן א ארימע יונגעל געפרעגט זיין קינד ,און דאן האט דער קינד מודה
מיט צוריסענע קליידער ,האט ער געבעטן דעם געווען ,אז ער לערנט מיט דעם משכיל ,דאן האבן
קינד ,אז ער זאל מיט אים ארויס גיין אינדרויסן פון אלע געזען די הייליגע אויגן פון דעם צדיק וקדוש
שטאט. רבי שמעון מיערסלוב זי"ע.
•••
דאן האט דער הייליג קינד זיך געבעטן צו דעם איבער דעם בילד וואס עס איז דא פונעם
ארים קינד ,אז ער זאל זיך מיט אים אויפטוישן די הייליגען צדיק דער מנוחת אשר זי"ע ,האט דער
קליידער ,דער קינד האט קודם נישט געוואלט צדיק הגה"ק רבי אשר אנשיל מיללער
דאס טון ,אבער זעענדיג די טרערן פונעם בחור און פעטירשאנער רב זי"ע דערציילט א פלא'דיגן
נאכן שטארק מיטשענען ,האט דער קינד מסכים מעשה ,וואס ער האט אליין בייגעוואוינט.
געווען ,און ווען עס איז געקומען צו די בר מצוה,
האט מען נישט געקענט טרעפן די נייע קליידער, ווי ביי א געלעגנהייט איז אמאל אויס
און מען האט געטראכט אז אפשר האט מען דאס געקומען ,אז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז
גע'גנב'ט. געקומען דאווענען מנחה ביי אים אין ביהמ"ד ,און
דארט אויף מעריב זייט פונעם ביהמ"ד האט
אבער שפעטער ווען די טאטע רבי משה ארי' געהאנגען א בילד פונעם הייליגען מנוחת אשר
זי"ע איז ארויס אויפן גאס ,האט ער געטראפן דעם זי"ע ,און ווען דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז
ארימע קינד ,און געזען ממש די קליידער וואס ער דורך דעם בילד ,האט ער זיך אפ געשטעלט און
האט געהאט געקויפט פאר זיין זון ,און דאן האט באטראכט דעם בילד.
32
נאכדעם וואס דער צדיק האט טועם געווען דער קינד דערציילט פארן טאטן ,אז היינט צופרי
פון די מזונות ,האט דער איד געזאגט פארן רבין ,אז האט דער בר מצוה בחור מיך געבעטן ממש מיט
יעצט נאכדעם וואס די צדיק האט טועם געווען פון טרערן ,אז איך זאל נעמען זיינע נייע קליידער ,און
די מזונות ,האט די מזונות שוין צוויי זאכן ,איינס אז בלית ברירה האב איך דאס גענומען ,ווייל דאס איז
עס איז שיריים פונעם רבין ,און אויך איז די מזונות געווען די השגות פון דעם צדיק וקדוש שוין ביי די
שיריים פון א שבע ברכות וואס איז נאר יעצט 13יאר אלט.
געווען דא ביי מיר אינדערהיים ,אבער אזוי ווי דער •••
נאסוידער רב זי"ע האט געהערט די ווערטער אז הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים
דאס איז שיריים פון סעודת חתן ,איז ער זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל ווען די זיידע
דערציטערט געווארן און געזאגט. דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען ביי
זיין גרויסן רבין דער הייליגער דברי חיים מצאנז
חז"ל זאגן דאך )ברכות ו'( כל הנהנה מסעודת זי"ע ,איז צו אים געקומען א ידיעה ,אז זיין זון
חתן ואינו משמחו עובר בחמשה קולות ,אז איינער הרה"ק רבי ישראל מהוניאד זי"ע וואס איז נאך
וואס עסט פון סעודות חתן וכלה און איז נישט געווען א קינד איז זייער נישט געזונט ,און איז
משמח דעם חתן וכלה ,איז ער עובר אויף די חמשה ממש א חולה מסוכן.
קולות ,און דער צדיק האט איבער געלאזט אלעס
ביי יענעם איד אין שטוב ,און ער איז גלייך אריבער דער נאסוידער רב האט געוואלט אריין גיין
געפארן צום שטוב פון דעם חתן ,כדי ער זאל קענען צום דברי חיים צו מזכיר זיין דאס קינד ,אבער מרוב
משמח זיין די חתן און כלה ,און ח"ו נישט עובר זיין פחד און אימת רבו ,האט דער נאסוידער רב זיך
אויף דברי חז"ל. נישט געקענט נעמען אריין צו גיין צום רבין ,אבער
ער האט זיך גענומען די כוחות און איז צו געגאנגען
צום טיר פונעם רבין ,און די טיר איז געווען אפען,
און דער הייליגער צאנזער רב האט אים באגריסט
מיט א שמייכל.
אבער דער הייליגער נאסוידער רב פון גרויס
פחד פון זיין רבין ,האט נישט געקענט ארויס זאגן
קיין ווארט פון מויל ,נאר האט עספייעט ארויס צו
זאגן נאר דאס ווארט "ישראל" ,אבער דאן האט זיך
דער הייליגער צאנזער רב זי"ע אנגעריפן בזה"ל,
"איך ווייס ,און די זאלסט נישט מורא האבן ,ווייל ער
וועט אי"ה האבן א רפואה שלימה בקרוב" ,און דער
זון איז טאקע נישט לאנג נאכדעם געזונט געווארן.
•••
ווי באוויסט האט דער הייליגער נאסוידער רב
זי"ע גאר שטארק מקפיד געווען אויף יעדע הלכה
און קיצו של יוד פון שולחן ערוך ,און ביים צדיק
איז נישט געווען קיין איין מאמר חז"ל איבעריג.
דערציילט דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי'
פריינד גאב"ד ירושלים זי"ע ,אז איינמאל איז דער
זיידע דער נאסוידער רב זי"ע געווען אין א שטאט,
און ער איז דארט איינגעשטאנען ביי א חסיד
זיינעם ,און דער איד האט מכבד געווען דעם צדיק
מיט מזונות און כיבוד.
33
שטעט האבן אים געוואלט אויף נעמען אלס רב ביי
יארצייט י"ב אלול
זיי אין שטאט ,האט דער צדיק בשום אופן נישט
געוואלט נעמען קיין רבנות ,נאר ער האט ווייטער הרה"ק רבי שמחה בונם ב"ר צבי הירש זי"ע
עוסק געווען במסחר ,אבער רוב טאג האט ער )בונהארד(
עוסק געווען בתורה ועבודת השם. בעל קול שמחה ,מפרשיסחא
ער האט געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי
ער איז געבוירן אין שטאט וואידיסלאב אין פולין,
ירמיה ראזענבוים בעל מודעא רבה אב"ד
בשנת תקכ"ז.
מאטערסדארף זי"ע ,און אויך האט ער שפעטער
געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי מרדכי בנעט צו זיין טאטן הגה"ק רבי צבי בעל ארץ צבי מגיד
בעל גדולת מרדכי מניקלשבורג זי"ע ,און זיינע מישרים מוואידיסלאב זי"ע.
רבי'ס האבן שוין דאן געזען זיין גדלות בתורה און
זיין געוואלדיגע קדושה. און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה,
בת הגה"ק רבי בצלאל הלוי בעל בשם בצלאל
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת מזאלקעווי זי"ע,
רבקה ע"ה, בן הגה"ק רבי אריה לייב סג"ל זי"ע,
בת הגה"ק רבי משה אורבערגער מבנדין זי"ע. מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח זי"ע.
אפילו מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און ער איז געווען א איש השלום בכל המעלות,
זיין גאונות בתורה ,האט ער זייער באהאלטן זיין און א איש אלקים קדוש ונורא מאוד און א צדיק
עבודת הקודש און נאר זיינע גאר נאנטע און אויך תמים ,דער צדיק איז געווען א למדן נפלא און א
זיינע רבי'ס האבן באמת געוויסט זיין גדלות. גאון עולם בתורה ועבודת השם ,ער איז געווען א
בקי בחכמת הרפואה און בחכמת המעדעצין ,ער
גאנץ אנפאנג איז ער נישט געווען צווישן די
האט ממאס געווען ברבנות און אייביג עוסק
חסידים ,נאר אפאר יאר נאך זיין חתונה איז ער
געווען במסחר ,אבער מיט דעם אלעם האט ער
נתקרב געווארן צום הייליגען חוזה מלובלין זי"ע
געלערנט תורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,ער איז
דורך הרה"ק רבי דוד בידערמאן בעל מגדול דוד
געווען א עניו ושפל ברך ,און באמת געהאלטן אז
מלעלוב זי"ע.
ער איז דאס ערגסטע איד אויף די וועלט ,ער איז א
און דאן איז ער געווארן פון די גרעסטע גרויסע חלק פון לעבן ממש אנטלאפן פון כבוד און
תלמידים פונעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע ,וואס געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע
אפילו גייענדיג אנגעטון מיט זיינע פשוטע באהאלטענקייט ,ער איז געווען מפורסם אלס א
מלבושים וואס ער איז געגאנגען פאר די ארבעט, בעל מופת נפלא און א גרויסע פועל ישועות בקרב
מיט דעם אלעם האט דער הייליגער חוזה מלובלין הארץ ,ובפרט בעניני רפואה.
זי"ע געוויסט זיין גדלות און קדושה ,און דער חוזה
נאך פון זיין גאר יונגע יארן איז ער שוין געווען
האט דעם תלמיד גאר שטארק מקרב געווען און
מפורסם אלס א געוואלדיגע עילוי בתורה און אויך
גאר שטארק משבח געווען.
בחכמת הרפואה ,ביי די 15יאר אלט האט מען אים
אויך איז ער אסאך געפארן זיך מסתופף זיין בצלו שוין גערופען מיטן נאמען "דער למדן גדול
פון אנדערע צדיקים בדורו ובתוכם. מפרשיסחא".
הרה"ק רבי פישל מסטריקוב זי"ע,
הרה"ק בעל עבודת ישראל המגיד מקאזניץ זי"ע, וויבאלד ער איז געווען א גרויסער בקי בחכמת
הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע. הרפואה ,איז ער געווען דער ערשטער וואס די
מלכות און די ממשלה האבן געלאזט עפענען א
שפעטער האט ער זיך מדבק געווען אין בית המרקחת )פארמסי( ,ווי ער האט געמאכט די
הרה"ק רבי יעקב יצחק היהודי הקדוש מפשיסחא סממני רפואה ,און אפילו נאכדעם וואס די מלכות
זי"ע ,וואס ווי באקאנט איז ער געווען פון די האט אים אוועק גענומען דעם רשות ,און גרויסע
34
הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממוגלניצא גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען חוזה מלובלין
זי"ע, זי"ע ,און וויבאלד דער דרך ביים חוזה איז געווען
הרה"ק רבי אברהם מטשכנוב זי"ע, צו מקרב זיין יעדן איד צום גרויסן באשעפער,
הרה"ק רבי מאיר קוואלער מווארקא זי"ע. נישט קיין חילוק די מצב ,איז אבער דארט ביים
און נאך צענדליגע גרויסע צדיקים בדורו האבן זיך יהודי הקדוש געווען דער דרך פון עבודת השם מיט
מדבק געווען אין דעם צדיק. א מסירת נפש ממש.
נאכן הסתלקות פון רבי בונם מפשיסחא זי"ע דער הייליגער רבי ר' בונם זי"ע האט גענומען
האט זיך די חסידות צעטיילט אין צווייען ,א חלק דעם יהודי הקדוש אלס זיין רבו מובהק ,און דארט
ובתוכם הרה"ק בעל חידושי הרי"ם מגור זי"ע האבן ביים רבין מפשיסחא איז ער געוואקסן אין תורה
אויף גענומען אלס ממלא מקום דעם צדיק הרה"ק און נתפרסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע גדלות
רבי מנחם מנדל השרף מקוצק זי"ע ,די אנדערע בתורה ,ער איז געווען באוויסט אלס א עילוי און
חלק ובתוכם הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע האבן גאון בתורה וואס כל רז לא אניס ליה.
אויף גענומען דעם זון הרה"ק רבי אברהם משה בשנת תקע"ד ווען זיין הייליגע רבי דער יהודי
זי"ע אלס ממלא מקום אביו ,אבער ליידער האט הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט מען אים
דער זון נישט מאריך ימים געווען ,און נאכן פטירה אויף גענומען אלס ממלא מקום ,אבער דער תלמיד
פונעם זון האט איבער גענומען הרה"ק רבי יצחק האט נישט געוואלט מקבל זיין דאס רבנות ,זענען
מווארקא זי"ע. די תלמידים געגאנגען צום ציון הקדוש פונעם רבין
סוף ימיו איז די רבי ליידער געווארן בלינד און און געזאגט פארן רבין ,אז דער תלמיד וויל נישט
נישט געקענט זעהן ,אבער מיט דעם אלעם האט נעמען דאס רבנות ,און די רבי דער יהודי הקדוש
ער מרגיש געווען ווען איינער איז געקומען צו אים, זי"ע איז געקומען צום תלמיד ,און געהייסן ווערן
און גאר אסאך ישועות און מופתים באוויזן פאר דער ממלא מקום אין פשיסחא.
אידישע קינדער ,אויך דערציילט מען ,אז סוף ימיו בלית ברירה האט ער אנגענומען דאס רבנות,
איז דער הייליגער תפארת שלמה מראדומסק זי"ע און דאן האט זיך גאר שטארק פארמערט די אידן
געקומען דאס ערשטע מאל צום רבין ,און די רבי אין שטאט וואס זענען געקומען מיט האלטן דעם
אזוי ווי ער האט אנגעכאפט זיינע הענט האט ער עבודת הקודש פונעם רבין ,ער איז דאן געווארן
געזאגט "דער האט אין זיך חכמת שלמה". מפורסם מיט זיין געוואלדיגע קדושה און זיין
מסירת נפש אין עבודת השם.
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה
אין זיינע הייליגע חיבורים. דאן האבן זיך גאר אסאך גדולים און צדיקים בדורו
מדבק געווען אין אים ובתוכם.
ספר קול שמחה,
ספר שמחת ישראל, הרה"ק רבי מנחם מנדל השרף מקוצק זי"ע,
ספר חדות שמחה, הרה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם
ספר מדרש שמחה. מגור זי"ע,
הרה"ק רבי מרדכי יוסף ליינער בעל מי השילוח
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. מאיזביצא זי"ע,
הרה"ק רבי חנוך העניך מאלכסנדר זי"ע,
הרה"ק רבי אברהם משה זי"ע ,ממלא מקום אביו, הרה"ק רבי יעקב אריה בעל בכורי אביב מראדזימין
ליידער נפטר געווארן יונגעהייט ,זיין זון הרה"ק זי"ע,
רבי צבי מרדכי זי"ע איז געווען א איידעם ביי הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע,
הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע, הרה"ק רבי שרגא פייבל מגריצא זי"ע,
בתו הצדקת מרת ליבא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי לוי הרה"ק רבי זושא מפלאצק זי"ע,
יצחק דאנציגער זי"ע ,בן הרה"ק רבי שרגא פייבל הרה"ק רבי שמואל בעל רמתיים צופים משינאווא
דאנציגער מגריצא זי"ע, זי"ע,
35
אפשטעלן זיי צו געבן צו עסן ,דאן האבן די פערד בתו הצדקת מרת ביילה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
זיך אנגעהויבן איינרעדן ,אז זיי זענען גלייך צו אלימלך אוסטרייכער מראדום זי"ע.
מענטשן ,און נאך אביסל האבן זיי שוין געטראכט
אז זיי זענען מלאכים ווייל זיי עסן דאך נישט. נסתלק לגנזי מרומים י"ב אלול בשנת תקפ"ז,
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט פרשיסחא.
אבער ווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז
אנגעקומען צום שטאט ,און מען האט דערלאנגט זכותו הגדול יגן עלינו
עסן פאר די פערד ,האבן די פערד געגעסן אזוי ווי ועל כל ישראל אמן.
עכטע פערד עסן ,דאן האט מען שוין געזען אז די
זענען נישט קיין מענטשן און אוודאי נישט קיין מעשיות
מלאכים.
דער הייליגער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע
די זעלבע איז מיט דיר ,די האסט געפאסט איין האט געהאט א געוואליגע כח ההסבר ,און געווען
טאג נאך א טאג ,און יעדע פאר טאג האסטו זיך א גאר קלוגע מענטש ,און ער האט גאר אסאך אידן
איינגערעדט אז די וואקסט און די ווערסט העכער געברענגט נענטער צום גרויסן און הייליגען
און העכער און נענטער צום באשעפער ,אבער אזוי באשעפער מיט זיינע טרעפליכע ווערטער ,ורבים
ווי די האסט גענדיגט די 40טאג פאסטן ,האסטו זיך השיב מעון ,ער האט אמאל געזאגט ,אז א איד ברויך
געזעצט צום עסן ,און דאן בוסטו געווען דער זיך לערנען זיין דרך אין עבודת השם פון א גנב ,מיט
זעלבער ווי בעפארן פאסטן ,און דורך אזא עבודה דריי זאכן.
קומט מען נישט צו צי קיין גילוי אליהו.
••• א .דער גנב איז קיינמאל נישט פויל ,אויב עס מאכט
דער הייליגער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע זיך אים א גניבה ,וועט ער זיך נישט פוילען נאר
האט געזאגט מיט זיין גרויסע עניוות ,אז באמת אפילו אין רעגן אדער שניי אדער אינמיטן די נאכט,
קען ער יעצט ברענגען משיח צדקנו ,אבער אויב וועט ער ארויסגיין ערלעדיגן זיין ארבעט.
משיח וועט יעצט קומען ,און איך וועל זיצן אויף ב .אויב די ארבעט געלונגט נישט דאס ערשטע
איין זייט ,און דער הייליגער אפטא רב זי"ע וועט מאל ,וועט דער גנב נישט אויפגעבן ,נאר פראבירן
זיצן אויף די אנדערע זייט ,און מען וועט פרעגן א צווייטע אדער א דריטע מאל ,ביז עס וועט אים
משיח ,די סיבה פארוואס ער איז יעצט געקומען ,און געלונגען.
ער וועט ווייזן אויף מיר אז איך האב דאס גורם ג .ער גיבט זיך אפ מיט א ערענסקייט אויף יעדע
געווען ,האב איך מורא אז דער הייליגער צדיק גניבה ,נישט קיין חילוק ווי גרויס אדער קליין די
מאפטא וועט האבן פון דעם צער ,און דערפאר גניבה איז.
האלט איך מיך צוריק. •••
••• א איד האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען
ביים יוד הקדוש פון פשיסחא זי"ע איז געווען צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע ,אז מען זאגט ,אז
דער מנהג ,אז יעדן ראש השנה האט ער צוזאמען אויב א מענטש פאסט 40טאג איז מען זוכה צו
געקליבן אלע וועלכע האבן געקענט שופר בלאזן, גילוי אליהו ,און דער איד זאגט אז ער האט שוין
און זיי אויסגעלערנט די כוונות וועלכע מ'דארף געפאסט 40טאג און ער האט נישט זוכה געווען צו
מכוון זיין בשעת תקיעת שופר ,און פארנאכט'ס קיין גילוי אליהו.
האט דער יוד הקדוש אויסגעוועלט איינעם פון די
אנוועזענדע אז ער זאל זיין דער בעל תוקע. האט אים דער צדיק מסביר געווען מיט דעם
הסבר ,אז ווען דער הייליגער בעש"ט זי"ע איז
האט איין יאר פאסירט ,אז צווישן די געפארן צו שטעט און דערפער ,און ער האט
באטייליגטע פאר תקיעת שופר האט זיך אויך געהאט קפיצות הדרך ,האבן די פערד ווען זיי זענען
אריין געכאפט דער באליבטער תלמיד פון רבי'ן ,ר' מיט די קפיצת הדרך דורך געלאפן אלע שטעט,
שמחה בונם מפשיסחא זי"ע ,וועלכער איז נאך דאן וואס געווענליך פלעגט מען זיך דארט אייביג
36
••• געווען א יונגערמאן ,וואס האט באמת נישט
מען דערציילט ,אז ווען דער הייליגער צדיק געקענט בלאזן שופר ,נאר ער האט זיך געוואלט
רבי בונם מפשיסחא זי"ע ,איז נאך געווען יונג, צוהערן צו די כוונות פון תקיעת שופר וואס דער
פלעגט ער ביינאכט פארברענגען מיט אינשי דלא רבי לערנט דעמאלס אויס.
מעלי ,און שפעטער ווען ער איז געווארן רבי ,זענען
נאכדעם וואס דער רבי האט פארענדיגט דעם
די חברה געקומען און נישט פארשטאנען ,ווי אזוי
שיעור ,האט ער דערנאך אויס געוועלט ר' שמחה
דער וואס האט פארברענגט די נעכט מיט זיי אויף
בונם אלס דער בעל תוקע ,ווען ער האט זיך
הבלי עולם הזה ,איז פלוצלונג געווארן א רבי.
אנטשולדיגט פאר'ן רבי'ן ,אז ער איז נישט קיין בעל
תוקע ,האט אים דער יוד הקדוש שטארק פאר
אבער דאן האבן די חברה געכאפט ,אז דער
געהאלטן ,פארוואס ער איז אריין געקומען צום
צדיק האט זיך מוסר נפש געווען נאר כדי צו
שיעור אן רשות ,אין די צייט וואס ער קען נישט
ראטעווען די אלע אידן פון ח"ו טון עבירות
בלאזן.
חמירות ,אזוי אויך ווערט דערציילט ,אז דער
הייליגער צדיק הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב האט זיך דער תלמיד חביב ר' שמחה בונם פאר
זי"ע האט אויך געטון די זעלבע ,נאר כדי צו ענטפערט זאגענדיג ,מיר געפינען אין די תורה די
ראטעווען די אלע אידן פון נישט נכשל ווערן מיט זעלבע געשעעניש ,משה רבינו ע"ה האט געפרעגט
גראבע עבירות. דעם אייבערשטן ,מה שמו ,מה אומר אליהם ,וואס
••• איז דעם אויבערשטענ'ס נאמען ,און דערנאך ,ווען
איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי בונם עס איז געקומען אויסצופירן למעשה די שליחות,
מפשיסחא זי"ע אריין געקומען צום הייליגען צדיק צו גיין צו פרעה ,האט משה געזאגט ,לא איש דברים
הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע ,און דער אנכי ,איך בין נישט קיין רעדנער ,איך קען נישט
רבי בונם איז געווען זייער צוטראגן ,האט אים זיין רעדן ,און געבעטן השי"ת ער זאל אויסוועלן א
רבי דער הייליגער יוד הקדוש געפרעגט ,וואס גייט צווייטן פאר די שליחות ,די תשובה איז שטארק
פאר ,האט דער רבי בונם געזאגט ,אז איינער האט געפאלן אין די אויגן פונעם יוד הקדוש ,און ער האט
אים זייער פארשעמט ,פרעגט אים די רבי וואס אויס געוועלט א צווייטע בעל תוקע.
האסטו אים געטון ,האט רבי בונם געזאגט אז ער •••
האט אים א קיש געגעבן. מען דערציילט ,אז ביים הייליגען רבין רבי
בונם מפשיסחא זי"ע ,איז ביי שלש סעודות געווען
פרעגט די רבי ווער האט דיך פארשעמט ,זאגט א התעוררות אזוי ווי ביי נעילה ממש ,מיט א
דער הייליגער צדיק ,דער הייליגער שבט מוסר, געוואלדיגע דביקות און התעוררות וואס איז
ווייל ער האט געלערנט א שטיקל שבט מוסר ,און דארט געווען ,דערציילט מען ,אז זיינע דריי
ער האט געזען אז ער איז א גרויסע בעל עבירה ,און הייליגע תלמידים הרה"ק בעל חידושי הרי"ם זי"ע,
פון דעם איז ער זייער פארשעמט געווארן ,אבער און הרה"ק רבי העניך מאלכסנדר זי"ע ,הרה"ק רבי
דערנאך האט ער דעם ספר ארום גענומען און א מנחם מענדל מקוצק זי"ע ,האט מען נאך שלש
קיש געגעבן פון גרויס אהבה צום מידת האמת. סעודות געזען ,אז די דריי תלמידים זענען געווען
••• נאס פון טרערן פון דעם הייליגען סעודות רעווא
מען דערציילט ,אז צווישן דעם צדיק רבי בונם דרעוין ביי זייער הייליגע רבין זי"ע.
