gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — כי תבוא (2026-08-24)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: כי תבוא (2026-08-24)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — כי תבוא (2026-08-24)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫שבת פרשת‬ ‫כי תבא תשפ"ו‬ ‫אלול‬ ‫פון י' אלול – ביז ט"ז ל ל‬ ‫לול‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬י' אלול‬ ‫ז‬ ‫הרה"ק רבי פנחס ב"ר אברהם אבא זי"ע‪) ,‬שפירא(‪ ,‬בעל אמרי פנחס‪ ,‬מקאריץ‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬י"א אלול‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע ב"ר משה ארי' זי"ע‪) ,‬פריינד(‪ ,‬בעל מאור יהושע‪ ,‬מנאסויד‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬י"ב אלול‬ ‫הרה"ק רבי שמחה בונם ב"ר צבי הירש זי"ע‪) ,‬בונהארד(‪ ,‬בעל קול שמחה‪ ,‬מפרשיסחא‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬י"ג אלול‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ישראל ב"ר מרדכי זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‪ ,‬בעל עמק תפלה‪ ,‬מטשערקאס‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬י"ד אלול‬ ‫הגה"ק רבי דוד ב"ר חיים צבי זי"ע‪) ,‬קאמין(‪ ,‬בעל בית דוד‪ ,‬שו"ב טשעכינאווצי‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬ט"ו אלול‬ ‫הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד ב"ר נחמי' פייביל זי"ע‪) ,‬האגער(‪ ,‬מטיסמעניץ‪,‬‬ ‫תלמיד הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬ט"ז אלול‬ ‫הרה"ק רבי פינחס חיים ב"ר אברהם זאב הלוי זי"ע‪) ,‬הורוויץ(‪ ,‬בעל פתחא זוטא‪,‬‬ ‫ראב"ד קאסוב ודומ"ץ גרויסווארדיין‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' פינחס ליזענסקער"‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫נישט גערעדט קיין דברים בטלים בעפארן‬ ‫יארצייט י' אלול‬ ‫דאווענען שחרית‪ ,‬איין טאג צופרי אויפן וועג צום‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬האט ער באגעגענט א גוי וואס האט‬ ‫הרה"ק רבי פנחס ב"ר אברהם אבא זי"ע‬ ‫געהאט א שטיק גאלד מיט זיך‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫)שפירא( בעל אמרי פנחס‪ ,‬מקאריץ‬ ‫געוואלט פארקויפן פאר גאר א גוטן פרייז‪ ,‬וויבאלד‬ ‫דער גוי האט נישט געוויסט אויב עס איז גאלד‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט שוקולוב אין ליטא‪,‬‬ ‫אדער קופער‪.‬‬ ‫בשנת תפ"ח‪.‬‬ ‫אבער דער טאטע האט נישט געוואלט ברעכן‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם אבא זי"ע‪,‬‬ ‫זיין מנהג פון נישט רעדן פארן דאווענען‪ ,‬האט ער‬ ‫בן הרה"ק רבי פנחס מגיד מישרים משוקולוב זי"ע‪,‬‬ ‫געוואונקען פארן גוי‪ ,‬אז ער זאל צוריק קומען נאכן‬ ‫בן הגה"ק רבי משה זי"ע‪,‬‬ ‫דאווענען‪ ,‬אבער דער גוי האט נישט מסכים געווען‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי שלמה זי"ע‪,‬‬ ‫און דער גוי האט דאס פארקויפט פאר א אנדערן‬ ‫בן הגה"ק רבי נתן נטע בעל מגלה עמוקות מקראקא‬ ‫איד‪ ,‬און דער אנדערער איד איז פון דעם גאר רייך‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה רחל‬ ‫אין הימל איז געווארן א גרויסע רעש פון דעם‬ ‫שיינדל ע"ה‪,‬‬ ‫מסירת נפש פונעם טאטן מיטן נישט וועלן ברעכן‬ ‫פון די גזע פון הגה"ק רבינו הראב"ן זי"ע‪.‬‬ ‫זיין מנהג‪ ,‬וואס ער האט דורך דעם פארלוירען‬ ‫אזויפיל געלט‪ ,‬האט מען גע'פסק'נט אין הימל‪ ,‬אז‬ ‫די משפחה נאמען שפירא קומט פון דעם וואס זיי‬ ‫ביי רבי אברהם אבא אין שטוב וועט געבוירן ווערן‬ ‫האבן געשטאמט פון שטאט שפייער‪.‬‬ ‫א הייליג קינד‪ ,‬וואס וועט באלייכטן די וועלט‪ ,‬און‬ ‫דער קינד איז געווען דער צדיק וקדוש רבי פנחס'ל‬ ‫ער איז געווען א איש אלקים און א צדיק קדוש‬ ‫קאריצער זי"ע‪.‬‬ ‫וטהור מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל‬ ‫מחדש נפלא‪ ,‬און א בקי נפלא בכל מקצועות‬ ‫פון אלס יונג קינד האט ער שוין געלערנט מיט‬ ‫התורה‪ ,‬און א בקי עצום בתורת הנסתר ובספרי‬ ‫א געוואלדיגע התמדה און געווען א בקי אין תנ"ך‪,‬‬ ‫קבלה וספר הזוהר‪ ,‬ער איז געווען א בעל מופת‬ ‫און ער האט שוין דאן געשריבן הערות און‬ ‫עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער‬ ‫חידושים‪ ,‬און אויך האט ער דאן מחדש געווען‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקודש אמתי‪,‬‬ ‫פלפולים נפלאים על התורה‪.‬‬ ‫אויך איז דער צדיק געווען גאר שטארק מפורסם‬ ‫מיט זיין אויסערגעווענליכע מידות האמת‪ ,‬ער‬ ‫ווען ער איז געווען ‪ 4‬יאר אלט האט ליידער‬ ‫האט געהאט א געוואלדיגע אהבת ישראל און ליב‬ ‫אויס געבראכן א שרעקליכע שריפה אונעם‬ ‫געהאט יעדן איד מיט אן אהבת נפש ממש‪ ,‬ער איז‬ ‫טאטן'ס שטוב‪ ,‬און די גאנצע הויז איז פארניכטעט‬ ‫געווען פון די שישים גיבורים און פון די גדולי‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער קינד האט געטראפן זיין טאטע‬ ‫תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫זיצן דארט ביים פארברענטן הויז‪ ,‬און די טאטע‬ ‫דער הייליגער רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט אמאל‬ ‫האט זייער געוויינט‪.‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪.‬‬ ‫‪ 7‬יאר האב איך געארבעט צו וויסן וואס אמת איז‪,‬‬ ‫ווען דער קינד האט געפרעגט דעם טאטן‬ ‫‪ 7‬יאר האב איך געארבעט צו פארטרייבן דעם שקר‬ ‫פארוואס ער וויינט אזוי‪ ,‬האט די טאטע געזאגט‪,‬‬ ‫פון מיר‪,‬‬ ‫איך וויין נישט אויף דעם פארמעגן וואס איך האב‬ ‫‪ 7‬יאר האב איך געארבעט אריין צו ברענגען דעם‬ ‫דא פארלוירן‪ ,‬נאר דא אין הויז האב איך געהאט א‬ ‫אמת אין מיר‪.‬‬ ‫כתב יחוס פון די משפחה ביז רש"י הקדוש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫אויך ביז צו די הייליגע בעלי תוספות דער טור און‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז די טאטע הרה"ק רבי‬ ‫דעם רא"ש און דעם ראב"ן‪ ,‬און ליידער מיט די‬ ‫אברהם אבא זי"ע האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז ער האט‬ ‫‪1‬‬ ‫בשנת תק"ל ווען עס האט אויסגעבראכן א‬ ‫פייער איז אלעס פארברענט געווארן‪ ,‬האט דער‬ ‫מחלוקה אין שטאט קאריץ‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫קינד פנחס'ל בארואויגט דעם טאטן און געזאגט‪,‬‬ ‫אריבער געצויגען קיין אוסטראה‪ ,‬און דארט האט‬ ‫טאטע אויף דעם זאלסטו נישט וויינען‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫דער צדיק ווייטער געפירט דאס חסידות‪.‬‬ ‫יחוס גייט זיך יעצט אנהייבן פון מיר‪.‬‬ ‫ער האט עוסק געווען אין תורה ועבודה זיין‬ ‫גאנץ אנפאנג איז דער טאטע געווען פון די‬ ‫גאנץ לעבן און געדינט דעם באשעפער מיט א‬ ‫מתנגדים צום דרך החסידות‪ ,‬אבער צוליב עפעס א‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬אויך האט ער מרביץ תורה געווען‬ ‫מסירה אויפן טאטן אין שטאט שוקולוב‪ ,‬איז די‬ ‫פאר זיינע תלמידים און אריין געלייגט יראת שמים‬ ‫משפחה אנטלאפן‪ ,‬און זיך באזעצט אין שטאט‬ ‫אין יעדן תלמיד‪.‬‬ ‫מירופול נעבן וואהלין‪ ,‬און דאן האט די טאטע‬ ‫רוב גאונים און צדיקים פונעם דור האבן דעם צדיק‬ ‫אנגעהויבן איין זעהן די גדלות פונעם בעש"ט‬ ‫זייער מעריץ און מחבב געווען ובתוכם‪.‬‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬און אויך דער זון רבי פנחס האט זיך‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יוסף הנקרא רבי ייבי מאוסטראה‬ ‫מדבק געווען אינעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫שפעטער זענען די צווייי געווען צווישן די גרעסטע‬ ‫הגה"ק רבי אהרן שמואל בעל וצוה הכהן אב"ד‬ ‫תלמידים פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫סטעפאן זי"ע‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען רבי פנחס איז‬ ‫הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן מקארלין זי"ע‬ ‫געווען קראנק‪ ,‬האט דער בעש"ט געשיקט צו אים‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬א נשמה ווי דער בעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫א דאקטאר וואס זאל נעמען בלוט לצרכי רפואה‪,‬‬ ‫קומט אראפ איינמאל אין טויזענט יאר‪ ,‬און א נשמה‬ ‫האט דער בעש"ט אן געזאגט פארן דאקטאר‪ ,‬אז‬ ‫ווי דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‬ ‫אויב ער זעהט אז עס וועט אים נישט געלונגען דאס‬ ‫קומט אראפ איינמאל אין פינעף הונדערט יאר‪.‬‬ ‫נעמען בלוט מיטן ערשטן שטאך‪ ,‬דאן זאל ער בכלל‬ ‫הרה"ק רבי שמואל מקאמינקא זי"ע האט‬ ‫נישט פראבירן‪ ,‬ווייל די בלוט פון דעם תלמיד רבי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער צדיק רבי פנחס‬ ‫פנחס איז גאר הייליג און איז שוין משומר פון ששת‬ ‫מקאריץ זי"ע האט אנגעהויבן פירן זיין עדה‬ ‫ימי בראשית‪.‬‬ ‫הקדושה איז ער נאך געווען גאנץ יונג‪ ,‬איז ער רבי‬ ‫שמואל געפארן איין שבת קודש צום צדיק קיין‬ ‫בשנת תק"כ ווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז‬ ‫קאריץ צו זעהן דעם צדיק‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט זיך רבי פנחס געצויגען צום‬ ‫שטאט קאריץ‪ ,‬און דארט האט ער אויפגעשטעלט‬ ‫האט רבי שמואל דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק‬ ‫זיין חסידות קאריץ‪ ,‬גאר אסאך תלמידי בעש"ט‬ ‫רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט געזאגט "הכל יודוך"‪,‬‬ ‫האבן זיך דאן מדבק געווען אין אים‪ ,‬און ווען דער‬ ‫האבן אלע באשעפענישן אין די גאנצע וועלט‬ ‫הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע איז נסתלק געווארן‬ ‫געדאנקט דעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫בשנת תקל"ג‪ ,‬זענען רוב תלמידים אריבער צו רבי‬ ‫ער איז געווען באוויסט מיט זיין מסירת נפש‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע‪.‬‬ ‫זיין גאנץ לעבן צו קונה זיין דעם מידת האמת‪ ,‬און‬ ‫דאס האט ער איינגעבאקן אין זיינע תלמידים און‬ ‫ער האט געהאט געהויבענע תלמידים קדושים‬ ‫זיינע דורות נאך זיך‪ ,‬ער האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫וטהורים ובתוכם‪.‬‬ ‫יעדער איד זאל מתפלל זיין און מחנך זיין די‬ ‫קינדער‪ ,‬צו בעטן רחמים ביים הייליגען באשעפער‬ ‫הרה"ק רבי רפאל מבארשיד זי"ע‪,‬‬ ‫יעדע רגע פין לעבן מיט די ווערטער‪" ,‬רבוש"ע נחני‬ ‫הרה"ק רבי בנימין זאב מבאלטא זי"ע‪,‬‬ ‫בדרך האמת"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב שמשון משיפיטובקה זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע‪,‬‬ ‫און עס איז געווען מרגלא בפומיה פון דעם‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מרשקוב זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגען צדיק די ווארט‪" ,‬אויב וואלט ביי א מענטש‬ ‫הרה"ק רבי זאב וואלף מז'יטומיר זי"ע‪,‬‬ ‫געווען די איסור פון שקר אזוי הארב ווי די איסור‬ ‫הרה"ק רבי אריה לייב דער שפאלער זיידע זי"ע‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫געמאכט דעם ערשטן דריקעריי אין שטאט‬ ‫פון ערוית‪ ,‬וואלט שוין משיח בן דוד לאנג דא‬ ‫סלאוויטא‪ ,‬ווי הונדערטער הייליגע ספרים זענען‬ ‫געווען"‪.‬‬ ‫דארט געדריקט געווארן‪ ,‬ובתוכם די ש"ס מפורסם‬ ‫מסלאוויטא‪,‬‬ ‫אויך האט ער כסדר גע'חזר'ט די מאמר חז"ל‬ ‫הרה"ק רבי אלי' מווישנוויץ זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫אין תנא דבי אליהו‪ ,‬אז אויב א מענטש רעדט אמת‪,‬‬ ‫לייב מווישנוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫דאן גיבט מען אים איבער א מלאך וואס זאל אים‬ ‫הרה"ק רבי יעקב שמשון אב"ד זאסלאב זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫פירן אויפן דרך האמת‪ ,‬און אלע זיינע מעשים‬ ‫הרה"ק רבי ישכר בער ב"ר בונם אב"ד זאסלאב זי"ע‪,‬‬ ‫זענען אויפן דרך האמת‪ ,‬אבער אויב ח"ו א מענטש‬ ‫הרה"ק רבי יצחק יחזקאל מאוסטראה זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫רעדט דברי שקר ר"ל‪ ,‬דאן גיבט מען אים איבער א‬ ‫הרה"ק רבי יוסף המגיד מאוסטראה זי"ע‪,‬‬ ‫מלאך של שקר‪ ,‬און ער פירט אים ר"ל אויפן דרך‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת שרה רחל שיינדל ע"ה‪,‬‬ ‫השקר‪ ,‬און אלע זיינע מעשים זענען שקר‪ ,‬אויך‬ ‫אשת הרה"ק רבי שמואל אב"ד קאניבילאט זי"ע‪.‬‬ ‫האט זיך דער צדיק אמאל אויסגעדריקט בזה"ל‪,‬‬ ‫"צו פאר ענטפערן איין ליגענט‪ ,‬דארף מען זאגן גאר‬ ‫בשנת תקנ"א האט דער צדיק מחליט געווען‬ ‫אסאך ליגענט"‪.‬‬ ‫ארויף צו גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬אבער אינמיטן די‬ ‫וועג איז ער ליידער קראנק געווארן זייענדיג אין‬ ‫אויך האט ער אסאך עוסק געווען אין מידת‬ ‫שטאט טרוסטיניץ‪ ,‬דאן איז ער אריבער געפארן‬ ‫השיפלות‪ ,‬און מידות האמונה‪ ,‬ער האט זיך באמת‬ ‫צום שטאט שפיטיווקא ווי זיין זון הרה"ק רבי‬ ‫געהאלטן פאר א שפל ברך‪ ,‬ער האט נישט געלאזט‬ ‫יהודה מאיר זי"ע האט געוואוינט‪ ,‬ליידער דארט‬ ‫מען זאל אים מכבד זיין‪ ,‬און זיין גדלות האט ער אן‬ ‫איז די מחלה געווארן שווערער‪ ,‬און ער איז דארט‬ ‫געהאנגען אין די צדקות פון זיין הייליגען טאטן און‬ ‫נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫אויך אין זיין רבין דער בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י' אלול בשנת תקנ"א‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אפאר יאר בעפאר זיין‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח הישן אין שטאט‬ ‫פטירה‪ ,‬האט ער דעם טאג י' אלול געפאסט און‬ ‫שפיטיווקא‪.‬‬ ‫מאריך געווען בתפילה מער ווי אנדערע טעג‪ ,‬און‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געזאגט אז חודש אלול דארף מען זיין "מעהר איד"‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫די תלמידים און חסידים האבן נישט פארשטאנען‬ ‫וואס דער טאג איז מער ווי אנדערע טעג פון חודש‬ ‫סגולת מהרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪,‬‬ ‫אלול‪ ,‬אבער נאכן פטירה האט מען שוין‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דער צדיק האט מרגיש געווען אז‬ ‫סגולה לפרנסה‪,‬‬ ‫דאס איז די טאג פון זיין פטירה‪.‬‬ ‫חז"ל זאגן כל הבורח מן הכבוד‪ ,‬הכבוד רודף‬ ‫אחריו‪ ,‬וכל הרודף אחר הכבוד‪ ,‬הכבוד בורח ממנו‪,‬‬ ‫דער צדיק האט בחייו נישט געלאזט דריקן‬ ‫האט רבי פנחס'ל קאריצער זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫זיינע דברי תורה‪ ,‬אבער שפעטער נאך זיין פטירה‬ ‫זעלבע איז מיט פרנסה‪ ,‬אז דער וואס לויפט נאך‬ ‫האט מען אסאך פון זיינע דברי תורה און חידושים‬ ‫פרנסה מער ווי השתדלות‪ ,‬דאן אנטלויפט די‬ ‫געדריקט אין די ספרים‪.‬‬ ‫פרנסה פון אים‪ ,‬אבער דער וואס אנטלויפט פון‬ ‫ספר ליקוטים מר' פנחס מקאריץ‪,‬‬ ‫פרנסה‪ ,‬און טוט נאר זיין השתדלות‪ ,‬דאן וועט אים‬ ‫ספר מדרש פנחס‪,‬‬ ‫די פרנסה נאכלויפן‪.‬‬ ‫ספר אמרי פנחס‪.‬‬ ‫אויך האט דער הייליגער צדיק געזאגט ‪ 5‬זאכן‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫וואס א מענטש זאל טון אלס א סגולה פאר פרנסה‪.‬‬ ‫א‪ .‬ער זאל זיין א מתמיד מיט זיין לערנען שיעורים‬ ‫הרה"ק רבי יהודה מאיר משפיטיווקא זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫מיט א קלארקייט‪ ,‬און קובע זיין עיתים לתורה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב שמשון משפיטיווקא זי"ע‪,‬‬ ‫ב‪ .‬מען זאל נזהר זיין צו האנדלען ערליך אן קיין‬ ‫הרה"ק רבי משה מסלאוויטא זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫ליגענט‪,‬‬ ‫יצחק דיין מפולנאה זי"ע‪ ,‬וואס האט שפעטער אויף‬ ‫‪3‬‬ ‫ווען דער שר האט געהערט אזאנע קלארע‬ ‫ג‪ .‬מתפלל זיין יעדן טאג צום באשעפער אויף‬ ‫ווערטער פון דעם גאון‪ ,‬האט ער מסכים געווען אז‬ ‫פרנסה‪,‬‬ ‫דער צדיק זאל אריינקומען אין שטאט‪ ,‬און כך הוה‬ ‫ד‪ .‬זיין נזהר און געבן ריכטיג מעשר‪,‬‬ ‫אין דעם שטאט אוסטראה איז קיינער נישט‬ ‫ה‪ .‬מען זאל נישט אויסגעבן קיין געלט אן קיין‬ ‫אנגעשטעקט געווארן פון די מחלה און קיינער איז‬ ‫חשבון און נישט זיין קיין פזרן‪.‬‬ ‫נישט געשטארבן פון די מחלה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫סגולה באמירת תהילים‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מגיד‬ ‫ממעזריטש זי"ע איז אמאל זייער נישט געזונט‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‬ ‫געווען‪ ,‬האט ער געבעטן אז מען זאל רופן דעם‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז דורך זאגן תהילים מיט כוונה‪ ,‬קען‬ ‫צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬און ווען דער צדיק‬ ‫א איד ממשיך זיין א שפע פונעם גרויסן היכל וואס‬ ‫רבי פנחס איז אנגעקומען‪ ,‬האט ער געדאווענט א‬ ‫הייסט "אוצר מתנת חינם"‪ ,‬וואס פון דארט איז דער‬ ‫תפילת מנחה אינעם שטוב‪ ,‬און דער הייליגער מגיד‬ ‫רבוש"ע משפיע פאר א מענטש‪ ,‬אפילו יענער איז‬ ‫און אויך נאך אפאר אידן וואס זענען נישט געזונט‬ ‫באמת נישט ראוי לויט זיינע מעשים צו באקומען‬ ‫געווען‪ ,‬זענען דאן געזונט געווארן‪.‬‬ ‫השפעות‪ ,‬און דער צדיק האט געזאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫•••‬ ‫גרעסטע סגולה איז זאגן גאנץ תהילים אן מפסיק‬ ‫אמאל איז א יונגערמאן ליידער זייער קראנק‬ ‫זיין די גאנצע צייט‪.‬‬ ‫געווארן אויף די לונגען‪ ,‬און די מצב איז כסדר‬ ‫ערגער און ערגער געווארן‪ ,‬און מען איז שוין‬ ‫געווען ביי עטליכע צדיקים מזכיר צו זיין דעם איד‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫איז מען געקומען מזכיר זיין דעם חולה ביים צדיק‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק רבי פנחס קאריצער‬ ‫רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬און רבי פנחס'ל האט‬ ‫זי"ע געוואוינט קודם אין שטאט קאריץ‪ ,‬און צוליב‬ ‫אנגעוואונטשן און מתפלל געווען פארן חולה‪ ,‬און‬ ‫וואס עס האט ליידער אויס געבראכן אין שטאט א‬ ‫דער חולה האט געהאט א רפואה שלימה‪.‬‬ ‫גרויסע מחלוקה‪ ,‬האט ער זיך אוועק געצויגען קיין‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס וואס איז‬ ‫אוסטראה‪ ,‬ווען דער צדיק איז אוועק פונעם שטאט‬ ‫געווען א עניו מאוד געזאגט‪ ,‬איך בין נישט בעסער‬ ‫קאריץ האט דארט ר"ל געבוזשעוועט א‬ ‫פון די אנדערע צדיקים‪ ,‬נאר איך האב מיך אריין‬ ‫שרעקליכע מגיפה‪.‬‬ ‫געכאפט דורך אן אנדערן טיר‪ ,‬ווייל איך האב קודם‬ ‫מתפלל געווען פארן יונגערמאן‪ ,‬אז ער זאל האבן‬ ‫און ווען דער צדיק איז אנגעקומען קיין‬ ‫פרנסה‪ ,‬און נאכדעם וואס מען האט גע'פסק'נט אין‬ ‫אוסטראה‪ ,‬האט דער שר פון שטאט נישט‬ ‫הימל‪ ,‬אז ער זאל האבן פרנסה‪ ,‬בין איך שוין‬ ‫געוואלט לאזן דעם צדיק אריינקומען אין שטאט‪,‬‬ ‫געקומען צום טויער פון רפואה און גע'טענה'ט‪ ,‬אז‬ ‫ווייל ער האט מורא געהאט אז ער איז‬ ‫וויבאלד דער איד איז שוין א בעל פרנסה‪ ,‬דארף ער‬ ‫אנגעשטעקט מיט די מחלה‪ ,‬און וועט אנשטעקן‬ ‫דאך שוין אויך געזונט ווערן‪ ,‬ווייל אויב נישט‪ ,‬פאר‬ ‫אנדערע אידן אין שטאט‪ ,‬און דערפאר האט דער‬ ‫וועמען וועט דער רבוש"ע געבן די פרנסה‪ ,‬און אזוי‬ ‫צדיק געברויכט בלייבן אינדרויסן פון שטאט מיט‬ ‫האב איך געברענגט דעם רפואה פאר דעם איד‪.‬‬ ‫די משפחה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער ווען דער גרויסער גאון רבי ייבי‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‬ ‫מאוסטראה זי"ע האט געהערט‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫איז געווען א מחותן מיטן הייליגען צדיק וקדוש‬ ‫האלט זיך אויף אינדרויסן פון שטאט‪ ,‬איז ער‬ ‫רבי יעקב שמשון משפיטיווקא זי"ע‪ ,‬איינמאל‬ ‫געלאפן צום שר און געזאגט פארן שר‪ ,‬נישט נאר‬ ‫זענען די צוויי צדיקים געפארן צונאזאם אויף א‬ ‫וועט דער גאון נישט ברענגען דעם מגיפה צום‬ ‫נסיעה פאר א דבר מצוה‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬נאר ווילאנג דער צדיק וועט וואוינען אין‬ ‫אריבער פארנדיג א געוויסע שטאט‪ ,‬און די‬ ‫דעם שטאט‪ ,‬וועט די מגיפה נישט אנקומען צו דעם‬ ‫אידן פון דעם שטאט האבן זיך דערוויסט אז די‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫איין שבת קודש איז דער צדיק רבי רפאל‬ ‫צוויי צדיקים פארן דורך דעם שטאט‪ ,‬זענען אלע‬ ‫געפארן צום הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬און עס‬ ‫אידן ארויס מקבל פנים זיין די צוויי צדיקים‪ ,‬צווישן‬ ‫זענען אויך דארט געווען נאך צדיקים וקדושים‪ ,‬און‬ ‫די מענטשן איז געווען דארט א פרוי‪ ,‬און אזוי ווי די‬ ‫יענעם ערב שבת קודש האט מען זיך‬ ‫צדיקים זענען אנגעקומען‪ ,‬האט זיך דער פרוי‬ ‫פארשפעטיגט מיטן צונדען ליכט‪ ,‬און מען האט‬ ‫אראפגעווארפן אויף דער ערד פארענט פון דעם‬ ‫געצינדען ליכט אביסל שפעטער ווי מען האט זיך‬ ‫וואגן‪ ,‬און געזאט אז זי רירט זיך נישט אוועק פונעם‬ ‫געפירט יעדן ערב שבת‪.‬‬ ‫פלאץ‪ ,‬ביז די צוויי צדיקים קומען אריבער צו איר‬ ‫דער שפאלער זיידע זי"ע האט פון דעם‬ ‫שטוב‪ ,‬ווי איר קינד ליגט נעבעך ממש אין א סכנה‬ ‫געהאט גרויס צער און עגמת נפש‪ ,‬און ער האט‬ ‫פון אויסגיין‪.‬‬ ‫אנגעפרעגט פון די אנדערע צדיקים וועלכע זענען‬ ‫די צוויי צדיקים זענען טאקע אריבער צום‬ ‫דארט געווען‪ ,‬וואס זיי זאגן אויב דא איז געווען‬ ‫שטוב פון דעם פרוי‪ ,‬און זיי האבן דארט געטראפן‬ ‫חילול שבת ח"ו‪ ,‬און די צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אמת‬ ‫דעם קינד ליגן אין בעט און געהאלטן ביי די‬ ‫טאקע מען האט געצינדען ליכט שפעטער ווי‬ ‫לעצטע מינוטן בעפאר יציאת נשמה‪ ,‬און די צוויי‬ ‫געווענליך‪ ,‬אבער מיט דעם אלעם איז דאס נישט‬ ‫צדיקים האבן זיך געזעצט ביים בעט פון דעם קינד‪,‬‬ ‫געווען אזוי שפעט‪ ,‬אז מען זאל האבן עובר געווען‬ ‫און דער צדיק רבי פנחס זי"ע האט אנגעהויבן‬ ‫אויף חילול שבת‪.‬‬ ‫דערציילן א מעשה וואס האט בכלל נישט געהאט‬ ‫האט דער שפאלער זיידע געזאגט‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫גארנישט אפילו מיטן חולה‪.‬‬ ‫פרעגן דעם רבי רפאל וואס ער איז א איש האמת‪ ,‬ער‬ ‫וועט מיר זיכער זאגן דעם אמת‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫נאכן ענדיגן די מעשה האבן זיך די צוויי‬ ‫צדיק רבי רפאל זי"ע געזאגט‪ ,‬אמת עס איז געווען‬ ‫צדיקים אויף געשטעלט‪ ,‬גרייטענדיג ארויס צו גיין‪,‬‬ ‫א שטיקל חילול שבת‪ ,‬ווייל מען האט דאך גצינדען‬ ‫אבער דאן האט זיך דער צדיק רבי פנחס'ל‬ ‫ליכט שפעט‪ ,‬נאר מן הסתם וועט די רבי תשובה טון‬ ‫קאריצער זי"ע אויס געדרייט צום חולה און זאגט‬ ‫דעראויף‪ ,‬ווייל ביים רבין איז דאך נישט געווען קיין‬ ‫אים‪ ,‬מיר האבן מקיים געווען דעם מצוה פון ביקור‬ ‫ריכטיגער חילול שבת ח"ו‪ ,‬נאר מען האט זיך אביסל‬ ‫חולים‪ ,‬יעצט איז געקומען דיין צייט פון מקיים זיין‬ ‫פארשפעטיגט‪ ,‬אבער עס זענען דאך דא ארענדער‬ ‫די מצוה פון ארויס באגלייטן די אורחים‪.‬‬ ‫דא אין שטאט וואס זענען ליידער באמת מחלל‬ ‫ווי נאר רבי פנחס'ל האט ארויס געזאגט די‬ ‫שבת‪ ,‬און דער רבי מיט זיין תשובה וועט ער‬ ‫ווערטער‪ ,‬האט זיך דער קינד דער חולה‬ ‫ברענגען א הרהר תשובה און א כפרה אויך אויף די‬ ‫אויפגעזעצט אויפן בעט‪ ,‬און באלד אראפ‬ ‫שוואכע אידן‪.‬‬ ‫געגאנגען פון בעט‪ ,‬און ארויס באגלייט די‬ ‫ווען דער הייליגער שפאלער זיידע האט‬ ‫געהויבענע געסט פון שטוב‪ ,‬אזוי ווי דער הייליגער‬ ‫געהערט די אמת'ע ריידט פון רבי רפאל זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫צדיק מקאריץ האט אים געהייסן טון‪ ,‬און פון דאן‬ ‫ער זיך אנגערופן צו די צוויי צדיקים וועלכע זענען‬ ‫איז דער קינד געווען געזונט כאחד האדם‪.‬‬ ‫דארט געשטאנען‪ ,‬זעט איר דאס איז א אמת'דיגע‬ ‫•••‬ ‫איד‪ ,‬און האט דערביי געוויזען אויף הצדיק הקדוש‬ ‫ווי באקאנט האט דאך דער הייליגער צדיק‬ ‫רבי רפאל זי"ע‪.‬‬ ‫וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬גאר אסאך אויס‬ ‫•••‬ ‫געלערנט זיינע הייליגע תלמידים דעם מידות‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫האמת‪ ,‬און דאס איז אריבער גערינען צו זיינע‬ ‫תלמיד דער צדיק רבי רפאל מבערשיד זי"ע וואס‬ ‫תלמידים‪ ,‬און ווי באקאנט איז דער הייליגער‬ ‫האט זיין גאנץ לעבן זיך ממש מוסר נפש געווען צו‬ ‫תלמיד הרה"ק רבי רפאל מבערשיד זי"ע געווען א‬ ‫דינען דעם באשעפער מיטן מידת האמת‪ ,‬האט איין‬ ‫גרויסע איש האמת‪ ,‬און דער רבי האט געזאגט‬ ‫טאג פאסירט‪ ,‬אז א איד האט געהאט א משפט אין‬ ‫פארן תלמיד‪ ,‬אז ער זאל קיינמאל נישט זיין אויף‬ ‫געריכט‪ ,‬און דער איד האט געבעטן דעם צדיק‬ ‫שבת קודש נאר ביי זיך אינדערהיים‪ ,‬אדער ביי די‬ ‫מבערשיד זי"ע‪ ,‬אז ער זאל קומען עדות זאגן ביים‬ ‫צוויי צדיקים‪ ,‬הרה"ק רבי גדלי' מליניץ זי"ע‪ ,‬אדער‬ ‫משפט פארן טובה פונעם איד‪.‬‬ ‫ביי הרה"ק דער שפאלער זיידע זי"ע‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫זאל העלפן דינען דעם באשעפער גרינגער און‬ ‫אבער דער צדיק וקדוש רבי רפאל זי"ע האט‬ ‫נישט סתם הבלי עולם הזה‪.‬‬ ‫אזוי מורא געהאט פון ח"ו נכשל ווערן מיט זאגן‬ ‫•••‬ ‫עפעס וואס איז נישט אינגאנצן אמת‪ ,‬אבער פון די‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דעם הייליגען צדיק רבי‬ ‫אנדערע זייט האט דער צדיק געהאט אן אהבת‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע האט מען באערדיגט אינעם‬ ‫ישראל עד אין לשער‪ ,‬דער צדיק זעענדיג אז עס‬ ‫ביה"ח הישן אין שטאט שפיטובקא‪ ,‬אבער בערך ‪25‬‬ ‫איז נישט דא קיין ברירה‪ ,‬האט ער מתפלל געווען‬ ‫יאר שפעטער‪ ,‬האט די ממשלה געוואלט חרוב‬ ‫ביים גרויסן באשעפער‪ ,‬אז ווי איידער צו נכשל‬ ‫מאכן דעם ביה"ח‪ ,‬און דערפאר האט מען מפנה‬ ‫ווערן מיטן זאגן א חשש שקר‪ ,‬וויל ער ענדערש‬ ‫געווען אלע קברים פון דעם ביה"ח‪ ,‬געמיינט האט‬ ‫נפטר ווערן פון די וועלט‪ ,‬די תפילה פונעם צדיק‬ ‫מען דאן אז מען האט אויך מפנה געווען דעם צדיק‬ ‫וקדוש איז נתקבל געווארן‪ ,‬און ער איז יענעם טאג‬ ‫רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬און דערפאר האט מען‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬אלעס נאר נישט צו רעדן עפעס‬ ‫אויף געשטעלט א מצבה פארן צדיק אינעם ביה"ח‬ ‫וואס איז נישט ריין אמת‪.‬‬ ‫החדש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫אבער יארן שפעטער‪ ,‬האט איינע פון די אידן‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬פלעגט יעדן טאג אריין לייגען‬ ‫וואס האבן זיך באשעפטיגט מיטן מפנה זיין די‬ ‫זיינע הענט אין פייער‪ ,‬צו זען אויב די פייער פון‬ ‫קברים דערציילט‪ ,‬אז ער האט דאן אפ געמאכט‪ ,‬אז‬ ‫גיהנום וועט שולט זיין אין אים‪ ,‬אזוי שטארק איז‬ ‫ער וועט זיך פון די ממשלה נישט וויסענדיג מאכן‪,‬‬ ‫ער געווען אפגעשיידט פון די תענוגי עולם הזה‪.‬‬ ‫און ער האט דעם צדיק נישט מפנה געווען‪ ,‬נאר‬ ‫•••‬ ‫מען האט פארדעקט דעם מצבה און ציון פונעם‬ ‫איין טאג האבן די תלמידים געהערט ווי סוף‬ ‫צדיק‪ ,‬און כדי עס זאל זיין עפעס א מצבה פונעם‬ ‫שמונה עשרה האט די רבי געבעטן‪" ,‬רבוש"ע איך‬ ‫צדיק‪ ,‬האט ער אויף געשטעלט א מצבה אינעם‬ ‫בעט דיך אז די משרת זאל צוריק קומען"‪ ,‬ווען די‬ ‫ביה"ח החדש‪.‬‬ ‫תלמידים האבן דאס געהערט‪ ,‬האבן זיי דורך געטון‬ ‫אבער שפעטער האט איינע פון די משפחה‬ ‫אלע כוונות פון שמונה עשרה און נישט געקענט‬ ‫דערציילט די מעשה‪ ,‬און אויפן פלאץ ווי מען האט‬ ‫טרעפן א פירוש אויף די ווערטער וואס די רבי האט‬ ‫געוויסט אז דער צדיק ליגט דארט‪ ,‬האט מען‬ ‫געזאגט לויט די כוונות הקבלה‪.‬‬ ‫שפעטער אויף געגעראבען‪ ,‬און לפלא האט מען‬ ‫געטראפן די אלטע מצבה און די מקום קדוש פון‬ ‫האבן די תלמידים געפרעגט פונעם רבין וואס‬ ‫זיין ציון‪ ,‬און מען האט מחדש געווען די מצבה‪.‬‬ ‫די בקשה האט געמיינט‪ ,‬האט די רבי געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫דאס האט בכלל נישט געהאט מיט קבלה‪ ,‬נאר די‬ ‫אבער די פראבלעם האט זיך געמאכט‪ ,‬אז די‬ ‫רעבעצין האט זיך זייער אפגערעדט אז זי ברויך‬ ‫פלאץ פונעם ציון קדשו פונעם צדיק‪ ,‬האט‬ ‫האבן הילף אין שטוב‪ ,‬און די משרת האט זיך‬ ‫באלאגט פאר א גוי‪ ,‬און דער גוי האט בשום אופן‬ ‫אפגעזאגט‪ ,‬דערפאר האב איך געבעטן פונעם‬ ‫נישט געוואלט געבן קיין רשות‪ ,‬אז מען זאל אויף‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז ער זאל אריין לייגען אין הארץ פון‬ ‫בויען א אוהל אויפן קבר פונעם צדיק און צוריק‬ ‫דעם משרת אז ער זאל צוריק קומען צו אים אין‬ ‫שטעלן דעם ציון ווי עס פאסט פארן צדיק‪ ,‬אבער‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫לפלא נישט לאנג נאכדעם האט דער גוי גע'פגר'ט‪,‬‬ ‫און דער שטח איז אריבער צו זיינע יורשים‪ ,‬און זיי‬ ‫און די רבי האט דאס מסביר געווען‪ ,‬אז א קינד‪,‬‬ ‫האבן מסכים געווען צו פארקויפן דעם גאנצן שטח‪,‬‬ ‫וואס ער ברויך בעט ער פון זיין טאטן‪ ,‬אויב ברויך‬ ‫און מען האט געקענט מחדש זיין דעם מקום קדוש‬ ‫ער נייע בגדים אדער ברויך ער עסן אדער סיי וואס‪,‬‬ ‫לכבודו פונעם צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ‬ ‫בעט ער פון זיין טאטן‪ ,‬די זעלבע איז מיט אונז‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ווייל א איד דארף אייביג וויסן אז אלעס קומט פון‬ ‫•••‬ ‫גרויסן באשעפער‪ ,‬און א איד זאל זיך קיינמאל‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי פנחס‬ ‫נישט שעמען צו בעטן פונעם הייליגער באשעפער‪,‬‬ ‫מקאריץ זי"ע זייער מקפיד געווען ביי די מצות פון‬ ‫פארשטייט זיך נאר זאכן וואס מען ברויך אז דאס‬ ‫‪6‬‬ ‫אן וויינען וועגן די מת‪ ,‬און די מספידים טרייבן רוב‬ ‫פסח‪ ,‬ער האט געהאט גאר שטארקע חומרות און‬ ‫מאל איבער אויף די שבחים פונעם מת‪ ,‬דערפאר‬ ‫ער האט אליין עוסק געווען צו מאכן זיכער אז די‬ ‫איז ער קיינמאל נישט געגאנגען צו קיין לוי'‪ ,‬כדי‬ ‫מצות זענען מיט אלע הידורים‪.‬‬ ‫נישט צו נכשל ווערן מיט שקר‪.‬‬ ‫איין יאר ערב פסח נאכמיטאג‪ ,‬איז א איד א‬ ‫חוץ ביי איין איד איז דער צדיק יא געגאנגען‬ ‫ארימאן געקומען בעטן מצות אין שטוב פונעם‬ ‫צו זיין לוי'‪ ,‬און דאס איז געווען א איד וואס איז‬ ‫הייליגען צדיק‪ ,‬און די רעבעצין זייענדיג גאר‬ ‫געווען באוויסט אלס א בלינדע מענטש‪ ,‬און ער‬ ‫שטארק פארנומען מיט די הכנות פאר פסח‪ ,‬האט‬ ‫פלעגט גיין צו חתונות זינגען און משמח זיין חתן‬ ‫זי בטעות אוועק געגעבן אלע מצות וואס דער צדיק‬ ‫כלה‪ ,‬און דער הייליגער צדיק רבי פנחס'ל האט‬ ‫האט אליין צוגעגערייט פאר פסח‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז באמת איז דער איד נישט געווען בלינד‪,‬‬ ‫נאר וויבאלד ער האט געזען אז לצורך זיין פרנסה‬ ‫נישט לאנג דעראויף‪ ,‬האט די רעבעצין‬ ‫ברויך ער גיין צו חתנות משמח זיין‪ ,‬און וויבאלד‬ ‫באמערקט וואס זי האט דא געטון‪ ,‬איז זי שנעל‬ ‫דארט זענען דאך אויך דא פרויען‪ ,‬קען ער דאך ח"ו‬ ‫געלאפן‪ ,‬און גענומען אנדערע פשוטע מצות‪ ,‬און‬ ‫נכשל ווערן מיט א ראי' אסירה‪ ,‬דערפאר האט ער‬ ‫דאס אריין געלייגט אין די באקס אנשטאט די‬ ‫זיך מקבל געווען זיין גאנץ לעבן‪ ,‬צו האלטן זיינע‬ ‫מצות וואס דער צדיק האט אליין געבאקן‪ ,‬און‬ ‫אויגן פארמאכט‪ ,‬און דערפאר האט יעדער געמיינט‬ ‫קיינעם נישט דערציילט דערוועגן‪ ,‬און אזוי האט זי‬ ‫אז ער איז געווען א סגי נהור‪.‬‬ ‫געהאפט אז די מאן וועט נישט געוואר ווערן‬ ‫דערפון‪ ,‬אבער פארשטייט זיך אז דער צדיק האט‬ ‫און אזוי האט דער איד געלעבט זיין גאנץ לעבן‬ ‫פסח אויפדערנאכט‪ ,‬גלייך מרגיש געווען‪ ,‬אז די‬ ‫אלס א בלינדע מענטש‪ ,‬נישט דערציילענדיג פאר‬ ‫מצות זענען נישט די מצות וואס ער האט‬ ‫קיינעם‪ ,‬אז באמת קען ער יא זעהן‪ ,‬נאר כדי צו‬ ‫אנגעגרייט‪ ,‬אבער ער האט גארנישט געזאגט‪ ,‬נאר‬ ‫אפ געראכטן די פסח סדר מיטן גאנצן ברען‪.‬‬ ‫ניצול ווערן פון ראיות אסירות איז ער זיין גאנץ‬ ‫לעבן ארום געגאנגען אלס א בלינדע מענטש‪ ,‬נאר‬ ‫לימים איז צום צדיק געקומען א פארפאלק‪,‬‬ ‫ממש בעפאר זיין פטירה‪ ,‬האט ער אויף געמאכט‬ ‫אין זיך אויס גערעדט‪ ,‬אז זיי האבן נישט קיין שלום‬ ‫זיינע אויגן‪ ,‬כדי צו קענען הנאה האבן פון די וועלט‬ ‫בית‪ ,‬און דער מאן האט געזאגט אז ער וויל געבן א‬ ‫וואס דער באשעפער האט באשאפען‪ ,‬און גלייך‬ ‫גט פאר די ווייב‪ ,‬וויבאלד די שוויגער איז נישט‬ ‫נאכדעם איז ער נסתלק געווארן‪ ,‬און ביי דעם איד‬ ‫מחמיר אויף געבראקס פסח‪ ,‬און דאס איז קעגן זיין‬ ‫איז דער צדיק יא געגאנגען זיך משתתף זיין ביי די‬ ‫מנהג‪ ,‬און דערפאר קען ער נישט דארט עסן‪.‬‬ ‫לוי'‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער צדיק אריין גערופן די רעבעצין‪ ,‬און‬ ‫איז געווען א איד א גרויסע חסיד פון דעם‬ ‫געבעטן אז זי זאל דערציילן וואס ביי איר אין שטוב‬ ‫הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע וואס האט‬ ‫איז געשען די יאר ערב פסח‪ ,‬די רעבעצין האט‬ ‫ליידער געהאלטן יארן נאך די חתונה און האט‬ ‫גלייך דערציילט וואס איז געשען‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫נאכנישט זוכה געווען צו קיין זש"ק‪.‬‬ ‫זאגט פאר דעם איד‪ ,‬אויב איך וואס איך בין מחמיר‬ ‫מיט אלע הידורים אויף די מצות‪ ,‬האב איך מיט דעם‬ ‫איז פאר דעם איד איינגעפאלן א גוטע עצה‪,‬‬ ‫אלעם געגעסן די מצות וואס מען האט דארט אריין‬ ‫ער האט געלאזט בויען א מקו' ביי זיך אין שטאט‪,‬‬ ‫געלייגט‪ ,‬קענסטו אויך מוותר זיין אויף די זאכן‪ ,‬נאר‬ ‫אלס א זכות צו געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬און‬ ‫כדי עס זאל זיין שלום בית ביי דיר אין שטוב‪.‬‬ ‫ווען די מקו' איז פארטיג געווארן‪ ,‬איז ער געפארן‬ ‫•••‬ ‫צום הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬און ער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫האט געריפן דעם רבין‪ ,‬אז ער זאל קומען מחנך זיין‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע פלעגט קיינמאל נישט גיין צו‬ ‫די מקו' און אזוי וועט ער בשעת מעשה בעטן דעם‬ ‫קיין לוי'‪ ,‬ווייל וויבאלד דער צדיק איז דאך געווען‬ ‫רבין‪ ,‬אז ער זאל אים אנוואונטשן אז ער זאל‬ ‫גאר שטארק אויס געארבעט אויפן מידת האמת‪,‬‬ ‫געהאלפן ווערן מיט א קינד‪.‬‬ ‫און ווען מען קומט צו א לוי'‪ ,‬און דער עולם הייבט‬ ‫‪7‬‬ ‫ארום אינעם מארק אפאר טאג‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫אבער ער האט געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז אפשר‬ ‫נישט קיין הצלחה‪.‬‬ ‫וועט די רבי נישט וועלן סתם קומען צו די מקו'‪,‬‬ ‫האט ער געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז ער רופט אים צו‬ ‫האט דער צדיק געפרעגט דעם איד‪ ,‬אויב ער‬ ‫מכבד זיין מיט סנדקאות‪ ,‬ווייל דאס איז דאך נישט‬ ‫האט די וואך געזאגט ויתן לך‪ ,‬האט דער איד מודה‬ ‫קיין ליגענט‪ ,‬ווייל ער וויל דאך דורך זיין ברכה‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער האט נישט קיין צייט און ער האט די‬ ‫געהאלפן ווערן מיט א קינד וואס דורך דעם וועט‬ ‫וואך נישט געזאגט דעם תפילה פון ויתן לך‪ ,‬האט‬ ‫די רבי טאקע האבן סנדקאות‪.‬‬ ‫דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז ער זאל יעצט אפילו‬ ‫אינמיטן די וואך זאגן די תפילה‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫אבער אויפן וועג מיטן רבין צו זיין שטאט‪,‬‬ ‫מקובל פון זיין גרויסן רבין ר' פנחס מקאריץ זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער איד געזאגט דעם אמת פארן רבין‪ ,‬אז‬ ‫אז זאגן די תפילה וְ יִ ֶתּן ְל‪ָ ‬ה ֱאלקים ִמ ַטּל ַה ָשּׁ ַמיִ ם‬ ‫מען גייט נישט פאר סנדקאות‪ ,‬נאר ער וויל אז די‬ ‫וּמ ְשׁ ַמנֵּ י ָה ָא ֶרץ‪ ,‬ברענגט א הצלחה און ברכה פאר א‬ ‫ִ‬ ‫רבי זאל גיין אין די מקו'‪ ,‬און דורך דעם אים געבן א‬ ‫איד אויף די גאנצע וואך‪.‬‬ ‫ברכה‪ ,‬אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווייל זעט זיך אויס אז נעבן רבין האט נישט‬ ‫איינמאל איז דער צדיק רבי ר' זושא זי"ע ארום‬ ‫געקענט שולט זיין קיין ליגענט‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫געגאנגען צוזאמען קלויבן געלט פאר הכנסת כלה‪,‬‬ ‫דער איד גלייך מודה געווען‪ ,‬אז ער האט נישט‬ ‫ער האט געברויכט ‪ 400‬זהובים‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫געזאגט קודם דעם אמת‪ ,‬אבער די רבי האט‬ ‫אנגעקומען צום צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ‬ ‫גארנישט געענטפערט נאר ווייטער געפארן מיט‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט אים רבי פנחס געבעטן אז ער זאל‬ ‫דעם איד צו זיין שטאט‪.‬‬ ‫בלייבן דארט ביי אים‪ ,‬און ער וועט אים שוין‬ ‫צוזאמען שטעלן דאס גאנצע געלט וואס ער ברויך‪,‬‬ ‫ווען מען איז אנגעקומען אין שטאט‪ ,‬איז דער‬ ‫טאקע נאך אפאר טאג האט רבי פנחס מקאריץ‬ ‫צדיק געגאנגען אין מקו'‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט‬ ‫זי"ע צוזאמען געשטעלט דאס גאנצע סכום פארן‬ ‫אריינגעלייגט דעם פיס‪ ,‬האט ער גלייך געפרעגט‬ ‫צוועק וואס רבי ר' זושא האט געברויכט‪.‬‬ ‫דעם איד‪ ,‬ווער האט זיך שוין גע'טובל'ט אין דעם‬ ‫מקו'‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫אויפן וועג ארויס האט רבי זושא געטראפן א‬ ‫מאור עניים מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬איז דורך געפארן‬ ‫פרוי ווי זי וויינט ביטערלעך‪ ,‬האט ער געפרעגט די‬ ‫דעם שטאט‪ ,‬און ער האט געברויכט א מקו'‪ ,‬האב‬ ‫פרוי וואס עס גייט פאר‪ ,‬האט די פרוי געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫איך אים מפני כבודו געלאזט גיין אין מקו'‪.‬‬ ‫זי איז אן אלמנה און זי ברויך חתונה מאכן א‬ ‫טאכטער‪ ,‬און זי האט שוין געהאט צוזאמען‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ‬ ‫געשטעלט די סכום פון ‪ 180‬זהובים‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫זי"ע געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬די בוסט שוין א‬ ‫האט זי דאס פארלוירען און זי ווייסט נישט וואס צו‬ ‫געהאלפענער אין זכות פון דעם הייליגען צדיק דער‬ ‫טון‪.‬‬ ‫מאור עניים זי"ע‪ ,‬און איך וויל בשום אופן נישט גיין‬ ‫אין מקו' יעצט‪ ,‬ווייל איך וויל נישט אז מען זאל‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ר' זושא וואס זיין אהבת‬ ‫אנהענגען דעם ישועה אויף מיר‪ ,‬וואס באמת איז עס‬ ‫ישראל איז געווען גאר גרויס‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫דורך דעם צדיק דער מאור עניים זי"ע‪ ,‬כך הוה דער‬ ‫געטראכט קיין צוויי‪ ,‬ער האט געזאגט פאר די פרוי‪,‬‬ ‫איד האט צום יאר געהאט א בן זכר‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫אז ער האט געטראפן דאס געלט‪ ,‬אבער ער איז‬ ‫די גרויסע מידת האמת פונעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫מסכים נאר צוריק צו געבן ‪ 160‬זהובים‪ ,‬ווייל ער וויל‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע‪.