א ליכטיגן תמיד - אידיש · A Lichtigen Tumid - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

עש"ק פרשת כי תבא תשפ"ב
תכלה שנה וקללותיה
חסד און אחדות אן הכנה לימי הדין
ועל
ידי קריאת הפרשה יתעורר כל אחד לתקן פגם שנאת חנם שעל ידי שיזכו
ליראה מדת יוסף כנ"ל יזכו למדת שלום ויעשו כולם אגודה אחת לעשות
רצונך בלבב שלם.
תוכן המאמר :תכלה השנה וקללותיה; מה שיש נפילות בתחילה העבודה זה סימן שהוא
אדם בריא ומביא תענוג נפלא בשמים ממעל /לצאת בשלום מהימים הנוראים על ידי אחדות
/החשיבות של מעשה חסד.
תענוג אויבן אין די נפילות פון
הימל אנפאנג ווייזן אויף
אמאל איז אריינגעקומען א איד צו א געזונטער
זיין רבי'ן ,און ער זאגט אים" :רבי מענטש און ברענגט
טייערע ,איך בין געווען אין זייער נישט א געוואלדיגער
א
הערשט אנגעפאנגן שפאצירן אויף די קיין גוטער מצב ברוחניות ,איך בין יעצט
פיס ,ער פאלט אראפ און הייבט זיך אין א מצב וואס איך טו תשובה ,איך פיר
אויף ,און ער קומט צום טאטען ,האט זיך אויף אויף בעסערע וועגן ,איך קער
דער טאטע אסאך מער הנאה ,עס זיך צוריק צו די ריכטיגע וועגן ,שוין א
מאכט אים מורא'דיג פרייליך ,ער האט פאר חדשים .אבער נאכאלץ ,דא פאל
א געשמאק אין דעם ,מער ווי פונעם איך א דורך מיט אן עבירה ,דא פאל איך
דריי יעריגער יונגל. א דורך מיט אן עבירה .רבי טייערע! איך
זאגט אים דער רבי :פערציג יאר זאל ווייטער עוסק זיין בתשובה? איך זע
דאווען איך און איך לערן תורה ,און איך דאך ,איך האלט אין איין דורכפאלן!"...
קען מיר שוין זייער גוט מיטן מיר האבן אלע די שאלה פונעם
אייבערשטן .ווען איך קום צום הייליגן באשעפער .מיר זענען מקבל
אייבערשטן ,ווערט דער אייבערשטער קבלות טובות ,און מיר נעמען זיך
שוין נישט אזוי נתפעל .אבער דו אונטער אזעלכע שיינע זאכן ,אבער
הייבסט יעצט אן ווי א קינד פון איין יאר, רבוש"ע! דער יצר הרע רוט נישט ...זאל
דו הייבסט אן גיין צום באשעפער ,דו מען ווייטער אנגיין אין די דרך
פאלסט אראפ דו גייסט ווייטער ,דו התשובה? זאלן מיר ווייטער אנגיין אין
פאלסט אראפ ,און דו הייבסט זיך אונזער דרך אין עבודת השם ,אפילו ווען
ווידער אויף -פון דיר האט דער עס איז דא אזויפיל נפילות?
הייליגער באשעפער א געוואלדיגע האט אים געענטפערט זיין רבי:
תענוג ,א געוואלדיגער נחת רוח. זאלסטו וויסן ,דער הייליגער באשעפער
און דו ווייסט פארוואס? פארוואס האט דיך ,מיין טייערער חסיד און
האט א טאטע הנאה פון א קינד וואס תלמיד ,ליב ,מער ווי דער רבי! איך וועל
ער קומט שפאצירן און ער פאלט דיר ברענגען א משל:
אראפ?! ווייל ער ווייסט ,אז דאס איז א טאטע ,וואס ער האט צוויי קינדער,
נישט קיין צעבראכענע פיס ,דאס איז איינער איז אלס איין יאר ,און איינער
נישט קיין חולשה אינעם גוף ,דאס איז איז אלט דריי יאר ,לאמיר זיי רופן ראובן
א וועג צו אנפאנגן שפאצירן ווי עס און שמעון .דער טאטע זאגט "ראובן
באדארף צו זיין. און שמעון קומט אהער!" .דער דריי
די זעלבע זאך איז מיט דיר ,אוודאי יעריג יונגל קומט צו לויפן ,א א רגע איז
זאלסטו נישט בלייבן אזוי ,ווייל אויב ער ביים טאטען .דער איין יעריגער ,ער
מען בלייבט אזוי ,איז עס א חולשה ,איז הייבט אן קומען שפאצירן ,ער פאלט
עס א צעבראכענע שוואכע פיס .אבער אראפ ,ער הייבט זיך אויף ,ער פאלט ,און
טאמער עס איז נאר ביי די התחלה, ער הייבט זיך ווידער אויף .דער טאטע
בשעת מען הייבט אן מאכן די נייע האט הנאה פון ביידע קינדער אז זיי
קבלות אין תשובה ,דעמאלסט ,אויב זענען ברוך השם אנגעקומען צו אים,
מען גייט ארויף און מען גייט אראפ, אבער פונעם קינד פון איין יאר ,וואס ער
מוטשעט זיך אזוי ,ער האט יעצט
ב
איז דא אין די מדברות ,איז בעיקר ,ווען דאס איז א תענוג און א נחת רוח פארן
מען גייט אליינס .אבער ווען מען גייט הייליגן באשעפער.
בחבורה ,איז עס נישט אזא גרויסע
סכנה. דורכגיין בשלום די
ימים נוראים דורך
ווען עס קומט די הייליגע טעג ,אויב
אחדות
מען גייט בחבורה ,באהבה אחוה שלום מען פארציילט ,אז אין קעלם ,האט
וריעות ,מען בעט זיך איבער ,מען טוט מען אויפגעהאנגן אין אלול א צעטיל,
זיך מוחל זיין ,מוותר זיין ,אפשטעלן וואס עס איז געשטאנען דארט:
יעדע פירוד לבבות ,אפשטעלן יעדע "לכאורה ,דארף מען גומל בענטשן נאך
מחלוקה ,יעדע כעס גאווה קנאה שנאה, שמחת תורה ,אזויווי די הולכי
אלעס אפשטעלן ,דעמאלסט קען מען מדבריות" ...ווען מען גייט אריין אין א
ארויסגיין בשלום ,ווי די הולכי מדברות מדבר ,אויב מען קומט ארויס בשלום פון
גייען נאר בשיירה ,נאר צוזאמען ,נאר די סכנה ,דארף מען גומל בענטשן .די
מיט אן אחדות אהבה אחוה שלום זעלבע זאך ,ימים נוראים גייט מען אריין
וריעות. במקום סכנה ,און אז דער הייליגער
באשעפער העלפט ,אז מען גייט ארויס
דאס חשיבות פון א בשלום ,וואלט מען ווען געדארפט גומל
מעשה חסד
מען פארציילט ,אז דער אלטער פון בענטשן?
קעלם האט אין די עשרת ימי תשובה אבער עס איז דא גרויסע חילוק
געהאט זייער אן אינטערעסאנטער צווישן די הולכי מדבריות און די הייליגע
חלום .ער חלומ'ט זיך ,ווי דער הייליגער טעג .ווייל די הולכי מדבריות ,איינמאל
רבינו יונה ,דער שערי תשובה ,קומט ער איז ארוסגעקומען ,ווייסט ער ,אז ער
אריין אין די בית המדרש אין קעלם ,און איז מער נישט אין די סכנה ,ער איז פריי,
ער וויל געבן א מוסר דרשה פאר די ימים ער קען שוין גומל בענטשן .אבער ווען
נוראים .פארשטייט זיך ,אז די גאנצע איינער האט אפגעדאווענט אין די
שטאט איז אין א געוואלדיגע הייליגע טעג ,וויאזוי ווייסט ער אסרו חג,
התרגשות ,און יעדער איינער לויפט, אז ער איז ארויס פון די סכנה? וויאזוי
'רבינו יונה געבט א דרשה'... ווייסט ער ,ער איז פארשריבן געווארן צו
דער אלטער פון קעלם גייט אויך. א לעכטיג זיסע יאר?!
אבער ווען ער קומט אן צום טיר ,זעט ער די תשובה אויף דעם איז ,וויאזוי גייט
אז עס איז דא א שומר ,דער שומר קוקט מען אין די מדבר באופן עס זאל נישט
אים אן זייער פארטרויערט ,און ער זיין אזא שטארקע סכנה? ווען מען גייט
זאגט אים" ,דו קענסט נישט אריינגיין!". אין א שיירה ,מען גייט א גאנצע גרופע
פרעגט ער אים "פארוואס קען איך צוזאמען ,דאמאלסט איז מען מער
נישט אריינגיין? דו ווייסט ווער איך בין? פארזיכערט אז מען גייט ארויסקומען
איך בין דער אלטער פון קעלם ,דער בשלום ,ווייל די אלע סכנות וואס עס
ג
אויפגעוועקט! פארשטייט זיך ,נישט ראש ישיבה דא!" .זאגט ער "עס גייט
קיין דרשה ,נישט קיין רבינו יונה... מיר נישט אן ,דו קענסט נישט
ער האט שנעל געלאזט רופן זיין זון, אריינגיין!" .אין די זעלבע צייט לאזט ער
ער פארציילט אים די חלום ,און ער אנדערע מענטשן יא אריין אין בית
פרעגט אים :פארצייל מיר די אנדערע המדרש ...אזוי חלומ'ט זיך דער אלטער
זייט פון די מעשה ,עפעס א זכות פון קעלם ,אבער בשום אופן ,לאזט ער
האסטו ,אז איך בין אריין אין בית אים נישט אריין.
המדרש נאר אין דיין זכות ,אז פון הימל רופט זיך אן דער אלטער פון קעלם
האט מען מיר געשיקט אזא חלום ,וויל "איך בין דער רב ,איך בין דער ראש
מען מיר עפעס לערנען דערפון. ישיבה ,וואס טוט זיך דא? יעדעם לאזטו
האט אים געזאגט זיין זון וועלוול, אריין נאר נישט מיר? איך בין א מרביץ
"איך האב עפעס א קליינע מעשה חסד תורה ,איך פסק'ען הלכות!!" .פרעגט
וואס איך האב געטון": אים דער שומר "נא ,וואס איז?!" .ער
לאזט אים נישט אריין .זאגט דער
אינמיטן ווינטער האט ער באמערקט
אלטער פון קעלם פאר דעם שומר "דו
אז זיין שיך איז אים צעריסן ,די שניי
זעסט? דער רבינו יונה איז געקומען
גייט אים אריין אין שיך ,און די פיס
אויף קעלם ,פארוואס איז ער געקומען
ווערט אים ממש פארפרוירן ,ער איז
אויף קעלם? ווייל דא פארקויפט מען
געגאנגן צו א שוסטער ,און ער האט
תורה ,מוסר ,אלע אידשקייט ענינים,
געזען דארטן א פאר שיך וואס איז
אויף זייער א שטארקע פארנעם ,א
געווען הויכע שיך ,אזעלכע שטיוול שיך,
געוואלדיגע עבודת השם ,צעברעכן
און עס האט געהאט אויך פעל פון
דעם גוף ...איך לערן אויס פאר די
אינעווענדיג צו ווארימען .צוויי חדשים
שטאט-לייט די אלע זאכן!" .דער שומר
האט ער איינגעזאמלט א פרוטה נאך א
מאכט זיך בכלל נישט וואוסנדיג .דער
פרוטה ,און אביסל געבארגט דא און
אלטער פון קעלם ווערט אינגאנצן
דארט ,ביז ער האט זיך איינגעקויפט די
צעבראכן .די גאנצע שטאט ,זיינע
שיך.