מפשיסחא זי"ע און דעם הייליגען צדיק דער בעל •••
אור לשמים מאפטא זי"ע איז געווען גרויסע דער הייליגער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע,
חילוקי דעות ,און ווען דער הייליגער אור לשמים ווען אידן זענען געקומען צו אים מיט א קוויטל ,און
איז נסתלק געווארן ,זענען איינע פון די חסידים עס איז גארנישט געשטאנען וועגן צרכי גשמיות,
געקומען מבשר זיין פארן רבין ר' בונם די גוטע האט ער נישט געוואלט נעמען דעם קוויטל ,און
בשורה ,אז דער אור לשמים וואס איז אין די אויגן ער האט געזאגט ,אויב א איד בעט נאר פאר צרכי
פונעם חסיד געווען א גרויסע מתנגד פונעם רבין, רוחניות און גארנישט פאר צרכי גשמיות ,איז א
איז נסתלק געווארן. סימן אז די רוחניות איז אויך נישט מסודר.
37
און ווי דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע האט האט דער הייליגער רבי בונם געגעבן א
נאך געזאגט בשם דעם הייליגען רבי ר' בונם שפרינג אויף און געזאגט ,אוי וויי דער אור לשמים
מפרשיסחא זי"ע ,אז א איד זאל ביי יעדע ביסל עסן מיין ריקן ביין איז נסתלק געווארן ,דער חסיד האט
וואס ער נעמט אריין אין מויל ,בעטן פונעם בכלל נישט פארשטאנען וואס זיין רבי זאגט ,ווייל
הייליגער באשעפער ,אז ער זאל נישט ח"ו נכשל אין זיינע פשוטע אויגן האט דאס אויס געזען ווי א
ווערן מיט א מאכל של איסור ,און מען זאל אויף זיך גוטע זאך פאר זיין רבין ,אז דער וואס האט אויף
מקבל זיין ,אז ענדערשט זאל מען ח"ו דערשטיקט אים חילוקי דיעות איז נפטר געווארן ,אבער לא
ווערן ,ווי איידער מען זאל ח"ו נכשל ווערן מיט א היה ימים מועטים אין דער הייליגער רבי בונם איז
טריפענע עסן. אויך נסתלק געווארן ,און דאן האבן שוין די
תלמידים פארשטאנען די ווערטער פון זייער
דאס צווייטע מעשה איז געווען ,אז ווען דער הייליגען רבין" ,מיין ריקן ביין איז נסתלק געווארן",
הייליגער צדיק רבי בונם זי"ע איז געווען אין במקום קדושים אל תעמוד.
גרמניה אויף מסחר ,האט ער דארט געהאנדעלט •••
מיט א סוחר ,וואס האט געהאט א זון וואס איז דער הייליגער צדיק רבי שמחה בונם
געווען א גאר קלוגע בחור וואס האט געקענט גאר מפרשיסחא זי"ע האט געזאגט ,אז ביי דריי
שטארק מצליח זיין בתורה. מעשיות האט ער מצליח געווען תיכף ומיד חוץ
לדרך הטבע ,אבער נאר צוויי האט ער מגלה געווען
האט דער הייליגער רבי בונם זיך באהאפטען פאר די תלמידים.
מיט דעם בחור ,כדי אים צו קענען איבער רעדן אז
ער זאל קומען לערנען און זיך אריינווארפן אין דאס ערשטע מעשה איז געווען ,אז איינמאל
תורה ,אזוי אויפן וועג זענען זיי אנגעקומען צו א איז דער הייליגער צדיק רבי בונם זי"ע אנגעקומען
פלאץ ,ווי מען האט געשפילט קארטן ,און דער אויף א פלאץ ווי ער האט דארט געטראפן אפאר
בחור איז דארט אריין ,איז רבי בונם אויך מיט אידן פון די דייטשען ,וואס זענען ליידער געווען
געגאנגען ,און מען האט געשפילט און יעדעס מאל פון די משכילים און אפיקורסים ,און זיי האבן
האט רבי בונם געוואנען די שפיל און פארדינט גאר געטרינקען קאווע מיט מילך ,און דער רבי בונם
אסאך געלט. האט געטרינקען קאווע אן קיין מילך.
דער בחור האט באמת געמיינט ,אז רבי בונם האבן די אידן געפרעגט דעם רבין ,פארוואס
ווייסט וואס ער טוט און ער איז א גרויסער חכם ער טרינקט נישט קיין מילך ,האט דער צדיק
אונעם שפיל ,אבער באמת האט רבי בונם בכלל געזאגט ,ווייל ער האט מורא פון חלב טמא ,האבן
נישט געוויסט ווי אזוי ער געווינט די שפיל יעדעס די אידן געלאכט פונעם צדיק און געזאגט ,דער
מאל. בעל אכסניא האט דא אויפן פלאץ 15כשר'ע קיען,
ביז שפעטער איז רבי בונם ארויס מיט דעם איז פארוואס טראכט די רבי אז די מילך איז נישט
בחור ,און דארט האט אים רבי בונם מסביר געווען, כשר.
אז באמת ווייסט ער בכלל נישט ווי אזוי דער שפיל
גייט ,און דארט האט אים רבי בונם צו גערעדט אז אזוי רעדענדיג איז דער בעל אכסניא וואס איז
ער זאל אפלאזן די אלע נארישקייטן און נאר זיך געווען א גוי אריין געקומען און פרעגט פון די אידן,
אריינווארפן אין תורה ,און די ווערטער פון רבי בונם זאגט נאר ווי אזוי איז געווען היינט די קאווע ,האבן
איז אריין אין הארץ פון דעם בחור ,און ער איז זיי געזאגט ,עס איז זייער גוט געווען ,אבער
געווארן א בעל תשובה גמור. פארוואס פרעגט איר פונקט היינט וועגן די קאווע,
האט דער גוי געזאגט ,ווייל היינט האב איך
האט רבי בונם געזאגט ,אז דער גרויסער אויספראבירט א נייע מילך פון אן אייזל ,און איך
באשעפער האט געמאכט ,אז ער זאל מצליח זיין האב געוואלט וויסן אויב דאס איז גוט ,דאן האבן די
אינעם שפיל חוץ לדרך הטבע ,כדי ער זאל קענען אידן די משכילים געזען ,ווי גערעכט די הלכה איז
מקרב זיין דעם בחור צו תורה ועבודת השם. און כמה גדולים דברי חכמים.
38
רבין דער הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,און •••
ער וועט ברענגען זיין רבין דער הייליגער מגיד אין זיינע יונגע יארן איז דער צדיק וקדוש דער
ממזריטש זי"ע ,און ער וועט ברענגען דעם הייליגער תפארת שלמה זי"ע אסאך געפארן זיך
הייליגען בעש"ט הקדוש זי"ע ,וועט דאך דאס זיין מסתופף זיין בצלו פון הרה"ק רבי בונם מפשיסחא
א גאר גוטע גיהנום צוזאמען מיט די אלע צדיקים, זי"ע ,און יענע צייט איז דער צדיק רבי בונם שוין
ווייל מען וועט קענען צוזאמען לערנען די הייליגע געווען א סגי נהור ל"ע ,איז געווען דער סדר דארט,
תורה הקדושה ,וועט דאך דאס זיין א גאר אז יעדער וואס איז געקומען אויף שבת ,איז דורך
געשמאקע גיהנום. דעם צדיק רבי בונם און שלום געגעבן ,דער
••• תפארת שלמה זי"ע איז אויך דורך און שנעל
דער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע האט געגעבן שלום פארן צדיק.
געהאט איין חסיד ,וואס איז געווען כסדר בעצבות
און מרה שחורה ,ער פלעגט כסדר קומען צום רבין אבער א מינוט נאכדעם האט דער צדיק רבי
זיך מזכיר זיין ,און דער צדיק האט אים כסדר בונם געזאגט בזה"ל" ,ווער איז דער יונגערמאן וואס
מעורר געווען ,אז א איד ברויך זיין בשמחה אין האט מיר יעצט געגעבן שלום ,וואס איך שפיר אויף
נישט בעצבות. אים חכמת שלמה" ,ווען דער תפארת שלמה האט
געהערט די ווערטער האט ער פארשטאנען אז אים
איין וואך איז דער איד געפארן אויף שבת מיינט די רבי ,דערפאר מיט זיין גרויס עניוות ,איז
קודש צום רבין ,אבער עס האט זיך אים געמאכט ער אנטלאפן פון ביהמ"ד און שנעל געלאפן צום
אסאך מכשולות אויפן וועג ,און ער האט געברויכט באן אוועק צו פארן פון שטאט.
בלייבן אויף שבת אין די פרעמד ,און נאך שבת
קודש ווען דער איד איז אנגעקומען קיין פשיסחא, אלע מענטשן וואס זענען דארט געווען זענען
און זיך אויס גערעדט צו זיין רבין ,אז ער האט אריבער ביים רבין ,אבער דער צדיק רבי בונם האט
געברויכט בלייבן אויפן וועג די וואך שבת קודש. כסדר געזאגט ,אז דער יונגערמאן איז נישט דא,
איז מען געגאנגען צום באן און זיך דארט
האט אים דער הייליגער צדיק רבי בונם נאכגעפרעגט ווער עס איז יעצט דא געווען ,ביז די
מפשיסחא זי"ע געזאגט ,דער הייליגער שבת קודש אידן זענען געוואר געווארן ,אז דאס איז געווען
קלויבט זיך זיינע אורחים ,ווייל אויב פאלט אויס דער תפארת שלמה,
ראש חודש אים שבת ,גיבט דער הייליגער שבת ווען מען האט דאס געזאגט פארן צדיק רבי
נאך דעם מפטיר און מוסף פארן ראש חודש .אויב בונם ,האט ער זיך אנגעריפן ,דער יונגערמאן קען
פאלט אויס יו"ט אים שבת קודש ,גיבט דער איך שוין פאר א לאנגע צייט אז ער האט חכמת
הייליגער שבת נאך פארן יו"ט ,דעם גאנצע קריאת שלמה ,איך האב נאר געמיינט אז עס איז דא נאך
התורה ,און אלע תפילות .אויב פאלט אויס יום איינער מיט די חכמה.
הקדוש אים שבת קודש ,גיבט דער שבת נאך פארן •••
יום הקדוש ,אויף אלע דריי סעודות. דער הייליגער צדיק וקדוש רבי בונם
אבער לפלא ,אויב פאלט אויס תשעב באב אים מפשיסחא זי"ע מיט זיין גרויס עניוות ,גלייבענדיג
שבת ,איז דער שבת נישט מוותר גארנישט ,ווייל באמת אז ער וועט לאחר מאה ועשרים אן קומען
מען איז דוחה דעם תשעה באב אויף זונטאג ,ווייל אין גיהנום צוליב זיינע מעשים ,האט ער געזאגט,
שבת קודש קען נישט אריין לאזן קיין שום עצבות אז ווען ער וועט אריין גיין אין גיהנום ,וועט מען
אינעם הייליגען טאג פון שבת. אויך אריין ברענגען זיינע רבי'ס ,ווייל ווי חז"ל זאגן
דאך )מכות י'( תלמיד שגלה ,מגלים רבו עמו ,אז ווען
און דערפאר קען תשעה באב נישט אויס פאלן א תלמיד גייט אין גלות ,נעמט מען אויך מיט זיין
אים שבת ,און דאס זעלבע איז מיט דיר ,ווייל שבת רבי.
קודש קען נישט פאר נעמען קיין עצבות ,ווייל די
ריכטיגע וועג פון דינען דעם באשעפער ,איז נאר וועט דאך אריין קומען זיין רבי דער הייליגער
מיט שמחה. חוזה מלובלין זי"ע ,און ער וועט מיט ברענגען זיין
39
פאר זיין רבין ,און די רבי האט אים אויסגעלערנט •••
דעם סוד. איינמאל ווען דער צדיק וקדוש דער הייליגער
ישמח ישראל מאלכסנדר זי"ע איז געווען גאר
איין טאג איז איינער געקומען צום הייליגען שוואך ,האט ער נישט געליינט קיין קוויטלעך ,נאר
ראדזימינער און מזכיר געווען א חולה מסוכן וואס געהייסן מען זאל עס לייגן אויפן טיש אין זיין
איז געווען ר"ל א גוסס ,און דער צדיק האט זייער שטוב ,איז געקומען א איד ,וואס האט געברויכט א
רחמנות געהאט אויף דעם חולה ,האט ער זיך ישועה ,און זייער געבעטן דעם רבין ער זאל ליינען
משתמש געווען מיט דעם סוד ,און דער חולה איז זיין קוויטל,
צוריק געזונט געווארן.
אביסל שפעטער איז דער צדיק רבי יעקב ארי' האט די רבי געזאגט בזה"ל ,הרבי רבי בונם
מראדזמין זי"ע קראנק געווארן ,און נאך א שטיק מפשיסחא זי"ע אמר שהשולחן שלו יכול לקרוא
צייט איז אים בעסער געווארן ,און דער צדיק האט קוויטלעך ,והנה הגם שהרבי אין לנו ,אבל השלחן
דערציילט ,אז אין הימל איז געווען א קטרוג אויפן נשאר לנו" ,אז דער הייליגער צדיק רבי בונם
צדיק ווייל ער האט זיך משתשמש געווען מיטן מפשיסחא זי"ע האט געזאגט ,אז זיין טיש קען אויך
סוד ,און מען האט אים דן געווען למיתה ר"ל ,אבער ליינען קוויטלעך ,און אפילו די רבי ר' בונם איז שוין
טאקע נישט מיט אונז ,איז אבער זיין טיש נאך יא
דאן האט א מלאך געזאגט ,אז דאס איז באמת די
דא.
שילד פון זיין רבין פארן אים מגלה זיין דעם סוד,
•••
האט די רבי געזאגט ,אז ער האט דאך מיר מבטיח
הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע האט
געווען אז ער וועט זיך נישט משמש זיין מיט דעם
געזאגט ,אז זיין הייליגער רבי דער חוזה מלובלין
סוד.
זי"ע האט אים אמאל געזאגט ,איך האב מער ליב א
האט מען גע'פסק'נט אין הימל ,אז מען וועט רשע וואס ווייסט אז ער איז א רשע ,ווי א צדיק וואס
דורך גיין דעם גאנצן לעבן פונעם צדיק ,און אויב ווייסט אז ער איז א צדיק ,האט דער תלמיד רבי
האט ער נאך קיינמאל נישט געזאגט א דבר שקר, שמחה בונם געפרעגט דעם רבין דעם טעם.
וועט מען אים מוחל זיין אויף דעם איינעם ליגענט,
דאן האט מען דורך געקוקט זיין גאנצע לעבן ,און האט דער רבי דער הייליגער חוזה זי"ע
געזען אז דער צדיק האט קיינמאל קיין ליגענט געזאגט ,א רשע וואס ווייסט אז ער איז א רשע ,איז
נישט געזאגט ,און דערפאר האט מען אים מוחל דאך דבוק אונעם מדה פון אמת ,אבער דער צדיק
געווען דעם איינעם מאל און געלאזט צוריק וואס ווייסט אז ער איז א צדיק איז נישט אזוי ,ווייל
אראפקומען אויף די וועלט ,אבער דאס ווייזט דאס דער פסוק זאגט דאך )קהלת ז' כ'( כִּ י ָא ָדם ֵאין ַצ ִדּיק
גדלות און קדושה פונעם צדיק ,אז ער האט זיין ָבּ ָא ֶרץ ֲא ֶשׁר יַ ֲע ֶשׂה טּוֹב וְ א יֶ ֱח ָטא ,קומט דאך אויס
גאנץ לעבן געלעבט גאר שטארק מיטן מידת אז דער צדיק איז דאך דבוק אין שקר ,און דערפאר
האמת ,און אויך זיין געוואלדיגע מסירת נפש און האט ער מער ליב דעם רשע ווי דעם צדיק.
זיין געוואלדיגע אהבת ישראל וואס ער האט •••
פארמאגט. איינמאל ווען הרה"ק רבי שמחה בונם
••• מפשיסחא זי"ע האט געזאגט א מדרש בעניין
איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי יעקב תחיית המתים ,האט דער תלמיד דער צדיק
ארי' מראדזימין זי"ע געפארן צוזאמען מיט דעם מראדזימין געבעטן פון זיין רבי מפשיסחא ,אז ער
צדיק השרף מקוצק זי"ע ,צו זייער רבין רבי בונם זאל אים אויס לערנען דעם סוד פון תחיית המתים,
מפשיסחא זי"ע אויף שבת קודש ,אבער אינמיטן האט דער רבי געזאגט ,אז דעם סוד קען מען נאר
וועג איז געווארן זייער שפעט ,און זיי האבן נישט אויס לערנען פאר צנועים ,האט דער תלמיד
געהאט גענוג צייט אנצוקומען קיין פשיסחא אויף געזאגט אז ער איז א צנוע ,האט דער רבי געזאגט,
שבת ,האבן די צוויי צדיקים בלית ברירה זיך אז ער וועט אים נאר אויס לערנען דעם סוד אויב
געמוזט אפשטעלן אין א דערנעבעדיגן שטאט ,ווי ער איז אים מבטיח אז ער וועט זיך נישט משתמש
עס זענען נישט געווען קיין אידן. זיין מיט דעם סוד ,האט ער דאס מבטיח געווען
40
אין דער רעכטער קעשענע זאל ליגן דאס האבן זיי זיך איינגעבעטן ביי א גוי אז ער זאל
צעטל וואו עס שטייט" ,בשבילי נברא העולם" ,פאר זיי לאזן זיין ביי אים אין שטוב אויף שבת ,און געבן
מיר אליין איז די גאנצע וועלט באשאפן געווארן, א חדר מיוחד ,דער גוי האט קודם נישט מסכים
און אלעס ווענדט זיך אין מיינע מעשים ,אין דער געווען ,אבער נאכן זיך איינבעטן האט דער גוי
לינקער קעשענע זאל ליגן דאס צעטל וואו עס מסכים געווען ,אבער בתנאי אז זיי וועלן נישט
שטייט" ,ואנכי עפר ואפר" ,איך בין גארנישט מער אנצונדען קיין ליכט ,און זיי האבן בלית ברירה
ווי שטויב און אש. מסכים געווען ,אבער זיי האבן געהאט דערפון
גרויס צער אז זיי וועלן דארפען זיין אין די
דערפאר ווען א מענטש פאלט ח"ו אריין אין פינסטער דעם גאנצן שבת.
מרה שחורה ,עצבות אדער ער שפירט זיך צובראכן
און ווערטלאז ,זאל ער אריינשטעקן די האנט אין האט זיך דער הייליגער ראדזימינער
דער רעכטער קעשענע און ליינען" ,בשבילי נברא אנגערופן ,אויב אזוי וועלן מיר זיך מוזן באנוצן מיט
העולם" ,די גאנצע וועלט שטייט אויף מיר און דער דעם אור פון ששת ימי בראשית ,און באלד איז
אויבערשטער דארף מיין עבודה ,אבער ווען א דארט אין שטוב געווארן א גרויסע לעכטיגקייט,
מענטש פילט ביי זיך גאות ,חשיבות אדער האלט זייער רבי דער הייליגער צדיק מפשיסחא האט
זיך גרויס ,זאל ער אריינשטעקן די האנט אין דער דאס מרגיש געווען ,און גלייך מוצאי שבת קודש
לינקער קעשענע און ליינען" ,ואנכי עפר ואפר", האט זיך דער הייליגער צדיק מפשיסחא ארויס
איך בין בלויז שטויב און אש ,און איך האב גארנישט געלאזט מקבל פנים זיין די צוויי צדיקים.
פון מיין אייגענעם כח.
••• ווען די בעל עגלה פונעם ראדזימינער האט
אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט געברענגט, געזען דעם וואגן פונעם הייליגען פשיסחא קעגן
אז דער צדיק וקדוש רבי ר' בונם מפרשיסחא זי"ע קומען זייער וואגן ,האט ער געזאגט פארן תלמיד
פלעגט כסדר דערציילן פאר די יונגעלייט די דער הייליגער ראדזימינער" ,דער רבי פארט אונז
באקאנטע מעשה פון ר' אייזיק ר' יעקעל'ס פון אקעגן" ,עס האט דעם הייליגער ראדזימינער אן
קראקא ,אז דער ר' אייזיק האט גע'חלומ'ט עטליכע געכאפט א גרויסע פחד און יראת הכבוד פאר זיין
מאל ,אז אונטער דעם קעניגליכן בריק אין דער הייליגען רבין ,און ער איז מיט א בהלה גלייך ארויס
שטאט פראג ליגט באהאלטן א גרויסער אוצר. געטאנצן פונעם וואגן ,און אפילו פארגעסן צו
אנטון זיינע שיך ,און געלאפן מקבל פנים זיין דעם
האט ער זיך אנגעגארטלט און געמאכט דעם
הייליגען רבין.
לאנגן וועג קיין פראג ,ווען ער איז אנגעקומען צום
בריק ,האט ער געזען ,אז עס שטייען דארט
ווען דער הייליגער רבי מפשיסחא האט געזען
קעניגליכע וועכטער טאג און נאכט און מ'קען
זיין תלמיד ,האט ער אים געפרעגט ,ווי זענען דיינע
נישט גראבן.
פאנטאפל ,האט דער תלמיד געזאגט ,איך האב זיי
דער הויפט-קאפיטאן פון די וועכטער האט פארגעסן אונעם וואגן צוליב מיין איילעניש ,האט
באמערקט ווי דער איד דרייט זיך דארט יעדן טאג, דער רבי ר' בונם געזאגט" ,צוליב דעם זאלסטו
האט ער אים געפרעגט" ,וואס זוכסטו דא" ,האט ר' קיינמאל נישט האבן קיין פיס ווייטאג" ,כך הוה דער
אייזיק אים ערליך דערציילט דעם אמת וועגן זיין הייליגער צדיק מראדזימין האט זיין גאנץ לעבן
חלום ,האט זיך דער קאפיטאן צעלאכט און נישט געליטן אויף די פיס.
געזאגט" ,נארישער איד! וועגן א חלום שלעפסטו •••
זיך אזוי ווייט ,איך האב שוין עטליכע מאל אין ספר שמחת ישראל ווערט דערציילט ,אז
גע'חלומ'ט אז אין דער שטאט קראקא ,ביי א איד דער הייליגער צדיק רבי רבי בונם מפרשיסחא זי"ע
וואס הייסט אייזיק זון פון יעקב ,ליגט א גרויסער האט געלערנט פאר זיינע תלמידים א יסוד אין
אוצר באהאלטן אונטער זיין אויוון אין שטוב ,צי עבודת השם ,יעדער מענטש דארף האבן ביי זיך
מיין איך דען אז ס'איז אמת ,ווער גייט זיך דרייען צוויי קעשענעס )טאשן( ,און אין יעדער קעשענע
זוכן אן אוצר צוליב חלומות". זאל ליגן א באזונדער צעטל.
41
לובלין אונטערוועגנס צום יריד ,האט ער פארלוירן האט ר' אייזיק גלייך פארשטאנען דעם רמז,
דעם שליסל פון זיין גרויסער אייזערנער קעסטל, ער איז גלייך צוריקגעפארן קיין קראקא ,געגראבן
וואו עס זענען געלעגן אלע זיינע געלטער ,שטרות אונטער זיין אייגענעם אויוון ,און געפונען דעם
און סחורה-פאפירן ,דער סוחר איז געווארן גרויסן אוצר ,און דערפון אויפגעבויט די בארימטע
אינגאנצן צעבראכן און פארצווייפלט ,ווייל אן דעם "אייזיק שול" אין קראקא ,און דער צדיק רבי ר'
שליסל איז זיין גאנץ פארמעגן געווען פארלוירן בונם מפרשיסחא זי"ע האט אויסגעפירט פאר
און ער האט נישט געקענט עפענען די קאסע. זיינע חסידים" ,אזוי איז אויך אין עבודת השם ,דער
מענטש קומט צום רבין כדי צו הערן אז דער
דער הייליגער צדיק רבי ר' שמחה בונם אמת'ער אוצר ליגט נישט ווייט אוועק ,נאר ביי אים
מפרשיסחא זי"ע וואס איז דעמאלט נאך געווען א אליין אין הארצן ,דער רבי גיבט נאר דעם שליסל און
תלמיד ביים הייליגען חוזה מלובלין זי"ע האט ווייזט דעם וועג ,אבער גראבן און טרעפן דעם אוצר
באמערקט דעם סוחר'ס גרויסן צער ,איז רבי דארף יעדער איינער ביי זיך אליין אינדערהיים".