‬‬ ‫האבן ‪ 20‬זהובים אלס שכר פארן צוריק געבן די‬ ‫•••‬ ‫געטראפענע געלט‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ‬ ‫זי"ע האט געהאט א תלמיד מובהק הרה"ק רבי‬ ‫די פרוי האט זיך ממש געבעטן צו אים‪ ,‬אז זי‬ ‫בנימין זאב מבאלטא זי"ע‪ ,‬איין טאג איז א איד‬ ‫איז א צובראכענע אלמנה און דאס געלט איז גאר‬ ‫געקומען צום תלמיד רבי בנימין זאב זי"ע‪ ,‬און זיך‬ ‫וויכטיג און זי ברויך דאס גאנצע געלט‪ ,‬אבער רבי‬ ‫אויס גערעדט דאס הארץ‪ ,‬אז ער דרייט זיך שוין‬ ‫‪8‬‬ ‫•••‬ ‫ר' זושא האט בשום אופן נישט מסכים געווען‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש און דער איש האמת‬ ‫צוריק צו געבן די איבעריגע ‪ 20‬זהובים‪ ,‬דאן האט‬ ‫רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט געזאגט אמאל‪ ,‬עטס‬ ‫די פרוי אנגעהויבן מאכן א ויצעקו‪ ,‬און עס זענען‬ ‫זאלט וויסן‪ ,‬אז מיין אהבת ישראל פאר יעדן אידיש‬ ‫זיך צוזאמען געלאפן א גרויסע עולם‪ ,‬און ווען דער‬ ‫קינד איז גאר גרויס‪ ,‬און כל שכן א ערליכע איד האב‬ ‫עולם האט געהערט די מעשה‪ ,‬האבן זיך א גרויפע‬ ‫איך ליב אהבת נפש ממש‪ ,‬און כל שכן וכל שכן איז‬ ‫פון שטאט א לאז געגעבן אויף רבי זושא‪ ,‬און אים‬ ‫מיין אהבה צום הייליגע צדיק וקדוש רבי ר' זושא‬ ‫גוט צוזאם געשלאגן פאר די חוצפה פון נישט וועלן‬ ‫מאניפולי זי"ע‪ ,‬אבער דאס קומט נישט צו צי קיין‬ ‫צוריק געבן דאס גאנצע געלט פאר די צובראכענע‬ ‫טיפה מן הים‪ ,‬צו די ליבשאפט פונעם גרויסן‬ ‫פרוי‪.‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬אפילו פארן ערגסטען איד אויף די‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫אינמיטן איז דורך געגאנגען דער צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬און ווען ער האט געזען ווי מען‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום הייליגען‬ ‫שלאגט דעם צדיק רבי זושא‪ ,‬האט ער געפרעגט‬ ‫צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫וואס עס גייט דא פאר‪ ,‬האט מען אים דערציילט‬ ‫געוואלט זעהן דאס גדלות פונעם צדיק אין דריי‬ ‫וואס דער איד טוט דא מיט די צובראכענע פרוי‪ ,‬אז‬ ‫זאכן‪ ,‬אויב ער איז א מתמיד בתורה‪ ,‬אויב ער איז א‬ ‫ער וויל נישט צוריק געבן דאס גאנצע געלט וואס‬ ‫שונא בצע‪ ,‬און אויב ער האט רוח הקודש‪.‬‬ ‫ער האט געטראפן‪.‬‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צום צדיק‪ ,‬האט דער‬ ‫דער צדיק רבי פנחס'ל האט גלייך‬ ‫צדיק פונקט געענדיגט דאווענען שחרית‪ ,‬וואס די‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דאס איז נישט אמת און רבי זושא‬ ‫עבודת התפילה איז געווען ביי דעם צדיק א גאר‬ ‫האט בכלל נישט געטראפן דאס געלט‪ ,‬נאר ער‬ ‫געהויבענע עבודה וואס האט גענומען גאר א‬ ‫האט באמת געגעבן זיין אייגן געלט פאר די פרוי‪,‬‬ ‫לאנגע צייט‪ ,‬און ווען מען האט אריין געברענגט‬ ‫דערפאר האט רבי פנחס'ל געזאגט‪ ,‬אז ער וועט צו‬ ‫דאס עסן פארן צדיק‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫געבן דאס איבעריגע ‪ 20‬זהובים און מען זאל אפ‬ ‫נאכנישט גרייט צו עסן‪ ,‬וויבאלד ער האט נאכנישט‬ ‫לאזן דעם רבי זושא‪.‬‬ ‫געענדיגט זיינע שיעורים‪ ,‬האט שוין דער איד‬ ‫געזען‪ ,‬אז דער צדיק איז א "מתמיד בתורה"‪.‬‬ ‫נאכדעם האט רבי פנחס'ל געפרעגט פון רבי‬ ‫זושא זי"ע‪ ,‬וואס איז פשט‪ ,‬פארוואס האסטו‬ ‫דאן האט ער געזען‪ ,‬ווי דער צדיק וואשט זיך‬ ‫מסכים געווען צו געבן דאס געלט פון דיין געלט‪,‬‬ ‫צו די סעודה‪ ,‬און מען האט פארן צדיק געגעבן א‬ ‫און פארוואס האסטו נישט מסכים געווען צו געבן‬ ‫האנטיך זיך צו אפ ווישן‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך‬ ‫דאס לעצטע ‪ 20‬זהובים אויך‪ ,‬האט רבי זושא זי"ע‬ ‫נישט געוואלט באנוצען מיט דעם האנטיל‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווייל איך האב געוויסט‪ ,‬אז ווען איך גיי טון‬ ‫וויבאלד עס איז שוין געלעגן געלט אויף דעם‬ ‫די גרויסע מצוה און געבן דאס געלט פאר די פרוי‪,‬‬ ‫האנטיך‪ ,‬האט שוין דער חסיד געזען‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫גייט קומען דער יצר הרע און אריין לייגן א גאווה‬ ‫איז א "שונא בצע"‪ ,‬און האט באמת פיינט געלט‪.‬‬ ‫אין מיר‪ ,‬אז איך האב דא מקיים געווען אזא גרויסע‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫דאן ביים טיש‪ ,‬האט זיך אריין געכאפט אין די‬ ‫מוח פונעם איד א נישט גוטע מחשבה‪ ,‬און דער איד‬ ‫דערפאר כדי איך זאל ח"ו נישט צו קומען צו‬ ‫האט זיך זייער געשעמט מיט די מחשבה‪ ,‬ווייל‬ ‫קיין גאווה האב איך נישט געוואלט געבן די ‪20‬‬ ‫אפשר וועט דער צדיק מרגיש זיין די מחשבה‪,‬‬ ‫זהובים‪ ,‬און אזוי האבן די מענטשן פון שטאט מיך‬ ‫אבער דאן האט דער איד געטראכט ביי זיך‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫גוט פארשעמט‪ ,‬און דורך דעם האב איך מיך ארויס‬ ‫האב איך מורא פונעם צדיק‪ ,‬ווען דער בורא כל‬ ‫געדרייט פון די גאווה‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער צדיק‬ ‫עולמים ווייסט דאך אויך יעדע מחשבה פון א איד‪,‬‬ ‫דער איש האמת רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬האט פון‬ ‫איז ווי אזוי שעם איך מיך נישט פונעם גרויסן‬ ‫די מעשה גאר שטארק הנאה געהאט‪ ,‬פון דעם‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫גרויסע מידת האמת פון רבי ר' זושא זי"ע‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫אדם‪ ,‬שפעטער איז דער איד צוריק געקומען צום‬ ‫פלוצלונג ריפט זיך אן דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫רבין‪ ,‬און האט מנדב געווען צוויי ספרי תורות אלס‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע צו דעם איד בזה"ל‪" ,‬יא יא דער‬ ‫הכרת הטוב פארן צדיק‪.‬‬ ‫באשעפער האט נישט קיין גאל‪ ,‬אבער פנחס האט‬ ‫•••‬ ‫יא א גאל‪ ,‬און ער קען נישט סובל זיין דיינע‬ ‫אין ספר אמרי פנחס‪ ,‬שער האמת ווערט‬ ‫מחשבות"‪ ,‬דאן האט דער איד געזען‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ‬ ‫איז א "בעל רוח הקודש נפלא"‪.‬‬ ‫זי"ע פלעגט זאגן‪ ,‬אז ער האט געארבעט פילע יארן‬ ‫•••‬ ‫זיך אויסצוקלארן אין דעם מדה פון אמת‪ ,‬ביז עס‬ ‫איינמאל איז געקומען א איד פון שטאט דאנציג‬ ‫איז ביי אים געווארן איינגעבאקן אין יעדן ריר‪ ,‬ער‬ ‫א אשכנזי וואס מען פעלעגט רופן )א דייטש( צום‬ ‫האט אמאל פארציילט‪ ,‬אז ער האט געדארפט‬ ‫הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫אפקומען א לאנגע תקופה בלויז כדי אויסצוראמען‬ ‫האט מזכיר געווען ביים רבין‪ ,‬אז זיין טאכטער איז‬ ‫פון זיך אפילו די קלענסטע שאטן פון שקר‪ ,‬און נאך‬ ‫רח"ל בלינד און די דאקטורים ווייסן נישט פון ווי‬ ‫לאנגע יארן פון שווערע יגיעה האט ער זוכה‬ ‫עס איז געקומען און האבן נישט קיין רפואה פארן‬ ‫געווען צו קומען צום קלארן דרך האמת‪.‬‬ ‫טאכטער‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס‬ ‫מקאריץ זי"ע געזאגט פארן טאטן‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫איינמאל האט זיך געמאכט‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫פארוואס די טאכטער איז בלינד איז‪ ,‬ווייל ער די‬ ‫געדארפט באשטעלן א נייע פאר שיך ביי א‬ ‫טאטע איז אויך בלינד‪ ,‬און דאס איז אריבער‬ ‫שוסטער אין שטאט‪ ,‬ווען דער שוסטער האט‬ ‫בירושה פון אים צום טאכטער‪.‬‬ ‫געברענגט די שיך‪ ,‬האט ער געבעטן א געוויסן‬ ‫פרייז‪ ,‬רבי פנחס האט באצאלט אן קיין טענות‪,‬‬ ‫דער טאטע האט געפרעגט פונעם צדיק מיט‬ ‫אבער ער האט באמערקט‪ ,‬אז דער שוסטער האט‬ ‫וואונדער‪ ,‬רבי איך בין דאך נישט בלינד און אפילו‬ ‫פארלאנגט א סכום וואס איז געווען העכער פונעם‬ ‫גלעזער האב איך נאך קיינמאל נישט געברויכט צו‬ ‫געווענליכן מארק‪-‬פרייז‪ ,‬דער צדיק רבי פנחס האט‬ ‫זעהן‪ ,‬האט דער צדיק וואס האט געהאט הייליגע‬ ‫אנגעטון די שיך און געזען אז זיי שטייען נישט גוט‬ ‫אויגן געזאגט פארן טאטן‪ ,‬א אמתע בלינדער איז‬ ‫אויף זיינע פיס און זיי קוועטשן אים שטארק‪ ,‬אז ער‬ ‫איינער ווואס זינדיגט ליידער‪ ,‬ווי דער נביא ישעי'‬ ‫קען ממש נישט גיין מיט די שיך‪.‬‬ ‫זאגט )ישעי' מ"ג ח'( ַעם ִעוֵּר וְ ֵעינַ יִ ם יֵ שׁ‪ ,‬און דער‬ ‫צדיק האט געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬אז ח"ו זיין גאנצע‬ ‫זיינע מקורבים האבן אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס‬ ‫משפחה איז אין סכנה פון ווערן בלינד‪ ,‬וויבאלד זיי‬ ‫ער טראגט זיי נישט צוריק צום שוסטער כדי‬ ‫קוקען אין זיין פנים‪ ,‬און די גמרא זאגט )מגילה כ"ח‬ ‫יענער זאל זיי פארריכטן אדער צוריקגעבן דאס‬ ‫ע"א( המסתכל בצורת רשע עיניו כהות‪.‬‬ ‫געלט‪ ,‬האט רבי פנחס געענטפערט‪ ,‬אויב איך וועל‬ ‫גיין צום שוסטער און זאגן אז די שיך טויגן נישט‪,‬‬ ‫אזוי ווי דער איד האט געהערט די ווערטער‬ ‫קען זיך מאכן אז יענער וועט זיך שפירן באליידיגט‬ ‫פונעם צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬האט ער‬ ‫אדער זיך פרובירן ארויסצודרייען מיט תירוצים‬ ‫אנגעהויבן וויינען ביטער און גלייך צו געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫וואס זענען נישט אמת‪ ,‬און כדי נישט צו ברענגען א‬ ‫ער וועט תשובה טון און זיך אנהייבן פירן ערליך‪,‬‬ ‫צווייטן איד לידי שקר אדער בושה אפילו אויף אן‬ ‫דאן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז אויב ער וועט‬ ‫איינציגע רגע‪ ,‬לוינט זיך מיר בעסער צו לייגן די שיך‬ ‫טאקע תשובה טון וועט זיין טאכטער געזונט‬ ‫אין א זייט‪ ,‬פארלירן דאס געלט‪ ,‬און נישט נכשל‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫ווערן אין קיין שום נדנוד פון שקר אדער מחלוקת‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און דער צדיק האט געהייסן ער זאל געבן פארן‬ ‫אין ספר נופת צופים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫טאכטער האניג פון ארץ ישראל‪ ,‬ווי די גמרא זאגט‬ ‫איינמאל איז געקומען צו פארן אן ארימער איד‬ ‫)יומא פ"ג ע"ב( דבש וכל מיני מתיקה מאירין מאור‬ ‫קיין קאריץ און זיך אויסגעגאסן זיין ביטער הארץ‬ ‫עיניו של אדם‪ ,‬דער איד האט טאקע איינגעהאלטן‬ ‫פארן צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬דער איד האט‬ ‫וואס ער האט צו געזאגט‪ ,‬און די טאכטער איז‬ ‫געהאט א טאכטער וואס איז שוין געווען אין די‬ ‫געזונט געווארן און אנגעהויבן צוריק זעהן כאחד‬ ‫‪10‬‬ ‫געזיפצט און געזאגט‪" ,‬חלילה צו בעטן שלעכטס‬ ‫יארן‪ ,‬און יעדעס מאל ווען עס האט זיך אנגעהויבן‬ ‫אויף אן אידישער נשמה‪ ,‬דער הייליגער באשעפער‬ ‫א פאסיגער שידוך‪ ,‬איז די זאך בטל געווארן‬ ‫וויל תשובה‪ ,‬נישט דעם טויט פונעם זינדיגן"‪ ,‬און‬ ‫פלוצלונג אן קיין שום פארשטענדליכן טעם‪ ,‬דער‬ ‫דער צדיק רבי פנחס האט זיי געזאגט‪ ,‬אז אנשטאט‬ ‫איד איז געווען צובראכן אויף שטיקער און האט‬ ‫ח"ו צו שעלטן א אידיש קינד‪ ,‬זאל יעדער איד אין‬ ‫נישט געוואוסט וואס ער קען נאך טון‪.‬‬ ‫שטאט נעמען א תהלים און מתפלל זיין אז דער‬ ‫גרויסער באשעפער זאל עפענען די אויגן פאר‬ ‫דער צדיק רבי פנחס האט אים אויסגעהערט‬ ‫דעם איד‪ ,‬און ער זאל זיך אומקערן צום גוטן וועג‪.‬‬ ‫מיט גרויס הארציגקייט‪ ,‬געטראכט עטליכע מינוט‪,‬‬ ‫און דערנאך געפרעגט פון דעם איד‪" ,‬וויאזוי‬ ‫און דער צדיק רבי פנחס אליין האט זיך‬ ‫פירסטו זיך אויף ערב שבת נאכמיטאג"‪ ,‬דער איד‬ ‫געשטעלט דאווענען ביי זיין עמוד מיט בכיות‬ ‫איז געווען איבערראשט פון דער שאלה‪ ,‬אבער‬ ‫עצומות און התעוררות רחמים פאר די נשמה פון‬ ‫דער צדיק רבי פנחס האט אים געזאגט‪" ,‬וויסן‬ ‫דעם איד‪ ,‬עס זענען נישט אריבערגעגאנגען קיין‬ ‫זאלסטו‪ ,‬אז דער כבוד און די קדושה פון שבת קודש‬ ‫לאנגע טעג‪ ,‬און דער יעניגער גנב האט פלוצלונג‬ ‫ברענגט די גרעסטע ברכה און שלימות אין שטוב‪,‬‬ ‫געשפירט אן אומגעהויערע צובראכנקייט אין‬ ‫גיי אהיים‪ ,‬און פיר זיך פון היינט און ווייטער מקבל‬ ‫הארץ‪ ,‬ער איז געקומען צולויפן אין ביהמ"ד‪ ,‬האט‬ ‫צו זיין דעם שבת פרי‪ ,‬גיי אין מקוה מיט ישוב הדעת‪,‬‬ ‫צוריקגעגעבן אלע גע'גנב'עטע חפצים פאר זייערע‬ ‫שייד אפ אלע דאגות פון פרנסה עטליכע שעה פאר‬ ‫אייגנטומער‪ ,‬געבעטן מחילה ביי די בני העיר‪ ,‬און‬ ‫דער זמן‪ ,‬און זאל די גאנצע משפחה זיצן ביים טיש‬ ‫איז געווארן אן עכטער בעל תשובה וואס האט‬ ‫גרייט פאר שבת באצייטנס"‪.‬‬ ‫געדינט דעם אויבערשטן מיט פולשטענדיגער‬ ‫ערליכקייט ביז זיין לעצטן טאג‪.‬‬ ‫דער איד האט געפאלגט ווארט ביי ווארט‪ ,‬ער‬ ‫•••‬ ‫איז אהיימגעפארן‪ ,‬געמאכט אן ערנסטן סדר אין‬ ‫אינעם ספר אמרי פנחס ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫זיין שטוב וועגן דער הכנה לשבת‪ ,‬און גלייך יענע‬ ‫איינמאל אין זיינע עלטערע יארן האט דער צדיק‬ ‫וואך האבן זיי מקבל געווען דעם שבת מיט אן‬ ‫וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע געברויכט האבן‬ ‫אויסערגעווענליכער שמחה און רואיגקייט‪ ,‬נישט‬ ‫ברילן כדי צו קענען לערנען פון די הייליגע ספרים‪,‬‬ ‫לאנג דערנאך איז אנגעקומען א נייער פארשלאג‬ ‫מען האט אים געברענגט א פאר ברילן‪ ,‬און ווען ער‬ ‫פון א חשובן בחור‪ ,‬און דער שידוך איז צושטאנד‬ ‫האט זיי אנגעטון‪ ,‬האט ער אריינגעקוקט אין ספר‬ ‫געקומען בשעה טובה ומצלחת אן קיין שום‬ ‫און געזען זייער קלאר‪.‬‬ ‫שוועריקייטן‪ ,‬ווען מען האט דערציילט פאר צדיק‬ ‫רבי פנחס די בשורה‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬אז ווען מען‬ ‫אבער נאך עטליכע מינוט האט ער זיי‬ ‫פארהייליגט די מנוחה פונעם שבת‪ ,‬גייט אוועק‬ ‫אויסגעטון‪ ,‬זיי אוועקגעלייגט אויפן טיש‪ ,‬און‬ ‫יעדער בלבול און יעדער מקום פון מניעות"‪.‬‬ ‫געזאגט אז ער וויל זיי מער נישט אנטון‪ ,‬האבן זיינע‬ ‫•••‬ ‫תלמידים געפרעגט מיט וואונדער‪" ,‬רבי‪ ,‬די ברילן‬ ‫אין ספר קהל חסידים ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫מאכן דאך די אותיות גרויס און קלאר‪ ,‬פארוואס טוט‬ ‫א געוויסע שטעטל איז געווען א באקאנטער איד‬ ‫דער רבי זיי אויס"‪ ,‬האט דער צדיק רבי פנחס‬ ‫וואס איז ל"ע אריינגעפאלן אין שווערע עבירות‬ ‫מקאריץ זי"ע געענטפערט מיט זיין גרויסער‬ ‫און פלעגט גנב'ענען פון מענטשן‪ ,‬און די שטאט‬ ‫ערליכקייט‪.‬‬ ‫האט שטארק געליטן פון אים‪ ,‬די ראשי הקהל‬ ‫האבן געוואלט גיין צום צדיק רבי פנחס מקאריץ‬ ‫"איך האב באמערקט‪ ,‬אז ווען איך קוק דורך די‬ ‫זי"ע און אים בעטן ער זאל מתפלל זיין אז דער‬ ‫גלאז‪ ,‬ווערט נישט נאר דער ספר קלארער‪ ,‬נאר אויך‬ ‫מענטש זאל שטארבן אדער ארויסגעטריבן ווערן‬ ‫ווען איך הייב אויף די אויגן זע איך יעדע קלייניקייט‬ ‫פונעם געגנט כדי די מענטשן זאלן האבן מנוחה‪.‬‬ ‫און יעדע חסרון אויף די מענטשן ארום מיר אסאך‬ ‫שארפער ווי געווענליך‪ ,‬און איך האב מורא אז דורך‬ ‫ווען זיי זענען אריינגעקומען און דערציילט‬ ‫דעם וועל איך חלילה צוקומען צו זען חסרונות אויף‬ ‫זייער פארלאנג‪ ,‬האט דער צדיק רבי פנחס שטארק‬ ‫‪11‬‬ ‫און דער הונגער האט אנגעהויבן הערשן ווייל די‬ ‫א צווייטן איד אדער באמערקן זאכן וואס מען דארף‬ ‫וועגן זענען געווען פארשלאסן און מען האט נישט‬ ‫נישט זען‪ ,‬איך בין ענדערש גרייט צו פלאגן מיינע‬ ‫געקענט ברענגען קיין ברויט‪.‬‬ ‫אויגן ביים לערנען‪ ,‬אבי נישט צו זען קיין שום פגם‬ ‫אויף קיין שום אידיש קינד"‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע מיט זיין‬ ‫•••‬ ‫גרויס רמחנות און אהבת ישראל האט געזען דעם‬ ‫אין ספר מדרש פנחס ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫גרויסן צער פונעם ציבור‪ ,‬איז ער אריין אין זיין‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע פלעגט‬ ‫צימער‪ ,‬פארשלאסן די טיר‪ ,‬און אנגעהויבן וויינען‬ ‫זייער נזהר זיין אין דער מדה פון הכנסת אורחים‬ ‫צום רבונו של עולם‪ ,‬און ער האט געזאגט א תפילה‬ ‫און פלעגט זיך מוסר נפש זיין פאר ארימעלייט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬דו ביסט דאך דער פאטער‬ ‫וואס זענען איינגעשטאנען אין זיין שטוב‪ ,‬איינמאל‬ ‫פון אלע יתומים און דער מפרנס פון אלע‬ ‫איז אן ארימער גאסט געשלאפן ביי אים אין שטוב‪,‬‬ ‫באשעפענישן‪ ,‬קוק אראפ אויף די ארימע הייזער‬ ‫און צופרי ווען דער גאסט איז אוועקגעגאנגען‪,‬‬ ‫וואס האבן נישט קיין ווארימקייט און קיין שטיקל‬ ‫האט זיך ארויסגעשטעלט‪ ,‬אז א טייערער זייגער‬ ‫ברויט פאר זייערע קינדער‪ ,‬אויב מען דארף א‬ ‫וואס איז געלעגן אויפן טיש איז פארשוואונדן‬ ‫שטראף‪ ,‬זאל דער צער קומען אויף מיר‪ ,‬אבער אויף‬ ‫געווארן צוזאמען מיט דעם גאסט‪.‬‬ ‫דיינע קינדער האב רחמנות"‪.‬‬ ‫די בני בית און די מקורבים ביים רבין אין שטוב‬ ‫האבן באמערקט דעם חסרון און האבן געוואלט‬ ‫ער האט געדאווענט מיט אזא עבודה און‬ ‫נאכלויפן דעם גאסט אים אפצושטעלן און‬ ‫געוויין‪ ,‬אז עטליכע שעה נאכדעם האט זיך‬ ‫צוריקנעמען דעם זייגער‪ ,‬אבער ווי נאר דער צדיק‬ ‫פלוצלונג געטוישט דער ווינט‪ ,‬די וועטער איז‬ ‫רבי פנחס האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער זיי גלייך‬ ‫געווארן מילד‪ ,‬די שנייען האבן אנגעהויבן צוגיין‬ ‫אפגעשטעלט און אויסגערופן מיט אן אמת‪" ,‬איך‬ ‫שנעלער ווי געווענליך‪ ,‬און גאר שנעל האבן זיך‬ ‫בין מפקיר דעם זייגער מיט מיין גאנצן הארץ‪ ,‬עס‬ ‫געעפנט אלע וועגן פאר די וואגאנען מיט האלץ און‬ ‫געהערט שוין מער נישט צו מיר"‪.‬‬ ‫מעל צו קומען אין שטאט אריין‪ ,‬און די שטאט‪-‬‬ ‫לייט האבן דעמאלט געזען מיט די אייגענע אויגן‪,‬‬ ‫ווען זיי האבן אים געפרעגט פארוואס ער האט‬ ‫ווי דער כוח פון דעם צדיק'ס רחמנות און דביקות‬ ‫אזוי געטון‪ ,‬האט רבי פנחס מסביר געווען‪" ,‬אויב‬ ‫האט איבערגעדרייט דעם שווערן דין אויף גרויסע‬ ‫מען וועט אים נאכלויפן און כאפן‪ ,‬וועט ער ווערן‬ ‫חסדים‪.‬‬ ‫פארשעמט פאר אלעמען‪ ,‬און עס וועט ארויסגיין‬ ‫•••‬ ‫אויף די גאס זיין נאמען אלס א גנב‪ ,‬אבער דורך דעם‬ ‫אין ספר מדרש פנחס ווערט דערציילט די‬ ‫וואס איך האב מפקיר געווען דעם חפץ תיכף ומיד‪,‬‬ ‫מעשה‪ ,‬אז דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‬ ‫איז דער זייגער געווארן הפקר‪ ,‬און יענער איד איז‬ ‫פלעגט זאגן‪ ,‬אז ווען א איד לערנט תורה מיט אמת‬ ‫מער נישט קיין גנב לויט די הלכה‪ ,‬איך האב‬ ‫און מיט א פלאם‪ ,‬מאכט דאס א רושם אין אלע‬ ‫ענדערש ליב צו פארלירן דעם גאנצן זייגער‪ ,‬ווי‬ ‫העכערע וועגן וואס קיין שום מלאך קען נישט‬ ‫איידער אן איד זאל בלייבן פארפלעקט אלס א גנב‬ ‫דארט אנקומען‪ ,‬און ער האט אמאל פארציילט‬ ‫און ח"ו עובר זיין אויפן איסור פון גזילה אפילו פאר‬ ‫וואס ער האט געזען אין א השגה‪ ,‬אדער וואס די‬ ‫איין מינוט"‪.‬‬ ‫מגידים העליונים האבן אים אנטפלעקט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר שערי זכרון ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫"אז ווען א מענטש זיצט אונטן אויף דער וועלט‬ ‫אין א שווערן ווינטער אין שטאט קאריץ איז‬ ‫און זאגט אויס אפילו בלויז איין פסוק חומש אדער‬ ‫געפאלן א גאר שווערע שניי וואס האט פארדעקט‬ ‫איין משנה מיט א טיפן פנימיות און דביקות‪ ,‬שפירט‬ ‫אלע וועגן‪ ,‬און די קעלט איז געווען אזוי ביטער אז‬ ‫זיך אין גן עדן א פרישער בליץ פון א ליכטיגקייט‬ ‫די וואסערן זענען פארפרוירן געווארן און מענטשן‬ ‫וואס ברענגט נחת רוח צום באשעפער וואס איז‬ ‫האבן נישט געהאט קיין האלץ זיך צו ווארעמען אין‬ ‫שענער פון אלע געזאנגען פון די מלאכים און‬ ‫די הייזער‪ ,‬די ארימע לייט אין שטאט זענען געווען‬ ‫שרפים בעולמות העליונים"‪.‬‬ ‫אין א גרויסער סכנה פון אויסגיין ח"ו פאר קעלט‪,‬‬ ‫‪12‬‬ ‫געקענט זען מיט זיינע הייליגע אויגן די ריינקייט‬ ‫און דער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע האט‬ ‫פון א מענטשנ'ס מעשים‪.‬‬ ‫אויסגעפירט מיט א תביעה צו זיך און צו זיינע‬ ‫•••‬ ‫תלמידים‪" ,‬מען דארף זיך קיינמאל נישט איינרעדן‬ ‫אין ספר ליקוטי שושנים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫אז א קליינע עבודה אדער לערנען אפילו פאר איין‬ ‫טראץ דעם וואס דער צדיק רבי פנחס מקאריץ‬ ‫מינוט איז אומוויכטיג‪ ,‬ווייל יעדע תנועה פון א איד‬ ‫זי"ע איז געווען איינער פון די גרעסטע גאונים און‬ ‫וואס זוכט דעם אויבערשטן ווערט געציילט אין‬ ‫צדיקים בדורו‪ ,‬וועלכע אלע גדולים האבן זיך‬ ‫הימל ווי א גאר גרויסע אוצר‪ ,‬און עס בויט וועגן און‬ ‫געבויגן פאר אים‪ ,‬איז ער אליין געווען ביי זיך א‬ ‫היילן אין די העכערע היכלים וואס בלייבן אויף‬ ‫שפל ברך און באמת מיט זיין גרויס ענווה געהאלטן‬ ‫אייביג"‪.‬‬ ‫אז ער איז גארנישט קעגן א אנדערן איד‪ ,‬און איז‬ ‫•••‬ ‫זיין גאנץ לעבן אוועקגעשטאנען פון יעדע האר פון‬ ‫אין שבחי האר"י און אויך אין שבחי הבעש"ט‬ ‫גאוה ווי פון א פייער‪.‬‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז איינמאל איז א איד‬ ‫אריינגעקומען צום צדיק וקדוש רבי פנחס‬ ‫ער פלעגט אפט זאגן פאר זיינע תלמידים‪ ,‬אז‬ ‫מקאריץ זי"ע אין שטוב צו בעטן א ברכה פאר‬ ‫דער יצר הרע פון גאוה איז ווי א קליינער גנב וואס‬ ‫פרנסה און געזונט‪ ,‬ווי נאר דער איד האט‬ ‫לויפט אריין אין א פאלאץ צו באקרוינען זיך אליין‬ ‫אריינגעטרעטן אין צימער‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫מיטן קעניגס‪-‬קרוין‪ ,‬און דער צדיק האט מיט זיין‬ ‫פנחס זיך אפגעשטעלט פון לערנען‪ ,‬אנגעקוקט‬ ‫גאנצען כוח געארבעט זיין גאנץ לעבן צו בלייבן‬ ‫דעם איד מיט א פלא'דיגען בליק‪ ,‬און אים‬ ‫פשוט און אומבאקאנט‪.‬‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זאג מיר‪ ,‬וואס האסטו געטון היינט‬ ‫אינדערפרי ווען דו ביסט ארויס אין גאס"‪ ,‬דער איד‬ ‫איינמאל האבן עטליכע סוחרים און נגידים‬ ‫איז געווארן רויט און איז געבליבן שטיין‬ ‫געוואלט ארויסווייזן כבוד פארן רבי'ן‪ ,‬און האבן‬ ‫פארוואונדערט‪ ,‬נישט פארשטייענדיג וואס דער‬ ‫געברענגט א רייכע מתנה פון טייערע בגדים און‬ ‫רבי מיינט‪.‬‬ ‫ספרים פאר זיין שטוב‪ ,‬ווען דער צדיק רבי פנחס‬ ‫האט געזען דעם גרויסן כבוד און די מתנות‪ ,‬האט‬ ‫האט דער צדיק רבי פנחס אים דערציילט‪,‬‬ ‫ער זיך פארדעקט דאס פנים מיט די הענט און‬ ‫"זאלסט וויסן‪ ,‬ווען דו ביסט געגאנגען אין גאס‬ ‫געוויינט מיט בכיות נורואות‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬גרויסער‬ ‫האסטו געזען אן ארימן קינד וואס האט געוויינט‬ ‫באשעפער‪ ,‬וואס ווילן זיי פון מיר‪ ,‬איך בין דאך בלויז‬ ‫ווייל ער האט פארלוירן א מטבע‪ ,‬און טראץ דעם‬ ‫א פשוטער איד וואס זיכט נאר דיין אמת‪ ,‬פארוואס‬ ‫וואס דו פלעגסט אמאל זיין שטרענג אין דיין‬ ‫מאכן זיי פון מיר עפעס‪ ,‬ווען איך בין באמת‬ ‫טעגליכן סדר‪ ,‬האסטו זיך אפגעשטעלט‪,‬‬ ‫גארנישט"‪.‬‬ ‫ארויסגענומען פון דיין אייגענעם קעשענע א‬ ‫מטבע‪ ,‬און עס אריינגעשטעלט אין דאס הענטל‬ ‫און דער צדיק האט באלד צעטיילט אלע‬ ‫פונעם קינד מיט אזא שמחה ביז ער האט‬ ‫מתנות פאר די ארעמע לייט אין שטאט ביז עס איז‬ ‫אויפגעהערט צו וויינען"‪.‬‬ ‫גארנישט געבליבן אין זיין שטוב‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫געוואלט לעבן בלויז מיט דעם אמת'ן פשטות און‬ ‫און דער צדיק רבי פנחס האט אויסגעפירט‪,‬‬ ‫זיך אפשאקלען פון יעדע חשש פון גאות הלב‪ ,‬ווייל‬ ‫"זאלסטו וויסן‪ ,‬אז דורך דעם איינעם מצווה וואס דו‬ ‫ער האט געוואוסט‪ ,‬אז די גרעסטע קדושה קומט‬ ‫האסט געטון אין באהעלטעניש אן קיין שום כבוד‪,‬‬ ‫נאר דורך א צוקלאפטן און א צעבראכן הארץ‪.‬‬ ‫האסטו מעורר געווען אין הימל א געוואלדיגע‬ ‫•••‬ ‫ישועה‪ ,‬און ביסט אריבער אלע שטרענגע דינים"‪,‬‬ ‫אין ספר קהל חסידים ווערט דערציילט די‬ ‫דער איד האט אנגעהויבן וויינען פון גרויס‬ ‫מעשה‪ ,‬אז עס איז געווען א חשובער איד וואס‬ ‫התרגשות‪ ,‬ווייל קיינער אויסער אים און דער קינד‬ ‫האט שוין געלעבט מיט זיין ווייב לאנגע יארן אן‬ ‫האט נישט געוויסט פון דעם מעשה‪ ,‬אבער דאס‬ ‫קיין קינדער‪ ,‬זיי האבן אויסגעגעבן גרויסע‬ ‫האט געוויזן די גרויסע מדרגה פון רוח הקודש וואס‬ ‫געלטער אויף דאקטוירים און זענען געפארן צו‬ ‫דער צדיק רבי פנחס האט געהאט‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫‪13‬‬ ‫פנחס האט אים געזאגט מיט א רואיגקייט‪" ,‬זארג‬ ‫פילע ערטער‪ ,‬אבער קיין רפואה איז נישט‬ ‫דיך נישט‪ ,‬גיי צוריק אהיים‪ ,‬און ווען דו טרעפסט‬ ‫געקומען‪ ,‬דער איד איז געווען שטארק צובראכן‬ ‫דעם פריץ זאלסטו אים באגריסן מיט א פולקאמען‬ ‫און איז געקומען קיין קאריץ‪ ,‬און ער איז געפאלן‬ ‫שמייכל און צו אים רעדן מיט הכנעה און שלום"‪.‬‬ ‫צו די פיס פונעם הייליגן צדיק רבי פנחס'ל‪ ,‬און זיך‬ ‫צעוויינט מיט ביטערע טרערן‪ ,‬און געבעטן אז ער‬ ‫דער איד האט געציטערט פון פחד‪ ,‬אבער ער‬ ‫וויל זוכה זיין צו זש"ק‪.‬‬ ‫האט געפאלגט דעם צדיק מיט זיין גרויס אמונת‬ ‫צדיקים‪ ,‬און ווען ער איז צוגעגאנגען צום פריץ‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי פנחס האט אנגעקוקט דעם איד‬ ‫האט דער פריץ אים אנגעקוקט מיט כעס‪ ,‬אבער ווי‬ ‫מיט זיינע הייליגע אויגן און אים געזאגט‪" ,‬גיי‬ ‫נאר דער איד האט גערעדט מיט איידעלע רייד און‬ ‫אהיים אין דיין שטעטל‪ ,‬זוך אויף אן ארימע כלה א‬ ‫מיט א שמייכל‪ ,‬האט זיך דאס הארץ פונעם פריץ‬ ‫יתומה וואס האט נישט קיין שום מענטש אויף דער‬ ‫איבערגעדרייט אין איין רגע‪ ,‬דער פריץ האט‬ ‫וועלט צו באצאלן איר חתונה‪ ,‬און נעם אויף זיך אלע‬ ‫פלוצלונג אראפגעלאזט די הענט‪ ,‬און האט אים‬ ‫הוצאות פון איר חופה און סעודה פון אנהייב ביזן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער שענקט אים דעם חוב פאר נאך א‬ ‫סוף‪ ,‬מיט א גאנצן הארץ און מיט גרויס שמחה‪ ,‬און‬ ‫גאנץ יאר‪ ,‬און האט אים אפילו צוגעגעבן עטליכע‬ ‫בזכות דעם וועסטו אי"ה געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫זעק מעל צו שפייזן זיין שטוב‪ ,‬דער איד איז געווען‬ ‫קינד"‪.‬‬ ‫איבערראשט פונעם גרויסן נס וואס האט פאסירט‬ ‫למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫דער איד איז גלייך געפארן און געטון פונקט‬ ‫•••‬ ‫ווי דער צדיק האט אים באפוילן‪ ,‬ער האט‬ ‫אינעם ספר אמרי פנחס ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫אויסגעצאלט די גאנצע חתונה פאר דער יתומה‬ ‫איינמאל איז א פרוי געקומען צו לויפן צום בית‬ ‫בהרחבה גדולה‪ ,‬געקויפט שיינע קליידער און כלי‬ ‫המדרש אין קאריץ מיט געשרייען און טרערן‪ ,‬ווייל‬ ‫בית‪ ,‬און האט געטאנצט ביים שמחת חתן וכלה‬ ‫איר איינציג קינד איז געלעגן אינדערהיים מיט א‬ ‫מיט אן אמת'ער פרייד‪ ,‬נאך יענעם יאר איז געבוירן‬ ‫הויכן פיבער‪ ,‬און די דאקטוירים האבן שוין‬ ‫געווארן ביי אים א געזונט אינגל‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫אויפגעגעבן די האפענונג‪ ,‬און עס איז געווען ממש‬ ‫שטאט האט געזען ווי דער כוח פונעם צדיק'ס ברכה‬ ‫ביים לעצטן אטעם‪ ,‬די מוטער האט זיך געווארפן‬ ‫און די מצוה פון הכנסת כלה האבן געעפנט די‬ ‫אויף דער ערד פארנט פונעם צדיק'ס צימער און‬ ‫טויערן פון הימל‪.‬‬ ‫געבעטן אז ער זאל ראטעווען דאס קינד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר נופת צופים ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫דער צדיק רבי פנחס האט גענומען א גלעזל‬ ‫א געוויסן דארף נעבן קאריץ האט געוואוינט א‬ ‫וואסער‪ ,‬געמאכט דערויף א שהכל מיט א‬ ‫אידישער ארענדאר וואס האט געדינגען א‬ ‫פייערדיגער כוונה און א געוואלדיגע דביקות וואס‬ ‫קרעטשמע און דאס פעלד פונעם ארטיגן פריץ‪,‬‬ ‫האט אויפגעציטערט יעדן איינעם וואס איז‬ ‫יענעם יאר איז געווען א שוואכע תבואה יאר‪ ,‬און‬ ‫געשטאנען ארום‪ ,‬דערנאך האט ער געגעבן דאס‬ ‫דער איד האט נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן‬ ‫גלאז פאר דער מוטער און געזאגט‪" ,‬נעם דאס‬ ‫די ארענדע‪ ,‬און דער אכזריות'דיגער פריץ האט‬ ‫וואסער‪ ,‬טראפ אריין דריי טראפנס אין דעם קינד'ס‬ ‫געסטראשעט‪ ,‬אז ער גייט אים אריינווארפן אין‬ ‫מויל‪ ,‬און זאל דער אויבערשטער שיקן א רפואה‬ ‫דער טיפער גרוב צוזאמען מיט זיין ווייב און‬ ‫שלימה"‪.‬‬ ‫קינדער אויב ער ברענגט נישט דאס גאנצע געלט‬ ‫ביז דריי טעג‪.‬‬ ‫די פרוי איז גלייך געלאפן אהיים מיט גרויס‬ ‫אמונת חכמים‪ ,‬און ווי נאר די דריי טראפנס וואסער‬ ‫דער ארענדאר איז געקומען צו לויפן צום‬ ‫האבן בארירט די ליפן פונעם קראנקן קינד‪ ,‬האט‬ ‫הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע מיט א‬ ‫ער געעפנט די אויגן‪ ,‬דער היץ איז גלייך‬ ‫בהלה און געשריגן‪ ,‬אז זיין לעבן הענגט אויף א‬ ‫אראפגעפאלן‪ ,‬און ער האט געבעטן צו עסן און‬ ‫האר‪ ,‬ווייל דער פריץ איז נאך אומשטאנט צו‬ ‫טרינקען‪ ,‬אין עטליכע טעג ארום איז דער בחור'ל‬ ‫אויספירן וואס ער האט געזאגט‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫‪14‬‬ ‫אריינגעקראכן אינעווייניג דורכן דאך‪ ,‬לויט זיין‬ ‫געשטאנען אויף די אייגענע פיס געזונט און‬ ‫חשבון איז נישט געווען דערין קיין סכנה‪ ,‬כאטש די‬ ‫שטארק‪ ,‬און מען האט געדאנקט דעם באשעפער‬ ‫נאכט איז געווען פינסטער‪ ,‬איז ער אריין בשלום‪,‬‬ ‫אויף די אפענע ישועה וואס איז געקומען דורך‬ ‫געטובל'ט בשלום און ארויס בשלום‪ ,‬אבער ווען ער‬ ‫דעם צדיק'ס הייליגע תפילה‪.‬‬ ‫האט געוואלט צוריק ארויפקריכן צום דאך‪ ,‬איז‬ ‫•••‬ ‫אויף אים אראפגעפאלן די גאנצע דאך‪ ,‬און ער איז‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‬ ‫אראפגעפאלן אויף דער ערד‪ ,‬האט געחלש'ט‪ ,‬און‬ ‫איז געווען זייער נאנט און דבוק מיטן הייליגען‬ ‫עס איז ממש נישט פארבליבן אין אים קיין רוח‬ ‫מוכיח מפולנאה הרה"ק רבי ארי' לייב זי"ע‪ ,‬און ווען‬ ‫חיים‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי פנחס איז געווען יונג‪ ,‬איז ער געווען‬ ‫א מלמד דרדקי אין דער שטאט פולנאה‪ ,‬און מען‬ ‫דער הייליגער מוכיח‪ ,‬וואס איז געווען א בעל‬ ‫פלעגט אים רופן "דער שווארצער מלמד"‪ ,‬שוין פון‬ ‫השגה און א הייליגער איד‪ ,‬האט זיך יענע שעה‬ ‫זיינע יונגע יארן איז ער געווען א גאר הייליגער‬ ‫אויפגעוועקט פון שלאף‪ ,‬ער האט גלייך מרגיש‬ ‫מאן‪ ,‬און יעדע נאכט פלעגט ער גיין זיך טובל'ען אין‬ ‫געווען אז מען דארף ממתיק זיין דינים אויף דער‬ ‫מקו'‪ ,‬אבער אלעס בהצנע לכת אן קיין שום רעש‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬און האט געפרעגט זיין שמש וואס דאס איז‬ ‫דער גרויסער גרודער‪ ,‬דער שמש איז געגאנגען‬ ‫דעמאלטס זענען נאך נישט געווען די‬ ‫זוכן אהין און צוריק און האט גארנישט געטראפן‪,‬‬ ‫איינגעארדנטע מקוואות ווי היינט‪ ,‬נאר מען האט‬ ‫ער האט געזוכט עטליכע מאל אבער גארנישט‬ ‫געדארפט אראפגיין אסאך טרעפ ביז מען איז‬ ‫באמערקט‪ ,‬און דער מוכיח איז צוריקגעגאנגען צו‬ ‫צוגעקומען צום וואסער‪ ,‬און דאס וואסער אליין‬ ‫זיין עבודה‪.‬‬ ‫איז געווען גאר קאלט‪ ,‬אז אמאל האט מען‬ ‫געדארפט צוברעכן אייז כדי זיך צו קענען טובל'ען‪,‬‬ ‫אינדערפרי האבן עטליכע שטאט‪-‬לייט‬ ‫דער צדיק רבי פנחס מקאריץ איז דעמאלט נאך‬ ‫געטראפן דעם צדיק רבי פנחס ליגן אויף דער ערד‬ ‫נישט געווען באקאנט אלס א מפורסם אדער בעל‬ ‫לעבן דער מקו' אן קיין כוחות‪ ,‬זיי זענען גלייך‬ ‫מופת‪ ,‬און זיין גאנצער דרך איז געווען באהאלטן‪,‬‬ ‫געלאפן מודיע זיין פארן מוכיח‪ ,‬און ער האט‬ ‫און ער האט געזוכט עצות וויאזוי זיך צו באהאלטן‪,‬‬ ‫באפוילן מען זאל אים נישט אנרירן‪ ,‬דער מוכיח איז‬ ‫פלעגט ער יעדע נאכט גיין צום שמש פונעם מוכיח‬ ‫תיכף געלאפן אין בית המדרש‪ ,‬געעפנט דעם ארון‬ ‫כדי צו באקומען דעם שליסל צו דער פריוואטער‬ ‫הקודש און געזאגט‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬האב רחמנות‬ ‫מקוה פונעם מוכיח‪.‬‬ ‫אויפן צדיק רבי פנחס‪ ,‬און גיב אים א לאנג לעבן‪ ,‬איך‬ ‫זאג דיר צו אז דו וועסט נאך האבן פון אים א גרויסע‬ ‫דער שמש פונעם מקוה איז געווען א פשוטער‬ ‫נחת רוח"‪ ,‬דער צדיק האט אויפגערודערט די‬ ‫איד‪ ,‬און ער האט געהאט עופות )הינער( אינעם‬ ‫עולמות העליונים מיט זיין תפילה‪ ,‬און מעורר‬ ‫צימער פון דער מקוה‪ ,‬ווייל ער האט נישט געהאט‬ ‫געווען רחמים פארן צדיק רבי פנחס‪ ,‬און מיט זיין‬ ‫קיין אנדערן פלאץ זיי צו האלטן‪ ,‬דערפאר האט ער‬ ‫גרויסע כוח האט ער גע'פועל'ט אין הימל מיט זיין‬ ‫נישט געוואלט געבן דעם שליסל פאר רבי פנחס‪,‬‬ ‫תפילה‪.‬‬ ‫אויס מורא אז ער וועט אריינגיין און עפענען די‬ ‫טיר וועלן די עופות דערשראקן ווערן אדער‬ ‫דערנאך איז ער גלייך געגאנגען צו רבי פנחס‬ ‫אנטלויפן‪ ,‬און ער וועט האבן א גרויסן שאדן‪ ,‬ער‬ ‫אין חדר המקוה און געזאגט פאר רבי פנחס‪,‬‬ ‫האט נישט פארשטאנען מיט זיין פשוט'ן שכל אז‬ ‫"פנחס'ל‪ ,‬שטיי אויף און דערמונטער זיך‪ ,‬און גיי‬ ‫דורך דער קדושה פונעם צדיק'ס טבילה קומט‬ ‫ווייטער זיין א מלמד תורה פאר אידישע קינדער"‪,‬‬ ‫אראפ השפעות פאר אים און פאר דער גאנצער‬ ‫לפלא תיכף נאכדעם איז רבי פנחס אויפגעשטאנען‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫און געקומען צו זיך‪ ,‬און מען האט געזען מיט די‬ ‫אויגן אז דאס איז געווען ממש תחיית המתים‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי פנחס האט אבער נישט‬ ‫געוואלט אויפגעבן אויף דער טבילה‪ ,‬איז ער‬ ‫און מיט דעם סיפור האט זיך באנוצט איינער‬ ‫ארויפגעקראכן אויפן דאך פונעם מקו'‪ ,‬ער האט‬ ‫פון די פריערדיגע צדיקים‪ ,‬לויט ווי די פריערדיגע‬ ‫געעפנט אביסל פון די ציגלען‪ ,‬און איז‬ ‫‪15‬‬ ‫דארף בארגן געלט אויף הוצאות שבת‪ ,‬דער צדיק‬ ‫האבן געזאגט איז דאס געווען דער הייליגער צדיק‬ ‫רבי פנחס איז דעמאלט נישט געווען אינדערהיים‪,‬‬ ‫רבי דוד'ל טאלנער זי"ע‪ ,‬ווען מען האט אים‬ ‫האבן די בני בית אים געגעבן דעם ספר "מורה‬ ‫דערמאנט א קראנקן איד וואס איז געווען אין א‬ ‫נבוכים" פונעם רמב"ם זי"ע‪.‬‬ ‫שווערן מצב‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫"רבונו של עולם‪ ,‬גיב אים לעבן‪ ,‬איך זאג דיר צו אז‬ ‫ווען דער צדיק רבי פנחס איז צוריק געקומען‬ ‫דו וועסט נאך האבן א גרויסע נחת רוח פון אים"‪.‬‬ ‫אהיים‪ ,‬האט מען אים דערציילט‪ ,‬אז מען האט‬ ‫•••‬ ‫געגעבן דעם ספר מורה נבוכים פארן ארימאן אלס‬ ‫צדיקים הקודמים האבן דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫משכון‪ ,‬דער צדיק רבי פנחס האט געהאט פון דעם‬ ‫הייליגע עבודת התפילה פונעם צדיק רבי פנסח‬ ‫גרויס עגמת נפש‪ ,‬און ער האט געזאגט‪" ,‬אז די‬ ‫מקאריץ זי"ע איז געווען גאר געהויבען גבוהה‬ ‫ספרים פונעם הייליגען רמב"ם געפינען זיך אין‬ ‫ונשגבה מאוד‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫שטוב‪ ,‬איז דאס גאר מסוגל צו יראת שמים"‪ ,‬און ער‬ ‫דער צדיק רבי פנחס מקאריץ געווען אויף א שבת‬ ‫האט גלייך באפוילן מען זאל שנעל איבערגעבן‬ ‫אין שטאט פולנאה ביים הייליגען תולדות יעקב‬ ‫פארן ארימאן אן אנדערן ספר אנשטאט דעם‪.‬‬ ‫יוסף זי"ע וואס איז געווען דאן פון די זקני וצדיקי‬ ‫•••‬ ‫הדור‪ ,‬דער צדיק רבי פנחס האט געהאט א מנהג צו‬ ‫נאך דער פטירה פונעם הייליגן מגיד‬ ‫דאווענען שבת קודש פארן עמוד‪ ,‬אבער דער‬ ‫ממעזריטש זי"ע איז די הנהגה פונעם עדה און גאר‬ ‫הייליגער תולדות יעקב יוסף האט אויך געהאט‬ ‫אסאך תלמידים אריבער צום הייליגן צדיק רבי‬ ‫דעם מנהג‪.‬‬ ‫פנחס מקאריץ‪ ,‬עס זענען אבער געווען צדיקים‬ ‫וואס האבן נישט געוואלט גלייך אז ער זאל‬ ‫דערפאר האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס‬ ‫איבערנעמען די הנהגה‪ ,‬און זיי האבן שטארק‬ ‫מקאריץ אפגעמאכט צו גיין דאווענען אינען‬ ‫מדקדק געווען נאך זיינע מעשים‪.‬‬ ‫שטאט'ס ביהמ"ד כדי ער זאל דארט קענען‬ ‫דאווענען פארן עמוד און נישט מבטל זיין דעם‬ ‫איינמאל אין די ערשטע צייטן פון זיין הנהגה‪,‬‬ ‫מנהג פונעם הייליגען תולדות יעקב יוסף‪ ,‬אבער‬ ‫איז געקומען צו אים איינער פון די גרויסע‬ ‫ווען דער הייליגער תולדות האט געהערט אז רבי‬ ‫תלמידים פונעם בעש"ט‪ ,‬דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫פנחס איז אוועקגעגאנגען דאווענען‪ ,‬האט ער‬ ‫שמואל מקאמינקא זי"ע‪ ,‬וואס פלעגט בודק זיין די‬ ‫גלייך געשיקט א שליח אז ער זאל צוריק רופן דעם‬ ‫מנהיגים פונעם נייעם דור צו זען צי זייער עבודה‬ ‫צדיק רבי פנחס‪ ,‬און דער הייליגער תולדות האט‬ ‫איז אינגאנצן בשלימות‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫געמאכט בעפארן דאווענען התרת נדרים אויף זיין‬ ‫געקענט פארנעמען די וואס האבן נאך נישט‬ ‫מנהג פון דאווענען פארן עמוד‪.‬‬ ‫אינגאנצן פארראכטן זייער טבע‪ ,‬איז דער הייליגער‬ ‫און דער צדיק דער הייליגער תולדות האט‬ ‫צדיק ר' שמואל געפארן צום הייליגן צדיק רבי‬ ‫מכבד געווען דעם צדיק רבי פנחס מיטן עמוד‬ ‫פנחס מקאריץ זי"ע‪.‬‬ ‫עפעס וואס ער האט קיינמאל נישט געטון פאר‬ ‫ביינאכט ווען דער הייליגער רבי פנחס איז‬ ‫קיינעם חוץ פון רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬און דער‬ ‫געשלאפן‪ ,‬איז דער צדיק ר' שמואל צוגעגאנגען‬ ‫הייליגער תולדות האט געזאגט פאר זיינע‬ ‫און האט אביסל אויפגעהויבן די דעקע‪ ,‬און ער האט‬ ‫תלמידים נאכן דאווענען בזה"ל‪" ,‬די תפילות פון‬ ‫גלייך מרגיש געווען אז דער צדיק רבי פנחס האט‬ ‫דעם צדיק רבי פנחס עולין ישר לעילא ולעילא‪ ,‬און‬ ‫גילוי אליהו‪ ,‬האט ר' שמואל געזאגט‪" ,‬און אז מען‬ ‫אינעם דור איז נישט דא קיין איינער וואס איז אויף‬ ‫האט שוין גילוי אליהו‪ ,‬קען מען שוין זיין א רבי"‪ ,‬און‬ ‫די מדריגה פון רבי פנחס אין די עבודת התפילה"‪.‬‬ ‫דער צדיק ר' שמואל איז פארבליבן דארט אויף‬ ‫•••‬ ‫שבת כדי צו זען די עבודת הקודש פונעם הייליגן‬ ‫דער צדיק רבי אברהם יצחק הכהן קאהן‬ ‫צדיק רבי פנחס מקאריץ‪.‬‬ ‫אדמו"ר תולדות אהרן זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל איז געקומען אן ארימאן אין שטוב פונעם‬ ‫ביים דאווענען איז ער צוגעגאנגען נעבן רבי‬ ‫הייליגן צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע און געבעטן‬ ‫פנחס'ס פלאץ צו הערן זיין תפילה‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫מען זאל אים געבן א ספר אלס משכון‪ ,‬ווייל ער‬ ‫‪16‬‬ ‫און דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ‬ ‫צוגעגאנגען צום עמוד‪ ,‬אבער ער איז נאך אלץ‬ ‫זי"ע האט צו געלייגט פאר די קינדער פונעם מגיד‪,‬‬ ‫נישט נתפעל געווארן‪ ,‬נאר ער האט געטראכט צו‬ ‫די סיבה פארוואס דער טאטע האט מיט מיר‬ ‫זיך‪ ,‬אז מען רימט אויס דעם צדיק רבי פנחס‬ ‫חילוקי דעות איז‪ ,‬ווייל ווי באוויסט איז דער‬ ‫אומזיסט אז ער איז פאסיג פאר דער הנהגה‪ ,‬אבער‬ ‫הייליגער מגיד מזלאטשוב געווען דער ערשטער‬ ‫ווען דער הייליגער רבי פנחס איז צוגעקומען צו‬ ‫פון די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וואס האבן‬ ‫ברכת יוצר אור צו די ווערטער פון "הכל יודוך"‪ ,‬איז‬ ‫אנגעהויבן דאווענען שפעט‪ ,‬און גאר אסאך גדולים‬ ‫ר' שמואל גאר שטארק נתפעל געווארן פון אים‪,‬‬ ‫און צדיקים בדורו ובתוכם דער הייליגער נודע‬ ‫און האט מודה געווען אז ער איז באמת ראוי צו זיין‬ ‫ביהודה זי"ע און דער פרי מגדים זי"ע האבן גאר‬ ‫א מנהיג ישראל‪.‬‬ ‫שטארק מחלק געווען אויף דעם מנהג‪.