תלמידים ,זענען אינעווענדיג ,ער איז
דער יצר הרע האט אים איינגערעדט אינדרויסן?! ער קען נישט הערן די
-אזוי פארציילט ער -דווקא צו קויפן די דרשה! אוי! אזא בושה! אזוי
טייערע שיך מיט די ווארימע פעל פון פארשעמט צו זיין!
אינעווענדיג ,און ער האט עס טאקע
אינמיטן זאגט דער אלטער פון קעלם
אפגעקויפט ,און ער האט עס
פאר דעם שומר "דו ווייסט אז איך בין
אוועקגעלייגט ער זאל עס אנטון אויף
דער טאטע פון נחום זאב ,פון וועלוול,
שבת ,ער וועט עס באנייען אויף שבת
ער איז מיין זון!!" .זאגט אים דער שומר
קודש .עס איז געקומען דאנערשטאג
"אזוי?! וואס זאגסטו נישט פריער? שוין
ביינאכט ,עס האט געקלאפט אן
גיי אריין!" .מיט כבוד מלכים האט ער
ארימאן בעטן צדקה .דער רבי וועלוול
אים אריינגעלאזט .און ער האט זיך
האט אים אריינגענומען ,ער האט אים
ד
מען גרייט זיך צו סליחות ...דארף מען אנגעווארימט ביי די אויוון ,ער האט אים
טון חסד ,חסד קען מען טון ,אין שטוב, געגעבן אביסל טיי ,אביסל קיכעלעך,
דער מאן און ווייב ,קינדער מיט די אביסל פירות ,און אים זייער בארואיגט.
עלטערן ,ברודער און שוועסטער ,בני ער האט אים אויך געגעבן א פאר רובל
משפחה ,חברים ,אלע זאלן זיך פאר צדקה ,און דער ארימאן האט אים
איבערבעטן ,זיך רופן און מקשר זיין און זייער באדאנקט.
זיך איבערבעטן ,יעדער זאל זיך מוחל אזויווי דער ארימאן גייט ארויס ,ער
זיין .און דער הייליגער באשעפער וועט קושט די מזוזה ,און עס איז געווען זייער
העלפן ,ער וועט אונז מוחל זיין ,און א שנייאיגע טאג ,זעט ער ,אז דער איד
אונזערע תפילות וועלן נתקבל ווערן קומט בארפיסיג ,קיין שיך נישט! אפילו
לרחמים ולרצון .פועל'ט אלעס גוטס ,א נישט צעריסן! ער האט נישט געווארט
כתיבה וחתימה טובה און א לעכטיגן קיין רגע ,ער איז צוגעגאנגן צום
תמיד ,אמן כן יהי רצון. ווינקעלע ,ער האט גענומען די פאר
מעשה בחסיד אחד שטיוול וואס ער האט געקויפט ,די
געשמאקע שטיוול מיט די פעל פון
פארציילט א יונגערמאן :איין טאג אינעווענדיג ,וואס ער האט זיך
האט אים זיין טאטע -וואס וואוינט אין צאמגעבארגט און צאמגעקראצט,
אן אנדערע שטאט פון וואו ער וואוינט
פרוטה אויף פרוטה ,און ער האט
– אנגערופן ,אז ער האט א געוויסע
אפוינטמענט אין א געוויסן פלאץ ,און געבעטן דער ארימאן זאל קוקן ,אויב עס
ער בעט אים ברחמים ,אז ער וויל ,ער שטימט די מאס אויף זיין פיס .און
זאל מיט אים מיטקומען צו די אזויווי ער האט געזען אז עס שטימט
אפוינטמענט .די אפוינטמענט איז אויף זיין פיס ,איז ער געווארן מורא'דיג
גערופן אויף 11:30צופרי ,ער זאל בשמחה ,און ער האט געזאגט פאר דעם
דאווענען פרי ,ער זאל זיך ארויפזעצן
אויף א באס ,און ער זאל קומען צו פארן ארימאן "עס איז דיינס! נעם עס דיר!".
אין צייט ,אז זיי זאלן קענען ערלעדיגן דער ארימאן האט אים אנגעקוקט
די אפוינטמענט. מיט אפענע אויגן ,מיט א געוואלדיגע
דער אינגערמאן האט זיך זייער שמחה" ,איך האב נישט קיין ווערטער
געפריידט אז ער גייט קענען מקיים זיין פאר אייך -רבי וועלוול! איך האב אייך
'כיבוד אב' .ער איז אויפגעשטאנען נישט מיט וואס צו באדאנקן! דער
צופרי מיט שמחה ,אז ער גייט קענען הייליגער באשעפער זאל אייך
מקיים זיין אזא גרויסע מצוה ,ער האט באצאלן!".
אפגעדאווענט ,און געגאנגן צום באס
סטאנציע .ער האט אפילו מיטגענומען דער טאטע ,דער אלטער פון קעלם,
זיין טלית און תפילין ,ווייל ער האט הערט די מעשה ,געבט ער אים א קוש
נישט געוואלט זיך אפשטעלן אין שטוב, און ער זאגט :יא יא! א מעשה חסד איז
אראפצולייגן זיין טלית און תפילין ,ווייל גענוג גרויס ,אז לכבוד דעם זאל מען
אפשר גייט ער פארשעפטיגן די באס .ער
האט געטראכט ,גלייך נאכן דאווענען אריינלאזן די טאטע פון דעם זון ,אזוי
ווי נאר ער לייגט צוזאם טלית און חשוב אין הימל איז א מעשה חסד!
ה
יעדער איינער קען זיך אליינס תפילין גייט ער צום באס ,ענדערשער
פארשטעלן ,וואס עס איז פארגעקומען זאל ער אנקומען פריער ווי שפעטער,
אין דעם אינגערמאנ'ס קאפ ...איך האב זיין טאטע זאל זיין צופרידן.
אזוי שטארק געוואלט מקיים זיין מצוות
כיבוד אב ,איך בין אויפגעשטאנען ער גייט צום באס סטאנציע .עס
צופרי .וואס האב איך נישט גוט געטון? פארט א דורך די ערשטע באס ,די באס
אפשר וואלט איך שוין געדארפט שטעלט זיך נישט אפ .עס פארט א דורך
ביינאכט ארויספארן ,און נישט ווארטן נאך א באס ,עס שטעלט זיך נישט אפ.
ביז צופרי? אפשר וואלט איך געדארפט דער טאטע רופט אים "ביסט שוין
פריער דאווענען? איר ווייסט דאך ארויסגעפארן?" זאגט ער "טאטע ניין,
וויאזוי מען הייבט זיך אן צו צעברעכן ער שטייט נאך דא און ער ווארט ,ווייל
און צעקלאפן ,ער שפירט זיך ווי א די ערשטע און צווייטע באס זענען
דורכפאל .ער האט אזוי שטארק דורכגעפארן .מיטן אייבערשטנס הילף,
געוואלט העלפן זיין טאטען ,און עפעס ער גייט נעמען די דריטע באס ,און ער
די שלימזל האט אים נאכגעגאנגן די גייט פארן ,און ער גייט לכאורה בדרך
גאנצע צופרי. הטבע ,מיטן אייבערשטנס הילף ,נאך
אנקומען אין צייט".
נאכדעם האט ער זיך מחזק געווען
מיט אמונה פשוטה ,מיר ווייסן דאך ,אז די דריטע באס איז אנגעקומען ,ער
'מחשבה טובה הקב"ה מצרפה למעשה', איז טאקע ארויפגעגאנגן אויפן באס.
איך האב געטון וואס איך האב געקענט, אבער מעשה שהיה כך היה ,דער
וואס נאך קען איך טון? וואס נאך האב דרייווער האט זיך מיט איינע פון די
איך געקענט מאכן? מען איז זיך מחזק פאסאנדזשירן ארומגעקריגט וועגן
מיט אמונה ,אלעס איז פונעם פעקליך ארויף פעקליך אראפ ,גיי ארויף
אייבערשטן .אבער פון די אנדערע זייט, גיי אראפ .ביז ענדליך עס איז געווארן
האט ער זיך געשפירט עפעס זייער שלום דארט ,מען האט אנגעפאנגן
צעקלאפט ,עס איז נישט געלונגען די פארן .דער דרייווער איז געווען אין א
טאג .יעדער איינער האט די נאטור ,מיר גיסטע צו פארן שטייט ,נאכדעם איז ער
זענען דאך 'בשר ודם'. אריינגעפארן אין טראפיק .איז
אויסגעקומען ,אז ווען ער איז
אזוי ווי די מח האט אים אנגעהויבן אנגעקומען צום אנדערן שטאט ,איז
זיך רעגן אויף די באסעס וואס האבן שוין געווען גאנץ גאנץ שפעט.
אים איבערגעלאזט ,די מח האט זיך
אנגעהויבן קאכן מיט נעגעטיוו און מיט דער טאטע רופט אים אריין ,וואו ער
ווייטאג ,האט ער געטראכט צו זיך :ער איז .אויף דעם זאגט ער "איך בין שוין
גייט אריינגיין אין א געשעפט ,און ער דא ,איך קום יעצט צו לויפן ,איך וועל
גייט קויפן א פרישטאג ,און ער גייט זיך דארטן זיין ,ממש ממש עטליכע מינוט
זעצן עסן ,זאל ער כאטש האבן כח .ווייל ארום ,אבער איך וועל דארט זיין!".
ווען מען איז הונגעריג איז מען מער זאגט אים דער טאטע "עס פעלט שוין
צעקלאפט ,און מער כעס'עריש .עס איז נישט אויס!" ער איז שוין אריינגעגאנגן,
באקאנט ,אז ווען מען עסט גייט אוועק ער איז שוין געווען ביי די אפוינטמענט,
אלע אומרואיגקייט ,אלע כעס. ער האט שוין אלעס מסדר געווען" ,עס
איז גוט ,עס איז מסודר ,ש'כח ש'כח!".