שמחה בונם צוגעגאנגען צו אים און אים געזאגט •••
מיט א רואיגקייט" ,זארג נישט ,גיי ארויס אין הויף, אינעם ספר מאיר עיני הגולה ווערט דערציילט,
וועסטו דארט זען א הויפן מיסט ,גראב דארט אביסל אז אין זיינע יונגע יארן ,ווען דער צדיק רבי שמחה
אריין און דו וועסט גלייך טרעפן דיין שליסל" ,דער בונם מפרשיסחא זי"ע איז נאך געווען א סוחר און
סוחר איז גלייך געלאפן צום הויפן ,געגראבן געפארן קיין דאנציג ,פלעגט ער זיך שטענדיג פירן
עטליכע מינוט ,און צו זיין גרויס התפעלות האט מיט גרויס חכמה און אויסנוצן יעדע זאך צו
ער דארט געפונען דעם שליסל ,דער סוחר איז לערנען א דרך אין עבודת השם ,איינמאל ביינאכט
געלאפן צום חוזה מלובלין מיט גרויס התרגשות האט ער געזען א בלינדן מאן שפאצירן אין די
און דערציילט דעם גרויסן מופת פון רבי ר' שמחה פינסטערע גאסן ,און אין דער האנט האט דער
בונם מיט זיין רוח הקודש ,האט דער חוזה גערופן בלינדער געהאלטן א ברענענדיגע לאמטערן
רבי ר' שמחה בונם און אים געפרעגט" ,פון וואו )לאמפ( ,האט דער צדיק ר' בונם געפרעגט דעם
האסטו דאס געוואוסט". בלינדן" ,דו ביסט דאך בלינד און זעסט ממילא נישט
דאס ליכט ,צו וואס טראגסטו מיט דיר א לאמפ אין
האט דער צדיק רבי שמחה בונם געענטפערט דער פינסטער".
מיט זיין גרויס עניוות און טיפער חכמה" ,רבי ,קיין
רוח הקודש איז דאס נישט געווען ,איך האב נאר האט דער בלינדער געענטפערט" ,איך אליין
געזען ווי דער מענטש איז אריינגעפאלן אין א זע טאקע נישט דאס ליכט ,אבער איך טראג די
שרעקליכן פחד און יאוש ,און איך האב געוואוסט לאמפ כדי אז די אנדערע מענטשן וואס גייען אויף
אז ווען א מענטש איז אין גרויס בהלה ,איז דער שטן דער גאס און זעהן יא ,זאלן מיך באמערקן און נישט
גרייט אים אינגאנצן אראפצואווארפן ,האב איך אים אנקלאפן אין מיר אדער מיך אומפאלן" ,האט דער
געוואלט געבן א האפענונג כדי ער זאל זוכן מיט א רבי ר' שמחה בונם געזאגט" ,דאס איז א לימוד פאר
רואיגקייט ,און וויבאלד דער הויפן איז געווען דער א יעדן איד אין עבודת השם ,אפילו ווען דער
איינציגער פלאץ וואו קיינער האט נאך נישט מענטש שפירט ביי זיך ווי ער איז בלינד און עס איז
געזוכט ,האב איך אים געשיקט אהין ,און דער בורא אים ח"ו פינסטער ,און ער זעט נישט קיין שום
עולם האט געמאכט א חסד אז ס'איז טאקע דארט ליכטיגקייט אין זיין אייגענער עבודה ,טאר ער נישט
געווען" ,דער הייליגער חוזה מלובלין האט זיך אויפגעבן ,ער מוז ווייטער טראגן און האלטן די
שטארק געפרייט מיט זיין ענטפער און געזאגט ,אז ליכטיגקייט פון די תורה און מצוות ,כדי אז ער זאל
די הייליגע חכמה און דער כח צו ראטעווען א איד נישט שטרויכלען און אנדערע זאלן אויך נישט
פון יאוש איז גרעסער ווי גאר גרויסע גילויים. געשעדיגט ווערן דורך אים".
••• •••
אינעם קונטרס נפלאות היהודי ווערט אין ספר מאיר עיני הגולה ווערט געברענגט די
דערציילט ,אז עס איז געווען א איד ,א חסיד פונעם מעשה ,א סוחר א חסיד פלעגט פארן קיין לייפציג
צדיק רבי ר' שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע ,וואס אויף די גרויסע ירידים ,איינמאל ,זייענדיג אין
42
אריין ,אבער ער האט באלד געפאלגט ,ווען ער איז איז רח"ל קראנק געווארן מיט א שווערער און
אנגעקומען טיף אינעם פארשנייטן וועג ,האט ער מסוכנ'דיגער מחלה אין זיין לעבער ,די דאקטוירים
באמערקט פון דער ווייטנס א וואגן וואס איז האבן אים איבערגעקוקט און געזאגט מיט יאוש,
איינגעזונקען אין די טיפע שנייען ,און לעבן דעם אז דער לעבער איז אינגאנצן פארברענט און
וואגן ליגט א אידישער ארענדאר ,האלב פארדארבן ,און לויט די נאטור איז נישטא קיין שום
פארפרוירן ,אן קיין כח צו רירן א פינגער ,ממש רפואה פאר אים ,און זיי האבן אים שטרענג
מינוטן פאר ער איז כמעט פארפרוירען געווארן פארבאטן צו טרינקען אפילו איין טראפן וויין
צום טויט פון דער גרויסער קעלט. אדער בראנפן ,ווייל דאס קען אים גלייך הרג'ענען
רח"ל ,דער איד איז געפארן קיין פרשיסחא מיט א
דער שליח האט דעם איד שנעל אויפגעהויבן,
צובראכן הארץ און אריינגעגאנגען צום רבי'ן מיט
אים געגעבן צו טרינקען ,אים איינגעוויקלט אין
א קוויטל און ביטערלעך געווינט פארן צדיק
ווארימע פעלצן און אים געברענגט קיין
איבער זיין צרה.
פרשיסחא ,ווען דער ארענדאר איז געקומען צו זיך,
איז ער אריין צום רבי'ן וויינענדיג מיט טרערן און ווען דער צדיק רבי ר' שמחה בונם האט
געפרעגט" ,רבי ,פון וואו האט דער רבי געוואוסט אז געהערט וואס די דאקטוירים זאגן ,האט ער זיך
איך פאל דארט אוועק אינעם שניי" ,האט דער צדיק אנגערופן מיט א פשטות" ,די דאקטוירים זאגן אז
רבי ר' שמחה בונם געזאגט מיט א געוואלדיגע דער לעבער איז פארברענט ,אויב אזוי דארף מען
פשטות" ,איך האב פשוט דערשפירט ווי א אידיש דאך אים אויסלעשן" ,און דער רבי האט געהייסן
הארץ שרייט צום באשעפער פון טיפעניש פון ברענגען א פולן בעכער שטארקן רויטן וויין ,האט
וואלד און בעט אויף זיין לעבן ,און ווען א איד שרייט אנגעוואונטשן דעם חולה א ברכה ,און געהייסן ער
מיט אן אמת קומט די ישועה אראפ אויף דער זאל דעם גאנצן בעכער אויסטרינקען ביזן לעצטן
וועלט". טראפן.
•••
אינעם ספר מאיר עיני הגולה ווערט געברענגט, דער חסיד האט נישט געפרעגט קיין קשיות,
אז אין די יארן ווען דער צדיק רבי שמחה בונם נאר געגלייבט אינעם צדיק מיט אמונה פשוטה און
מפרשיסחא זי"ע איז נאך געווען א סוחר און אויסגעטרונקען דעם בעכער ,גלייך נאכדעם האט
געפארן קיין דאנציג אויף מסחר ,איז ער איינמאל ער דערשפירט ווי כוחות קומען צוריק אין זיינע
איינגעשטאנען אין א גאסט-הויז וואו עס האבן זיך גלידער ,ווען ער איז צוריקגעפארן אהיים און די
געדרייט אידישע סוחרים און יונגעלייט וואס דאקטוירים האבן אים נאכאמאל אונטערגעזוכט,
זענען ליידער געווען ווייט פון אידישקייט ,צווישן זענען זיי געבליבן געשטוינט און געפלעפט צו זען
זיי איז געווען א יונגערמאן וואס איז נעבעך געווען אז דער לעבער איז געווארן אינגאנצן געזונט און
פארזונקען אין שווערע עבירות ,און פלעגט פריש ווי ביי א ניי-געבוירן קינד.
פארברענגען גאנצע נעכט שפילן קארטן פאר •••
געלט. אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט געברענגט,
אז אין א ביטערן ,שניי'איגן ווינטערדיגן טאג אין
קיינער האט צו דעם יונגערמאן נישט געקענט פוילן ,ווען די פראסט אינדרויסן האט געברענט
רעדן אדער מעורר זיין ,ווייל אויב איינער האט אים און די וועגן זענען געווען פארשנייט ,האט דער
פרובירט צו מוסר'ן ,האט ער חוזק געמאכט און זיך צדיק וקדוש רבי ר' שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע
נאך מער פארקלאפט ,וואס האט דער צדיק רבי פלוצלונג גערופן איינע פון זיינע נאנטע משמשים
שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע געטון ,ער האט זיך און אים געהייסן" ,שפאן איין די פערד און וואגן
אנגעטון ווי איינער פון די לייכטזיניגע סוחרים ,איז גלייך ,נעם מיט א לאמפ און עפעס ווארימע
צוגעגאנגען צום טיש און זיך געזעצט שפילן געטראנקען ,און פאר ארויס אויפן וועג וואס פירט
קארטן מיט דעם יונגערמאן ,אבער אינמיטן דעם צום וואלד ביים עק שטאט".
שפיל האט רבי שמחה בונם אנגעהויבן פארלירן
בכוונה ,און דער יונגערמאן האט געוואנען שיינע דער שליח האט נישט פארשטאנען פארוואס
סכומים. דער רבי שיקט אים אין אזא שטורעם אין וואלד
43
טויזנטער רובל אין מיין טאש ,אוודאי נישט! ווייל דא האט דער צדיק רבי שמחה בונם מיט זיין
ער ווייסט גאנץ גוט אז דאס געלט געהערט נישט צו גרויס חכמה אויסגענוצט די געלעגנהייט און
אים ,ער איז סך הכל בלויז דער שליח און טרעגער אנגעהויבן רעדן מיט אים מיט גרויס געשמאק און
דאס איבערצוגעבן פארן בעל הבית". חכמה וועגן זיין לעבן ,וועגן מסחר ,און ווי שנעל די
יארן לויפן אדורך ,און צוביסלעך ,אינמיטן דעם
האט דער הייליגער צדיק רבי שמחה בונם שפיל ,האט רבי שמחה בונם אריינגעווארפן
זי"ע אויסגעפירט" ,אזוי אויך דער מענטש ,דיין ווערטער וואס שטעכן דאס הארץ" ,וואס בלייבט
שכל ,דיין כח צו לערנען ,דיין התלהבות אין תפילה שוין פונעם מענטש נאך די אלע שפילן ,וואס
און אלע דיינע מעשים טובים געהערן נישט צו דיר, ענטפערט מען אויבן אין הימל נאך הונדערט און
זיי זענען אן אוצר וואס דער רבונו של עולם האט צוואנציג יאר ווען מ'שטעלט זיך פארן בית דין של
דיר געגעבן צו טראגן און מקיים זיין זיין רצון ,ווי מעלה".
נאר דו וועסט געדענקען אז דו ביסט בלויז דער
'טרעגער' ,וועסטו קיינמאל נישט האבן קיין גאות". פארשטייט זיך אז די ווערטער וואס זענען
••• ארויסגעקומען פון רבי שמחה בונם'ס הייליגן
אינעם ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט הארצן מיט אזא טיפע חכמה און אמת ,האט
די מעשה ,אז אין די יונגע יארן ווען דער צדיק אריינגעדרינגען אין הארץ פון דע יונגערמאן ,און
וקדוש רבי שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע איז פלוצלונג האט דער יונגערמאן אראפגעווארפן די
געקומען צום הייליגן חוזה מלובלין זי"ע ,פלעגט קארטן פון די הענט ,אויסגעבראכן אין א ביטער
דער חוזה באטראכטן די מענטשן מיט זיינע געוויין ,און געזאגט" ,איך האב שוין פארלוירן
הייליגע אויגן וואס האבן געזען פון איין עק וועלט אלעס ,צי איז דען נאך דא א האפענונג פאר מיר",
ביזן צווייטן ,ווען דער צדיק רבי שמחה בונם איז האט אים דער צדיק וקדוש רבי שמחה בונם
דאס ערשטע מאל אריינגעקומען צום הייליגען ארומגענומען און געזאגט מיט ליבשאפט" ,אפילו
חוזה ,האט דער חוזה אים אנגעקוקט אויפן שטערן פון די טיפסטע בלאטע קען מען תשובה טון אין
און באלד באמערקט זיינע גרויסע מדרגות אין איין רגע צום טאטן אין הימל" ,יענער אינגערמאן
קדושת המחשבה און שמירת העיניים. האט איבערגעלאזט זיינע שלעכטע וועגן און איז
שפעטער געווארן אן ערליכער בעל תשובה און א
דער חוזה האט זיך אנגערופן מיט גרויס גרויסער ירא שמים.
התפעלות פאר די תלמידים" ,דער יונגערמאן איז •••
ארומגעפארן אין גרויסע שטעט איבער דער וועלט, אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט דערציילט,
ער איז געווען אין פלעצער וואו די תאוות פון דער אז איינמאל איז א חסיד געקומען זיך באקלאגן
וועלט ברענען ,אבער זיין קדושה איז אזוי ריין אז פארן צדיק רבי שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע ,אז
זיינע אויגן און געדאנקען זענען געבליבן הייליג און ער שפירט זיך זייער דערשלאגן ,ווייל ווען ער טוט
לויטער ווי א קינד וואס האט קיינמאל נישט געזען א מצוה אדער ער לערנט א גוט שטיקל גמרא,
קיין שלעכטס אויף דער וועלט" ,פון יענעם טאג כאפט אים גלייך אן א געפיל פון גאות און
האט דער חוזה אים מקרב געווען מיט אן גרויסהאלטערישקייט ,און ער ווייסט נישט וויאזוי
אויסערגעווענליכע ליבשאפט און אים גערופן ער קען פטור ווערן פון דעם יצר הרע פון כבוד.
"דער חכם" ,ווייל זיין חכמה איז געווען אינגאנצן
איינגעבונדן מיט דער העכסטער מדרגה פון יראת האט אים דער צדיק רבי שמחה בונם געזאגט
שמים און פרישות. מיט זיין גרויסער חכמה" ,קוק אן דעם פאסט-
טרעגער וואס לויפט א גאנצן טאג פון איין גאס צום
צווייטן ,ער טראגט אין זיין טאש בריוו וואס זענען
ווערט מיליאנען ,שטרות ,מזומנים און קעניגליכע
בריוו'ן ,צי פאלט אים אמאל איין צו ווערן א בעל
גאוה און טראכטן ביי זיך ,זעט נאר וואס פאר א
גרויסער עושר איך בין ,איך האב דאך הונדערטער
44
קינדער בעפאר זיין פטירה ,זייט געווארענט צו
יארצייט י"ג אלול
מכבד זיין די הייליגער קינדער פונעם מגיד
מטשערנאביל זי"ע ,ווען די קינדער האבן געפרעגט
הרה"ק רבי יעקב ישראל ב"ר מרדכי זי"ע
דעם טאטן דעם אפטא רב ,וואס איז מיט דיינע
)טווערסקי(
קינדער.
בעל עמק תפלה ,מטשערקאס
האט דער הייליגער אפטא רב זי"ע דערציילט
פאר די קינדער ,ווען איך בין געווען יונג בין איך ער איז געבוירן אין שטאט טשערנאביל ,בשנת
ארויף אין הימל ,און איך האב געזען א חבילה מיט תקנ"ד.
נשמות וואס מען היט גאר שטארק אפ ,ווען איך
האב געוואלט נעמען פון די נשמות ,איז צו מיר צו זיין טאטן הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשרנוביל
צוגעקומען א זקן אחד און געזאגט ,אז איך זאל פון זי"ע,
די נשמות קדושות נישט נעמען. בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל המאור עיניים
מטשרנוביל זי"ע,
אביסל שפעטער בין איך נאכאמאל ארויף אין בן הרה"ק רבי צבי זי"ע,
הימל ,און איך זעה אז עס פעילט נשמות פון דעם בן הרה"ק רבי נחום הנקרא אדם בעל שם זי"ע.
חבילה ,האב איך געפרעגט דעם זקן ווי זענען די
נשמות געגאנגען ,האט דער זקן געזאגט ,אז דער און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חי' שרה
הייליגער מגיד מטשערנאביל איז דא געווען ,און ע"ה,
איך האב אים אויך מזהר געווען ,אז ער זאל נישט בת הרה"ק רבי אהרן הגדול מקרלין זי"ע,
נעמען פון די נשמות וואס זענען גאר גאר הייליג, בן הצדיק נסתר רבי יעקב מקוברין זי"ע,
אבער דער מגיד מטשערנאביל האט יא גענומען, א ברודער מיט הרה"ק רבי נחמן מקוסוב זי"ע.
און דערפאר האט דער הייליגער אפטא רב זי"ע
געזאגט פאר זיינע קינדער ,זייט געווארנט און זייט ער איז געווען א איש קדוש מאוד ,א בעל מוח
מכבד די קינדער פונעם מגיד. עצום ,ער איז געווען א בקי נפלא און א למדן עצום
בתורה ,און א עובד השם במסירת נפש ממש ,ער
ביי די 15יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט
איז געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א
הרבנית הצדקת מרת דבורה לאה ע"ה,
געוואלדיגע פועל ישועות בקרב הארץ,
בת הרה"ק רבי דובער שניאורסון דער מיטעלער
טויזענטער חסידים זענען געקומען זיך מסתופף
רבי מליובאוויטש זי"ע,
זיין בצלו פון דעם צדיק ,זיין עבודת השם איז
בן הרה"ק בעל התניא דער אלטער רבי מלאדי זי"ע,
געווען מיט א געוואלדיגע מסירת נפש און א
מען דערציילט ,אז דער הייליגער בעל התניא מוראדיגע קדושה ,און זיין טאטע האט זיך אמאל
זי"ע האט דעם שידוך פונעם אייניקל שוין אויסגעדריקט אויף דעם זון מיט דעם לשון" ,ער
געשלאסן יארן בעפאר ,נאך ווען דער רבי יעקב איז מיין ספרים שאנק".
ישראל זי"ע איז נאר געווען א קליין קינד ,און די
מעשה איז געווען ווי פאלגענד. ווי באקאנט האבן צדיקים מורא'דיג משבח
געווען די קינדער פון הייליגען מגיד מטשערנאביל
דער הייליגער בעל התניא זי"ע איז געווען זי"ע און צדיקים האבן געזאגט ,אז דער הייליגער
אויף א באזיך אין שטוב פון דעם הייליגען מגיד מגיד האט אראפ געברענגט אויף די וועלט
מטשרנוביל זי"ע ,און די צוויי צדיקים וקדושים מענטשן בדמות מלאכים ,יעדע קינד פאר זיך האט
האבן צווישן זיך מסכים געווען זיך משדך זיין ,דאן געדינט דעם הייליגען באשעפער מיט זיין דרך אין
איז דער הייליגער בעל התניא אריין אין שלאף הנהגה.
צימער פון די קינדער ,און אין די טונקעל האט ער
ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט אויף די קאפ מען דערציילט ,אז דער הייליגער אוהב
פון די קינדער. ישראל מאפטא זי"ע האט אנגעזאגט פאר זיינע
45
מען דערציילט ,אז בשנת תר"כ ווען דער צדיק ווען ער איז אנגעקומען צום קינד יעקב
איז אריבער קיין טשערקאס ,האבן די אידן פונעם ישראל ,האט דער הייליגער בעל התניא געזאגט,
שטאט הארנסטייפל ,וואס האבן זוכה געווען אז "אט דער איז מיינער" ,און געוואונטשן מזל טוב
דער צדיק האט ביי זיי געוואוינט פאר 20יאר, פארן מחותן ,און ווען ער איז ארויס האט ער
גע'טענה'ט ,אז יעצט אז די רבי גייט אוועק פונעם געזאגט פארן הייליגען מגיד ,איר זאלט אים נישט
שטאט ,וועט דאס גאנצע שיין אוועק גיין און אויך פארבייטען ,איך וועל אים סיי ווי דערקענען.
די פרנסה פון אלע אידן וואס האבן געהאט ביז
יעצט פרנסה ,מיט דעם וואס הונדערטער חסידים די חתונה איז פאר געקומען ו' שבט בשנת
זענען געקומען צום רבין. תקע"א אין שטאט ליאדי ,און נאך די חתונה איז
דער צדיק געזעצן אויף קעסט ביים הייליגען זיידן
האט דער צדיק געזאגט בזה"ל" ,זארגט אייך דער בעל התניא ,דארט האט ער געלערנט
נישט ,הארנסטייפל וועט נישט פארשעמט ווערן", בחברותא מיטן זיידן און דעם אנדערן אייניקל
דאן האבן די אידן נישט פארשטאנען וואס דער הרה"ק רבי מנחם מנדל בעל צמח צדק
צדיק מיינט ,ווייל למעשה גייט דאך די רבי אוועק מליובאוויטש זי"ע ,און דארט האט ער
פון שטאט ,און דורך דעם פארלירט די שטאט דעם געהארעוועט אויף תורה ועבודה ,ביז די הסתלקות
שיינעם גלאנץ. כ"ד טבת בשנת תקע"ג פונעם הייליגען זיידן דער
בעל התניא זי"ע.
אבער מיט דריי יאר שפעטער חודש אב בשנת
תרכ"ג ,האט דער הייליגער צדיק געשיקט זיין דאן איז ער אריבער מיטן שווער צום שטאט
אייניקל הרה"ק רבי מרדכי דוב זי"ע חתן הרה"ק ליובאוויטש ,און דארט האט ער געוואוינט פאר 20
בעל דברי חיים מצאנז זי"ע אלס רב אין שטאט יאר ,די גאנצע צייט איז ער געזעצן על התורה
הארנסטייפל. ועבודה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה און
קדושה ,ער איז שוין דאן באוויסט געווען מיט זיין
און דער צדיק ר' מאטל'י הארנסטייפלער זי"ע הנהגה ,וואס איז געווען מיט א געוואלדיגע קדושה
האט צוריק געברענגט דעם גלאנץ פונעם שטאט וטהרה און מיט א אש דקדושה.
הארנסטייפל ,וואס מיטן אנקום פון דעם צדיק
זענען הונדערטער חסידים געקומען ,און די בשנת תקצ"ד האט מען אים אויף גענומען
שטאט איז דאן געווען פון די גרעסטע חסידישע אלס מגיד מישרים אין שטאט הארנסטייפל ,ווי די
שטעט אונעם גאנצן אומגעגענט ,דאן האבן די אידן האבן דעם צדיק וקדוש אויף גענומען מיט א
שטאט מענטשן פארשטאנען וואס דער זיידע שמחה און אים גאר שטארק מכבד געווען,
האט געמיינט מיט די ווערטער" ,הארנסטייפל
וועט נישט פארשעמט ווערן". און בהסכמת פונעם טאטן ,האט ער אנגעהויבן
דאן פירן אן עדה פון אידן ,דאן זענען שוין געקומען
בשנת תר"כ האט ער זיך אריבער געצויגען זיך מסתופף זיין בצלו הונדערטער אידן יראים
צום שטאט טשערקאס אין אוקראינה ,דארט איז ושלמים וואס זענען געקומען הערן דעם דבר ד'
זיין חסידות געוואקסן גאר גרויס ,אידן פון אלע וואס איז געזאגט געווארן מיט א התלהבות און
שטעט ארום זענען געקומען זעהן דעם עבודת מתיקות.