‬‬ ‫שפעטער האט מען געפרעגט פון רבי שמואל‬ ‫מקאמינקא‪ ,‬פארוואס ער איז אזוי נתפעל געווארן‬ ‫אבער שפעטער האט דער הייליגער בעל‬ ‫פונקט ביי דער תפילה פון הכל יודוך מער ווי פון‬ ‫הפלאה זי"ע געזאגט פארן נודע ביהודה‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫דאס גאנצע דאווענען‪ ,‬און נאר דארט האט ער‬ ‫אפ לאזן דעם מגיד מזלאטשוב‪ ,‬ווייל דער ברודער‬ ‫דערקענט די גדלות פון רבי פנחס‪ ,‬האט ער מסביר‬ ‫רבי שמעלקא מניקלשבורג האט מעיד געווען אויף‬ ‫געווען און געזאגט‪" ,‬ווען דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫דעם מגיד מזלאטשוב‪ ,‬אז אלע זיינע מעשים זענען‬ ‫פנחס האט געזאגט "הכל יודוך והכל ישבחוך והכל‬ ‫כל כולו לשם שמים‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער‬ ‫יאמרו אין קדוש כד'"‪ ,‬האב איך געזען‪ ,‬ווי די גאנצע‬ ‫נודע ביהודה אויף געהערט מחלק זיין אויפן‬ ‫פמליא של מעלה און אלע באשעפענישן זאגן דאס‬ ‫הייליגען מגיד מזלאטשוב‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט אים‪ ,‬און אלע עולמות לויבן דעם‬ ‫רבונו של עולם צוזאמען מיט אים‪ ,‬און א צדיק וואס‬ ‫אבער זאגט דער צדיק רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬די‬ ‫האט אזא כוח מיט צו שלעפן און צוציען צו זיך די‬ ‫סיבה פארוואס דער מגיד דאווענט שפעט איז‪,‬‬ ‫גאנצע בריאה ווען ער זינגט שירה פארן באשעפער‪,‬‬ ‫ווייל מיט זיין דאווענען איז ער מעלה אלע תפילות‬ ‫איז דער מערסט פאסיגער צו זיין א מנהיג ישראל"‪.‬‬ ‫ישראל וואס זענען נישט געדאווענט געווארן ווי עס‬ ‫•••‬ ‫ברויך צו זיין‪ ,‬און דער טאטע זיכט יעדן טאג מיינע‬ ‫אמאל האט פאסירט‪ ,‬אז דער הייליגער מגיד‬ ‫תפילות זאגט דער רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬און דער‬ ‫מזלאטשוב זי"ע איז זייער קראנק געווארן‪ ,‬די‬ ‫טאטע זעהט נישט די תפילות‪ ,‬און דערפאר‬ ‫הייליגער קינדער פונעם צדיק האבן נישט געוויסט‬ ‫טראכט ער ביי זיך‪ ,‬אז אפשר ח"ו דאווען איך נישט‬ ‫וואס צו טון‪ ,‬זענען זיי אן די רשות פונעם טאטן‬ ‫ווי עס דארף צו זיין און מיינע תפילות ווערן נדחה‪,‬‬ ‫אריבער געפארן מזכיר זיין דעם טאטן ביים צדיק‬ ‫אבער זאגט פארן טאטן‪ ,‬אז מיינע תפילות ברויכן‬ ‫הדור הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬ווייל יענע‬ ‫נישט קיין מלאכים אדער שרפים וואס זאלן דאס‬ ‫צייט איז געווען עפעס חילוקי דעות צווישן דעם‬ ‫ארויף טראגן‪ ,‬ווייל זיי קומען אן גלייך צום כסא‬ ‫מגיד און רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬און דערפאר האבן זיי‬ ‫הכבוד צום הייליגען באשעפער‪ ,‬און דערפאר זעהט‬ ‫נישט דערציילט פארן טאטן אז זיי גייען‪.‬‬ ‫ער נישט מיינע תפילות‪.‬‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען צום צדיק רבי פנחס‬ ‫מקאריץ‪ ,‬האט זיי דער צדיק געזאגט‪" ,‬איר זאלט‬ ‫וויסן אז דער טאטע איז א צדיק וקדוש און א גרויסע‬ ‫פרוש און ער האט נישט קיין הנאה פון די וועלט‪,‬‬ ‫אבער עס איז דא א מאכל וואס הייסט )קעז(‪ ,‬און‬ ‫דער מאכל איז זייער מקטרוג אויפן טאטן‪ ,‬וויבאלד‬ ‫ער האט דאס נאך קיינמאל נישט טועם געווען‪,‬‬ ‫זעהט'ס אז דער טאטע זאל טועם זיין פון דעם‬ ‫מאכל‪ ,‬וועט ער אי"ה געזונט ווערן"‪ ,‬און די קינדער‬ ‫האבן אויס געפאלגט וואס דער צדיק האט‬ ‫געהייסן‪ ,‬און דער מגיד איז טאקע געזונט געווארן‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫אין אלע צדיקי דורו און זיך מסתופף געווען בצלם‬ ‫יארצייט י"א אלול‬ ‫מיט א געוואלדיגע התבטלות‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע ב"ר משה ארי' זי"ע‬ ‫ער האט געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי‬ ‫)פריינד(‬ ‫משה שיק בעל מהר"ם שי"ק זי"ע‪ ,‬און ער האט ביי‬ ‫בעל מאור יהושע‪ ,‬מנאסויד‬ ‫דעם רבין זוכה געווען צו א געוואלדיגע חביבות‪,‬‬ ‫ער האט דארט געלערנט מיט א געוואלדיגע‬ ‫התמדה און עוסק געווען בתורה ועבודת השם‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סיגוט‪ ,‬י"ב תמוז בשנת‬ ‫יומם ולילה ולא פסיק פומיה מגירסא‪.‬‬ ‫תרט"ו‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן החסיד המפורסם מוה"ר משה אריה‬ ‫אלס בחור איז ער שוין געפארן זיך מסתופך‬ ‫פריינד ראה"ק בסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫זיין בצלו פון הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יהושע קראלער זי"ע‪,‬‬ ‫וואס אפילו זיין רבי דער הייליגער מהר"ם שי"ק‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק אב"ד פאפא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע איז נישט געווען צווישן די חסידים‪ ,‬אבער צום‬ ‫בן הגה"ק רבי אליעזר זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגען ייטב לב האט ער געלאזט די תלמידים‬ ‫מגזע הגה"ק בעל השל"ה הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫גיין‪.‬‬ ‫אויך מגזע פונעם הייליגען רמ"א זי"ע און דעם‬ ‫הייליגען מהרש"ל זי"ע און אויך פון הגה"ק בעל‬ ‫בשנת תרכ"ט האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫הש"ך זי"ע‪.‬‬ ‫הצדקת מרת פראדל ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי מרדכי יהודה לאוו אב"ד‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חנה מלכה‬ ‫אינטערדאם זי"ע‪.‬‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי משה הכהן ראפאפארט מסיגוט זי"ע‪.‬‬ ‫נאך די חתונה האט ער עוסק געווען בתורה‬ ‫ועבודת השם יומם ולילה מיט א געוואלדיגע‬ ‫ער איז געווען א איש אלקים קדוש וטהור‬ ‫התמדה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫ואורן של ישראל‪ ,‬ער איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫געוואלדיגע גדלות בתורה און התנהגות דקדושה‬ ‫גדלות בתורה וצדקת עד להפליא‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫מיט וואס ער האט זיך שוין דאן אפילו זייענדיג גאר‬ ‫בקי בש"ס ופוסקים און עוסק געווען בתורה יומם‬ ‫יונג געפירט‪ ,‬די גדולים וגאונים בדורו האבן דעם‬ ‫ולילה מיט א געוואלדיגע התמדת התורה‪ ,‬ער איז‬ ‫צדיק וקדוש גאר שטארק מעריץ און מכבד געווען‪.‬‬ ‫געווען א גברא רבא און דער זקן דורו משירי כנסת‬ ‫הגדולה‪ ,‬ער האט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫זיין טאטע זי"ע האט אים פאר פרנסה אויף‬ ‫הונדערטער תלמידים גדולים און גאונים בדורו‪,‬‬ ‫געמאכט א געשעפט ווי ער האט פארקויפט מעל‬ ‫ער האט מיט א געוואלדיגע מסירת נפש געלערנט‬ ‫פאר די שטאט מענטשן‪ ,‬אבער פארשטייט זיך אז‬ ‫און זיך געפירט מיט דעם דרך הקודמים‪.‬‬ ‫דער צדיק מיט זיין לב טוב האט ארויסגעגעבן מעל‬ ‫פאר ארימעלייט אן באצאלט‪.‬‬ ‫ער האט געדינט דעם באשעפער מיט א‬ ‫געוואלדיגע עבודה און מיט א געוואלדיגע יראת‬ ‫ווען מען איז געקומען בעטן געלט פון דעם‬ ‫שמים און קדושה‪ ,‬ער איז געווען א גרויסער בעל‬ ‫צדיק‪ ,‬האט ער געוויזן די אלע פתקאות וואס ער‬ ‫מופת און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער‬ ‫האט באקומען פון די ארימעלייט‪ ,‬און ער האט‬ ‫איז געווען מפורסם מיט זיינע געוואלדיגע דרשות‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬אז ער וויל נאר פירן די געשעפט‬ ‫מיט וואס ער האט מעורר געווען אידישע קינדער‬ ‫אויף דעם וועג‪ ,‬וואס דאס איז בדרך כבוד‪ ,‬ווי‬ ‫צו תשובה און תיקן המעשים‪ ,‬ורבים השיב מעון‪,‬‬ ‫איידער טיילן די מעל פאר די ארימעלייט‪ ,‬דאן האט‬ ‫ער איז געווען פון די גרעסטע בעלי הוראות בימיו‪,‬‬ ‫די טאטע געזען אז געשעפטן באלאנגט נישט פאר‬ ‫די ד' חלקי שו"ע זענען געווען שגור בפיו‪ ,‬ובפרט‬ ‫דעם זון‪.‬‬ ‫הלכות מקוואות‪ ,‬אויך איז דער צדיק געווען דבוק‬ ‫‪18‬‬ ‫אנדערע וועג פון דינען דעם גרויסן באשעפער‪,‬‬ ‫ער האט זיך אסאך מסתופף געווען בצלו‬ ‫אויסער דעם דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וואס דאס‬ ‫פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫איז די איינציגסטע וועג צו בלייבן א ערליכע איד"‪.‬‬ ‫אים געהאלטן פאר זיין רבו מובהק‪ ,‬און אפילו יארן‬ ‫שפעטער נאכן הסתלקות פונעם דברי חיים זי"ע‬ ‫בשנת תרל"ט האט מען דעם צדיק דעם‬ ‫האט ער נאך אלץ נישט מסיח דעת געווען און‬ ‫הייליגען נאסוידער רב זי"ע אויף גענומען אלס רב‬ ‫כסדר זיך מדבק געווען און נאך געזאגט דברי תורה‬ ‫אין די שטאט ראדנא‪ ,‬וואס איז געווען נאנט צום‬ ‫פונעם דברי חיים זי"ע‪.‬‬ ‫שטאט ווי זיין שווער האט געוואוינט‪ ,‬אלע אידן פון‬ ‫דעם שטאט האבן מקבל געווען דעם רב וואס איז‬ ‫נאכן הסתלקות כ"ה ניסן בשנת תרל"ו איז ער‬ ‫שוין דאן געווען באוויסט אלס א גאון וגדול בתורה‬ ‫ווייטער געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פונעם זוהן‬ ‫און א גרויסער קדוש‪ ,‬און ער איז געווען באוויסט‬ ‫דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫אלס א צדיק וואס האט אלעס געטון לשם שמים‪.‬‬ ‫האט גאר שטארק מכבד געווען דעם הייליגען‬ ‫שינאווא רב זי"ע‪ ,‬אויך האט ער געהאט א גאר‬ ‫דער צדיק האט דארט גאר אסאך אויף געטון‬ ‫שטארקע קשר מיטן שינאווא רב זי"ע‪.‬‬ ‫פארן שטאט‪ ,‬און מיט א מסירת נפש זיך ארויס‬ ‫געשטעלט קעגן די וואס האבן נישט געוואלט‬ ‫זיין שווער וואס איז געווען א גרויסער למדן‬ ‫פאלגן דעם פסק הלכה‪.‬‬ ‫און א תלמיד חכם‪ ,‬אבער האט זיך מתחילה נישט‬ ‫געציילט צווישן די וואס זענען געווען חסידים‪ ,‬נאר‬ ‫אויך האט ער זיך גאר שטארק אריינגעלייגט‬ ‫אדרבא ער איז געווען פון די גדולי מתנגדים‪ ,‬נאר‬ ‫און מיט א געוואלדיגע מסירת נפש אויס‬ ‫שפעטער האט ער זיך מדבק געווען און שטארק‬ ‫געפויעלט אז מען זאל רוקן דעם מארק טאג פון‬ ‫מקושר געווארן צום דרך הבעש"ט‪ ,‬און זיך‬ ‫שבת קודש צו זונטאג‪ ,‬וואס אזוי האט ער מציל‬ ‫אנגעטון בגדי חסידות און א שטריימל‪ ,‬און געווארן‬ ‫געווען אז אידישע קינדער זאלן ח"ו נישט נכשל‬ ‫פון די גרויסע תלמידים און חסידים פונעם‬ ‫ווערן מיט חילול שבת‪.‬‬ ‫הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט זיך אויך אוועק געגעבן מיט א מסירת‬ ‫דער נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫נפש‪ ,‬צו מרביץ תורה זיין פאר די אידן אין שטאט‪,‬‬ ‫איין יו"ט שבועות איז דער שווער געווען ביים‬ ‫און ער האט גאר שטארק ארויף געברענגט דעם‬ ‫הייליגען דברי חיים אויף יו"ט‪ ,‬און דאן נאכן סעודה‬ ‫לימוד התורה ביי די אידן פון שטאט‪ ,‬און עס האט‬ ‫האבן זיך די חסידים ארויס געלאזט אין א טאנץ‪,‬‬ ‫געהערשט א געוואלדיגע חביבות צווישן די אידן‬ ‫און דער שווער האט אזוי געטאנצן מיטן גאנצן‬ ‫און זייער רב‪.‬‬ ‫עולם פאר צוויי שעה‪.‬‬ ‫בשנת תרס"ה ווען זיין שווער איז נסתלק‬ ‫ווען דער זוהן פונעם הייליגען דברי חיים‬ ‫געווארן‪ ,‬האט מען אויף גענומען דעם צדיק אלס‬ ‫הרה"ק רבי ברוכ'ל גארליצער זי"ע האט דאס‬ ‫רב אין שטאט אינטעראדאם‪ ,‬און אויך אונעם‬ ‫געזען‪ ,‬האט ער געפרעגט פונעם טאטן דער‬ ‫שטאט נאסויד וואס איז געווען בשכינות‪ ,‬וואס‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬ווער האט געגלייבט‬ ‫אויף דעם שטאט נאסויד איז ער געליבען מיט‬ ‫אז א אונגערישער מתנגד וועט נאך אזוי טאנצן‬ ‫נאמען נאסוידער רב זי"ע‪.‬‬ ‫צוויי שעה מיט חסידים‪ ,‬אנשטאט זיצן און לערנען‬ ‫אפאר דפים גמרא אין אזא געהויבענע טאג ווי יו"ט‬ ‫מיטן אנקום פון דעם גאון וגדול‪ ,‬האט דער‬ ‫שבועות‪.‬‬ ‫שטאט באקומען א פנים חדשות‪ ,‬ער האט זיך גלייך‬ ‫אריינגעלייט צו מתקן זיין גרויסע תיקונים אין‬ ‫האט זיך דער הייליגער דברי חיים זי"ע אויף‬ ‫דעם שטאט‪ ,‬ער האט איינגעפירט אז יעדער איד‬ ‫געשטעלט און געזאגט מיט א התרגשות בזה"ל‪,‬‬ ‫זאל קובע זיין עיתים לתורה‪ ,‬און אלע מנהגים זאלן‬ ‫"גלוי וידוע לפני מי שאמר והיה העולם‪ ,‬אז אין‬ ‫זיין לויט ווי אזוי מען האט מקבל געווען מדורות‬ ‫אונזערע צייטן איז נישט דא און וועט נישט זיין קיין‬ ‫‪19‬‬ ‫ער האט זיין גאנצן לעבן זיך געפירט מיט א‬ ‫הראשונים‪ ,‬און דער שטאט איז געווען מפורסם‬ ‫מוראדיגע קדושה וטהרה‪ ,‬זיין עבודת השם איז‬ ‫אלס א עיר התורה‪.‬‬ ‫צוגעגאנגען מיט א געוואלדיגע התלהבות‬ ‫דקדושה און מיט א אש קודש‪ ,‬ביי יעדע מצוה האט‬ ‫אויך האט ער דארט געפירט די דין תורות און‬ ‫מען געזען ווי דער צדיק איז מכוון כוונות און טוט‬ ‫דן געווען דין תורה לאמיתו‪ ,‬יעדער איד פון שטאט‬ ‫גארנישט מיט א פשטות‪ ,‬נאר אלס איז געווען לשם‬ ‫האט געוויסט אז דער רב וועט פסק'נען אויפן דרך‬ ‫שמים‪ ,‬ער האט פון זיך ממש גארנישט געהאלטן‪,‬‬ ‫האמת‪ ,‬און דערפאר נאכן פסק הלכה‪ ,‬זענען ביידע‬ ‫נאר אלעס איז געווען צו מקיים זיין דעם רצון‬ ‫צדדים ארויס צופרידען‪ ,‬ווייל מען האט געוויסט‬ ‫השם‪ ,‬ער האט גאר אסאך עוסק געווען אין צדקה‬ ‫אז דער רב איז א איש האמת‪.‬‬ ‫וחסד אויף א גאר הויעכע פארנעם‪ ,‬ער האט‬ ‫צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים פאר נצרכים‪,‬‬ ‫דער צדיק איז געווען א געוואלדיגע בעל‬ ‫און אלעס האט ער געטון מיט א פשטות און‬ ‫בטחון און באמת געגלייבט אז דער גרויסער‬ ‫באהאלטען קייט‪.‬‬ ‫באשעפער פירט אלעס און בוטח געווען בהשי"ת‬ ‫מיט א געוואלדיגע אמונה ובטחון‪.‬‬ ‫ער איז געווען א מוקר רבנים‪ ,‬און מכבד געווען‬ ‫איינמאל איז דער צדיק געפארן אויף א באן‪,‬‬ ‫יעדן רבין מיט א מורא'דיגע התבטלות‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫און עס איז זיי קעגן געקומען אן אנדערן באן‪ ,‬און‬ ‫מסתופף געווען ביי גאר אסאך צדיקי הדור און‬ ‫עס האט אויסגעזען ווי די צוויי באנען גייען זיך‬ ‫מקבל מרות געווען פון יעדן צדיק‪ ,‬זיין יראת שמים‬ ‫צוזאמען קראכען‪ ,‬און דער גאנצער עולם איז‬ ‫און אמונה אינעם באשעפער איז געווען עד‬ ‫אנטלאפן פון דעם באן ווי דער צדיק איז געזעצן‪,‬‬ ‫להפליא‪ ,‬ווי אידן דערציילן‪ ,‬אז מען האט ביי ווייניג‬ ‫אבער ער דער צדיק איז געווען גאר שטארק ברוגז‬ ‫צדיקים געזען דעם אמת'ן אמונה פשוטה וואס מען‬ ‫אויף די אידן און געפרעגט‪ ,‬איך פארשטיי באמת‬ ‫האט געזען ביי דעם הייליגען נאסוידער רב זי"ע‪.‬‬ ‫נישט וואס די פחד איז‪ ,‬מען האט דאך געזאגט‬ ‫תפלת הדרך‪.‬‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫אינעם ספר מאור יהושע‪.‬‬ ‫בשנת תרע"ד ווען די שמועות לא טובה איז‬ ‫אנגעקומען קיין נאסויד וועגן די ערשטע וועלט‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגער קינדער‪.‬‬ ‫מלחמה‪ ,‬איז געווען דאן ערב סוכות‪ ,‬און די פליטים‬ ‫פון די דערנעבענדיגע שטעט זענען געקומען מיט‬ ‫הרה"ק רבי חנוך העניך אב"ד רוגנא זי"ע‪ ,‬וממלא‬ ‫א פחד און שרעק דערציילן‪ ,‬אז די פיינט זענען‬ ‫מקום אביו בנאסויד‪ ,‬חתן הרה"ק רבי משה אליקים‬ ‫שוין ממש דא‪ ,‬און דער עולם איז אנטלאפן פון‬ ‫בריעה בינדיגר זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט‪ ,‬אויסער דער הייליגער נאסוידער רב מיט‬ ‫הרה"ק רבי ישראל פריינד אב"ד הוניאד זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫זיין גבאי זענען אריין אין די סוכה מיט דעם לולב‬ ‫טאטע פון הרה"ק רבי משה ארי' פריינד בעל עטרת‬ ‫און אתרוג אין די האנט‪ ,‬און ער האט געזאגט די‬ ‫יהושע גאב"ד ירושלים זי"ע‪,‬‬ ‫פסוק‪" ,‬כִּ י יִ ְצ ְפּנֵ נִ י ְבּ ֻסכֹּה ְבּיוֹם ָר ָעה יַ ְס ִתּ ֵרנִ י"‪ ,‬און‬ ‫בתו הצדקת מרת פיגא ע"ה‪ ,‬אשת רבי יוסף משה‬ ‫געזאגט אז ער איז בטוח‪ ,‬אז די סוכה און די ד'‬ ‫דכנר זי"ע‪,‬‬ ‫מינים וועלן אים באמת אפהיטן און העלפן בעת‬ ‫בתו הצדקת מרת חנה מלכה ע"ה‪ ,‬וואס איז ליידער‬ ‫צרה‪.‬‬ ‫נפטר געווארן יונגעהייט‪.‬‬ ‫אידן פון אלע שטעט ארום נאסויד זענען זיך‬ ‫דעם לעצטן סוכות בחייו פונעם הייליגען‬ ‫געקומען מסתופף זיין בצלו פון דעם הייליגען‬ ‫נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬האט זיך דער פיטום פונעם‬ ‫צדיק וקדוש‪ ,‬און הונדערטער און טויזענטער אידן‬ ‫אתרוג אראפ געבראכן‪ ,‬און ווינטער פונעם יאר פון‬ ‫זענען געהאלפן געווארן מיט גאר גרויסע ישועות‬ ‫די הסתלקות האט ער געלאזט רופן די קינדער און‬ ‫דורך א ברכה פון דעם צדיק‪ ,‬מען האט ממש געזען‬ ‫אייניקלעך און זיך געזעגענט פון זיי‪ ,‬אויך האבן די‬ ‫ווי צדיק גוזר והקב"ה מקיים‪ ,‬ער האט באוויזן‬ ‫נאנטע תלמידים אסאך וואונדערליכע זאכן‬ ‫מופתים חוץ לדרך הטבע ממש‪.‬‬ ‫‪20‬‬ ‫מעשיות‬ ‫מיטגעהאלטן‪ ,‬ווי רמזים אז די טאג פון זיין‬ ‫הסתלקות דערנעטערט זיך שוין‪.‬‬ ‫ווי באקאנט האט רבינו הקדוש רבינו יואל‬ ‫טייטלבוים מסאטמאר זי"ע גאר אסאך דערציילט‬ ‫אנפאנג חודש אלול בשנת תרצ"ב איז דער‬ ‫מעשיות פון צדיקים מדורות הראשונים‪ ,‬און ער‬ ‫צדיק געווען פאר צרכי רפואה אין מרחץ אין‬ ‫האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז דערציילן מעשיות פון‬ ‫שטאט טארנא‪ ,‬און דארט איז דער צדיק זייער‬ ‫צדיקים איז מסוגל אויף ישועות און כל טוב‪ ,‬און ער‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬און דאן איז ער געפארן קיין‬ ‫האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז די מעשיות זאלן זיין פון‬ ‫סאטמאר וואס דארט איז געווען א גרויסע‬ ‫צדיקים וואס מען האט געהאט א קשר מיט זיי‪ ,‬ווי‬ ‫דאקטאר‪ ,‬דארט איז דער צדיק איין געשטאנען אין‬ ‫למשל דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע און נאך‬ ‫די שטוב פון זיינס א קרוב הגביר הרה"ח ר' אנטשיל‬ ‫צדיקים‪.‬‬ ‫פריינד ז"ל‪ ,‬אבער דער צדיק האט גארנישט‬ ‫•••‬ ‫געוואלט טועם זיין‪.‬‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין‬ ‫ביים הייליגען נאסוידער רב זי"ע אז ער האט נישט‬ ‫זונטאג נאכט פרשת כי תבא האט דער צדיק‬ ‫קיין פרנסה‪ ,‬און ער האט געבעטן אז דער רבי זאל‬ ‫געבעטן אז מען זאל רופן זיין זון הרה"ק רבי ישראל‬ ‫אים אנוואונטשען אז ער זאל האבן פרנסה‪ ,‬האט‬ ‫מהוניאד זי"ע‪ ,‬און דאן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫אים די נאסוידער רב זי"ע געפרעגט‪ ,‬אויב ער‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז געקומען‬ ‫ארבעט חוה"מ‪ ,‬האט דער איד געזאגט דעם אמת‪,‬‬ ‫באזוכען‪ ,‬און ער האט געבעטן די מענטשן ארום‬ ‫אז יא ער ארבעט חוה"מ‪ ,‬האט אים די נאסוידער רב‬ ‫זאלן דערציילט מעשיות פונעם הייליגען צאנזער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער זאל זיך פארנעמען נישט צו ארבעטן‬ ‫רב זי"ע‪.‬‬ ‫חוה"מ וועט ער האבן שיין פרנסה‪ ,‬כך הוה דער איד‬ ‫האט מער נישט געארבעט חוה"מ‪ ,‬און ער האט‬ ‫דאן ביים עלות השחר ווען דער הייליגער זון‬ ‫געהאט פרנסה בריוח‪.‬‬ ‫רבי ישראל איז אנגעקומען‪ ,‬נצחו אראלים את‬ ‫•••‬ ‫המצוקים ויצאה נשמתו בקדושה ובטהרה‪ ,‬דער‬ ‫ווען א איד איז געקומען מיט א קוויטל צום‬ ‫צדיק וקדוש האט צוריק געגעבן זיין הייליגע‬ ‫נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬האט די רבי אויס געפרעגט דעם‬ ‫נשמה ליוצרה‪ ,‬און איבער געלאזט א דור יתום אן‬ ‫איד‪ ,‬אויב ער איז א שומר שבת און אויב ער עסט‬ ‫זייער געטרייע פאסטוך‪.‬‬ ‫מאשין מצות פסח און אויב זיין בני בית גייט‬ ‫צניעותדיג אין שטוב‪ ,‬און נאר אויב די רבי האט‬ ‫צווישן די גאונים אין צדיקים וואס האבן‬ ‫געשפירט אז דער איד איז ערליך האט ער גענומען‬ ‫מספיד געווען דעם גרויסן צדיק‪ ,‬איז געווען הרה"ק‬ ‫דעם פדיון‪.‬‬ ‫רבי שלמה זלמן עהרנרייך בעל לחם שלמה אב"ד‬ ‫•••‬ ‫שאמלויא זי"ע‪ ,‬און ער האט געזאגט מיט דמעות‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד‬ ‫שליש די ווערטער פון חז"ל‪) ,‬מסכת מועד קטן‬ ‫גאב"ד ירושלים זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דער זיידע‬ ‫כ"ה( רוכב ערבות שש ושמח בבוא אליו נפש נקי‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט מקפיד‬ ‫וצדיק‪ ,‬עס איז טאקע א גרויסע שמחה בעולם‬ ‫געווען‪ ,‬אז ניטל נאכט זאל מען אפילו נישט‬ ‫העליון‪ ,‬מיט דעם אנקום פון אזא גרויסע צדיק‬ ‫דערציילן קיין מעשיות פון צדיקים‪ ,‬ווייל ביי אים‬ ‫וקדוש‪ ,‬אבער אונז בעטן און זענען מתפלל יִ ְשׂ ְמחוּ‬ ‫איז די דערציילן מעשיות פון צדיקים‪ ,‬געווען פונקט‬ ‫ַה ָשּׁ ַמיִ ם וְ ָתגֵ ל ָה ָא ֶרץ‪ ,‬אז די שמחה זאל שוין אויך זיין‬ ‫אזוי ווי לערנען א בלאט גמרא תוספות‪ ,‬און די זיידע‬ ‫דא אונטען און נישט נאר אויבן בעולם העליון‪.‬‬ ‫האט אריין געלייגט גרויסע כוחות ביים דערציילן‬ ‫מעשיות פון צדיקים‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"א אלול בשנת תרצ"ב‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט סאטמאר‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער נאסוידער‬ ‫רב זי"ע האט ביים טיש שבת קודש‪ ,‬מקפיד געווען‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫צו לערנען דעם הייליגען ספר דברי יחזקאל‪ ,‬און ער‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫•••‬ ‫האט געטייטשט יעדע ווארט אין אידיש‪ ,‬חנוכה ביי‬ ‫ביים ערשטע וועלט מלחמה איז געווען א איד‬ ‫די ליכט האט ער געלערנט דעם הייליגען ספר זרע‬ ‫א גרויסע חסיד פונעם נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫קודש‪ ,‬וואס די ספר איז פיל מיט גימטריאות‪ ,‬און‬ ‫האט ליידער געברויכט גיין אין מיליטער‪ ,‬האט ער‬ ‫דער נאסוידער רב האט אויף א פאפיר אויס‬ ‫אן געזאגט פאר די ווייב‪ ,‬אז זי זאל יעדע וואך גיין‬ ‫גערעכענט די חשבון פון די גימטריאות‪ ,‬און ער‬ ‫אים מזכיר זיין ביים נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫האט מקפיד געווען נישט צו נעכטיגען אין א הויז‬ ‫אים אינזין האבן אז ער זאל ניצול ווערן ביי די‬ ‫וואס האט נישט געהאט אין שטוב דעם ספר‬ ‫מלחמה‪.‬‬ ‫הקדוש דברי חיים פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איין טאג איז די מיליטער אנגעקומען ביים‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער נאסוידער‬ ‫טייך פיאווע‪ ,‬און דארט האבן זיך ביידע זייטן‬ ‫רב זי"ע ווען ער איז געגאנגען צו א חתונה‪ ,‬איז ער‬ ‫געטראפן‪ ,‬און עס איז געווען א גאר שווערער‬ ‫נישט ארויס ביז ער האט ארויף געברענגט א‬ ‫שלאכט‪ ,‬און דער איד איז געווען אין א גרויסע‬ ‫שמייכל אויפן פנים פונעם חתן‪ ,‬און ער פלעגט נאך‬ ‫סכנה‪ ,‬און ער האט געהאט צוויי ברירות‪ ,‬אדער‬ ‫זאגן דברי בדחנות פונעם הייליגען זרע קודש‬ ‫גייט ער אריין אינעם טייך‪ ,‬אדער גייט ער מלחמה‬ ‫מרופשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫האלטן וואס דאס וואלט ח"ו געמיינט א זיכערע‬ ‫טויט‪.‬‬ ‫דעם טאג וואס ער האט מסדר געווען ר"ל א גט‪,‬‬ ‫האט דער צדיק עוסק געווען בתענית פון גרויס‬ ‫פלוצלונג האט ער געזען דעם נאסוידער רב‬ ‫פחד אז ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן בדבר הלכה‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס האט אים אן געכאפט און אריבער‬ ‫און אפילו ער איז געווען א בקי בהלכות גיטין‪ ,‬האט‬ ‫געטראגן אויף די אנדערע זייט טייך‪ ,‬און דער איד‬ ‫ער מיט דעם אלעם געהאט א פחד אז ער זאל ח"ו‬ ‫איז טאקע געראטעוועט געווארן ממות לחיים‪ ,‬און‬ ‫נישט נכשל ווערן‪ ,‬און די פחד האט דער צדיק‬ ‫דאן האט ער געשריבן א בריוו צו זיין בני בית‪ ,‬און‬ ‫געהאט ביי יעדע הוראה וואס ער האט‬ ‫דערציילט דעם נס ווי אזוי די רבי האט אים‬ ‫ארויסגעגעבן‪ ,‬אז ער זאל ח"ו נישט נכשל ווערן‬ ‫געראטעוועט פון א זיכערע טויט‪ ,‬און געבעטן אז‬ ‫בדבר הלכה‪.‬‬ ‫זי זאל גיין צום רבין‪ ,‬און זיך באדאנקען אז ער האט‬ ‫אים געראטעוועט‪.‬‬ ‫דער צדיק האט מקפיד געווען אויף א מנהג‬ ‫ישראל וואס מען האט מקבל געווען מדורות‬ ‫ווען די פרוי איז געקומען צום רבין‪ ,‬און געוויזן‬ ‫הראשונים מיט א געוואלדיגע מסירת נפש‪ ,‬סיי‬ ‫דעם בריוו פון די מאן‪ ,‬און זיך באדאנקט פארן‬ ‫אויף נר שעוה ביי הבדלה‪ ,‬אויך מיטן עסן בונדלעך‬ ‫הייליגען נאסוידער רב‪ ,‬האט ער מרוב ענוותנותו‬ ‫אין די טשולנט‪ ,‬און זכר באנדליך שבת קודש‬ ‫געזאגט מיט א פשטות‪ ,‬בין איך דען דארט געווען‬ ‫ביינאכט‪ ,‬און נאך אסאך מנהגים‪ ,‬וואס דער צדיק‬ ‫ביים טייך‪ ,‬אז איך זאל אים קענען דורך טראגן‪.‬‬ ‫האט זיך ממש מוסר נפש געווען אויף יעדן מנהג‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫און ווען דער זון רבי ישראל האט געפרעגט‬ ‫•••‬ ‫דעם טאטן‪ ,‬ווי אזוי ער קען זאגן אז ער איז נישט‬ ‫איינמאל איז דער צדיק אנגעקומען צום שטאט‬ ‫דארט געווען‪ ,‬ווען דער איד האט דאך אים בפירוש‬ ‫טעמשוואר אויף א ראש חודש‪ ,‬און ווי באקאנט‬ ‫געזען‪ ,‬האט דער נאסוידער רב געזאגט‪ ,‬בזכות‬ ‫האט דער צדיק מקפיד געווען צו עסן פיש יעדן‬ ‫וואס דער איד האט געהאט אמונה פשוטה‪ ,‬איז‬ ‫ראש חודש‪ ,‬ביינאכט האט די רבי געפרעגט אויב‬ ‫געקומען צו אים א מלאך פארשטעלט ווי איך און‬ ‫מען האט פיש פאר מארגען ראש חודש צופרי‪,‬‬ ‫אים געראטעוועט‪.‬‬ ‫האט מען געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז דא אין שטאט איז‬ ‫•••‬ ‫אפילו נישט דא קיין פיש אויף שבת קודש‪ ,‬אבער‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫לפלא דעם קומענדיגען צופרי‪ ,‬איז א גוי געקומען‬ ‫געווען אין שטאט בעטלאן‪ ,‬און עס איז געווען די‬ ‫און געברענגט א פיש‪ ,‬און דער נאסוידער רב האט‬ ‫לעצטע טאג וואס מען האט געקענט מאכן קידוש‬ ‫געהאט א גרויסע שמחה דערפון‪.‬‬ ‫‪22‬‬ ‫באוויזן א הערליכע לבנה‪ ,‬און דער גאנצער עולם‬ ‫לבנה‪ ,‬אבער עס איז געגאנגען א שווערער רעגן‪,‬‬ ‫האט מיט א שמחה מחדש געווען די לבנה‪ ,‬און מען‬ ‫און עס האט נישט אויסגעזען ווי עס וועט זיין א‬ ‫האט געזען די גדלות פון דערציילן א מעשה פון א‬ ‫לבנה‪.‬‬ ‫צדיק‪ ,‬ווי דאס ברענגט גרויסע ישועות‪ ,‬אבער די‬ ‫מענטש וואס איז אהיים‪ ,‬האט טאקע יענעם חודש‬ ‫האט דער הייליגער נאסוידער רב דערציילט א‬ ‫נישט זוכה געווען צו מאכן קידוש לבנה‪ ,‬אלעס‬ ‫מעשה‪ ,‬אז איינמאל איז געווען סוף זמן קידוש‬ ‫ווייל ער האט נישט געהאט אמונת צדיקים‪.‬‬ ‫לבנה ביים הייליגען צדיק הרה"ק רבי אלימלך‬ ‫•••‬ ‫מרודניק זי"ע‪ ,‬און דער צדיק איז געזעצן ביי מלוה‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט‬ ‫מלכה‪ ,‬און די לבנה האט זיך נישט באוויזן די גאנצע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז דער הייליגער בני יששכר‬ ‫צייט וואס מען האט געברויכט מאכן קידוש לבנה‪.‬‬ ‫זי"ע געפארן אויף שבת צום מחותן קיין זידיטשוב‪,‬‬ ‫און ער האט מיט גענומען מיט זיך א חולה מסוכן‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי אלימלך געזאגט‪ ,‬אז אויב‬ ‫וואס די דאקטורים האבן זיך שוין ל"ע מייאש‬ ‫יעדער וועט זיך משתתף זיין‪ ,‬און מען וועט קויפן א‬ ‫געווען פון אים‪ ,‬און געגעבן פאר דעם איד נאך‬ ‫פלעשל מעד לכבוד מלוה מלכה‪ ,‬וועט זיין א לבנה‪,‬‬ ‫אפאר שעה צו לעבן‪ ,‬האט דער בני יששכר‬ ‫פארשטייט זיך אז אלע חסידים מיט זייער גרויסע‬ ‫גע'עצט'ט דעם איד‪ ,‬אז ער זאל מיט קומען קיין‬ ‫אמונה אין זייער רבין‪ ,‬האבן זיך משתתף געווען‪,‬‬ ‫זידיטשוב‪ ,‬און אריינכאפן א ברכת קדשו פונעם‬ ‫און מען איז ארויס קויפן א פלעשל מעד‪ ,‬איז אבער‬ ‫זידיטשובער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫דארט געווען איין איד‪ ,‬וואס ער האט געזאגט אז‬ ‫ער ברויך זיך נישט משתתף זיין‪ ,‬ווייל אויב וועט‬ ‫זיין א לבנה‪ ,‬וועט ער זיך שוין אויך מיט כאפן מיט‬ ‫ווען דער בני יששכר זי"ע איז אנגעקומען קיין‬ ‫קידוש לבנה מיט יעדן איינעם‪.‬‬ ‫זידיטשוב מיטן חולה איז געווען פרייטאג‬ ‫נאכמיטאג‪ ,‬איז דער בני יששכר געגאנגען זיך‬ ‫ביני לביני איז דער חסיד וואס איז ארויס קויפן‬ ‫טובל'ן אין מקו' לכבוד שבת קודש‪ ,‬און דער חולה‬ ‫דעם פלעשל‪ ,‬צוריק געקומען מיטן פלעשל מעד‪,‬‬ ‫איז געבליבן אין הויף פונעם זידיטשובער רבי‪.‬‬ ‫און לפלא עס האט זיך באוויזן א לבנה‪ ,‬און דער‬ ‫גאנצער עולם האט מחדש געווען די לבנה מיט א‬ ‫בשעת דער בני יששכר איז געגאנגען אין מקו'‪,‬‬ ‫שמחה עצומה‪ ,‬נאר דער איינער איד‪ ,‬וואס האט זיך‬ ‫איז שוין דער זידיטשובער רבי געזעצן ביי זיך אין‬ ‫נישט געוואלט משתתף זיין‪ ,‬איז איינגעשלאפן‬ ‫שטוב און געזאגט שיר השירים‪ ,‬און ווי באקאנט‬ ‫דארט אין ביהמ"ד‪ ,‬און מען האט אים נישט‬ ‫האט דער עטרת צבי געהאט א גרויסע עבודה ביים‬ ‫געקענט דערוועקן‪.‬‬ ‫זאגן שיר השירים יעדן ערב שבת‪ ,‬און ער האט‬ ‫נישט געלאזט קיינעם זאל אים דעמאלט שטערן‪,‬‬ ‫אבער ווען מען איז צוריק געקומען אין‬ ‫דער חולה איז געווען זעהר פארצווייפלט פון זיין‬ ‫ביהמ"ד נאכן קידוש לבנה‪ ,‬האט זיך דער איד‬ ‫מצב הבריאות‪ ,‬און ער האט קיינעם נישט‬ ‫אויפגעקוועקט‪ ,‬און געפרעגט ווי מען האלט‪ ,‬האט‬ ‫געפרעגט‪ ,‬נאר גלייך אריין אין שטוב ווי דער עטרת‬ ‫מען אים געזאגט אז מען האט יעצט געענדיגט‬ ‫צבי האט עוסק געווען אין זאגן שיר השירים‪.‬‬ ‫מאכן קידוש לבנה‪ ,‬איז דער איז ארויס געלאפן אויך‬ ‫צו מאכן קידוש לבנה‪ ,‬אבער לפלא האט זיך אראפ‬ ‫ווען דער הייליגער עטרת צבי האט געזען אז‬ ‫געלאזט א גרויסע רעגן‪ ,‬און די לבנה האט זיך שוין‬ ‫איינער וויל צו אים רעדן‪ ,‬גיבט ער א זאג פאר דעם‬ ‫מער נישט באווויזן יענעם חודש‪.‬‬ ‫איד‪" ,‬גיי שוין געזונטערהייט און זיי מיך נישט‬ ‫מבלבל פון מיין שיר השירים"‪ ,‬דער איד האט נישט‬ ‫און בשעת ווען דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫געהאט קיין ברירה‪ ,‬און איז ארויס פונעם רבין'ס‬ ‫האט דערציילט די מעשה‪ ,‬איז דארט געווען א איד‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫וואס האט פארלוירען די געדילט‪ ,‬און אפ געמאכט‬ ‫אז ער וועט אהיים גיין‪ ,‬ווייל עס וועט שוין דא‬ ‫ווען דער הייליגער בני יששכר איז צוריק‬ ‫נישט זיי קיין לבנה‪ ,‬אבער ווען דער הייליגער‬ ‫געקומען פון די מקו'‪ ,‬האט ער געזען אויפן חולה'ס‬ ‫נאסוידער רב האט גענדיגט די מעשה‪ ,‬האט זיך‬ ‫‪23‬‬ ‫לערנען‪ ,‬אבער צום סוף האט דער גאון רבי אהרן‬ ‫פנים‪ ,‬אז די צורה איז פארענדערט געווארן‪ ,‬און ער‬ ‫מבאניהאד זי"ע מסכים געווען צו גיין מקבל פנים‬ ‫זעהט נישט אויס צו זיין קראנק‪ ,‬פרעגט אים דער‬ ‫זיין דער נאסוידער רב זי"ע‪.‬‬ ‫בני יששכר‪ ,‬וואס איז געשען מיט דיר‪ ,‬האט דער‬ ‫איד דערציילט די מעשה‪ ,‬און נאך געזאגט די‬ ‫ווען רבי אהרן איז צוגעקומען צום הייליגען‬ ‫ווערטער פונעם רבין "גיי שוין געזונטערהייט"‪.‬‬ ‫נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬האט אים די רבי איבער געזאגט‬ ‫דעם גאנצן גמרא וואס ער האט פריער געזאגט‪ ,‬און‬ ‫גלייך האט דער הייליגער בני יששכר מרגיש‬ ‫צו געלייגט די זעלבע וואס ער האט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק דער עטרת צבי‬ ‫היינטיגע חסידים פארברענגען סתם און לערנען‬ ‫זי"ע האט ממשיך געווען פאר דעם חולה א רפואה‬ ‫נישט‪ ,‬דאן האט שוין דער גאון רבי אהרן‬ ‫שלימה‪ ,‬און דער איד איז טאקע אינגאנצן געזונט‬ ‫מבאניהאד זי"ע געזען דעם רוח הקודש פונעם‬ ‫געווארן‪ ,‬און נאך געלעבט איבער די הונדערט יאר‪,‬‬ ‫נאסוידער רב זי"ע‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט נאך‬ ‫•••‬ ‫געקענט און גערעדט מיט דעם איד‪.‬‬ ‫איינמאל האט זיך דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫•••‬ ‫זי"ע אויס געדריקט אויף א גרויסע תלמיד חכם און‬ ‫איינמאל איז א פרוי זיך געקומען מזכיר זיין‬ ‫בעל הוראה ביי זיך אין שטאט‪ ,‬אז דער באשעפער‬ ‫צום הייליגען נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬אז זי איז זייער‬ ‫איז נישט מקפח די שכר פון יעדע בריה אויף די‬ ‫נישט געזונט און געבעטן א ברכה פונעם רבין פאר‬ ‫וועלט‪ ,‬און דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט‬ ‫א רפואה שלימה‪ ,‬האט דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט געקענט די מאמע פון דעם‬ ‫געזאגט פאר דעם פרוי‪ ,‬אז ער איז איר מבטיח א‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬און זי איז געווען א גאר פשוטע‬ ‫רפואה שלימה‪ ,‬אויב זי וועט זיך אפשערן די האר‪.‬‬ ‫אידענע און א גאר ארימע פרוי‪.‬‬ ‫ווען די פרוי איז ארויס‪ ,‬האט איינע פון די‬ ‫אבער סיי ווען זי איז אריין געקומען זיך מזכיר‬ ‫חסידים געפרעגט דעם הייליגען רבין‪ ,‬וואס וועט‬ ‫זיין ביים נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬האט זי געשריבן אויפן‬ ‫זיין אויב די פרוי וועט נישט געזונט ווערן אפילו זי‬ ‫קוויטל איין איינציגסטע בקשה‪" ,‬אז איר זון זאל‬ ‫האט זיך אפ געשוירען די האר‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫אויס וואקסן א תלמיד חכם און א פוסק הלכות און‬ ‫נאסוידער רב זי"ע געזאגט‪ ,‬אפשר וועט דאס‬ ‫א דיין"‪ ,‬און דער נאסוידער רב זי"ע האט שוין‬ ‫צוברענגען‪ ,‬אז איך וועל לכבוד דעם מער נישט זיין‬ ‫אייביג געוויסט‪ ,‬אז ווען די פרוי קומט בעט זי נאר‬ ‫קיין רבי‪ ,‬אבער די פרוי וועט כאטש האבן אפ‬ ‫דעם איינציגסטע בקשה‪ ,‬און אפילו פרנסה‬ ‫געשוירען די האר‪.‬‬ ‫דערמאנט זי אויך נישט‪ ,‬איז דאך נישט קיין חידוש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז דער באשעפער האט דערפילט די בקשה פון אזא‬ ‫איינמאל האט הגה"ק רבי אהרן פרעסבורגער‬ ‫פרוי‪ ,‬אפילו זי איז געווען א גאר פשוטע‪ ,‬וויבאלד‬ ‫בעל פאר אהרן אב"ד באניהאד זי"ע באזיכט אין‬ ‫מען מיינט דאס באמת און מיט א תמימות‪.‬‬ ‫שטאט פאפא ביי זיין ברידער הגה"ק רבי מיכאל‬ ‫•••‬ ‫ראב"ד פאפא זי"ע‪ ,‬און פונקט דאן איז דער‬ ‫הרה"ק רבי יהושע ראזנער אב"ד סעקעלהיד‬ ‫הייליגער נאסוידער רב זי"ע דורך געפארן דעם‬ ‫זי"ע האט בימיו געשריבן א תשובה צום הייליגען‬ ‫שטאט פאפא‪ ,‬און איינע פון די חסידים האבן‬ ‫צאנזער רב זי"ע לגבי די איסור פון ניצן מאשין‬ ‫געבעטן דעם רבי אהרן‪ ,‬אז ער זאל קומען מיט אים‬ ‫מצות פסח‪ ,‬און ווען דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫מקבל פנים זיין דעם צדיק דער נאסוידער רב זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט געזען דעם תשובה האט ער זייער הנאה‬ ‫געהאט‪ ,‬און אלס הכרת הטוב איז ער געפארן‬ ‫האט רבי אהרן געזאגט‪ ,‬אז אין די גמרא‬ ‫בזיכען דעם גאון פון סעקעלהיד זי"ע‪.‬‬ ‫שטייט‪ ,‬חסידים הראשונים היו שוהין שעה אחת‬ ‫קודם התפילה‪ ,‬אבער ליידער די היינטיגע חסידים‬ ‫ווען דער נאסוידער רב זי"ע איז אנגעקומען‬ ‫פארברענגען שעות אויף שעות און הייבן נישט אן‬ ‫צום באזיך‪ ,‬האט מען אריין געברענגט א גלעזל טיי‬ ‫לערנען‪ ,‬ווי צו זאגן אז עס איז א שאד צו‬ ‫צו מכבד זיין דעם גרויסן גאסט‪ ,‬אבער דער‬ ‫פארברענגען צייט מיט אנדערע זאכן אויסער‬ ‫‪24‬‬ ‫דא וואס צו טון צו ראטעווען די פרוי‪ ,‬האט דער‬ ‫נאסוידער רב האט בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫הייליגער נאסוידער רב געזאגט‪ ,‬די פרוי וועט‬ ‫טרינקען פון דעם טיי‪ ,‬עס איז געווען א פלא פאר די‬ ‫געזונט ווערן און האבן אריכת ימים‪ ,‬כך הוה די פרוי‬ ‫חסידים און פאר די שטוב מענטשן‪.‬‬ ‫איז געזונט געווארן אין געהאט א שיינע אריכת‬ ‫ימים‪.‬‬ ‫אבער דער רב איז אריין צו די רעבעצין און‬ ‫•••‬ ‫דערציילט די וואונדער‪ ,‬אז דער נאסוידער רב וויל‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫נישט טרינקען די טיי‪ ,‬האט זיך די רעבעצין‬ ‫געווען אין שטאט פעטראשעני‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫פארטראכט און געזאגט‪ ,‬די ווייסט וואס‪ ,‬אונז‬ ‫שטאט איז געקומען מיט קוויטלעך צום רבין‪,‬‬ ‫האמיר געהאט א שיינעם כוס וואס מען האט אונז‬ ‫צווישן די וואס זענען געקומען איז געווען א איד‬ ‫געגעבן ביי די חתונה‪ ,‬און איך האב דאס נישט‬ ‫ר"ל א מחלל שבת‪ ,‬און ווען ער האט געגעבן פארן‬ ‫גענוצט ביז יעצט‪ ,‬אבער לכבודו פונעם גרויסן‬ ‫רבין א פדיון פון ‪ 200‬ליי‪ ,‬האט די רבי גלייך צוריק‬ ‫גאסט האב איך סערווירט די טיי אין דעם כוס‪,‬‬ ‫געגעבן דאס געלט פאר דעם איד‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫אבער איך כאפ זיך יעצט‪ ,‬אז די כוס איז נאך‬ ‫האט דער צדיק קיינמאל נישט גענומען קיין געלט‬ ‫קיינמאל נישט גע'טובל'ט געווארן‪ ,‬און דאס איז‬ ‫פון נישט ערליכע מענטשן‪.‬‬ ‫וואס דער נאסוידער רב האט גלייך מרגיש געווען‬ ‫מיט זיין גרויסע קדושה‪.‬‬ ‫דער איד איז געווען גאר שטארק באליידיגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ער האט געזאגט פאר די אידן דארט‪ ,‬אז ער‬ ‫ביי הרה"ג רבי יעקב הלוי יונגרייז אב"ד פילעק‬ ‫וועט נאך ווייזן אז ער וועט געבן דאס געלט פארן‬ ‫זי"ע איז געבוירן געווארן בשעה טובה ומוצלחת א‬ ‫רבין קעגן דעם רבין'ס רצון‪ ,‬און בעפאר די רבי איז‬ ‫קינד‪ ,‬אבער ליידער האט דאס ווייב געהאט א בלוט‬ ‫אוועק געפארן‪ ,‬און ער איז שוין געווען ביי די באן‪,‬‬ ‫פארגיפטינג בשעת האבן דאס קינד‪ ,‬און דאן איז‬ ‫זענען הונדערטער מענטשן געקומען באגלייטן‬ ‫נאכנישט געווען די רפואה פון פענעצילין‪ ,‬און די‬ ‫דעם רבין ביי די באן‪ ,‬צווישן די מענטשן איז געווען‬ ‫דאקטורים האבן אויף געגעבן אויפן פרוי‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫דער איד דער מחלל שבת‪ ,‬און וויבאלד עס איז‬ ‫האבן נישט געהאט קיין רפואה‪.‬‬ ‫געווען א גרויסע געשטיפעניש‪ ,‬איז אים געלונגען‬ ‫צו געבן דאס געלט פארן רבין‪.‬‬ ‫איז געווען דארט א דאקטאר א איד וואס האט‬ ‫געהייסן שווארץ‪ ,‬און ער האט שוין געהאט אסאך‬ ‫אויפן וועג האט דער צדיק איינגעדרימלט‪ ,‬און‬ ‫מופתים ביים הייליגען נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬האט ער‬ ‫ווי באוויסט האט דער צדיק אייביג מיט גענומען‬ ‫גלייך געשיקט א טעלעגראם צום נאסוידער רב צו‬ ‫וואסער מיט זיך‪ ,‬כדי זיך צו קענען וואשן די הענט‬ ‫מזכיר זיין דעם פרוי‪ ,‬און וויבאלד ער האט‬ ‫ווען ער דערוועקט זיך‪ ,‬און אזוי ווי דער צדיק האט‬ ‫נאכנישט געהאט קיין ענטפער‪ ,‬איז ער געפארן‬ ‫זיך דערוועקט‪ ,‬האט ער זיך געוואשן די הענט אויפן‬ ‫קיין נאסויד צום רבין‪.‬‬ ‫פלאר פונעם באן‪.‬‬ ‫ער איז אנגעקומען קיין נאסויד פורים‪ ,‬און‬ ‫אבער איינע פון די אפעצירן אויפן באן האט‬ ‫ביים רבין איז געווען א גרויסע געדרענג‪ ,‬ווען דער‬ ‫דאס באמערקט‪ ,‬און ער איז גלייך צוגעקומען צום‬ ‫דאקטאר איז אריין געקומען צום רבין‪ ,‬האט אים די‬ ‫רבין‪ ,‬און זאגט אז דאס וואס ער האט געטון איז‬ ‫רבי געזאגט אז ער האט באקומען די טעלעגראם‪,‬‬ ‫קעגן די געזעץ‪ ,‬און ער האט געבעטן פונעם רבין א‬ ‫אבער ער ווייסט נאכנישט וועלכע נאמען מען זאל‬ ‫קנס ‪ 200‬ליי‪ ,‬די רבי האט גלייך ארויס גענומען די‬ ‫צוגעבן פארן פרוי‪.‬‬ ‫געלט‪ ,‬וואס דער איד דער מחלל שבת האט אים‬ ‫געגעבן‪ ,‬און דאס אהין געגעבן פארן אפעציר און‬ ‫אביסל שפעטער האט ער נאכאמאל מזכיר‬ ‫געזאגט פאר זיין גבאי‪" ,‬איך ווייס נישט וואס א מין‬ ‫געווען ביים רבין די פרוי‪ ,‬און געבעטן אז די רבי‬ ‫געלט דאס איז"‪ ,‬און עס איז געווען א גרויסע פלא‬ ‫זאל אנוואונטשען‪ ,‬האט דער הייליגער נאסוידער‬ ‫ביים גבאי‪ ,‬אז די רבי האט מרגיש געווען אז דאס‬ ‫רב געפרעגט וואס זאגן די דאקטורים‪ ,‬האט דער‬ ‫איז נישט קיין ערליכע געלט‪.‬‬ ‫דאקטאר געזאגט אז לויט די דאקטאר איז נישט‬ ‫‪25‬‬ ‫גאר גרויסע דאקטורים‪ ,‬צו זען אפשר קען מען‬ ‫•••‬ ‫העלפן פארן בחור‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' יצחק גליק מסטרימבע ז"ל האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער מיט נאך אסאך‬ ‫האט די טאטע געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬נישט‬ ‫חסידים געקומען אויף ראש השנה צום רבין קיין‬ ‫ווייט פון דא איז דא א שטאט נאסויד‪ ,‬ווי עס‬ ‫נאסויד‪ ,‬און דורך גייענדיג דעם שטאט בעטלאן‪,‬‬ ‫וואוינט דער הייליגער צדיק דער נאסוידער רב‬ ‫האבן זיי געטראפן א גוי וואס האט געהאט א קארב‬ ‫זי"ע‪ ,‬קום לאמיר אריין גיין צום צדיק‪ ,‬און אפשר‬ ‫פיל מיט פיש‪ ,‬און וויסענדיג ווי שטארק די רבי איז‬ ‫וועט ער קענען פויעלען א רפואה פארן בחור‪ ,‬דער‬ ‫מקפיד צו האבן פיש אויף שבת און יו"ט‪ ,‬האבן זיי‬ ‫איד האט מסכים געווען און געפארן מיטן טאטן‬ ‫געקויפט דעם גאנצן קארב מיט פיש‪ ,‬און געברענגט‬ ‫קיין נאסויד‪.