ער גייט אריין אין איין געשעפט ,די
געשעפט איז נאך געווען ליידיג ,עס איז
ו
צו די ארבעט ,לייגט ער תפילין ,ער נאך געווען גאר אנפאנג טאג .דער
לאזט עס נישט אויס קיין איין טאג ,יעדן געשעפטסמאן וואס איז דארט
טאג לייגט ער תפילין ,נישט קיין חילוק, געשטאנען ,איז נעבעך נישט געווען א
זאל עס זיין די שווערסטע טאג ,פאר ער איד וואס האט אויסגעזען ווי א גרויסער
גייט אריין אין די ארבעט טוט ער אן שומר תורה ומצוות .די הכשר איז אבער
תפילין! געווען א גוטע .ער גייט צי צו דעם איד,
און ער פרעגט אים ,צי ער האט וואו זיך
פארציילט ער ווייטער :עס איז צו וואשן אויף פרישטאג? זאגט ער אים
געקומען איין טאג ,און ער האט זיך "יא ,קום אריין ,מען וועט דיר צושטעלן
אנגעפאנגן צו מאכן א חשבון הנפש ,און א פרישטאג ,דארט איז די סינק ,גיי
דער יצר הרע האט אים באגלייט ביי וואש דיך!" .האט ער אים געפרעגט
דעם חשבון הנפש .און דער יצר הרע "וואו קען איך אראפלייגן די פעקליך
זאגט אים "דו היטסט נישט געהעריג די ביז דערווייל?" .פרעגט ער אים "וואס
תורה ,דו ביסט עובר די עבירה דא, הייסט? לייגט עס אראפ אויף די ערד
היטסט נישט די מצוה -דו לייגסט און וואש דיך ,און הייב עס צוריק אויף!
תפילין? ווער האט דיר איינגערעדט אז וואס פרעגסטו אזא שאלה?!" .זאגט ער
דער אייבערשטער דארף דיין תפילין? אים "ניין ,איך קען עס נישט לייגן אויף
וואס עפעס דארף דער אייבערשטער די ערד ,ח"ו עס ליגט דאך דא טלית און
דיין תפילין? מען דארף מקיים זיין די תפילין אין מיין זעקל! אז עס איז דא
גאנצע תורה ,מען קען נישט האבן נאר טלית און תפילין טאר מען עס נישט
איין מצוה פון לייגן תפילין?!" .אזוי לייגן אויף די ערד!".
האט אים דער יצר הרע אריינגעלייגט
מחשבות אין קאפ ,און ער האט זיך אזויווי ער געבט א זאג ארויס די
אנגעפאנגן שלאגן מיט זיך .דער יצר ווערטער "איך האב טלית און תפילין",
טוב האט דאך אויך געהאט א מיינונג, יענער ווערט בלאס ,און ער זאגט
און אים געזאגט "לייג תפילין! געב "וואס?! דו האסט דא טלית און תפילין
נישט אויף די קבלה טובה!" .זאל ער יא אין דיין זעקל?! דו זאגסט מיר צו?! ווייז
לייגן תפילין? זאל ער נישט לייגן עס מיר!!" .ער נעמט ארויס די טלית און
תפילין? אינמיטן געבט ער זיך א רוף אן: תפילין ,און ער ווייזט עס אים .דער איד
"הייליגער באשעפער! אויב דו האסט איז געווארן מורא'דיג בשמחה .א
מיר באמת ליב ,און דו ווילסט באמת שוואכער איד און ער ווערט אזוי
איך זאל לייגן תפילין אפילו אין די מצב, פרייליך ,אזוי אויפגעלייגט.
איך גיי אין די ארבעט אן קיין תפילין,
ווייז מיר אז דו ווילסט איך זאל לייגן ער קוקט אים אן" ,וואס איז געשען
תפילין! הייליגער באשעפער ווייז מיר! ר' איד? וואס האב איך געטון פאר
געב מיר עפעס אן אות ומופת!" .און דיר?!".
יעצט קומסטו אריין און דו האסט דא
פארציילט ער אים :דו קוקסט מיר אן
טלית און תפילין ,דער הייליגער
וואו א שוואכער איד ,ער זעט נישט אויס
באשעפער האט מיר געשיקט א
ווי א גרויסע שומר תורה ומצוות .דו
מעסעדזש פון הימל "מיין טייער קינד,
זעסט נישט שלעכט .אבער זאלסטו
איך האב דיר ליב וויאזוי דו ביסט ,איך
וויסן ,ער מושטעט זיך ,ער האט גרויסע
וויל דו זאלסט לייגן תפילין!!".
יצר הרע'ס ,ער האט שווערע שווערע
דער אינגערמאן שטייט דא און ער נסיונות .אבער איין זאך טוט ער יעדן
טראכט זיך איבער ,דער רבוש"ע האט טאג פארן הייליגן באשעפער .פארן גיין
ז
מצוות ,קום ווערן א בעל תשובה ,יא! אים געפירט דעם גאנצן טאג .ער האט
איך האב דיר ליב! איך בין דיך מחשיב! טאקע נישט געקענט מקיים זיין ,זיין
איך בין מחשיב דיין לייגן תפילין! נישט כיבוד אב וואס ער האט גע'חשבונ'ט,
קיין חילוק אין וואסערע מצב דו ביסט! אבער ער איז געווען א שליח פונעם
מיין קינד קום קום! איך וועל דיך הייליגן באשעפער ,צו מעלדן פאר א
ארייננעמען מיט ווארעמקייט!" .און צעבראכענעם איד ברוחניות ובגשמיות,
פארשטייט זיך ,דער איד איז שוין דער אייבערשטער האט אויך ליב דיין
געווארן א ווארימער ערליכער איד. תפילין! און דער הייליגער באשעפער
זאגט "מיין קינד ,קום ,זיי מקיים תרי"ג
דאס איז נישט קיין עצה טובה אז יעדער מענטש זאל זיך מאכן
סימנים מיטן רבוש"ע ,דו ווילסט מיין תפילין? דו ווילסט מיין
ציצית? דו ווילסט מיין דאווענען? דו ווילסט מיין לערנען? ...אבער
דא רעדט מען נעבעך פון אן עני בדעת ,ער האט געהאט א גרויסער
כח היצר איבער אים ,און אין זיין שווערע מצב ,אין זיין נידריגע מצב,
האט ער געוואלט שפירן אז דער הייליגער באשעפער האט ליב יעדן
איד ,און דער הייליגער באשעפער האט אים געשיקט א שליח מיוחד
פון א צווייטן שטאט ,זאל אים קומען געבן די מעלדונג .דער איד
איז שוין נישט געווען צעבראכן! ער האט געזען אז יעדער איד האט
א תפקיד ,יעדער איד האט פארוואס ער איז באשאפן געווארן ,מען
לעבט נישט אין אייגענע רצונות ,מען לעבט נישט אין קנאה אין
שנאה ,יעדער איד ,יעדער תנועה ,יעדע זאך וואס דרייט זיך אויף די
וועלט ,איז פאר דיין תפקיד החיים ,אמאל זעסטו עס ,און אמאל
גלייבסטו עס -שטענדיג דארף מען גלייבן!
האבן מיר פון די מעשה ארויסגענומען צוויי שטארקע נקודות .די
ערשטע נקודה :יא! דער הייליגער באשעפער האט ליב זיינע
קינדערליך וויאזוי זיי זענען! אוודאי ,דער באשעפער וויל אז זיי זאלן
זיין בעלי תשובות ,זיי זאלן זיין ערליך אין הויכע מדריגות ,דבוק
אינעם איבערשטען ,חלילה חלילה נישט עובר זיין עבירות ,און נישט
שפירן קיין לייכטקייט אין די עבודת השם און תיקון המידות ח"ו.
אבער דער הייליגער באשעפער ,דער משגיח מן החלונות ומציץ מן
החרכים ,אונזער זיסער לעכטיגער גרויסער טאטע אין הימל ,האט
אזוי ליב זיינע קינדער ,ער זארגט פאר זיינע קינדער ,און ער זארגט
אז איין קינד פארן צווייטן זאלן זיך ארויסהעלפן.
די צווייטע נקודה :דער רבוש"ע האט געוואלט שיקן דעם
מעסעדש פאר דעם איד ,דווקא דורך א צווייטן איד פון א צווייטן
שטאט ,אז מען זאל זיך אויסלערנען ,אז ווען מען איז אין טראפיק,
אדער ווען די באס פארט אוועק ,אדער ווען דער באס דרייווער
ח
קריגט זיך ארום און ער פארט שטייט -ווער נישט אין כעס ,ווער
נישט אויפגערעגט ,דו פארשפעטיגסט גארנישט! דו האסט א
תפקיד! דו טוסט דיין תפקיד! דו האסט א שליחות! זאג "ברוך
הוי"ה ברוך הוא!" "טאטע איך האב דיר ליב! טאטע איך דאנק דיך
און איך לויב דיך! טאטע איך טראסט דיך! איך גלייב אין דיר! איך
בין פרייליך און גליקליך און רואיג ,איך פאל נישט אריין אין קיין
שום אויפרעגעניש פון קיין שום זאך נישט!".
אויסדאווענען און אויסבעטן ,לאמיר אונז גיי מיר צוגיין צו סליחות בעזר ה'
אונז גלייבן אינעם באשעפער ,לאמיר ובס"ד מיט די שמחה ,מיט די מעלדונג.