הקודש פון דעם צדיק ,ער האט מיט זיין
געוואלדיגע דברי תורה מעורר געווען אידישע כ' אייר בשנת תקצ"ז איז זיין הייליגע טאטע
קינדער צו תשובה און תיקן המעשים און דער מגיד מטשערנאביל זי"ע נסתלק געווארן,
התקרבות צום הייליגער באשעפער ,ורבים השיב האט זיך זיין עדה הקדושה גאר שטארק
מעון. פארמערט ,טויזענטער חסידים און אויך פונעם
טאטן'ס חסידים האבן זיך מדבק געווען אין אים,
דער צדיק פלעגט פירן גרויסע טישן ווי אידן האבן געזען ביי דעם צדיק גרויסע מופתים
הונדערטער חסידים זענען געקומען מיט האלטן און ישועות חוץ לדרך הטבע.
46
וויל מיט אים רעדן עפעס זייער וויכטיג ,איז דער דעם עבודת הקודש פונעם רבין ,ווי ער דינט דעם
אייניקל געקומען אויף שבת קודש צום זיידן, גרויסע באשעפער מיט א געוואלדיגע קדושה.
אבער די שבת איז דורך און עס איז שוין מאנטאג,
און דער זיידע רעדט נישט צו אים עפעס וואס מען דערציילט ,אז דער מנהג דארט ביים טיש
הערט זיך וויכטיג אז דער זיידע זאל אים ספעציעל איז געווען ,אז די רבי האט ממש נאר טועם געווען
פאר דעם אריבער רופן. פון די עסן ,און דאן האבן אלע חסידים זיך
געשטיפט און געכאפט שיריים פון די מאכלים ,איין
איז דער אייניקל אריין צום זיידן און שבת קודש האט זיך די רעבעצין אפגערעדט צום
געפרעגט ,דער זיידע האט מיך גערופן אז דער מאן ,אז וויבאלד דער עולם כאפט דאס עסן ,קומט
זיידע וויל מיט מיר רעדן ,און יעצט איז שוין אויס ,אז דער רבי אליין עסט ממש גארנישט ,האט
מאנטאג ,וואס האט דער זיידע געוואלט רעדן מיט דער צדיק געזאגט פאר זיין רעבעצין בלשון צחות,
מיר ,דאן האט דער זיידע געהייסן אריין רופען די לאמיר דאנקען דעם גרויסן באשעפער ,אז די
רעבעצין הצדקת מרת דבורה לאה ע"ה ,און דער חסידים כאפן מיר צו דאס עסן נאר שבת קודש ,אזוי
זיידע זאגט פארן אייניקל. בלאבט כאטש פאר אונז דאס עסן פון די ימי חול.
הער זיך צו ,איך האב א דין ודברים מיט מיין זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן
רעבעצין די באבע ,און מיר ווילן אז די זאלסט פירן אין דעם ספר עמק תפלה.
די דין תורה ,און די זאלסט זיין דער דיין וואס וועט
פסק'נען ,דער אייניקל איז דערציטערט געווארן, ליידער זענען אלע זון נפטר געווארן יונגערהייט,
און זיך פראבירט ארויס צו דרייען ,און זיך געבעטן און ער האט נאר איבער געלאזט זיינע טעכטער.
ביים זיידן ,אז ער זאל אים באפרייען דערפון ,אבער
דער זיידע דער הייליגער טשערקאסער זי"ע האט בתו הצדקת מרת שרה פריידא ע"ה ,אשת הרה"ק
נישט נאך געלאזט און דאן געזאגט די טענות. רבי מנחם נחום שניאורסון מנעזין זי"ע ,בן הרה"ק
דער מיטעלער רבי מליובאוויטש זי"ע,
מיר זענען ב"ה געלויבט דער באשעפער ביידע בתו הצדקת מרת שטערנא פייגא ע"ה ,אשת הרה"ק
שוין אלט ,און איך מיט די רעבעצין האבן יעצט א רבי משולם זושא אויערבאך מטאלמיטש זי"ע,
דין ודברים ,ווער עס זאל פריער נסתלק ווערן ,איך בתו הצדקת מרת אדל ע"ה ,אשת בזיווג שני הרה"ק
האלט אז איך דארף נסתלק ווערן פריער ,ווייל איך רבי משולם זושא אויערבאך מטאלמיטש זי"ע,
האב שוין נישט קיין כח צו זיצן שבעה ,און אויך בתו הצדקת מרת חנה ע"ה ,אשת הרה"ק רבי יוסף
וועל איך נישט האבן ווער עס זאל פירן דעם שטוב, יצחק שניאורסון מאוורוטש זי"ע,
אבער די רעבעצין טענה'ט אז זי וויל קודם נפטר בתו הצדקת מרת חישא ברכה ע"ה.
ווערן ,ווייל זי וויל נישט בלייבן אויף דער וועלט אן
איר הייליג מאן ,און זי האט נאך קיינמאל נישט נסתלק לגנזי מרומים ביום שבת קודש פרשת
געהערט קיין קידוש פון א פרעמדן מאן. כי תצא י"ג אלול בשנת תרל"ו בזמן רעוא דרעוין,
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט
דער אייניקל רבי מאטל'י האט דאן גאר טשערקאס.
שטארק געוויינט ,און זיך פראבירט ארויס צו
דרייען נישט צו דארפן נעמען א זייט אין אזא זכותו הגדול יגן עלינו
גרויסע דין ודברים ,צווישן זיין הייליגע זיידע און ועל כל ישראל אמן.
זיין רעבעצין ,אבער דער זיידע האט נישט
נאכגעלאזט און געבעטן אז דער אייניקל זאל מעשיות
פסק'נען.
איין טאג האט דער זיידע דער הייליגער
דאן האט דער אייניקל מיט גרויס פחד טשערקאסער זי"ע געלאזט רופן זיין אייניקל רבי
געזאגט ,די באבע איז גערעכט ,אז זי קען נישט דא מאטל'י הארנסטייפלער זי"ע אויף שבת ,ווייל ער
47
געוואלדיגע גרויסע קדושה ,האט דער הייליגער זיין אן איר הייליג מאן ,אבער זאגן פארקערט ווי די
צדיק מרגיש געווען וואו עס איז נאך פארבליבן זיידע קען איך אויך נישט ,דערפאר איז מיין עצה,
חמץ. אז ווען עס וועט קומען די צייט צו גיין פון די
••• וועלט ,זאלן די זיידע און באבע ארויף גיין אין גן
איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען עדן אינעם זעלבן יאר ,און די זיידע און באבע
צדיק מטשערקאס זי"ע איז געווען הרה"ח רבי זלמן זענען באפרידיגט געווען פונעם פסק פונעם
מאלינער ע"ה ,וואס איז געווען א גרויסער נגיד און אייניקל.
א גרויסע בעל צדקה וחסד.
כך הוה ,די צדקת דער טשערקאסער רעבעצין
איינמאל ווען ער איז געווען ביי זיין הייליגען איז נפטר געווארן ערב ראש חודש סיון בשנת
רבין ,האט אים די רבי געפרעגט ,ר' זלמן מיט וואס תרל"ו ,און נאך די באבע'ס פטירה איז שוין די
זאל איך דיך בענטשן ,האט דער חסיד געזאגט ,דער אייניקל געבליבן ביים זיידן פאר דריי חדשים ,און
רבי זאל מיך בענטשן ,אז השי"ת זאל מיך ווייטער די זיידע דער הייליגער טשערקאסער זי"ע איז
נישט פארלאזן ,און ווייטער ממשיך זיין זיינע נסתלק געווארן י"ג אלול בשנת תרל"ו.
גרויסע חסדים.
ליידער האט דער אייניקל געהאט יענעם יאר
האט אים דער הייליגער טשערקאסער גאר א שווערן יאר ,פארלירענדיג זיין הייליגע
געזאגט ,איך וועל דיר געבן א שמירה ,און די רבי זיידע דער טשערקאסער און די רעבעצין די באבע,
האט אים אפ געשריבן א קמיע ,און געהייסן פארן און אויך האט ער פארלוירען זיין שווער דער
חסיד ,אז ער זאל דעם קמיע טראגן מיט זיך הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע ,וואס דער רבי
אינדערוואכן ווען ער ארבעט און ער וועט האבן א מאטל'י איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין
שמירה ,עס איז געווען א שטארקע פלא פארן הייליגע שווער זי"ע.
חסיד ,פארוואס די רבי וויל ער זאל דעם קמיע •••
אייביג טראגן מיט זיך ,אבער אלס אן אמת'ע חסיד מען דערציילט ,אז איינע פון די אייניקלעך
און האבנדיג אמונת צדיקים ,האט דער ר' זלמן וואס איז אויף געצויגען געווארן ביים זיידן אין
אויסגעפאלגט וואס זיין רבי האט געהייסן ,און ער שטוב ,האט דערציילט ,אז איין יאר ערב פסח
האט דעם קמיע אייביג געטראגן מיט זיך ,און ערב אינדערפרי ,נאכדעם וואס מען האט שוין
שבת קודש נאכן מקו' האט ער דאס אוועק געענדיגט אויפרוימען דאס גאנצע שטוב פון חמץ,
געלייגט ביז מוצאי שבת קודש. איז דער הייליגער זיידע צוגעקומען און געפרעגט,
"האט מען שוין איבעראל אויסגערייניגט דעם
איין וואך ערב שבת קודש נאך די מקו' ,קומט חמץ" ,האט דער אייניקל געזאגט ,אוודאי.
צו ר' זלמן א גוי און בעט זיך ביי אים ,אז ער ברויך
יעצט האבן האלץ זייער וויכטיג ,אבער דער חסיד דאן האט דער הייליגער זיידע געזאגט ,גיי
ר' זלמן האט פארן גוי מסביר געווען ,אז יעצט איז באקוק וואו עס געפינט זיך די טיי ,צי עס איז שוין
שוין ערב שבת קודש נאך חצות ,און איך פיר נישט אינגאנצן ריין ,איז דער אייניקל גלייך געלאפן צו די
קיין ביזנעס נאך חצות ,אבער דער גוי האט נישט טיי ,און אזוי קוקענדיג באמערקט דער אייניקל ,אז
נאכגעלאזט ,דאן האט אים דער ר' זלמן געזאגט, דארט איז טאקע דא ברעקלעך חמץ ,פארשטייט
גיי צום וואלד און נעם דיר האלץ אומזינסט וויפיל זיך אז דער אייניקל האט גלייך אפגערייניגט דעם
די ווילסט. חמץ.
אבער דער גוי קומט צוריק און זאגט ,אז דער אבער גלייך איז דער אייניקל צוריק צום זיידן
טויער פונעם וואלד איז פארשלאסן ,איז דער ר' און געפרעגט ,זיידע אפשר דארף מען אויך אויף
זלמן אריבער צום וואלד מיט די שליסלעך פונעם אנדערע פלעצער איבערקוקן ,האט דער זיידע
טויער ,אבער דער ר' זלמן האט פארגעסן צו נעמען געזאגט ,בארואיג זיך ,דו דארפסט נישט
דעם קמיע וואס זיין רבי האט אים געגעבן ,און איבערקוקן קיין אנדערע פלאץ ,ווייל מיט זיין
48
גאנצע שטאט אנשים נשים וטף ,און דער צדיק ליידער אזוי ווי דער ר' זלמן גייט אריין אונעם
האט פאר די אידן געזאגט א דרשה ,און שטארק וואלד ,איז א גרויסע בוים אראפ געפאלן ,און
מעורר געווען אידן צו תשובה און תיקן המעשים, ליידער איז ר' זלמן דארט אויפן פלאץ ל"ע
גע'הרג'עט געווארן.
און דאן האט דער צדיק אויפגעהוויבן זיינע
הייליגע הענט און געזאגט ,די תורה הקדושה זאגט דאן האט מען געכאפט דעם ווייטן בליק פון
)פרשת ראה י"א כ"ו( ְר ֵאה ָאנֹכִ י נ ֵֹתן ִל ְפנֵ יכֶ ם ַהיּוֹם זיין הייליגען רבי דער טשערקאסער זי"ע ,ווי ער
ְבּ ָרכָ ה ,און ער האט געזאגט בזה"ל" ,ראה אנכי" האט דעם חסיד מציל געווען ,אז די מזיקים אין
קוקט אויף מיין פנים "אנכי נותן לפניכם היום וואלד זאלן אים נישט קענען מזיק זיין ,אבער
ברכה" ,און געזאגט אז ווער עס וועט יעצט זען זיין יעצט וויבאלד ער האט נישט געהאט די קמיע ,איז
פנים ,איז ער מבטיח אז ער וועט בלייבן לעבן און נעבעך געשען אזא אומגליק.
זיין געזונט ,כך הוה גלייך נאכדעם האט זיך די
מגיפה אפגעשטעלט. עס האט דערציילט הרה"ק בעל ברכת אברהם
••• מסלונים זי"ע ,אז בשנת תרס"ו האט ער געהערט
ווי באקאנט אז דער צדיק דער הייליגער פון א חסיד וואס האט געזען די קמיע ,און דארט
טשערקאסער זי"ע ,ווען אידן זענען געקומען איז געשטאנען בזה"ל" ,משביע אני עליכם כל עצי
מזכיר זיין אויף סיי וואסערע ישועה ,האט דער היער וכל מזיקי היער ,שלא תרעו ולא תשחיתו לרבי
צדיק געבעטן אסאך מאל גאר גרויסע סכומים, זלמן המוכ"ז" און דאס איז געווען אונטער
וואס דאס האט ער פארשטייט זיך פארטיילט פאר געשריבן מיט די חתימת קודשו פון רבי יעקב
צדקה. ישראל טשערקאסער רבי זי"ע.
•••
און דאס איז געווען ווייל זיין הייליגע טאטע איינמאל איז געווען אן שווערע עצירת גשמים
דער מגיד מטשערנאביל זי"ע האט אנגעזאגט מען האט זייער געווארט אז עס זאל קומען רעגן
פארן זון ,וויסן זאלסטו ,אז די האסט א גרויסן כח פאר די פעלדער אז עס זאל קענען וואקסן ,איז
און דיינע ברכות וועלן זיכער ארבעטן ,און דערפאר מען געקומען צום הייליגען צדיק דער
מאך זיכער אז די זאלסט בעטן גרויסע סכומים פאר טשערקאסער זי"ע און מזכיר געווען די צרה.
צדקה.
האט דער הייליגער צדיק געהייסן ,אז מען זאל
איז איינמאל דער הייליגער צדיק געווען אין א זינגען דעם פיוט "אף ברי אחת" וואס מען זאגט ביי
שטאט ,און איז איין געשטאנען אין א גאסט הויז, תפילות גשם ,ווען מען האט געענדיגט זינגען דאס
דער בעל הבית פונעם שטוב איז נישט דארט ערשטע מאל ,האט די רבי געהייסן איבער זינגען,
געווען ,אבער די פרוי האט זיך מיט א געוואלדיגע און אזוי האט ער געהייסן א דריטע מאל ,דאן האט
געטריישאפט אפ געגעבן מיט די אורחים ,און זיך אראפ געלאזט א רעגן מיט גשמי ברכה ,און די
וויבאלד דארט איז נישט געווען קיין מנין אידן, פעלדער זענען געוואקסן מיט א שפע רב.
האט זיך דער צדיק געשטעלט דאווענען ביחידות. •••
מען דערציילט ,אז איינמאל איז מען געקומען
ווען די פרוי האט ארויס געהערט דאס דערציילן פארן הייליגען צדיק מטשערקאס זי"ע,
דאווענען פונעם רבין ,וואס איז צו געגאנגען מיט אז עס האט אויסגעבראכן א שרעקליכע מגיפה אין
א געוואלדיגע מתיקות ,האט זי פארשטאנען אז איינע פון די שטעט נעבן קיוב ,און ליידער אסאך
דאס איז א הייליגע מענטש ,איז זי נאכן דאווענען אידישע קינדער זענען אנגעשטעקט געווארן מיט
צו געגאנגען צום רבין ,און זיך אויס גערעדט דאס די מחלה ,און מען האט געבעטן אז דער צדיק זאל
הארץ ,אז זיי האלטן שוין יארן נאך די חתונה ,און מעורר זיין רחמי שמים פאר די שטאט.
ליידער האבן זיי נאכנישט זוכה געווען צו קיין
זש"ק ,בעט זי זייער אז די רבי זאל זיי מבטיח זיין, האט דער הייליגער צדיק געזאגט ,אז ער וויל
אז זיי זאלן זוכה זיין צו א קינד. גיין צום שטאט ,און מען האט צוזאמען געריפן די
49
האט די רבי געבעטן פון די אידן דעם סכום פון די רבי האט געזאגט ,אז ער איז מסכים מבטיח
343רענדליך כמספר גש"ם ,אבער די אידן האבן צו זיין א קינד ,אבער מיטן תנאי אז זיי זאלן געבן א
געזאגט פארן צדיק ,אז די סכום איז זייער א גרויסע גרויסע סכום געלט ,די פרוי האט גלייך מסכים
סכום פאר די אידן פון דעם שטאט ,האט די רבי געווען ,אבער די רבי האט נישט געוואלט נעמען
געזאגט ,אז ער איז מסכים צו געבן א ברכה פארן דעם גרויסן סכום נאר מיטן רשות פונעם מאן אויך.
סכום פון 249רענדליך כמספר מט"ר ,אבער די
אידן האבן געזאגט ,אז דאס איז אויך זייער א ווען דער מאן איז אהיים געקומען ,האט די
גרויסע סכום ,דאן האט די רבי געזאגט ,אז ער איז פרוי אים דערציילט פונעם געשעפט וואס די רבי
מסכים אויפן סכום פון 90כמנין מי"ם ,אבער האט אנגעטראגען ,און געפרעגט די מאן אויב ער
ווייניגער ווי דעם איז ער שוין נישט מסכים ,און די איז מסכים ,אבער דער מאן איז געווען פון די
שטאט מענטשן האבן מסכים געווען. גרויסע חסידים פונעם רבין'ס ברידער הרה"ק רבי
דוד'ל מטאלנא זי"ע ,וואס איז אויך געווען א זון
דער הייליגער צדיק איז טאקע געפארן צום פונעם הייליגען מגיד מטשערנאביל זי"ע מזיווג
שטאט ,און ער האט דארט מתפלל געווען פאר די שני פון די טאכטער פון הרה"ק רבי דוד לייקעס
שטאט מענטשן ,און דאן האט זיך דער צדיק זי"ע ,און דער מאן איז געווען ברוגז אויף זיין ווייב,
געגרייט צו פארלאזן דעם שטאט ,די אידן האבן פארוואס זי זיכט זיך נייע רבי'ס ,ווען זייער רבי ר'
געבעטן אז די רבי זאל מיט זיי בלייבן ,אבער די רבי דוד'ל האט זיי שוין אנגעוואונטשן אז זיי זאלן
האט געזאגט ,איר זענט שוין געהאלפענע און עס געהאלפן ווערן מיט א קינד.
וועט בקרוב קומען א רעגן מיט פיל שפע ,און אבער די ווייב האט געזאגט ,די זעסט דאך אז
כאטש עס האט בכלל נישט אויס געזען אז עס גייט אונז זענען שוין אזויפיל מאל געווען ביים הייליגען
קומען רעגן ,האבן די אידן געגלייבט מיט זייער צדיק מטאלנא ,און מען איז נאכנישט געהאלפן
אמונות צדיקים אז עס גייט בקרוב קומען רעגן. געווארן ,און יעצט האסטו א עת רצון צו געהאלפן
ווערן ,און געבעטן די מאן אז ער זאל מסכים זיין
ווען דער הייליגער טשערקאסער זי"ע איז פאר דעם סכום ,כדי צו באקומען א ברכה פונעם
ארויף אויפן וואגן ,האט ער געהייסן פאר בעל הייליגען טשערקאסער זי"ע ,דאן האט די מאן
עגלה ,אז ער זאל ארויפצוען דעם דעכל פונעם טאקע מסכים געווען ,און געגעבן דעם גאנצן סכום
וואגן ,ווייל עס קומט א גאר שטארקע רעגן ,כך הוה פארן רבין ,און דער צדיק האט זיי מבטיח געווען
נישט לאנג נאכדעם האט זיך גענומען גיסן מיט א מיט א בן זכר.
גרויסע שפע ,און די אידן פונעם שטאט האבן
געהאט פרנסה ברווח ובניקל ,אלעס מיט די ברכה שפעטער האט זיך דער הייליגער צדיק
פון דעם הייליגער טשערקאסער זי"ע. פארשפארט ביי זיך אין שטוב און געווען אין א
••• שטארקע דביקות ,און דאן קומט דער צדיק ארויס,
מען דערציילט ,אז צוויי יאר בעפאר זיין און גיבט פאר דעם מאן צוריק דאס גאנצע געלט
פטירה ,בערך בשנת תרל"ד ,איז דער צדיק געפארן און זאגט ,וויסן זאלסטו ,דיין ישועה האט שוין דער
צום חתונה פון זיין איר אייניקל די עלטסטע הייליגער צדיק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע געברענגט
טאכטער פון זיין אייניקל רבי מאטל'י די יאר חנוכה ,אבער 18רובל וועל איך יא נעמען
מהארנסטייפל זי"ע ,און די רבי איז געפארן מיט א פארן ברענגען די גוטע בשורה ,כך הוה די
שיף פון טשערקאס ביז קיין הארנסטייפל ,פיל מיט פארפאלק איז געהאלפן געווארן מיט א בן זכר צום
חסידים זענען מיט געקומען מיטן רבין אויף דעם יאר.
שיף. •••
איינמאל האבן די אידן פון א שטאט נישט ווייט
ביינאכט קומט די רבי ארויס און פרעגט פון די פון טשערקאס געברויכט רעגן ,זענען די אידן
חסידים ,ווער פון אייך געדענקט נאך דעם איד געקומען צום הייליגען צדיק מטשערקאס זי"ע און
פלוני בן פלוני ,ענטפערט איינע פון די חסידים, געבעטן אז דער צדיק זאל ברענגען פאר זיי א
זיכער געדענק איך דעם איד ,ער איז הערשט ישועה אז עס זאל קומען רעגן.
50
רבי פון דעם בעל עגלה ,די האסט אפשר דעם שטר אוועק פון די וועלט מיט געציילטע יארן צוריק,
וואס די האסט געשריבן מיט דעם איד ,איז ער רופט זיך דער צדיק אן ,ווי צו זיך אליין בזה"ל" ,ער
געגאנגען און אפיר געזוכט דעם שטר און ווייזט האט נישט געטראפן קיין אנדער ארט ווי צו קומען
דאס פארן רבין. צו מיר ,נאר אינמיטן וואסער" ,פאר די חסידים האט
באפאלן א פחד ,פארשטייענדיג אז די רבי
דערזעענדיג דעם שטר ,רופט זיך די רבי אן
פארארבעט יעצט מעשים צו ברענגען א תיקון
צום בעל עגלה ,טו מיר א טובה ,גיב מיר דעם שטר
פאר די נשמה פון יענעם איד.
אלס מתנה ,דער בעל עגלה האט ביי זיך געטראכט,
וואס האב איך פון דעם שטר אז דער איד לעבט דאן פרעגט די רבי פון די חסידים ,איז דער איד
שוין סיי ווי נישט און ער קען מיר דאס שוין נישט געווען א ערליכער איד ,זאגן די חסידים ,יא זיכער
באצאלן ,און ער האט דעם שטר געגעבן פארן רבין, דער איד איז געווען א גאר ערליכער איד איינע פון
גלייך האט די רבי גענומען דעם שטר און דאס אונזער חבורה ,ווען די רבי האט געהערט די
צעריסען אויף פיצלעך. ענטפער ,איז ער צוריק צו זיך אין שטוב אויפן שיף.
יענעם רגע הערט מען קולות פון אינדרויסן,
דער פערד וואס די רבי האט געבעטן פון דעם בעל דעם קומענדיגן טאג ,ווען מען איז אנגעקומען
עגלה ,האט זיך אויסגעשטרעקט און אפגע'פגר'ט, קיין הארנסטייפל ,האבן צענדליגע בעלי עגלה
דער בעל עגלה האט אנגעהויבן זייער וויינען און אפגעווארט דעם צדיק ווייל יעדער האט געוואלט
געזאגט פארן רבין ,די רבי זאל וויסן ,אז דער פערד האבן די זכי' אז דער צדיק זאל קומען אויף זייער
האט מיר געברענגט גאר שיין פרנסה ,און יעצט אן וואגן ,אבער אזוי ווי דער רבי קומט אראפ פונעם
דעם פערד ווייס איך נישט וואס איך וועל טון. שיף ,גייט ער גלייך צו צי איינע פון די וואגאנען ,און
זאגט אז ער וויל דווקא פארן מיט יענעם בעל עגלה.