‬‬ ‫קיין נאסויד‪.‬‬ ‫ווען דער איד איז אריין געקומען צום הייליגען‬ ‫זייענדיג אין די גאסט הויז האבן זיי אראפ‬ ‫נאסוידער רב‪ ,‬האט די רבי גלייך געזאגט פארן איד‪,‬‬ ‫גענומען אפאר פיש‪ ,‬און דאס אפ געקאכט כדי צו‬ ‫אז מען זאל בודק זיין דעם בחור'ס תפילין‪ ,‬דער איד‬ ‫האבן צו עסן עפעס אויף ערב יו"ט‪ ,‬שפעטער זענען‬ ‫איז גלייך אריבער צו א סופר‪ ,‬און מען האט בודק‬ ‫זיי אריבער צום רבין מיט די גאנצע קארב פיש‪ ,‬און‬ ‫געווען די תפילין‪ ,‬און לפלא האט מען געטראפן אז‬ ‫דאס אהין געגעבן אלס מתנה פארן רבין‪.‬‬ ‫די תפילין זענען געווען פסול‪ ,‬און דער סופר האט‬ ‫דאס פאראכטן‪ ,‬און גלייך דאן אויפן וועג אהיים‪,‬‬ ‫אבער גלייך האט די רבי געפרעגט‪ ,‬אויב דאס‬ ‫האט דער בחור אנגעהויבן צוריק זעהן‪ ,‬און‬ ‫איז אלע פיש וואס זיי האבן געברענגט‪ ,‬די אידן‬ ‫צוביסלעך איז די ראי' צוריק געקומען פארן בחור‪,‬‬ ‫זענען ממש נתפעל געווארן אז די רבי האט דאס‬ ‫און דער דאקטאר ביי זיי אין שטאט‪ ,‬האט‬ ‫גלייך מרגיש געווען‪ ,‬און די אידן האבן געזאגט‬ ‫נאכאמאל אינטער זוכט דעם בחור און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫פארן רבין‪ ,‬אז זיי האבן אראפ גענומען אפאר‬ ‫אלעס ווייזט אז די ראי' איז ב"ה צוריק‪.‬‬ ‫פישלעך כדי צו עסן ערב יו"ט‪ ,‬האט די רבי געבעטן‬ ‫אז מען זאל אים ברענגען אלע פיש‪.‬‬ ‫עס האט דערציילט דער אייניקל הרה"ק רבי‬ ‫משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים זי"ע‪ ,‬אז דער איד‬ ‫און דאן האט די רבי מסביר געווען פאר זיי‪ ,‬אז‬ ‫איז שוין געבליבן א גרויסע תומך פארן זיידן כל‬ ‫נישט אז ער האט ח"ו געברויכט די גאנצע פיש‬ ‫ימיו‪ ,‬אויך דערציילט ער‪ ,‬אז די הייליגער נאסוידער‬ ‫וואס זיי האבן געברענגט‪ ,‬נאר ער האט זיי געוואלט‬ ‫רב האט געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬אז אויב דער בחור‬ ‫אויס לערנען א דרך אין עבודת ד'‪ ,‬אז די פיש איז א‬ ‫וועט קיינעם נישט דערציילן דעם מופת‪ ,‬וועט דאס‬ ‫הייליג מאכל וואס איז געמאכט צו עסן נאר שבת‬ ‫זיין א גרויסע טובה פאר דעם בחור‪ ,‬פארשטייט זיך‬ ‫אדער יו"ט אדער ראש חודש‪ ,‬און מען טאר דאס‬ ‫אז דער בחור האט קיינעם נישט דערציילט דעם‬ ‫נישט עסן סתם אזוי‪.‬‬ ‫מופת‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ח ר' צבי ב"ר פנחס פריעדמאן‬ ‫יארן שפעטער ווען עס איז אנגעקומען די‬ ‫מקלויזנבורג זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬און די שטאט סאטמאר‬ ‫פארענדיג פון קלויזנבורג קיין סאטמאר‪ ,‬האט זיין‬ ‫איז געווען אונטער די הערשאפט פון רומעניה‪ ,‬און‬ ‫טאטע געטראפן א איד מיטן נאמען קראנצער פון‬ ‫דער בחור האט זיך געברויכט שטעלן צום‬ ‫שטאט זשיבא‪ ,‬און ער האט געהאט מיט זיך א בחור‬ ‫מיליטער‪ ,‬האט ער דאך געהאט דעם תעודה פונעם‬ ‫וואס איז ליידער געווארן בלינד‪.‬‬ ‫דאקטאר פון קלויזנבורג‪ ,‬אז ער קען נישט זעהן‪ ,‬און‬ ‫מען האט אים גלייך באפרייט פון מיליטער‪ ,‬און אויך‬ ‫דער איד האט דערציילט אז ער איז שוין‬ ‫אפאר יאר שפעטער‪ ,‬ווען די שטאט סאטמאר איז‬ ‫געווען ביי די גרעסטע דאקטורים‪ ,‬אבער אלע‬ ‫צוריק צו די הערשאפט פון אונגארן‪ ,‬האט דער‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז עס איז ליידער נישט דא וואס צו‬ ‫בחור זיך נאכאמאל באפרייט פון די מיליטער מיט‬ ‫העלפן אז דער בחור זאל אנהייבן זעהן‪ ,‬און יעצט‬ ‫דעם תעודה‪ ,‬דאן האט שוין דער בחור‬ ‫איז ער אויפן וועג קיין וויען און בערלין‪ ,‬צו גיין צו‬ ‫‪26‬‬ ‫שטאט‪ ,‬און לפלא גלייך ווי ער האט געענדיגט‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬פארוואס דער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫אריין ווארפן די גאנצע מעהל אין וואסער‪ ,‬האבן‬ ‫האט אים געהייסן‪ ,‬אז ער זאל קיינעם נישט‬ ‫אנגעהויבן ארויף קומען אין וואסער א געוואלד מיט‬ ‫דערציילן וועגן די מופת‪.‬‬ ‫פיש‪ ,‬וואס די פיש האבן זייער ליב מעהל‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫איד האט געכאפט א געוואלד מיט פיש‪ ,‬און ער איז‬ ‫איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען‬ ‫פון דעם גאר שטארק נתעשר געווארן‪ ,‬און געהאט‬ ‫נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫שיין פרנסה‪ ,‬דאן האט ער שוין פארשטאנען וואס‬ ‫ווען דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען‬ ‫די נאסוידער רב זי"ע האט אים געזאגט‪" ,‬אז מען‬ ‫אין שטאט בערעגסאז‪ ,‬האט דער צדיק געליינט‬ ‫פאלגט די תורה‪ ,‬דערלייגט מען נישט"‪.‬‬ ‫קריאת התורה‪ ,‬און דער צדיק איז געווען אין א‬ ‫•••‬ ‫געוואלדיגע דביקות‪ ,‬און בשעת מעשה איז דורך‬ ‫הרה"ח ר' יהושע פליישמאן מסאטמאר ע"ה‬ ‫געגאנגען דער ערל וואס האט געארבעט אין‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט ליידער גאר אסאך‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬און ער האט געטראגן האלץ צו הייצן די‬ ‫געליטן אויפן מאגן יעדע וואך זונטאג‪ ,‬און ער האט‬ ‫אויווען‪.‬‬ ‫דאס אויס גערעכנט אז דאס פאסירט וועגן די‬ ‫מאכל "אייער מיט צוויבל"‪ ,‬איין וואך שבת קודש‬ ‫און דורך גייענדיג נעבן דעם צדיק‪ ,‬האט דער‬ ‫איז געווען אין שטאט סאטמאר דער הייליגער‬ ‫גוי אנגערירט אין איינע פון די ציצית פונעם טלית‬ ‫נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬און דער רבי יהושע האט‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬אויפן סעקונדע האט דער צדיק אראפ‬ ‫געוואלט גיין צום טיש‪ ,‬אבער ער האט מורא‬ ‫געווארפן דעם טלית פון אויף זיך גלייך ארויף אויפן‬ ‫געהאט אז דער נאסוידער רב וועט אים געבן‬ ‫ספר תורה‪ ,‬און דער צדיק איז גלייך געלאפן אין‬ ‫שיריים פון די אייער מיט צוויבל‪ ,‬דערפאר האט ער‬ ‫מקו'‪ ,‬צילוב זיין גרויסע קדושה וטהרה‪ ,‬וואס דער‬ ‫געמאכט זיכער צו גיין אביסל שפעטער‪ ,‬כדי די רב‬ ‫צדיק האט דאס גלייך מרגיש געווען‪ ,‬אז דער גוי‬ ‫זאל שוין האלטן נאך די אייער מיט צוויבל‪.‬‬ ‫האט אנגערירט די ציצית‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער אזוי ווי ער קומט אריין אין ביהמ"ד‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים‬ ‫זעהט ער אז דער הייליגער נאסוידער רב האלט‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט פונעם זיידן‬ ‫יעצט פונקט ביי די אייער‪ ,‬האט זיך דער רבי יהושע‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט געוואוינט‬ ‫באהאלטן כדי דער נאסוידער רב זאל אים נישט‬ ‫א איד א מעהל סוחר‪ ,‬דער איד האט געהאט א מיל‬ ‫באמערקען‪ ,‬אבער אזוי ווי דער נאסוידער רב האט‬ ‫וואס פון דעם האט ער געהאט שיין פרנסה‪ ,‬איין‬ ‫געענדיגט עסן דאס ביסל אייער מיט צוויבל‪ ,‬האט‬ ‫יאר נאך פסח איז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫ער געפרעגט דעם גבאי‪ ,‬איז רבי יהושע פליישמאן‬ ‫געווען ביי יענעם אין שטוב‪ ,‬און האט געבעטן דעם‬ ‫דא‪.‬‬ ‫איד‪ ,‬אז ער וויל זעהן די שטר מכירה מיט וואס ער‬ ‫האט פארקויפט די מעהל אין חמץ‪.‬‬ ‫בלית ברירה איז דער רבי יהושע צו געקומען‪,‬‬ ‫און ווען דער צדיק האט געזען די שטר מכירה‪,‬‬ ‫און דער הייליגער נאסוידער רב האט אים מכבד‬ ‫האט ער מעורר געווען דעם איד‪ ,‬אז די שטר מכירה‬ ‫געווען מיט א פילע טעלער אייער מיט צוויבל‪ ,‬און‬ ‫איז נישט גוט געווען‪ ,‬און דערפאר קומט אויס אז‬ ‫דער רבי יהושע פליישמאן האט אויף געגעסן דעם‬ ‫ער האט נישט גוט פארקויפט די חמץ‪ ,‬און דערפאר‬ ‫גאנצן טעלער‪ ,‬און לפלא פון דאן האט דער ר'‬ ‫ברויך ער מבער זיין דאס גאנצע מעהל‪ ,‬דער איד‬ ‫יהושע מער נישט געליטן אויף די מאגן פון דעם‬ ‫האט זיך געבעטן צום רב אז דאס איז דאך זיין‬ ‫מאכל אייער מיט צוויבל‪ ,‬דאס אלעס האט דער‬ ‫גאנצע פרנסה‪ ,‬אבער דער צדיק האט אים געזאגט‬ ‫צדיק וקדוש געזען מיט זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬און ער‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אויב מען פאלגט די תורה‪ ,‬דערלייגט מען‬ ‫האט מיט זיינע שיריים אויס געהיילט דעם ר'‬ ‫נישט"‪.‬‬ ‫יהושע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער איד מיט זיין גרויסע אמונת צדיקים האט‬ ‫הרה"ח ר' מנחם בראך ע"ה האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געפאלגט דעם רבין‪ ,‬און ער האט גענומען דאס‬ ‫ער איז געווען בשעת די מעשה‪ ,‬ווען דער‬ ‫גאנצע מעהל און אריין געווארפן אין דעם טייך פון‬ ‫‪27‬‬ ‫דערפאר איז דער הייליגער נאסוידער רב אויף‬ ‫נאסוידער רב זי"ע איז געווען אויף א שבת אין‬ ‫געקומען מיט א עצה‪ ,‬ער האט געזאגט פארן טאטן‪,‬‬ ‫שטאט ראגנע‪ ,‬און ווען מען האט געגעבן פארן רבין‬ ‫אז ער וויל זייער פארן קיין בעלזא‪ ,‬און ער האט‬ ‫די כוס צו מאכן קידוש‪ ,‬האט דער צדיק געפרעגט‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז ווען ער וועט זיין אין בעלזא וועט ער‬ ‫פון ווי דער כוס איז‪ ,‬האט דער קרוב פונעם רבין‬ ‫זיך שוין גרינגער קענען אריבער כאפן קיין צאנז‪,‬‬ ‫הרה"ח ר' משה יוסף דאכנער ז"ל געזאגט פארן‬ ‫אבער דער טאטע רבי משה ארי' האט גאנץ גוט‬ ‫רבין‪ ,‬אז די כוס האט ער באקומען דרשה געשאנק‬ ‫געוויסט‪ ,‬אז אויב ער וועט געבן פארן זוהן געלט‬ ‫פונעם רבין‪ ,‬און די רבי האט שוין אמאל קידוש‬ ‫אויף הוצאות הדרך‪ ,‬וועט דער צדיק מיט זיין גוט‬ ‫געמאכט אויף דעם כוס‪.‬‬ ‫הארץ אוועק געבן דאס גאנצע געלט פאר נצרכים‪,‬‬ ‫דערפאר האט ער מיט געשיקט איינע פון די נאנטע‬ ‫האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫מקורבים‪ ,‬אז ער זאל דעם זוהן באגלייטן קיין‬ ‫געפרעגט‪ ,‬אויב מען האט דאס שוין גע'טובל'ט‪,‬‬ ‫בעלזא‪.‬‬ ‫האט דער איד געזאגט‪ ,‬וואס הייסט‪ ,‬די כוס האט‬ ‫שוין די רבי גענוצט אמאל ווען ער איז דא געווען‪,‬‬ ‫ווען עס איז געקומען די צייט אהיים צו פארן‬ ‫האט די רבי געפרעגט אויב האט מען אפשר אריין‬ ‫פון בעלזא‪ ,‬האט דער זוהן דער הייליגער‬ ‫געגעבן דעם כוס צו פאריכטען‪.‬‬ ‫נאסוידער רב זי"ע געבעטן פון דעם מקורב‪ ,‬אז ער‬ ‫וויל זייער שטארק אהיים פארן דורך א אום וועג‬ ‫דאן האט זיך דער איד ר' משה יוסף דערמאנט‪,‬‬ ‫וואס פארט דורך גאליציה‪ ,‬דער מקורב האט אבער‬ ‫אז די כוס האט זיך געהאט צובראכן‪ ,‬און מען האט‬ ‫גע'טענה'ט‪ ,‬אז דאס וועט קאסטן אסאך מער‬ ‫דאס געגעבן פאר א גוי צו פאריכטען‪ ,‬און דער גוי‬ ‫געלט‪ ,‬און האט נישט מסכים געווען‪ ,‬אבער דער‬ ‫האט צו געלייגט א שטיקל צום בעכער‪ ,‬וואס‬ ‫הייליגער נאסוידער רב האט גע'טענה'ט‪ ,‬אז דאס‬ ‫להלכה דארף מען דאס איבער טוב'לען‪ ,‬די אידן‬ ‫געלט איז דאך מיינס וואס די טאטע האט מיר‬ ‫זענען ממש נתפעל געווארן‪ ,‬אז די רבי מיט זיין‬ ‫געגעבן אויף הוצאות הדרך‪.‬‬ ‫גרויסע קדושה האט דאס גלייך מרגיש געווען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע געזאגט‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד‬ ‫פארן מקורב‪ ,‬לאמיר אריין גיין צום הייליגען‬ ‫גאב"ד ירושלים זי"ע האט דערציילט‪ ,‬ווי אזוי זיין‬ ‫בעלזא רב רבי יהושע'לע זי"ע‪ ,‬און לאמיר אים‬ ‫זיידע דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז נתקרב‬ ‫פרעגן וואס ער זאגט אויב מען מעג פארן דעם אום‬ ‫געווארן צום הייליגען צאנזער רב זי"ע‪ ,‬דער זיידע‬ ‫וועג‪ ,‬ווייל דאס איז געווען דער מנהג אין בעלזא‪,‬‬ ‫פלעגט אסאך פארן צום מרחץ נישט ווייט פון‬ ‫אויב האט מען געהאט א ספק איז מען אריין פרעגן‬ ‫שטאט סיגוט פאר צרכי רפואה‪ ,‬דארט פלעגט דער‬ ‫פונעם רבין וואס מען זאל טון‪.‬‬ ‫הייליגער נאסוידער רב זי"ע אסאך פארברענגען‬ ‫מיט הרה"ק רבי דוד מקשאנוב זי"ע דער זוהן‬ ‫ווען מען איז אריין צום הייליגען בעלזא רב‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע‪.‬‬ ‫און דער מקרוב האט געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז ער‬ ‫ווייסט נישט פארוואס דער נאסוידער רב וויל אזוי‬ ‫דער הייליגער צדיק מקשאנוב זי"ע האט גאר‬ ‫פארן דעם אום וועג‪ ,‬האט דער הייליגער בעלזא רב‬ ‫אסאך עובדות דערציילט פון זיין גרויסן טאטן דער‬ ‫זי"ע גלייך געזאגט בזה"ל‪" ,‬פאשטייסט נישט‪ ,‬פון‬ ‫צאנזער רב פארן נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬אבער דער‬ ‫דארט פארט מען קיין צאנז"‪ ,‬און דאן נאך די נסיעה‬ ‫הייליגער נאסוידער רב איז נישט נתפעל געווארן‬ ‫איז דער הייליגער נאסוידער רב געווארן שטארק‬ ‫טראכטענדיג‪ ,‬אז יעדער זוהן רעדט גאר גרויס פון‬ ‫מקושר צום הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫זיין טאטן‪ ,‬אבער לימים האט דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫נאסוידער רב זי"ע אנגעהויבן שפירן א געוואלדיגע‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד‬ ‫תשוקה צו פארן צום הייליגען צאנזער רב‪ ,‬אבער‬ ‫גאב"ד ירושלים זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע‬ ‫ער האט געוויסט אז זיין טאטע רבי משה ארי' וואס‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע פלעגט צוויי מאל‬ ‫איז געווען א גרויסע בעלזא חסיד‪ ,‬וועט נישט אזוי‬ ‫א יאר פארן צו זיין רבין דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫שנעל לאזן פארן קיין צאנז‪.‬‬ ‫‪28‬‬ ‫ער שטייט פארענט פון זיין הייליגען רבין דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬איינמאל איז געווען שביעי של פסח און דאס‬ ‫צאנזער רב‪.‬‬ ‫צווייטע מאל איז געווען שמחת תורה‪ ,‬בשנת‬ ‫תרל"ה איז דער נאסוידער רב זי"ע געווען ביי זיין‬ ‫דערפאר איז דער הייליגער נאסוידער רב צו‬ ‫רבין דער הייליגער צאנזער רב אויף די שביעי של‬ ‫געגאנגען צום איד וואס האט געקויפט הגבה‪ ,‬און‬ ‫פסח‪.‬‬ ‫ער האט אים געבעטן אז ער וויל זיך מיט אים‬ ‫טוישן‪ ,‬יענער איד האט גלייך מסכים געווען‪ ,‬ווייל‬ ‫שביעי של פסח ביים דאווענען איז דער‬ ‫פאר הגבה האט ער דאך נישט געצאלט אזוי פיל‬ ‫הייליגער נאסוידער רב זי"ע געשטאנען ביים מזרח‬ ‫געלט ווי פאר אן עלי'‪ ,‬אבער דאן האט דער‬ ‫וואנט אין ביהמ"ד נאנט צום הייליגען צאנזער רב‬ ‫הייליגער נאסוידער רב געכאפט‪ ,‬אז ביי הגבה וועט‬ ‫זי"ע‪ ,‬אינמיטן דאווענען האט דער הייליגער‬ ‫ער דאך אויך זיין אויס געדרייט מיטן פנים צום‬ ‫נאסוידער רב זי"ע וואס איז געווען נידעריג‬ ‫רבין‪ ,‬און ער האט ממש מורא געהאט אריין צו‬ ‫געוואקסן זייענדיג צו געדעקט מיטן טלית‬ ‫קוקען פארן רבין אין פנים‪.‬‬ ‫געשפירט‪ ,‬ווי איינער לאנט אן זיינע הענט אויף זיין‬ ‫אקסל‪ ,‬ער האט פראבירט אראפ צו ריקן די הענט‬ ‫האט ער זיך ווייטער געטוישט מיט דער וואס‬ ‫פון זיין אקסל‪ ,‬אבער דאן האט ער געשפירט אז‬ ‫האט געקויפט גלילה‪ ,‬ווייל דאן וועט ער דאך זיין‬ ‫יענער האט נאכאמאל ארויף געלייגט די האנט‪.‬‬ ‫מיטן ריקן צום רבין‪ ,‬דערציילט אבער דער‬ ‫הייליגער נאסוידער רב‪ ,‬וואס מיינט איר‪ ,‬ביי גלילה‬ ‫האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע אויף‬ ‫האט זיך די רבי דער הייליגער צאנזער רב אויס‬ ‫געדעקט זיין פנים פונעם טלית‪ ,‬און צו זיין שרעק‬ ‫געדרייט און אריין געקוקט פאר מיר אין פנים‬ ‫זעהט ער ווי דאס איז די רבי אליין דער הייליגער‬ ‫בשעת איך האב געמאכט גלילה‪ ,‬ווייל פונעם רבין‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬ער האט גלייך זיך צו געריקט און‬ ‫דער צאנזער רב האט מען זיך נישט געקענט ארויס‬ ‫געוואלט אז די רבי זאל ארויף לייגן די האנט‪ ,‬אבער‬ ‫דרייען‪.‬‬ ‫דאן האט דער הייליגער צאנזער רב שוין נישט‬ ‫•••‬ ‫ארויף געלייגט די האנט‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' מרדכי שווארץ מטורדא ע"ה האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביי זיין קרוב הרה"ח ר' בנימין‬ ‫נאכדעם האט דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫אליעזר פליישמאן ע"ה פון שטאט סאטמאר האט‬ ‫זי"ע דערציילט‪ ,‬אז די פנים פונעם הייליגען‬ ‫זיך איינמאל געמאכט‪ ,‬אז דאס ווייב נאכן האבן א‬ ‫צאנזער רב זי"ע האט אזוי געלאכטן דאן בשעת'ן‬ ‫קינד האט מען נישט געקענט אפשטעלן די בלוט‪,‬‬ ‫דאווענען‪ ,‬אז ער האט ממש נישט געקענט אריין‬ ‫דאן איז אין שטאט סאטמאר געווען דער הייליגער‬ ‫קוקען גלייך אין פנים פונעם רבין‪.‬‬ ‫נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬און ער האט מזכיר געווען די‬ ‫ווייב ביים הייליגען נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬האט אים‬ ‫און דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב געבעטן‪ 10 ,‬טויזענט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז שפעטער ווען די רבי האט געציילט‬ ‫רייניש פאר א אייניקל פונעם הייליגען צאנזער רב‬ ‫ספירת העומר אויף זיין פלאץ‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫זי"ע וואס מאכט יעצט חתונה‪ ,‬אבער דער ר' בנימין‬ ‫צאנזער רב זי"ע אזוי געברענט פאר קדושה‪ ,‬אז ער‬ ‫אליעזר האט נישט געוואלט געבן אזא גרויסע‬ ‫האט זיך ממש געדראפעט אויף די גראדע ווענט‪.‬‬ ‫סכום‪.‬‬ ‫נאך האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫שפעטער איז דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫דערציילט פונעם יענעם לעצטן יו"ט פסח‪ ,‬ביי‬ ‫זי"ע אוועק געפארן פון סאטמאר קיין קלויזנבורג‪,‬‬ ‫קריאת התורה האט דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫ווען דער חסיד ר' בנימין אליעזר האט געזעהן‪ ,‬אז‬ ‫זי"ע געקויפט די עלי' פון רביעי‪ ,‬אבער דאן האט‬ ‫די מצב ווערט נישט בעסער‪ ,‬האט ער געבעטן זיין‬ ‫ער געזעהן אז דער רבי דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫קרוב ר' מרדכי שווארץ‪ ,‬אז ווען ער פארט אהיים‬ ‫גייט אליין זיין דער בעל קורא‪ ,‬האט אים‬ ‫פון סאטמאר קיין טורדא פארט ער דאך דורך‬ ‫אנגעכאפט א פחד און א שרעק נאר צו טראכטן ווי‬ ‫קלויזנבורג‪ ,‬האט ער אים געגעבן דעם סכום פון ‪10‬‬ ‫אזוי ער גייט מאכן די ברכה אויף די תורה בשעת‬ ‫‪29‬‬ ‫•••‬ ‫טויזענט רייניש און געבעטן‪ ,‬אז ער זאל אריין פארן‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען‬ ‫קיין קלויזנבורג און געבן דאס געלט פארן‬ ‫מפורסם אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪,‬‬ ‫נאסוידער רב און מזכיר זיין די ווייב‪.‬‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות דערציילט פון ווי ער האט‬ ‫ווען דער ר' מרדכי איז אנגעקומען קיין‬ ‫באקומען דעם גרויסן כוח צו פועל'ן ישועות פאר‬ ‫קלוזנבורג האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫אידן‪ ,‬ווייל די נאסוידער רב האט געהאט א‬ ‫געהאלטן אינמיטן דאווענען שחרית ביי קר"ש‪,‬‬ ‫שוועסטער וואס האט געוואוינט אין שטאט‬ ‫דער ר' מרדכי איז גלייך צו געגאנגען און געזאגט‬ ‫קאלאמייא‪ ,‬און דער צדיק פלעגט איר כסדר גיין‬ ‫פארן נאסוידער רב‪ ,‬אז עס איז ממש פיקוח נפש‬ ‫באזיכן‪ ,‬איינמאל איז דארט געווען אין קאלאמייא‬ ‫און דערפאר בעט ער אז די רבי זאל מפסיק זיין‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע‪" ,‬און ער האט‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬אבער דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫מיר געווינטשען‪ ,‬און נאך געווינטשען‪ ,‬אז איך זאל‬ ‫האט געוויזן מיט די הענט אז מען קען ווארטן ביז‬ ‫זיין א פועל ישועות"‪.‬‬ ‫נאך שמו"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט‬ ‫נאך שמו"ע האט דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל געווען אין א שטאט‬ ‫גלייך געזאגט פאר ר' מרדכי‪ ,‬איך האב דאך געזאגט‬ ‫צוזאמען מיטן קרייזער רב זי"ע‪ ,‬און עס איז געווען‬ ‫פאר ר' בנימין אליעזר אז ער זאל מיר געבן ‪10‬‬ ‫ראש חודש‪ ,‬און דער הייליגער קרייזער רב האט‬ ‫טויזענט רייניש פארן צאנזער רב'ס אייניקל‪ ,‬האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס וואלט געווען א חשובע זאך צו האבן‬ ‫ר' מרדכי געוויזן פארן רבין אז ער האט דא דאס‬ ‫א פיש צום סעודת ראש חודש‪.‬‬ ‫גאנצע געלט‪ ,‬אבער ער האט געבעטן פונעם רבין‬ ‫א שטר אז ער האט טאקע באקומען דאס געלט‪,‬‬ ‫איז דער קרייזער רב צו געגאנגען צום אפלויף‬ ‫דער נאסוידער רב האט קודם נישט געוואלט געבן‬ ‫ווי די וואסער רינט אראפ פונעם הויז‪ ,‬און פון‬ ‫א שטר‪ ,‬אבער נאכן זיך טענה'נען אביסל האט דער‬ ‫דארט גיסט עס אריין אינעם טייך‪ ,‬און ער האט‬ ‫צדיק מסכים געווען און געשריבן אויף א פאפיר‬ ‫אריין געלייגט די האנט און פון דארט ארויס‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אני הח"מ אברהם יהושע מבטיח שיפסיק‬ ‫גענומען א כשרן פיש לכבוד ראש חודש‪ ,‬און דער‬ ‫הדם בעבור עשרת אלפים רייניש שקיבלתי"‪.‬‬ ‫הייליגער נאסוידער רב האט געזאגט‪ ,‬אז דארט אין‬ ‫דעם פלאץ איז בדרך הטבע קיינמאל נישט דא קיין‬ ‫טאקע תיכף נאכדעם האט ר' מרדכי גערופן‬ ‫פיש‪ ,‬אבער לכבודו פונעם קרייזער רב האט מען‬ ‫צום שטוב פון רבי בנימין אליעזר פליישמאן‪ ,‬און‬ ‫דארט מזמין געווען א פיש‪.‬‬ ‫מען האט אים געזאגט אז ב"ה די בלוט האט זיך אפ‬ ‫•••‬ ‫געשטעלט‪ ,‬יארן שפעטער ווען דער זוהן פון ר'‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע האט‬ ‫מרדכי שווארץ ע"ה הרה"ח ר' אהרן יודא האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זייענדיג א קינד‪ ,‬איז אמאל געקומען‬ ‫געזאגט פארן טאכטער פון רבי בנימין אליעזר‪ ,‬אז‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הערשעלע ליסקער זי"ע קיין‬ ‫אין זכות פון זיין טאטן ר' מרדכי איז די מאמע‬ ‫סיגוט אויף א שבת‪ ,‬פארשטייט זיך אז די גאנצע‬ ‫געזונט געווארן‪.‬‬ ‫שטאט וואס זענען געווען דורך געווייקטע‬ ‫חסידישע אידן זענען געקומען מיט האלטן דעם‬ ‫האט די טאכטער פארענדיגט די צווייטע חלק‬ ‫שולחן הטהור פינעם צדיק מליסקא‪ ,‬אויך ער דער‬ ‫פון די מעשה‪ ,‬אז די מאמע איז דאן שוין געווען אין‬ ‫נאסוידער רב איז געקומען מיט זיין טאטן הרה"ח‬ ‫גאר א שווערע מצב‪ ,‬און עס האט זיך איר‬ ‫רבי משה ארי' פריינד מסיגוט זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫גע'חלום'ט אז זי איז נפטר געווארן‪ ,‬פלוצלונג‬ ‫באוויסט אלס א איש חסיד און א גאר געהויבענע‬ ‫זעהט זי דעם הייליגען נאסוידער רב זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫איד‪.‬‬ ‫ווייזט איר מיט די צוויי הענט‪ ,‬אז זי זאל צוריק‬ ‫אראפ גיין ווייל זי איז נאך צו יונג‪ ,‬און דאן האט זיך‬ ‫ביים טיש איז געווען דער מנהג ביים הייליגען‬ ‫די בלוט אויף געהערט און זי איז ב"ה געזונט‬ ‫צדיק רבי הערשעלע ליסקער זי"ע‪ ,‬אז דער עולם‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫‪30‬‬ ‫צדיק‪ ,‬אז אפילו נאר ביים קוקן אויפן פלעשל האט‬ ‫האט געברענגט א פלעשל וויין און מען האט דאס‬ ‫ער מרגיש געווען פין וואסער טרויבן די וויין איז‬ ‫געשטעלט צום טיש‪ ,‬און דער גבאי ווען ער האט‬ ‫געמאכט געווארן‪.‬‬ ‫ארויף געשטעלט דעם פלעשל האט ער אויס‬ ‫•••‬ ‫געריפן דעם נאמען ווער עס האט דאס געברענגט‪,‬‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע פלעגט נישט‬ ‫די טאטע רבי משה ארי' האט אויך געברענגט א‬ ‫זאגן קיין תחנון ביום היארצייט פון רבי מענדעלע‬ ‫פלעשל וויין אבער א גאר פשוטע סארט‪ ,‬אבער‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז די יארצייט איז אזוי‬ ‫לפלא אזוי ווי דער גבאי האט אויס געריפן דעם‬ ‫גרויס ווי די יארצייט פון רבי שמעון בר יוחאי זי"ע‪,‬‬ ‫טאטן'ס נאמען‪ ,‬האט דער צדיק רבי הערשעלע‬ ‫און ער פלעגט זיך וואשן ל"ג בעומר צו א סעודה‪,‬‬ ‫גלייך געכאפט דעם פלעשל און מיט די וויין‬ ‫וואס האט זיך פארצויגען אויף ביינאכט צום‬ ‫געמאכט קידוש‪.‬‬ ‫יארצייט פון רבי מענדעלע זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס איז געווען א גרויסע וואונדער‪ ,‬וויבאלד‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד‬ ‫דאס איז נישט געווען קיין ספעציעלע וויין און עס‬ ‫גאב"ד ירושלים זי"ע האט פארציילט‪ ,‬בשם דעם‬ ‫איז דארט געווען גרויסע גבירים וואס האבן‬ ‫זיידן הרה"ק מנאסויד זי"ע‪ ,‬אז הרה"ק רבי אליעזר‬ ‫געברענגט לכבודו פונעם צדיק אלטע געשמאקע‬ ‫מדזיקוב זי"ע האט זייער מקפיד געווען‪ ,‬אז זיינע‬ ‫וויין‪ ,‬אויך שפעטער ווען דער צדיק האט געוואלט‬ ‫חסידים זאלן קומען נאר צו אים אויף יו"ט שבועות‪.‬‬ ‫טרינקען א לחיים‪ ,‬האט ער אויס געקליבן דווקא‬ ‫פונעם טאטן'ס פלעשל צו טרינקען לחיים‪.‬‬ ‫איז געווען א חסיד פינעם הייליגען דזיקובער‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז נישט געזונט געווען איין יו"ט‬ ‫איז דארט געווען איינע פון די חסידים וואס‬ ‫שבועות‪ ,‬און דערפאר האט דער חסיד נישט‬ ‫האט געברענגט א גאר טייערע און אלטע פלעשל‬ ‫געקענט פארן צום רבין אויף יו"ט‪.‬‬ ‫וויין‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם צדיק רבי הערשעלע‬ ‫זי"ע‪ ,‬פארוואס וויל די רבי נישט נעמען דעם גוטן‬ ‫איז דארט אין זיין שטאט געווען א צאנזער‬ ‫אלטע וויין וואס איך האב געברענגט‪ ,‬האט דער‬ ‫חסיד‪ ,‬האט דער צאנזער חסיד געבעטן פון דעם‬ ‫צדיק רבי הערשעלע געזאגט בזה"ל‪" ,‬כל אחד‬ ‫דזיקובער חסיד‪ ,‬אז ער זאל אים לייען זיין‬ ‫מושך לשורשו‪ ,‬ואם הוא מושך ליין זה‪ ,‬מסתמא הוא‬ ‫שטריימל אויף יו"ט שבועות צו גיין צו זיין רבין אין‬ ‫מכרם ישראל"‪ ,‬יעדער איד ציט צו זיין שורש‪ ,‬און‬ ‫צאנז‪ ,‬און דער חסיד האט אים געבארגט דעם‬ ‫אויב מיך ציט צו דעם וויין‪ ,‬מסתמא איז דער וויין‬ ‫שטריימל‪.‬‬ ‫פין א אידישע פעלד‪.‬‬ ‫א שטיק צייט שפעטער איז דער חסיד געפארן‬ ‫די טאטע הרה"ח רבי משה ארי' זי"ע האט נאך‬ ‫צו זיין רבין קיין דזיקוב‪ ,‬און ווען ער איז אריין‬ ‫שבת געוואלט זעהן די הייליגע אויגן פינעם צדיק‬ ‫געקומען מיטן שטריימל האט אים די רבי‬ ‫רבי הערשעלע ליסקער זי"ע‪ ,‬איז ער אריבער צום‬ ‫געפרעגט‪ ,‬ביסט געגאנגען קיין צאנז אויף יו"ט‬ ‫וויין סוחר און געפרעגט‪ ,‬איך האב דיר געזאגט‬ ‫שבועות‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪ ,‬איך בין שבועות‬ ‫ביים קויפן די וויין אז איך ברויך עס פארן שולחן‬ ‫נישט געזונט געווען און איך בין געווען‬ ‫הטהור פינעם צדיק רבי הערשעלע ליסקער‪ ,‬איז‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬האט דער הייליגער דזיקובער זי"ע‬ ‫פארוואס האט איר מיר נישט געגעבן א גוטע‬ ‫געקוקט אויפן שטריימל און געזאגט‪" ,‬איז דער‬ ‫טייערע אלטע וויין‪.‬‬ ‫שטריימל געווען אין צאנז"‪.‬‬ ‫האט דער וויין סוחר געזאגט‪ ,‬אזוי ווי איך האב‬ ‫האט דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע אויס‬ ‫געהערט אז דאס איז פארן צדיק רבי הערשעלע‪,‬‬ ‫געפירט‪ ,‬דאס אז די שטריימל האט מקבל געווען א‬ ‫האב איך דווקא געוואלט געבן נאר וויין וואס איז‬ ‫קדושה זייענדיג אין צאנז איז אסאך א גרעסערע‬ ‫געמאכט געווארן פין טרויבן וואס איז געוואקסן אין‬ ‫חידוש‪ ,‬ווי אז דער דזיקובער רב זי"ע האט דאס‬ ‫א אידישע פעלד‪ ,‬אפילו די וויין איז נישט אזוי גוט‪,‬‬ ‫מרגיש געווען ברוח קדשו‪.‬‬ ‫דאן האט די טאטע געזעהן די הייליגע אויגן פינעם‬ ‫‪31‬‬ ‫ווען דער פעטירשאנער רב האט באמערקט‬ ‫•••‬ ‫ווי דער הייליגער נאסוידער רב באטראכט דעם‬ ‫הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים‬ ‫בילד‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן‪ ,‬ביי אייך חסידים איז‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז זיין זיידע דער הייליגער‬ ‫מען דאך מקפיד אויף בילדער‪ ,‬איז אז דער רבי וויל‬ ‫נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫קען איך אויס דרייען דעם בילד אדער עס אפילו‬ ‫וקדוש רבי שמעון מיערסלוב זי"ע האט געהאט א‬ ‫אראפ נעמען פון וואנט ווילאנג די רבי וועט‬ ‫מנהג קדוש‪ ,‬אז ער האט יעדן טאג געזאגט די‬ ‫דאווענען מנחה‪.‬‬ ‫ברכות השחר בקול רם‪ ,‬און די תינוקות של בית רבן‬ ‫האבן נאך געזאגט אמן אויף די הייליגע ברכות‪.‬‬ ‫האט זיך דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫אנגערופן בזה"ל‪" ,‬ח"ו ח"ו‪ ,‬דאס בילד פונעם מנוחת‬ ‫אינעם שטאט איז געווען ליידער א משכיל‪,‬‬ ‫אשר איז א סגולה פאר יראת שמים‪ ,‬נישט נאר פאר‬ ‫וואס האט געלייגט די אויגן אויף איינע פון די‬ ‫זיינע קינדער‪ ,‬נאר פאר יעדן איד וואס קוקט‬ ‫קינדער פון שטאט‪ ,‬און דער משכיל האט מיט דעם‬ ‫דערויף"‪ ,‬און דאס איז טראץ דעם וואס דער‬ ‫קינד אנגעהויבן לערנען חכמת הדקדוק אן דעם‬ ‫הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען דער‬ ‫וואס זיין טאטע זאל פון דעם וויסן‪.‬‬ ‫גרויסער מקנאה קנאת ד' צבקות וואס האט‬ ‫אפגעווייכט פון סיי וועלכע מאדערנע זאך און‬ ‫אבער איין טאג ווען דער צדיק האט געזאגט‬ ‫בפרט פון בילדער‪ ,‬איז אבער א בילד פונעם מנוחת‬ ‫זיינע ברכות‪ ,‬און די קינדער האבן נאך געזאגט אמן‪,‬‬ ‫אשר זי"ע געווען א גאר אנדערע זאך‪.‬‬ ‫איז יענער קינד אויך געווען צווישן די קינדער‪,‬‬ ‫•••‬ ‫גלייך האט זיך דער צדיק וקדוש רבי שמעון אויף‬ ‫דער אייניקעל הרה"ק רבי משה ארי' פריינד‬ ‫געשטעלט‪ ,‬און ער איז גלייך צו געגאנגען צו יענעם‬ ‫גאב"ד ירושלים זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז די טאג פון‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫די בר מצוה פונעם הייליגען זיידן דער נאסוידער‬ ‫און דער צדיק האט דעם קינד געגעבן א‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬האט אים דער טאטע וואס איז דאך געווען‬ ‫פעטשל אויפן פנים‪ ,‬און דער צדיק האט געשריגן‬ ‫א גביר און דער ראש הקהל פון שטאט‪ ,‬געגעבן‬ ‫מיט קולות "טמא"‪ ,‬עס איז געווען א וואונדער ביי‬ ‫שיינע קליידער לכבוד די בר מצוה‪ ,‬אבער גלייך‬ ‫די אלע וואס זענען דארט געשטאנען‪ ,‬אבער די‬ ‫צופרי איז דער בר מצוה בחור דער נאסוידער רב‬ ‫טאטע פונעם קינד איז גלייך געקומען און אויס‬ ‫ארויס אויף די גאס‪ ,‬און געטראפן א ארימע יונגעל‬ ‫געפרעגט זיין קינד‪ ,‬און דאן האט דער קינד מודה‬ ‫מיט צוריסענע קליידער‪ ,‬האט ער געבעטן דעם‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער לערנט מיט דעם משכיל‪ ,‬דאן האבן‬ ‫קינד‪ ,‬אז ער זאל מיט אים ארויס גיין אינדרויסן פון‬ ‫אלע געזען די הייליגע אויגן פון דעם צדיק וקדוש‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דאן האט דער הייליג קינד זיך געבעטן צו דעם‬ ‫איבער דעם בילד וואס עס איז דא פונעם‬ ‫ארים קינד‪ ,‬אז ער זאל זיך מיט אים אויפטוישן די‬ ‫הייליגען צדיק דער מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫קליידער‪ ,‬דער קינד האט קודם נישט געוואלט‬ ‫צדיק הגה"ק רבי אשר אנשיל מיללער‬ ‫דאס טון‪ ,‬אבער זעענדיג די טרערן פונעם בחור און‬ ‫פעטירשאנער רב זי"ע דערציילט א פלא'דיגן‬ ‫נאכן שטארק מיטשענען‪ ,‬האט דער קינד מסכים‬ ‫מעשה‪ ,‬וואס ער האט אליין בייגעוואוינט‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬און ווען עס איז געקומען צו די בר מצוה‪,‬‬ ‫האט מען נישט געקענט טרעפן די נייע קליידער‪,‬‬ ‫ווי ביי א געלעגנהייט איז אמאל אויס‬ ‫און מען האט געטראכט אז אפשר האט מען דאס‬ ‫געקומען‪ ,‬אז דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז‬ ‫גע'גנב'ט‪.‬‬ ‫געקומען דאווענען מנחה ביי אים אין ביהמ"ד‪ ,‬און‬ ‫דארט אויף מעריב זייט פונעם ביהמ"ד האט‬ ‫אבער שפעטער ווען די טאטע רבי משה ארי'‬ ‫געהאנגען א בילד פונעם הייליגען מנוחת אשר‬ ‫זי"ע איז ארויס אויפן גאס‪ ,‬האט ער געטראפן דעם‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ווען דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז‬ ‫ארימע קינד‪ ,‬און געזען ממש די קליידער וואס ער‬ ‫דורך דעם בילד‪ ,‬האט ער זיך אפ געשטעלט און‬ ‫האט געהאט געקויפט פאר זיין זון‪ ,‬און דאן האט‬ ‫באטראכט דעם בילד‪.‬‬ ‫‪32‬‬ ‫נאכדעם וואס דער צדיק האט טועם געווען‬ ‫דער קינד דערציילט פארן טאטן‪ ,‬אז היינט צופרי‬ ‫פון די מזונות‪ ,‬האט דער איד געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז‬ ‫האט דער בר מצוה בחור מיך געבעטן ממש מיט‬ ‫יעצט נאכדעם וואס די צדיק האט טועם געווען פון‬ ‫טרערן‪ ,‬אז איך זאל נעמען זיינע נייע קליידער‪ ,‬און‬ ‫די מזונות‪ ,‬האט די מזונות שוין צוויי זאכן‪ ,‬איינס אז‬ ‫בלית ברירה האב איך דאס גענומען‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫עס איז שיריים פונעם רבין‪ ,‬און אויך איז די מזונות‬ ‫געווען די השגות פון דעם צדיק וקדוש שוין ביי די‬ ‫שיריים פון א שבע ברכות וואס איז נאר יעצט‬ ‫‪ 13‬יאר אלט‪.‬‬ ‫געווען דא ביי מיר אינדערהיים‪ ,‬אבער אזוי ווי דער‬ ‫•••‬ ‫נאסוידער רב זי"ע האט געהערט די ווערטער אז‬ ‫הרה"ק רבי משה ארי' פריינד גאב"ד ירושלים‬ ‫דאס איז שיריים פון סעודת חתן‪ ,‬איז ער‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען די זיידע‬ ‫דערציטערט געווארן און געזאגט‪.‬‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז געווען ביי‬ ‫זיין גרויסן רבין דער הייליגער דברי חיים מצאנז‬ ‫חז"ל זאגן דאך )ברכות ו'( כל הנהנה מסעודת‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז צו אים געקומען א ידיעה‪ ,‬אז זיין זון‬ ‫חתן ואינו משמחו עובר בחמשה קולות‪ ,‬אז איינער‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מהוניאד זי"ע וואס איז נאך‬ ‫וואס עסט פון סעודות חתן וכלה און איז נישט‬ ‫געווען א קינד איז זייער נישט געזונט‪ ,‬און איז‬ ‫משמח דעם חתן וכלה‪ ,‬איז ער עובר אויף די חמשה‬ ‫ממש א חולה מסוכן‪.‬‬ ‫קולות‪ ,‬און דער צדיק האט איבער געלאזט אלעס‬ ‫ביי יענעם איד אין שטוב‪ ,‬און ער איז גלייך אריבער‬ ‫דער נאסוידער רב האט געוואלט אריין גיין‬ ‫געפארן צום שטוב פון דעם חתן‪ ,‬כדי ער זאל קענען‬ ‫צום דברי חיים צו מזכיר זיין דאס קינד‪ ,‬אבער מרוב‬ ‫משמח זיין די חתן און כלה‪ ,‬און ח"ו נישט עובר זיין‬ ‫פחד און אימת רבו‪ ,‬האט דער נאסוידער רב זיך‬ ‫אויף דברי חז"ל‪.‬‬ ‫נישט געקענט נעמען אריין צו גיין צום רבין‪ ,‬אבער‬ ‫ער האט זיך גענומען די כוחות און איז צו געגאנגען‬ ‫צום טיר פונעם רבין‪ ,‬און די טיר איז געווען אפען‪,‬‬ ‫און דער הייליגער צאנזער רב האט אים באגריסט‬ ‫מיט א שמייכל‪.‬‬ ‫אבער דער הייליגער נאסוידער רב פון גרויס‬ ‫פחד פון זיין רבין‪ ,‬האט נישט געקענט ארויס זאגן‬ ‫קיין ווארט פון מויל‪ ,‬נאר האט עספייעט ארויס צו‬ ‫זאגן נאר דאס ווארט "ישראל"‪ ,‬אבער דאן האט זיך‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע אנגעריפן בזה"ל‪,‬‬ ‫"איך ווייס‪ ,‬און די זאלסט נישט מורא האבן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫וועט אי"ה האבן א רפואה שלימה בקרוב"‪ ,‬און דער‬ ‫זון איז טאקע נישט לאנג נאכדעם געזונט געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווי באוויסט האט דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫זי"ע גאר שטארק מקפיד געווען אויף יעדע הלכה‬ ‫און קיצו של יוד פון שולחן ערוך‪ ,‬און ביים צדיק‬ ‫איז נישט געווען קיין איין מאמר חז"ל איבעריג‪.‬‬ ‫דערציילט דער אייניקל הרה"ק רבי משה ארי'‬ ‫פריינד גאב"ד ירושלים זי"ע‪ ,‬אז איינמאל איז דער‬ ‫זיידע דער נאסוידער רב זי"ע געווען אין א שטאט‪,‬‬ ‫און ער איז דארט איינגעשטאנען ביי א חסיד‬ ‫זיינעם‪ ,‬און דער איד האט מכבד געווען דעם צדיק‬ ‫מיט מזונות און כיבוד‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫שטעט האבן אים געוואלט אויף נעמען אלס רב ביי‬ ‫יארצייט י"ב אלול‬ ‫זיי אין שטאט‪ ,‬האט דער צדיק בשום אופן נישט‬ ‫געוואלט נעמען קיין רבנות‪ ,‬נאר ער האט ווייטער‬ ‫הרה"ק רבי שמחה בונם ב"ר צבי הירש זי"ע‬ ‫עוסק געווען במסחר‪ ,‬אבער רוב טאג האט ער‬ ‫)בונהארד(‬ ‫עוסק געווען בתורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫בעל קול שמחה‪ ,‬מפרשיסחא‬ ‫ער האט געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט וואידיסלאב אין פולין‪,‬‬ ‫ירמיה ראזענבוים בעל מודעא רבה אב"ד‬ ‫בשנת תקכ"ז‪.‬‬ ‫מאטערסדארף זי"ע‪ ,‬און אויך האט ער שפעטער‬ ‫געלערנט אין די ישיבה פון הגה"ק רבי מרדכי בנעט‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי צבי בעל ארץ צבי מגיד‬ ‫בעל גדולת מרדכי מניקלשבורג זי"ע‪ ,‬און זיינע‬ ‫מישרים מוואידיסלאב זי"ע‪.‬‬ ‫רבי'ס האבן שוין דאן געזען זיין גדלות בתורה און‬ ‫זיין געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי בצלאל הלוי בעל בשם בצלאל‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫מזאלקעווי זי"ע‪,‬‬ ‫רבקה ע"ה‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אריה לייב סג"ל זי"ע‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי משה אורבערגער מבנדין זי"ע‪.‬‬ ‫מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח זי"ע‪.‬‬ ‫אפילו מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און‬ ‫ער איז געווען א איש השלום בכל המעלות‪,‬‬ ‫זיין גאונות בתורה‪ ,‬האט ער זייער באהאלטן זיין‬ ‫און א איש אלקים קדוש ונורא מאוד און א צדיק‬ ‫עבודת הקודש און נאר זיינע גאר נאנטע און אויך‬ ‫תמים‪ ,‬דער צדיק איז געווען א למדן נפלא און א‬ ‫זיינע רבי'ס האבן באמת געוויסט זיין גדלות‪.‬‬ ‫גאון עולם בתורה ועבודת השם‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫בקי בחכמת הרפואה און בחכמת המעדעצין‪ ,‬ער‬ ‫גאנץ אנפאנג איז ער נישט געווען צווישן די‬ ‫האט ממאס געווען ברבנות און אייביג עוסק‬ ‫חסידים‪ ,‬נאר אפאר יאר נאך זיין חתונה איז ער‬ ‫געווען במסחר‪ ,‬אבער מיט דעם אלעם האט ער‬ ‫נתקרב געווארן צום הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‬ ‫געלערנט תורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז‬ ‫דורך הרה"ק רבי דוד בידערמאן בעל מגדול דוד‬ ‫געווען א עניו ושפל ברך‪ ,‬און באמת געהאלטן אז‬ ‫מלעלוב זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז דאס ערגסטע איד אויף די וועלט‪ ,‬ער איז א‬ ‫און דאן איז ער געווארן פון די גרעסטע‬ ‫גרויסע חלק פון לעבן ממש אנטלאפן פון כבוד און‬ ‫תלמידים פונעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע‬ ‫אפילו גייענדיג אנגעטון מיט זיינע פשוטע‬ ‫באהאלטענקייט‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫מלבושים וואס ער איז געגאנגען פאר די ארבעט‪,‬‬ ‫בעל מופת נפלא און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫מיט דעם אלעם האט דער הייליגער חוזה מלובלין‬ ‫הארץ‪ ,‬ובפרט בעניני רפואה‪.‬‬ ‫זי"ע געוויסט זיין גדלות און קדושה‪ ,‬און דער חוזה‬ ‫נאך פון זיין גאר יונגע יארן איז ער שוין געווען‬ ‫האט דעם תלמיד גאר שטארק מקרב געווען און‬ ‫מפורסם אלס א געוואלדיגע עילוי בתורה און אויך‬ ‫גאר שטארק משבח געווען‪.‬‬ ‫בחכמת הרפואה‪ ,‬ביי די ‪ 15‬יאר אלט האט מען אים‬ ‫אויך איז ער אסאך געפארן זיך מסתופף זיין בצלו‬ ‫שוין גערופען מיטן נאמען "דער למדן גדול‬ ‫פון אנדערע צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫מפרשיסחא"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי פישל מסטריקוב זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק בעל עבודת ישראל המגיד מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫וויבאלד ער איז געווען א גרויסער בקי בחכמת‬ ‫הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע‪.