מוחל זיין אלע אידן ,לאמיר נישט האבן דער הייליגער באשעפער זאגט :מיינע
קיין שום רוגזא אויף די הייליגער קינדערליך ,קומטס! דרשו ה' בהמצאו
באשעפערס קינדער ,דער הייליגער קראוהו בהיותו קרוב ,איר זאלט זוכן
באשעפער זאל העלפן ,אלע תפילות דעם אייבערשטן ווען ער איז נאנט,
זאלן נתקבל ווערן לרחמים ולרצון. יעצט אין די ימים נוראים .דער הייליגער
באשעפער איז נאנט צו אונז ,לאמיר זיך
צו ערהאלטן אונזערע גליונות יעדע וואך ,שיקט צו:
gilyonospm@gmail.com
המשך מעמוד יב:
פארן קיין ליזשענסק צום הייליגן רבי'ן ,ר' אלימלך ,דעם עס שטייט פון די גדולי התלמידים פון בעל שם טוב
גרויסן בעל מופת .דער איד איז נישט געווען קיין חסיד, אז אין אלול און תשרי דארף א מענטש אוועקלייגן א צייט
אבער ער איז געפארן .אויפן וועג האט אים אפגעשטעלט פאר התבודדות ,פאר חשבון הנפש .ער זאל זיך אפרייסן
אן אלטער מענטש און געגעבן עפעס פאר דעם קראנקן פון אלע וועלטליכע זאכן און זיך אוועקזעצן טראכטן וואס
בחור'ל צו נעמען ,און ער איז באלד געזונט געווארן .דער ער דארף פאררעכטן .ער זאל טראכטן וועגן דביקות
רייכער איד האט אויסגערופן" ,ס'איז א וואונדער! מען הבורא ,וועגן זיין אמונה ,זיין בטחון ,און וועגן זיך מבטל זיין
פארט צו א צדיק ,און שוין פאר מען קומט אן ,ווערט מען צו דעם רצון השם .יעדער איד זאל אין אלול און תשרי
געהאלפן!" אבער ער האט באשלאסן ווייטער צו פארן קביעות'דיג ,יעדע נאכט אדער כאטש יעדע עטליכע טעג,
צום רבי'ן ר' אלימלך .ווען ער איז אנגעקומען ,איז געווען זיך אפגעבן מיט התבודדות און חשבון הנפש ,זיצן און
אינמיטן אלול .אין אלול פלעגט רבי ר' אלימלך נישט טראכטן וועגן זיינע חיובים אין די טעג ,וואס ער וועט אויף
אויפנעמען דעם עולם; עס איז נישט געווען קיין קבלת זיך נעמען ,וואס ער וועט טון ,וואס זיינע גוטע קבלות וועלן
קהל .אבער דער רייכער איד האט אסאך געלט משחד זיין .אויף דעם אופן קען מען צוגיין צו די הייליגע טעג מיט
געווען די גבאים און די הויז מענטשן ביז זיי האבן אים א געוואלדיגע התרגשות ,א גרויסע התעוררות ,און א
געעפנט די טיר און אריינגעלאזט צום רבי'ן ר' אלימלך. הייליגע פארשטאנד פון אונזער עבודה אין די הייליגע
ווען ער איז אריינגעקומען ,האט אים רבי ר' אלימלך טעג.
געזאגט" ,ווער עס איז געווען ווערד צו זען אליהו הנביא
דער פריערדיגער לעלובער רבי שרייבט אז ער האט
זכור לטוב פנים אל פנים ,זאל צו מיר קומען ".פון דעם
געזען פון איינעם פון די משפחה מיטגלידער פון דעם
זעען מיר אז די הייליגע עבודה פון רבי'ן ר' אלימלך אין
הייליגן רבי'ן ,ר' אלימלך ,ווי פאלגענד :עס איז געווען א
אלול איז געווען אזוי טייער אין הימל אז מען האט
רייכער איד וואס זיין זון איז ליידער קראנק געווארן ,און
אראפגעשיקט אליהו הנביא צו היילן דעם קראנקן כדי
זיין מצב האט זיך פארערגערט ביז די דאקטוירים האבן
מען זאל נישט שטערן דעם רבי'ן ר' אלימלך.
אינגאנצן אויפגעגעבן האפענונג .מען האט אים געראטן צו
המשך יבוא אי"ה
ט
אל הנער הזה התפללתי
אזוי ווי מיר באקומען אפט בקשות פאר חיזוק פון פארפעלקער וואס האבן
חתונה געהאט בשעה טובה ומוצלחת אבער האבן נאכנישט זוכה געווען צו האלזן
אן אייגן קינד ,און זיי בעטן פאר חיזוק ,האבן מיר געטראכט אז טראץ אלע אונזערע
שיעורים ,וואס מיר האבן אסאך שיעורים אויף חיזוק ,דארפן נאך אלץ ספעציפישע
חיזוק פאר יעדע איינציגע מצב .טאקע ,אזא געברויך עקזיסטירט .דעריבער האבן
מיר באשלאסן צו מחזק זיין די אידן דורך פארשטעלן פאר זיי סגולות וואס ווערן
דערמאנט אין הייליגע ספרים וואס העלפן צו האבן קינדער.
אלס א הקדמה ,איז וויכטיג צו פארשטיין אז קינדער זענען א מתנה פון דעם
אויבערשטן ,א ברכה פון דעם בורא עולם .עס איז אויסגעשריבן אין הימל ווען
יעדער מענטש וועט האבן קינדער ,וויאזוי ער וועט האבן קינדער ,און וויפיל
קינדער ער וועט האבן .אלעס איז פונקטליך באשטימט מיט גרויס חכמה .מיר
קענען גארנישט טון קעגן דעם רצון השם .מיר גלייבן נאר אין דעם אויבערשטן,
אין דעם כל יכול ,אין "טוב ה' לכל ורחמיו על כל מעשיו ".אבער ,מיר גלייבן אויך
אז דער הייליגער באשעפער האט באשאנקען אונזערע צדיקים און גרויסע מנהיגים
מיט חכמה ,און געגעבן רמזים אין די תורה פאר סגולות ,ווייל דאס איז דער רצון
השם .דעריבער ,ווען מען טוט די סגולות ,איז דאס ווייל עס איז דער רצון השם,
נישט ווייל איך גלייב אז די סגולות אליין ברענגען קינדער .קינדער ווערן געברענגט
דורך דעם אויבערשטן; קינדער ווערן געגעבן דורך דעם אויבערשטן .מיר טוען די
סגולות אלס א טייל פון אונזערע תפילות און השתדלות ,לויט דעם רצון השם.
זייער אפט שפירט א פארפאלק זיך איבערגעשטרענגט נאכ'ן טון סגולה נאך
סגולה .צוליב דעם האבן מיר דא צוזאמגענומען סגולות .דאס מיינט נישט אז יעדער
איינער דארף טון אלע סגולות .עס מיינט אז יעדער פארפאלק דארף א התחדשות.
איינס פון די זאכן וואס גיבט חיזוק און כח ווייטער אנצוגיין ווען מ'ווארט יעדן
חודש צו זען" ,וועלן מיר שוין האבן א קינד? האט דער אייבערשטער שוין
געהאלפן?" און אפט ווערט מען צעבראכן און פארצווייפלט .התחדשות ברענגט
פרישקייט ,א פרישע האפענונג .עס ברענגט חיזוק .עס ברענגט א באנייטע
התקשרות" ,אה ,מיר וועלן טון נאך א סגולה ,מיר וועלן טון נאך אן פעולה".
דעריבער ,אוודאי איז אלעס תפילה ,אלעס איז אמונה ,אמונה פשוטה אינעם
אייבערשטן .אבער מיר גייען דא פארשטעלן זאכן וואס זענען זייער גוט פאר'ן
פארפאלק צו טון מיט תפילות ,מיט אמונה און בטחון ,מיט די מנוחה וואס זיי
האבן ,גלייבנדיג אז דער הייליגער באשעפער וועט שיקן קינדער ,בעז"ה ,אויפ'ן
דרך התורה ,אויפ'ן מסורה'דיגן וועג ,אויפ'ן גלייכן וועג ,אן קיין שום מניעות ,אי"ה.
אבער עס ברענגט א פרישקייט; מען טוט א תורה'דיגע השתדלות לויט די תורה.
מיר וועלן נאר נאכברענגען גרינגע סגולות און נאר סגולות וואס האבן מקורות מפי
ספרים וסופרים אשר מפיהם אנו חיים.
י
אונזערע חז"ל זאגן" ,כל המבקש רחמים על חברו ,הוא נענה תחילה" .איינער
וואס בעט רחמים פאר זיין חבר ,און ער אליין דארף די זעלבע זאך ,ווערט
געענטפערט פריער .אזוי ווי עס שטייט "ויתפלל אברהם אל האלקים" -אברהם
אבינו האט מתפלל געווען צום רבוש"ע ,און דער אייבערשטער האט געהאלפן
אבימלך און זיין גאנצע הויזגעזינד זאלן געהיילט ווערן .וואס שטייט גלייך
דערנאך? "וה' פקד את שרה ".דער אייבערשטער האט געהאלפן שרה נאך
איידער אבימלך איז געהיילט געווארן .אזוי זאגט רש"י .דאס איז די ערשטע
סגולה וואס אונזערע חז"ל דערמאנען :אז א איד זאל מתפלל זיין פאר אנדערע.
יעדער וואס האט נישט קיין קינדער ,וואס האט נאכנישט זוכה געווען צו
האבן קינדער ,זאל מאכן א ליסטע פון אלע פארפעלקער וואס ער קען געוואר
ווערן וועגן זיי ,וואס ווארטן אויף זרע של קיימא .ער זאל זאגן א ספעציעלע
תפילה ,א קאפיטל תהלים ,און אויסרעכענען די אלע נעמען .דאס איז די
ערשטע סגולה וואס אונזערע חז"ל דערמאנען ,און עס מאכט אויך א מענטש
זיך שפירן גוט אז עס איז א צרת רבים און מענטשן זענען מתפלל איינער פאר'ן
צווייטן .מען שפירט זיך גוט; עס שאפט א גוטע געפיל .און אונזערע חז"ל זאגן,
"ער ווערט געענטפערט פריער".
אבער גלייב דערין אמת'דיג .זאג נישט" ,אה ,עס האט געארבעט ".דאס איז
נישט קיין אמונה .אמונה מיינט לעבן רואיג ,לעבן זיכער ,לעבן מיט גרויס הנאה,
נישט צופיל טראכטן ,נישט נאכקוקן אויב עס ארבעט אדער נישט .גלייב.
אונזערע חז"ל האבן געזאגט" ,איך גלייב ".אלע סגולות מוזן קומען מיט אמונה,
נישט מיט נאכקוקן.
נאכדעם איז דא נאך א סגולה .רבי חמא בר חנינא זאגט אז ווען א מענטש
זעט אז ער האט געדאווענט און דער אייבערשטער האט נאכנישט געענטפערט,
זאל ער נאכאמאל דאווענען ,אזוי ווי עס שטייט אין פסוק" ,קוה אל ה'; חזק
ויאמץ לבך; וקוה אל ה'" .דער אייבערשטער גלוסט צו די תפילות פון צדיקים.
זייער אפט וויל דער אייבערשטער דיין תפילה נאכאמאל און נאכאמאל .און דו
דארפסט דאווענען ביז דו האסט געזאגט אלע תפילות וואס דער אייבערשטער
וויל הער ן פון דיר .דערפאר שטייט אין ברכות ל"ב ע"ב אז פיר זאכן דארפן
חיזוק :תורה ,מעשים טובים ,תפילה ,און דרך ארץ .תפילה איז איינע פון די זאכן
וואס א מענטש דארף זיך שטארקן אין.
המשך יבוא אי"ה
מען קען הערן תשובות בכל תחומי החיים אויפן ליניע אויף
קנעפל.511 :
יא
שיחת הכנה לחודש אלול
זוהר איז א וויכטיגע עבודה דורכאויס די הייליגע טעג פון המשך משבוע העבר:
אלול און תשרי.