האט די רבי דערציילט פארן בעל עגלה ,וויסן
זאלסטו ,אז דער איד איז געווען א גאר ערליכער אינמיטן וועג פרעגט דער צדיק פונעם בעל
איד ,אבער ליידער וויבאלד ער איז שילדיג עגלה ,אויב ער ער וואלט אים געגעבן דעם פרעד
געבליבן פאר דיר דעם חוב ,איז ער מגולגל געווארן מיט וואס ער פירט דעם וואגן במתנה ,דער בעל
אין דעם פערד ,כדי ער זאל אפארבעטן זיין חוב עגלה טראכט צו זיך ,דער פערד איז דאך א גאר
וואס דורך דעם מאכסטו דיין געלט ,אבער יעצט גוטע פערד וואס ברענגט אים גאר שיין פרנסה ,און
אז די האסט מוחל געווען דעם חוב ,האט דער ווי אזוי קען ער דעם פערד אוועק געבן פארן רבין,
נשמה באקומען איר תיקון ,און ער איז אנגעקומען און דער בעל עגלה איז געבליבן שטיל.
למנוחה און דעריבער האט די פערד גע'פגר'ט.
ווען מען איז דורך דעם שטוב פונעם בעל
אבער אין זכות וואס די האסט באפרייט דעם
עגלה ,האט מען זיך אפ געשטעלט זיך אביסל
נשמה און דו האסט מוחל געווען דעם חוב ,וועל
אפריען ,בעט דער רבי פונעם בעל עגלה ,אויב מען
איך דיך בענטשן מיט א ברכה פון אריכת ימים ,און
קען אריינגיין צו אים אין שטוב ,דער בעל עגלה
דערביי האט דער צדיק געבענטשט דעם בעל
האט זיך זייער געפרייט אז ער האט א זכי' אז דער
עגלה מיט אריכת ימים ,איבעריג צו זאגן ,אז די
צדיק זאל קומען ביי אים אין שטוב ,און ער האט
ברכה פונעם צדיק איז מקייים געווארן ,און דער
אריינגעטראגן דעם צדיק צו זיך אין שטוב.
בעל עגלה האט שטארק מאריך ימים געווען און
געלעבט 108יאר. זיצענדיג אין שטוב פרעגט אים די רבי ,אויב
••• ער געדענקט דעם און דעם איד ,דער איד פון וועם
צדיקים האבן געזאגט ,אז די קינדער פונעם די רבי האט גערעדט אויפן שיף ,זאגט דער בעל
הייליגען מגיד מטשערנאביל זי"ע ,זענען געווען עגלה ,זיכער געדענק איך אים ,דער איד האט ביי
קעגן די הייליגע אושפוזין. מיר געבארגט א סכום געלט.
אברהם = הרה"ק רבי אברהם המגיד מטריסק זי"ע, אבער אינצווישן איז דער איד נפטר געווארן,
יצחק = הרה"ק רבי איציקל מסקווירא זי"ע, און דער חוב איז געבליבן אים באצאלט ,פרעגט די
51
זי"ע געווארן א איידעם ביים מיטעלע ליובאוויטש יעקב = הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע,
רב זי"ע ,דער זון פונעם הייליגען בעל התניא זי"ע. משה = הרה"ק רבי משה מקאריסטשוב זי"ע,
••• אהרן = הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע,
דער צדיק דער הייליגער טשערקאסער זי"ע יוסף = הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע )ווי
איז געווען א עניו כהלל און א געוואלדיגע שפל דער תנא רבי יוחנן האט געזאגט" ,מזרעא דיוסף
ברך ,נאכן פטירה פונעם טאטן ,האבן אלע אנן" ,און אט דער צדיק האט געהייסן נאכן תנא ר'
ברודער'ס אנגעהויבן פירן ראביסטעווע ,איז דער יוחנן(,
ברודער הרה"ק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע געקומען דוד = הרה"ק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע.
פרעגן דעם ברודער ,אז וויבאלד דער שטאט •••
טאלנא איז גאר נאנט צו טשערקאס ,פרעגט ער, דער הייליגער בעל התניא זי"ע האט זייער
אויב עס איז ריכטיג פאר אים צו נעמען דאס רבנות געוואלט זיך משדך זיין מיט די יוצאי חלציו פון רבי
אין שטאט טאלנא. אהרן הגדול זי"ע ,און דער הייליגער בעל התניא
זי"ע האט געזאגט די סיבה פארוואס ער וויל אזוי
דער הייליגער טשערקאסער זי"ע האט זיך משדך זיין מיט יוצאי חלציו פון רבי אהרן הגדול
געענטפערט פארן ברודער ,אוודאי איז דאס זי"ע.
ריכטיג ,און די זאלסט דאס רבנות אין טאלנא
נעמען ,די חסידים און מקורבים פונעם ווייל ווען זיין רבי דער הייליגער מגיד
טשערקאסער האט דאס זייער געשטערט ,און זיי ממעזריטש זי"ע איז שוין געווען גאר שוואך ,האבן
האבן געזאגט פארן רבין ,היתכן ער האט געזאגט זיך די תלמידים אפגעגעבן צו אפהיטען אז מען
פארן ברודער ,אז עס איז ריכטיג אז ער זאל נעמען זאל דעם מגיד נישט שטערן צוליב זיין געזונט ,און
דאס רבנות אין שטאט טאלנא. מען האט אויס געשטעלט משמורת פון תלמידים,
וואס זאלן שטיין על המשמר און היטן אויפן רבין'ס
ווייל דער עולם וועט דורך גיין קודם די שטאט געזונט.
טאלנא ,וועט דער עולם שוין נישט מטריח זיין צו
קומען קיין טשערקאס וואס איז ווייטער ,האט איינמאל איז דער הייליגער בעל התניא געווען
דער צדיק געזאגט פאר זיינע חסידים" ,האט דען על המושמר ,און דער הייליגער רבי ר' זושא זי"ע
דער ברודער געפרעגט וואס איז ריכטיג פאר מיר, איז געקומען זיך מזכיר זיין ביים מגיד ממזריטש,
ער האט דאך מיך געפרעגט וואס איז ריכטיג פאר האט מען אים אריין געלאזט ,זאגט דער בעל
אים ,און דאס רבנות אין טאלנא איז טאקע ריכטיג התניא זי"ע ,אז ער האט געהערט וואס דער רבי ר'
פאר אים" ,דאס איז געווען די מידת האמת און די זושא רעדט זיך אפ פארן מגיד ,אז ער האט געבעטן
עניוות און שפלות פון דעם צדיק וואס האט באמת אז מען זאל אים פון הימל געבן די יראת שמים פון
גארנישט געהאלטן פון זיך. א מלאך ,און ער פיעלט ווי ער האלט עס נישט אויס.
איז דארט אין צימער געווען דער תלמיד רבי
אהרן הגדול זי"ע ,וואס איז נאך דאן געווען גאר יונג,
האט דער בעל התניא געהערט ,ווי דער מגיד זאגט
פארן רבי ר' זושא ,די זעסט דעם אינגערמאן דארט,
וואס איז געווען רבי אהרן הגדול ,מען שמאסט
מלאכים אין הימל ,פארוואס זיי האבן נישט די יראת
שמים פון רבי אהרן הגדול.
דערפאר האט דער הייליגער בעל התניא זי"ע
זייער געוואלט זיך משדך זיין מיט א אייניקל פון
רבי אהרן הגדול ,און טאקע יארן שפעטער איז דער
אייניקעל הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס
52
געווען אידישע קינדער צו תשובה און תיקן
יארצייט י"ד אלול
המעשים.
הגה"ק רבי דוד ב"ר חיים צבי זי"ע) ,קאמין(
בערך 7יאר שפעטער האבן די תושבים פון
בעל בית דוד ,שו"ב טשעכינאווצי
שטאט טשעכינאווצי זיך געבעטן צום גאון ,אז ער
זאל איבער נעמען דאס שוחט פאזיציע ביי זיי אין
שטאט ,וואס איז דאן געווען א עיר ואם בישראל ער איז געבוירן בשנת תר"ד.
און א שטאט וואס האט געשעמט אלס א עיר
צו זיין טאטן הגה"ק רבי חיים צבי זי"ע.
התורה ,האט ער זיך דאן אריבער געצויגען צום
שטאט טשעכינאווצי ,און דארט האט ער געדינט ער איז געווען א גאון מופלג בתורה און א
אלס שוחט און בעל תפילה פאר 33יאר כולם שוין געוואלדיגע ירא אלקים ,ער איז געווען מפורסם
לטובה ,ער איז דארט געווען באוויסט מיט זיין אלס א ענוותן ושפל ברך מאוד ,ער האט גאר אסאך
געוואלדיגע גדלות בתורה. עוסק געווען בחייו אין צדקה וחסד ,און ער איז
געווען באוויסט אלס דער פוסק בדורו אין הלכות
ער האט גאר אסאך עוסק געווען בצדקה וחסד
שחיטה ,און געווען די רבי פון די שוחטים ,זיינע
אויף א גאר הויכע פארנעם ,ער האט גאר גרויסע
פסקים אויף הלכות שחיטה זענען געווען
סכומים צוזאמען געשטעלט פאר ארימעלייט און
אנגענומען אין די גאנצע וועלט ,ער האט מחבר
צובראכענע אידן פון שטאט ,אויך פאר די צרכים
געווען א ספר בית דוד וואס ענטהאלט א ליקוט פון
פונעם שטאט ווי דער תלמוד תורה אין דעם
תשובות אויף הלכות טריפות און הלכות שחיטה.
ביהמ"ד האט ער צוזאמען געשטעלט גרויסע
סכומים. ער האט חתונה געהאט מיט הצדקת מרת גאלדא
חינקא ע"ה,
אויך האט ער גאר אסאך עוסק געווען פאר
בת הרה"ח רבי שלום צבי ממאלטש זי"ע.
עניי ארץ ישראל און גאר אסאך געלט געשיקט
פארן צדקות רבי מאיר בעל הנס אין ירושלים ,און גאנץ אנפאנג האט ער געדינט אלס שוחט
אויך אסאך מוסדות פון ירושלים וואס זענען בימים ובודק אין שטאט באדקי וואס איז נאנט צום שטאט
ההם געווען אין א שווערע פינאנציעלע מצב האבן בילסק נעבן הורדנא ,און דארט אין שטאט האבן
באקומען געלט פון אים. געדינט גאר אסאך גדולי און גאונים בדורו ובתוכם.
זיין שטוב איז אייביג געווען אפען פאר יעדן הגה"ק רבי ירוחם אלטשולר בעל אור הנעלם זי"ע,
איד ,סיי מיט עסן און סיי מיט הילף ווי געלט אדער הגה"ק רבי מלכיאל צבי הלוי טננבוים בעל דברי
סתם א גוט ווארט אדער א עצה ,ער איז געווען מלכיאל אב"ד לאמזא זי"ע,
באוויסט מיט זיין געוואלדיגע עניוות און זיך הגה"ק רבי זעליג ראובן בענגיס בעל לפלגות ראובן
אייביג געהאלטן קליין ,אויך איז ער געווען משיניפשוק ראב"ד ירושלים זי"ע,
באוויסט מיט זיין צוגעלאזענקייט צו יעדן איד הגה"ק רבי יעקב לייב העליר זי"ע.
נישט קיין חילוק ווער יענער איז געווען ,מען האט
ביי דעם צדיק אייביג געקענט באקומען א גוט וואס די אלע גדולים האבן מעיד געווען אויפן
ווארט אדער א פריינטליכען שמייכל ,און דערפאר גדלות פון דעם גדול רבי דוד זי"ע.
איז ער געווען באליבט ביי די גאנצע שטאט.
אויך האט ער דארט אין שטאט געדינט אלס
ווי ערווענט איז ער געווען א גרויסער פוסק בעל תפילה ,וואס ער איז געווען באוויסט מיט א
און א גאון הגאונים ,אין א גרויסע חלק פון שלחן גאר שיינעם קול און גאר הארציג ,און זייענדיג
ערוך האט דער גאון געקענט בעל פה מיטן לשון, באוויסט אלס א גאר ערליכער איד ,האט מען אים
ובפרט און הלכות שחיטה ,אין דערפאר האבן זיך גענומען אלס בעל תפילה ימים נוראים ,און דער
די גדולים אין גאונים אין ליטא פארלאזט אויף גאון האט מיט זיין הארציגע תפילות וואס זענען
זיינס א פסק הלכה ובתוכם. געווען מיט א התעוררות און דביקות נפלא ,מעורר
53
ווי מען זעט אז דער גאון האט גאר אסאך כוח הגה"ק רבי חיים הלוי סאלאווייציק הנקרא רבי חיים
אריינגעלייט אין דעם ספר ,און גאונים האבן דעם בריסקער זי"ע,
ספר געהאלטן פאר דעם גרעסטן ספר בעניני הגה"ק רבי אליהו ברוך ראש ישיבת מיר זי"ע,
הלכות טריפות אין שחיטה ,און ווי מען זעט די הגה"ק רבי אליהו חיים מייזל בעל ברכת הזבח אב"ד
ווערטער וואס ער שרייבט אינעם הקדמה פונעם לאדז זי"ע,
ספר בזה"ל" ,וזה כתוב כשתים עשרה שנה שאעבוד הגה"ק רבי מלכיאל צבי הלוי טננבוים בעל דברי
עבודתי הקשה והקדושה הזאת בשקידה נמרצת מלכיאל אב"ד לאמזא זי"ע.
ושמתי לילות כימים והקרבתי מבחר ימי מוטב
שהות חיי על מזבח התועלת". ראש חודש תמוז בשנת תרע"ג איז ער ארויף
קיין ארץ ישראל ,און דארט אין א"י האט ער אויך
ווי באקאנט האט דער צדיק נישט איבער געדינט אלס שוחט ,דארט אין ארץ ישראל האט
געלאזט קיין קינדער ,און דערפאר שרייבט ער אין מען אים מקבל פנים געווען מיט גרויס כבוד ,און
זיין ספר און בעט די שוחטים ובודקים און די וואס זיינע פסקים זענען געווארן אנגענומען ביי יעדן
לערנען זיין ספר ,אז מען זאל טון א טובה פאר זיין איינעם ,אויך האבן די גדולים און גאונים גאר
נשמה ,און לערנען משניות און זאגן קדיש פאר זיין שטארק מעריץ געווען דעם גאון רבי דוד זי"ע,
נשמה נאך זיין 120יאר. ובתוכם די גדולי הדור.
הגה"ק רבי יוסף חיים זאנענפעלד אב"ד ירושלים
אויך שרייבט ער סוף פונעם ספר ,אז ער בעט
פון די אלע וואס לערנען זיין ספר און האבן הנאה וגאב"ד העדה החרדית זי"ע,
הגה"ק רבי משה יהושע יהודה לייב דיסקין זי"ע.
דערפון ,אז מען זאל טון א חסד ואמת לאחר מאה
ועשרים שנה ,ווייל ווי די גמרא זאגט ,כל המלמד ליידער בשנת תרע"ה ווען עס איז געווען גאר
בן חבירו תורה ,מעלה עליו הכתוב כאילו ילדו ,און שווערע צייטן אין ארץ ישראל ,ווען עס האט
וויבאלד איך האב ליידער נישט קיין קינדער וואס געהערשט א געפערליכע הונגער אין די גאסן פון
זאלן טון לעילוי נשמתי ,ובשכר זה ימלא הקב"ה גם ירושלים ,דאן האט זיין רעבעצין הצדקת מרת
כל משאלות לבם לטובה אמן כן יהי רצון. גולדה חינקא ע"ה נישט געקענט דערטראגן דעם
דחקות אין הונגער ,און ליידער י"ז אדר בשנת
נסתלק לגנזי מרומים י"ד אלול בשנת תרפ"ב, תקע"ה איז זי נפטר געווארן.
ומנוחתו כבוד איז אויפן הר הזיתים אין ירושלים.
דער גאון האט פון דעם געהאט גאר שטארקע
דער נוסח המצבה איז מעיד וואסערע גדול צער און עגמת נפש זייענדיג עלענד אליין אויף א
בישראל דער צדיק איז געווען. נייעם פלאץ ,און אויך מיטן פארלירן זיין רעבעצין
פ" נ הרב הגדול בתורה וביראה אשר זכה וזיכה את די צדקת וואס האט אלעס אוועק געגעבן נאר כדי
הרבים בספרו המפורסם "בית דוד" על הלכות דער גאון זאל קענען זיין גאנץ לעבן מקדיש זיין
שחיטה וטריפות אזר נתקבל להלכה ולמעשה בכל פאר תורה און עבודת השם ,אבער דער גאון האט
תפוצות ישראל ,מוה"ר ר' דוד ז"ל שו"ב ב"ר חיים זיך געטרייסט מיטן אנגיין מיט זיין לערנען ,און זיך
צבי ז"ל קאמין נבלע י"ד אלול תרפ"ב תנצב"ה. נאך מער אריינגעווארפן אין תורה ועבודת השם
מיט זיין געוואלדיגע התמדת התורה.
ווי עס איז באקאנט פון צדיקים הקודמים ,אז
א צדיק וואס האט ליידער נישט איבער געלאזט דאן האט ער שוין געהאלטן אינמיטן שרייבן
קיין זש"ק ,קען מען ביי דעם צדיק גאר אסאך זיין חיבור קדוש בית דוד אויף הלכות טריפות אין
אויספויעלען ,וויבאלד ער וועט זיך גאר שטארק שחיטה ,און ער האט גענומען א טרייסט אונעם
אנשטרענגען צו א טובה טון פאר איינעם וואס משלים זיין דעם ספר ,און נאך געזען דעם ספר
טוט עפעס לעילוי נשמתו. געדריקט ווערן בחייו ,און גדולי הדור האבן דעם
ספר גאר שטארק אויס געלויבט ,און דאס איז
זכותו הגדול יגן עלינו געווען דעם ספר וואס יעדער שוחט האט געהאט
ועל כל ישראל אמן. ביי זיך.
54
דער גאון וקדוש רבי דוד האט זיי רואיג מעשיות
אנגעקוקט און געזאגט" ,איך האב חתונה געהאט
מיט מיין דלות ,און מיר שרעקן זיך נישט פון עס האבן דערציילט די זקני השוחטים אין
הונגער ,אבער מיט גיהנום האב איך קיין שום ווארשא ,אז אמאל איז אין שטאט אונטער
אפמאך נישט געמאכט ,ענדערש וועל איך גיין געקומען א ריאה פון א בהמה מיט א
קלייבן נדבות ביי די הייזער פאר א שטיקל ברויט, קאמפליצירטע שאלה ,וואס עטליכע שוחטים
ווי איידער איך זאל מאכן איין ברכה לבטלה אדער האבן געוואלט מטהר זיין און מתיר זיין אלס כשר,
חלילה אריינלאזן א ספק-טריפה אין א אידיש דער גאון וקדוש רבי דוד זי"ע האט אבער
מויל" ,ווען די שטאטס-לייט האבן געזען זיין באטראכט די ריאה מיט זיין שארפן אויג ,און האט
שטארקייט און עקשנות אויף כשרות ,האבן זיך דעם ראיה גרינטלעל באטאפט ,און געזאגט מיט
אפילו די קצבים געבויגן פאר אים מיט גרויס כבוד, גרויס שרעק" ,די בהמה איז א נבילה וטריפה לכל
און פון דעמאלט אן האט קיינער מער נישט הדעות ,מען טאר דאס נישט עסן".
געוואגט צו רעדן א ווארט קעגן זיינע פסקים.
••• די קצבים פונעם שטאט האבן געמאכט א
עס ווערט דערציילט דורך תלמידים ,אז ווען גערודער צוליב דעם גרויסן הפסד מרובה ,און מען
דער גאון וקדוש רבי דוד זי"ע פלעגט זיך איז געגאנגען צום שטאטס-רב ,הגה"ק רבי חיים
אוועקזעצן מעמיד זיין און שארפן די שחיטה אלעזר וואקס בעל נפש חי' זי"ע ,וואס איז שפעטער
מעסערס ,איז אין שטיבל געווען א פחד ממש ווי געווען רב אין שטאט קאליש ,וואס איז געווען
יום כיפור ביים עבודה ,ער פלעגט זיך אייביג טובל'ן באוויסט אלס א גאון עצום בדורו ,דער רב האט
אין מקוה פארן צוטרעטן צום שטיין ,און א גאנצע אנגעהויבן מעיין זיין אין די פוסקים און האט נוטה
צייט וואס ער האט דורך געפירט דעם מעסער געווען צו מתיר זיין דעם ראיה.
אויפן פינגער און אויפן נאגל צו שפירן צי עס איז
דא א פגימה ווי א קליינע חסרון אויפן מעסער, האט דער גאון רבי דוד געבעטן ערלויבעניש,
פלעגן טרערן רינען פון זיינע אויגן. צו אויפשניידן דעם פלאץ מיט א מעסערל פונקט
אויפן ארט פונעם ראיה ,ווען ער האט געעפנט דעם
איינמאל האט א יונגער שוחט ובודק אים פלאץ ,האט יעדער געזען קלאר ,ווי אונטער די
געפרעגט" ,רבי ,פאר וואס וויינט איר אזוי שטארק דינע הויט איז געווען א לאך אין דער ריאה ,ממש
ביים בדיקת הסכין" ,האט אים דער גאון רבי דוד ווי ער האט פאראויסגעזאגט ,דער רב דער
געענטפערט מיט א ציטער" ,אז דער חלף האט א הייליגער נפש חי' זי"ע איז געווארן איבערגענומען
פיצל פגימה וואס א מענטש שפירט נישט מיט זיין און האט זיך אויסגעדרוקט מיט התפעלות" ,דער
גשמיות'דיגן חוש ,קען דאס מאכן א נבילה און כוח הראיה און די יראת שמים פון רבי דוד איז נישט
אראפווארפן דעם מענטש ביז אין תהום ,איך בעט קיין סתם מומחיות ,דאס איז רוח הקודש וואס רוהט
דעם רבונו של עולם ,אז די הויט פון מיינע פינגער אויף א מענטש וואס ציטערט פאר א ברעקל ספק
זאל נישט פארלירן דאס געפיל ,און אז די יצר הרע איסור".
זאל מיר נישט פארבלענדן די אויגן חלילה צו זאגן •••
אויף א פגימה אז ס'איז גלאט" ,און ער פלעגט כסדר עס ווערט דערציילט מפי השמועה מזקני עדת
חזר'ן פאר זיינע תלמידים ,אז שחיטה איז נישט טשעכנאווע ,אין יענע צייטן פלעגן די קצבים אפט
קיין "מלאכה" צו מאכן פרנסה ,נאר א "עבודה דרוקן אויף די שוחטים מען זאל שנעלער מאכן די
שבלב" וואס מען דארף צוגיין דערצו מיט בדיקות און נישט זיין "צו פרום" מיט קליינע
ציטערדיגע הענט. סירכות ,כדי זיי זאלן נישט פארלירן געלט,
••• איינמאל האבן זיך עטליכע תקיפים צונויפגענומען
איין פרייטאג נאכמיטאג ,ממש קורץ פארן זמן און געסטראשעט דעם גאון רבי דוד'ן ,אז אויב ער
הדלקת נרות ,איז אנגעקומען א גרויסער וועט ווייטער טרעפן אזויפיל טריפות און בודק זיין
טראנספארט פון בהמות וואס די סוחרים האבן מיט אזא פונקטליכקייט ,וועלן זיי אויפהערן צאלן
געמוזט שחט'ן פאר א גרויסן יריד גלייך נאך שבת, זיין שכירות און אינגאנצן פארשליסן די שחיטה.
55
דער גאון רבי דוד איז צוגעגאנגען צום טיש די קצבים האבן געשטופט און געיאגט די שוחטים
מיט גרויס דרך ארץ ,ארויסגענומען א שטיקל און די גאנצע צייט געיאגט די שוחטים" ,שנעל,
פלייש ,און מיט זיינע הייליגע פינגער געוויזן שנעל ,די זון גייט שוין באלד אונטער".