‬‬ ‫הרפואה‪ ,‬איז ער געווען דער ערשטער וואס די‬ ‫מלכות און די ממשלה האבן געלאזט עפענען א‬ ‫שפעטער האט ער זיך מדבק געווען אין‬ ‫בית המרקחת )פארמסי(‪ ,‬ווי ער האט געמאכט די‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק היהודי הקדוש מפשיסחא‬ ‫סממני רפואה‪ ,‬און אפילו נאכדעם וואס די מלכות‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז ער געווען פון די‬ ‫האט אים אוועק גענומען דעם רשות‪ ,‬און גרויסע‬ ‫‪34‬‬ ‫הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממוגלניצא‬ ‫גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען חוזה מלובלין‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און וויבאלד דער דרך ביים חוזה איז געווען‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מטשכנוב זי"ע‪,‬‬ ‫צו מקרב זיין יעדן איד צום גרויסן באשעפער‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מאיר קוואלער מווארקא זי"ע‪.‬‬ ‫נישט קיין חילוק די מצב‪ ,‬איז אבער דארט ביים‬ ‫און נאך צענדליגע גרויסע צדיקים בדורו האבן זיך‬ ‫יהודי הקדוש געווען דער דרך פון עבודת השם מיט‬ ‫מדבק געווען אין דעם צדיק‪.‬‬ ‫א מסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫נאכן הסתלקות פון רבי בונם מפשיסחא זי"ע‬ ‫דער הייליגער רבי ר' בונם זי"ע האט גענומען‬ ‫האט זיך די חסידות צעטיילט אין צווייען‪ ,‬א חלק‬ ‫דעם יהודי הקדוש אלס זיין רבו מובהק‪ ,‬און דארט‬ ‫ובתוכם הרה"ק בעל חידושי הרי"ם מגור זי"ע האבן‬ ‫ביים רבין מפשיסחא איז ער געוואקסן אין תורה‬ ‫אויף גענומען אלס ממלא מקום דעם צדיק הרה"ק‬ ‫און נתפרסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע גדלות‬ ‫רבי מנחם מנדל השרף מקוצק זי"ע‪ ,‬די אנדערע‬ ‫בתורה‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א עילוי און‬ ‫חלק ובתוכם הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע האבן‬ ‫גאון בתורה וואס כל רז לא אניס ליה‪.‬‬ ‫אויף גענומען דעם זון הרה"ק רבי אברהם משה‬ ‫בשנת תקע"ד ווען זיין הייליגע רבי דער יהודי‬ ‫זי"ע אלס ממלא מקום אביו‪ ,‬אבער ליידער האט‬ ‫הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען אים‬ ‫דער זון נישט מאריך ימים געווען‪ ,‬און נאכן פטירה‬ ‫אויף גענומען אלס ממלא מקום‪ ,‬אבער דער תלמיד‬ ‫פונעם זון האט איבער גענומען הרה"ק רבי יצחק‬ ‫האט נישט געוואלט מקבל זיין דאס רבנות‪ ,‬זענען‬ ‫מווארקא זי"ע‪.‬‬ ‫די תלמידים געגאנגען צום ציון הקדוש פונעם רבין‬ ‫סוף ימיו איז די רבי ליידער געווארן בלינד און‬ ‫און געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז דער תלמיד וויל נישט‬ ‫נישט געקענט זעהן‪ ,‬אבער מיט דעם אלעם האט‬ ‫נעמען דאס רבנות‪ ,‬און די רבי דער יהודי הקדוש‬ ‫ער מרגיש געווען ווען איינער איז געקומען צו אים‪,‬‬ ‫זי"ע איז געקומען צום תלמיד‪ ,‬און געהייסן ווערן‬ ‫און גאר אסאך ישועות און מופתים באוויזן פאר‬ ‫דער ממלא מקום אין פשיסחא‪.‬‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬אויך דערציילט מען‪ ,‬אז סוף ימיו‬ ‫בלית ברירה האט ער אנגענומען דאס רבנות‪,‬‬ ‫איז דער הייליגער תפארת שלמה מראדומסק זי"ע‬ ‫און דאן האט זיך גאר שטארק פארמערט די אידן‬ ‫געקומען דאס ערשטע מאל צום רבין‪ ,‬און די רבי‬ ‫אין שטאט וואס זענען געקומען מיט האלטן דעם‬ ‫אזוי ווי ער האט אנגעכאפט זיינע הענט האט ער‬ ‫עבודת הקודש פונעם רבין‪ ,‬ער איז דאן געווארן‬ ‫געזאגט "דער האט אין זיך חכמת שלמה"‪.‬‬ ‫מפורסם מיט זיין געוואלדיגע קדושה און זיין‬ ‫מסירת נפש אין עבודת השם‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה‬ ‫אין זיינע הייליגע חיבורים‪.‬‬ ‫דאן האבן זיך גאר אסאך גדולים און צדיקים בדורו‬ ‫מדבק געווען אין אים ובתוכם‪.‬‬ ‫ספר קול שמחה‪,‬‬ ‫ספר שמחת ישראל‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מנדל השרף מקוצק זי"ע‪,‬‬ ‫ספר חדות שמחה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם‬ ‫ספר מדרש שמחה‪.‬‬ ‫מגור זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי יוסף ליינער בעל מי השילוח‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫מאיזביצא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי חנוך העניך מאלכסנדר זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם משה זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב אריה בעל בכורי אביב מראדזימין‬ ‫ליידער נפטר געווארן יונגעהייט‪ ,‬זיין זון הרה"ק‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫רבי צבי מרדכי זי"ע איז געווען א איידעם ביי‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שרגא פייבל מגריצא זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת ליבא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי לוי‬ ‫הרה"ק רבי זושא מפלאצק זי"ע‪,‬‬ ‫יצחק דאנציגער זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי שרגא פייבל‬ ‫הרה"ק רבי שמואל בעל רמתיים צופים משינאווא‬ ‫דאנציגער מגריצא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫‪35‬‬ ‫אפשטעלן זיי צו געבן צו עסן‪ ,‬דאן האבן די פערד‬ ‫בתו הצדקת מרת ביילה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫זיך אנגעהויבן איינרעדן‪ ,‬אז זיי זענען גלייך צו‬ ‫אלימלך אוסטרייכער מראדום זי"ע‪.‬‬ ‫מענטשן‪ ,‬און נאך אביסל האבן זיי שוין געטראכט‬ ‫אז זיי זענען מלאכים ווייל זיי עסן דאך נישט‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ב אלול בשנת תקפ"ז‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט פרשיסחא‪.‬‬ ‫אבער ווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז‬ ‫אנגעקומען צום שטאט‪ ,‬און מען האט דערלאנגט‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫עסן פאר די פערד‪ ,‬האבן די פערד געגעסן אזוי ווי‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫עכטע פערד עסן‪ ,‬דאן האט מען שוין געזען אז די‬ ‫זענען נישט קיין מענטשן און אוודאי נישט קיין‬ ‫מעשיות‬ ‫מלאכים‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע‬ ‫די זעלבע איז מיט דיר‪ ,‬די האסט געפאסט איין‬ ‫האט געהאט א געוואליגע כח ההסבר‪ ,‬און געווען‬ ‫טאג נאך א טאג‪ ,‬און יעדע פאר טאג האסטו זיך‬ ‫א גאר קלוגע מענטש‪ ,‬און ער האט גאר אסאך אידן‬ ‫איינגערעדט אז די וואקסט און די ווערסט העכער‬ ‫געברענגט נענטער צום גרויסן און הייליגען‬ ‫און העכער און נענטער צום באשעפער‪ ,‬אבער אזוי‬ ‫באשעפער מיט זיינע טרעפליכע ווערטער‪ ,‬ורבים‬ ‫ווי די האסט גענדיגט די ‪ 40‬טאג פאסטן‪ ,‬האסטו זיך‬ ‫השיב מעון‪ ,‬ער האט אמאל געזאגט‪ ,‬אז א איד ברויך‬ ‫געזעצט צום עסן‪ ,‬און דאן בוסטו געווען דער‬ ‫זיך לערנען זיין דרך אין עבודת השם פון א גנב‪ ,‬מיט‬ ‫זעלבער ווי בעפארן פאסטן‪ ,‬און דורך אזא עבודה‬ ‫דריי זאכן‪.‬‬ ‫קומט מען נישט צו צי קיין גילוי אליהו‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א‪ .‬דער גנב איז קיינמאל נישט פויל‪ ,‬אויב עס מאכט‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע‬ ‫זיך אים א גניבה‪ ,‬וועט ער זיך נישט פוילען נאר‬ ‫האט געזאגט מיט זיין גרויסע עניוות‪ ,‬אז באמת‬ ‫אפילו אין רעגן אדער שניי אדער אינמיטן די נאכט‪,‬‬ ‫קען ער יעצט ברענגען משיח צדקנו‪ ,‬אבער אויב‬ ‫וועט ער ארויסגיין ערלעדיגן זיין ארבעט‪.‬‬ ‫משיח וועט יעצט קומען‪ ,‬און איך וועל זיצן אויף‬ ‫ב‪ .‬אויב די ארבעט געלונגט נישט דאס ערשטע‬ ‫איין זייט‪ ,‬און דער הייליגער אפטא רב זי"ע וועט‬ ‫מאל‪ ,‬וועט דער גנב נישט אויפגעבן‪ ,‬נאר פראבירן‬ ‫זיצן אויף די אנדערע זייט‪ ,‬און מען וועט פרעגן‬ ‫א צווייטע אדער א דריטע מאל‪ ,‬ביז עס וועט אים‬ ‫משיח‪ ,‬די סיבה פארוואס ער איז יעצט געקומען‪ ,‬און‬ ‫געלונגען‪.‬‬ ‫ער וועט ווייזן אויף מיר אז איך האב דאס גורם‬ ‫ג‪ .‬ער גיבט זיך אפ מיט א ערענסקייט אויף יעדע‬ ‫געווען‪ ,‬האב איך מורא אז דער הייליגער צדיק‬ ‫גניבה‪ ,‬נישט קיין חילוק ווי גרויס אדער קליין די‬ ‫מאפטא וועט האבן פון דעם צער‪ ,‬און דערפאר‬ ‫גניבה איז‪.‬‬ ‫האלט איך מיך צוריק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫א איד האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען‬ ‫ביים יוד הקדוש פון פשיסחא זי"ע איז געווען‬ ‫צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע‪ ,‬אז מען זאגט‪ ,‬אז‬ ‫דער מנהג‪ ,‬אז יעדן ראש השנה האט ער צוזאמען‬ ‫אויב א מענטש פאסט ‪ 40‬טאג איז מען זוכה צו‬ ‫געקליבן אלע וועלכע האבן געקענט שופר בלאזן‪,‬‬ ‫גילוי אליהו‪ ,‬און דער איד זאגט אז ער האט שוין‬ ‫און זיי אויסגעלערנט די כוונות וועלכע מ'דארף‬ ‫געפאסט ‪ 40‬טאג און ער האט נישט זוכה געווען צו‬ ‫מכוון זיין בשעת תקיעת שופר‪ ,‬און פארנאכט'ס‬ ‫קיין גילוי אליהו‪.‬‬ ‫האט דער יוד הקדוש אויסגעוועלט איינעם פון די‬ ‫אנוועזענדע אז ער זאל זיין דער בעל תוקע‪.‬‬ ‫האט אים דער צדיק מסביר געווען מיט דעם‬ ‫הסבר‪ ,‬אז ווען דער הייליגער בעש"ט זי"ע איז‬ ‫האט איין יאר פאסירט‪ ,‬אז צווישן די‬ ‫געפארן צו שטעט און דערפער‪ ,‬און ער האט‬ ‫באטייליגטע פאר תקיעת שופר האט זיך אויך‬ ‫געהאט קפיצות הדרך‪ ,‬האבן די פערד ווען זיי זענען‬ ‫אריין געכאפט דער באליבטער תלמיד פון רבי'ן‪ ,‬ר'‬ ‫מיט די קפיצת הדרך דורך געלאפן אלע שטעט‪,‬‬ ‫שמחה בונם מפשיסחא זי"ע‪ ,‬וועלכער איז נאך דאן‬ ‫וואס געווענליך פלעגט מען זיך דארט אייביג‬ ‫‪36‬‬ ‫•••‬ ‫געווען א יונגערמאן‪ ,‬וואס האט באמת נישט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער צדיק‬ ‫געקענט בלאזן שופר‪ ,‬נאר ער האט זיך געוואלט‬ ‫רבי בונם מפשיסחא זי"ע‪ ,‬איז נאך געווען יונג‪,‬‬ ‫צוהערן צו די כוונות פון תקיעת שופר וואס דער‬ ‫פלעגט ער ביינאכט פארברענגען מיט אינשי דלא‬ ‫רבי לערנט דעמאלס אויס‪.‬‬ ‫מעלי‪ ,‬און שפעטער ווען ער איז געווארן רבי‪ ,‬זענען‬ ‫נאכדעם וואס דער רבי האט פארענדיגט דעם‬ ‫די חברה געקומען און נישט פארשטאנען‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫שיעור‪ ,‬האט ער דערנאך אויס געוועלט ר' שמחה‬ ‫דער וואס האט פארברענגט די נעכט מיט זיי אויף‬ ‫בונם אלס דער בעל תוקע‪ ,‬ווען ער האט זיך‬ ‫הבלי עולם הזה‪ ,‬איז פלוצלונג געווארן א רבי‪.‬‬ ‫אנטשולדיגט פאר'ן רבי'ן‪ ,‬אז ער איז נישט קיין בעל‬ ‫תוקע‪ ,‬האט אים דער יוד הקדוש שטארק פאר‬ ‫אבער דאן האבן די חברה געכאפט‪ ,‬אז דער‬ ‫געהאלטן‪ ,‬פארוואס ער איז אריין געקומען צום‬ ‫צדיק האט זיך מוסר נפש געווען נאר כדי צו‬ ‫שיעור אן רשות‪ ,‬אין די צייט וואס ער קען נישט‬ ‫ראטעווען די אלע אידן פון ח"ו טון עבירות‬ ‫בלאזן‪.‬‬ ‫חמירות‪ ,‬אזוי אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער צדיק הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב‬ ‫האט זיך דער תלמיד חביב ר' שמחה בונם פאר‬ ‫זי"ע האט אויך געטון די זעלבע‪ ,‬נאר כדי צו‬ ‫ענטפערט זאגענדיג‪ ,‬מיר געפינען אין די תורה די‬ ‫ראטעווען די אלע אידן פון נישט נכשל ווערן מיט‬ ‫זעלבע געשעעניש‪ ,‬משה רבינו ע"ה האט געפרעגט‬ ‫גראבע עבירות‪.‬‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬מה שמו‪ ,‬מה אומר אליהם‪ ,‬וואס‬ ‫•••‬ ‫איז דעם אויבערשטענ'ס נאמען‪ ,‬און דערנאך‪ ,‬ווען‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי בונם‬ ‫עס איז געקומען אויסצופירן למעשה די שליחות‪,‬‬ ‫מפשיסחא זי"ע אריין געקומען צום הייליגען צדיק‬ ‫צו גיין צו פרעה‪ ,‬האט משה געזאגט‪ ,‬לא איש דברים‬ ‫הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫אנכי‪ ,‬איך בין נישט קיין רעדנער‪ ,‬איך קען נישט‬ ‫רבי בונם איז געווען זייער צוטראגן‪ ,‬האט אים זיין‬ ‫רעדן‪ ,‬און געבעטן השי"ת ער זאל אויסוועלן א‬ ‫רבי דער הייליגער יוד הקדוש געפרעגט‪ ,‬וואס גייט‬ ‫צווייטן פאר די שליחות‪ ,‬די תשובה איז שטארק‬ ‫פאר‪ ,‬האט דער רבי בונם געזאגט‪ ,‬אז איינער האט‬ ‫געפאלן אין די אויגן פונעם יוד הקדוש‪ ,‬און ער האט‬ ‫אים זייער פארשעמט‪ ,‬פרעגט אים די רבי וואס‬ ‫אויס געוועלט א צווייטע בעל תוקע‪.‬‬ ‫האסטו אים געטון‪ ,‬האט רבי בונם געזאגט אז ער‬ ‫•••‬ ‫האט אים א קיש געגעבן‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים הייליגען רבין רבי‬ ‫בונם מפשיסחא זי"ע‪ ,‬איז ביי שלש סעודות געווען‬ ‫פרעגט די רבי ווער האט דיך פארשעמט‪ ,‬זאגט‬ ‫א התעוררות אזוי ווי ביי נעילה ממש‪ ,‬מיט א‬ ‫דער הייליגער צדיק‪ ,‬דער הייליגער שבט מוסר‪,‬‬ ‫געוואלדיגע דביקות און התעוררות וואס איז‬ ‫ווייל ער האט געלערנט א שטיקל שבט מוסר‪ ,‬און‬ ‫דארט געווען‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז זיינע דריי‬ ‫ער האט געזען אז ער איז א גרויסע בעל עבירה‪ ,‬און‬ ‫הייליגע תלמידים הרה"ק בעל חידושי הרי"ם זי"ע‪,‬‬ ‫פון דעם איז ער זייער פארשעמט געווארן‪ ,‬אבער‬ ‫און הרה"ק רבי העניך מאלכסנדר זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫דערנאך האט ער דעם ספר ארום גענומען און א‬ ‫מנחם מענדל מקוצק זי"ע‪ ,‬האט מען נאך שלש‬ ‫קיש געגעבן פון גרויס אהבה צום מידת האמת‪.‬‬ ‫סעודות געזען‪ ,‬אז די דריי תלמידים זענען געווען‬ ‫•••‬ ‫נאס פון טרערן פון דעם הייליגען סעודות רעווא‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז צווישן דעם צדיק רבי בונם‬ ‫דרעוין ביי זייער הייליגע רבין זי"ע‪.‬‬ ‫מפשיסחא זי"ע און דעם הייליגען צדיק דער בעל‬ ‫•••‬ ‫אור לשמים מאפטא זי"ע איז געווען גרויסע‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫חילוקי דעות‪ ,‬און ווען דער הייליגער אור לשמים‬ ‫ווען אידן זענען געקומען צו אים מיט א קוויטל‪ ,‬און‬ ‫איז נסתלק געווארן‪ ,‬זענען איינע פון די חסידים‬ ‫עס איז גארנישט געשטאנען וועגן צרכי גשמיות‪,‬‬ ‫געקומען מבשר זיין פארן רבין ר' בונם די גוטע‬ ‫האט ער נישט געוואלט נעמען דעם קוויטל‪ ,‬און‬ ‫בשורה‪ ,‬אז דער אור לשמים וואס איז אין די אויגן‬ ‫ער האט געזאגט‪ ,‬אויב א איד בעט נאר פאר צרכי‬ ‫פונעם חסיד געווען א גרויסע מתנגד פונעם רבין‪,‬‬ ‫רוחניות און גארנישט פאר צרכי גשמיות‪ ,‬איז א‬ ‫איז נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫סימן אז די רוחניות איז אויך נישט מסודר‪.‬‬ ‫‪37‬‬ ‫און ווי דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע האט‬ ‫האט דער הייליגער רבי בונם געגעבן א‬ ‫נאך געזאגט בשם דעם הייליגען רבי ר' בונם‬ ‫שפרינג אויף און געזאגט‪ ,‬אוי וויי דער אור לשמים‬ ‫מפרשיסחא זי"ע‪ ,‬אז א איד זאל ביי יעדע ביסל עסן‬ ‫מיין ריקן ביין איז נסתלק געווארן‪ ,‬דער חסיד האט‬ ‫וואס ער נעמט אריין אין מויל‪ ,‬בעטן פונעם‬ ‫בכלל נישט פארשטאנען וואס זיין רבי זאגט‪ ,‬ווייל‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬אז ער זאל נישט ח"ו נכשל‬ ‫אין זיינע פשוטע אויגן האט דאס אויס געזען ווי א‬ ‫ווערן מיט א מאכל של איסור‪ ,‬און מען זאל אויף זיך‬ ‫גוטע זאך פאר זיין רבין‪ ,‬אז דער וואס האט אויף‬ ‫מקבל זיין‪ ,‬אז ענדערשט זאל מען ח"ו דערשטיקט‬ ‫אים חילוקי דיעות איז נפטר געווארן‪ ,‬אבער לא‬ ‫ווערן‪ ,‬ווי איידער מען זאל ח"ו נכשל ווערן מיט א‬ ‫היה ימים מועטים אין דער הייליגער רבי בונם איז‬ ‫טריפענע עסן‪.‬‬ ‫אויך נסתלק געווארן‪ ,‬און דאן האבן שוין די‬ ‫תלמידים פארשטאנען די ווערטער פון זייער‬ ‫דאס צווייטע מעשה איז געווען‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫הייליגען רבין‪" ,‬מיין ריקן ביין איז נסתלק געווארן"‪,‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי בונם זי"ע איז געווען אין‬ ‫במקום קדושים אל תעמוד‪.‬‬ ‫גרמניה אויף מסחר‪ ,‬האט ער דארט געהאנדעלט‬ ‫•••‬ ‫מיט א סוחר‪ ,‬וואס האט געהאט א זון וואס איז‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי שמחה בונם‬ ‫געווען א גאר קלוגע בחור וואס האט געקענט גאר‬ ‫מפרשיסחא זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז ביי דריי‬ ‫שטארק מצליח זיין בתורה‪.‬‬ ‫מעשיות האט ער מצליח געווען תיכף ומיד חוץ‬ ‫לדרך הטבע‪ ,‬אבער נאר צוויי האט ער מגלה געווען‬ ‫האט דער הייליגער רבי בונם זיך באהאפטען‬ ‫פאר די תלמידים‪.‬‬ ‫מיט דעם בחור‪ ,‬כדי אים צו קענען איבער רעדן אז‬ ‫ער זאל קומען לערנען און זיך אריינווארפן אין‬ ‫דאס ערשטע מעשה איז געווען‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫תורה‪ ,‬אזוי אויפן וועג זענען זיי אנגעקומען צו א‬ ‫איז דער הייליגער צדיק רבי בונם זי"ע אנגעקומען‬ ‫פלאץ‪ ,‬ווי מען האט געשפילט קארטן‪ ,‬און דער‬ ‫אויף א פלאץ ווי ער האט דארט געטראפן אפאר‬ ‫בחור איז דארט אריין‪ ,‬איז רבי בונם אויך מיט‬ ‫אידן פון די דייטשען‪ ,‬וואס זענען ליידער געווען‬ ‫געגאנגען‪ ,‬און מען האט געשפילט און יעדעס מאל‬ ‫פון די משכילים און אפיקורסים‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫האט רבי בונם געוואנען די שפיל און פארדינט גאר‬ ‫געטרינקען קאווע מיט מילך‪ ,‬און דער רבי בונם‬ ‫אסאך געלט‪.‬‬ ‫האט געטרינקען קאווע אן קיין מילך‪.‬‬ ‫דער בחור האט באמת געמיינט‪ ,‬אז רבי בונם‬ ‫האבן די אידן געפרעגט דעם רבין‪ ,‬פארוואס‬ ‫ווייסט וואס ער טוט און ער איז א גרויסער חכם‬ ‫ער טרינקט נישט קיין מילך‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אונעם שפיל‪ ,‬אבער באמת האט רבי בונם בכלל‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווייל ער האט מורא פון חלב טמא‪ ,‬האבן‬ ‫נישט געוויסט ווי אזוי ער געווינט די שפיל יעדעס‬ ‫די אידן געלאכט פונעם צדיק און געזאגט‪ ,‬דער‬ ‫מאל‪.‬‬ ‫בעל אכסניא האט דא אויפן פלאץ ‪ 15‬כשר'ע קיען‪,‬‬ ‫ביז שפעטער איז רבי בונם ארויס מיט דעם‬ ‫איז פארוואס טראכט די רבי אז די מילך איז נישט‬ ‫בחור‪ ,‬און דארט האט אים רבי בונם מסביר געווען‪,‬‬ ‫כשר‪.‬‬ ‫אז באמת ווייסט ער בכלל נישט ווי אזוי דער שפיל‬ ‫גייט‪ ,‬און דארט האט אים רבי בונם צו גערעדט אז‬ ‫אזוי רעדענדיג איז דער בעל אכסניא וואס איז‬ ‫ער זאל אפלאזן די אלע נארישקייטן און נאר זיך‬ ‫געווען א גוי אריין געקומען און פרעגט פון די אידן‪,‬‬ ‫אריינווארפן אין תורה‪ ,‬און די ווערטער פון רבי בונם‬ ‫זאגט נאר ווי אזוי איז געווען היינט די קאווע‪ ,‬האבן‬ ‫איז אריין אין הארץ פון דעם בחור‪ ,‬און ער איז‬ ‫זיי געזאגט‪ ,‬עס איז זייער גוט געווען‪ ,‬אבער‬ ‫געווארן א בעל תשובה גמור‪.‬‬ ‫פארוואס פרעגט איר פונקט היינט וועגן די קאווע‪,‬‬ ‫האט דער גוי געזאגט‪ ,‬ווייל היינט האב איך‬ ‫האט רבי בונם געזאגט‪ ,‬אז דער גרויסער‬ ‫אויספראבירט א נייע מילך פון אן אייזל‪ ,‬און איך‬ ‫באשעפער האט געמאכט‪ ,‬אז ער זאל מצליח זיין‬ ‫האב געוואלט וויסן אויב דאס איז גוט‪ ,‬דאן האבן די‬ ‫אינעם שפיל חוץ לדרך הטבע‪ ,‬כדי ער זאל קענען‬ ‫אידן די משכילים געזען‪ ,‬ווי גערעכט די הלכה איז‬ ‫מקרב זיין דעם בחור צו תורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫און כמה גדולים דברי חכמים‪.‬‬ ‫‪38‬‬ ‫רבין דער הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫ער וועט ברענגען זיין רבין דער הייליגער מגיד‬ ‫אין זיינע יונגע יארן איז דער צדיק וקדוש דער‬ ‫ממזריטש זי"ע‪ ,‬און ער וועט ברענגען דעם‬ ‫הייליגער תפארת שלמה זי"ע אסאך געפארן זיך‬ ‫הייליגען בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וועט דאך דאס זיין‬ ‫מסתופף זיין בצלו פון הרה"ק רבי בונם מפשיסחא‬ ‫א גאר גוטע גיהנום צוזאמען מיט די אלע צדיקים‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און יענע צייט איז דער צדיק רבי בונם שוין‬ ‫ווייל מען וועט קענען צוזאמען לערנען די הייליגע‬ ‫געווען א סגי נהור ל"ע‪ ,‬איז געווען דער סדר דארט‪,‬‬ ‫תורה הקדושה‪ ,‬וועט דאך דאס זיין א גאר‬ ‫אז יעדער וואס איז געקומען אויף שבת‪ ,‬איז דורך‬ ‫געשמאקע גיהנום‪.‬‬ ‫דעם צדיק רבי בונם און שלום געגעבן‪ ,‬דער‬ ‫•••‬ ‫תפארת שלמה זי"ע איז אויך דורך און שנעל‬ ‫דער צדיק רבי בונם מפשיסחא זי"ע האט‬ ‫געגעבן שלום פארן צדיק‪.‬‬ ‫געהאט איין חסיד‪ ,‬וואס איז געווען כסדר בעצבות‬ ‫און מרה שחורה‪ ,‬ער פלעגט כסדר קומען צום רבין‬ ‫אבער א מינוט נאכדעם האט דער צדיק רבי‬ ‫זיך מזכיר זיין‪ ,‬און דער צדיק האט אים כסדר‬ ‫בונם געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווער איז דער יונגערמאן וואס‬ ‫מעורר געווען‪ ,‬אז א איד ברויך זיין בשמחה אין‬ ‫האט מיר יעצט געגעבן שלום‪ ,‬וואס איך שפיר אויף‬ ‫נישט בעצבות‪.‬‬ ‫אים חכמת שלמה"‪ ,‬ווען דער תפארת שלמה האט‬ ‫געהערט די ווערטער האט ער פארשטאנען אז אים‬ ‫איין וואך איז דער איד געפארן אויף שבת‬ ‫מיינט די רבי‪ ,‬דערפאר מיט זיין גרויס עניוות‪ ,‬איז‬ ‫קודש צום רבין‪ ,‬אבער עס האט זיך אים געמאכט‬ ‫ער אנטלאפן פון ביהמ"ד און שנעל געלאפן צום‬ ‫אסאך מכשולות אויפן וועג‪ ,‬און ער האט געברויכט‬ ‫באן אוועק צו פארן פון שטאט‪.‬‬ ‫בלייבן אויף שבת אין די פרעמד‪ ,‬און נאך שבת‬ ‫קודש ווען דער איד איז אנגעקומען קיין פשיסחא‪,‬‬ ‫אלע מענטשן וואס זענען דארט געווען זענען‬ ‫און זיך אויס גערעדט צו זיין רבין‪ ,‬אז ער האט‬ ‫אריבער ביים רבין‪ ,‬אבער דער צדיק רבי בונם האט‬ ‫געברויכט בלייבן אויפן וועג די וואך שבת קודש‪.‬‬ ‫כסדר געזאגט‪ ,‬אז דער יונגערמאן איז נישט דא‪,‬‬ ‫איז מען געגאנגען צום באן און זיך דארט‬ ‫האט אים דער הייליגער צדיק רבי בונם‬ ‫נאכגעפרעגט ווער עס איז יעצט דא געווען‪ ,‬ביז די‬ ‫מפשיסחא זי"ע געזאגט‪ ,‬דער הייליגער שבת קודש‬ ‫אידן זענען געוואר געווארן‪ ,‬אז דאס איז געווען‬ ‫קלויבט זיך זיינע אורחים‪ ,‬ווייל אויב פאלט אויס‬ ‫דער תפארת שלמה‪,‬‬ ‫ראש חודש אים שבת‪ ,‬גיבט דער הייליגער שבת‬ ‫ווען מען האט דאס געזאגט פארן צדיק רבי‬ ‫נאך דעם מפטיר און מוסף פארן ראש חודש‪ .‬אויב‬ ‫בונם‪ ,‬האט ער זיך אנגעריפן‪ ,‬דער יונגערמאן קען‬ ‫פאלט אויס יו"ט אים שבת קודש‪ ,‬גיבט דער‬ ‫איך שוין פאר א לאנגע צייט אז ער האט חכמת‬ ‫הייליגער שבת נאך פארן יו"ט‪ ,‬דעם גאנצע קריאת‬ ‫שלמה‪ ,‬איך האב נאר געמיינט אז עס איז דא נאך‬ ‫התורה‪ ,‬און אלע תפילות‪ .‬אויב פאלט אויס יום‬ ‫איינער מיט די חכמה‪.‬‬ ‫הקדוש אים שבת קודש‪ ,‬גיבט דער שבת נאך פארן‬ ‫•••‬ ‫יום הקדוש‪ ,‬אויף אלע דריי סעודות‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי בונם‬ ‫אבער לפלא‪ ,‬אויב פאלט אויס תשעב באב אים‬ ‫מפשיסחא זי"ע מיט זיין גרויס עניוות‪ ,‬גלייבענדיג‬ ‫שבת‪ ,‬איז דער שבת נישט מוותר גארנישט‪ ,‬ווייל‬ ‫באמת אז ער וועט לאחר מאה ועשרים אן קומען‬ ‫מען איז דוחה דעם תשעה באב אויף זונטאג‪ ,‬ווייל‬ ‫אין גיהנום צוליב זיינע מעשים‪ ,‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫שבת קודש קען נישט אריין לאזן קיין שום עצבות‬ ‫אז ווען ער וועט אריין גיין אין גיהנום‪ ,‬וועט מען‬ ‫אינעם הייליגען טאג פון שבת‪.‬‬ ‫אויך אריין ברענגען זיינע רבי'ס‪ ,‬ווייל ווי חז"ל זאגן‬ ‫דאך )מכות י'( תלמיד שגלה‪ ,‬מגלים רבו עמו‪ ,‬אז ווען‬ ‫און דערפאר קען תשעה באב נישט אויס פאלן‬ ‫א תלמיד גייט אין גלות‪ ,‬נעמט מען אויך מיט זיין‬ ‫אים שבת‪ ,‬און דאס זעלבע איז מיט דיר‪ ,‬ווייל שבת‬ ‫רבי‪.‬‬ ‫קודש קען נישט פאר נעמען קיין עצבות‪ ,‬ווייל די‬ ‫ריכטיגע וועג פון דינען דעם באשעפער‪ ,‬איז נאר‬ ‫וועט דאך אריין קומען זיין רבי דער הייליגער‬ ‫מיט שמחה‪.‬‬ ‫חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬און ער וועט מיט ברענגען זיין‬ ‫‪39‬‬ ‫פאר זיין רבין‪ ,‬און די רבי האט אים אויסגעלערנט‬ ‫•••‬ ‫דעם סוד‪.‬‬ ‫איינמאל ווען דער צדיק וקדוש דער הייליגער‬ ‫ישמח ישראל מאלכסנדר זי"ע איז געווען גאר‬ ‫איין טאג איז איינער געקומען צום הייליגען‬ ‫שוואך‪ ,‬האט ער נישט געליינט קיין קוויטלעך‪ ,‬נאר‬ ‫ראדזימינער און מזכיר געווען א חולה מסוכן וואס‬ ‫געהייסן מען זאל עס לייגן אויפן טיש אין זיין‬ ‫איז געווען ר"ל א גוסס‪ ,‬און דער צדיק האט זייער‬ ‫שטוב‪ ,‬איז געקומען א איד‪ ,‬וואס האט געברויכט א‬ ‫רחמנות געהאט אויף דעם חולה‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫ישועה‪ ,‬און זייער געבעטן דעם רבין ער זאל ליינען‬ ‫משתמש געווען מיט דעם סוד‪ ,‬און דער חולה איז‬ ‫זיין קוויטל‪,‬‬ ‫צוריק געזונט געווארן‪.‬‬ ‫אביסל שפעטער איז דער צדיק רבי יעקב ארי'‬ ‫האט די רבי געזאגט בזה"ל‪ ,‬הרבי רבי בונם‬ ‫מראדזמין זי"ע קראנק געווארן‪ ,‬און נאך א שטיק‬ ‫מפשיסחא זי"ע אמר שהשולחן שלו יכול לקרוא‬ ‫צייט איז אים בעסער געווארן‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫קוויטלעך‪ ,‬והנה הגם שהרבי אין לנו‪ ,‬אבל השלחן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין הימל איז געווען א קטרוג אויפן‬ ‫נשאר לנו"‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי בונם‬ ‫צדיק ווייל ער האט זיך משתשמש געווען מיטן‬ ‫מפשיסחא זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז זיין טיש קען אויך‬ ‫סוד‪ ,‬און מען האט אים דן געווען למיתה ר"ל‪ ,‬אבער‬ ‫ליינען קוויטלעך‪ ,‬און אפילו די רבי ר' בונם איז שוין‬ ‫טאקע נישט מיט אונז‪ ,‬איז אבער זיין טיש נאך יא‬ ‫דאן האט א מלאך געזאגט‪ ,‬אז דאס איז באמת די‬ ‫דא‪.‬‬ ‫שילד פון זיין רבין פארן אים מגלה זיין דעם סוד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט די רבי געזאגט‪ ,‬אז ער האט דאך מיר מבטיח‬ ‫הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע האט‬ ‫געווען אז ער וועט זיך נישט משמש זיין מיט דעם‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז זיין הייליגער רבי דער חוזה מלובלין‬ ‫סוד‪.‬‬ ‫זי"ע האט אים אמאל געזאגט‪ ,‬איך האב מער ליב א‬ ‫האט מען גע'פסק'נט אין הימל‪ ,‬אז מען וועט‬ ‫רשע וואס ווייסט אז ער איז א רשע‪ ,‬ווי א צדיק וואס‬ ‫דורך גיין דעם גאנצן לעבן פונעם צדיק‪ ,‬און אויב‬ ‫ווייסט אז ער איז א צדיק‪ ,‬האט דער תלמיד רבי‬ ‫האט ער נאך קיינמאל נישט געזאגט א דבר שקר‪,‬‬ ‫שמחה בונם געפרעגט דעם רבין דעם טעם‪.‬‬ ‫וועט מען אים מוחל זיין אויף דעם איינעם ליגענט‪,‬‬ ‫דאן האט מען דורך געקוקט זיין גאנצע לעבן‪ ,‬און‬ ‫האט דער רבי דער הייליגער חוזה זי"ע‬ ‫געזען אז דער צדיק האט קיינמאל קיין ליגענט‬ ‫געזאגט‪ ,‬א רשע וואס ווייסט אז ער איז א רשע‪ ,‬איז‬ ‫נישט געזאגט‪ ,‬און דערפאר האט מען אים מוחל‬ ‫דאך דבוק אונעם מדה פון אמת‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫געווען דעם איינעם מאל און געלאזט צוריק‬ ‫וואס ווייסט אז ער איז א צדיק איז נישט אזוי‪ ,‬ווייל‬ ‫אראפקומען אויף די וועלט‪ ,‬אבער דאס ווייזט דאס‬ ‫דער פסוק זאגט דאך )קהלת ז' כ'( כִּ י ָא ָדם ֵאין ַצ ִדּיק‬ ‫גדלות און קדושה פונעם צדיק‪ ,‬אז ער האט זיין‬ ‫ָבּ ָא ֶרץ ֲא ֶשׁר יַ ֲע ֶשׂה טּוֹב וְ ‪‬א יֶ ֱח ָטא‪ ,‬קומט דאך אויס‬ ‫גאנץ לעבן געלעבט גאר שטארק מיטן מידת‬ ‫אז דער צדיק איז דאך דבוק אין שקר‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האמת‪ ,‬און אויך זיין געוואלדיגע מסירת נפש און‬ ‫האט ער מער ליב דעם רשע ווי דעם צדיק‪.‬‬ ‫זיין געוואלדיגע אהבת ישראל וואס ער האט‬ ‫•••‬ ‫פארמאגט‪.‬‬ ‫איינמאל ווען הרה"ק רבי שמחה בונם‬ ‫•••‬ ‫מפשיסחא זי"ע האט געזאגט א מדרש בעניין‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי יעקב‬ ‫תחיית המתים‪ ,‬האט דער תלמיד דער צדיק‬ ‫ארי' מראדזימין זי"ע געפארן צוזאמען מיט דעם‬ ‫מראדזימין געבעטן פון זיין רבי מפשיסחא‪ ,‬אז ער‬ ‫צדיק השרף מקוצק זי"ע‪ ,‬צו זייער רבין רבי בונם‬ ‫זאל אים אויס לערנען דעם סוד פון תחיית המתים‪,‬‬ ‫מפשיסחא זי"ע אויף שבת קודש‪ ,‬אבער אינמיטן‬ ‫האט דער רבי געזאגט‪ ,‬אז דעם סוד קען מען נאר‬ ‫וועג איז געווארן זייער שפעט‪ ,‬און זיי האבן נישט‬ ‫אויס לערנען פאר צנועים‪ ,‬האט דער תלמיד‬ ‫געהאט גענוג צייט אנצוקומען קיין פשיסחא אויף‬ ‫געזאגט אז ער איז א צנוע‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪,‬‬ ‫שבת‪ ,‬האבן די צוויי צדיקים בלית ברירה זיך‬ ‫אז ער וועט אים נאר אויס לערנען דעם סוד אויב‬ ‫געמוזט אפשטעלן אין א דערנעבעדיגן שטאט‪ ,‬ווי‬ ‫ער איז אים מבטיח אז ער וועט זיך נישט משתמש‬ ‫עס זענען נישט געווען קיין אידן‪.‬‬ ‫זיין מיט דעם סוד‪ ,‬האט ער דאס מבטיח געווען‬ ‫‪40‬‬ ‫אין דער רעכטער קעשענע זאל ליגן דאס‬ ‫האבן זיי זיך איינגעבעטן ביי א גוי אז ער זאל‬ ‫צעטל וואו עס שטייט‪" ,‬בשבילי נברא העולם"‪ ,‬פאר‬ ‫זיי לאזן זיין ביי אים אין שטוב אויף שבת‪ ,‬און געבן‬ ‫מיר אליין איז די גאנצע וועלט באשאפן געווארן‪,‬‬ ‫א חדר מיוחד‪ ,‬דער גוי האט קודם נישט מסכים‬ ‫און אלעס ווענדט זיך אין מיינע מעשים‪ ,‬אין דער‬ ‫געווען‪ ,‬אבער נאכן זיך איינבעטן האט דער גוי‬ ‫לינקער קעשענע זאל ליגן דאס צעטל וואו עס‬ ‫מסכים געווען‪ ,‬אבער בתנאי אז זיי וועלן נישט‬ ‫שטייט‪" ,‬ואנכי עפר ואפר"‪ ,‬איך בין גארנישט מער‬ ‫אנצונדען קיין ליכט‪ ,‬און זיי האבן בלית ברירה‬ ‫ווי שטויב און אש‪.‬‬ ‫מסכים געווען‪ ,‬אבער זיי האבן געהאט דערפון‬ ‫גרויס צער אז זיי וועלן דארפען זיין אין די‬ ‫דערפאר ווען א מענטש פאלט ח"ו אריין אין‬ ‫פינסטער דעם גאנצן שבת‪.‬‬ ‫מרה שחורה‪ ,‬עצבות אדער ער שפירט זיך צובראכן‬ ‫און ווערטלאז‪ ,‬זאל ער אריינשטעקן די האנט אין‬ ‫האט זיך דער הייליגער ראדזימינער‬ ‫דער רעכטער קעשענע און ליינען‪" ,‬בשבילי נברא‬ ‫אנגערופן‪ ,‬אויב אזוי וועלן מיר זיך מוזן באנוצן מיט‬ ‫העולם"‪ ,‬די גאנצע וועלט שטייט אויף מיר און דער‬ ‫דעם אור פון ששת ימי בראשית‪ ,‬און באלד איז‬ ‫אויבערשטער דארף מיין עבודה‪ ,‬אבער ווען א‬ ‫דארט אין שטוב געווארן א גרויסע לעכטיגקייט‪,‬‬ ‫מענטש פילט ביי זיך גאות‪ ,‬חשיבות אדער האלט‬ ‫זייער רבי דער הייליגער צדיק מפשיסחא האט‬ ‫זיך גרויס‪ ,‬זאל ער אריינשטעקן די האנט אין דער‬ ‫דאס מרגיש געווען‪ ,‬און גלייך מוצאי שבת קודש‬ ‫לינקער קעשענע און ליינען‪" ,‬ואנכי עפר ואפר"‪,‬‬ ‫האט זיך דער הייליגער צדיק מפשיסחא ארויס‬ ‫איך בין בלויז שטויב און אש‪ ,‬און איך האב גארנישט‬ ‫געלאזט מקבל פנים זיין די צוויי צדיקים‪.‬‬ ‫פון מיין אייגענעם כח‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען די בעל עגלה פונעם ראדזימינער האט‬ ‫אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫געזען דעם וואגן פונעם הייליגען פשיסחא קעגן‬ ‫אז דער צדיק וקדוש רבי ר' בונם מפרשיסחא זי"ע‬ ‫קומען זייער וואגן‪ ,‬האט ער געזאגט פארן תלמיד‬ ‫פלעגט כסדר דערציילן פאר די יונגעלייט די‬ ‫דער הייליגער ראדזימינער‪" ,‬דער רבי פארט אונז‬ ‫באקאנטע מעשה פון ר' אייזיק ר' יעקעל'ס פון‬ ‫אקעגן"‪ ,‬עס האט דעם הייליגער ראדזימינער אן‬ ‫קראקא‪ ,‬אז דער ר' אייזיק האט גע'חלומ'ט עטליכע‬ ‫געכאפט א גרויסע פחד און יראת הכבוד פאר זיין‬ ‫מאל‪ ,‬אז אונטער דעם קעניגליכן בריק אין דער‬ ‫הייליגען רבין‪ ,‬און ער איז מיט א בהלה גלייך ארויס‬ ‫שטאט פראג ליגט באהאלטן א גרויסער אוצר‪.‬‬ ‫געטאנצן פונעם וואגן‪ ,‬און אפילו פארגעסן צו‬ ‫אנטון זיינע שיך‪ ,‬און געלאפן מקבל פנים זיין דעם‬ ‫האט ער זיך אנגעגארטלט און געמאכט דעם‬ ‫הייליגען רבין‪.‬‬ ‫לאנגן וועג קיין פראג‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען צום‬ ‫בריק‪ ,‬האט ער געזען‪ ,‬אז עס שטייען דארט‬ ‫ווען דער הייליגער רבי מפשיסחא האט געזען‬ ‫קעניגליכע וועכטער טאג און נאכט און מ'קען‬ ‫זיין תלמיד‪ ,‬האט ער אים געפרעגט‪ ,‬ווי זענען דיינע‬ ‫נישט גראבן‪.‬‬ ‫פאנטאפל‪ ,‬האט דער תלמיד געזאגט‪ ,‬איך האב זיי‬ ‫דער הויפט‪-‬קאפיטאן פון די וועכטער האט‬ ‫פארגעסן אונעם וואגן צוליב מיין איילעניש‪ ,‬האט‬ ‫באמערקט ווי דער איד דרייט זיך דארט יעדן טאג‪,‬‬ ‫דער רבי ר' בונם געזאגט‪" ,‬צוליב דעם זאלסטו‬ ‫האט ער אים געפרעגט‪" ,‬וואס זוכסטו דא"‪ ,‬האט ר'‬ ‫קיינמאל נישט האבן קיין פיס ווייטאג"‪ ,‬כך הוה דער‬ ‫אייזיק אים ערליך דערציילט דעם אמת וועגן זיין‬ ‫הייליגער צדיק מראדזימין האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫חלום‪ ,‬האט זיך דער קאפיטאן צעלאכט און‬ ‫נישט געליטן אויף די פיס‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬נארישער איד! וועגן א חלום שלעפסטו‬ ‫•••‬ ‫זיך אזוי ווייט‪ ,‬איך האב שוין עטליכע מאל‬ ‫אין ספר שמחת ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫גע'חלומ'ט אז אין דער שטאט קראקא‪ ,‬ביי א איד‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי רבי בונם מפרשיסחא זי"ע‬ ‫וואס הייסט אייזיק זון פון יעקב‪ ,‬ליגט א גרויסער‬ ‫האט געלערנט פאר זיינע תלמידים א יסוד אין‬ ‫אוצר באהאלטן אונטער זיין אויוון אין שטוב‪ ,‬צי‬ ‫עבודת השם‪ ,‬יעדער מענטש דארף האבן ביי זיך‬ ‫מיין איך דען אז ס'איז אמת‪ ,‬ווער גייט זיך דרייען‬ ‫צוויי קעשענעס )טאשן(‪ ,‬און אין יעדער קעשענע‬ ‫זוכן אן אוצר צוליב חלומות"‪.‬‬ ‫זאל ליגן א באזונדער צעטל‪.‬‬ ‫‪41‬‬ ‫לובלין אונטערוועגנס צום יריד‪ ,‬האט ער פארלוירן‬ ‫האט ר' אייזיק גלייך פארשטאנען דעם רמז‪,‬‬ ‫דעם שליסל פון זיין גרויסער אייזערנער קעסטל‪,‬‬ ‫ער איז גלייך צוריקגעפארן קיין קראקא‪ ,‬געגראבן‬ ‫וואו עס זענען געלעגן אלע זיינע געלטער‪ ,‬שטרות‬ ‫אונטער זיין אייגענעם אויוון‪ ,‬און געפונען דעם‬ ‫און סחורה‪-‬פאפירן‪ ,‬דער סוחר איז געווארן‬ ‫גרויסן אוצר‪ ,‬און דערפון אויפגעבויט די בארימטע‬ ‫אינגאנצן צעבראכן און פארצווייפלט‪ ,‬ווייל אן דעם‬ ‫"אייזיק שול" אין קראקא‪ ,‬און דער צדיק רבי ר'‬ ‫שליסל איז זיין גאנץ פארמעגן געווען פארלוירן‬ ‫בונם מפרשיסחא זי"ע האט אויסגעפירט פאר‬ ‫און ער האט נישט געקענט עפענען די קאסע‪.‬‬ ‫זיינע חסידים‪" ,‬אזוי איז אויך אין עבודת השם‪ ,‬דער‬ ‫מענטש קומט צום רבין כדי צו הערן אז דער‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי ר' שמחה בונם‬ ‫אמת'ער אוצר ליגט נישט ווייט אוועק‪ ,‬נאר ביי אים‬ ‫מפרשיסחא זי"ע וואס איז דעמאלט נאך געווען א‬ ‫אליין אין הארצן‪ ,‬דער רבי גיבט נאר דעם שליסל און‬ ‫תלמיד ביים הייליגען חוזה מלובלין זי"ע האט‬ ‫ווייזט דעם וועג‪ ,‬אבער גראבן און טרעפן דעם אוצר‬ ‫באמערקט דעם סוחר'ס גרויסן צער‪ ,‬איז רבי‬ ‫דארף יעדער איינער ביי זיך אליין אינדערהיים"‪.‬‬ ‫שמחה בונם צוגעגאנגען צו אים און אים געזאגט‬ ‫•••‬ ‫מיט א רואיגקייט‪" ,‬זארג נישט‪ ,‬גיי ארויס אין הויף‪,‬‬ ‫אינעם ספר מאיר עיני הגולה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫וועסטו דארט זען א הויפן מיסט‪ ,‬גראב דארט אביסל‬ ‫אז אין זיינע יונגע יארן‪ ,‬ווען דער צדיק רבי שמחה‬ ‫אריין און דו וועסט גלייך טרעפן דיין שליסל"‪ ,‬דער‬ ‫בונם מפרשיסחא זי"ע איז נאך געווען א סוחר און‬ ‫סוחר איז גלייך געלאפן צום הויפן‪ ,‬געגראבן‬ ‫געפארן קיין דאנציג‪ ,‬פלעגט ער זיך שטענדיג פירן‬ ‫עטליכע מינוט‪ ,‬און צו זיין גרויס התפעלות האט‬ ‫מיט גרויס חכמה און אויסנוצן יעדע זאך צו‬ ‫ער דארט געפונען דעם שליסל‪ ,‬דער סוחר איז‬ ‫לערנען א דרך אין עבודת השם‪ ,‬איינמאל ביינאכט‬ ‫געלאפן צום חוזה מלובלין מיט גרויס התרגשות‬ ‫האט ער געזען א בלינדן מאן שפאצירן אין די‬ ‫און דערציילט דעם גרויסן מופת פון רבי ר' שמחה‬ ‫פינסטערע גאסן‪ ,‬און אין דער האנט האט דער‬ ‫בונם מיט זיין רוח הקודש‪ ,‬האט דער חוזה גערופן‬ ‫בלינדער געהאלטן א ברענענדיגע לאמטערן‬ ‫רבי ר' שמחה בונם און אים געפרעגט‪" ,‬פון וואו‬ ‫)לאמפ(‪ ,‬האט דער צדיק ר' בונם געפרעגט דעם‬ ‫האסטו דאס געוואוסט"‪.‬‬ ‫בלינדן‪" ,‬דו ביסט דאך בלינד און זעסט ממילא נישט‬ ‫דאס ליכט‪ ,‬צו וואס טראגסטו מיט דיר א לאמפ אין‬ ‫האט דער צדיק רבי שמחה בונם געענטפערט‬ ‫דער פינסטער"‪.‬‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות און טיפער חכמה‪" ,‬רבי‪ ,‬קיין‬ ‫רוח הקודש איז דאס נישט געווען‪ ,‬איך האב נאר‬ ‫האט דער בלינדער געענטפערט‪" ,‬איך אליין‬ ‫געזען ווי דער מענטש איז אריינגעפאלן אין א‬ ‫זע טאקע נישט דאס ליכט‪ ,‬אבער איך טראג די‬ ‫שרעקליכן פחד און יאוש‪ ,‬און איך האב געוואוסט‬ ‫לאמפ כדי אז די אנדערע מענטשן וואס גייען אויף‬ ‫אז ווען א מענטש איז אין גרויס בהלה‪ ,‬איז דער שטן‬ ‫דער גאס און זעהן יא‪ ,‬זאלן מיך באמערקן און נישט‬ ‫גרייט אים אינגאנצן אראפצואווארפן‪ ,‬האב איך אים‬ ‫אנקלאפן אין מיר אדער מיך אומפאלן"‪ ,‬האט דער‬ ‫געוואלט געבן א האפענונג כדי ער זאל זוכן מיט א‬ ‫רבי ר' שמחה בונם געזאגט‪" ,‬דאס איז א לימוד פאר‬ ‫רואיגקייט‪ ,‬און וויבאלד דער הויפן איז געווען דער‬ ‫א יעדן איד אין עבודת השם‪ ,‬אפילו ווען דער‬ ‫איינציגער פלאץ וואו קיינער האט נאך נישט‬ ‫מענטש שפירט ביי זיך ווי ער איז בלינד און עס איז‬ ‫געזוכט‪ ,‬האב איך אים געשיקט אהין‪ ,‬און דער בורא‬ ‫אים ח"ו פינסטער‪ ,‬און ער זעט נישט קיין שום‬ ‫עולם האט געמאכט א חסד אז ס'איז טאקע דארט‬ ‫ליכטיגקייט אין זיין אייגענער עבודה‪ ,‬טאר ער נישט‬ ‫געווען"‪ ,‬דער הייליגער חוזה מלובלין האט זיך‬ ‫אויפגעבן‪ ,‬ער מוז ווייטער טראגן און האלטן די‬ ‫שטארק געפרייט מיט זיין ענטפער און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ליכטיגקייט פון די תורה און מצוות‪ ,‬כדי אז ער זאל‬ ‫די הייליגע חכמה און דער כח צו ראטעווען א איד‬ ‫נישט שטרויכלען און אנדערע זאלן אויך נישט‬ ‫פון יאוש איז גרעסער ווי גאר גרויסע גילויים‪.‬‬ ‫געשעדיגט ווערן דורך אים"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אינעם קונטרס נפלאות היהודי ווערט‬ ‫אין ספר מאיר עיני הגולה ווערט געברענגט די‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז עס איז געווען א איד‪ ,‬א חסיד פונעם‬ ‫מעשה‪ ,‬א סוחר א חסיד פלעגט פארן קיין לייפציג‬ ‫צדיק רבי ר' שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫אויף די גרויסע ירידים‪ ,‬איינמאל‪ ,‬זייענדיג אין‬ ‫‪42‬‬ ‫אריין‪ ,‬אבער ער האט באלד געפאלגט‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫איז רח"ל קראנק געווארן מיט א שווערער און‬ ‫אנגעקומען טיף אינעם פארשנייטן וועג‪ ,‬האט ער‬ ‫מסוכנ'דיגער מחלה אין זיין לעבער‪ ,‬די דאקטוירים‬ ‫באמערקט פון דער ווייטנס א וואגן וואס איז‬ ‫האבן אים איבערגעקוקט און געזאגט מיט יאוש‪,‬‬ ‫איינגעזונקען אין די טיפע שנייען‪ ,‬און לעבן דעם‬ ‫אז דער לעבער איז אינגאנצן פארברענט און‬ ‫וואגן ליגט א אידישער ארענדאר‪ ,‬האלב‬ ‫פארדארבן‪ ,‬און לויט די נאטור איז נישטא קיין שום‬ ‫פארפרוירן‪ ,‬אן קיין כח צו רירן א פינגער‪ ,‬ממש‬ ‫רפואה פאר אים‪ ,‬און זיי האבן אים שטרענג‬ ‫מינוטן פאר ער איז כמעט פארפרוירען געווארן‬ ‫פארבאטן צו טרינקען אפילו איין טראפן וויין‬ ‫צום טויט פון דער גרויסער קעלט‪.‬‬ ‫אדער בראנפן‪ ,‬ווייל דאס קען אים גלייך הרג'ענען‬ ‫רח"ל‪ ,‬דער איד איז געפארן קיין פרשיסחא מיט א‬ ‫דער שליח האט דעם איד שנעל אויפגעהויבן‪,‬‬ ‫צובראכן הארץ און אריינגעגאנגען צום רבי'ן מיט‬ ‫אים געגעבן צו טרינקען‪ ,‬אים איינגעוויקלט אין‬ ‫א קוויטל און ביטערלעך געווינט פארן צדיק‬ ‫ווארימע פעלצן און אים געברענגט קיין‬ ‫איבער זיין צרה‪.