דער מטה אהרן פון פינסק-קארלין זצ"ל האט
געוויסע צדיקים האבן עס געלערנט מיט די טלית און דערציילט אז פון ערב ראש חודש אלול אין די אלטע
תפילין ,ספעציעל מיט רבינו תם'ס תפילין ,און מיט בכיות היים ,האט מען שוין געקענט שפירן די אנקום פון די
נוראות .דער הייליגער סאטמארער רבי זי"ע פלעגט הייליגע טעג .א ערנסטקייט האט דורכגעדרונגען די
אנהייבן לערנען תיקוני זוהר מיט זיין טלית און רבינו תם'ס גאסן; פשוט'ע בעלי בתים האבן זיך צוריקגעהאלטן פון
תפילין פון ט"ו באב ביז יום כיפור .ער האט עס געלערנט רעדן דברים בטלים ,געארבעט ווייניגער ,און מער צייט
מיט אן אומגעהויערע התלהבות ,מיט א פייערדיגן ברען, געווידמעט צו לערנען מוסר ,גמרא ,און זאגן תהלים .אזוי
און אפט האט מען געקענט ארויסהערן ווי ער קרעכצט, ווי שלמה המלך זאגט אין קהלת" ,זאג נישט' ,פארוואס
זאגנדיג עס מיט אזא צובראכן הארץ ,מיט אזא מורא זענען די פריערדיגע טעג געווען בעסער פון די
פארן יום הדין. יעצטיגע?'" נישט אז די פריערדיגע טעג זענען געווען
בעסער; נאר מיר דארפן לערנען פון זיי .מיר זאלן זאגן,
איינער האט אמאל געפרעגט דעם סטייפלער גאון,
"מיר זענען אנדערש פון די פריערדיגע טעג ",און "מיר
יענער איז געווען אן אייניקל פונעם "יש נחלין" ,וואס
זענען די זעלבע ".מיר דערציילן נישט וואס אלול און
שרייבט אין זיין צוואה אז מען דארף לערנען תיקוני זוהר,
תשרי האבן אויסגעזען אין דער פארגאנגענהייט ,חס
וואס ער פארשטייט עס נישט .דער סטייפלער האט
ושלום ,אונז צו מייאש זיין .פארקערט ,עס זאל אונז
געענטפערט" ,תיקוני זוהר דארף מען לערנען אפילו
שטארקן .מיר זאלן שטרעבן צו טון די זעלבע זאכן,
מ'פארשטייט נישט; מען זאגט עס סיי ווי".
יעדער לויט זיינע מעגליכקייטן און מדריגה.
רבי ישעי' אשר זעליג מרגליות האט געהאט א מנהג
עס ווערט דערמאנט אז דורכאויס די חדשים אלול
צו לערנען דאס ספר "עטרת ראש" פונעם מיטעלער
און תשרי ,פלעגט דער מהר"ם אש לערנען תיקוני זוהר
רבי'ן פון ליובאוויטש יעדעס יאר אין אלול .איינמאל האט
בעיון .נישט סתם געזאגט -אינמיטן יאר האט ער געזאגט
אים זיין טאטע געפרעגט פארוואס ער לערנט דאס
אפשר ,אבער אין אלול און תשרי האט מען עס געלערנט
זעלבע ספר יעדעס יאר ,ווייל עס איז דאך נישט אזוי
מיט א עיון.
גרויס אז עס דארף א יערליכן חזרה; ער קען עס אפילו
דורכלערנען אין איין יאר .רבי ישעי' אשר זעליג האט אין אלול תרל"א איז דער אמרי יוסף פון ספינקא
געענטפערט אז וואס מער ער לערנט עס ,אלץ מער זאכן געפארן צו זיין רבי'ן אין זידיטשויב ,און פון דארט איז ער
ווערן אנטפלעקט פאר אים וואס ער האט פריער נישט געגאנגען קיין צאנז .איין אינדערפרי איז ער
פארשטאנען .ווען מען לערנט עס בעיון זעט מען ווי אריינגעגאנגען אין שטוב פונעם הייליגן צאנזער רב,
וואונדערליכע זאכן ווערן אנטפלעקט .און אזוי פלעגט ער וועלכער האט אים געפרעגט" ,לערנסטו תיקוני זוהר אין
ענטפערן ווען מען האט אים געפרעגט וואס צו לערנען אלול ,ווי דער מנהג פון די ערליכע אידן?" דער אמרי יוסף
אין אלול :ער פלעגט רעקאמענדירן צו לערנען דאס ספר האט געענטפערט" ,יא ".דער רבי האט דאן געפרעגט,
"עטרת ראש" פונעם מיטעלער רבי'ן פון ליובאוויטש. "האסטו מיטגעברענגט דיין תיקונים?" ער האט געזאגט,
"יא ".דער רבי האט דאן געזאגט" ,ברענג עס אהער ".דער
דער אלטער סקווערער רבי זצ"ל פלעגט לערנען דעם
צאנזער רב האט ארויסגענומען זיין אייגענע תיקוני זוהר,
ספר "מקור חיים טור ברקת" (ער האט עס גערופן "די
וואס איז געווען א שענערע און בעסערע דרוק ,און האט
טורים") .ער האט עס געלערנט בכלל ,אבער אין די טעג
עס אויסגעביטן מיטן אמרי יוסף .ער האט גענומען די
פון אלול און תשרי האט ער זיך אריינגעטיפט דערין גאר
ווייניגער פיינע דרוק פונעם אמרי יוסף און האט אים
שטארק.
געגעבן א בעסערע .מיט דעם האט דער צאנזער רב
המשך בעמוד ט געוויזן זיין צופרידנהייט אז דער אמרי יוסף לערנט קבלה.
אבער על כל פנים ,פון דעם זעען מיר אז לערנען תיקוני
קול פנים מאירות
שיעורי כ"ק מרן אדמו"ר מפנים מאירות סיקסא שליט"א
צענטראלע נומער| 845-414-0076 :א"י | 072-370-1823 :ענגלאנד| 0330-350-3190 :ארגענטינע:
| 5411-2152-7691אנטווערפן| 323-346-0673 :מאנטריאל438-228-2500 :
יב
גליון
~ אידיש ~
כי תבא תשפ"ה
מאמר :ואמרת אליו :שאינך כפוי
טובה
יצא לאור
על ידי מערכת פנים
מאירות סיקסא
ב
ואמרת אליו;
שאינך כפוי טובה
אז אליפז איז אויפגעצויגן געווארן ביי עמלק איז געווען א כפוי טובה און בכורים קומט
לערנען די מידה פון הכרת הטוב
יצחק אבינו אין שטוב צוזאמען מיט עס איז דא א ספר 'אהבת ציון' פון
יעקב אבינו ,נאכדעם איז ער אים אן אייניקל פון רש"י ,אן אייניקל פון
נאכגעלאפן און אים אויסגעליידיגט. 'מחזור ויטרי' ,ער איז שוין אוועק אין
ממילא זעט מען אז ער איז א כפוי ת"ט ,אין די גזירת ת"ח ות"ט .ער
טובה. ברענגט אין די וואכענדיגע סדרה ,וואס
איז די סמיכה אז פארגאנגענע וואך
נאך א פשט ברענגט ער ,אז יעקב
האט זיך די סדרה געענדיגט מיט
אבינו האט מקבל געווען די 'ברית בין
'מחיית עמלק' און די וואך הייבט זיך די
הבתרים' ,יעקב אבינו האט גענומען
סדרה אן מיט די מצוה פון 'ביכורים' -
אויף זיך די עול הגלות ,עשיו האט נישט
וואס איז די סמיכות פון די צוויי?
גענומען קיין גלות אויף זיך ,און
נאכדעם וואס ער קומט ארויס פון עס איז דא א מדרש אין פרשת
מצרים ,קומסטו אנטקעגן אים בשלח :עס גייט קומען עמלק וואס איז
שלעכטס טון?! דאס איז די סמיכות פון כפוי טובה ,און באשטראפן די אידן
מחיית עמלק און די פרשה פון ביכורים. וואס זענען כפוי טובה .מיט דעם
דער גרויסער חיוב פון 'הכרת הטוב' פארענטפערט ער ,פארוואס עס שטייט
דער קב הישר (פרק יח) האט א פרשת בכורים סמוך צו מחיית עמלק,
גאנצע פרק אויף די ענין פון הכרת וויבאלד 'ביכורים' איז א 'יישר כח' פאר'ן
הטוב .דארט שרייבט ער :דוד המלך אייבערשטן ,עס קומט צו זאגן אז מען
זאגט אין תהילים' :מה רבו מעשיך ה' זאל נישט זיין קיין כפוי טובה אזויווי
כולם בחכמה עשית' ,חז"ל האבן מתקן עמלק ,דאס איז די סמיכות צווישן די
געווען ,מען זאל זאגן יעדן טאג ביים צוויי .מען דארף אבער פארשטיין :וואו
דאווענען 'מזמור לתודה' ,קאפיטל ק', זעט מען אז עמלק איז געווען א כפוי
וואס איז פשט דערפון? זאגט ער אז טובה?
פשט דערפון איז ,אז יעדן טאג האבן
אידן ניסים ,און זיי ווייסן ניטאמאל די מפרשים זאגן עטליכע מהלכים
וויפיל ניסים זיי האבן ,און ווען מען אויף דעם .דער 'משך חכמה' ברענגט,
ג
פארנט פון די דריי תנאים .האט רבי זאגט יעדן טאג ביים דאווענען די
שמעון בן יוחאי געזאגט ,יעצט וועט 'מזמור לתודה' ,און מען האט אינזין צו
איר זען א נס ...עס איז דא א שלאנג דאנקן אויף די ניסים וואס ער האט,
וואס הייסט 'אפעה' ,און דער שלאנג אפילו מען ווייסט נישט ,איז עס אזויווי
אפעה האט א נאטור ,אז אויב עס קוקט מען איז מקריב א קרבן תודה.
אויף א מענטש ,אדער אויב א מענטש
קוקט אויף איר ,שטארבט גלייך דער עס איז געווען א מנהג הקדמונים,
מענטש .די שלאנג וואס האט יעצט אז יעדע זאך וואס האט זיך געמאכט
ארויסגעשפראצט האט זיך גענומען ביי זיי ,האבן זיי געגעבן א שבח והודאה
קריגן מיט די שלאנג 'אפעה' ביז זיי פאר'ן אייבערשטן ,זיי האבן תיכף מכיר
זענען ביידע געשטארבן .ווען די דריי געווען אז זיי דארפן גיבן א שבח
תנאים זענען אנגעקומען האבן זיי שוין והודאה פאר'ן אייבערשטן ,זיי האבן
געטראפן די שלאנג טויט ,האט רבי שטענדיג געדענקט יעדע השגחה און
שמעון בן יוחאי געזאגט 'לא תאונה יעדע נס וואס דער אייבערשטער האט
אליך רע' ,עס וועט נישט געשען פאר געטון מיט זיי.