פונקטליך ווי דער גיד ציט זיך און וויאזוי די
ראשונים האבן דאס מפענח געווען ,און די רבנים אסאך שוחטים האבן זיך פארלאזט אויף א
זענען געווען נשתומם פון זיין בקיאות ,האט אים א שנעלע בדיקה כדי צו פארטיגן פארן זמן ,אבער
רב געפרעגט" ,אז דער רבי ווייסט דאך דעם קלארן דער גאון רבי דוד האט געלייגט דעם חלף אין זיין
תירוץ ,פארוואס האט איר געשוויגן ביז יעצט". פאטשיילע ,זיך אפגעווישט די הענט ,און געזאגט,
"ביז אהער" ,און זיך געגאנגען גרייטן צום שבת.
האט דער גאון רבי דוד געענטפערט מיט אן
אמת'ן ביטול און מיט זיין גרויס עניוות" ,די תורה די סוחרים האבן געוויינט אז זיי גייען
לערנט אונז ,אז א בודק טאר קיינמאל נישט האבן דערלייגן שווערע געלטער און מען האט אים
קיין גסות הרוח ,א שוחט אדער בודק וואס מיינט אז
געבעטן ער זאל נאר מאכן נאך איין בהמה וואס איז
ער ווייסט שוין אלעס און וויל זיך ווייזן פאר שוין געווען געבינדן ,אבער דער גאון רבי דוד האט
אנדערע ,איז א סכנה פאר די שטאט ,דער זיך אנגערופן מיט זיין באקאנטע רואיגקייט" ,דער
אייבערשטער געבט סייעתא דשמיא נאר פאר דעם
הייליגער שבת שטייט שוין ביים טיר און א שוחט
וואס שפירט זיך ווי א ליידיג כלי". וואס יאגט זיך ווייל ער קוקט אויפן זייגער אדער
••• אויף די זון ,פארלירט דעם ישוב הדעת ,און אן ישוב
איין טאג פאר פסח האט א גאר ארימער קצב ,א
הדעת קען מען נישט בודק זיין כהלכה ,איך בין
פאטער פון א שטוב מיט יתומים ,אריינגעברענגט נישט גרייט איינצושטעלן קיין איין איד מיט א
א ריאה פאר רבי דוד ,דער קצב האט אריינגעלייגט
חשש איסור נאר כדי צו ראטעווען א גשמיות'דיגן
זיין לעצטן גראשן אין דעם בהמה און געציטערט
רווח" ,און ער האט איבערגעלאזט דאס פלאץ,
פאר זיין קיום ,דער גאון רבי דוד האט גרינטלעך געגאנגען אין מקוה אריין ,און מקבל געווען דעם
באטאפט די ריאה און באמערקט א קליינע חשש
שבת מיט א פרייליכן און רואיגן הארץ ,וויסנדיג אז
מיט א פארדעכטיגטע סירכא.
ער האט אפגעהיטן די שטאט פון א מכשול.
דער קצב האט גלייך געזען ווי דער רבי שטייט •••
און טראכט טיף ,און ער האט זיך צעוויינט מיט ווען דער גאון וקדוש רבי דוד זי"ע איז שוין
ביטערע בכיות און געזאגט פארן גאון" ,רבי! אויב געווען בארימט אלס איינער פון די גרעסטע
דאס איז טריפה ,האב איך נישט מיט וואס צו מאכן מומחים אין גאנץ פוילן אויף חכמת הניקור און
פסח פאר מיינע קינדער" ,דער גאון רבי דוד האט בדיקת הריאה ,איז אין ווארשע פארגעקומען א
פארמאכט די אויגן ,אראפגעלייגט די ריאה אויפן גרויסע אסיפה פון רבנים און שוחטים איבער א
טיש ,און געזאגט צום קצב" ,לאמיר ביידע געבן א נייע שאלת חלב און גידים וואס האט זיך געמאכט
פרוטה פאר צדקה פאר עניי ירושלים ,און בעטן אין די גרויסע שחיטה הייזער.
דעם בורא עולם אז די אמת זאל ארויסקומען אן קיין
שום נטיית הלב". ווען דער גאון רבי דוד איז אריינגעקומען אין
זאל ,איז ער געזעסן ביים סאמע עק ,לעבן די יונגע
זיי האבן אריינגעלייגט עטליכע קאפיקעס אין תלמידים ,און קיין ווארט נישט ארויסגערעדט,
דער ר' מאיר בעל הנס פושקע ,רבי דוד האט זיך אינמיטן די שמועס האבן די גאונים זיך
נאכאמאל צוגעזעצט ,גענומען וואסער און געמוטשעט איבער א געוויסע טרפיות הגיד וואס
געבלאזן אין דער ריאה מיט גרויס כוונה לויט אלע מ'האט נישט קלאר געקענט טרעפן אין די ספרי
הלכה'דיגע דקדוקים ,פלוצלונג האט זיך הפוסקים ,איינער פון די רבנים האט זיך
ארויסגעשטעלט ,אז דער שמוץ איז נאר געווען א אויסגעדרייט און געזען רבי דוד זיצן באשיידן אין
ליחה בעלמא וואס איז אינגאנצן אראפגעגאנגען א ווינקל ,און ער האט אויסגערופן" ,פארוואס זיצט
ביים וואשן ,און די ריאה איז געווען גלאט און ריין דער 'בעל בית דוד' דארט אונטן בשעת מיר פלאגן
למהדרין מן המהדרין אן קיין שום ספק. זיך דא".
56
מיט פייער" ,איר ווילט קויפן די שחיטה מיט גאלד, דער קצב האט געוואלט קושן די הענט פון רבי
די תורה זאגט 'כי השוחד יעור עיני פקחים' ,אויב דוד פאר גרויס שמחה ,אז ער גייט האבן מיט וואס
איך נעם איין גילדן ,וועלן מיינע אויגן ווערן בלינד צו שפייזן זיין משפחה אויף יו"ט ,אבער דער גאון
און מיינע הענט וועלן שפירן א טריפה פאר כשר, רבי דוד האט אים אפגעשטעלט און געזאגט מיט
ענדערש זאל מיין הויז זיין אן א שטיקל ברויט ,ווי זיין גרויס עניוות" ,דאנק נישט מיר ,דאס איז נישט
איידער כ'זאל מאכן איין איד נכשל ווערן מיט קיין היתר פון א מענטש ,דאס איז די זכות פון צדקה
נבילות וטריפות צוליב גאלד". און תפילה וואס האט אויפגעדעקט דעם אמת'ן
••• כשרות פון דער בהמה".
עס פלעגט זיין א פחד צו זעהן ווי דער גאון •••
וקדוש רבי דוד זי"ע גרייט זיך צום שחיטה אליין, איינמאל איז געקומען צום גאון וקדוש רבי דוד
פארן מאכן די ברכה פלעגט ער זיך אפשטעלן, זי"ע א רייכער יונגערמאן ,א זוהן פון א תקיף ,וואס
אריינקוקן אין די אויגן פון דער בהמה ,און זאגן האט געוואלט באקומען א "כתב קבלה" )סמיכה
שטיל עטליכע קאפיטלעך תהילים מיט בכיות אויף שחיטה ובדיקה( כדי צו קענען ווערן
עצומות. שטאטס-שו"ב אין א גרויסער קהילה ,דער
יונגערמאן האט שוין געהאט סמיכות פון אנדערע
א תלמיד מובהק האט אים אמאל געפרעגט, רבנים און שוחטים ,אבער ער האט געוואוסט ,אז
"רב ינו ,מיר פארשטייען אז מען דארף כוונה האבן אן די חתימה פונעם גרויסן מומחה דער הייליגער
ביים שחט'ן א בהמה ,אבער פארוואס קוקט דער בעל "בית דוד" וועט מען אים אין ערגעץ נישט
רבי אזוי לאנג אין די אויגן פון דעם בהמה פאר דער אויפנעמען פאר קיין בודק מומחה.
שחיטה" ,האט אים דער גאון רבי דוד מגלה געווען,
דער גאון רבי דוד האט אים פארהערט אויף די
"די הייליגע ספרים )דער אריז"ל און דער של"ה
הלכות שחיטה וטריפות ,און דערנאך געהייסן
הקדוש( שרייבן ,אז אסאך מאל קומען אראפ
שטעלן דעם חלף און בודק זיין א ריאה פאר זיינע
נשמות מגולגל אין א בהמה כדי צו געראטעוועט
אויגן ,ביים בודק זיין האט רבי דוד דערשפירט ,אז
ווערן דורך א כשר'ע ברכה און א ריינע שחיטה פון
דער יונגערמאן האט נישט דאס ריכטיגע הארץ און
א ירא שמים ,ווען איך קוק אויף דער בהמה ,טראכט
געדולד צו זיין א בודק ,ווייל ער יאגט זיך צו מאכן
איך' ,ווער ווייסט וואספארא נשמה ליגט דא און
א "היתר" ,און זיין פינגער-געפיל איז נישט גענוג
ווארט איך זאל איר מתקן זיין".
איידל און אויסגעארבעט.
"יעצט אויב מיין מעסער וועט חלילה האבן א האט אים דער גאון רבי דוד געזאגט מיט זיין
פגימה ,אדער מיין מחשבה וועט נישט זיין ריין לשם איידעלע שטימע" ,מיין טייערער ברודער ,פאר א
שמים ,וועט די נשמה בלייבן פארטריבן אין דער תלמיד חכם ביסטו גוט ,אבער פאר קדשים און
פינסטערניש צוליב מיר!' ,דעריבער בעט איך מיט שחיטה פעלט דיר נאך אסאך יראת שמים און שעות
טרערן אז דער זכות פון די ברכה זאל ברענגען דעם פון זיך לערנען אויפן שטיין צו שארפן א מעסער
ריכטיגן תיקון פאר יענע נשמה" ,ווען די תלמידים כהלכה ,איך קען דיר נישט געבן קיין קבלה".
האבן דאס געהערט ,האבן זיי פארשטאנען
דער פאטער פונעם יונגערמאן איז
פארוואס אלע צדיקי הדור האבן אזוי שטארק
אריינגעקומען און געלייגט אויפן טיש א פעקל
געקויפט און געגעסן נאר פון זיין שחיטה ,וויסנדיג
מיט גאלדענע רובלעך ,א גאר גרויסע סכום וואס
אז ביי אים איז דאס ממש געווען ווי די עבודה
וואלט געקענט שפייזן רבי דוד'ס גאנצע שטוב
פונעם כהן גדול אויפן מזבח.
פאר א יאר ,און דער פאטער האט געזאגט פארן
גאון" ,דאס איז נאר א מתנה פאר די ישיבה און פאר
אייערע הוצאות ,גיבט נאר דעם כתב סמיכה פאר
מיין זוהן".
דער גאון רבי דוד האט אנגעקוקט דאס געלט
מיט עקל ,צוריקגעשטופט דאס פעקל ,און געזאגט
57
מיטן געשעפט ,און דער צדיק איז געזעצן על
יארצייט ט"ו אלול
התורה ועל העבודה יומם ולילה מיט א
געוואלדיגע התמדה. הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד ב"ר נחמי' פייביל
זי"ע) ,האגער( ,מטיסמעניץ
ביים מארק טאג פלעגט דער צדיק וקדוש תלמיד הבעש"ט הקדוש זי"ע
אליין אראפ גיין איינקויפן סחורה ,און גייענדיג
אויף די גאס פלעגט ער די גאנצע צייט זאגן די ער איז געבוירן אין שטאט קאלאמייא ,בשנת ת"צ.
ווערטער "שויתי ד' לנגדי תמיד" ,כדי צו געדענקען
דעם גרויסן באשעפער אויף יעדע טריט און שריט, צו זיין טאטן הגה"ק רבי נחמי' פייביל סוחר
און דערפאר פלעגן די גוים פון שטאט אים רופן מקאלאמייא זי"ע,
מיטן נאמען "שויתי'ניק" ,און צוליב זיין בן הגה"ק הגביר רבי יעקב קאפיל מקאלאמייא זי"ע.
געוואלדיגע ערליכקייט און צו געלאזנקייט ,האבן און צו זיין מאמע הצדקת מרת פערל ע"ה,
אפילו די גוים זייער רעספעקטירט און מכבד בת הגה"ק רבי נתן וולרשטיין זי"ע,
געווען דעם צדיק ,און פון דעם איז ארויסגעקומען א שוועסטער מיטן הייליגען תוספות יום טוב זי"ע.
א געוואלדיגע קידוש השם.
דער טאטע רבי נחמיה פייביל זי"ע האט
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת געהאט א מגילת יוחסין פון די משפחה ביז די חכמי
חי' ע"ה, פרובינצא ,ובתוכם הגה"ק רבי שמואל אבן תיבון
בת דודו הרה"ח רבי זלמן מקאלאמייא זי"ע) ,חתן זי"ע ,און א מגילת יוחסין ביז דוד מלך ישראל חי'
הגה"ק רבי שלמה הלוי סג"ל ,זי"ע ,הי"ד ,בן הגה"ק וקיים ע"ה.
רבי דוד הלוי בעל טו"ז זי"ע(,
בן הגה"ק הגביר רבי יעקב קאפיל קמיאל לגבי דעם מקור פונעם נאמען "האגער"
מקאלאמייא זי"ע. דערציילט מען ,אז די ממשלה האט ארויס געגעבן
א געזעץ ,אז יעדער ברויך זיך נעמען א משפחה
גאנץ אנפאנג איז דער צדיק געווען א מתנגד נאמען ,ווען מען איז געקומען צום צדיק ר' יעקב
פונעם דרך החסידות אונעם דרך הבעש"ט הקדוש קאפיל ,און געפרעגט וועלכע נאמען ער וויל
זי"ע ,דאן האט ער געוואוינט אין שטאט בראד ,און נעמען ,איז ער געווען אין א גרויסע דביקות ,און ער
דער הייליגער בעש"ט זי"ע האט מרגיש געווען האט געזאגט דעם פסוק )תהילים קי"ט י"ט( גֵּ ר
דעם קדושה פון דעם רבי יעקב קאפיל זי"ע ,און ָאנֹכִ י ָב ָא ֶרץ ַאל ַתּ ְס ֵתּר ִמ ֶמּנִּ י ִמ ְצו ֶֹתי ,און דער
דער בעש"ט הקדוש האט אים זייער געוואלט אפיציר האט פארשטאנען אז ער קלויבט אויס
מקרב זיין צום דרך החסידות. דעם נאמען "האגער" ,און דער צדיק איז טאקע
געבליבן מיט דעם משפחה נאמען.
איז דער הייליגער בעש"ט געפארן צום שטאט
בראד ,צו זיין דארט פאר די ימים נוראים ,און בין ער איז געווען א איש קדוש מאוד ,א גאון
כסה לעשור האט דער בעש"ט זיך געטראפן מיט הגאונים און א בקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר,
רבי יעקב קאפיל ,און רבי קאפיל חסיד האט מוסר ער איז געווען א צדיק נסתר און ער האט גאר
געזאגט פארן בעש"ט אויף אייניגע הנהגות וואס שטארק באהאלטן זיין גדלות בתורה און זיין
ער פירט זיך אויפן דרך החסידות ,וואס אין זיינע געוואלדיגע קדושה ,ער איז געווען א עובד ד'
אויגן זענען געווען נישט אויפן ריכטיגן וועג ,און בקדושה ובטהרה ,והצנע לכת ,ער איז געווען א
דער בעש"ט האט מקבל געווען זיינע ווערטער און בעל מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות ,און א
גארנישט געענטפערט. בעל רוח הקודש אמיתי ,מגדולי תלמידי בעש"ט
הקדוש זי"ע איינע פון די שישים גיבורים.
מוצאי יום הקדוש האט זיך אין שטאט אראפ
געלאזט א געפערליכע רעגן ,און עס האט זיך ממש רבי יעקב קאפיל זי"ע האט נישט געוואלט
נישט אפגעשטעלט אויף א רגע ביזן יו"ט סוכות, נעמען קיין רבנות ,און דערפאר האט ער געהאט א
און דערפאר די אלע וואס האבן נישט געהאט קיין קליין געשעפטל ,וואס פון דעם האט ער געצויגען
סוכה געבויעט פון פריערדיגע יאר ,האבן נישט זיין פרנסה ,אבער זיין רעבעצין האט זיך אפגעגעבן
58
משיג זיין ,ער האט געדינט דעם באשעפער אויף געהאט קיין געלעגנהייט צו בויען קיין סוכה צוליב
יעדע טריט און שריט מיט א מסירת נפש ממש ,ער דעם שווערן רעגן ,און בתוכם איז געווען דער צדיק
האט זיך גאר אסאך מסגף געווען מיט תעניתים און וקדוש רבי יעקב קאפיל חסיד ,וואס איז צוליב דעם
סיגופים ,זיין עבודת התפילה איז געווען מיט א געבליבן אן קיין סוכה.
געוואלדיגע דביקות און התלהבות דקדושה. אבער דער הייליגער בעש"ט זי"ע האט יא
ער האט זיך גאר אסאך אוועק געגעבן מיטן געהאט א שיינעם גרויסן סוכה ,און דעם ערשטן
העלפן אידישע קינדער מיט צדקה וחסד, נאכט סוכות האט נאך שטארק גערעגנט ,אבער
טויזענטער אידן זענען געהאלפן געווארן מיט אונעם סוכה פון דעם בעש"ט הקדוש האט נישט
ישועות חוץ לדרך הטבע ,און טויזענטער אידן אריין גערעגנט ,ווען רבי קאפיל האט געהערט ,אז
זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם אינעם סוכה פונעם בעש"ט רעגענט נישט ,איז ער
צדיק וקדוש. אריבער צום סוכה כדי צו מקיים זיין דעם מצות
לישב בסוכה ,אבער ער האט זיך אפילו נישט אויס
ער האט געהאט א מנהג ,אז איין טאג יעדע געדרייט צום בעש"ט ,ווייל ער האט נישט געוואלט
וואך האט ער געפאסט ,איין טאג האט איינע פון די האבן קיין שייכות מיטן דרך החסידות.
חסידים געפרעגט דעם רבין ,פארוואס זענען מיינע אפאר טאג שפעטער איינע פון די טעג פון
תפילות נישט מיט אזא התלהבות ווי די רבי ,ווען חוה"מ ,האט דער בעש"ט געדאווענט אין דעם
איך פאסט משבת לשבת ,און די רבי פאסט נאר קלויז אין שטאט בראד ,און דארט איז געזעצן דער
איין טאג אין די וואך. צדיק רבי קאפיל חסיד ,און דער בעש"ט איז אריין
אין גאר טיפע דברי תורה מיט רבי קאפיל ,און רבי
האט דער הייליגער צדיק געזאגט פארן קאפיל חסיד איז ממש ארויס פון התפעלות פונעם
תלמיד ,אויב בוסטו מסכים צו זיין ביי מיר אין גדלות פונעם בעש"ט.
שטוב דעם נאכט בעפאר איך פאסט ,און די קענסט
אויף זיין דעם גאנצן נאכט ,דאן וועסטו אויך זוכה דאן האט זיך דער הייליגער בעש"ט
זיין צו דאווענען מיט די זעלבע התלהבות ,און די אנגערופען צו רבי קאפיל ,לאמיר דאווענען מנחה,
וועסט שוין מער נישט ברויכן פאסטן משבת אבער רבי קאפיל האט נישט געוואלט דאווענען
לשבת ,און דער תלמיד האט מסכים געווען. מנחה מיטן בעש"ט ,אבער אזוי ווי רבי קאפיל גייט
ארויס פונעם קלויז ,זעהט ער אז עס איז שוין
דעם קומענדיגע נאכט איז דער תלמיד נאכט ,אבער אזוי ווי ער קומט אריין אין קלויז זעט
געקומען ,און ער האט געלערנט מיטן רבין די ער פונעם פענסטער אז עס איז נאך טאג
גאנצע נאכט ,צופרי האט די רבי געבעטן דעם אינדרויסן ,דאן האט ער געזען דעם גדלות און כח
רעבעצין ,אז זי זאל אנגרייטן א סעודת שחרית פונעם הייליגען בעש"ט ,און דאן איז ער נתקרב
פארן תלמיד ,און דאן איז די רבי געגאנגען געווארן צום דרך הבעש"ט זי"ע ,און שפעטער איז
דאווענען מיטן תלמיד ,אבער נאך די הייליגען ער געווען פון די גרעסטע תלמידים פונעם
עבודה פון די גאנצע נאכט ,מיט דאס דאווענען בעש"ט ,און צווישן די גרויסע צדיקים וואס האבן
וואס איז צו געגאנגען ביים רבין מיט א געוואלדיגע פארשפרייט דעם דרך החסידות אין די וועלט.
מסירת נפש ,איז דער תלמיד וואס האט דאס נישט נאכן נתקרב ווערן צום בעש"ט הקדוש זי"ע,
געקענט דורך טראגן ,צוזאמען געפאלן און געווען איז דער רבי קאפיל געווען דער בעל תפילה פאר
אין א סכנה. יארן לאנג אינעם שוהל פין זיין רבין דער בעש"ט
דאן האט די רבי געהייסן מען זאל ברענגען הקדוש זי"ע ,און דער בעש"ט האט כסדר מפליא
דאס עסן פארן חסיד ,און ווען דער חסיד האט זיך געווען דעם תלמיד'ס כח התפילה און זיין דביקות
דערכאפט און צוריק געקומען צו זיך ,האט אים די און נעימות ביים דאווענען ,וואס האט מעורר
רבי געזאגט ,יעצט זעסטו אז די קענסט נישט טון געווען יעדן איינעם.
די זעלבע עבודה וואס איך טו ,גיי צוריק צו דיין דעם הייליגען דרך עבודת השם פין דעם צדיק
הנהגה פון פאסטן משבת לשבת ,ווייל איין טאג וקדוש רבי קאפיל חסיד איז געווען ממש נישט צו
59
סוף ימיו האט ער געוואוינט אין שטאט פאסטן פון מיר ,איז אסאך שווערער ווי דאס גאנצע
טיסמניץ ,דארט האט ער געהאט א גאר שטארקע וואך פאסטן ביי דיר.
קשר מיט הגה"ק רבי משולם איגרא זי"ע. דער הייליגער צדיק וואס האט אסאך ישועות
נסתלק לגנזי מרומים ט"ו אלול בשנת תקמ"ז, גע'פועל'ט פאר אידישע קינדער סיי ברוחניות און
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט טיסמניץ. אויך בגשמיות ,האט אמאל געטייטשט די
ווערטער וואס מען זאגט יעדן טאג ביים בענטשן,
זכותו הגדול יגן עלינו וְ נָ א ַאל ַתּ ְצ ִריכֵ נוּ ד' ֱאלקינוּ לא ִל ֵידי ַמ ְתּנַ ת ָבּ ָשׂר וָ ָדם,
ועל כל ישראל אמן. האט ער געפרעגט ,ווי אזוי קען א איד בעטן אז מען
זאל נישט באקומען מתנת בשר ודם ,אפילו מען
מעשיות טוט געשעפטן גייט דאס דאך אויך דורך מענטשן.
אין ספר אהבת שלום ווערט געברענגט ,אז דער נאר האט דער הייליגער צדיק געזאגט ,אז א
צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע איז געווען דער איד זאל אייביג בעטן פונעם גרויסן און הייליגן
בעל תפילה ביים הייליגן בעל שם טוב זי"ע אויף די באשעפער ,אז סיי דער מקבל און סיי דער געבער
ימים נוראים און ימים טובים ,פאר ער פלעגט זאל באמת גלייבן ,אז אלעס געט דער באשעפער
צוגיין צום עמוד ,פלעגט ער זיך גרייטן מיט גרויס און גארנישט איז נישט ח"ו כוחי ועוצם ידי ,און
מורא און התעוררות. אפילו עס זעהט אויס ווי דאס וואס מען באקומט
איז פון א אנדערן מענטש ,זאל מען אייביג גלייבן,
מען פארציילט ,אז איינמאל האט אים דער אז דאס קומט פונעם באשעפער וואס האט דיך
בעש"ט געפרעגט מיט וואספארא כוונות ער געמאכט פאר א שליח צו געבן אדער נעמען.