‬‬ ‫פרשיסחא‪ ,‬ווען דער ארענדאר איז געקומען צו זיך‪,‬‬ ‫איז ער אריין צום רבי'ן וויינענדיג מיט טרערן און‬ ‫ווען דער צדיק רבי ר' שמחה בונם האט‬ ‫געפרעגט‪" ,‬רבי‪ ,‬פון וואו האט דער רבי געוואוסט אז‬ ‫געהערט וואס די דאקטוירים זאגן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫איך פאל דארט אוועק אינעם שניי"‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אנגערופן מיט א פשטות‪" ,‬די דאקטוירים זאגן אז‬ ‫רבי ר' שמחה בונם געזאגט מיט א געוואלדיגע‬ ‫דער לעבער איז פארברענט‪ ,‬אויב אזוי דארף מען‬ ‫פשטות‪" ,‬איך האב פשוט דערשפירט ווי א אידיש‬ ‫דאך אים אויסלעשן"‪ ,‬און דער רבי האט געהייסן‬ ‫הארץ שרייט צום באשעפער פון טיפעניש פון‬ ‫ברענגען א פולן בעכער שטארקן רויטן וויין‪ ,‬האט‬ ‫וואלד און בעט אויף זיין לעבן‪ ,‬און ווען א איד שרייט‬ ‫אנגעוואונטשן דעם חולה א ברכה‪ ,‬און געהייסן ער‬ ‫מיט אן אמת קומט די ישועה אראפ אויף דער‬ ‫זאל דעם גאנצן בעכער אויסטרינקען ביזן לעצטן‬ ‫וועלט"‪.‬‬ ‫טראפן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר מאיר עיני הגולה ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫דער חסיד האט נישט געפרעגט קיין קשיות‪,‬‬ ‫אז אין די יארן ווען דער צדיק רבי שמחה בונם‬ ‫נאר געגלייבט אינעם צדיק מיט אמונה פשוטה און‬ ‫מפרשיסחא זי"ע איז נאך געווען א סוחר און‬ ‫אויסגעטרונקען דעם בעכער‪ ,‬גלייך נאכדעם האט‬ ‫געפארן קיין דאנציג אויף מסחר‪ ,‬איז ער איינמאל‬ ‫ער דערשפירט ווי כוחות קומען צוריק אין זיינע‬ ‫איינגעשטאנען אין א גאסט‪-‬הויז וואו עס האבן זיך‬ ‫גלידער‪ ,‬ווען ער איז צוריקגעפארן אהיים און די‬ ‫געדרייט אידישע סוחרים און יונגעלייט וואס‬ ‫דאקטוירים האבן אים נאכאמאל אונטערגעזוכט‪,‬‬ ‫זענען ליידער געווען ווייט פון אידישקייט‪ ,‬צווישן‬ ‫זענען זיי געבליבן געשטוינט און געפלעפט צו זען‬ ‫זיי איז געווען א יונגערמאן וואס איז נעבעך געווען‬ ‫אז דער לעבער איז געווארן אינגאנצן געזונט און‬ ‫פארזונקען אין שווערע עבירות‪ ,‬און פלעגט‬ ‫פריש ווי ביי א ניי‪-‬געבוירן קינד‪.‬‬ ‫פארברענגען גאנצע נעכט שפילן קארטן פאר‬ ‫•••‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫אז אין א ביטערן‪ ,‬שניי'איגן ווינטערדיגן טאג אין‬ ‫קיינער האט צו דעם יונגערמאן נישט געקענט‬ ‫פוילן‪ ,‬ווען די פראסט אינדרויסן האט געברענט‬ ‫רעדן אדער מעורר זיין‪ ,‬ווייל אויב איינער האט אים‬ ‫און די וועגן זענען געווען פארשנייט‪ ,‬האט דער‬ ‫פרובירט צו מוסר'ן‪ ,‬האט ער חוזק געמאכט און זיך‬ ‫צדיק וקדוש רבי ר' שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע‬ ‫נאך מער פארקלאפט‪ ,‬וואס האט דער צדיק רבי‬ ‫פלוצלונג גערופן איינע פון זיינע נאנטע משמשים‬ ‫שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע געטון‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫און אים געהייסן‪" ,‬שפאן איין די פערד און וואגן‬ ‫אנגעטון ווי איינער פון די לייכטזיניגע סוחרים‪ ,‬איז‬ ‫גלייך‪ ,‬נעם מיט א לאמפ און עפעס ווארימע‬ ‫צוגעגאנגען צום טיש און זיך געזעצט שפילן‬ ‫געטראנקען‪ ,‬און פאר ארויס אויפן וועג וואס פירט‬ ‫קארטן מיט דעם יונגערמאן‪ ,‬אבער אינמיטן דעם‬ ‫צום וואלד ביים עק שטאט"‪.‬‬ ‫שפיל האט רבי שמחה בונם אנגעהויבן פארלירן‬ ‫בכוונה‪ ,‬און דער יונגערמאן האט געוואנען שיינע‬ ‫דער שליח האט נישט פארשטאנען פארוואס‬ ‫סכומים‪.‬‬ ‫דער רבי שיקט אים אין אזא שטורעם אין וואלד‬ ‫‪43‬‬ ‫טויזנטער רובל אין מיין טאש‪ ,‬אוודאי נישט! ווייל‬ ‫דא האט דער צדיק רבי שמחה בונם מיט זיין‬ ‫ער ווייסט גאנץ גוט אז דאס געלט געהערט נישט צו‬ ‫גרויס חכמה אויסגענוצט די געלעגנהייט און‬ ‫אים‪ ,‬ער איז סך הכל בלויז דער שליח און טרעגער‬ ‫אנגעהויבן רעדן מיט אים מיט גרויס געשמאק און‬ ‫דאס איבערצוגעבן פארן בעל הבית"‪.‬‬ ‫חכמה וועגן זיין לעבן‪ ,‬וועגן מסחר‪ ,‬און ווי שנעל די‬ ‫יארן לויפן אדורך‪ ,‬און צוביסלעך‪ ,‬אינמיטן דעם‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי שמחה בונם‬ ‫שפיל‪ ,‬האט רבי שמחה בונם אריינגעווארפן‬ ‫זי"ע אויסגעפירט‪" ,‬אזוי אויך דער מענטש‪ ,‬דיין‬ ‫ווערטער וואס שטעכן דאס הארץ‪" ,‬וואס בלייבט‬ ‫שכל‪ ,‬דיין כח צו לערנען‪ ,‬דיין התלהבות אין תפילה‬ ‫שוין פונעם מענטש נאך די אלע שפילן‪ ,‬וואס‬ ‫און אלע דיינע מעשים טובים געהערן נישט צו דיר‪,‬‬ ‫ענטפערט מען אויבן אין הימל נאך הונדערט און‬ ‫זיי זענען אן אוצר וואס דער רבונו של עולם האט‬ ‫צוואנציג יאר ווען מ'שטעלט זיך פארן בית דין של‬ ‫דיר געגעבן צו טראגן און מקיים זיין זיין רצון‪ ,‬ווי‬ ‫מעלה"‪.‬‬ ‫נאר דו וועסט געדענקען אז דו ביסט בלויז דער‬ ‫'טרעגער'‪ ,‬וועסטו קיינמאל נישט האבן קיין גאות"‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז די ווערטער וואס זענען‬ ‫•••‬ ‫ארויסגעקומען פון רבי שמחה בונם'ס הייליגן‬ ‫אינעם ספר נפלאות היהודי ווערט געברענגט‬ ‫הארצן מיט אזא טיפע חכמה און אמת‪ ,‬האט‬ ‫די מעשה‪ ,‬אז אין די יונגע יארן ווען דער צדיק‬ ‫אריינגעדרינגען אין הארץ פון דע יונגערמאן‪ ,‬און‬ ‫וקדוש רבי שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע איז‬ ‫פלוצלונג האט דער יונגערמאן אראפגעווארפן די‬ ‫געקומען צום הייליגן חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬פלעגט‬ ‫קארטן פון די הענט‪ ,‬אויסגעבראכן אין א ביטער‬ ‫דער חוזה באטראכטן די מענטשן מיט זיינע‬ ‫געוויין‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬איך האב שוין פארלוירן‬ ‫הייליגע אויגן וואס האבן געזען פון איין עק וועלט‬ ‫אלעס‪ ,‬צי איז דען נאך דא א האפענונג פאר מיר"‪,‬‬ ‫ביזן צווייטן‪ ,‬ווען דער צדיק רבי שמחה בונם איז‬ ‫האט אים דער צדיק וקדוש רבי שמחה בונם‬ ‫דאס ערשטע מאל אריינגעקומען צום הייליגען‬ ‫ארומגענומען און געזאגט מיט ליבשאפט‪" ,‬אפילו‬ ‫חוזה‪ ,‬האט דער חוזה אים אנגעקוקט אויפן שטערן‬ ‫פון די טיפסטע בלאטע קען מען תשובה טון אין‬ ‫און באלד באמערקט זיינע גרויסע מדרגות אין‬ ‫איין רגע צום טאטן אין הימל"‪ ,‬יענער אינגערמאן‬ ‫קדושת המחשבה און שמירת העיניים‪.‬‬ ‫האט איבערגעלאזט זיינע שלעכטע וועגן און איז‬ ‫שפעטער געווארן אן ערליכער בעל תשובה און א‬ ‫דער חוזה האט זיך אנגערופן מיט גרויס‬ ‫גרויסער ירא שמים‪.‬‬ ‫התפעלות פאר די תלמידים‪" ,‬דער יונגערמאן איז‬ ‫•••‬ ‫ארומגעפארן אין גרויסע שטעט איבער דער וועלט‪,‬‬ ‫אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫ער איז געווען אין פלעצער וואו די תאוות פון דער‬ ‫אז איינמאל איז א חסיד געקומען זיך באקלאגן‬ ‫וועלט ברענען‪ ,‬אבער זיין קדושה איז אזוי ריין אז‬ ‫פארן צדיק רבי שמחה בונם מפרשיסחא זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫זיינע אויגן און געדאנקען זענען געבליבן הייליג און‬ ‫ער שפירט זיך זייער דערשלאגן‪ ,‬ווייל ווען ער טוט‬ ‫לויטער ווי א קינד וואס האט קיינמאל נישט געזען‬ ‫א מצוה אדער ער לערנט א גוט שטיקל גמרא‪,‬‬ ‫קיין שלעכטס אויף דער וועלט"‪ ,‬פון יענעם טאג‬ ‫כאפט אים גלייך אן א געפיל פון גאות און‬ ‫האט דער חוזה אים מקרב געווען מיט אן‬ ‫גרויסהאלטערישקייט‪ ,‬און ער ווייסט נישט וויאזוי‬ ‫אויסערגעווענליכע ליבשאפט און אים גערופן‬ ‫ער קען פטור ווערן פון דעם יצר הרע פון כבוד‪.‬‬ ‫"דער חכם"‪ ,‬ווייל זיין חכמה איז געווען אינגאנצן‬ ‫איינגעבונדן מיט דער העכסטער מדרגה פון יראת‬ ‫האט אים דער צדיק רבי שמחה בונם געזאגט‬ ‫שמים און פרישות‪.‬‬ ‫מיט זיין גרויסער חכמה‪" ,‬קוק אן דעם פאסט‪-‬‬ ‫טרעגער וואס לויפט א גאנצן טאג פון איין גאס צום‬ ‫צווייטן‪ ,‬ער טראגט אין זיין טאש בריוו וואס זענען‬ ‫ווערט מיליאנען‪ ,‬שטרות‪ ,‬מזומנים און קעניגליכע‬ ‫בריוו'ן‪ ,‬צי פאלט אים אמאל איין צו ווערן א בעל‬ ‫גאוה און טראכטן ביי זיך‪ ,‬זעט נאר וואס פאר א‬ ‫גרויסער עושר איך בין‪ ,‬איך האב דאך הונדערטער‬ ‫‪44‬‬ ‫קינדער בעפאר זיין פטירה‪ ,‬זייט געווארענט צו‬ ‫יארצייט י"ג אלול‬ ‫מכבד זיין די הייליגער קינדער פונעם מגיד‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬ווען די קינדער האבן געפרעגט‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ישראל ב"ר מרדכי זי"ע‬ ‫דעם טאטן דעם אפטא רב‪ ,‬וואס איז מיט דיינע‬ ‫)טווערסקי(‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫בעל עמק תפלה‪ ,‬מטשערקאס‬ ‫האט דער הייליגער אפטא רב זי"ע דערציילט‬ ‫פאר די קינדער‪ ,‬ווען איך בין געווען יונג בין איך‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט טשערנאביל‪ ,‬בשנת‬ ‫ארויף אין הימל‪ ,‬און איך האב געזען א חבילה מיט‬ ‫תקנ"ד‪.‬‬ ‫נשמות וואס מען היט גאר שטארק אפ‪ ,‬ווען איך‬ ‫האב געוואלט נעמען פון די נשמות‪ ,‬איז צו מיר‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשרנוביל‬ ‫צוגעקומען א זקן אחד און געזאגט‪ ,‬אז איך זאל פון‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫די נשמות קדושות נישט נעמען‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל המאור עיניים‬ ‫מטשרנוביל זי"ע‪,‬‬ ‫אביסל שפעטער בין איך נאכאמאל ארויף אין‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי זי"ע‪,‬‬ ‫הימל‪ ,‬און איך זעה אז עס פעילט נשמות פון דעם‬ ‫בן הרה"ק רבי נחום הנקרא אדם בעל שם זי"ע‪.‬‬ ‫חבילה‪ ,‬האב איך געפרעגט דעם זקן ווי זענען די‬ ‫נשמות געגאנגען‪ ,‬האט דער זקן געזאגט‪ ,‬אז דער‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חי' שרה‬ ‫הייליגער מגיד מטשערנאביל איז דא געווען‪ ,‬און‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫איך האב אים אויך מזהר געווען‪ ,‬אז ער זאל נישט‬ ‫בת הרה"ק רבי אהרן הגדול מקרלין זי"ע‪,‬‬ ‫נעמען פון די נשמות וואס זענען גאר גאר הייליג‪,‬‬ ‫בן הצדיק נסתר רבי יעקב מקוברין זי"ע‪,‬‬ ‫אבער דער מגיד מטשערנאביל האט יא גענומען‪,‬‬ ‫א ברודער מיט הרה"ק רבי נחמן מקוסוב זי"ע‪.‬‬ ‫און דערפאר האט דער הייליגער אפטא רב זי"ע‬ ‫געזאגט פאר זיינע קינדער‪ ,‬זייט געווארנט און זייט‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד‪ ,‬א בעל מוח‬ ‫מכבד די קינדער פונעם מגיד‪.‬‬ ‫עצום‪ ,‬ער איז געווען א בקי נפלא און א למדן עצום‬ ‫בתורה‪ ,‬און א עובד השם במסירת נפש ממש‪ ,‬ער‬ ‫ביי די ‪ 15‬יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א‬ ‫הרבנית הצדקת מרת דבורה לאה ע"ה‪,‬‬ ‫געוואלדיגע פועל ישועות בקרב הארץ‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי דובער שניאורסון דער מיטעלער‬ ‫טויזענטער חסידים זענען געקומען זיך מסתופף‬ ‫רבי מליובאוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫זיין בצלו פון דעם צדיק‪ ,‬זיין עבודת השם איז‬ ‫בן הרה"ק בעל התניא דער אלטער רבי מלאדי זי"ע‪,‬‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע מסירת נפש און א‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער בעל התניא‬ ‫מוראדיגע קדושה‪ ,‬און זיין טאטע האט זיך אמאל‬ ‫זי"ע האט דעם שידוך פונעם אייניקל שוין‬ ‫אויסגעדריקט אויף דעם זון מיט דעם לשון‪" ,‬ער‬ ‫געשלאסן יארן בעפאר‪ ,‬נאך ווען דער רבי יעקב‬ ‫איז מיין ספרים שאנק"‪.‬‬ ‫ישראל זי"ע איז נאר געווען א קליין קינד‪ ,‬און די‬ ‫מעשה איז געווען ווי פאלגענד‪.‬‬ ‫ווי באקאנט האבן צדיקים מורא'דיג משבח‬ ‫געווען די קינדער פון הייליגען מגיד מטשערנאביל‬ ‫דער הייליגער בעל התניא זי"ע איז געווען‬ ‫זי"ע און צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫אויף א באזיך אין שטוב פון דעם הייליגען מגיד‬ ‫מגיד האט אראפ געברענגט אויף די וועלט‬ ‫מטשרנוביל זי"ע‪ ,‬און די צוויי צדיקים וקדושים‬ ‫מענטשן בדמות מלאכים‪ ,‬יעדע קינד פאר זיך האט‬ ‫האבן צווישן זיך מסכים געווען זיך משדך זיין‪ ,‬דאן‬ ‫געדינט דעם הייליגען באשעפער מיט זיין דרך אין‬ ‫איז דער הייליגער בעל התניא אריין אין שלאף‬ ‫הנהגה‪.‬‬ ‫צימער פון די קינדער‪ ,‬און אין די טונקעל האט ער‬ ‫ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט אויף די קאפ‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער אוהב‬ ‫פון די קינדער‪.‬‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע האט אנגעזאגט פאר זיינע‬ ‫‪45‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז בשנת תר"כ ווען דער צדיק‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צום קינד יעקב‬ ‫איז אריבער קיין טשערקאס‪ ,‬האבן די אידן פונעם‬ ‫ישראל‪ ,‬האט דער הייליגער בעל התניא געזאגט‪,‬‬ ‫שטאט הארנסטייפל‪ ,‬וואס האבן זוכה געווען אז‬ ‫"אט דער איז מיינער"‪ ,‬און געוואונטשן מזל טוב‬ ‫דער צדיק האט ביי זיי געוואוינט פאר ‪ 20‬יאר‪,‬‬ ‫פארן מחותן‪ ,‬און ווען ער איז ארויס האט ער‬ ‫גע'טענה'ט‪ ,‬אז יעצט אז די רבי גייט אוועק פונעם‬ ‫געזאגט פארן הייליגען מגיד‪ ,‬איר זאלט אים נישט‬ ‫שטאט‪ ,‬וועט דאס גאנצע שיין אוועק גיין און אויך‬ ‫פארבייטען‪ ,‬איך וועל אים סיי ווי דערקענען‪.‬‬ ‫די פרנסה פון אלע אידן וואס האבן געהאט ביז‬ ‫יעצט פרנסה‪ ,‬מיט דעם וואס הונדערטער חסידים‬ ‫די חתונה איז פאר געקומען ו' שבט בשנת‬ ‫זענען געקומען צום רבין‪.‬‬ ‫תקע"א אין שטאט ליאדי‪ ,‬און נאך די חתונה איז‬ ‫דער צדיק געזעצן אויף קעסט ביים הייליגען זיידן‬ ‫האט דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬זארגט אייך‬ ‫דער בעל התניא‪ ,‬דארט האט ער געלערנט‬ ‫נישט‪ ,‬הארנסטייפל וועט נישט פארשעמט ווערן"‪,‬‬ ‫בחברותא מיטן זיידן און דעם אנדערן אייניקל‬ ‫דאן האבן די אידן נישט פארשטאנען וואס דער‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מנדל בעל צמח צדק‬ ‫צדיק מיינט‪ ,‬ווייל למעשה גייט דאך די רבי אוועק‬ ‫מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫פון שטאט‪ ,‬און דורך דעם פארלירט די שטאט דעם‬ ‫געהארעוועט אויף תורה ועבודה‪ ,‬ביז די הסתלקות‬ ‫שיינעם גלאנץ‪.‬‬ ‫כ"ד טבת בשנת תקע"ג פונעם הייליגען זיידן דער‬ ‫בעל התניא זי"ע‪.‬‬ ‫אבער מיט דריי יאר שפעטער חודש אב בשנת‬ ‫תרכ"ג‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק געשיקט זיין‬ ‫דאן איז ער אריבער מיטן שווער צום שטאט‬ ‫אייניקל הרה"ק רבי מרדכי דוב זי"ע חתן הרה"ק‬ ‫ליובאוויטש‪ ,‬און דארט האט ער געוואוינט פאר ‪20‬‬ ‫בעל דברי חיים מצאנז זי"ע אלס רב אין שטאט‬ ‫יאר‪ ,‬די גאנצע צייט איז ער געזעצן על התורה‬ ‫הארנסטייפל‪.‬‬ ‫ועבודה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה און‬ ‫קדושה‪ ,‬ער איז שוין דאן באוויסט געווען מיט זיין‬ ‫און דער צדיק ר' מאטל'י הארנסטייפלער זי"ע‬ ‫הנהגה‪ ,‬וואס איז געווען מיט א געוואלדיגע קדושה‬ ‫האט צוריק געברענגט דעם גלאנץ פונעם שטאט‬ ‫וטהרה און מיט א אש דקדושה‪.‬‬ ‫הארנסטייפל‪ ,‬וואס מיטן אנקום פון דעם צדיק‬ ‫זענען הונדערטער חסידים געקומען‪ ,‬און די‬ ‫בשנת תקצ"ד האט מען אים אויף גענומען‬ ‫שטאט איז דאן געווען פון די גרעסטע חסידישע‬ ‫אלס מגיד מישרים אין שטאט הארנסטייפל‪ ,‬ווי די‬ ‫שטעט אונעם גאנצן אומגעגענט‪ ,‬דאן האבן די‬ ‫אידן האבן דעם צדיק וקדוש אויף גענומען מיט א‬ ‫שטאט מענטשן פארשטאנען וואס דער זיידע‬ ‫שמחה און אים גאר שטארק מכבד געווען‪,‬‬ ‫האט געמיינט מיט די ווערטער‪" ,‬הארנסטייפל‬ ‫וועט נישט פארשעמט ווערן"‪.‬‬ ‫און בהסכמת פונעם טאטן‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫דאן פירן אן עדה פון אידן‪ ,‬דאן זענען שוין געקומען‬ ‫בשנת תר"כ האט ער זיך אריבער געצויגען‬ ‫זיך מסתופף זיין בצלו הונדערטער אידן יראים‬ ‫צום שטאט טשערקאס אין אוקראינה‪ ,‬דארט איז‬ ‫ושלמים וואס זענען געקומען הערן דעם דבר ד'‬ ‫זיין חסידות געוואקסן גאר גרויס‪ ,‬אידן פון אלע‬ ‫וואס איז געזאגט געווארן מיט א התלהבות און‬ ‫שטעט ארום זענען געקומען זעהן דעם עבודת‬ ‫מתיקות‪.‬‬ ‫הקודש פון דעם צדיק‪ ,‬ער האט מיט זיין‬ ‫געוואלדיגע דברי תורה מעורר געווען אידישע‬ ‫כ' אייר בשנת תקצ"ז איז זיין הייליגע טאטע‬ ‫קינדער צו תשובה און תיקן המעשים און‬ ‫דער מגיד מטשערנאביל זי"ע נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫התקרבות צום הייליגער באשעפער‪ ,‬ורבים השיב‬ ‫האט זיך זיין עדה הקדושה גאר שטארק‬ ‫מעון‪.‬‬ ‫פארמערט‪ ,‬טויזענטער חסידים און אויך פונעם‬ ‫טאטן'ס חסידים האבן זיך מדבק געווען אין אים‪,‬‬ ‫דער צדיק פלעגט פירן גרויסע טישן ווי‬ ‫אידן האבן געזען ביי דעם צדיק גרויסע מופתים‬ ‫הונדערטער חסידים זענען געקומען מיט האלטן‬ ‫און ישועות חוץ לדרך הטבע‪.‬‬ ‫‪46‬‬ ‫וויל מיט אים רעדן עפעס זייער וויכטיג‪ ,‬איז דער‬ ‫דעם עבודת הקודש פונעם רבין‪ ,‬ווי ער דינט דעם‬ ‫אייניקל געקומען אויף שבת קודש צום זיידן‪,‬‬ ‫גרויסע באשעפער מיט א געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫אבער די שבת איז דורך און עס איז שוין מאנטאג‪,‬‬ ‫און דער זיידע רעדט נישט צו אים עפעס וואס‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער מנהג דארט ביים טיש‬ ‫הערט זיך וויכטיג אז דער זיידע זאל אים ספעציעל‬ ‫איז געווען‪ ,‬אז די רבי האט ממש נאר טועם געווען‬ ‫פאר דעם אריבער רופן‪.‬‬ ‫פון די עסן‪ ,‬און דאן האבן אלע חסידים זיך‬ ‫געשטיפט און געכאפט שיריים פון די מאכלים‪ ,‬איין‬ ‫איז דער אייניקל אריין צום זיידן און‬ ‫שבת קודש האט זיך די רעבעצין אפגערעדט צום‬ ‫געפרעגט‪ ,‬דער זיידע האט מיך גערופן אז דער‬ ‫מאן‪ ,‬אז וויבאלד דער עולם כאפט דאס עסן‪ ,‬קומט‬ ‫זיידע וויל מיט מיר רעדן‪ ,‬און יעצט איז שוין‬ ‫אויס‪ ,‬אז דער רבי אליין עסט ממש גארנישט‪ ,‬האט‬ ‫מאנטאג‪ ,‬וואס האט דער זיידע געוואלט רעדן מיט‬ ‫דער צדיק געזאגט פאר זיין רעבעצין בלשון צחות‪,‬‬ ‫מיר‪ ,‬דאן האט דער זיידע געהייסן אריין רופען די‬ ‫לאמיר דאנקען דעם גרויסן באשעפער‪ ,‬אז די‬ ‫רעבעצין הצדקת מרת דבורה לאה ע"ה‪ ,‬און דער‬ ‫חסידים כאפן מיר צו דאס עסן נאר שבת קודש‪ ,‬אזוי‬ ‫זיידע זאגט פארן אייניקל‪.‬‬ ‫בלאבט כאטש פאר אונז דאס עסן פון די ימי חול‪.‬‬ ‫הער זיך צו‪ ,‬איך האב א דין ודברים מיט מיין‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫רעבעצין די באבע‪ ,‬און מיר ווילן אז די זאלסט פירן‬ ‫אין דעם ספר עמק תפלה‪.‬‬ ‫די דין תורה‪ ,‬און די זאלסט זיין דער דיין וואס וועט‬ ‫פסק'נען‪ ,‬דער אייניקל איז דערציטערט געווארן‪,‬‬ ‫ליידער זענען אלע זון נפטר געווארן יונגערהייט‪,‬‬ ‫און זיך פראבירט ארויס צו דרייען‪ ,‬און זיך געבעטן‬ ‫און ער האט נאר איבער געלאזט זיינע טעכטער‪.‬‬ ‫ביים זיידן‪ ,‬אז ער זאל אים באפרייען דערפון‪ ,‬אבער‬ ‫דער זיידע דער הייליגער טשערקאסער זי"ע האט‬ ‫בתו הצדקת מרת שרה פריידא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫נישט נאך געלאזט און דאן געזאגט די טענות‪.‬‬ ‫רבי מנחם נחום שניאורסון מנעזין זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק‬ ‫דער מיטעלער רבי מליובאוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫מיר זענען ב"ה געלויבט דער באשעפער ביידע‬ ‫בתו הצדקת מרת שטערנא פייגא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫שוין אלט‪ ,‬און איך מיט די רעבעצין האבן יעצט א‬ ‫רבי משולם זושא אויערבאך מטאלמיטש זי"ע‪,‬‬ ‫דין ודברים‪ ,‬ווער עס זאל פריער נסתלק ווערן‪ ,‬איך‬ ‫בתו הצדקת מרת אדל ע"ה‪ ,‬אשת בזיווג שני הרה"ק‬ ‫האלט אז איך דארף נסתלק ווערן פריער‪ ,‬ווייל איך‬ ‫רבי משולם זושא אויערבאך מטאלמיטש זי"ע‪,‬‬ ‫האב שוין נישט קיין כח צו זיצן שבעה‪ ,‬און אויך‬ ‫בתו הצדקת מרת חנה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי יוסף‬ ‫וועל איך נישט האבן ווער עס זאל פירן דעם שטוב‪,‬‬ ‫יצחק שניאורסון מאוורוטש זי"ע‪,‬‬ ‫אבער די רעבעצין טענה'ט אז זי וויל קודם נפטר‬ ‫בתו הצדקת מרת חישא ברכה ע"ה‪.‬‬ ‫ווערן‪ ,‬ווייל זי וויל נישט בלייבן אויף דער וועלט אן‬ ‫איר הייליג מאן‪ ,‬און זי האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ביום שבת קודש פרשת‬ ‫געהערט קיין קידוש פון א פרעמדן מאן‪.‬‬ ‫כי תצא י"ג אלול בשנת תרל"ו בזמן רעוא דרעוין‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫דער אייניקל רבי מאטל'י האט דאן גאר‬ ‫טשערקאס‪.‬‬ ‫שטארק געוויינט‪ ,‬און זיך פראבירט ארויס צו‬ ‫דרייען נישט צו דארפן נעמען א זייט אין אזא‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫גרויסע דין ודברים‪ ,‬צווישן זיין הייליגע זיידע און‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זיין רעבעצין‪ ,‬אבער דער זיידע האט נישט‬ ‫נאכגעלאזט און געבעטן אז דער אייניקל זאל‬ ‫מעשיות‬ ‫פסק'נען‪.‬‬ ‫איין טאג האט דער זיידע דער הייליגער‬ ‫דאן האט דער אייניקל מיט גרויס פחד‬ ‫טשערקאסער זי"ע געלאזט רופן זיין אייניקל רבי‬ ‫געזאגט‪ ,‬די באבע איז גערעכט‪ ,‬אז זי קען נישט דא‬ ‫מאטל'י הארנסטייפלער זי"ע אויף שבת‪ ,‬ווייל ער‬ ‫‪47‬‬ ‫געוואלדיגע גרויסע קדושה‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫זיין אן איר הייליג מאן‪ ,‬אבער זאגן פארקערט ווי די‬ ‫צדיק מרגיש געווען וואו עס איז נאך פארבליבן‬ ‫זיידע קען איך אויך נישט‪ ,‬דערפאר איז מיין עצה‪,‬‬ ‫חמץ‪.‬‬ ‫אז ווען עס וועט קומען די צייט צו גיין פון די‬ ‫•••‬ ‫וועלט‪ ,‬זאלן די זיידע און באבע ארויף גיין אין גן‬ ‫איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען‬ ‫עדן אינעם זעלבן יאר‪ ,‬און די זיידע און באבע‬ ‫צדיק מטשערקאס זי"ע איז געווען הרה"ח רבי זלמן‬ ‫זענען באפרידיגט געווען פונעם פסק פונעם‬ ‫מאלינער ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען א גרויסער נגיד און‬ ‫אייניקל‪.‬‬ ‫א גרויסע בעל צדקה וחסד‪.‬‬ ‫כך הוה‪ ,‬די צדקת דער טשערקאסער רעבעצין‬ ‫איינמאל ווען ער איז געווען ביי זיין הייליגען‬ ‫איז נפטר געווארן ערב ראש חודש סיון בשנת‬ ‫רבין‪ ,‬האט אים די רבי געפרעגט‪ ,‬ר' זלמן מיט וואס‬ ‫תרל"ו‪ ,‬און נאך די באבע'ס פטירה איז שוין די‬ ‫זאל איך דיך בענטשן‪ ,‬האט דער חסיד געזאגט‪ ,‬דער‬ ‫אייניקל געבליבן ביים זיידן פאר דריי חדשים‪ ,‬און‬ ‫רבי זאל מיך בענטשן‪ ,‬אז השי"ת זאל מיך ווייטער‬ ‫די זיידע דער הייליגער טשערקאסער זי"ע איז‬ ‫נישט פארלאזן‪ ,‬און ווייטער ממשיך זיין זיינע‬ ‫נסתלק געווארן י"ג אלול בשנת תרל"ו‪.‬‬ ‫גרויסע חסדים‪.‬‬ ‫ליידער האט דער אייניקל געהאט יענעם יאר‬ ‫האט אים דער הייליגער טשערקאסער‬ ‫גאר א שווערן יאר‪ ,‬פארלירענדיג זיין הייליגע‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך וועל דיר געבן א שמירה‪ ,‬און די רבי‬ ‫זיידע דער טשערקאסער און די רעבעצין די באבע‪,‬‬ ‫האט אים אפ געשריבן א קמיע‪ ,‬און געהייסן פארן‬ ‫און אויך האט ער פארלוירען זיין שווער דער‬ ‫חסיד‪ ,‬אז ער זאל דעם קמיע טראגן מיט זיך‬ ‫הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬וואס דער רבי‬ ‫אינדערוואכן ווען ער ארבעט און ער וועט האבן א‬ ‫מאטל'י איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין‬ ‫שמירה‪ ,‬עס איז געווען א שטארקע פלא פארן‬ ‫הייליגע שווער זי"ע‪.‬‬ ‫חסיד‪ ,‬פארוואס די רבי וויל ער זאל דעם קמיע‬ ‫•••‬ ‫אייביג טראגן מיט זיך‪ ,‬אבער אלס אן אמת'ע חסיד‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינע פון די אייניקלעך‬ ‫און האבנדיג אמונת צדיקים‪ ,‬האט דער ר' זלמן‬ ‫וואס איז אויף געצויגען געווארן ביים זיידן אין‬ ‫אויסגעפאלגט וואס זיין רבי האט געהייסן‪ ,‬און ער‬ ‫שטוב‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר ערב פסח‬ ‫האט דעם קמיע אייביג געטראגן מיט זיך‪ ,‬און ערב‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬נאכדעם וואס מען האט שוין‬ ‫שבת קודש נאכן מקו' האט ער דאס אוועק‬ ‫געענדיגט אויפרוימען דאס גאנצע שטוב פון חמץ‪,‬‬ ‫געלייגט ביז מוצאי שבת קודש‪.‬‬ ‫איז דער הייליגער זיידע צוגעקומען און געפרעגט‪,‬‬ ‫"האט מען שוין איבעראל אויסגערייניגט דעם‬ ‫איין וואך ערב שבת קודש נאך די מקו'‪ ,‬קומט‬ ‫חמץ"‪ ,‬האט דער אייניקל געזאגט‪ ,‬אוודאי‪.‬‬ ‫צו ר' זלמן א גוי און בעט זיך ביי אים‪ ,‬אז ער ברויך‬ ‫יעצט האבן האלץ זייער וויכטיג‪ ,‬אבער דער חסיד‬ ‫דאן האט דער הייליגער זיידע געזאגט‪ ,‬גיי‬ ‫ר' זלמן האט פארן גוי מסביר געווען‪ ,‬אז יעצט איז‬ ‫באקוק וואו עס געפינט זיך די טיי‪ ,‬צי עס איז שוין‬ ‫שוין ערב שבת קודש נאך חצות‪ ,‬און איך פיר נישט‬ ‫אינגאנצן ריין‪ ,‬איז דער אייניקל גלייך געלאפן צו די‬ ‫קיין ביזנעס נאך חצות‪ ,‬אבער דער גוי האט נישט‬ ‫טיי‪ ,‬און אזוי קוקענדיג באמערקט דער אייניקל‪ ,‬אז‬ ‫נאכגעלאזט‪ ,‬דאן האט אים דער ר' זלמן געזאגט‪,‬‬ ‫דארט איז טאקע דא ברעקלעך חמץ‪ ,‬פארשטייט‬ ‫גיי צום וואלד און נעם דיר האלץ אומזינסט וויפיל‬ ‫זיך אז דער אייניקל האט גלייך אפגערייניגט דעם‬ ‫די ווילסט‪.‬‬ ‫חמץ‪.‬‬ ‫אבער דער גוי קומט צוריק און זאגט‪ ,‬אז דער‬ ‫אבער גלייך איז דער אייניקל צוריק צום זיידן‬ ‫טויער פונעם וואלד איז פארשלאסן‪ ,‬איז דער ר'‬ ‫און געפרעגט‪ ,‬זיידע אפשר דארף מען אויך אויף‬ ‫זלמן אריבער צום וואלד מיט די שליסלעך פונעם‬ ‫אנדערע פלעצער איבערקוקן‪ ,‬האט דער זיידע‬ ‫טויער‪ ,‬אבער דער ר' זלמן האט פארגעסן צו נעמען‬ ‫געזאגט‪ ,‬בארואיג זיך‪ ,‬דו דארפסט נישט‬ ‫דעם קמיע וואס זיין רבי האט אים געגעבן‪ ,‬און‬ ‫איבערקוקן קיין אנדערע פלאץ‪ ,‬ווייל מיט זיין‬ ‫‪48‬‬ ‫גאנצע שטאט אנשים נשים וטף‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫ליידער אזוי ווי דער ר' זלמן גייט אריין אונעם‬ ‫האט פאר די אידן געזאגט א דרשה‪ ,‬און שטארק‬ ‫וואלד‪ ,‬איז א גרויסע בוים אראפ געפאלן‪ ,‬און‬ ‫מעורר געווען אידן צו תשובה און תיקן המעשים‪,‬‬ ‫ליידער איז ר' זלמן דארט אויפן פלאץ ל"ע‬ ‫גע'הרג'עט געווארן‪.‬‬ ‫און דאן האט דער צדיק אויפגעהוויבן זיינע‬ ‫הייליגע הענט און געזאגט‪ ,‬די תורה הקדושה זאגט‬ ‫דאן האט מען געכאפט דעם ווייטן בליק פון‬ ‫)פרשת ראה י"א כ"ו( ְר ֵאה ָאנֹכִ י נ ֵֹתן ִל ְפנֵ יכֶ ם ַהיּוֹם‬ ‫זיין הייליגען רבי דער טשערקאסער זי"ע‪ ,‬ווי ער‬ ‫ְבּ ָרכָ ה‪ ,‬און ער האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬ראה אנכי"‬ ‫האט דעם חסיד מציל געווען‪ ,‬אז די מזיקים אין‬ ‫קוקט אויף מיין פנים "אנכי נותן לפניכם היום‬ ‫וואלד זאלן אים נישט קענען מזיק זיין‪ ,‬אבער‬ ‫ברכה"‪ ,‬און געזאגט אז ווער עס וועט יעצט זען זיין‬ ‫יעצט וויבאלד ער האט נישט געהאט די קמיע‪ ,‬איז‬ ‫פנים‪ ,‬איז ער מבטיח אז ער וועט בלייבן לעבן און‬ ‫נעבעך געשען אזא אומגליק‪.‬‬ ‫זיין געזונט‪ ,‬כך הוה גלייך נאכדעם האט זיך די‬ ‫מגיפה אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫עס האט דערציילט הרה"ק בעל ברכת אברהם‬ ‫•••‬ ‫מסלונים זי"ע‪ ,‬אז בשנת תרס"ו האט ער געהערט‬ ‫ווי באקאנט אז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫פון א חסיד וואס האט געזען די קמיע‪ ,‬און דארט‬ ‫טשערקאסער זי"ע‪ ,‬ווען אידן זענען געקומען‬ ‫איז געשטאנען בזה"ל‪" ,‬משביע אני עליכם כל עצי‬ ‫מזכיר זיין אויף סיי וואסערע ישועה‪ ,‬האט דער‬ ‫היער וכל מזיקי היער‪ ,‬שלא תרעו ולא תשחיתו לרבי‬ ‫צדיק געבעטן אסאך מאל גאר גרויסע סכומים‪,‬‬ ‫זלמן המוכ"ז" און דאס איז געווען אונטער‬ ‫וואס דאס האט ער פארשטייט זיך פארטיילט פאר‬ ‫געשריבן מיט די חתימת קודשו פון רבי יעקב‬ ‫צדקה‪.‬‬ ‫ישראל טשערקאסער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און דאס איז געווען ווייל זיין הייליגע טאטע‬ ‫איינמאל איז געווען אן שווערע עצירת גשמים‬ ‫דער מגיד מטשערנאביל זי"ע האט אנגעזאגט‬ ‫מען האט זייער געווארט אז עס זאל קומען רעגן‬ ‫פארן זון‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז די האסט א גרויסן כח‬ ‫פאר די פעלדער אז עס זאל קענען וואקסן‪ ,‬איז‬ ‫און דיינע ברכות וועלן זיכער ארבעטן‪ ,‬און דערפאר‬ ‫מען געקומען צום הייליגען צדיק דער‬ ‫מאך זיכער אז די זאלסט בעטן גרויסע סכומים פאר‬ ‫טשערקאסער זי"ע און מזכיר געווען די צרה‪.‬‬ ‫צדקה‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געהייסן‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫איז איינמאל דער הייליגער צדיק געווען אין א‬ ‫זינגען דעם פיוט "אף ברי אחת" וואס מען זאגט ביי‬ ‫שטאט‪ ,‬און איז איין געשטאנען אין א גאסט הויז‪,‬‬ ‫תפילות גשם‪ ,‬ווען מען האט געענדיגט זינגען דאס‬ ‫דער בעל הבית פונעם שטוב איז נישט דארט‬ ‫ערשטע מאל‪ ,‬האט די רבי געהייסן איבער זינגען‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬אבער די פרוי האט זיך מיט א געוואלדיגע‬ ‫און אזוי האט ער געהייסן א דריטע מאל‪ ,‬דאן האט‬ ‫געטריישאפט אפ געגעבן מיט די אורחים‪ ,‬און‬ ‫זיך אראפ געלאזט א רעגן מיט גשמי ברכה‪ ,‬און די‬ ‫וויבאלד דארט איז נישט געווען קיין מנין אידן‪,‬‬ ‫פעלדער זענען געוואקסן מיט א שפע רב‪.‬‬ ‫האט זיך דער צדיק געשטעלט דאווענען ביחידות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז מען געקומען‬ ‫ווען די פרוי האט ארויס געהערט דאס‬ ‫דערציילן פארן הייליגען צדיק מטשערקאס זי"ע‪,‬‬ ‫דאווענען פונעם רבין‪ ,‬וואס איז צו געגאנגען מיט‬ ‫אז עס האט אויסגעבראכן א שרעקליכע מגיפה אין‬ ‫א געוואלדיגע מתיקות‪ ,‬האט זי פארשטאנען אז‬ ‫איינע פון די שטעט נעבן קיוב‪ ,‬און ליידער אסאך‬ ‫דאס איז א הייליגע מענטש‪ ,‬איז זי נאכן דאווענען‬ ‫אידישע קינדער זענען אנגעשטעקט געווארן מיט‬ ‫צו געגאנגען צום רבין‪ ,‬און זיך אויס גערעדט דאס‬ ‫די מחלה‪ ,‬און מען האט געבעטן אז דער צדיק זאל‬ ‫הארץ‪ ,‬אז זיי האלטן שוין יארן נאך די חתונה‪ ,‬און‬ ‫מעורר זיין רחמי שמים פאר די שטאט‪.‬‬ ‫ליידער האבן זיי נאכנישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫זש"ק‪ ,‬בעט זי זייער אז די רבי זאל זיי מבטיח זיין‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬אז ער וויל‬ ‫אז זיי זאלן זוכה זיין צו א קינד‪.‬‬ ‫גיין צום שטאט‪ ,‬און מען האט צוזאמען געריפן די‬ ‫‪49‬‬ ‫האט די רבי געבעטן פון די אידן דעם סכום פון‬ ‫די רבי האט געזאגט‪ ,‬אז ער איז מסכים מבטיח‬ ‫‪ 343‬רענדליך כמספר גש"ם‪ ,‬אבער די אידן האבן‬ ‫צו זיין א קינד‪ ,‬אבער מיטן תנאי אז זיי זאלן געבן א‬ ‫געזאגט פארן צדיק‪ ,‬אז די סכום איז זייער א גרויסע‬ ‫גרויסע סכום געלט‪ ,‬די פרוי האט גלייך מסכים‬ ‫סכום פאר די אידן פון דעם שטאט‪ ,‬האט די רבי‬ ‫געווען‪ ,‬אבער די רבי האט נישט געוואלט נעמען‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז מסכים צו געבן א ברכה פארן‬ ‫דעם גרויסן סכום נאר מיטן רשות פונעם מאן אויך‪.‬‬ ‫סכום פון ‪ 249‬רענדליך כמספר מט"ר‪ ,‬אבער די‬ ‫אידן האבן געזאגט‪ ,‬אז דאס איז אויך זייער א‬ ‫ווען דער מאן איז אהיים געקומען‪ ,‬האט די‬ ‫גרויסע סכום‪ ,‬דאן האט די רבי געזאגט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫פרוי אים דערציילט פונעם געשעפט וואס די רבי‬ ‫מסכים אויפן סכום פון ‪ 90‬כמנין מי"ם‪ ,‬אבער‬ ‫האט אנגעטראגען‪ ,‬און געפרעגט די מאן אויב ער‬ ‫ווייניגער ווי דעם איז ער שוין נישט מסכים‪ ,‬און די‬ ‫איז מסכים‪ ,‬אבער דער מאן איז געווען פון די‬ ‫שטאט מענטשן האבן מסכים געווען‪.‬‬ ‫גרויסע חסידים פונעם רבין'ס ברידער הרה"ק רבי‬ ‫דוד'ל מטאלנא זי"ע‪ ,‬וואס איז אויך געווען א זון‬ ‫דער הייליגער צדיק איז טאקע געפארן צום‬ ‫פונעם הייליגען מגיד מטשערנאביל זי"ע מזיווג‬ ‫שטאט‪ ,‬און ער האט דארט מתפלל געווען פאר די‬ ‫שני פון די טאכטער פון הרה"ק רבי דוד לייקעס‬ ‫שטאט מענטשן‪ ,‬און דאן האט זיך דער צדיק‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער מאן איז געווען ברוגז אויף זיין ווייב‪,‬‬ ‫געגרייט צו פארלאזן דעם שטאט‪ ,‬די אידן האבן‬ ‫פארוואס זי זיכט זיך נייע רבי'ס‪ ,‬ווען זייער רבי ר'‬ ‫געבעטן אז די רבי זאל מיט זיי בלייבן‪ ,‬אבער די רבי‬ ‫דוד'ל האט זיי שוין אנגעוואונטשן אז זיי זאלן‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬איר זענט שוין געהאלפענע און עס‬ ‫געהאלפן ווערן מיט א קינד‪.‬‬ ‫וועט בקרוב קומען א רעגן מיט פיל שפע‪ ,‬און‬ ‫אבער די ווייב האט געזאגט‪ ,‬די זעסט דאך אז‬ ‫כאטש עס האט בכלל נישט אויס געזען אז עס גייט‬ ‫אונז זענען שוין אזויפיל מאל געווען ביים הייליגען‬ ‫קומען רעגן‪ ,‬האבן די אידן געגלייבט מיט זייער‬ ‫צדיק מטאלנא‪ ,‬און מען איז נאכנישט געהאלפן‬ ‫אמונות צדיקים אז עס גייט בקרוב קומען רעגן‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און יעצט האסטו א עת רצון צו געהאלפן‬ ‫ווערן‪ ,‬און געבעטן די מאן אז ער זאל מסכים זיין‬ ‫ווען דער הייליגער טשערקאסער זי"ע איז‬ ‫פאר דעם סכום‪ ,‬כדי צו באקומען א ברכה פונעם‬ ‫ארויף אויפן וואגן‪ ,‬האט ער געהייסן פאר בעל‬ ‫הייליגען טשערקאסער זי"ע‪ ,‬דאן האט די מאן‬ ‫עגלה‪ ,‬אז ער זאל ארויפצוען דעם דעכל פונעם‬ ‫טאקע מסכים געווען‪ ,‬און געגעבן דעם גאנצן סכום‬ ‫וואגן‪ ,‬ווייל עס קומט א גאר שטארקע רעגן‪ ,‬כך הוה‬ ‫פארן רבין‪ ,‬און דער צדיק האט זיי מבטיח געווען‬ ‫נישט לאנג נאכדעם האט זיך גענומען גיסן מיט א‬ ‫מיט א בן זכר‪.‬‬ ‫גרויסע שפע‪ ,‬און די אידן פונעם שטאט האבן‬ ‫געהאט פרנסה ברווח ובניקל‪ ,‬אלעס מיט די ברכה‬ ‫שפעטער האט זיך דער הייליגער צדיק‬ ‫פון דעם הייליגער טשערקאסער זי"ע‪.‬‬ ‫פארשפארט ביי זיך אין שטוב און געווען אין א‬ ‫•••‬ ‫שטארקע דביקות‪ ,‬און דאן קומט דער צדיק ארויס‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז צוויי יאר בעפאר זיין‬ ‫און גיבט פאר דעם מאן צוריק דאס גאנצע געלט‬ ‫פטירה‪ ,‬בערך בשנת תרל"ד‪ ,‬איז דער צדיק געפארן‬ ‫און זאגט‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬דיין ישועה האט שוין דער‬ ‫צום חתונה פון זיין איר אייניקל די עלטסטע‬ ‫הייליגער צדיק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע געברענגט‬ ‫טאכטער פון זיין אייניקל רבי מאטל'י‬ ‫די יאר חנוכה‪ ,‬אבער ‪ 18‬רובל וועל איך יא נעמען‬ ‫מהארנסטייפל זי"ע‪ ,‬און די רבי איז געפארן מיט א‬ ‫פארן ברענגען די גוטע בשורה‪ ,‬כך הוה די‬ ‫שיף פון טשערקאס ביז קיין הארנסטייפל‪ ,‬פיל מיט‬ ‫פארפאלק איז געהאלפן געווארן מיט א בן זכר צום‬ ‫חסידים זענען מיט געקומען מיטן רבין אויף דעם‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫שיף‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל האבן די אידן פון א שטאט נישט ווייט‬ ‫ביינאכט קומט די רבי ארויס און פרעגט פון די‬ ‫פון טשערקאס געברויכט רעגן‪ ,‬זענען די אידן‬ ‫חסידים‪ ,‬ווער פון אייך געדענקט נאך דעם איד‬ ‫געקומען צום הייליגען צדיק מטשערקאס זי"ע און‬ ‫פלוני בן פלוני‪ ,‬ענטפערט איינע פון די חסידים‪,‬‬ ‫געבעטן אז דער צדיק זאל ברענגען פאר זיי א‬ ‫זיכער געדענק איך דעם איד‪ ,‬ער איז הערשט‬ ‫ישועה אז עס זאל קומען רעגן‪.‬‬ ‫‪50‬‬ ‫רבי פון דעם בעל עגלה‪ ,‬די האסט אפשר דעם שטר‬ ‫אוועק פון די וועלט מיט געציילטע יארן צוריק‪,‬‬ ‫וואס די האסט געשריבן מיט דעם איד‪ ,‬איז ער‬ ‫רופט זיך דער צדיק אן‪ ,‬ווי צו זיך אליין בזה"ל‪" ,‬ער‬ ‫געגאנגען און אפיר געזוכט דעם שטר און ווייזט‬ ‫האט נישט געטראפן קיין אנדער ארט ווי צו קומען‬ ‫דאס פארן רבין‪.‬‬ ‫צו מיר‪ ,‬נאר אינמיטן וואסער"‪ ,‬פאר די חסידים האט‬ ‫באפאלן א פחד‪ ,‬פארשטייענדיג אז די רבי‬ ‫דערזעענדיג דעם שטר‪ ,‬רופט זיך די רבי אן‬ ‫פארארבעט יעצט מעשים צו ברענגען א תיקון‬ ‫צום בעל עגלה‪ ,‬טו מיר א טובה‪ ,‬גיב מיר דעם שטר‬ ‫פאר די נשמה פון יענעם איד‪.‬‬ ‫אלס מתנה‪ ,‬דער בעל עגלה האט ביי זיך געטראכט‪,‬‬ ‫וואס האב איך פון דעם שטר אז דער איד לעבט‬ ‫דאן פרעגט די רבי פון די חסידים‪ ,‬איז דער איד‬ ‫שוין סיי ווי נישט און ער קען מיר דאס שוין נישט‬ ‫געווען א ערליכער איד‪ ,‬זאגן די חסידים‪ ,‬יא זיכער‬ ‫באצאלן‪ ,‬און ער האט דעם שטר געגעבן פארן רבין‪,‬‬ ‫דער איד איז געווען א גאר ערליכער איד איינע פון‬ ‫גלייך האט די רבי גענומען דעם שטר און דאס‬ ‫אונזער חבורה‪ ,‬ווען די רבי האט געהערט די‬ ‫צעריסען אויף פיצלעך‪.‬‬ ‫ענטפער‪ ,‬איז ער צוריק צו זיך אין שטוב אויפן שיף‪.‬‬ ‫יענעם רגע הערט מען קולות פון אינדרויסן‪,‬‬ ‫דער פערד וואס די רבי האט געבעטן פון דעם בעל‬ ‫דעם קומענדיגן טאג‪ ,‬ווען מען איז אנגעקומען‬ ‫עגלה‪ ,‬האט זיך אויסגעשטרעקט און אפגע'פגר'ט‪,‬‬ ‫קיין הארנסטייפל‪ ,‬האבן צענדליגע בעלי עגלה‬ ‫דער בעל עגלה האט אנגעהויבן זייער וויינען און‬ ‫אפגעווארט דעם צדיק ווייל יעדער האט געוואלט‬ ‫געזאגט פארן רבין‪ ,‬די רבי זאל וויסן‪ ,‬אז דער פערד‬ ‫האבן די זכי' אז דער צדיק זאל קומען אויף זייער‬ ‫האט מיר געברענגט גאר שיין פרנסה‪ ,‬און יעצט אן‬ ‫וואגן‪ ,‬אבער אזוי ווי דער רבי קומט אראפ פונעם‬ ‫דעם פערד ווייס איך נישט וואס איך וועל טון‪.‬‬ ‫שיף‪ ,‬גייט ער גלייך צו צי איינע פון די וואגאנען‪ ,‬און‬ ‫זאגט אז ער וויל דווקא פארן מיט יענעם בעל עגלה‪.‬‬ ‫האט די רבי דערציילט פארן בעל עגלה‪ ,‬וויסן‬ ‫זאלסטו‪ ,‬אז דער איד איז געווען א גאר ערליכער‬ ‫אינמיטן וועג פרעגט דער צדיק פונעם בעל‬ ‫איד‪ ,‬אבער ליידער וויבאלד ער איז שילדיג‬ ‫עגלה‪ ,‬אויב ער ער וואלט אים געגעבן דעם פרעד‬ ‫געבליבן פאר דיר דעם חוב‪ ,‬איז ער מגולגל געווארן‬ ‫מיט וואס ער פירט דעם וואגן במתנה‪ ,‬דער בעל‬ ‫אין דעם פערד‪ ,‬כדי ער זאל אפארבעטן זיין חוב‬ ‫עגלה טראכט צו זיך‪ ,‬דער פערד איז דאך א גאר‬ ‫וואס דורך דעם מאכסטו דיין געלט‪ ,‬אבער יעצט‬ ‫גוטע פערד וואס ברענגט אים גאר שיין פרנסה‪ ,‬און‬ ‫אז די האסט מוחל געווען דעם חוב‪ ,‬האט דער‬ ‫ווי אזוי קען ער דעם פערד אוועק געבן פארן רבין‪,‬‬ ‫נשמה באקומען איר תיקון‪ ,‬און ער איז אנגעקומען‬ ‫און דער בעל עגלה איז געבליבן שטיל‪.‬‬ ‫למנוחה און דעריבער האט די פערד גע'פגר'ט‪.‬‬ ‫ווען מען איז דורך דעם שטוב פונעם בעל‬ ‫אבער אין זכות וואס די האסט באפרייט דעם‬ ‫עגלה‪ ,‬האט מען זיך אפ געשטעלט זיך אביסל‬ ‫נשמה און דו האסט מוחל געווען דעם חוב‪ ,‬וועל‬ ‫אפריען‪ ,‬בעט דער רבי פונעם בעל עגלה‪ ,‬אויב מען‬ ‫איך דיך בענטשן מיט א ברכה פון אריכת ימים‪ ,‬און‬ ‫קען אריינגיין צו אים אין שטוב‪ ,‬דער בעל עגלה‬ ‫דערביי האט דער צדיק געבענטשט דעם בעל‬ ‫האט זיך זייער געפרייט אז ער האט א זכי' אז דער‬ ‫עגלה מיט אריכת ימים‪ ,‬איבעריג צו זאגן‪ ,‬אז די‬ ‫צדיק זאל קומען ביי אים אין שטוב‪ ,‬און ער האט‬ ‫ברכה פונעם צדיק איז מקייים געווארן‪ ,‬און דער‬ ‫אריינגעטראגן דעם צדיק צו זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫בעל עגלה האט שטארק מאריך ימים געווען און‬ ‫געלעבט ‪ 108‬יאר‪.‬‬ ‫זיצענדיג אין שטוב פרעגט אים די רבי‪ ,‬אויב‬ ‫•••‬ ‫ער געדענקט דעם און דעם איד‪ ,‬דער איד פון וועם‬ ‫צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז די קינדער פונעם‬ ‫די רבי האט גערעדט אויפן שיף‪ ,‬זאגט דער בעל‬ ‫הייליגען מגיד מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬זענען געווען‬ ‫עגלה‪ ,‬זיכער געדענק איך אים‪ ,‬דער איד האט ביי‬ ‫קעגן די הייליגע אושפוזין‪.‬‬ ‫מיר געבארגט א סכום געלט‪.‬‬ ‫אברהם = הרה"ק רבי אברהם המגיד מטריסק זי"ע‪,‬‬ ‫אבער אינצווישן איז דער איד נפטר געווארן‪,‬‬ ‫יצחק = הרה"ק רבי איציקל מסקווירא זי"ע‪,‬‬ ‫און דער חוב איז געבליבן אים באצאלט‪ ,‬פרעגט די‬ ‫‪51‬‬ ‫זי"ע געווארן א איידעם ביים מיטעלע ליובאוויטש‬ ‫יעקב = הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע‪,‬‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬דער זון פונעם הייליגען בעל התניא זי"ע‪.