דיר קיין רע ,וויבאלד די נחש מיט די
אפעה האבן זיך שוין לאנג דער קב הישר ברענגט א
אויסגעקריגט ,נאך פאר זיי האבן הפלא'דיגע מעשה פון די זוהר הקדוש:
געקענט שעדיגן. רבי שמעון בן יוחאי און רבי אבא און
רבי יוסי זענען אנגעקומען צו א
מיר קענען עס פארשטיין מיט א וואסער ,און רבי יוסי איז אריינגעפאלן
סקאנק און א ריקאן ...אבער יעדע אין די וואסער ,און עס איז שמוציג
באשעפעניש דארף מען מחשיב זיין, געווארן זיינע קליידער .ר' יוסי האט זיך
דער הייליגער באשעפער האט אלעס אנגערופן אזוי בייז "הלוואי וואלט עס
באשאפן אין א בחינה פון 'טוב מאוד', קיינמאל נישט באשאפן געווארן!" ,רבי
אז דו האסט מורא פון די חיה דארפסטו שמעון בן יוחאי האט אים אנגעשריגן
תשובה טון. דערפאר ,וויבאלד דאס איז געמאכט צו
באדינען די וועלט ,דער הייליגער
ממילא ,א קל וחומר בן בנו של קל באשעפער האט געזאגט אז זיין וועלט
וחומר ,אן אידיש קינד ,א בן מלך ,די עם איז 'טוב מאוד' ,דו זאג נישט אנדערש,
סגולה ,ווי מען טאר נישט וויי טון קיין אפילו נחשים ועקרבים זענען משמשי
איד אפילו א משהו ,טייטשט דער קב דעלמא ,מען קען זיי נישט אוועקמאכן.
הישר מיט דעם די פסוק' ,מה רבו
מעשיך ה' כולם בחכמה עשית' ,מען אזויווי רבי שמעון האט געענדיגט
דאנקט און לויבט דעם אייבערשטן זאגן די תורה ,האט ארויסגעשפראצט א
אויף אלע זיינע מעשים ,נישטא קיין שלאנג ,און ער האט געטאנצן אין
ד
צי דו זאלסט לעבן צי נישט ,למעשה חוץ ,אויף אלע מעשים ,אז דער
האסטו געהאט גענוג זכותים צו בלייבן הייליגער באשעפער האט דיר געמאכט
לעבן .די מעשה איז געווען ,דריי טאג א נס אז דו האסט געראטעוועט
פאר שבועות ,שבועות איז ער שוין געווארן פון אש ומים און אפילו
געגאנגען אין בית המדרש ,כאחד פשוט'ע זאכן ,דארפסטו געבן א קרבן
האדם. תודה פאר'ן באשעפער.
וואס האט ער געטון אלס א מזמור דער ספר 'שבלי לקט' אלס הודאה פארן בלייבן לעבן
לתודה? ער האט געמאכט זיין פירוש דער מחבר פון די ספר 'שבלי
אויף תורה נבואים וכתובים 'שבלי לקט' ,ער דערציילט די נסים וואס דער
לקט'. אייבערשטער האט געטון מיט אים .ער
איז געווען זייער נישט געזונט ,ער איז
די ספר ברכת שמים אויף מכות אלס הודאה פארן געווען אין א מצב וואו זיין קאפ איז
איבערלעבן די קריג נישטא געווען ,ער האט שוין געטראכט
דער זיידע ז"ל [כ"ק הגה"ק בעל
צו זיך וואס עס גייט זיין די סוף מיט
ברכת שמים מקאשוי זצוק"ל] האט
אים ,זיינע קרובים האבן זיך שוין
אויך זיך אונטערגענומען ביים קריג ,אז
דערווייטערט פון אים ,מען האט שוין
אויך ער גייט געראטעוועט ווערן ,גייט
גערופן די חברא קדישא ,מען האט
ער מאכן א ספר אויף מסכת מכות .די
געווארט אז עס זאל זיך ענדיגן ,ער איז
ספר איז געווארן אנגענומען בכל קצוי
שוין אפילו געווארן קאלט ,מען האט
תבל ,נאך פאר עס איז געווען
ארויסגעשיקט זיין ווייב און קינדער אז
'ארטסקרול' האט מען אנגענומען די
זיי זאלן נישט מיטהאלטן די 'יציאת
ספר ,עס איז געווען אנגענומען אז
נשמה'.
מסכת מכות לערנט מען מיט'ן ספר
'ברכת שמים'... פלוצלינג האט ער געזען א
דורך די מידה פון הכרת הטוב קען מען מקבל זיין
מענטש מיט א לעכט ,און ער לעשט עס
יסורים באהבה אויס ,אבער ער צינדט עס שנעל אן.
דער זיידע ז"ל [כ"ק הגה"ק בעל האט ער אים געפרעגט פשט דערפון?
ברכת שמים מקאשוי זצוק"ל] איז האט ער אים געזאגט ,אז די לעכט איז
אמאל געזעסן אין די סוכה ,און עס איז קעגן די 'נשמת אדם' ,עס האט שוין
אריינגעקומען א חברה בינען ,עס איז אויסגעקוקט ווי עס האט זיך שוין
געווארן א בהלה ,די עולם איז זיך אויסגעלאשן ,און אזוי שנעל ווי איך
צעלאפן ,עס איז ארויפגעקומען א האב עס צוריק אנגעצינדן ,וועסטו
מחנה בינען אויף זיין שטערן ,און איך ווערן צוריק געזונט.
האב זיי געוואלט פארשיקן .און ער
ווייזט מיר ,אז ער דארף נישט ,און ער עס איז שוין געווען א משפט
ווייזט מיט די הענט אז זיי זאלן אויבן אין הימל ,און מען האט דן געווען
ה
מכיר טוב זיין דעם אייבערשטן אויף זענען זיי און אוועקגיין,
דעם. אוועקגעגאנגען .און ער רופט זיך נאך
אן 'ורחמיו על כל מעשיו'...
א מצוות עשה צו דאנקן דעם באשעפער
אין ספר חרדים שטייט אז עס איז אז א איד ווייזט אין זיין עבודה,
א מצוות עשה דאורייתא ,אז ווען וויאזוי ער קוקט אן די בעלי חיים פון די
מענטשן באקומען גוטע זאכן פון וועלט ,ווייזט ער פאר דעם אייבערשטן
באשעפער ,דארפן זיי דאנקן דעם זיין הכרת הטוב אויף די וועלט ,ער
באשעפער דערויף ,און דאס לערנט ווייזט פאר'ן אייבערשטן אז ער גלייבט
מען ארויס פון די פסוק אין די אינעם 'טוב ה' לכל' .א מענטש וואס
וואכענדיגע סדרה 'הגדת היום לה' קען גלייבן ,אז א בעל חי ,אפילו די
אלוקיך כי באתי להארץ'. ערגסטע און די שמוציגסטע ,איז נישט
געגעבן א נאמען צו דאנקן כסדר אויף די ישועה
באשאפן געווארן לטובת האדם ,אזא
דער 'קב הישר' ברענגט נאך א מענטש איז אויך נישט קיין מכיר טוב
מעשה ,עס איז געווען אן איש זקן וואס פאר'ן אייבערשטן ,ער איז נישט קיין
האט געלעבט אין די גזירת ספרד אין מכיר טוב פאר'ן אייבערשטן אויף זיינע
שפאניע ,ער האט געהייסן רבי יחיאל, יסורים .אבער אז א מענטש לעבט אז
ער האט געוואוינט נעבן די וואסער ,עס אלעס איז גוט ,אויף יעדע תנועה קלה
איז געווען שווערע גזירות אין שפאניע, און יעדע זאך איז רחמים וחסדים ,ער
ער האט געלעבט נעבן די וואסער ,און קען מקבל זיין די רחמים פונעם
די אלע וואס זענען אנטלאפן זענען אייבערשטן באהבה ,און אזוי אויך
געקומען צו אים ,נישט נאר ער האט זיי שוועריקייטן קען ער מקבל זיין באהבה.
געגעבן צו עסן ,נאר ער האט זיי געגעבן
מען דארף אויף אלעס מכיר טוב זיין דעם אייבערשטן
געלט און 'צדה לדרך' צו גיין ווייטער. דער קב הישר זאגט ,אז אזוי זאל
א מענטש לעבן ,וויבאלד עס איז
איין טאג זענען געקומען פיר
נישטא קיין מענטש וואס גייט נישט
זקנים ,זיי האבן געזען וואס עס טוט זיך
דורך קיין ניסים ,ער זאגט שוין בזמנו,
אין זיין הויז ,זיין צדקה וחסד ,זיין
אז עס איז אזא שווערע זמן און עס איז
מצוות ומעשים טובים .האבן זיי
שטענדיג דא סכנות ,א מענטש דארף
געפרעגט וואס ער וויל בעטן פונעם
מכיר טוב זיין אויף יעדע קלייניקייט.
אייבערשטן? האט ער געענטפערט ,אז
מען קוקט זיך ארום ,אז מען האט א
ער האט נאכנישט קיין קינדער .האבן
הויז ,עס קומט אזוי? ניין ,מען דארף
זיי געזאגט ,אז ער האט גע'פועל'ט ,ער
מכיר טוב זיין דעם אייבערשטן אויף
גייט האבן א קינד ביז א יאר ,ער גייט
דעם! מען קוקט ארום ,אז מען האט
זיין א גדול בתורה ,אבער ער דארף אים
פרנסה ,איז עס נארמאל? מען דארף
רופן אברהם ,פארוואס אברהם? ער זאל
ו
האב נישט קיין ווערטער'' ...בין אדם האבן הכרת הטוב אז ער האט געהאט א
למקום' האבן אונז יא פערטיגע קינד אין די זכות וואס דו ביסט געווען
ווערטער -די סידור! דארפסט מזרע אברהם ,און געטון הכנסת
גארנישט מחדש זיין ,דארפסט נאר זאגן אורחים אזויווי אברהם אבינו .האסט
די ווערטער פון די סידור. געהאט א זון ,אנשטאט גיבן א נאמען
נאך א זיידן ,זאלסטו גיבן די נאמען
די נשמה בלייבט מיט די שלעכטע מידות און תאוות 'אברהם' ,און זען אויף יעדע טריט און
אויך נאך די פטירה
הג"ר רבי אליהו לאפיאן ז"ל (יא"צ: שריט די ישועה גדולה וואס דו האסט
כ' אלול) האט פארציילט א הפלא'דיגע געהאט ,אז דו האסט געהאט א קינד.