דאווענט ,האט רבי יעקב קאפיל געענטפערט מיט מען דערציילט ,אז נאכן פטירה זענען די
א פשטות" ,איך בין נישט קיין בעל מקובל מיט חברא קדישא געקומען צום שטוב אין גערעדט
גרויסע כוונות ,ווען איך זאג א ווארט ,טראכט איך וועגן צו גרייטן תכריכים פארן רבין ,אבער די
פשוט אז דאס ווארט איז הייליג און עס איז דער רעבעצין האט געזאגט ,אז דער צדיק רבי קאפיל
כבוד פון השי"ת ,און איך לייג אריין מיין גאנצע האט זיך שוין בחייו אנגעגערייט זיינע תכריכים,
נשמה אין יעדן אות" ,דער בעש"ט האט זייער ווען די חברא קדישא האבן געפרעגט ווי די
אויסגעלויבט די הנהגה און געזאגט ,אז דאס איז די תכריכים זענען ,האט די רעבעצין זיי אראפ
גרעסטע און ריינסטע כוונה. געטראגען צום אינטערשטען שטאק.
•••
דארט האבן זיי געזען א גרוב אין פארעם פון א
ווען דער הייליגער בעש"ט איז נסתלק געווארן,
קבר און נעבן דעם ליגט די תכריכים ,און די
האבן די תלמידים צעטיילט צווישן זיך די הייליגע
רעבעצין האט דערציילט ,אז יעדן טאג איז דער
חפצים ,רבי יעקב קאפיל האט זוכה געווען צו
צדיק אראפ צו דעם גרוב ,ער האט זיך אנגעטאן די
באקומען דעם שטעקן פונעם בעש"ט ,מען
תכריכים ,און זיך אריין געלייגט אינעם גרוב ,און
פארציילט ,אז ער האט געהאלטן דעם שטעקן מיט
מיט א גרויס געוויין האט ער געלערנט תורה און
גרויס פארערונג און הייליגקייט ,יארן שפעטער,
געזאגט תהילים ,און אזוי האט ער זיך געפירט יעדן
ווען עס איז געווען א צייט פון נויט אדער א
טאג.
שווערע גזירה אויף אידן ,פלעגט ער אנכאפן דעם
שטעקן ,גיסן טרערן און מתפלל זיין ,און גלייך דער צדיק האט איבער געלאזט זיינע הייליגע
פלעגן די אידן געהאלפן ווערן דורך די זכותים קינדער.
פונעם רבין. הרה"ק רבי יצחק מקאלאמייא זי"ע,
••• הרה"ק רבי מנחם מענדל האגער בעל אהבת שלום
אין ספר מאיר עיני חכמים ווערט געברענגט, מקוסוב זי"ע ,דער טאטע פון הרה"ק רבי חיים בעל
אז דער צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע האט תורת חיים מקוסוב זי"ע,
שוין געהאלטן אסאך יארן נאך די חתונה און האט בתו הרבנית הצדקת מרת בלומא ע"ה ,אשת הרה"ק
נאכנישט זוכה געווען צו קיין קינדער ,ער האט רבי אורי השרף מסטרליסק זי"ע.
60
מיט געהויבענע סיגופים און תעניתים ,האט ער געדינט דעם באשעפער מיט גרויס מסירות נפש
געטון אלעס מיט גרויס הסתרה אז קיינער אויף אין שטעטל טיסמעניץ און געפירט זיין הויז מיט
דער וועלט זאל נישט וויסן. גרויס עניוות.
מען פארציילט ,אז ער פלעגט אייביג מאכן אן ווען ער איז אמאל געפארן צום בעש"ט בעטן
אנשטעל כאילו ער עסט צוזאמען מיט יעדן א ברכה ,האט אים דער בעש"ט צוגעזאגט" ,ווייל דו
איינעם ,און האט זיך אויסגעדרוקט זייער פשוט, ביסט עוסק אין תפילה מיט אזא ריינקייט און די
כדי מענטשן זאלן מיינען אז ער איז נאר א ברענסט מיט אן אמת פארן כבוד שמים ,וועסטו
פשוט'ער איד ,ערשט ווען דער בעש"ט האט אים זוכה זיין צו א קינד וואס וועט אויפלאכטן די וועלט
ארויסגענומען און אים מכבד געווען פארנט פון מיט ליבשאפט צו אידן" ,און פון יענע ברכה איז
אלע תלמידים ,האבן די חברים פארשטאנען זיין געבוירן געווארן זיין עלטסטער זון ,דער הייליגער
גרויסקייט אין נסתר. רבי מענדעלע מקאסוב בעל 'אהבת שלום' ,וואס פון
••• אים זענען ארויסגעקומען די גרויסע חסידישע
אין ספר אהבת שלום ווערט געברענגט ,אז ווען הויפן.
עס איז געקומען די צייט צו טאן א שידוך פאר זיין •••
זון רבי מענדעלע דער הייליגער אהבת שלום זי"ע, אין ספר דברי שלום ווערט געברענגט ,אז דער
זענען געקומען פארשידענע נגידים מיט גרויסע צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע איז געווען
נדנים ,אבער דער צדיק רבי יעקב קאפיל האט באקאנט מיט זיין אויסערגעווענליכער שמירת
געקוקט נאר אויף יחוס און יראת שמים ,און ער עיניים און פרישות פון אלע גשמיות'דיגע תאוות,
האט מיט רוח הקודש געזען דעם גרויסן שורש מען פארציילט אז זיין גאנץ לעבן פלעגט ער נישט
נשמה פון דער כלה ,און ער האט געזאגט" ,איך זוך קוקן חוץ זיינע ד' אמות ,און ער האט געהאט אזא
נישט קיין געלט און קיין כבוד ,נאר א הויז פון תורה הייליגקייט אויפן פנים ,אז מענטשן האבן
און יראת שמים ,וואס פון דעם זאלן ארויסקומען געשפירט א יראת הכבוד בלויז פון אנקוקן זיין
ערליכע דורות פאר גאנץ כלל ישראל". צורה ,און דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע האט
••• אמאל מעיד געווען אויף אים מיט די הייליגע
אין ספר זכרון לראשונים ווערט געברענגט ,אז ווערטער" ,קאפיל איז אינגאנצן ריין און
אין שטעטל טיסמעניץ איז איינמאל א איד אפגעזונדערט פון עולם הזה ,זיין גוף איז
שטארק קראנק געווארן ביז די דאקטוירים האבן אויסגעלייטערט פון קדושה".
שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן ,די פאמיליע איז •••
געלאפן צום צדיק וקדוש רבי יעקב קאפיל חסיד אין זכרון לבית וויז'ניץ ווערט דערציילט ,אז
זי"ע און געוויינט מיט ביטערע טרערן ער זאל אין די חסידות'ן קאסאוו און וויזשניץ איז מקובל,
ראטעווען זייער פאטער. אז דער באקאנטער הייליגער ניגון אויף "שלום
עליכם" קומט נאך בירושה פון רבי יעקב קאפיל
דער צדיק רבי יעקב קאפיל האט זיי געהייסן חסיד זי"ע ,מען דערציילט אז ווען ער פלעגט
אהיימגיין און ער האט זיך אוועקגעשטעלט ביים אריינקומען אין שטוב פרייטאג צו נאכטס נאכן
ווינקל פון שטוב דאווענען שמונה עשרה מיט דאווענען ,איז די שטוב געווען פול מיט א
בכיות נוראות ,נאכן דאווענען האט ער זיי געזאגט, געוואלדיגע קדושה ,און ווען ער האט אנגעהויבן
"גייט אהיים ,דער חולה וועט אנהייבן שוויצן און ער זינגען "שלום עליכם מלאכי השרת" מיט זיין
וועט ארויסגיין פון די געפאר בקרוב" ,ווען זיי זענען ברענענדיגער דביקות ,פלעגט ער ממש זען מיט די
אנגעקומען אהיים ,האבן זיי געטראפן דעם פליישיגע אויגן ווי די צוויי באגלייטנדע מלאכים
קראנקן ווי ער עפנט די אויגן ,דער פיבער איז שטייען אין שטוב און געבן אים שלום.
אראפ ,און ער איז געווארן אינגאנצן געזונט. •••
••• אין סדר הדורות החדש ווערט דערציילט ,אז
אינעם קונטרס בית קאסאוו ווערט דערציילט, כאטש דער צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע איז
אז עס איז געווען א צייט ווען דער פריץ פונעם געווען א הייליגער עובד השם און פלעגט זיך פירן
61
בעש"ט זי"ע זיך אנגערופן מיט גרויס ליבשאפט" ,מיר שטעטל האט ארויפגעלייגט א שווערע שטייער-
קענען נאך נישט עפענען די טויערן פונעם הימל ,ווייל גזירה אויף די אידישע קרעמער ,און עס איז געווען
מיר ווארטן אויף קאפיל'ן וואס ברענגט מיט זיך דעם א סכנה אז מען וועט פארשפארן זייערע געשעפטן
שליסל פאר די שערי תפילה" ,און ווי נאר דער צדיק און זיי אריינווארפן אין תפיסה ,די שטאטס-לייט
רבי יעקב קאפיל האט אריינגעטרעטן אין ביהמ"ד, זענען געקומען צום צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד
האט דער בעש"ט אויפגעלאכטן און אים געהייסן זי"ע מיט גרויס שרעק ,און מזכיר געווען די צרה
גלייך צוגיין צום עמוד. וואס ווארט זיי אפ.
•••
אין ספר אהבת שלום ווערט געברענגט ,אז ראש פרייטאג צו נאכטס ביים עמוד האט דער צדיק
השנה ביי תקיעת שופר פלעגט דער צדיק וקדוש רבי רבי יעקב קאפי זי"ע אנגעהויבן זינגען דעם ניגון
יעקב קאפיל חסיד זי"ע שטיין גלייך נעבן דעם הייליגן פון קבלת שבת מיט אזא דביקות און כוונה ,אז אלע
בעש"ט זי"ע אלס דער בעל מקרא אדער אלס בעל
אידן אין שול האבן אויסגעבראכן אין א געוויין,
תוקע.
מוצאי שבת איז געקומען די בשורה ,אז דער פריץ
האט פלוצלונג חרטה באקומען און אינגאנצן בטל
מען פארציילט ,אז דער בעש"ט פלעגט
געמאכט די גזירה ,און מען האט דעמאלט געזען ווי
אריינקוקן אין זיין פנים פארן בלאזן ,און האט
איינמאל געזאגט פאר די תלמידים" ,ווען קאפיל זיין הייליגע תפילות האבן איבערגעדרייט דאס
שטייט נעבן מיר ,זעה איך ווי די קדושה שיינט אויף הארץ פונעם פריץ.
זיין שטערן אן קיין שום מסך המבדיל ,און דורך זיינע •••
ריינע מחשבות ווערן אלע מקטרוגים פארטריבען", אין תפארת בית וויז'ניץ ווערט דערציילט ,אז
דער בעש"ט האט אים געהאלטן אזוי נאנט אז ער איינמאל איז געקומען צום צדיק וקדוש רבי יעקב
האט אים מגלה געווען סודות פון תקיעת שופר וואס קאפיל חסיד זי"ע א ארימער איד וואס האט נישט
ער האט נישט אנטפלעקט פאר אנדערע תלמידים. געהאט מיט וואס חתונה צו מאכן זיין טאכטער ,און
••• איז געווען זייער בצער און צעבראכן ,דער צדיק רבי
אינעם ספר עטרת צבי ווערט געברענגט ,אז יעקב קאפיל ,וואס האט אליין געלעבט אין גרויס
איינמאל מוצאי יום כיפור נאך מעריב ,ווען אלע דלות ,האט גארנישט געהאט אין שטוב מיט וואס
תלמידים זענען געווען אויסגעמוטשעט פונעם לאנגן ארויסצוהעלפן דעם איד.
פאסטן און געווארט אויף קידוש לבנה ,האט דער
ער האט אבער גענומען א קליין שטיקל ברויט,
הייליגער בעש"ט ארומגענומען רבי יעקב קאפיל
געגעבן פארן איד און געזאגט" ,האלט דאס ביי דיר אין
חסיד און געזאגט פאר אלע אנוועזענדע" ,איר זאלט
קעשענע ,און גיי צום מארק קויפן סחורה ,און דער
וויסן ,אז אין הימל האט מען זיך געפרייט מיט קאפיל'ס
אויבערשטער וועט דיר שיקן ברכה אין דיינע הענט",
תפילות פונקט ווי מיט די שירה פון די מלאכי השרת,
דער איד איז געגאנגען ,און יעדע זאך וואס ער האט
זיינע תפילות גייען גלייך ארויף צום כסא הכבוד אן
אנגערירט יענע וואך אין האנדל האט געברענגט
קיין שום מניעות ,ווייל זיין גאנצע הארץ איז ריין לשם
גרויסע רווחים ,ביז ער האט געהאט גענוג געלט
שמים".
חתונה צו מאכן די כלה מיט גרויס כבוד און הרחבה.
•••
•••
מען פארציילט ,אז דער בעש"ט פלעגט צומאל
אין קורות בית קאסאוו ווערט דערציילט ,אז עס
שיקן רבי יעקב קאפיל אויף פארבארגענע שליחות'ן
איז געווען א מנהג ביים הייליגן בעל שם טוב זי"ע ,אז
אין פארשידענע שטעט און דערפער צו מתקן זיין
ערב יום כיפור פלעגט מען נישט אנהייבן כל נדרי ביז
נשמות און צעברעכן מקטרוגים פאר ביאת הגואל,
דער צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד איז אנגעקומען פון
דער בעש"ט האט אים איינמאל געזאגט" ,קאפיל ,דו
טיסמעניץ קיין מעזיבוז ,איינמאל האט זיך דער צדיק
ביסט מיין געטרייער שליח ,ווייל מיט דיין פשוט'ער
רבי יעקב קאפיל זייער פארשפעטיגט אויפן וועג
תמימות און ריזיגער קדושה קענסטו אריינגיין אין די
צוליב די שווערע בלאטעס און וועגן ,און די זון האט
טיפסטע מקומות און ארויסנעמען די פארפאלענע
שוין געהאלטן ביים אונטערגיין.
ניצוצות".
די גאנצע פמליא און תלמידים האבן געווארט
מיט אומגעדולד אנצוהייבן כל נדרי ,האט דער
62
מופת הדור הרה"ק רבי דוב בעריש הכהן
יארצייט ט"ז אלול
ראפאפארט בעל דרך המלך אב"ד ראווא זי"ע ,און
דער תלמיד איז געווארן גאר שטארק צוגעבינדן צו
הרה"ק רבי פינחס חיים ב"ר אברהם זאב הלוי זי"ע
זיין רבי מיט א געוואלדיגע אהבה.
)הורוויץ( ,בעל פתחא זוטא ,ראב"ד קאסוב ודומ"ץ
גרויסווארדיין
זייענדיג דארט אין ישיבה איז דער תלמיד
"הנקרא ר' פינחס ליזענסקער"
פינחס חיים איינמאל זייער קראנק געווארן מיט די
מחלה פון טיפוס ,זיין רבי דער צדיק וקדוש רבי דוב
בעריש זי"ע האט שטארק איינגעריסן פארן תלמיד ער איז געבוירן אין שטאט ליזענסק ,י"ח תמוז
און אויס גע'פועל'ט א רפואה שלימה פאר זיין בשנת תרי"ח.
געהויבענעם תלמיד ,און פון דאן האט אים זיין רבי
געהאלטן ווי אן אייגען קינד. צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם זאב בעל פרי הארז
מפשעווארסק זי"ע,
ער האט געהאט די זכי' צו גיין מיט זיין רבי צו בן הרה"ק רבי משה יצחק הלוי מיערסלוב זי"ע,
גדולי הדור ובתוכם הגה"ק רבי יוסף באב"ד בעל )חתן הגה"ק רבי אפרים זלמן ליקאווער זי"ע(,
מנחת חינוך מטארנופול זי"ע ,הגה"ק רבי יוסף מגזע הגה"ק רבי ישעי' הלוי בעל של"ה הקדוש
שאול נאטענזאהן בעל שואל ומשיב מלמברג זי"ע, זי"ע,
הגה"ק רבי משולם ישכר הורוויץ בעל שו"ת בר ומגזע הגה"ק רבי אלכסנדר סענדר שור תבואות
ליוואי מטיסמניץ זי"ע. שור מזאלקאווא זי"ע.
איינע פון די אייניקלעך האבן דערציילט ,אז און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת הענטשא
דער זיידע האט אמאל דערציילט ,אז נאך אלס סירקא ע"ה,
קינד ווען ער איז געווען אויסגעמיטשעט און ער בת הגה"ק רבי יהושע דוב זי"ע.
האט זיך אביסל צוגעלייגט זיך אפרוען ,האט ער
זיך גלייך דערמאנט ,אז זיינע עלטערן וואס זענען ער איז געווען א חסיד און א גאון וחריף עצום
געווען גאר ארעם ,און מיט דעם אלעם נעמען זיי און א בקי נפלא וגדול בתורה ,ער איז געווען א
אראפ א גרויסע חלק פון זייער מאגערע גרויסע עמקן בתורה ,מפורסם בכל קצוי תבל ,ער
פארדינסטן ,נאר כדי איך זאל קענען לערנען ,און איז געווען א איש חמודות און א חכם השלם ,דער
דערפאר איז דאך א שאד צו מבטל זיין די צייט מיט גאון וצדיק איז געווען גאר גרויסע אינעם מידת
שלאפן ,און דורך זיינע עלטערנס מסירת נפש איז השמחה במאוד מאוד ,ער איז געווען א געוואלדיגע
ער אויס געוואקסן וואס ער איז אויס געוואקסן. עניו ושפל ברך ,ער האט זיך ממש אראפ געלאזט
פאר א יעדן איד מיט א געוואלדיגע אהבה און
בשנת תרל"ה איז ער דאס ערשטע מאל התבטלות ,אויך איז ער געווען א בקי אין די ספרי
געפארן מיט זיין רבי דער גאון רבי דוב בעריש חסידות ובפרט אין ספרי בעש"ט הקדוש זי"ע.
מראווא זי"ע צום הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע,
און ער איז דארט געבליבן ביים הייליגען צאנזער מען דערציילט ,אז איינמאל האט זיך דער גאון
רב פון פסח ביז נאך שבועות ,און דאס איז געווען וקדוש געטראפן מיט א רב וואס איז געווען יונגער
דאס לעצטע יאר בחייו פונעם הייליגען צאנזער רב ווי אים און נישט אויף זיין דרגה אין תורה ,אבער
זי"ע ,ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע דער גאון האט יענעם אנגערופן מיטן טיטול רבי,
התקרבות פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע און ער און יענער רב האט ממש געוויינט צוזענדיג דאס
האט אים מכבד געווען צו ענדיגן בדיקות חמץ התבטלות וואס דער גאון האט געהאט פאר יעדן
אלס שליח. איד נישט קיין חילוק ווי גרויס יענער איז געווען.
ער פלעגט נאכזאגן פון זיין הייליגן רבין דער ביי די 9יאר אלט האט אים זיין טאטע
צאנזער רב זי"ע ,אז ער פלעגט אנווינטשן פארן געשיקט לערנען אין די ישיבה פון הגאון המובהק
63
בשנת תרל"ו ווען דער הייליגער דברי חיים עולם מוצאי שמחת תורה ,אז זיי זאלן האבן
מצאנז זי"ע איז נסתלק געווארן האט ער גענומען לעכטיגע נעכט ,און ווער עס קען נישט אויף זיין די
אלס זיין רבו מובהק דעם צדיק הרה"ק רבי ברוך ערשטע האלב נאכט ,זאל כאטש אויף זיין די
מגארליץ זי"ע ,ער איז צו אים געפארן גאר אסאך צווייטע האלב נאכט.
זיך מסתופף זיין בצלו ,און עס איז געווען א גאר
שטארקע קשר צווישן די צוויי צדיקים ,אויך איז נאכן הסתלקות פונעם הייליגען דברי חיים
ער דארט געווארן גאר נאנט מיטן גאון הגה"ק רבי זי"ע ,האט ער זיך מדבק געווען אינעם זון הרה"ק
שמואל ענגיל בעל מהר"ש ענגיל מראדומישלא בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע ,און דארט האט
זי"ע. ער אויך זוכה געווען צו א געוואלדיגע התקרבות,
דער הייליגער שינאווער רב זי"ע האט גאר שטארק
ביי די 17יאר אלט האט דער גאון שוין מעריץ געווען זיין גדלות בתורה און זיין
געשריבן גאר גרויסע חידושים נפלאים און עוסק געוואלדיגע חריפות ,און איבער אלעמען האט ער
געווען ממש יומם ולילה צו שרייבן זיינע חידושים באוואונדערט זיין גרויסע חכמה.
וואס זענען שפעטער געדריקט געווארן אין זיינע
הייליגע ספרים. אויך איז ער געווען גאר שטארק בידידות און
מקושר צו אנדערע צדיקים בדורו ובתוכם.
און אפילו זייענדיג אויך פארנומען מיט מסחר,
וויבאלד ער האט נישט געוואלט נעמען קיין הרה"ק רבי דוד מקשאנוב זי"ע,
רבנות ,האט ער אבער מיט א מסירת נפש עוסק הרה"ק רבי אהרן קרייזער זי"ע,
געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,און הרה"ק רבי אלעזר ריישער זי"ע.
צדיקים האבן מעיד געווען ,אז גאנצעטע נעכט
האט דער גאון אוועק געגעבן אז זיינע הייליגע בשנת תרל"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית
דברי תורה זאלן ווערן געדריקט. הצדקת מרת שרה ע"ה,
בת הרה"ק רבי אלימלך שפרינג מליזענסק זי"ע,
בערך בשנת תרנ"ו ווען דער גרויסער גאון דארט אין שטאט ליזענסק האט מען אים גערופען
הגה"ק רבי יוסף יהודה הלוי בעל יד יוסף זי"ע וואס ר' פינחס ליזענסקער.
איז געווען דיין אין שטאט קאסוב האט זיך
נאך די חתונה האט דער גאון ווייטער עוסק
געצויגען קיין ארץ ישראל ,האט דער רב הרה"ק
געווען בתורה ועבודה מיט א געוואלדיגע התמדה,
רבי משה האגער בעל לקט עני מקאסוב זי"ע
ממש יומם ולילה איז ער געזעצן און געלערנט ,און
געזיכט דעם ריכטיגען מענטש וואס זאל איבער
דאן האט ער מחדש געווען גאר אסאך גרויסע
נעמען דאס דיינות אין שטאט קאסוב.
חידושים נפלאים.
האט דאן זיין שוואגער הרה"ק רבי ברוך די אידן פון שטאט ליזענסק האבן דערציילט,
מגארליץ זי"ע מציע געווען ,אז ער זאל אויף נעמען אז זונטאג צופרי ווען מען איז געגאנגען אין
דעם רבין הרה"ק רבי פינחס חיים זי"ע אלס דיין, ביהמ"ד דאווענען ,האט מען נאך געקענט טרעפן
אבער דער גרויסער גאון מיט זיין עניות האט נישט דעם גאון זיצן מיט די שבת'דיגע בגדים און לערנען
געוואלט נעמען דעם פאסטן און געזאגט פאר זיין מיט א געוואלדיגע התמדה.
רבין רבי ברוך מגארליץ זי"ע ,אז ער האט דאך
נישט קיין היתר הוראה ,אבער זיין רבי האט אים נאך אפאר יאר האט ער זיך געצויגען צום
געהייסן ,אז ער זאל גיין נעמען די הוראה ביים גאון שטאט ריישא ,און דארט האט ער אנגעקניפט א
וגדול הגה"ק רבי שמואל ענגיל זי"ע ,און בלית גאר שטארקע קשר מיט הרה"ק רבי אלעזר
ברירה האט ער גענומען די היתר הוראה. ווייסבלום מריישא בעל משנה למלך הנקרא ר'
אלעזר ריישער זי"ע ,וואס דער צדיק האט געזאגט
דאן איז ער טאקע געווארן ראב"ד אין שטאט גרויסע זאכן אויפן רבין און אים גאר שטארק
קאסוב ,און דער קאסובער רב רבי משה האט משבח געווען.
64
אויך דער גרויסער גאון הגה"ק רבי רבי שלום איבער געגעבן דאס גאנצע הנהגה פונעם שטאט
מרדכי הכהן שוואדראן המהרש"ם מברעזאן זי"ע אין זיינע הענט ,און געהייסן אז ער זאל האבן דאס
האט גאר שטארק געלויבט דעם חיבור און לעצטע ווארט אויף סיי וואסערע עניינים אין
געשריבען בזה"ל" ,שעם כל טרדותיו הוא משיב לו שטאט.