‬‬ ‫משה = הרה"ק רבי משה מקאריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אהרן = הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק דער הייליגער טשערקאסער זי"ע‬ ‫יוסף = הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע )ווי‬ ‫איז געווען א עניו כהלל און א געוואלדיגע שפל‬ ‫דער תנא רבי יוחנן האט געזאגט‪" ,‬מזרעא דיוסף‬ ‫ברך‪ ,‬נאכן פטירה פונעם טאטן‪ ,‬האבן אלע‬ ‫אנן"‪ ,‬און אט דער צדיק האט געהייסן נאכן תנא ר'‬ ‫ברודער'ס אנגעהויבן פירן ראביסטעווע‪ ,‬איז דער‬ ‫יוחנן(‪,‬‬ ‫ברודער הרה"ק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע געקומען‬ ‫דוד = הרה"ק רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע‪.‬‬ ‫פרעגן דעם ברודער‪ ,‬אז וויבאלד דער שטאט‬ ‫•••‬ ‫טאלנא איז גאר נאנט צו טשערקאס‪ ,‬פרעגט ער‪,‬‬ ‫דער הייליגער בעל התניא זי"ע האט זייער‬ ‫אויב עס איז ריכטיג פאר אים צו נעמען דאס רבנות‬ ‫געוואלט זיך משדך זיין מיט די יוצאי חלציו פון רבי‬ ‫אין שטאט טאלנא‪.‬‬ ‫אהרן הגדול זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער בעל התניא‬ ‫זי"ע האט געזאגט די סיבה פארוואס ער וויל אזוי‬ ‫דער הייליגער טשערקאסער זי"ע האט‬ ‫זיך משדך זיין מיט יוצאי חלציו פון רבי אהרן הגדול‬ ‫געענטפערט פארן ברודער‪ ,‬אוודאי איז דאס‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ריכטיג‪ ,‬און די זאלסט דאס רבנות אין טאלנא‬ ‫נעמען‪ ,‬די חסידים און מקורבים פונעם‬ ‫ווייל ווען זיין רבי דער הייליגער מגיד‬ ‫טשערקאסער האט דאס זייער געשטערט‪ ,‬און זיי‬ ‫ממעזריטש זי"ע איז שוין געווען גאר שוואך‪ ,‬האבן‬ ‫האבן געזאגט פארן רבין‪ ,‬היתכן ער האט געזאגט‬ ‫זיך די תלמידים אפגעגעבן צו אפהיטען אז מען‬ ‫פארן ברודער‪ ,‬אז עס איז ריכטיג אז ער זאל נעמען‬ ‫זאל דעם מגיד נישט שטערן צוליב זיין געזונט‪ ,‬און‬ ‫דאס רבנות אין שטאט טאלנא‪.‬‬ ‫מען האט אויס געשטעלט משמורת פון תלמידים‪,‬‬ ‫וואס זאלן שטיין על המשמר און היטן אויפן רבין'ס‬ ‫ווייל דער עולם וועט דורך גיין קודם די שטאט‬ ‫געזונט‪.‬‬ ‫טאלנא‪ ,‬וועט דער עולם שוין נישט מטריח זיין צו‬ ‫קומען קיין טשערקאס וואס איז ווייטער‪ ,‬האט‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער בעל התניא געווען‬ ‫דער צדיק געזאגט פאר זיינע חסידים‪" ,‬האט דען‬ ‫על המושמר‪ ,‬און דער הייליגער רבי ר' זושא זי"ע‬ ‫דער ברודער געפרעגט וואס איז ריכטיג פאר מיר‪,‬‬ ‫איז געקומען זיך מזכיר זיין ביים מגיד ממזריטש‪,‬‬ ‫ער האט דאך מיך געפרעגט וואס איז ריכטיג פאר‬ ‫האט מען אים אריין געלאזט‪ ,‬זאגט דער בעל‬ ‫אים‪ ,‬און דאס רבנות אין טאלנא איז טאקע ריכטיג‬ ‫התניא זי"ע‪ ,‬אז ער האט געהערט וואס דער רבי ר'‬ ‫פאר אים"‪ ,‬דאס איז געווען די מידת האמת און די‬ ‫זושא רעדט זיך אפ פארן מגיד‪ ,‬אז ער האט געבעטן‬ ‫עניוות און שפלות פון דעם צדיק וואס האט באמת‬ ‫אז מען זאל אים פון הימל געבן די יראת שמים פון‬ ‫גארנישט געהאלטן פון זיך‪.‬‬ ‫א מלאך‪ ,‬און ער פיעלט ווי ער האלט עס נישט אויס‪.‬‬ ‫איז דארט אין צימער געווען דער תלמיד רבי‬ ‫אהרן הגדול זי"ע‪ ,‬וואס איז נאך דאן געווען גאר יונג‪,‬‬ ‫האט דער בעל התניא געהערט‪ ,‬ווי דער מגיד זאגט‬ ‫פארן רבי ר' זושא‪ ,‬די זעסט דעם אינגערמאן דארט‪,‬‬ ‫וואס איז געווען רבי אהרן הגדול‪ ,‬מען שמאסט‬ ‫מלאכים אין הימל‪ ,‬פארוואס זיי האבן נישט די יראת‬ ‫שמים פון רבי אהרן הגדול‪.‬‬ ‫דערפאר האט דער הייליגער בעל התניא זי"ע‬ ‫זייער געוואלט זיך משדך זיין מיט א אייניקל פון‬ ‫רבי אהרן הגדול‪ ,‬און טאקע יארן שפעטער איז דער‬ ‫אייניקעל הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס‬ ‫‪52‬‬ ‫געווען אידישע קינדער צו תשובה און תיקן‬ ‫יארצייט י"ד אלול‬ ‫המעשים‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי דוד ב"ר חיים צבי זי"ע‪) ,‬קאמין(‬ ‫בערך ‪ 7‬יאר שפעטער האבן די תושבים פון‬ ‫בעל בית דוד‪ ,‬שו"ב טשעכינאווצי‬ ‫שטאט טשעכינאווצי זיך געבעטן צום גאון‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל איבער נעמען דאס שוחט פאזיציע ביי זיי אין‬ ‫שטאט‪ ,‬וואס איז דאן געווען א עיר ואם בישראל‬ ‫ער איז געבוירן בשנת תר"ד‪.‬‬ ‫און א שטאט וואס האט געשעמט אלס א עיר‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי חיים צבי זי"ע‪.‬‬ ‫התורה‪ ,‬האט ער זיך דאן אריבער געצויגען צום‬ ‫שטאט טשעכינאווצי‪ ,‬און דארט האט ער געדינט‬ ‫ער איז געווען א גאון מופלג בתורה און א‬ ‫אלס שוחט און בעל תפילה פאר ‪ 33‬יאר כולם שוין‬ ‫געוואלדיגע ירא אלקים‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫לטובה‪ ,‬ער איז דארט געווען באוויסט מיט זיין‬ ‫אלס א ענוותן ושפל ברך מאוד‪ ,‬ער האט גאר אסאך‬ ‫געוואלדיגע גדלות בתורה‪.‬‬ ‫עוסק געווען בחייו אין צדקה וחסד‪ ,‬און ער איז‬ ‫געווען באוויסט אלס דער פוסק בדורו אין הלכות‬ ‫ער האט גאר אסאך עוסק געווען בצדקה וחסד‬ ‫שחיטה‪ ,‬און געווען די רבי פון די שוחטים‪ ,‬זיינע‬ ‫אויף א גאר הויכע פארנעם‪ ,‬ער האט גאר גרויסע‬ ‫פסקים אויף הלכות שחיטה זענען געווען‬ ‫סכומים צוזאמען געשטעלט פאר ארימעלייט און‬ ‫אנגענומען אין די גאנצע וועלט‪ ,‬ער האט מחבר‬ ‫צובראכענע אידן פון שטאט‪ ,‬אויך פאר די צרכים‬ ‫געווען א ספר בית דוד וואס ענטהאלט א ליקוט פון‬ ‫פונעם שטאט ווי דער תלמוד תורה אין דעם‬ ‫תשובות אויף הלכות טריפות און הלכות שחיטה‪.‬‬ ‫ביהמ"ד האט ער צוזאמען געשטעלט גרויסע‬ ‫סכומים‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הצדקת מרת גאלדא‬ ‫חינקא ע"ה‪,‬‬ ‫אויך האט ער גאר אסאך עוסק געווען פאר‬ ‫בת הרה"ח רבי שלום צבי ממאלטש זי"ע‪.‬‬ ‫עניי ארץ ישראל און גאר אסאך געלט געשיקט‬ ‫פארן צדקות רבי מאיר בעל הנס אין ירושלים‪ ,‬און‬ ‫גאנץ אנפאנג האט ער געדינט אלס שוחט‬ ‫אויך אסאך מוסדות פון ירושלים וואס זענען בימים‬ ‫ובודק אין שטאט באדקי וואס איז נאנט צום שטאט‬ ‫ההם געווען אין א שווערע פינאנציעלע מצב האבן‬ ‫בילסק נעבן הורדנא‪ ,‬און דארט אין שטאט האבן‬ ‫באקומען געלט פון אים‪.‬‬ ‫געדינט גאר אסאך גדולי און גאונים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫זיין שטוב איז אייביג געווען אפען פאר יעדן‬ ‫הגה"ק רבי ירוחם אלטשולר בעל אור הנעלם זי"ע‪,‬‬ ‫איד‪ ,‬סיי מיט עסן און סיי מיט הילף ווי געלט אדער‬ ‫הגה"ק רבי מלכיאל צבי הלוי טננבוים בעל דברי‬ ‫סתם א גוט ווארט אדער א עצה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫מלכיאל אב"ד לאמזא זי"ע‪,‬‬ ‫באוויסט מיט זיין געוואלדיגע עניוות און זיך‬ ‫הגה"ק רבי זעליג ראובן בענגיס בעל לפלגות ראובן‬ ‫אייביג געהאלטן קליין‪ ,‬אויך איז ער געווען‬ ‫משיניפשוק ראב"ד ירושלים זי"ע‪,‬‬ ‫באוויסט מיט זיין צוגעלאזענקייט צו יעדן איד‬ ‫הגה"ק רבי יעקב לייב העליר זי"ע‪.‬‬ ‫נישט קיין חילוק ווער יענער איז געווען‪ ,‬מען האט‬ ‫ביי דעם צדיק אייביג געקענט באקומען א גוט‬ ‫וואס די אלע גדולים האבן מעיד געווען אויפן‬ ‫ווארט אדער א פריינטליכען שמייכל‪ ,‬און דערפאר‬ ‫גדלות פון דעם גדול רבי דוד זי"ע‪.‬‬ ‫איז ער געווען באליבט ביי די גאנצע שטאט‪.‬‬ ‫אויך האט ער דארט אין שטאט געדינט אלס‬ ‫ווי ערווענט איז ער געווען א גרויסער פוסק‬ ‫בעל תפילה‪ ,‬וואס ער איז געווען באוויסט מיט א‬ ‫און א גאון הגאונים‪ ,‬אין א גרויסע חלק פון שלחן‬ ‫גאר שיינעם קול און גאר הארציג‪ ,‬און זייענדיג‬ ‫ערוך האט דער גאון געקענט בעל פה מיטן לשון‪,‬‬ ‫באוויסט אלס א גאר ערליכער איד‪ ,‬האט מען אים‬ ‫ובפרט און הלכות שחיטה‪ ,‬אין דערפאר האבן זיך‬ ‫גענומען אלס בעל תפילה ימים נוראים‪ ,‬און דער‬ ‫די גדולים אין גאונים אין ליטא פארלאזט אויף‬ ‫גאון האט מיט זיין הארציגע תפילות וואס זענען‬ ‫זיינס א פסק הלכה ובתוכם‪.‬‬ ‫געווען מיט א התעוררות און דביקות נפלא‪ ,‬מעורר‬ ‫‪53‬‬ ‫ווי מען זעט אז דער גאון האט גאר אסאך כוח‬ ‫הגה"ק רבי חיים הלוי סאלאווייציק הנקרא רבי חיים‬ ‫אריינגעלייט אין דעם ספר‪ ,‬און גאונים האבן דעם‬ ‫בריסקער זי"ע‪,‬‬ ‫ספר געהאלטן פאר דעם גרעסטן ספר בעניני‬ ‫הגה"ק רבי אליהו ברוך ראש ישיבת מיר זי"ע‪,‬‬ ‫הלכות טריפות אין שחיטה‪ ,‬און ווי מען זעט די‬ ‫הגה"ק רבי אליהו חיים מייזל בעל ברכת הזבח אב"ד‬ ‫ווערטער וואס ער שרייבט אינעם הקדמה פונעם‬ ‫לאדז זי"ע‪,‬‬ ‫ספר בזה"ל‪" ,‬וזה כתוב כשתים עשרה שנה שאעבוד‬ ‫הגה"ק רבי מלכיאל צבי הלוי טננבוים בעל דברי‬ ‫עבודתי הקשה והקדושה הזאת בשקידה נמרצת‬ ‫מלכיאל אב"ד לאמזא זי"ע‪.‬‬ ‫ושמתי לילות כימים והקרבתי מבחר ימי מוטב‬ ‫שהות חיי על מזבח התועלת"‪.‬‬ ‫ראש חודש תמוז בשנת תרע"ג איז ער ארויף‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ ,‬און דארט אין א"י האט ער אויך‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק נישט איבער‬ ‫געדינט אלס שוחט‪ ,‬דארט אין ארץ ישראל האט‬ ‫געלאזט קיין קינדער‪ ,‬און דערפאר שרייבט ער אין‬ ‫מען אים מקבל פנים געווען מיט גרויס כבוד‪ ,‬און‬ ‫זיין ספר און בעט די שוחטים ובודקים און די וואס‬ ‫זיינע פסקים זענען געווארן אנגענומען ביי יעדן‬ ‫לערנען זיין ספר‪ ,‬אז מען זאל טון א טובה פאר זיין‬ ‫איינעם‪ ,‬אויך האבן די גדולים און גאונים גאר‬ ‫נשמה‪ ,‬און לערנען משניות און זאגן קדיש פאר זיין‬ ‫שטארק מעריץ געווען דעם גאון רבי דוד זי"ע‪,‬‬ ‫נשמה נאך זיין ‪ 120‬יאר‪.‬‬ ‫ובתוכם די גדולי הדור‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף חיים זאנענפעלד אב"ד ירושלים‬ ‫אויך שרייבט ער סוף פונעם ספר‪ ,‬אז ער בעט‬ ‫פון די אלע וואס לערנען זיין ספר און האבן הנאה‬ ‫וגאב"ד העדה החרדית זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משה יהושע יהודה לייב דיסקין זי"ע‪.‬‬ ‫דערפון‪ ,‬אז מען זאל טון א חסד ואמת לאחר מאה‬ ‫ועשרים שנה‪ ,‬ווייל ווי די גמרא זאגט‪ ,‬כל המלמד‬ ‫ליידער בשנת תרע"ה ווען עס איז געווען גאר‬ ‫בן חבירו תורה‪ ,‬מעלה עליו הכתוב כאילו ילדו‪ ,‬און‬ ‫שווערע צייטן אין ארץ ישראל‪ ,‬ווען עס האט‬ ‫וויבאלד איך האב ליידער נישט קיין קינדער וואס‬ ‫געהערשט א געפערליכע הונגער אין די גאסן פון‬ ‫זאלן טון לעילוי נשמתי‪ ,‬ובשכר זה ימלא הקב"ה גם‬ ‫ירושלים‪ ,‬דאן האט זיין רעבעצין הצדקת מרת‬ ‫כל משאלות לבם לטובה אמן כן יהי רצון‪.‬‬ ‫גולדה חינקא ע"ה נישט געקענט דערטראגן דעם‬ ‫דחקות אין הונגער‪ ,‬און ליידער י"ז אדר בשנת‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ד אלול בשנת תרפ"ב‪,‬‬ ‫תקע"ה איז זי נפטר געווארן‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אויפן הר הזיתים אין ירושלים‪.‬‬ ‫דער גאון האט פון דעם געהאט גאר שטארקע‬ ‫דער נוסח המצבה איז מעיד וואסערע גדול‬ ‫צער און עגמת נפש זייענדיג עלענד אליין אויף א‬ ‫בישראל דער צדיק איז געווען‪.‬‬ ‫נייעם פלאץ‪ ,‬און אויך מיטן פארלירן זיין רעבעצין‬ ‫פ" נ הרב הגדול בתורה וביראה אשר זכה וזיכה את‬ ‫די צדקת וואס האט אלעס אוועק געגעבן נאר כדי‬ ‫הרבים בספרו המפורסם "בית דוד" על הלכות‬ ‫דער גאון זאל קענען זיין גאנץ לעבן מקדיש זיין‬ ‫שחיטה וטריפות אזר נתקבל להלכה ולמעשה בכל‬ ‫פאר תורה און עבודת השם‪ ,‬אבער דער גאון האט‬ ‫תפוצות ישראל‪ ,‬מוה"ר ר' דוד ז"ל שו"ב ב"ר חיים‬ ‫זיך געטרייסט מיטן אנגיין מיט זיין לערנען‪ ,‬און זיך‬ ‫צבי ז"ל קאמין נבלע י"ד אלול תרפ"ב תנצב"ה‪.‬‬ ‫נאך מער אריינגעווארפן אין תורה ועבודת השם‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע התמדת התורה‪.‬‬ ‫ווי עס איז באקאנט פון צדיקים הקודמים‪ ,‬אז‬ ‫א צדיק וואס האט ליידער נישט איבער געלאזט‬ ‫דאן האט ער שוין געהאלטן אינמיטן שרייבן‬ ‫קיין זש"ק‪ ,‬קען מען ביי דעם צדיק גאר אסאך‬ ‫זיין חיבור קדוש בית דוד אויף הלכות טריפות אין‬ ‫אויספויעלען‪ ,‬וויבאלד ער וועט זיך גאר שטארק‬ ‫שחיטה‪ ,‬און ער האט גענומען א טרייסט אונעם‬ ‫אנשטרענגען צו א טובה טון פאר איינעם וואס‬ ‫משלים זיין דעם ספר‪ ,‬און נאך געזען דעם ספר‬ ‫טוט עפעס לעילוי נשמתו‪.‬‬ ‫געדריקט ווערן בחייו‪ ,‬און גדולי הדור האבן דעם‬ ‫ספר גאר שטארק אויס געלויבט‪ ,‬און דאס איז‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געווען דעם ספר וואס יעדער שוחט האט געהאט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ביי זיך‪.‬‬ ‫‪54‬‬ ‫דער גאון וקדוש רבי דוד האט זיי רואיג‬ ‫מעשיות‬ ‫אנגעקוקט און געזאגט‪" ,‬איך האב חתונה געהאט‬ ‫מיט מיין דלות‪ ,‬און מיר שרעקן זיך נישט פון‬ ‫עס האבן דערציילט די זקני השוחטים אין‬ ‫הונגער‪ ,‬אבער מיט גיהנום האב איך קיין שום‬ ‫ווארשא‪ ,‬אז אמאל איז אין שטאט אונטער‬ ‫אפמאך נישט געמאכט‪ ,‬ענדערש וועל איך גיין‬ ‫געקומען א ריאה פון א בהמה מיט א‬ ‫קלייבן נדבות ביי די הייזער פאר א שטיקל ברויט‪,‬‬ ‫קאמפליצירטע שאלה‪ ,‬וואס עטליכע שוחטים‬ ‫ווי איידער איך זאל מאכן איין ברכה לבטלה אדער‬ ‫האבן געוואלט מטהר זיין און מתיר זיין אלס כשר‪,‬‬ ‫חלילה אריינלאזן א ספק‪-‬טריפה אין א אידיש‬ ‫דער גאון וקדוש רבי דוד זי"ע האט אבער‬ ‫מויל"‪ ,‬ווען די שטאטס‪-‬לייט האבן געזען זיין‬ ‫באטראכט די ריאה מיט זיין שארפן אויג‪ ,‬און האט‬ ‫שטארקייט און עקשנות אויף כשרות‪ ,‬האבן זיך‬ ‫דעם ראיה גרינטלעל באטאפט‪ ,‬און געזאגט מיט‬ ‫אפילו די קצבים געבויגן פאר אים מיט גרויס כבוד‪,‬‬ ‫גרויס שרעק‪" ,‬די בהמה איז א נבילה וטריפה לכל‬ ‫און פון דעמאלט אן האט קיינער מער נישט‬ ‫הדעות‪ ,‬מען טאר דאס נישט עסן"‪.‬‬ ‫געוואגט צו רעדן א ווארט קעגן זיינע פסקים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫די קצבים פונעם שטאט האבן געמאכט א‬ ‫עס ווערט דערציילט דורך תלמידים‪ ,‬אז ווען‬ ‫גערודער צוליב דעם גרויסן הפסד מרובה‪ ,‬און מען‬ ‫דער גאון וקדוש רבי דוד זי"ע פלעגט זיך‬ ‫איז געגאנגען צום שטאטס‪-‬רב‪ ,‬הגה"ק רבי חיים‬ ‫אוועקזעצן מעמיד זיין און שארפן די שחיטה‬ ‫אלעזר וואקס בעל נפש חי' זי"ע‪ ,‬וואס איז שפעטער‬ ‫מעסערס‪ ,‬איז אין שטיבל געווען א פחד ממש ווי‬ ‫געווען רב אין שטאט קאליש‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫יום כיפור ביים עבודה‪ ,‬ער פלעגט זיך אייביג טובל'ן‬ ‫באוויסט אלס א גאון עצום בדורו‪ ,‬דער רב האט‬ ‫אין מקוה פארן צוטרעטן צום שטיין‪ ,‬און א גאנצע‬ ‫אנגעהויבן מעיין זיין אין די פוסקים און האט נוטה‬ ‫צייט וואס ער האט דורך געפירט דעם מעסער‬ ‫געווען צו מתיר זיין דעם ראיה‪.‬‬ ‫אויפן פינגער און אויפן נאגל צו שפירן צי עס איז‬ ‫דא א פגימה ווי א קליינע חסרון אויפן מעסער‪,‬‬ ‫האט דער גאון רבי דוד געבעטן ערלויבעניש‪,‬‬ ‫פלעגן טרערן רינען פון זיינע אויגן‪.‬‬ ‫צו אויפשניידן דעם פלאץ מיט א מעסערל פונקט‬ ‫אויפן ארט פונעם ראיה‪ ,‬ווען ער האט געעפנט דעם‬ ‫איינמאל האט א יונגער שוחט ובודק אים‬ ‫פלאץ‪ ,‬האט יעדער געזען קלאר‪ ,‬ווי אונטער די‬ ‫געפרעגט‪" ,‬רבי‪ ,‬פאר וואס וויינט איר אזוי שטארק‬ ‫דינע הויט איז געווען א לאך אין דער ריאה‪ ,‬ממש‬ ‫ביים בדיקת הסכין"‪ ,‬האט אים דער גאון רבי דוד‬ ‫ווי ער האט פאראויסגעזאגט‪ ,‬דער רב דער‬ ‫געענטפערט מיט א ציטער‪" ,‬אז דער חלף האט א‬ ‫הייליגער נפש חי' זי"ע איז געווארן איבערגענומען‬ ‫פיצל פגימה וואס א מענטש שפירט נישט מיט זיין‬ ‫און האט זיך אויסגעדרוקט מיט התפעלות‪" ,‬דער‬ ‫גשמיות'דיגן חוש‪ ,‬קען דאס מאכן א נבילה און‬ ‫כוח הראיה און די יראת שמים פון רבי דוד איז נישט‬ ‫אראפווארפן דעם מענטש ביז אין תהום‪ ,‬איך בעט‬ ‫קיין סתם מומחיות‪ ,‬דאס איז רוח הקודש וואס רוהט‬ ‫דעם רבונו של עולם‪ ,‬אז די הויט פון מיינע פינגער‬ ‫אויף א מענטש וואס ציטערט פאר א ברעקל ספק‬ ‫זאל נישט פארלירן דאס געפיל‪ ,‬און אז די יצר הרע‬ ‫איסור"‪.‬‬ ‫זאל מיר נישט פארבלענדן די אויגן חלילה צו זאגן‬ ‫•••‬ ‫אויף א פגימה אז ס'איז גלאט"‪ ,‬און ער פלעגט כסדר‬ ‫עס ווערט דערציילט מפי השמועה מזקני עדת‬ ‫חזר'ן פאר זיינע תלמידים‪ ,‬אז שחיטה איז נישט‬ ‫טשעכנאווע‪ ,‬אין יענע צייטן פלעגן די קצבים אפט‬ ‫קיין "מלאכה" צו מאכן פרנסה‪ ,‬נאר א "עבודה‬ ‫דרוקן אויף די שוחטים מען זאל שנעלער מאכן די‬ ‫שבלב" וואס מען דארף צוגיין דערצו מיט‬ ‫בדיקות און נישט זיין "צו פרום" מיט קליינע‬ ‫ציטערדיגע הענט‪.‬‬ ‫סירכות‪ ,‬כדי זיי זאלן נישט פארלירן געלט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל האבן זיך עטליכע תקיפים צונויפגענומען‬ ‫איין פרייטאג נאכמיטאג‪ ,‬ממש קורץ פארן זמן‬ ‫און געסטראשעט דעם גאון רבי דוד'ן‪ ,‬אז אויב ער‬ ‫הדלקת נרות‪ ,‬איז אנגעקומען א גרויסער‬ ‫וועט ווייטער טרעפן אזויפיל טריפות און בודק זיין‬ ‫טראנספארט פון בהמות וואס די סוחרים האבן‬ ‫מיט אזא פונקטליכקייט‪ ,‬וועלן זיי אויפהערן צאלן‬ ‫געמוזט שחט'ן פאר א גרויסן יריד גלייך נאך שבת‪,‬‬ ‫זיין שכירות און אינגאנצן פארשליסן די שחיטה‪.‬‬ ‫‪55‬‬ ‫דער גאון רבי דוד איז צוגעגאנגען צום טיש‬ ‫די קצבים האבן געשטופט און געיאגט די שוחטים‬ ‫מיט גרויס דרך ארץ‪ ,‬ארויסגענומען א שטיקל‬ ‫און די גאנצע צייט געיאגט די שוחטים‪" ,‬שנעל‪,‬‬ ‫פלייש‪ ,‬און מיט זיינע הייליגע פינגער געוויזן‬ ‫שנעל‪ ,‬די זון גייט שוין באלד אונטער"‪.‬‬ ‫פונקטליך ווי דער גיד ציט זיך און וויאזוי די‬ ‫ראשונים האבן דאס מפענח געווען‪ ,‬און די רבנים‬ ‫אסאך שוחטים האבן זיך פארלאזט אויף א‬ ‫זענען געווען נשתומם פון זיין בקיאות‪ ,‬האט אים א‬ ‫שנעלע בדיקה כדי צו פארטיגן פארן זמן‪ ,‬אבער‬ ‫רב געפרעגט‪" ,‬אז דער רבי ווייסט דאך דעם קלארן‬ ‫דער גאון רבי דוד האט געלייגט דעם חלף אין זיין‬ ‫תירוץ‪ ,‬פארוואס האט איר געשוויגן ביז יעצט"‪.‬‬ ‫פאטשיילע‪ ,‬זיך אפגעווישט די הענט‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫"ביז אהער"‪ ,‬און זיך געגאנגען גרייטן צום שבת‪.‬‬ ‫האט דער גאון רבי דוד געענטפערט מיט אן‬ ‫אמת'ן ביטול און מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬די תורה‬ ‫די סוחרים האבן געוויינט אז זיי גייען‬ ‫לערנט אונז‪ ,‬אז א בודק טאר קיינמאל נישט האבן‬ ‫דערלייגן שווערע געלטער און מען האט אים‬ ‫קיין גסות הרוח‪ ,‬א שוחט אדער בודק וואס מיינט אז‬ ‫געבעטן ער זאל נאר מאכן נאך איין בהמה וואס איז‬ ‫ער ווייסט שוין אלעס און וויל זיך ווייזן פאר‬ ‫שוין געווען געבינדן‪ ,‬אבער דער גאון רבי דוד האט‬ ‫אנדערע‪ ,‬איז א סכנה פאר די שטאט‪ ,‬דער‬ ‫זיך אנגערופן מיט זיין באקאנטע רואיגקייט‪" ,‬דער‬ ‫אייבערשטער געבט סייעתא דשמיא נאר פאר דעם‬ ‫הייליגער שבת שטייט שוין ביים טיר און א שוחט‬ ‫וואס שפירט זיך ווי א ליידיג כלי"‪.‬‬ ‫וואס יאגט זיך ווייל ער קוקט אויפן זייגער אדער‬ ‫•••‬ ‫אויף די זון‪ ,‬פארלירט דעם ישוב הדעת‪ ,‬און אן ישוב‬ ‫איין טאג פאר פסח האט א גאר ארימער קצב‪ ,‬א‬ ‫הדעת קען מען נישט בודק זיין כהלכה‪ ,‬איך בין‬ ‫פאטער פון א שטוב מיט יתומים‪ ,‬אריינגעברענגט‬ ‫נישט גרייט איינצושטעלן קיין איין איד מיט א‬ ‫א ריאה פאר רבי דוד‪ ,‬דער קצב האט אריינגעלייגט‬ ‫חשש איסור נאר כדי צו ראטעווען א גשמיות'דיגן‬ ‫זיין לעצטן גראשן אין דעם בהמה און געציטערט‬ ‫רווח"‪ ,‬און ער האט איבערגעלאזט דאס פלאץ‪,‬‬ ‫פאר זיין קיום‪ ,‬דער גאון רבי דוד האט גרינטלעך‬ ‫געגאנגען אין מקוה אריין‪ ,‬און מקבל געווען דעם‬ ‫באטאפט די ריאה און באמערקט א קליינע חשש‬ ‫שבת מיט א פרייליכן און רואיגן הארץ‪ ,‬וויסנדיג אז‬ ‫מיט א פארדעכטיגטע סירכא‪.‬‬ ‫ער האט אפגעהיטן די שטאט פון א מכשול‪.‬‬ ‫דער קצב האט גלייך געזען ווי דער רבי שטייט‬ ‫•••‬ ‫און טראכט טיף‪ ,‬און ער האט זיך צעוויינט מיט‬ ‫ווען דער גאון וקדוש רבי דוד זי"ע איז שוין‬ ‫ביטערע בכיות און געזאגט פארן גאון‪" ,‬רבי! אויב‬ ‫געווען בארימט אלס איינער פון די גרעסטע‬ ‫דאס איז טריפה‪ ,‬האב איך נישט מיט וואס צו מאכן‬ ‫מומחים אין גאנץ פוילן אויף חכמת הניקור און‬ ‫פסח פאר מיינע קינדער"‪ ,‬דער גאון רבי דוד האט‬ ‫בדיקת הריאה‪ ,‬איז אין ווארשע פארגעקומען א‬ ‫פארמאכט די אויגן‪ ,‬אראפגעלייגט די ריאה אויפן‬ ‫גרויסע אסיפה פון רבנים און שוחטים איבער א‬ ‫טיש‪ ,‬און געזאגט צום קצב‪" ,‬לאמיר ביידע געבן א‬ ‫נייע שאלת חלב און גידים וואס האט זיך געמאכט‬ ‫פרוטה פאר צדקה פאר עניי ירושלים‪ ,‬און בעטן‬ ‫אין די גרויסע שחיטה הייזער‪.‬‬ ‫דעם בורא עולם אז די אמת זאל ארויסקומען אן קיין‬ ‫שום נטיית הלב"‪.‬‬ ‫ווען דער גאון רבי דוד איז אריינגעקומען אין‬ ‫זאל‪ ,‬איז ער געזעסן ביים סאמע עק‪ ,‬לעבן די יונגע‬ ‫זיי האבן אריינגעלייגט עטליכע קאפיקעס אין‬ ‫תלמידים‪ ,‬און קיין ווארט נישט ארויסגערעדט‪,‬‬ ‫דער ר' מאיר בעל הנס פושקע‪ ,‬רבי דוד האט זיך‬ ‫אינמיטן די שמועס האבן די גאונים זיך‬ ‫נאכאמאל צוגעזעצט‪ ,‬גענומען וואסער און‬ ‫געמוטשעט איבער א געוויסע טרפיות הגיד וואס‬ ‫געבלאזן אין דער ריאה מיט גרויס כוונה לויט אלע‬ ‫מ'האט נישט קלאר געקענט טרעפן אין די ספרי‬ ‫הלכה'דיגע דקדוקים‪ ,‬פלוצלונג האט זיך‬ ‫הפוסקים‪ ,‬איינער פון די רבנים האט זיך‬ ‫ארויסגעשטעלט‪ ,‬אז דער שמוץ איז נאר געווען א‬ ‫אויסגעדרייט און געזען רבי דוד זיצן באשיידן אין‬ ‫ליחה בעלמא וואס איז אינגאנצן אראפגעגאנגען‬ ‫א ווינקל‪ ,‬און ער האט אויסגערופן‪" ,‬פארוואס זיצט‬ ‫ביים וואשן‪ ,‬און די ריאה איז געווען גלאט און ריין‬ ‫דער 'בעל בית דוד' דארט אונטן בשעת מיר פלאגן‬ ‫למהדרין מן המהדרין אן קיין שום ספק‪.‬‬ ‫זיך דא"‪.‬‬ ‫‪56‬‬ ‫מיט פייער‪" ,‬איר ווילט קויפן די שחיטה מיט גאלד‪,‬‬ ‫דער קצב האט געוואלט קושן די הענט פון רבי‬ ‫די תורה זאגט 'כי השוחד יעור עיני פקחים'‪ ,‬אויב‬ ‫דוד פאר גרויס שמחה‪ ,‬אז ער גייט האבן מיט וואס‬ ‫איך נעם איין גילדן‪ ,‬וועלן מיינע אויגן ווערן בלינד‬ ‫צו שפייזן זיין משפחה אויף יו"ט‪ ,‬אבער דער גאון‬ ‫און מיינע הענט וועלן שפירן א טריפה פאר כשר‪,‬‬ ‫רבי דוד האט אים אפגעשטעלט און געזאגט מיט‬ ‫ענדערש זאל מיין הויז זיין אן א שטיקל ברויט‪ ,‬ווי‬ ‫זיין גרויס עניוות‪" ,‬דאנק נישט מיר‪ ,‬דאס איז נישט‬ ‫איידער כ'זאל מאכן איין איד נכשל ווערן מיט‬ ‫קיין היתר פון א מענטש‪ ,‬דאס איז די זכות פון צדקה‬ ‫נבילות וטריפות צוליב גאלד"‪.‬‬ ‫און תפילה וואס האט אויפגעדעקט דעם אמת'ן‬ ‫•••‬ ‫כשרות פון דער בהמה"‪.‬‬ ‫עס פלעגט זיין א פחד צו זעהן ווי דער גאון‬ ‫•••‬ ‫וקדוש רבי דוד זי"ע גרייט זיך צום שחיטה אליין‪,‬‬ ‫איינמאל איז געקומען צום גאון וקדוש רבי דוד‬ ‫פארן מאכן די ברכה פלעגט ער זיך אפשטעלן‪,‬‬ ‫זי"ע א רייכער יונגערמאן‪ ,‬א זוהן פון א תקיף‪ ,‬וואס‬ ‫אריינקוקן אין די אויגן פון דער בהמה‪ ,‬און זאגן‬ ‫האט געוואלט באקומען א "כתב קבלה" )סמיכה‬ ‫שטיל עטליכע קאפיטלעך תהילים מיט בכיות‬ ‫אויף שחיטה ובדיקה( כדי צו קענען ווערן‬ ‫עצומות‪.‬‬ ‫שטאטס‪-‬שו"ב אין א גרויסער קהילה‪ ,‬דער‬ ‫יונגערמאן האט שוין געהאט סמיכות פון אנדערע‬ ‫א תלמיד מובהק האט אים אמאל געפרעגט‪,‬‬ ‫רבנים און שוחטים‪ ,‬אבער ער האט געוואוסט‪ ,‬אז‬ ‫"רב ינו‪ ,‬מיר פארשטייען אז מען דארף כוונה האבן‬ ‫אן די חתימה פונעם גרויסן מומחה דער הייליגער‬ ‫ביים שחט'ן א בהמה‪ ,‬אבער פארוואס קוקט דער‬ ‫בעל "בית דוד" וועט מען אים אין ערגעץ נישט‬ ‫רבי אזוי לאנג אין די אויגן פון דעם בהמה פאר דער‬ ‫אויפנעמען פאר קיין בודק מומחה‪.‬‬ ‫שחיטה"‪ ,‬האט אים דער גאון רבי דוד מגלה געווען‪,‬‬ ‫דער גאון רבי דוד האט אים פארהערט אויף די‬ ‫"די הייליגע ספרים )דער אריז"ל און דער של"ה‬ ‫הלכות שחיטה וטריפות‪ ,‬און דערנאך געהייסן‬ ‫הקדוש( שרייבן‪ ,‬אז אסאך מאל קומען אראפ‬ ‫שטעלן דעם חלף און בודק זיין א ריאה פאר זיינע‬ ‫נשמות מגולגל אין א בהמה כדי צו געראטעוועט‬ ‫אויגן‪ ,‬ביים בודק זיין האט רבי דוד דערשפירט‪ ,‬אז‬ ‫ווערן דורך א כשר'ע ברכה און א ריינע שחיטה פון‬ ‫דער יונגערמאן האט נישט דאס ריכטיגע הארץ און‬ ‫א ירא שמים‪ ,‬ווען איך קוק אויף דער בהמה‪ ,‬טראכט‬ ‫געדולד צו זיין א בודק‪ ,‬ווייל ער יאגט זיך צו מאכן‬ ‫איך‪' ,‬ווער ווייסט וואספארא נשמה ליגט דא און‬ ‫א "היתר"‪ ,‬און זיין פינגער‪-‬געפיל איז נישט גענוג‬ ‫ווארט איך זאל איר מתקן זיין"‪.‬‬ ‫איידל און אויסגעארבעט‪.‬‬ ‫"יעצט אויב מיין מעסער וועט חלילה האבן א‬ ‫האט אים דער גאון רבי דוד געזאגט מיט זיין‬ ‫פגימה‪ ,‬אדער מיין מחשבה וועט נישט זיין ריין לשם‬ ‫איידעלע שטימע‪" ,‬מיין טייערער ברודער‪ ,‬פאר א‬ ‫שמים‪ ,‬וועט די נשמה בלייבן פארטריבן אין דער‬ ‫תלמיד חכם ביסטו גוט‪ ,‬אבער פאר קדשים און‬ ‫פינסטערניש צוליב מיר!'‪ ,‬דעריבער בעט איך מיט‬ ‫שחיטה פעלט דיר נאך אסאך יראת שמים און שעות‬ ‫טרערן אז דער זכות פון די ברכה זאל ברענגען דעם‬ ‫פון זיך לערנען אויפן שטיין צו שארפן א מעסער‬ ‫ריכטיגן תיקון פאר יענע נשמה"‪ ,‬ווען די תלמידים‬ ‫כהלכה‪ ,‬איך קען דיר נישט געבן קיין קבלה"‪.‬‬ ‫האבן דאס געהערט‪ ,‬האבן זיי פארשטאנען‬ ‫דער פאטער פונעם יונגערמאן איז‬ ‫פארוואס אלע צדיקי הדור האבן אזוי שטארק‬ ‫אריינגעקומען און געלייגט אויפן טיש א פעקל‬ ‫געקויפט און געגעסן נאר פון זיין שחיטה‪ ,‬וויסנדיג‬ ‫מיט גאלדענע רובלעך‪ ,‬א גאר גרויסע סכום וואס‬ ‫אז ביי אים איז דאס ממש געווען ווי די עבודה‬ ‫וואלט געקענט שפייזן רבי דוד'ס גאנצע שטוב‬ ‫פונעם כהן גדול אויפן מזבח‪.‬‬ ‫פאר א יאר‪ ,‬און דער פאטער האט געזאגט פארן‬ ‫גאון‪" ,‬דאס איז נאר א מתנה פאר די ישיבה און פאר‬ ‫אייערע הוצאות‪ ,‬גיבט נאר דעם כתב סמיכה פאר‬ ‫מיין זוהן"‪.‬‬ ‫דער גאון רבי דוד האט אנגעקוקט דאס געלט‬ ‫מיט עקל‪ ,‬צוריקגעשטופט דאס פעקל‪ ,‬און געזאגט‬ ‫‪57‬‬ ‫מיטן געשעפט‪ ,‬און דער צדיק איז געזעצן על‬ ‫יארצייט ט"ו אלול‬ ‫התורה ועל העבודה יומם ולילה מיט א‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד ב"ר נחמי' פייביל‬ ‫זי"ע‪) ,‬האגער(‪ ,‬מטיסמעניץ‬ ‫ביים מארק טאג פלעגט דער צדיק וקדוש‬ ‫תלמיד הבעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫אליין אראפ גיין איינקויפן סחורה‪ ,‬און גייענדיג‬ ‫אויף די גאס פלעגט ער די גאנצע צייט זאגן די‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט קאלאמייא‪ ,‬בשנת ת"צ‪.‬‬ ‫ווערטער "שויתי ד' לנגדי תמיד"‪ ,‬כדי צו געדענקען‬ ‫דעם גרויסן באשעפער אויף יעדע טריט און שריט‪,‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי נחמי' פייביל סוחר‬ ‫און דערפאר פלעגן די גוים פון שטאט אים רופן‬ ‫מקאלאמייא זי"ע‪,‬‬ ‫מיטן נאמען "שויתי'ניק"‪ ,‬און צוליב זיין‬ ‫בן הגה"ק הגביר רבי יעקב קאפיל מקאלאמייא זי"ע‪.‬‬ ‫געוואלדיגע ערליכקייט און צו געלאזנקייט‪ ,‬האבן‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת פערל ע"ה‪,‬‬ ‫אפילו די גוים זייער רעספעקטירט און מכבד‬ ‫בת הגה"ק רבי נתן וולרשטיין זי"ע‪,‬‬ ‫געווען דעם צדיק‪ ,‬און פון דעם איז ארויסגעקומען‬ ‫א שוועסטער מיטן הייליגען תוספות יום טוב זי"ע‪.‬‬ ‫א געוואלדיגע קידוש השם‪.‬‬ ‫דער טאטע רבי נחמיה פייביל זי"ע האט‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫געהאט א מגילת יוחסין פון די משפחה ביז די חכמי‬ ‫חי' ע"ה‪,‬‬ ‫פרובינצא‪ ,‬ובתוכם הגה"ק רבי שמואל אבן תיבון‬ ‫בת דודו הרה"ח רבי זלמן מקאלאמייא זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫זי"ע‪ ,‬און א מגילת יוחסין ביז דוד מלך ישראל חי'‬ ‫הגה"ק רבי שלמה הלוי סג"ל‪ ,‬זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬בן הגה"ק‬ ‫וקיים ע"ה‪.‬‬ ‫רבי דוד הלוי בעל טו"ז זי"ע(‪,‬‬ ‫בן הגה"ק הגביר רבי יעקב קאפיל קמיאל‬ ‫לגבי דעם מקור פונעם נאמען "האגער"‬ ‫מקאלאמייא זי"ע‪.‬‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז די ממשלה האט ארויס געגעבן‬ ‫א געזעץ‪ ,‬אז יעדער ברויך זיך נעמען א משפחה‬ ‫גאנץ אנפאנג איז דער צדיק געווען א מתנגד‬ ‫נאמען‪ ,‬ווען מען איז געקומען צום צדיק ר' יעקב‬ ‫פונעם דרך החסידות אונעם דרך הבעש"ט הקדוש‬ ‫קאפיל‪ ,‬און געפרעגט וועלכע נאמען ער וויל‬ ‫זי"ע‪ ,‬דאן האט ער געוואוינט אין שטאט בראד‪ ,‬און‬ ‫נעמען‪ ,‬איז ער געווען אין א גרויסע דביקות‪ ,‬און ער‬ ‫דער הייליגער בעש"ט זי"ע האט מרגיש געווען‬ ‫האט געזאגט דעם פסוק )תהילים קי"ט י"ט( גֵּ ר‬ ‫דעם קדושה פון דעם רבי יעקב קאפיל זי"ע‪ ,‬און‬ ‫ָאנֹכִ י ָב ָא ֶרץ ַאל ַתּ ְס ֵתּר ִמ ֶמּנִּ י ִמ ְצו ֶֹתי‪ ,‬און דער‬ ‫דער בעש"ט הקדוש האט אים זייער געוואלט‬ ‫אפיציר האט פארשטאנען אז ער קלויבט אויס‬ ‫מקרב זיין צום דרך החסידות‪.‬‬ ‫דעם נאמען "האגער"‪ ,‬און דער צדיק איז טאקע‬ ‫געבליבן מיט דעם משפחה נאמען‪.‬‬ ‫איז דער הייליגער בעש"ט געפארן צום שטאט‬ ‫בראד‪ ,‬צו זיין דארט פאר די ימים נוראים‪ ,‬און בין‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד‪ ,‬א גאון‬ ‫כסה לעשור האט דער בעש"ט זיך געטראפן מיט‬ ‫הגאונים און א בקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר‪,‬‬ ‫רבי יעקב קאפיל‪ ,‬און רבי קאפיל חסיד האט מוסר‬ ‫ער איז געווען א צדיק נסתר און ער האט גאר‬ ‫געזאגט פארן בעש"ט אויף אייניגע הנהגות וואס‬ ‫שטארק באהאלטן זיין גדלות בתורה און זיין‬ ‫ער פירט זיך אויפן דרך החסידות‪ ,‬וואס אין זיינע‬ ‫געוואלדיגע קדושה‪ ,‬ער איז געווען א עובד ד'‬ ‫אויגן זענען געווען נישט אויפן ריכטיגן וועג‪ ,‬און‬ ‫בקדושה ובטהרה‪ ,‬והצנע לכת‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫דער בעש"ט האט מקבל געווען זיינע ווערטער און‬ ‫בעל מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות‪ ,‬און א‬ ‫גארנישט געענטפערט‪.‬‬ ‫בעל רוח הקודש אמיתי‪ ,‬מגדולי תלמידי בעש"ט‬ ‫הקדוש זי"ע איינע פון די שישים גיבורים‪.‬‬ ‫מוצאי יום הקדוש האט זיך אין שטאט אראפ‬ ‫געלאזט א געפערליכע רעגן‪ ,‬און עס האט זיך ממש‬ ‫רבי יעקב קאפיל זי"ע האט נישט געוואלט‬ ‫נישט אפגעשטעלט אויף א רגע ביזן יו"ט סוכות‪,‬‬ ‫נעמען קיין רבנות‪ ,‬און דערפאר האט ער געהאט א‬ ‫און דערפאר די אלע וואס האבן נישט געהאט קיין‬ ‫קליין געשעפטל‪ ,‬וואס פון דעם האט ער געצויגען‬ ‫סוכה געבויעט פון פריערדיגע יאר‪ ,‬האבן נישט‬ ‫זיין פרנסה‪ ,‬אבער זיין רעבעצין האט זיך אפגעגעבן‬ ‫‪58‬‬ ‫משיג זיין‪ ,‬ער האט געדינט דעם באשעפער אויף‬ ‫געהאט קיין געלעגנהייט צו בויען קיין סוכה צוליב‬ ‫יעדע טריט און שריט מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬ער‬ ‫דעם שווערן רעגן‪ ,‬און בתוכם איז געווען דער צדיק‬ ‫האט זיך גאר אסאך מסגף געווען מיט תעניתים און‬ ‫וקדוש רבי יעקב קאפיל חסיד‪ ,‬וואס איז צוליב דעם‬ ‫סיגופים‪ ,‬זיין עבודת התפילה איז געווען מיט א‬ ‫געבליבן אן קיין סוכה‪.‬‬ ‫געוואלדיגע דביקות און התלהבות דקדושה‪.‬‬ ‫אבער דער הייליגער בעש"ט זי"ע האט יא‬ ‫ער האט זיך גאר אסאך אוועק געגעבן מיטן‬ ‫געהאט א שיינעם גרויסן סוכה‪ ,‬און דעם ערשטן‬ ‫העלפן אידישע קינדער מיט צדקה וחסד‪,‬‬ ‫נאכט סוכות האט נאך שטארק גערעגנט‪ ,‬אבער‬ ‫טויזענטער אידן זענען געהאלפן געווארן מיט‬ ‫אונעם סוכה פון דעם בעש"ט הקדוש האט נישט‬ ‫ישועות חוץ לדרך הטבע‪ ,‬און טויזענטער אידן‬ ‫אריין גערעגנט‪ ,‬ווען רבי קאפיל האט געהערט‪ ,‬אז‬ ‫זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם‬ ‫אינעם סוכה פונעם בעש"ט רעגענט נישט‪ ,‬איז ער‬ ‫צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫אריבער צום סוכה כדי צו מקיים זיין דעם מצות‬ ‫לישב בסוכה‪ ,‬אבער ער האט זיך אפילו נישט אויס‬ ‫ער האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז איין טאג יעדע‬ ‫געדרייט צום בעש"ט‪ ,‬ווייל ער האט נישט געוואלט‬ ‫וואך האט ער געפאסט‪ ,‬איין טאג האט איינע פון די‬ ‫האבן קיין שייכות מיטן דרך החסידות‪.‬‬ ‫חסידים געפרעגט דעם רבין‪ ,‬פארוואס זענען מיינע‬ ‫אפאר טאג שפעטער איינע פון די טעג פון‬ ‫תפילות נישט מיט אזא התלהבות ווי די רבי‪ ,‬ווען‬ ‫חוה"מ‪ ,‬האט דער בעש"ט געדאווענט אין דעם‬ ‫איך פאסט משבת לשבת‪ ,‬און די רבי פאסט נאר‬ ‫קלויז אין שטאט בראד‪ ,‬און דארט איז געזעצן דער‬ ‫איין טאג אין די וואך‪.‬‬ ‫צדיק רבי קאפיל חסיד‪ ,‬און דער בעש"ט איז אריין‬ ‫אין גאר טיפע דברי תורה מיט רבי קאפיל‪ ,‬און רבי‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט פארן‬ ‫קאפיל חסיד איז ממש ארויס פון התפעלות פונעם‬ ‫תלמיד‪ ,‬אויב בוסטו מסכים צו זיין ביי מיר אין‬ ‫גדלות פונעם בעש"ט‪.‬‬ ‫שטוב דעם נאכט בעפאר איך פאסט‪ ,‬און די קענסט‬ ‫אויף זיין דעם גאנצן נאכט‪ ,‬דאן וועסטו אויך זוכה‬ ‫דאן האט זיך דער הייליגער בעש"ט‬ ‫זיין צו דאווענען מיט די זעלבע התלהבות‪ ,‬און די‬ ‫אנגערופען צו רבי קאפיל‪ ,‬לאמיר דאווענען מנחה‪,‬‬ ‫וועסט שוין מער נישט ברויכן פאסטן משבת‬ ‫אבער רבי קאפיל האט נישט געוואלט דאווענען‬ ‫לשבת‪ ,‬און דער תלמיד האט מסכים געווען‪.‬‬ ‫מנחה מיטן בעש"ט‪ ,‬אבער אזוי ווי רבי קאפיל גייט‬ ‫ארויס פונעם קלויז‪ ,‬זעהט ער אז עס איז שוין‬ ‫דעם קומענדיגע נאכט איז דער תלמיד‬ ‫נאכט‪ ,‬אבער אזוי ווי ער קומט אריין אין קלויז זעט‬ ‫געקומען‪ ,‬און ער האט געלערנט מיטן רבין די‬ ‫ער פונעם פענסטער אז עס איז נאך טאג‬ ‫גאנצע נאכט‪ ,‬צופרי האט די רבי געבעטן דעם‬ ‫אינדרויסן‪ ,‬דאן האט ער געזען דעם גדלות און כח‬ ‫רעבעצין‪ ,‬אז זי זאל אנגרייטן א סעודת שחרית‬ ‫פונעם הייליגען בעש"ט‪ ,‬און דאן איז ער נתקרב‬ ‫פארן תלמיד‪ ,‬און דאן איז די רבי געגאנגען‬ ‫געווארן צום דרך הבעש"ט זי"ע‪ ,‬און שפעטער איז‬ ‫דאווענען מיטן תלמיד‪ ,‬אבער נאך די הייליגען‬ ‫ער געווען פון די גרעסטע תלמידים פונעם‬ ‫עבודה פון די גאנצע נאכט‪ ,‬מיט דאס דאווענען‬ ‫בעש"ט‪ ,‬און צווישן די גרויסע צדיקים וואס האבן‬ ‫וואס איז צו געגאנגען ביים רבין מיט א געוואלדיגע‬ ‫פארשפרייט דעם דרך החסידות אין די וועלט‪.‬‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬איז דער תלמיד וואס האט דאס נישט‬ ‫נאכן נתקרב ווערן צום בעש"ט הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫געקענט דורך טראגן‪ ,‬צוזאמען געפאלן און געווען‬ ‫איז דער רבי קאפיל געווען דער בעל תפילה פאר‬ ‫אין א סכנה‪.‬‬ ‫יארן לאנג אינעם שוהל פין זיין רבין דער בעש"ט‬ ‫דאן האט די רבי געהייסן מען זאל ברענגען‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬און דער בעש"ט האט כסדר מפליא‬ ‫דאס עסן פארן חסיד‪ ,‬און ווען דער חסיד האט זיך‬ ‫געווען דעם תלמיד'ס כח התפילה און זיין דביקות‬ ‫דערכאפט און צוריק געקומען צו זיך‪ ,‬האט אים די‬ ‫און נעימות ביים דאווענען‪ ,‬וואס האט מעורר‬ ‫רבי געזאגט‪ ,‬יעצט זעסטו אז די קענסט נישט טון‬ ‫געווען יעדן איינעם‪.‬‬ ‫די זעלבע עבודה וואס איך טו‪ ,‬גיי צוריק צו דיין‬ ‫דעם הייליגען דרך עבודת השם פין דעם צדיק‬ ‫הנהגה פון פאסטן משבת לשבת‪ ,‬ווייל איין טאג‬ ‫וקדוש רבי קאפיל חסיד איז געווען ממש נישט צו‬ ‫‪59‬‬ ‫סוף ימיו האט ער געוואוינט אין שטאט‬ ‫פאסטן פון מיר‪ ,‬איז אסאך שווערער ווי דאס גאנצע‬ ‫טיסמניץ‪ ,‬דארט האט ער געהאט א גאר שטארקע‬ ‫וואך פאסטן ביי דיר‪.‬‬ ‫קשר מיט הגה"ק רבי משולם איגרא זי"ע‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק וואס האט אסאך ישועות‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ט"ו אלול בשנת תקמ"ז‪,‬‬ ‫גע'פועל'ט פאר אידישע קינדער סיי ברוחניות און‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט טיסמניץ‪.‬‬ ‫אויך בגשמיות‪ ,‬האט אמאל געטייטשט די‬ ‫ווערטער וואס מען זאגט יעדן טאג ביים בענטשן‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫וְ נָ א ַאל ַתּ ְצ ִריכֵ נוּ ד' ֱאלקינוּ לא ִל ֵידי ַמ ְתּנַ ת ָבּ ָשׂר וָ ָדם‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫האט ער געפרעגט‪ ,‬ווי אזוי קען א איד בעטן אז מען‬ ‫זאל נישט באקומען מתנת בשר ודם‪ ,‬אפילו מען‬ ‫מעשיות‬ ‫טוט געשעפטן גייט דאס דאך אויך דורך מענטשן‪.‬‬ ‫אין ספר אהבת שלום ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫נאר האט דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬אז א‬ ‫צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע איז געווען דער‬ ‫איד זאל אייביג בעטן פונעם גרויסן און הייליגן‬ ‫בעל תפילה ביים הייליגן בעל שם טוב זי"ע אויף די‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז סיי דער מקבל און סיי דער געבער‬ ‫ימים נוראים און ימים טובים‪ ,‬פאר ער פלעגט‬ ‫זאל באמת גלייבן‪ ,‬אז אלעס געט דער באשעפער‬ ‫צוגיין צום עמוד‪ ,‬פלעגט ער זיך גרייטן מיט גרויס‬ ‫און גארנישט איז נישט ח"ו כוחי ועוצם ידי‪ ,‬און‬ ‫מורא און התעוררות‪.‬‬ ‫אפילו עס זעהט אויס ווי דאס וואס מען באקומט‬ ‫איז פון א אנדערן מענטש‪ ,‬זאל מען אייביג גלייבן‪,‬‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז איינמאל האט אים דער‬ ‫אז דאס קומט פונעם באשעפער וואס האט דיך‬ ‫בעש"ט געפרעגט מיט וואספארא כוונות ער‬ ‫געמאכט פאר א שליח צו געבן אדער נעמען‪.‬‬ ‫דאווענט‪ ,‬האט רבי יעקב קאפיל געענטפערט מיט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז נאכן פטירה זענען די‬ ‫א פשטות‪" ,‬איך בין נישט קיין בעל מקובל מיט‬ ‫חברא קדישא געקומען צום שטוב אין גערעדט‬ ‫גרויסע כוונות‪ ,‬ווען איך זאג א ווארט‪ ,‬טראכט איך‬ ‫וועגן צו גרייטן תכריכים פארן רבין‪ ,‬אבער די‬ ‫פשוט אז דאס ווארט איז הייליג און עס איז דער‬ ‫רעבעצין האט געזאגט‪ ,‬אז דער צדיק רבי קאפיל‬ ‫כבוד פון השי"ת‪ ,‬און איך לייג אריין מיין גאנצע‬ ‫האט זיך שוין בחייו אנגעגערייט זיינע תכריכים‪,‬‬ ‫נשמה אין יעדן אות"‪ ,‬דער בעש"ט האט זייער‬ ‫ווען די חברא קדישא האבן געפרעגט ווי די‬ ‫אויסגעלויבט די הנהגה און געזאגט‪ ,‬אז דאס איז די‬ ‫תכריכים זענען‪ ,‬האט די רעבעצין זיי אראפ‬ ‫גרעסטע און ריינסטע כוונה‪.‬‬ ‫געטראגען צום אינטערשטען שטאק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דארט האבן זיי געזען א גרוב אין פארעם פון א‬ ‫ווען דער הייליגער בעש"ט איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫קבר און נעבן דעם ליגט די תכריכים‪ ,‬און די‬ ‫האבן די תלמידים צעטיילט צווישן זיך די הייליגע‬ ‫רעבעצין האט דערציילט‪ ,‬אז יעדן טאג איז דער‬ ‫חפצים‪ ,‬רבי יעקב קאפיל האט זוכה געווען צו‬ ‫צדיק אראפ צו דעם גרוב‪ ,‬ער האט זיך אנגעטאן די‬ ‫באקומען דעם שטעקן פונעם בעש"ט‪ ,‬מען‬ ‫תכריכים‪ ,‬און זיך אריין געלייגט אינעם גרוב‪ ,‬און‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז ער האט געהאלטן דעם שטעקן מיט‬ ‫מיט א גרויס געוויין האט ער געלערנט תורה און‬ ‫גרויס פארערונג און הייליגקייט‪ ,‬יארן שפעטער‪,‬‬ ‫געזאגט תהילים‪ ,‬און אזוי האט ער זיך געפירט יעדן‬ ‫ווען עס איז געווען א צייט פון נויט אדער א‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫שווערע גזירה אויף אידן‪ ,‬פלעגט ער אנכאפן דעם‬ ‫שטעקן‪ ,‬גיסן טרערן און מתפלל זיין‪ ,‬און גלייך‬ ‫דער צדיק האט איבער געלאזט זיינע הייליגע‬ ‫פלעגן די אידן געהאלפן ווערן דורך די זכותים‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫פונעם רבין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מקאלאמייא זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל האגער בעל אהבת שלום‬ ‫אין ספר מאיר עיני חכמים ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫מקוסוב זי"ע‪ ,‬דער טאטע פון הרה"ק רבי חיים בעל‬ ‫אז דער צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע האט‬ ‫תורת חיים מקוסוב זי"ע‪,‬‬ ‫שוין געהאלטן אסאך יארן נאך די חתונה און האט‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת בלומא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫נאכנישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ ,‬ער האט‬ ‫רבי אורי השרף מסטרליסק זי"ע‪.