מורא'דיגע מעשה:
נישט נאר א ברכה ,נאר אויך דאנקן דעם באשעפער
עס שטייט אין ספר חסידים ,עס
אין די שטאט קעלם איז געווען
איז געווען א איד וואס איז אוועק
אמאל א דיבוק ,עס איז געווען א נשמה
רחמנא ליצלן פאר די צייט ,נאך צוועלף
פון א פרוי ,איינע פון אירע עבירות איז
חדשים איז ער געקומען אין חלום צו
געווען ,אז זי איז געווען חתונה געהאט
זיינע קרובים זאגן ,אז ער ווערט יעדן
צו א מאן א בן תורה ,און זי האט אים
טאג גע'משפט אויף דעם וואס ער האט
געשטערט פון לערנען .אבער נישט
נישט געמאכט די ברכת המוציא ,ברכת
דאס איז געווען די מעשה ,די דיבוק
הפירות ,ברכת המזון בכוונה ,נישט אז
פלעגט שרייען קולות אז עס ציטערט
ער האט נישט געמאכט ,נאר ער האט
פון די מלאכי חבלה ,שרעקעדיגע
נישט געדאנקט דעם אייבערשטן
קולות אז די מלאכי חבלה ווילן איר
בשעת'ן עס מאכן ,האט אים דער קרוב
צערייסן ,נאכדעם וואס זי האט
געפרעגט ,אז עס שטייט דאך אז מען
געענדיגט די קולות ,האט זי זיך
ווערט גע'משפט נאר צוועלף חדשים
גענומען רעדן ניבול פה ממש ,אז עס
אין גיהנום? האט ער אים געענטפערט:
איז געווען אן איסור גמור צו שטיין
מען משפט אויך אינדרויסן פון גיהנום.
דארט.
זאגט דער קב הישר :דארף מען
האט איינער אמאל געפרעגט די
וויסן ,אז יעדע קלייניקייט וואס מען
נשמה ,ביסט שוין א נשמה ,ביסט דאך
טוט אויף די וועלט ,מאכט א רושם אויף
נישט קיין בשר ודם ,וואו דערוואגסטו
יענע וועלט ,מען ווערט גע'משפט בזה
זיך צו רעדן אזעלכע מיאוס'ע
ובבא .ווען א מענטש מאכט א ברכה,
ווערטער? האט די נשמה געענטפערט:
דארף ער נישט אינזין האבן נאר צו
א מענטש בלייבט מיט אלע זיינע
מאכן א ברכה ,נאר ער דארף ארויסגעבן
חטאים און תאוות ,ביז מען ענדיגט אים
זיין הכרת הטוב פאר'ן אייבערשטן .אין
משפט'ן ,אלע נסיונות וואס מען האט
די וועלט זאגט מען ,ווען מען האט פאר
אויף די וועלט ,האט מען עס אויף יענע
איינעם שטארקע הכרת הטוב' ,איך
ז
ער אייביג געדארפט ארבעטן ,אבער ער וועלט אויך ,ביז מען ענדיגט עס
האט נישט געברענגט געלט ...האט ער משפט'ן.
מיר אמאל געזאגט :אלע אלטע אידן
קענען לערנען זייער לעצטע צוואנציג רבי שלום שוואדראן ז"ל האט
יאר פון די 80ביז די הונדערט ,זיי זענען צוגעלייגט אויף די מעשה:
זיכער ,אז מען גייט נאר קענען רעדן
מיט זיי אין לערנען אויף יענע וועלט... די גמרא זאגט ,אז ווען מען גייט
אבער למעשה ,אויף יענע וועלט גייט שחט'ן די יצר הרע ,גייען די צדיקים
מען אויך צוריק צו די יארן ווען ער האט וויינען" :אזא בארג ,און אונז האבן עס
געארבעט ...האט ער מיר געזאגט ,אז געקענט כובש זיין? הפלא ופלא!!" .די
ער האט אבער אייביג געלערנט ,ער איז רשעים גייען אויך וויינען" :אזא חוט
פארזיכערט אז צו אים גייט מען נאר השערה ,און אונז קענען עס נישט כוכש
קענען רעדן אין לערנען ,ער איז זיין?!" .פרעגט רבי שלום שוואדראן:
פארזיכערט... איך פארשטיי נישט ,די רשעים וועלן
דאך זען ווי די צדיקים וויינען פאר
עס זענען דא בחורים וואס מיינען שמחה ,אז עס איז א בארג ,פארוואס
אז ווען מען האט חתונה איז אזויווי א נוצט ער נישט וואס די צדיקים זאגן
'גירות' אלעס הייבט זיך אן פון פריש, אלץ תירוץ? ענטפערט רבי שלום
'כקטן שנולד' ...עס גייט נישט אזוי! אז שוואדראן :אלא מאי ,א רשע בלייבט
מען הארעוועט נישט ,בלייבט מען מיט לאחר פטירתו אויך ,אז ער איז געווען א
די זעלבע שלעכטע מידות ,אויף עבודת רשע בחייו און נישט געגלייבט וואס די
ה' דארף מען הארעווען ,אז מען לייגט צדיקים זאגן ,וועט ער אויך נישט גלייבן
אריין כוחות ,האט מען סייעתא דשמיא. אין וואס די צדיקים זאגן ,נאך וואס
משיח וועט קומען.
מיר זעען אויך ניסים אזויווי אמאל
רבי אליהו לאפיאן ז"ל האט אז מען הארעוועט נישט בלייבט מען מיט אלע
געזאגט :מענטשן זאגן :אמאל איז שלעכטע נאטורן
מיין שווער [הרה"ח ר' יוסף הלוי
געווען צדיקים ,אמאל איז געווען
ראזנבערג ז"ל] ,האט כל ימיו עוסק
ניסים ,אז דער רבונו של עולם וואלט
געווען בפרנסה ,אבער ער האט נישט
אונז היינט געמאכט יציאת מצרים,
אריינגעברענגט געלט ...ער האט
וואלטן אונז אויך געווען צדיקים אזויווי
פארטאגס אויפשטיין געדארפט
יענע דור ...זאגט ער אויף דעם :די
לערנען און דאווענען ,נאכ'ן דאווענען
ערשטע זאך איז ,אז דו זאגסט יעדן
דארף מען לייגן 'רבינו תם' ,דערנאך נאך
טאג ביים דאווענען 'על ניסיך שבכל יום
א בלאט גמרא און תהילים ...און נאך
עמנו ועל נפלאותך וטובותיך שבכל
אזא ווערטשאפט האט אים יעדער
עת' ,וואס זאגסטו אז דו האסט נישט
בעל-הבית ארויסגעווארפן ...אזוי האט
ח
פון בריאת העולם ביז יעצט איז א היינט קיין ניסים? האסט דאך יא! אבער
חשבון אין ראש השנה ,ווען דו הייבסט דו לייגסט עס אריין אין טבע ,ווען
אן מאכן חשבונות וואס עס טוט זיך פון שטייט 'ויאמנו בה' ובמשה עבדו'? נאך
בריאת העולם ביז ראש השנה איז א קריאת ים סוף! זיי האבן נישט
וועלט פון סתירות ,דא איז געווען א געגלייבט אויף יעצט ,יעצט האבן זיי
גירוש שפאניע אין א צווייטע שטאט געזען ,זיי האבן יעצט געגלייבט אויף
האט מען געטאנצן הכנסת ספרי אלעס אין מצרים! די אידן אין דור
תורה ...ראש השנה הייסט 'ראש' המדבר האבן אויסגעזען פונקט ווי דיר,
וויבאלד עס איז 'למעלה מן הזמן'' .ראש זיי האבן אויך אלעס געזען אין טבע
חודש' איז יא 'זמן' 'המקדש ישראל קודם ,ווען האבן די אידן געזאגט 'זה א-
והזמנים' ,וואס איז די סתירה צווישן די לי ואנוהו' ,זיי האבן זיך דערמאנט די
צוויי זאכן? אויף דעם קומט די שופר אלע ניסים פון מצרים ,אז די קינדער
און מען בלאזט און מען זאגט 'תקע זענען נישט אריינגעפאלן אין וואסער,
בשופר גדול לחירותינו' ,אבער יעצט זיי האבן געמיינט אז אזוי ווערן געבוירן
אויף די וועלט גייט נישט קלאפן ,און קינדער ,אז ווען מען געבוירט א קינד
עס גייט זיין א סתירה צווישן אסאך פאלט ער אריין אין וואסער ,און ער
זאכן ,דו דארפסט אבער גלייבן .די אידן ווערט דארט אויפגעצויגן ביז זיי ווערן
פריער האבן אויך נישט געזען קיין גרויס ...ערשט שפעטער האבן זיי
ניסים ,זיי האבן אויך געזען טבע אין געזען ,אז דער אייבערשטער האט זיך
אלעם .אונז דארפן גלייבן אז אונז האבן מגלה געווען פאר זיי.
ניסים ונפלאות פאר'ן אייבערשטן און
אונז דארפן האבן הכרת הטוב פאר'ן ממילא זאגט רבי אליהו לאפיאן:
אייבערשטן. דו זאג ווייטער 'על נפלאותיך וטובותיך
שבכל עת' ,און דו וועסט שפעטער זען
די שם הוי"ה פון די תוכחה איז אונזער נחמה די ניסים ,בשעת מעשה וועסטו אויף
אין תשובת רדב"ז פרעגט אים יעדע זאך טרעפן פארוואס עס איז
איינער :פארוואס עס שטייט נישט טבע ,דו קענסט נישט זען בשעת
'דברי נחמה' אין די תוכחה פון פרשת כי מעשה די נס.
תבא ,אזויווי אין די תוכחה פון פרשת
בחוקותי? ענטפערט ער פאר יענעם עס איז דא סתירות אבער מיר האבן אמונה
דריי תירוצים .איינס ,וויבאלד די איינער פון די סקוליענע רבי'ס
פסוקים איז פול מיט די שם הוי"ה ,דאס זאגט א הפלא'דיגע זאך' :ראש השנה'
איז די נחמה ,אז דער אייבערשטער רופן אונז 'יום הזכרון' ,וואס נאך האבן
זאגט די תוכחה ,עס שטייט אין איוב 'כי אונז אינזין? ראש חודש! ביידע זענען א
הוא יחוב והוא יחבש' די זעלבע זאך יום זכרון ,די זכרון פון ראש השנה איז
וואס צעברעכט דאס איז די רפואה, פשט 'אתה זוכר מעשה עולם ופוקד כל
יצורי קדם' ,דאס איז 'עבר הוה עתיד'
ט
אנדערש ,אבער איך וועל עס פארציילן 'הוא ימחץ' ער צוברעכט און ער היילט
אזויווי עס שטייט אין מחזיר אליהו .עס אונז אויס ,אז א מענטש ווייסט אז אין
איז געווען א פרייער איד ,לאמיר אים יעדע זאך איז דא די שם הוי"ה ,אז א
רופן 'אבנר' ,ער האט נישט געהיטן די מענטש ווייסט אז אין יעדע זאך איז דא
תורה ,און מען האט אים איינגעשפארט ניסים ,דאס איז אונזער נחמה ,דאס איז
אין תפיסה ,אין תפיסה האט ער געהאט אונזער וועג אנצוהאלטן אונזער
אסאך צייט .עס איז געקומען א דביקות הבורא ,אונזער אמונה אינעם
פרומער רב אים באזוכן אין תפיסה ,און אייבערשטן ,איך וויל דו זאלסט זען אז
אים ברענגן ספרים ,ער האט אנגעהויבן אפילו ביי תוכחה איז די שם הוי"ה אין
צוריקקומען צו אידישקייט .איינמאל יעדע פסוק.