תומ"י יען כי שאלותיו הם יותר מחצי תשובה ולא
נצרך רק להסכמה" ,און דער גאון מברעזאן איז צו ווייזן דאס חביבות וואס ער האט געהאט
אפאר מאל מזכיר דעם גאון רבי פינחס חיים זי"ע ביי דעם קאסובער רב זי"ע ,דערציילט מען ,אז ווען
אין זיינע שו"ת מהרש"ם. עס איז געבוירן געווארן צום קאסובער רב זיין זון
הרה"ק רבי חיים זי"ע ,הי"ד ,זענען צום ברית
אויך אנדערע גדולים און גאוני ישראל האבן געקומען אסאך רבנים און צדיקי הדור ,ובתוכם
דעם גאון גאר שטארק מכבד געווען און זייער הרה"ק רבי ישראל האגער בעל אהבת ישראל
משבח געווען זיין גדלות בתורה ובתוכם. מויזניץ זי"ע.
הגה"ק רבי שמעון גרינפעלד בעל המהרש"ג אין ווי דער הייליגער קאסובער רב האט
מסעמיהאלי זי"ע, איינגעפריט אין שטאט ,אז די ברכות ביים ברית
הגה"ק רבי אריה לייביש הורוויץ בעל הרי בשמים האט באלאנגט פארן דיין פון שטאט ,און אפילו
מסטאניסלאב זי"ע, דארט זענען געווען גרויסע רבנים און צדיקים,
הגה"ק רבי שמחה בונם סופר בעל שבט סופר האט אבער דער רב מכבד געווען דעם דיין רבי
מפרשבורג זי"ע, פינחס חיים זי"ע מיט די ברכות אויך ביים ברית פון
הגה"ק רבי מרדכי בריסק בעל שו"ת מהר"ם בריסק זיין זון.
מטאשנאד זי"ע,
הגה"ק רבי אברהם מנחם הלוי שטיינבערג בעל דער דיין האט פארשטייט זיך פראבירט
מחזה אברהם מבראדי זי"ע. אפצוזאגן ,אבער דער רב האט נישט געוואלט
מוותר זיין און געהאלטן פאר א זכי' אז דער דיין
ביים ערשטן וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן דער גאון זאל זאגן די ברכות ביים ברית פון זיין זון.
פון דעם שטאט קאסוב ,און דאן האט ער זיך
באזעצט אין שטאט גרויסווארדיין ,און דארט האט בשנת תרס"ב האט ער ארויסגעגעבן זיין
מען אים אויך אויף גענומען אלס דיין ומו"ץ פון ערשטן חיבור אויף מסכת נדה ,און די גדולי הדור
שטאט ,דארט האבן די אידן פון שטאט אויך גלייך האבן ממש באוואונדערט די גדלות אין גאונות פון
געזען דאס גדלות פון דעם גאון ,און מען האט אים דעם ספר.
גאר שטארק מכבד געווען.
גדולי הדור האבן זייער משבח געווען דעם
ספר ובתוכם דער גרויסער גאון הגה"ק רבי מאיר
מען דערציילט ,אז דער גרויסער גאון האט
אריק בעל אמרי יושר מטארנא זי"ע ,וואס האט
מקפיד געווען יעדן שבת קודש צו דורך לערנען
מוראדיג אויס געלויבט דעם חיבור ,און שרייבט
דעם הייליגען ספר נועם אלימלך און דעם הייליגען
בזה"ל" ,המאור הגדול חריף ובקיא בכל חדרי תורה
ספר דברי חיים אויף די וואכעדיגע פרשה ,און ווען
זך השכל" ,און אביסל שפעטער האט ער ארויס
ער איז אנטלאפן ביי די מלחמה פונעם שטוב ,האט
געגעבן דעם חיבור אויף מסכת עירובין וואס איז
ער געמיזט איבער לאזן אלע ספרים ,אבער ער
געווען א גאר טיפע חיבור.
האט מיט גענומען א חומש און אויך דעם הייליגען
ספר דברי חיים פון זיין גרויסן רבין דער הייליגער אלע גדולי הדור האבן גאר שטארק משבח
צאנזער רב זי"ע. געווען זיינע חיבורים ובתוכם זיין רבו מובהק
הגה"ק בעל דרך המלך מראווא זי"ע וואס האט
דארט האט ער געלעבט אין א געוואלדיגע געשריבן גאר שיינע זאכן אויפן תלמיד בזה"ל,
דחקות און ארעמקייט ,אבער מיט דעם אלעם האט "עטרהו לזך הרעיון וצח השכל בבירור הלכה
ער ווייטער עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א בספריו הקדושים".
65
דער גאון שרייבט דארט ,אז די גאולה קען נאר מוראדיגע התמדה ,אויך האט ער דארט געענדיגט
קומען אויף איין וועג ,וואס דאס איז היטן די נאך פון זיינע גרויסע חיבורים וואס זענען
הייליגע תורה ומצות און שמירת שבת ,ווי די גמרא שפעטער נתקבל געווארן בכל תפוצות ישראל.
זאגט דאך ,אז אויב אידישע קינדער וועלן אפהיטן
צוויי שבתים וועט מען גלייך אויסגעלייזט ווערן, דארט אין שטאט גרויסווארדיין איז ער גאר
און ער שרייבט דארט ,אז ער וואונדערט זיך אויף נאנט געווארן מיט הרה"ק רבי ישראל בעל אהבת
די אלע רבנים וואס שטיצן ליידער די ציונים וואס ישראל מויזניץ זי"ע און אים גענומען אלס זיין רבי
דאס איז קעגן די ווערטער פון די הייליגען תנ"ך אין אפילו זייענדיג די זעלבע עלטער ווי דעם הייליגען
קעגן די תורה הקדושה ,וואס שרייבט ארויס קלאר וויזניצער רבי ,און אויך נאכן פטירה פונעם
אז א איד טאר נישט נעמען די גאולה בעפאר די הייליגען אהבת ישראל ,האט ער זיך דאן מדבק
צייט און מען טאר נישט האבן קיין אייגענע מדינה. געווען אונעם זון הרה"ק רבי חיים מאיר בעל אמרי
חיים מויזניץ זי"ע.
ער האט איבער געלאזט פאר די וועלט זיינע
הייליגע ספרים. מען דערציילט ,אז דער הייליגער אהבת
ישראל מוויזניץ זי"ע האט זיך אמאל אויס גערעדט
ספר פתחא זוטא ,על שלחן ערוך אורח חיים ויורה צו א חסיד זיינער וואס איז געקומען צו אים ערב
דעה, יום הקדוש ,אז ער האט נישט פאר וועם צו געבן א
שו"ת פתחא זוטא, קוויטל ,אבער נאר פאר איינעם וואלט איך געגעבן
ספר ברכת הפסח ,על הלכות פסח, א קוויטל ,און דאס איז דער קאסובער דיין ,אבער
ספר בית פינחס ,על הש"ס ,ועל התורה, איך ווייס דאך אז ער וועט דאס נישט וועלן נעמען
ספר פרי הארז. פון מיר.
ער האט איבער געלאזט זיינע טעכטער. דער אייניקל הרה"ק רבי אברהם דוד בעל קנין
תורה שטראסבורגער רב זי"ע האט דערציילט ,אז
בתו הצדקת מרת ראשא עה ,אשת הגה"ק רבי צוויי חדשים בעפאר די פטירה פונעם זיידן ,האט
שלמה יהודה זלמן לייב פריעדלענדער דיין דער אייניקל געטראפן דעם זיידן איין טאג
מפשעווארסק זי"ע, פארטאגס מיט א תהילים פארגיסענדיג טייכן
בתו הצדקת מרת הענטשא סירקא ע"ה ,אשת טרערן ,ווען ער האט געפרעגט דעם זיידן פארוואס
הגה"ק רבי יצחק אייזיק פריעדלענדער זי"ע ,הי"ד, פונקט דעם טאג.
בתו הצדקת מרת יוכבד ע"ה ,אשת הגה"ק רבי אריה
לייב גוטליב מזעביא זי"ע ,הי"ד, האט דער הייליגער זיידע וואס איז דאך
בתו הצדקת מרת חוצי' ע"ה ,הי"ד. געווען א גאר גרויסער עניו געענטפערט ,י"ח תמוז
פאר אכציג יאר צוריק ווען איך בין געבוירן געווארן,
פון זיינע אייניקלעך זענען אויפגעוואקסן האט מיין מאמע געהאט מיט מיר אומזיסט צער ,און
גרויסע גדולי ישראל ובתוכם הגה"צ רבי אברהם דערפאר וויין איך אזוי.
דוד פריעדלענדער/הורוויץ בעל קנין תורה זי"ע
וואס איז געווען שטראסבורגער רב ,און נאכדעם ווי באקאנט האט דער גרויסער גאון גאר
געווען א חבר הבד"ץ העדה החרדית אין ירושלים אסאך לוחם געווען קעגן ציונות ,ווי מען קען זען
עיה"ק. זיינע קלארע ווערטער אין זיין הייליגען ספר שו"ת
פתחא זוטא ,ווי ער איז מסביר באריכות דאס
ער האט איבער געלאזט א צוואה ,אז אויפן פאלשקייט פון די ציונים וואס זיי זייען אן שנאה
מצבה זאל מען נישט שרייבן קיין שבחים ווי רבי, פון די גוים אויף כלל ישראל ,און שרייבט דארט,
נאר זיין נאמען און די נעמען פון זיינע ספרים ,ווייל וועגן די געמיינע מעשים וואס די ציונים טון דורך
אפשר דאס וועט אים העלפן אויפן עולם האמת, דעם ליידער פארשוועכן דעם כבוד פונעם גרויסן
און די נוסח המצבה איז" ,פ"נ בעהמ"ח ספרי פתחא באשעפער.
66
זוטא געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פונעם זוטא ,ושמו פינחס חיים בן אברהם זאב ז"ל ,נפטר
הייליגען זון רבי ברוכ'ל גארליצער זי"ע וואס איז יום ט"ז אלול בשנת תרח"צ לפ"ק ,תנצב"ה".
נאך דאן געווען רב אין שטאט רודניק ,וואס איז
נישט ווייט פון דעם שטאט ליזענסק ווי דער נסתלק לגנזי מרומים ט"ז אלול בשנת תרח"ץ,
פתחא זוטא האט דאן געוואוינט ,און צוליב זיין ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט
מצב הפרנסה פלעגט ער גיין דעם וועג צופיס. גרויסווארדיין ,נעבן זיין רבין דער אהבת ישראל
מוויזניץ זי"ע.
עס איז געווען דעם יו"ט חנוכה ,און דער
פתחא זוטא האט זייער געוואלט זיין ביי זיין רבין זכותו הגדול יגן עלינו
פאר חנוכה ליכט ,און ער האט זיך ארויס געלאזט ועל כל ישראל אמן.
אויפן וועג ,דאן האט זיך אראפ געלאזט א שווערע
שניי און נאך א שטיק וועג האט ער גשפירט ,אז די מעשיות
כוחות לאזן זיך אים אויס און ער האט מורא
געהאט אז ער וועט איינשלאפן און ח"ו פארפרוירן און די צייטן פון די ערשטע וועלט מלחמה
ווערן דארט אין וואלד ,און ער האט ממש האט דער הייליגער פתחא זוטא געמוזט אנטלויפן
געשפירט אז עס איז סכנת נפשות. פון שטאט קאסוב ,איז ער דאן קודם געפארן צום
שטאט קערעסטיר צו הרה"ק רבי ישעי'לע
מיט אמאל זעהט ער א וואגן קומט צו פארן, מקרעסטיר זי"ע ,און רבי ישעי'לע האט אים
און עס האט אויסגעזען ווי דאס איז א עפעס א שטארק מקרב געווען און אויף גענומען מיט גרויס
חשובע מענטש ,אבער ער האט שטארק מורא ליבשאפט.
געהאט אז דאס איז א גוי ,וואס ווי באקאנט זענען
די פוילישע גוים געווען גרויסע שונאי ישראל ווען ער האט זיך געזעגענט פון רבי ישעי'לע,
ובפרט אין זייער חגאות ,אבער קיין ברירה האט ער האט אים דער צדיק ר' ישעי'לע געגעבן געלט
נישט געהאט ,און ער האט זיך געשטעלט אויפן צידה לדרך ,אבער דער פתחא זוטא האט בשום
וועג ווי דער וואגן גייט דורך פארן ,האפענדיג צום אופן נישט געוואלט נעמען דאס געלט ,וויבאלד
באשעפער אז דער גוי זאל אים ח"ו נישט שלעכטס ער האט זיך גערעכנט אז ער וועט זיכער ערגעץ
טון. אין די נאנטער צוקונפט אויף גענומען ווערן אלס
דיין און ער וועט שוין האבן פרנסה פון דעם.
אבער ווען דער וואגן האט זיך אפגעשטעלט,
האט דער גוי געפרעגט פונעם פתחא זוטא ,וואס אבער דער צדיק רבי ישעי'לע האט נישט
ווילסטו ,האט דער פתחא זוטא געזאגט ,איך בין נאכגעלאזט ,נאר אים געבעטן אז ער זאל נעמען
פארפרוירן איך קען נישט גיין ווייטער ,האט דער דאס געלט און צו געלייגט ,איר וועט זעהן אז עס
גוי געפרעגט ,ווי ווילסטו גיין ,האט ער געזאגט, וועט אייך צונוצקומען ,און בלית ברירה האט ער
קיין רודניק ,האט דער גוי געזאגט ,אז ער גייט גענומען דאס געלט.
פונקט קיין רודניק און ער קען מיט אים מיט
קומען ,און דער פתחא זוטא איז פון גרויס הפלא ופלא אז ווען ער איז אנגעקומען קיין
שוואכקייט גלייך איינגעשלאפן אויפן וואגן. גרויסווארדיין האט ער געלעבט אין גאר א שווערע
דחקות ,און דאס איינציגסטע געלט וואס ער האט
עטליכע שעה שפעטער האט זיך דער פתחא געהאט איז געווען ,וואס ער האט באקומען פון ר'
זוטא אויף געכאפט ,און ער זעט ווי ער איז ביי א ישעי'לע ,און לפלא ווען דאס געלט האט זיך
איד דער בעקער פון שטאט אין שטוב ,און ער אויסגענוצט ,פונקט דאן האט מען אים אויף
פרעגט דעם בעקער ,ווי קום איך דא אהער ,זאגט גענומען אלס דיין אין שטאט גרויסווארדיין.
אים דער בעקער ,עפעס א פריץ איז דא •••
אנגעקומען מיט זיין וואגן און ער האט מיך געבעטן ווי באקאנט אז נאכן פטירה פון זיין הייליגען
אז איך זאל דיך אריינעמען צו מיר אין שטוב. רבין דער צאנזער רב זי"ע איז דער הייליגער פתחא
67
ארום הונגעריגע אידן אויף די גאסן ,זיין הויז איז נאכדעם וואס דער פתחא זוטא איז צו זיך
פארוואנדלט געווארן אין א בית הכנסת אורחים, געקומען ,האט ער געצינדען חנוכה ליכט און
ער פלעגט אליין ארייננעמען ארימעלייט ,זיי געבן עפעס טועם געווען ,און גלייך אריבער צום בית
פון זיין אייגענעם עסק און סעודה ,און גלייכצייטיג המדרש פונעם הייליגען גארליצער רב ,און ער איז
זיצן און שרייבן תשובות בהלכה פאר רבנים פון אנגעקומען ביים סעודה פונעם גארליצער רב נאכן
דער גאנצער וועלט ,מען האט געזען אויף אים ווי חנוכה ליכט צינדען.
תורה און גמילות חסדים זענען ביי אים געווען
פונקט דאס זעלבע זאך. האט דער הייליגער פתחא זוטא געזאגט
••• שפעטער ,אז ער איז זיכער אז דער הייליגער
עס ווערט דערציילט ,אז אין שטאט גארליצער רב האט צו אים געשיקט דעם גוי'שן
גרויסווארדיין פלעגן זיך די גדולי הרבנים פון בעל עגלה וואס זאל אים ראטעווען פון פארפרוירן
רומעניע און אונגארן ווענדן צו אים מיט די ווערן ח"ו ,ווייל אנדערשט איז נישט מעגליך אז א
שווערסטע עגונות און חליצה פראגעס ,ווערט גוי א בעל עגלה זאל מסכים זיין צו נעמען א איד צו
דערציילט אז איין שפעטן ווינטער ביינאכט איז א גוטע אכסניא.
געקומען צו אים א קאמפליצירטע שאלה פון א •••
שטעטל נעבן גרויסווארדיין איבער א פרוי וואס עס ווערט דערציילט ,אז אין די יארן וואס דער
איז געבליבן אן עגונה נאכן קריג ,דער גאון רבי גאון רבי פינחס חיים זי"ע האט מחבר געווען זיין
פינחס חיים האט זיך אריינגעטון אין די סוגיא מיט גרויסן ספר "פתחא זוטא" אויף הלכות עירובין ,איז
אזא ברען ,אז ער האט פארגעסן פון דער גאנצער ער געווען דער וואס האט געקוקט אויפן כשרות
וועלט. פון די עירובין אין שטאט ,עס ווערט דערציילט אז
אום ערב שבת ,ספעציעל אין די קאלטע ווינטער
אינמיטן דער נאכט איז דער גאז אין זיין שטוב טעג אדער נאך שווערע שטורעם-ווינטן ,פלעגט
אויסגעלאפן און דאס ליכט איז פארלאשן געווארן, ער אליין ארומגיין לענגאויס די גאסן און די
אבער אנשטאט צו ווארטן ביז צופרי אדער גיין וועלדער און בארג-ארויף צו בודק זיין יעדן חוט און
שלאפן ,האט ער ארויסגענומען א קליין שטיקל צורת הפתח.
ליכט וואס ער האט געהאלטן פאר א שעת חירום,
זיך געבויגן איבער די גרויסע שו"ת ספרים ,ביז ער די תלמידים האבן אים געבעטן אז ער זאל
האט געטראפן א קלארן פסק צו מתיר זיין די פרוי, לאזן די אינגערע דיינים אדער שמשים גיין אין די
און צופרי האט ער געזאגט פאר זיין תלמיד" ,ווען בלאטע און קעלט ,אבער ער האט געענטפערט
עס האנדלט זיך פון ראטעווען א אידישע נשמה פון מיט הכנעה און מיט זיין גרויס עניוות" ,אז איך
צער ,טאר מען נישט שלאפן קיין איין רגע לענגער". שרייב הלכות אויף עירובין פאר כלל ישראל ,מוז
••• איך מיט מיינע אייגענע אויגן זען יעדן ספק און יעדן
אין סיפורי חסידים ווערט דערציילט ,אז ווען שטעקן ,ווייל הלכה קומט נישט פון בלויז זיצן ביים
דער גאון רבי פנחס חיים זי"ע פלעגט קומען טיש נאר פון זען די מציאות אין די גאס".
צופארן אויף שבתים אדער ימים טובים צו גדולי •••
האדמו"רים אין מארמאראש און זיבנבערגן ,פלעגן אינעם ספר זכרון ליהדות אוראדיה ווערט
די רבנים און חסידים ארויסקומען אים מקבל פנים דערציילט ,אז בשעת די ערשטע וועלט מלחמה
זיין מיט גרויס כבוד אלס דער בארימטער "פתחא און אין די יארן נאכדעם ,ווען ער איז געקומען קיין
זוטא". גרויסווארדיין )וואו ער איז שפעטער געווארן
דומ"ץ( ,זענען געקומען אהין הונדערטער אידישע
אבער דער גאון רבי פינחס חיים פלעגט פליטים פון פוילן און גאליציע וואס זענען געבליבן
שטענדיג מיט זיין גרויס עניוות פרובירן אן קיין דאך איבערן קאפ און אן קיין שטיקל ברויט.
אריינצוקומען אין שטאט פריער אן קיין מעלדונג,
און זיך גלייך אוועקזעצן אין א ווינקל אין בית האט דער גאון רבי פינחס חיים אוועק געגעבן
המדרש לערנען ,ווען מ'האט אים געפרעגט זיין אייגענעם עסן וויסענדיג אז עס דרייען זיך
68
סידורי גיטין וואס ער האט אסאך געשריבן אין זיין פארוואס ער אנטלויפט פונעם כבוד ,האט ער
ספר "פתחא זוטא" ,פלעגט ער זיך טובל'ן אין מקוה געענטפערט מיט א שמייכל" ,דער ספר הייסט דאך
מיט גרויס כוונה. 'פתחא זוטא' )א קליינע עפענונג( ,אויב דער ספר
איז קליין ,וויפיל קלענער דארף זיין דער מחבר
זיינע תלמידים האבן פארציילט ,אז אפי' אין די דערפון".
שווערע פראסטיגע טעג אין שטאט קאסוב ,ווען •••
דאס וואסער איז כמעט פארפרוירן געווארן ,האט עס האבן דערציילט זיינע תלמידים ,אז אלס
ער נישט מוותר געווען אויף דער טבילה ,ער דיין און מורה הוראה פלעגן קומען צו אים פיל
פלעגט זאגן" ,אז א דיין וואס פסק'נט דינים פון אבן סכסוכים צווישן מענטשן וואו מען האט געווארפן
העזר דארף אן אויסערגעווענליכע ריינקייט און שווערע באשולדיגונגען איינער אויפן צווייטן ,און
סייעתא דשמיא ,און אן קדושת הגוף קען מען נישט עס איז געווען באוואוסט ,אז ער האט קיינמאל
מכוון זיין צו דער אמת'ער הלכה". נישט געלאזט רעדן שלעכטס אויף א מענטש אן א
••• דין תורה.
אין סיפורי בית אבות ווערט דערציילט ,אז
ביינאכט ,ווען דאס גאנצע הויז איז שוין געשלאפן, און אויב איינער האט אנגעהויבן פארציילן
פלעגט ער זיצן אנגעטון מיט א שווארצן קאפאטע רכילות אדער לשון הרע וואס האט נישט געהאט
און א גארטל ,איינגעהילט אין א פחד און יראת קיין שייכות צום גוף פונעם פסק ,פלעגט ער תיכף
שמים ווי איינער וואס שטייט ממש פארן מלך אראפקלאפן אויפן טיש און זאגן" ,מיר זיצן דא צו
מלכי המלאכים. דן זיין די תורה ,נישט צו הערן מעשיות אויף יענעם,
און וואס עס געהערט נישט צום דין ,געהערט צום
איינמאל איז איינער פון זיינע קינדער יצר הרע".
אויפגעשטאנען אינמיטן דער נאכט טרינקען •••
וואסער ,און ער האט דערזען דעם פאטער שטיין עס ווערט דערציילט ,אז אין די יארן וואס ער
ביים פענסטער מיט טרערן אין די אויגן און זאגן האט געוואוינט אין די גרויסע שטאט
תיקון חצות מיט אזא ברען און השתפכות הנפש, גרויסווארדיין ,איז זיין שטיבל געווען נישט ווייט
אז עס האט אים געציטערט דאס הארץ ,ווען דער פונעם גרויסן מארק-פלאץ וואו עס פלעגן זיך
פאטער האט באמערקט דעם זון ,האט ער אים דרייען טויזנטער מענטשן ,סוחרים און גוים פון די
שטילערהייט געזאגט" ,די וועלט מיינט אז דאס גאנצע געגנט ,און ווען ער האט געברויכט
לעבן איז פלפולים און ספרים ,דער עיקר איז צו אריבערגיין די גאס צו גיין אין בית המדרש אדער
האבן א ברענענדיג הארץ צום באשעפער און צו צום בית הדין ,פלעגט ער אראפלאזן זיין היט טיף
בעטן אויף דער גאולה שלימה". איבער די אויגן און קוקן בלויז ד' אמות פאר זיך
אויף די ערד.
מענטשן האבן געזען ווי ער גייט שנעלערהייט
און זיין מויל שעפשעט כסדר משניות און
קאפיטלעך תהילים אויסעווייניג ,כדי קיין שום
פרעמדע זאך זאל נישט אריינדרינגען אין זיין מח,
ער פלעגט חזר'ן פאר זיינע מקורבים און כסדר
געזאגט" ,דער אויג איז דער פענסטער צום הארץ,
און ווער עס וויל שרייבן תורה מיט א ריינעם מוח,
מוז האלטן די פענסטערס פארמאכט".
•••
עס איז געווען א באקאנטע הנהגה ביי דעם גאון
וקדוש רבי פינחס חיים זי"ע ,אז פאר יעדע הארבע
תשובה בהלכה ,און באזונדער פארן עוסק זיין אין
69