‬‬ ‫‪60‬‬ ‫מיט געהויבענע סיגופים און תעניתים‪ ,‬האט ער‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט גרויס מסירות נפש‬ ‫געטון אלעס מיט גרויס הסתרה אז קיינער אויף‬ ‫אין שטעטל טיסמעניץ און געפירט זיין הויז מיט‬ ‫דער וועלט זאל נישט וויסן‪.‬‬ ‫גרויס עניוות‪.‬‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז ער פלעגט אייביג מאכן אן‬ ‫ווען ער איז אמאל געפארן צום בעש"ט בעטן‬ ‫אנשטעל כאילו ער עסט צוזאמען מיט יעדן‬ ‫א ברכה‪ ,‬האט אים דער בעש"ט צוגעזאגט‪" ,‬ווייל דו‬ ‫איינעם‪ ,‬און האט זיך אויסגעדרוקט זייער פשוט‪,‬‬ ‫ביסט עוסק אין תפילה מיט אזא ריינקייט און די‬ ‫כדי מענטשן זאלן מיינען אז ער איז נאר א‬ ‫ברענסט מיט אן אמת פארן כבוד שמים‪ ,‬וועסטו‬ ‫פשוט'ער איד‪ ,‬ערשט ווען דער בעש"ט האט אים‬ ‫זוכה זיין צו א קינד וואס וועט אויפלאכטן די וועלט‬ ‫ארויסגענומען און אים מכבד געווען פארנט פון‬ ‫מיט ליבשאפט צו אידן"‪ ,‬און פון יענע ברכה איז‬ ‫אלע תלמידים‪ ,‬האבן די חברים פארשטאנען זיין‬ ‫געבוירן געווארן זיין עלטסטער זון‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫גרויסקייט אין נסתר‪.‬‬ ‫רבי מענדעלע מקאסוב בעל 'אהבת שלום'‪ ,‬וואס פון‬ ‫•••‬ ‫אים זענען ארויסגעקומען די גרויסע חסידישע‬ ‫אין ספר אהבת שלום ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫הויפן‪.‬‬ ‫עס איז געקומען די צייט צו טאן א שידוך פאר זיין‬ ‫•••‬ ‫זון רבי מענדעלע דער הייליגער אהבת שלום זי"ע‪,‬‬ ‫אין ספר דברי שלום ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫זענען געקומען פארשידענע נגידים מיט גרויסע‬ ‫צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע איז געווען‬ ‫נדנים‪ ,‬אבער דער צדיק רבי יעקב קאפיל האט‬ ‫באקאנט מיט זיין אויסערגעווענליכער שמירת‬ ‫געקוקט נאר אויף יחוס און יראת שמים‪ ,‬און ער‬ ‫עיניים און פרישות פון אלע גשמיות'דיגע תאוות‪,‬‬ ‫האט מיט רוח הקודש געזען דעם גרויסן שורש‬ ‫מען פארציילט אז זיין גאנץ לעבן פלעגט ער נישט‬ ‫נשמה פון דער כלה‪ ,‬און ער האט געזאגט‪" ,‬איך זוך‬ ‫קוקן חוץ זיינע ד' אמות‪ ,‬און ער האט געהאט אזא‬ ‫נישט קיין געלט און קיין כבוד‪ ,‬נאר א הויז פון תורה‬ ‫הייליגקייט אויפן פנים‪ ,‬אז מענטשן האבן‬ ‫און יראת שמים‪ ,‬וואס פון דעם זאלן ארויסקומען‬ ‫געשפירט א יראת הכבוד בלויז פון אנקוקן זיין‬ ‫ערליכע דורות פאר גאנץ כלל ישראל"‪.‬‬ ‫צורה‪ ,‬און דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע האט‬ ‫•••‬ ‫אמאל מעיד געווען אויף אים מיט די הייליגע‬ ‫אין ספר זכרון לראשונים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫ווערטער‪" ,‬קאפיל איז אינגאנצן ריין און‬ ‫אין שטעטל טיסמעניץ איז איינמאל א איד‬ ‫אפגעזונדערט פון עולם הזה‪ ,‬זיין גוף איז‬ ‫שטארק קראנק געווארן ביז די דאקטוירים האבן‬ ‫אויסגעלייטערט פון קדושה"‪.‬‬ ‫שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן‪ ,‬די פאמיליע איז‬ ‫•••‬ ‫געלאפן צום צדיק וקדוש רבי יעקב קאפיל חסיד‬ ‫אין זכרון לבית וויז'ניץ ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זי"ע און געוויינט מיט ביטערע טרערן ער זאל‬ ‫אין די חסידות'ן קאסאוו און וויזשניץ איז מקובל‪,‬‬ ‫ראטעווען זייער פאטער‪.‬‬ ‫אז דער באקאנטער הייליגער ניגון אויף "שלום‬ ‫עליכם" קומט נאך בירושה פון רבי יעקב קאפיל‬ ‫דער צדיק רבי יעקב קאפיל האט זיי געהייסן‬ ‫חסיד זי"ע‪ ,‬מען דערציילט אז ווען ער פלעגט‬ ‫אהיימגיין און ער האט זיך אוועקגעשטעלט ביים‬ ‫אריינקומען אין שטוב פרייטאג צו נאכטס נאכן‬ ‫ווינקל פון שטוב דאווענען שמונה עשרה מיט‬ ‫דאווענען‪ ,‬איז די שטוב געווען פול מיט א‬ ‫בכיות נוראות‪ ,‬נאכן דאווענען האט ער זיי געזאגט‪,‬‬ ‫געוואלדיגע קדושה‪ ,‬און ווען ער האט אנגעהויבן‬ ‫"גייט אהיים‪ ,‬דער חולה וועט אנהייבן שוויצן און ער‬ ‫זינגען "שלום עליכם מלאכי השרת" מיט זיין‬ ‫וועט ארויסגיין פון די געפאר בקרוב"‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫ברענענדיגער דביקות‪ ,‬פלעגט ער ממש זען מיט די‬ ‫אנגעקומען אהיים‪ ,‬האבן זיי געטראפן דעם‬ ‫פליישיגע אויגן ווי די צוויי באגלייטנדע מלאכים‬ ‫קראנקן ווי ער עפנט די אויגן‪ ,‬דער פיבער איז‬ ‫שטייען אין שטוב און געבן אים שלום‪.‬‬ ‫אראפ‪ ,‬און ער איז געווארן אינגאנצן געזונט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין סדר הדורות החדש ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אינעם קונטרס בית קאסאוו ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫כאטש דער צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע איז‬ ‫אז עס איז געווען א צייט ווען דער פריץ פונעם‬ ‫געווען א הייליגער עובד השם און פלעגט זיך פירן‬ ‫‪61‬‬ ‫בעש"ט זי"ע זיך אנגערופן מיט גרויס ליבשאפט‪" ,‬מיר‬ ‫שטעטל האט ארויפגעלייגט א שווערע שטייער‪-‬‬ ‫קענען נאך נישט עפענען די טויערן פונעם הימל‪ ,‬ווייל‬ ‫גזירה אויף די אידישע קרעמער‪ ,‬און עס איז געווען‬ ‫מיר ווארטן אויף קאפיל'ן וואס ברענגט מיט זיך דעם‬ ‫א סכנה אז מען וועט פארשפארן זייערע געשעפטן‬ ‫שליסל פאר די שערי תפילה"‪ ,‬און ווי נאר דער צדיק‬ ‫און זיי אריינווארפן אין תפיסה‪ ,‬די שטאטס‪-‬לייט‬ ‫רבי יעקב קאפיל האט אריינגעטרעטן אין ביהמ"ד‪,‬‬ ‫זענען געקומען צום צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד‬ ‫האט דער בעש"ט אויפגעלאכטן און אים געהייסן‬ ‫זי"ע מיט גרויס שרעק‪ ,‬און מזכיר געווען די צרה‬ ‫גלייך צוגיין צום עמוד‪.‬‬ ‫וואס ווארט זיי אפ‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר אהבת שלום ווערט געברענגט‪ ,‬אז ראש‬ ‫פרייטאג צו נאכטס ביים עמוד האט דער צדיק‬ ‫השנה ביי תקיעת שופר פלעגט דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫רבי יעקב קאפי זי"ע אנגעהויבן זינגען דעם ניגון‬ ‫יעקב קאפיל חסיד זי"ע שטיין גלייך נעבן דעם הייליגן‬ ‫פון קבלת שבת מיט אזא דביקות און כוונה‪ ,‬אז אלע‬ ‫בעש"ט זי"ע אלס דער בעל מקרא אדער אלס בעל‬ ‫אידן אין שול האבן אויסגעבראכן אין א געוויין‪,‬‬ ‫תוקע‪.‬‬ ‫מוצאי שבת איז געקומען די בשורה‪ ,‬אז דער פריץ‬ ‫האט פלוצלונג חרטה באקומען און אינגאנצן בטל‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז דער בעש"ט פלעגט‬ ‫געמאכט די גזירה‪ ,‬און מען האט דעמאלט געזען ווי‬ ‫אריינקוקן אין זיין פנים פארן בלאזן‪ ,‬און האט‬ ‫איינמאל געזאגט פאר די תלמידים‪" ,‬ווען קאפיל‬ ‫זיין הייליגע תפילות האבן איבערגעדרייט דאס‬ ‫שטייט נעבן מיר‪ ,‬זעה איך ווי די קדושה שיינט אויף‬ ‫הארץ פונעם פריץ‪.‬‬ ‫זיין שטערן אן קיין שום מסך המבדיל‪ ,‬און דורך זיינע‬ ‫•••‬ ‫ריינע מחשבות ווערן אלע מקטרוגים פארטריבען"‪,‬‬ ‫אין תפארת בית וויז'ניץ ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער בעש"ט האט אים געהאלטן אזוי נאנט אז ער‬ ‫איינמאל איז געקומען צום צדיק וקדוש רבי יעקב‬ ‫האט אים מגלה געווען סודות פון תקיעת שופר וואס‬ ‫קאפיל חסיד זי"ע א ארימער איד וואס האט נישט‬ ‫ער האט נישט אנטפלעקט פאר אנדערע תלמידים‪.‬‬ ‫געהאט מיט וואס חתונה צו מאכן זיין טאכטער‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫איז געווען זייער בצער און צעבראכן‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫אינעם ספר עטרת צבי ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫יעקב קאפיל‪ ,‬וואס האט אליין געלעבט אין גרויס‬ ‫איינמאל מוצאי יום כיפור נאך מעריב‪ ,‬ווען אלע‬ ‫דלות‪ ,‬האט גארנישט געהאט אין שטוב מיט וואס‬ ‫תלמידים זענען געווען אויסגעמוטשעט פונעם לאנגן‬ ‫ארויסצוהעלפן דעם איד‪.‬‬ ‫פאסטן און געווארט אויף קידוש לבנה‪ ,‬האט דער‬ ‫ער האט אבער גענומען א קליין שטיקל ברויט‪,‬‬ ‫הייליגער בעש"ט ארומגענומען רבי יעקב קאפיל‬ ‫געגעבן פארן איד און געזאגט‪" ,‬האלט דאס ביי דיר אין‬ ‫חסיד און געזאגט פאר אלע אנוועזענדע‪" ,‬איר זאלט‬ ‫קעשענע‪ ,‬און גיי צום מארק קויפן סחורה‪ ,‬און דער‬ ‫וויסן‪ ,‬אז אין הימל האט מען זיך געפרייט מיט קאפיל'ס‬ ‫אויבערשטער וועט דיר שיקן ברכה אין דיינע הענט"‪,‬‬ ‫תפילות פונקט ווי מיט די שירה פון די מלאכי השרת‪,‬‬ ‫דער איד איז געגאנגען‪ ,‬און יעדע זאך וואס ער האט‬ ‫זיינע תפילות גייען גלייך ארויף צום כסא הכבוד אן‬ ‫אנגערירט יענע וואך אין האנדל האט געברענגט‬ ‫קיין שום מניעות‪ ,‬ווייל זיין גאנצע הארץ איז ריין לשם‬ ‫גרויסע רווחים‪ ,‬ביז ער האט געהאט גענוג געלט‬ ‫שמים"‪.‬‬ ‫חתונה צו מאכן די כלה מיט גרויס כבוד און הרחבה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז דער בעש"ט פלעגט צומאל‬ ‫אין קורות בית קאסאוו ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס‬ ‫שיקן רבי יעקב קאפיל אויף פארבארגענע שליחות'ן‬ ‫איז געווען א מנהג ביים הייליגן בעל שם טוב זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫אין פארשידענע שטעט און דערפער צו מתקן זיין‬ ‫ערב יום כיפור פלעגט מען נישט אנהייבן כל נדרי ביז‬ ‫נשמות און צעברעכן מקטרוגים פאר ביאת הגואל‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי יעקב קאפיל חסיד איז אנגעקומען פון‬ ‫דער בעש"ט האט אים איינמאל געזאגט‪" ,‬קאפיל‪ ,‬דו‬ ‫טיסמעניץ קיין מעזיבוז‪ ,‬איינמאל האט זיך דער צדיק‬ ‫ביסט מיין געטרייער שליח‪ ,‬ווייל מיט דיין פשוט'ער‬ ‫רבי יעקב קאפיל זייער פארשפעטיגט אויפן וועג‬ ‫תמימות און ריזיגער קדושה קענסטו אריינגיין אין די‬ ‫צוליב די שווערע בלאטעס און וועגן‪ ,‬און די זון האט‬ ‫טיפסטע מקומות און ארויסנעמען די פארפאלענע‬ ‫שוין געהאלטן ביים אונטערגיין‪.‬‬ ‫ניצוצות"‪.‬‬ ‫די גאנצע פמליא און תלמידים האבן געווארט‬ ‫מיט אומגעדולד אנצוהייבן כל נדרי‪ ,‬האט דער‬ ‫‪62‬‬ ‫מופת הדור הרה"ק רבי דוב בעריש הכהן‬ ‫יארצייט ט"ז אלול‬ ‫ראפאפארט בעל דרך המלך אב"ד ראווא זי"ע‪ ,‬און‬ ‫דער תלמיד איז געווארן גאר שטארק צוגעבינדן צו‬ ‫הרה"ק רבי פינחס חיים ב"ר אברהם זאב הלוי זי"ע‬ ‫זיין רבי מיט א געוואלדיגע אהבה‪.‬‬ ‫)הורוויץ(‪ ,‬בעל פתחא זוטא‪ ,‬ראב"ד קאסוב ודומ"ץ‬ ‫גרויסווארדיין‬ ‫זייענדיג דארט אין ישיבה איז דער תלמיד‬ ‫"הנקרא ר' פינחס ליזענסקער"‬ ‫פינחס חיים איינמאל זייער קראנק געווארן מיט די‬ ‫מחלה פון טיפוס‪ ,‬זיין רבי דער צדיק וקדוש רבי דוב‬ ‫בעריש זי"ע האט שטארק איינגעריסן פארן תלמיד‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ליזענסק‪ ,‬י"ח תמוז‬ ‫און אויס גע'פועל'ט א רפואה שלימה פאר זיין‬ ‫בשנת תרי"ח‪.‬‬ ‫געהויבענעם תלמיד‪ ,‬און פון דאן האט אים זיין רבי‬ ‫געהאלטן ווי אן אייגען קינד‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם זאב בעל פרי הארז‬ ‫מפשעווארסק זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט געהאט די זכי' צו גיין מיט זיין רבי צו‬ ‫בן הרה"ק רבי משה יצחק הלוי מיערסלוב זי"ע‪,‬‬ ‫גדולי הדור ובתוכם הגה"ק רבי יוסף באב"ד בעל‬ ‫)חתן הגה"ק רבי אפרים זלמן ליקאווער זי"ע(‪,‬‬ ‫מנחת חינוך מטארנופול זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי יוסף‬ ‫מגזע הגה"ק רבי ישעי' הלוי בעל של"ה הקדוש‬ ‫שאול נאטענזאהן בעל שואל ומשיב מלמברג זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משולם ישכר הורוויץ בעל שו"ת בר‬ ‫ומגזע הגה"ק רבי אלכסנדר סענדר שור תבואות‬ ‫ליוואי מטיסמניץ זי"ע‪.‬‬ ‫שור מזאלקאווא זי"ע‪.‬‬ ‫איינע פון די אייניקלעך האבן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת הענטשא‬ ‫דער זיידע האט אמאל דערציילט‪ ,‬אז נאך אלס‬ ‫סירקא ע"ה‪,‬‬ ‫קינד ווען ער איז געווען אויסגעמיטשעט און ער‬ ‫בת הגה"ק רבי יהושע דוב זי"ע‪.‬‬ ‫האט זיך אביסל צוגעלייגט זיך אפרוען‪ ,‬האט ער‬ ‫זיך גלייך דערמאנט‪ ,‬אז זיינע עלטערן וואס זענען‬ ‫ער איז געווען א חסיד און א גאון וחריף עצום‬ ‫געווען גאר ארעם‪ ,‬און מיט דעם אלעם נעמען זיי‬ ‫און א בקי נפלא וגדול בתורה‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫אראפ א גרויסע חלק פון זייער מאגערע‬ ‫גרויסע עמקן בתורה‪ ,‬מפורסם בכל קצוי תבל‪ ,‬ער‬ ‫פארדינסטן‪ ,‬נאר כדי איך זאל קענען לערנען‪ ,‬און‬ ‫איז געווען א איש חמודות און א חכם השלם‪ ,‬דער‬ ‫דערפאר איז דאך א שאד צו מבטל זיין די צייט מיט‬ ‫גאון וצדיק איז געווען גאר גרויסע אינעם מידת‬ ‫שלאפן‪ ,‬און דורך זיינע עלטערנס מסירת נפש איז‬ ‫השמחה במאוד מאוד‪ ,‬ער איז געווען א געוואלדיגע‬ ‫ער אויס געוואקסן וואס ער איז אויס געוואקסן‪.‬‬ ‫עניו ושפל ברך‪ ,‬ער האט זיך ממש אראפ געלאזט‬ ‫פאר א יעדן איד מיט א געוואלדיגע אהבה און‬ ‫בשנת תרל"ה איז ער דאס ערשטע מאל‬ ‫התבטלות‪ ,‬אויך איז ער געווען א בקי אין די ספרי‬ ‫געפארן מיט זיין רבי דער גאון רבי דוב בעריש‬ ‫חסידות ובפרט אין ספרי בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫מראווא זי"ע צום הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫און ער איז דארט געבליבן ביים הייליגען צאנזער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט זיך דער גאון‬ ‫רב פון פסח ביז נאך שבועות‪ ,‬און דאס איז געווען‬ ‫וקדוש געטראפן מיט א רב וואס איז געווען יונגער‬ ‫דאס לעצטע יאר בחייו פונעם הייליגען צאנזער רב‬ ‫ווי אים און נישט אויף זיין דרגה אין תורה‪ ,‬אבער‬ ‫זי"ע‪ ,‬ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע‬ ‫דער גאון האט יענעם אנגערופן מיטן טיטול רבי‪,‬‬ ‫התקרבות פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע און ער‬ ‫און יענער רב האט ממש געוויינט צוזענדיג דאס‬ ‫האט אים מכבד געווען צו ענדיגן בדיקות חמץ‬ ‫התבטלות וואס דער גאון האט געהאט פאר יעדן‬ ‫אלס שליח‪.‬‬ ‫איד נישט קיין חילוק ווי גרויס יענער איז געווען‪.‬‬ ‫ער פלעגט נאכזאגן פון זיין הייליגן רבין דער‬ ‫ביי די ‪ 9‬יאר אלט האט אים זיין טאטע‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬אז ער פלעגט אנווינטשן פארן‬ ‫געשיקט לערנען אין די ישיבה פון הגאון המובהק‬ ‫‪63‬‬ ‫בשנת תרל"ו ווען דער הייליגער דברי חיים‬ ‫עולם מוצאי שמחת תורה‪ ,‬אז זיי זאלן האבן‬ ‫מצאנז זי"ע איז נסתלק געווארן האט ער גענומען‬ ‫לעכטיגע נעכט‪ ,‬און ווער עס קען נישט אויף זיין די‬ ‫אלס זיין רבו מובהק דעם צדיק הרה"ק רבי ברוך‬ ‫ערשטע האלב נאכט‪ ,‬זאל כאטש אויף זיין די‬ ‫מגארליץ זי"ע‪ ,‬ער איז צו אים געפארן גאר אסאך‬ ‫צווייטע האלב נאכט‪.‬‬ ‫זיך מסתופף זיין בצלו‪ ,‬און עס איז געווען א גאר‬ ‫שטארקע קשר צווישן די צוויי צדיקים‪ ,‬אויך איז‬ ‫נאכן הסתלקות פונעם הייליגען דברי חיים‬ ‫ער דארט געווארן גאר נאנט מיטן גאון הגה"ק רבי‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט ער זיך מדבק געווען אינעם זון הרה"ק‬ ‫שמואל ענגיל בעל מהר"ש ענגיל מראדומישלא‬ ‫בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪ ,‬און דארט האט‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ער אויך זוכה געווען צו א געוואלדיגע התקרבות‪,‬‬ ‫דער הייליגער שינאווער רב זי"ע האט גאר שטארק‬ ‫ביי די ‪ 17‬יאר אלט האט דער גאון שוין‬ ‫מעריץ געווען זיין גדלות בתורה און זיין‬ ‫געשריבן גאר גרויסע חידושים נפלאים און עוסק‬ ‫געוואלדיגע חריפות‪ ,‬און איבער אלעמען האט ער‬ ‫געווען ממש יומם ולילה צו שרייבן זיינע חידושים‬ ‫באוואונדערט זיין גרויסע חכמה‪.‬‬ ‫וואס זענען שפעטער געדריקט געווארן אין זיינע‬ ‫הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫אויך איז ער געווען גאר שטארק בידידות און‬ ‫מקושר צו אנדערע צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫און אפילו זייענדיג אויך פארנומען מיט מסחר‪,‬‬ ‫וויבאלד ער האט נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫הרה"ק רבי דוד מקשאנוב זי"ע‪,‬‬ ‫רבנות‪ ,‬האט ער אבער מיט א מסירת נפש עוסק‬ ‫הרה"ק רבי אהרן קרייזער זי"ע‪,‬‬ ‫געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר ריישער זי"ע‪.‬‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז גאנצעטע נעכט‬ ‫האט דער גאון אוועק געגעבן אז זיינע הייליגע‬ ‫בשנת תרל"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫דברי תורה זאלן ווערן געדריקט‪.‬‬ ‫הצדקת מרת שרה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי אלימלך שפרינג מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫בערך בשנת תרנ"ו ווען דער גרויסער גאון‬ ‫דארט אין שטאט ליזענסק האט מען אים גערופען‬ ‫הגה"ק רבי יוסף יהודה הלוי בעל יד יוסף זי"ע וואס‬ ‫ר' פינחס ליזענסקער‪.‬‬ ‫איז געווען דיין אין שטאט קאסוב האט זיך‬ ‫נאך די חתונה האט דער גאון ווייטער עוסק‬ ‫געצויגען קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט דער רב הרה"ק‬ ‫געווען בתורה ועבודה מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫רבי משה האגער בעל לקט עני מקאסוב זי"ע‬ ‫ממש יומם ולילה איז ער געזעצן און געלערנט‪ ,‬און‬ ‫געזיכט דעם ריכטיגען מענטש וואס זאל איבער‬ ‫דאן האט ער מחדש געווען גאר אסאך גרויסע‬ ‫נעמען דאס דיינות אין שטאט קאסוב‪.‬‬ ‫חידושים נפלאים‪.‬‬ ‫האט דאן זיין שוואגער הרה"ק רבי ברוך‬ ‫די אידן פון שטאט ליזענסק האבן דערציילט‪,‬‬ ‫מגארליץ זי"ע מציע געווען‪ ,‬אז ער זאל אויף נעמען‬ ‫אז זונטאג צופרי ווען מען איז געגאנגען אין‬ ‫דעם רבין הרה"ק רבי פינחס חיים זי"ע אלס דיין‪,‬‬ ‫ביהמ"ד דאווענען‪ ,‬האט מען נאך געקענט טרעפן‬ ‫אבער דער גרויסער גאון מיט זיין עניות האט נישט‬ ‫דעם גאון זיצן מיט די שבת'דיגע בגדים און לערנען‬ ‫געוואלט נעמען דעם פאסטן און געזאגט פאר זיין‬ ‫מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫רבין רבי ברוך מגארליץ זי"ע‪ ,‬אז ער האט דאך‬ ‫נישט קיין היתר הוראה‪ ,‬אבער זיין רבי האט אים‬ ‫נאך אפאר יאר האט ער זיך געצויגען צום‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז ער זאל גיין נעמען די הוראה ביים גאון‬ ‫שטאט ריישא‪ ,‬און דארט האט ער אנגעקניפט א‬ ‫וגדול הגה"ק רבי שמואל ענגיל זי"ע‪ ,‬און בלית‬ ‫גאר שטארקע קשר מיט הרה"ק רבי אלעזר‬ ‫ברירה האט ער גענומען די היתר הוראה‪.‬‬ ‫ווייסבלום מריישא בעל משנה למלך הנקרא ר'‬ ‫אלעזר ריישער זי"ע‪ ,‬וואס דער צדיק האט געזאגט‬ ‫דאן איז ער טאקע געווארן ראב"ד אין שטאט‬ ‫גרויסע זאכן אויפן רבין און אים גאר שטארק‬ ‫קאסוב‪ ,‬און דער קאסובער רב רבי משה האט‬ ‫משבח געווען‪.‬‬ ‫‪64‬‬ ‫אויך דער גרויסער גאון הגה"ק רבי רבי שלום‬ ‫איבער געגעבן דאס גאנצע הנהגה פונעם שטאט‬ ‫מרדכי הכהן שוואדראן המהרש"ם מברעזאן זי"ע‬ ‫אין זיינע הענט‪ ,‬און געהייסן אז ער זאל האבן דאס‬ ‫האט גאר שטארק געלויבט דעם חיבור און‬ ‫לעצטע ווארט אויף סיי וואסערע עניינים אין‬ ‫געשריבען בזה"ל‪" ,‬שעם כל טרדותיו הוא משיב לו‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫תומ"י יען כי שאלותיו הם יותר מחצי תשובה ולא‬ ‫נצרך רק להסכמה"‪ ,‬און דער גאון מברעזאן איז‬ ‫צו ווייזן דאס חביבות וואס ער האט געהאט‬ ‫אפאר מאל מזכיר דעם גאון רבי פינחס חיים זי"ע‬ ‫ביי דעם קאסובער רב זי"ע‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז ווען‬ ‫אין זיינע שו"ת מהרש"ם‪.‬‬ ‫עס איז געבוירן געווארן צום קאסובער רב זיין זון‬ ‫הרה"ק רבי חיים זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬זענען צום ברית‬ ‫אויך אנדערע גדולים און גאוני ישראל האבן‬ ‫געקומען אסאך רבנים און צדיקי הדור‪ ,‬ובתוכם‬ ‫דעם גאון גאר שטארק מכבד געווען און זייער‬ ‫הרה"ק רבי ישראל האגער בעל אהבת ישראל‬ ‫משבח געווען זיין גדלות בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫מויזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שמעון גרינפעלד בעל המהרש"ג‬ ‫אין ווי דער הייליגער קאסובער רב האט‬ ‫מסעמיהאלי זי"ע‪,‬‬ ‫איינגעפריט אין שטאט‪ ,‬אז די ברכות ביים ברית‬ ‫הגה"ק רבי אריה לייביש הורוויץ בעל הרי בשמים‬ ‫האט באלאנגט פארן דיין פון שטאט‪ ,‬און אפילו‬ ‫מסטאניסלאב זי"ע‪,‬‬ ‫דארט זענען געווען גרויסע רבנים און צדיקים‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי שמחה בונם סופר בעל שבט סופר‬ ‫האט אבער דער רב מכבד געווען דעם דיין רבי‬ ‫מפרשבורג זי"ע‪,‬‬ ‫פינחס חיים זי"ע מיט די ברכות אויך ביים ברית פון‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי בריסק בעל שו"ת מהר"ם בריסק‬ ‫זיין זון‪.‬‬ ‫מטאשנאד זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם מנחם הלוי שטיינבערג בעל‬ ‫דער דיין האט פארשטייט זיך פראבירט‬ ‫מחזה אברהם מבראדי זי"ע‪.‬‬ ‫אפצוזאגן‪ ,‬אבער דער רב האט נישט געוואלט‬ ‫מוותר זיין און געהאלטן פאר א זכי' אז דער דיין‬ ‫ביים ערשטן וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן‬ ‫דער גאון זאל זאגן די ברכות ביים ברית פון זיין זון‪.‬‬ ‫פון דעם שטאט קאסוב‪ ,‬און דאן האט ער זיך‬ ‫באזעצט אין שטאט גרויסווארדיין‪ ,‬און דארט האט‬ ‫בשנת תרס"ב האט ער ארויסגעגעבן זיין‬ ‫מען אים אויך אויף גענומען אלס דיין ומו"ץ פון‬ ‫ערשטן חיבור אויף מסכת נדה‪ ,‬און די גדולי הדור‬ ‫שטאט‪ ,‬דארט האבן די אידן פון שטאט אויך גלייך‬ ‫האבן ממש באוואונדערט די גדלות אין גאונות פון‬ ‫געזען דאס גדלות פון דעם גאון‪ ,‬און מען האט אים‬ ‫דעם ספר‪.‬‬ ‫גאר שטארק מכבד געווען‪.‬‬ ‫גדולי הדור האבן זייער משבח געווען דעם‬ ‫ספר ובתוכם דער גרויסער גאון הגה"ק רבי מאיר‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער גרויסער גאון האט‬ ‫אריק בעל אמרי יושר מטארנא זי"ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫מקפיד געווען יעדן שבת קודש צו דורך לערנען‬ ‫מוראדיג אויס געלויבט דעם חיבור‪ ,‬און שרייבט‬ ‫דעם הייליגען ספר נועם אלימלך און דעם הייליגען‬ ‫בזה"ל‪" ,‬המאור הגדול חריף ובקיא בכל חדרי תורה‬ ‫ספר דברי חיים אויף די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬און ווען‬ ‫זך השכל"‪ ,‬און אביסל שפעטער האט ער ארויס‬ ‫ער איז אנטלאפן ביי די מלחמה פונעם שטוב‪ ,‬האט‬ ‫געגעבן דעם חיבור אויף מסכת עירובין וואס איז‬ ‫ער געמיזט איבער לאזן אלע ספרים‪ ,‬אבער ער‬ ‫געווען א גאר טיפע חיבור‪.‬‬ ‫האט מיט גענומען א חומש און אויך דעם הייליגען‬ ‫ספר דברי חיים פון זיין גרויסן רבין דער הייליגער‬ ‫אלע גדולי הדור האבן גאר שטארק משבח‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪.‬‬ ‫געווען זיינע חיבורים ובתוכם זיין רבו מובהק‬ ‫הגה"ק בעל דרך המלך מראווא זי"ע וואס האט‬ ‫דארט האט ער געלעבט אין א געוואלדיגע‬ ‫געשריבן גאר שיינע זאכן אויפן תלמיד בזה"ל‪,‬‬ ‫דחקות און ארעמקייט‪ ,‬אבער מיט דעם אלעם האט‬ ‫"עטרהו לזך הרעיון וצח השכל בבירור הלכה‬ ‫ער ווייטער עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א‬ ‫בספריו הקדושים"‪.‬‬ ‫‪65‬‬ ‫דער גאון שרייבט דארט‪ ,‬אז די גאולה קען נאר‬ ‫מוראדיגע התמדה‪ ,‬אויך האט ער דארט געענדיגט‬ ‫קומען אויף איין וועג‪ ,‬וואס דאס איז היטן די‬ ‫נאך פון זיינע גרויסע חיבורים וואס זענען‬ ‫הייליגע תורה ומצות און שמירת שבת‪ ,‬ווי די גמרא‬ ‫שפעטער נתקבל געווארן בכל תפוצות ישראל‪.‬‬ ‫זאגט דאך‪ ,‬אז אויב אידישע קינדער וועלן אפהיטן‬ ‫צוויי שבתים וועט מען גלייך אויסגעלייזט ווערן‪,‬‬ ‫דארט אין שטאט גרויסווארדיין איז ער גאר‬ ‫און ער שרייבט דארט‪ ,‬אז ער וואונדערט זיך אויף‬ ‫נאנט געווארן מיט הרה"ק רבי ישראל בעל אהבת‬ ‫די אלע רבנים וואס שטיצן ליידער די ציונים וואס‬ ‫ישראל מויזניץ זי"ע און אים גענומען אלס זיין רבי‬ ‫דאס איז קעגן די ווערטער פון די הייליגען תנ"ך אין‬ ‫אפילו זייענדיג די זעלבע עלטער ווי דעם הייליגען‬ ‫קעגן די תורה הקדושה‪ ,‬וואס שרייבט ארויס קלאר‬ ‫וויזניצער רבי‪ ,‬און אויך נאכן פטירה פונעם‬ ‫אז א איד טאר נישט נעמען די גאולה בעפאר די‬ ‫הייליגען אהבת ישראל‪ ,‬האט ער זיך דאן מדבק‬ ‫צייט און מען טאר נישט האבן קיין אייגענע מדינה‪.‬‬ ‫געווען אונעם זון הרה"ק רבי חיים מאיר בעל אמרי‬ ‫חיים מויזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט פאר די וועלט זיינע‬ ‫הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער אהבת‬ ‫ישראל מוויזניץ זי"ע האט זיך אמאל אויס גערעדט‬ ‫ספר פתחא זוטא‪ ,‬על שלחן ערוך אורח חיים ויורה‬ ‫צו א חסיד זיינער וואס איז געקומען צו אים ערב‬ ‫דעה‪,‬‬ ‫יום הקדוש‪ ,‬אז ער האט נישט פאר וועם צו געבן א‬ ‫שו"ת פתחא זוטא‪,‬‬ ‫קוויטל‪ ,‬אבער נאר פאר איינעם וואלט איך געגעבן‬ ‫ספר ברכת הפסח‪ ,‬על הלכות פסח‪,‬‬ ‫א קוויטל‪ ,‬און דאס איז דער קאסובער דיין‪ ,‬אבער‬ ‫ספר בית פינחס‪ ,‬על הש"ס‪ ,‬ועל התורה‪,‬‬ ‫איך ווייס דאך אז ער וועט דאס נישט וועלן נעמען‬ ‫ספר פרי הארז‪.‬‬ ‫פון מיר‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע טעכטער‪.‬‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי אברהם דוד בעל קנין‬ ‫תורה שטראסבורגער רב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫בתו הצדקת מרת ראשא עה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫צוויי חדשים בעפאר די פטירה פונעם זיידן‪ ,‬האט‬ ‫שלמה יהודה זלמן לייב פריעדלענדער דיין‬ ‫דער אייניקל געטראפן דעם זיידן איין טאג‬ ‫מפשעווארסק זי"ע‪,‬‬ ‫פארטאגס מיט א תהילים פארגיסענדיג טייכן‬ ‫בתו הצדקת מרת הענטשא סירקא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫טרערן‪ ,‬ווען ער האט געפרעגט דעם זיידן פארוואס‬ ‫הגה"ק רבי יצחק אייזיק פריעדלענדער זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫פונקט דעם טאג‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת יוכבד ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי אריה‬ ‫לייב גוטליב מזעביא זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער זיידע וואס איז דאך‬ ‫בתו הצדקת מרת חוצי' ע"ה‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫געווען א גאר גרויסער עניו געענטפערט‪ ,‬י"ח תמוז‬ ‫פאר אכציג יאר צוריק ווען איך בין געבוירן געווארן‪,‬‬ ‫פון זיינע אייניקלעך זענען אויפגעוואקסן‬ ‫האט מיין מאמע געהאט מיט מיר אומזיסט צער‪ ,‬און‬ ‫גרויסע גדולי ישראל ובתוכם הגה"צ רבי אברהם‬ ‫דערפאר וויין איך אזוי‪.‬‬ ‫דוד פריעדלענדער‪/‬הורוויץ בעל קנין תורה זי"ע‬ ‫וואס איז געווען שטראסבורגער רב‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫ווי באקאנט האט דער גרויסער גאון גאר‬ ‫געווען א חבר הבד"ץ העדה החרדית אין ירושלים‬ ‫אסאך לוחם געווען קעגן ציונות‪ ,‬ווי מען קען זען‬ ‫עיה"ק‪.‬‬ ‫זיינע קלארע ווערטער אין זיין הייליגען ספר שו"ת‬ ‫פתחא זוטא‪ ,‬ווי ער איז מסביר באריכות דאס‬ ‫ער האט איבער געלאזט א צוואה‪ ,‬אז אויפן‬ ‫פאלשקייט פון די ציונים וואס זיי זייען אן שנאה‬ ‫מצבה זאל מען נישט שרייבן קיין שבחים ווי רבי‪,‬‬ ‫פון די גוים אויף כלל ישראל‪ ,‬און שרייבט דארט‪,‬‬ ‫נאר זיין נאמען און די נעמען פון זיינע ספרים‪ ,‬ווייל‬ ‫וועגן די געמיינע מעשים וואס די ציונים טון דורך‬ ‫אפשר דאס וועט אים העלפן אויפן עולם האמת‪,‬‬ ‫דעם ליידער פארשוועכן דעם כבוד פונעם גרויסן‬ ‫און די נוסח המצבה איז‪" ,‬פ"נ בעהמ"ח ספרי פתחא‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫‪66‬‬ ‫זוטא געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פונעם‬ ‫זוטא‪ ,‬ושמו פינחס חיים בן אברהם זאב ז"ל‪ ,‬נפטר‬ ‫הייליגען זון רבי ברוכ'ל גארליצער זי"ע וואס איז‬ ‫יום ט"ז אלול בשנת תרח"צ לפ"ק‪ ,‬תנצב"ה"‪.‬‬ ‫נאך דאן געווען רב אין שטאט רודניק‪ ,‬וואס איז‬ ‫נישט ווייט פון דעם שטאט ליזענסק ווי דער‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ט"ז אלול בשנת תרח"ץ‪,‬‬ ‫פתחא זוטא האט דאן געוואוינט‪ ,‬און צוליב זיין‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫מצב הפרנסה פלעגט ער גיין דעם וועג צופיס‪.‬‬ ‫גרויסווארדיין‪ ,‬נעבן זיין רבין דער אהבת ישראל‬ ‫מוויזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫עס איז געווען דעם יו"ט חנוכה‪ ,‬און דער‬ ‫פתחא זוטא האט זייער געוואלט זיין ביי זיין רבין‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫פאר חנוכה ליכט‪ ,‬און ער האט זיך ארויס געלאזט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אויפן וועג‪ ,‬דאן האט זיך אראפ געלאזט א שווערע‬ ‫שניי און נאך א שטיק וועג האט ער גשפירט‪ ,‬אז די‬ ‫מעשיות‬ ‫כוחות לאזן זיך אים אויס און ער האט מורא‬ ‫געהאט אז ער וועט איינשלאפן און ח"ו פארפרוירן‬ ‫און די צייטן פון די ערשטע וועלט מלחמה‬ ‫ווערן דארט אין וואלד‪ ,‬און ער האט ממש‬ ‫האט דער הייליגער פתחא זוטא געמוזט אנטלויפן‬ ‫געשפירט אז עס איז סכנת נפשות‪.‬‬ ‫פון שטאט קאסוב‪ ,‬איז ער דאן קודם געפארן צום‬ ‫שטאט קערעסטיר צו הרה"ק רבי ישעי'לע‬ ‫מיט אמאל זעהט ער א וואגן קומט צו פארן‪,‬‬ ‫מקרעסטיר זי"ע‪ ,‬און רבי ישעי'לע האט אים‬ ‫און עס האט אויסגעזען ווי דאס איז א עפעס א‬ ‫שטארק מקרב געווען און אויף גענומען מיט גרויס‬ ‫חשובע מענטש‪ ,‬אבער ער האט שטארק מורא‬ ‫ליבשאפט‪.‬‬ ‫געהאט אז דאס איז א גוי‪ ,‬וואס ווי באקאנט זענען‬ ‫די פוילישע גוים געווען גרויסע שונאי ישראל‬ ‫ווען ער האט זיך געזעגענט פון רבי ישעי'לע‪,‬‬ ‫ובפרט אין זייער חגאות‪ ,‬אבער קיין ברירה האט ער‬ ‫האט אים דער צדיק ר' ישעי'לע געגעבן געלט‬ ‫נישט געהאט‪ ,‬און ער האט זיך געשטעלט אויפן‬ ‫צידה לדרך‪ ,‬אבער דער פתחא זוטא האט בשום‬ ‫וועג ווי דער וואגן גייט דורך פארן‪ ,‬האפענדיג צום‬ ‫אופן נישט געוואלט נעמען דאס געלט‪ ,‬וויבאלד‬ ‫באשעפער אז דער גוי זאל אים ח"ו נישט שלעכטס‬ ‫ער האט זיך גערעכנט אז ער וועט זיכער ערגעץ‬ ‫טון‪.‬‬ ‫אין די נאנטער צוקונפט אויף גענומען ווערן אלס‬ ‫דיין און ער וועט שוין האבן פרנסה פון דעם‪.‬‬ ‫אבער ווען דער וואגן האט זיך אפגעשטעלט‪,‬‬ ‫האט דער גוי געפרעגט פונעם פתחא זוטא‪ ,‬וואס‬ ‫אבער דער צדיק רבי ישעי'לע האט נישט‬ ‫ווילסטו‪ ,‬האט דער פתחא זוטא געזאגט‪ ,‬איך בין‬ ‫נאכגעלאזט‪ ,‬נאר אים געבעטן אז ער זאל נעמען‬ ‫פארפרוירן איך קען נישט גיין ווייטער‪ ,‬האט דער‬ ‫דאס געלט און צו געלייגט‪ ,‬איר וועט זעהן אז עס‬ ‫גוי געפרעגט‪ ,‬ווי ווילסטו גיין‪ ,‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫וועט אייך צונוצקומען‪ ,‬און בלית ברירה האט ער‬ ‫קיין רודניק‪ ,‬האט דער גוי געזאגט‪ ,‬אז ער גייט‬ ‫גענומען דאס געלט‪.‬‬ ‫פונקט קיין רודניק און ער קען מיט אים מיט‬ ‫קומען‪ ,‬און דער פתחא זוטא איז פון גרויס‬ ‫הפלא ופלא אז ווען ער איז אנגעקומען קיין‬ ‫שוואכקייט גלייך איינגעשלאפן אויפן וואגן‪.‬‬ ‫גרויסווארדיין האט ער געלעבט אין גאר א שווערע‬ ‫דחקות‪ ,‬און דאס איינציגסטע געלט וואס ער האט‬ ‫עטליכע שעה שפעטער האט זיך דער פתחא‬ ‫געהאט איז געווען‪ ,‬וואס ער האט באקומען פון ר'‬ ‫זוטא אויף געכאפט‪ ,‬און ער זעט ווי ער איז ביי א‬ ‫ישעי'לע‪ ,‬און לפלא ווען דאס געלט האט זיך‬ ‫איד דער בעקער פון שטאט אין שטוב‪ ,‬און ער‬ ‫אויסגענוצט‪ ,‬פונקט דאן האט מען אים אויף‬ ‫פרעגט דעם בעקער‪ ,‬ווי קום איך דא אהער‪ ,‬זאגט‬ ‫גענומען אלס דיין אין שטאט גרויסווארדיין‪.‬‬ ‫אים דער בעקער‪ ,‬עפעס א פריץ איז דא‬ ‫•••‬ ‫אנגעקומען מיט זיין וואגן און ער האט מיך געבעטן‬ ‫ווי באקאנט אז נאכן פטירה פון זיין הייליגען‬ ‫אז איך זאל דיך אריינעמען צו מיר אין שטוב‪.‬‬ ‫רבין דער צאנזער רב זי"ע איז דער הייליגער פתחא‬ ‫‪67‬‬ ‫ארום הונגעריגע אידן אויף די גאסן‪ ,‬זיין הויז איז‬ ‫נאכדעם וואס דער פתחא זוטא איז צו זיך‬ ‫פארוואנדלט געווארן אין א בית הכנסת אורחים‪,‬‬ ‫געקומען‪ ,‬האט ער געצינדען חנוכה ליכט און‬ ‫ער פלעגט אליין ארייננעמען ארימעלייט‪ ,‬זיי געבן‬ ‫עפעס טועם געווען‪ ,‬און גלייך אריבער צום בית‬ ‫פון זיין אייגענעם עסק און סעודה‪ ,‬און גלייכצייטיג‬ ‫המדרש פונעם הייליגען גארליצער רב‪ ,‬און ער איז‬ ‫זיצן און שרייבן תשובות בהלכה פאר רבנים פון‬ ‫אנגעקומען ביים סעודה פונעם גארליצער רב נאכן‬ ‫דער גאנצער וועלט‪ ,‬מען האט געזען אויף אים ווי‬ ‫חנוכה ליכט צינדען‪.‬‬ ‫תורה און גמילות חסדים זענען ביי אים געווען‬ ‫פונקט דאס זעלבע זאך‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער פתחא זוטא געזאגט‬ ‫•••‬ ‫שפעטער‪ ,‬אז ער איז זיכער אז דער הייליגער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט‬ ‫גארליצער רב האט צו אים געשיקט דעם גוי'שן‬ ‫גרויסווארדיין פלעגן זיך די גדולי הרבנים פון‬ ‫בעל עגלה וואס זאל אים ראטעווען פון פארפרוירן‬ ‫רומעניע און אונגארן ווענדן צו אים מיט די‬ ‫ווערן ח"ו‪ ,‬ווייל אנדערשט איז נישט מעגליך אז א‬ ‫שווערסטע עגונות און חליצה פראגעס‪ ,‬ווערט‬ ‫גוי א בעל עגלה זאל מסכים זיין צו נעמען א איד צו‬ ‫דערציילט אז איין שפעטן ווינטער ביינאכט איז‬ ‫א גוטע אכסניא‪.‬‬ ‫געקומען צו אים א קאמפליצירטע שאלה פון א‬ ‫•••‬ ‫שטעטל נעבן גרויסווארדיין איבער א פרוי וואס‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די יארן וואס דער‬ ‫איז געבליבן אן עגונה נאכן קריג‪ ,‬דער גאון רבי‬ ‫גאון רבי פינחס חיים זי"ע האט מחבר געווען זיין‬ ‫פינחס חיים האט זיך אריינגעטון אין די סוגיא מיט‬ ‫גרויסן ספר "פתחא זוטא" אויף הלכות עירובין‪ ,‬איז‬ ‫אזא ברען‪ ,‬אז ער האט פארגעסן פון דער גאנצער‬ ‫ער געווען דער וואס האט געקוקט אויפן כשרות‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫פון די עירובין אין שטאט‪ ,‬עס ווערט דערציילט אז‬ ‫אום ערב שבת‪ ,‬ספעציעל אין די קאלטע ווינטער‬ ‫אינמיטן דער נאכט איז דער גאז אין זיין שטוב‬ ‫טעג אדער נאך שווערע שטורעם‪-‬ווינטן‪ ,‬פלעגט‬ ‫אויסגעלאפן און דאס ליכט איז פארלאשן געווארן‪,‬‬ ‫ער אליין ארומגיין לענגאויס די גאסן און די‬ ‫אבער אנשטאט צו ווארטן ביז צופרי אדער גיין‬ ‫וועלדער און בארג‪-‬ארויף צו בודק זיין יעדן חוט און‬ ‫שלאפן‪ ,‬האט ער ארויסגענומען א קליין שטיקל‬ ‫צורת הפתח‪.‬‬ ‫ליכט וואס ער האט געהאלטן פאר א שעת חירום‪,‬‬ ‫זיך געבויגן איבער די גרויסע שו"ת ספרים‪ ,‬ביז ער‬ ‫די תלמידים האבן אים געבעטן אז ער זאל‬ ‫האט געטראפן א קלארן פסק צו מתיר זיין די פרוי‪,‬‬ ‫לאזן די אינגערע דיינים אדער שמשים גיין אין די‬ ‫און צופרי האט ער געזאגט פאר זיין תלמיד‪" ,‬ווען‬ ‫בלאטע און קעלט‪ ,‬אבער ער האט געענטפערט‬ ‫עס האנדלט זיך פון ראטעווען א אידישע נשמה פון‬ ‫מיט הכנעה און מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬אז איך‬ ‫צער‪ ,‬טאר מען נישט שלאפן קיין איין רגע לענגער"‪.‬‬ ‫שרייב הלכות אויף עירובין פאר כלל ישראל‪ ,‬מוז‬ ‫•••‬ ‫איך מיט מיינע אייגענע אויגן זען יעדן ספק און יעדן‬ ‫אין סיפורי חסידים ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫שטעקן‪ ,‬ווייל הלכה קומט נישט פון בלויז זיצן ביים‬ ‫דער גאון רבי פנחס חיים זי"ע פלעגט קומען‬ ‫טיש נאר פון זען די מציאות אין די גאס"‪.‬‬ ‫צופארן אויף שבתים אדער ימים טובים צו גדולי‬ ‫•••‬ ‫האדמו"רים אין מארמאראש און זיבנבערגן‪ ,‬פלעגן‬ ‫אינעם ספר זכרון ליהדות אוראדיה ווערט‬ ‫די רבנים און חסידים ארויסקומען אים מקבל פנים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בשעת די ערשטע וועלט מלחמה‬ ‫זיין מיט גרויס כבוד אלס דער בארימטער "פתחא‬ ‫און אין די יארן נאכדעם‪ ,‬ווען ער איז געקומען קיין‬ ‫זוטא"‪.‬‬ ‫גרויסווארדיין )וואו ער איז שפעטער געווארן‬ ‫דומ"ץ(‪ ,‬זענען געקומען אהין הונדערטער אידישע‬ ‫אבער דער גאון רבי פינחס חיים פלעגט‬ ‫פליטים פון פוילן און גאליציע וואס זענען געבליבן‬ ‫שטענדיג מיט זיין גרויס עניוות פרובירן‬ ‫אן קיין דאך איבערן קאפ און אן קיין שטיקל ברויט‪.‬‬ ‫אריינצוקומען אין שטאט פריער אן קיין מעלדונג‪,‬‬ ‫און זיך גלייך אוועקזעצן אין א ווינקל אין בית‬ ‫האט דער גאון רבי פינחס חיים אוועק געגעבן‬ ‫המדרש לערנען‪ ,‬ווען מ'האט אים געפרעגט‬ ‫זיין אייגענעם עסן וויסענדיג אז עס דרייען זיך‬ ‫‪68‬‬ ‫סידורי גיטין וואס ער האט אסאך געשריבן אין זיין‬ ‫פארוואס ער אנטלויפט פונעם כבוד‪ ,‬האט ער‬ ‫ספר "פתחא זוטא"‪ ,‬פלעגט ער זיך טובל'ן אין מקוה‬ ‫געענטפערט מיט א שמייכל‪" ,‬דער ספר הייסט דאך‬ ‫מיט גרויס כוונה‪.‬‬ ‫'פתחא זוטא' )א קליינע עפענונג(‪ ,‬אויב דער ספר‬ ‫איז קליין‪ ,‬וויפיל קלענער דארף זיין דער מחבר‬ ‫זיינע תלמידים האבן פארציילט‪ ,‬אז אפי' אין די‬ ‫דערפון"‪.‬‬ ‫שווערע פראסטיגע טעג אין שטאט קאסוב‪ ,‬ווען‬ ‫•••‬ ‫דאס וואסער איז כמעט פארפרוירן געווארן‪ ,‬האט‬ ‫עס האבן דערציילט זיינע תלמידים‪ ,‬אז אלס‬ ‫ער נישט מוותר געווען אויף דער טבילה‪ ,‬ער‬ ‫דיין און מורה הוראה פלעגן קומען צו אים פיל‬ ‫פלעגט זאגן‪" ,‬אז א דיין וואס פסק'נט דינים פון אבן‬ ‫סכסוכים צווישן מענטשן וואו מען האט געווארפן‬ ‫העזר דארף אן אויסערגעווענליכע ריינקייט און‬ ‫שווערע באשולדיגונגען איינער אויפן צווייטן‪ ,‬און‬ ‫סייעתא דשמיא‪ ,‬און אן קדושת הגוף קען מען נישט‬ ‫עס איז געווען באוואוסט‪ ,‬אז ער האט קיינמאל‬ ‫מכוון זיין צו דער אמת'ער הלכה"‪.‬‬ ‫נישט געלאזט רעדן שלעכטס אויף א מענטש אן א‬ ‫•••‬ ‫דין תורה‪.‬‬ ‫אין סיפורי בית אבות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ביינאכט‪ ,‬ווען דאס גאנצע הויז איז שוין געשלאפן‪,‬‬ ‫און אויב איינער האט אנגעהויבן פארציילן‬ ‫פלעגט ער זיצן אנגעטון מיט א שווארצן קאפאטע‬ ‫רכילות אדער לשון הרע וואס האט נישט געהאט‬ ‫און א גארטל‪ ,‬איינגעהילט אין א פחד און יראת‬ ‫קיין שייכות צום גוף פונעם פסק‪ ,‬פלעגט ער תיכף‬ ‫שמים ווי איינער וואס שטייט ממש פארן מלך‬ ‫אראפקלאפן אויפן טיש און זאגן‪" ,‬מיר זיצן דא צו‬ ‫מלכי המלאכים‪.‬‬ ‫דן זיין די תורה‪ ,‬נישט צו הערן מעשיות אויף יענעם‪,‬‬ ‫און וואס עס געהערט נישט צום דין‪ ,‬געהערט צום‬ ‫איינמאל איז איינער פון זיינע קינדער‬ ‫יצר הרע"‪.‬‬ ‫אויפגעשטאנען אינמיטן דער נאכט טרינקען‬ ‫•••‬ ‫וואסער‪ ,‬און ער האט דערזען דעם פאטער שטיין‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די יארן וואס ער‬ ‫ביים פענסטער מיט טרערן אין די אויגן און זאגן‬ ‫האט געוואוינט אין די גרויסע שטאט‬ ‫תיקון חצות מיט אזא ברען און השתפכות הנפש‪,‬‬ ‫גרויסווארדיין‪ ,‬איז זיין שטיבל געווען נישט ווייט‬ ‫אז עס האט אים געציטערט דאס הארץ‪ ,‬ווען דער‬ ‫פונעם גרויסן מארק‪-‬פלאץ וואו עס פלעגן זיך‬ ‫פאטער האט באמערקט דעם זון‪ ,‬האט ער אים‬ ‫דרייען טויזנטער מענטשן‪ ,‬סוחרים און גוים פון די‬ ‫שטילערהייט געזאגט‪" ,‬די וועלט מיינט אז דאס‬ ‫גאנצע געגנט‪ ,‬און ווען ער האט געברויכט‬ ‫לעבן איז פלפולים און ספרים‪ ,‬דער עיקר איז צו‬ ‫אריבערגיין די גאס צו גיין אין בית המדרש אדער‬ ‫האבן א ברענענדיג הארץ צום באשעפער און צו‬ ‫צום בית הדין‪ ,‬פלעגט ער אראפלאזן זיין היט טיף‬ ‫בעטן אויף דער גאולה שלימה"‪.‬‬ ‫איבער די אויגן און קוקן בלויז ד' אמות פאר זיך‬ ‫אויף די ערד‪.‬‬ ‫מענטשן האבן געזען ווי ער גייט שנעלערהייט‬ ‫און זיין מויל שעפשעט כסדר משניות און‬ ‫קאפיטלעך תהילים אויסעווייניג‪ ,‬כדי קיין שום‬ ‫פרעמדע זאך זאל נישט אריינדרינגען אין זיין מח‪,‬‬ ‫ער פלעגט חזר'ן פאר זיינע מקורבים און כסדר‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער אויג איז דער פענסטער צום הארץ‪,‬‬ ‫און ווער עס וויל שרייבן תורה מיט א ריינעם מוח‪,‬‬ ‫מוז האלטן די פענסטערס פארמאכט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס איז געווען א באקאנטע הנהגה ביי דעם גאון‬ ‫וקדוש רבי פינחס חיים זי"ע‪ ,‬אז פאר יעדע הארבע‬ ‫תשובה בהלכה‪ ,‬און באזונדער פארן עוסק זיין אין‬ ‫‪69‬‬