קומט דער רב ,אן און ער זעט ווי די
פרייער איד וואס הייבט שוין אן תשובה מיט שמחה און הודאה קען מען אלעס אריבערגיין
דער חת"ם סופר זאגט :עס שטייט
טון ,קאכט זיך .פרעגט ער אים :וואס
אין מזמור לתודה' ,עבדו את ה' בשמחה
קאכסטו אזוי? זאגט ער :וואס הייסט?
בואו לפניו ברננה'' ,ברננה' קען אויך זיין
איך גיי באפרייט ווערן פון תפיסה!
א לשון פון צער און קרעכצן ,איז עס
פרעגט אים דער רב :וואס הייסט? עס
לכאורה א סתירה? זאגט ער :יא ,בעצם,
איז דיר נאך געבליבן פופצן יאר?! זאגט
'כי ה' הוא אלוקים הוא עשנו' 'ולו' איז א
ער אים :ער האט געטראפן א חז"ל,
קרי און א כתיב ,עס קען גיין מיט א ו'
וואס זאגט אז ווען אידן וועלן היטן
און א'' ,ולו' טאמער איז עס מיט א ו'
צוויי שבתות וועלן זיי באפרייט ווערן!
זענען אונז בשמחה ,אבער טאמער איז
דער רב האט אים פרובירט צו זאגן ,אז
עס 'ולא' מיט א' איז נישט ,דעמאלסט
דאס גייט נישט ארויף אויף תפיסה ,און
איז 'בואו לפניו ברננה'' ,בואו שעריו
נישט אויף א יחיד ,נאר אויף גאנץ כלל
בתודה חצרתיו בתהלה' אז דו וועסט
ישראל.
אפילו הכי דאנקן דעם אייבערשטן -
דער בעל תשובה האט אים וועט אפילו פון די 'ברננה' ווערן א
געזאגט :וואס הייסט? איך קען ענגליש שמחה ,מיט שמחה און שבח והודאה
בעסער פון דיר ,אין די ענגלישע בוך קענסטו אלעס דורכגיין.
שטייט נישט מיט די אלע מפרשים, מיט די ריכטיגע אמונה קען מען זיין א פועל ישועות
דארט שטייט אויב די אידן וועלן היטן עס איז דא א מעשה וואס ווערט
צוויי שבתים וועלן זיי גלייך באפרייט געברענגט אין ספר מחזיר אליהו פון
ווערן .דער רב קומט צוריק אפאר וואכן רבי אליהו פאלט זצ"ל ,אין די צווייטע
שפעטער ,און ער טרעפט נישט אבנר - חלק אין די הקדמה ,מיין פעטער
אבנר איז באפרייט! ער גייט נאך וואס הרה"ח ר' משה מנחם טויבנפעלד
די מעשה איז געווען ,איז ער געוואויר שליט"א פארציילט עס אביסל
געווארן ,אז דער שופט פון אבנר האט
י
אכט פאר מען ווארפט עס אוועק ,דער רעטייערט ,און ער האט אנגעהויבן
זיידע ז"ל [כ"ק אדמו"ר הגה"ק בעל איבערשרייבן זיינע פסקים .ער קען
ברכת שמים מקאשוי זצוק"ל] פלעגט אבער נישט אפשרייבן יעדע קליינע
צינדן צווישן זיבן אדער ניין לעכט מיט משפט ,ער האט אבער געשריבן די
איין שוועבל .אסאך מאל פלעגט דער משפט פון דעם איד ,ער האט געשריבן
גבאי אנצינדן נאך איינס און אים אז עס קומט אים טאקע פופצן יאר
פרובירט צו גיבן אבער ער האט תפיסה ,אבער נאר טאמער עס איז
קיינמאל נישט גענומען. אמת ,אבער עס איז נישט אמת ,דער
שופט פילט נישט אז עס איז אמת ,איז
די געדאנק איז ,אז מען דארף ער געגאנגען אריינגעבן אז ער איז
נעמען די משמשים פון הקב"ה ערנסט, נישט באקוועם אז דער איד זיצט נאך
דאס איז פארוואס יעקב אבינו איז אין תפיסה ,ער פילט אז ער האט נישט
צוריקגעגאנגען פאר פחים קטנים ,ביי גוט גע'פסק'נט ,האבן זיי אים געזאגט
צדיקים איז ממונם וויכטיגער ביי זיי ווי אז דו ביסט נישט באקוועם ,נעמט מען
זייער גוף ,וויבאלד דאס איז משמשים אים ארויס!
פונעם אייבערשטן ,האט מען עס
גענומען מיט אן ערנסקייט .אונז דארפן אז א איד גלייבט ,אז עס שטייט
ארויסנעמען די מידה פון הכרת הטוב אין די גמרא -שטייט עס אין די גמרא!
פון די די וואכענדיגע סדרה. ווען א איד איז אין אן ענגע מצב ,איז עס
אויך א סגולה .אבער איר זעט וואס עס
אז מען לעבט פארן אייבערשטן ווערט מען געהאלפן טוט זיך דא?! ווען א איד גלייבט אינעם
אין מחזור אליהו ברענגט ער א
הייליגן באשעפער ,ער זעט עס אין
מעשה :עס איז געווען א מרביץ תורה,
חז"ל ,און דער אייבערשטער זאגט צו
א מחנך ,ער האט געדרייווט א קאר
אים :יא! דאס איז אמונה פשוטה אינעם
העכער די ספיד לימיט ,מען האט אים
אייבערשטן .ווען אונז האבן עכטע
געוואלט צונעמען די לייסענס ,ער האט
הכרת הטוב ,קען מען אהיימגיין פריי,
עס אבער זייער שטארק געדארפט פאר
אונזער פראבלעם איז ,אז אונז זענען
זיין הרבצת התורה ,ער האט געגלייבט
אויבער חכמים ,איך בין נישט דער
אינעם אייבערשטן אז די כח הרבים
תמים ,ביי מיר גייט עס נישט געשען...
וועט זיכער מגין זיין .עס איז געקומען
צום משפט און דער שופט האט ביי צדיקים איז גאר חשוב ממונם
פארלאנגט די בילדער פון די קאמערע אין 'ספר חסידים' שטייט אז מען
אז ער איז געפארן העכער די ספיד ,די זאל נישט אויסבלאזן קיין פייער ,די
פראסעקיוטער האט געקוקט און ער בעלזא רעבעצין זאגט ,אז 'ווער עס
האט עס נישט געטראפן ,דער שופט בלאזט א שוועבל איז נישט ווערד א
האט געזאגט "אראפ מיט די משפט! ער שוועבל' ,נישט אייביג צינדט זיך אן א
קען אהיימגיין מיט די לייסענס!" .פון אז שוועבל גלייך ,די עלטערע דור גיבט
יא
פון שמחה און התלהבות ,עצלות און מעשה זעט מען ,אז ווען א איד לעבט
עצבות האלט אפ פון תשובה טון, 'בנפלאותיך אייבערשטן, פאר'ן
אזויווי עס שטייט אין פרשת כי תבא וטובותיך שבכל עת' ווערט ער
'תחת אשר לא עבדת את ה' אלוקיך געהאלפן ,מען קען עס נישט אלס זען.
בשמחה ובטוב לבב'.
די פיר זאכן וואס מען דארף צו טון צו קענען תשובה
טון :התבודדות; זהירות אפילו בקל שבקלים; כל
דער חת"ם סופר טייטשט דאס הזמנים שווין; שמחה והתלהבות
אריין אין די פסוק' ,כי יקח איש אשה דער הייליגע חת"ם סופר ברענגט
חדשה' ,א מענטש וויל זיך מחדש זיין, אין פרשת כי תצא ,עס שטייט אין פסוק
ווערן א בריה חדשה ,ער וויל זיך 'כי יקח איש אשה חדשה לא יצא בצבא
צוריקקערן צום אייבערשטן ,די ולא יעבר עליו לכל דבר נקי יהיה לביתו
ערשטע זאך איז 'לא יצא לצבא' ,גיי שנה אחת ושמח את אשתו אשר לקח',
נישט צו קיין חבורות וואו עס איז נישט זאגט דער הייליגער חת"ם סופר ,אז
דא קיין עבודת ה' ,די צווייטע זאך איז, דאס איז מרמז אויף זאכן וואס מען
'ולא יעבר עליו לכל דבר' ער זאל נישט דארף האבן אויף תשובה ,מען איז אין די
עובר זיין אויף קיין קל שבקלים ,די ימי אלול מען דארף תשובה טון ,זאגט
דריטע זאך איז' ,נקי יהיה לביתו שנה די פסוק פיר זאכן וואס מען דארף טון
אחת'' ,שנה' איז א לשון פון 'זמן' ,אין צו תשובה טון ,די ערשטע זאך איז
יעדע זמן זאל ער דינען דעם 'התבודדות' ,א מענטש דארף אוועקגיין
אייבערשטן ,און די פערטע זאך איז, פון א חבורה פון מענטשן וואס שטערן
'ושמח את אשתו אשר לקח' ער זאל אים אין עבודת ה' ,דאס איז די ערשטע
לעבן בשמחה. זאך ,אז א מענטש דארף נעמען א
חבורה וואס ברענגט אים תורה און
דער חת"ם סופר שטעלט דא יראת שמים און עבודת ה' .די צווייטע
אוועק א געוואלדיגע יסוד ,פאר מען זאך איז ,אז מען טאר נישט טון קיין
טוט תשובה דארף מען קוקן די חבורה שום עבירה אפילו קל שבקלים .די
אין וועלכע מען דרייט זיך ,מען דארף דריטע זאך ,זיין עסן זיין טרונקן און זיין
זען די עבירות וואס מען רופט היינט שלאפן ,נישט קיין חילוק וועלכע צייט,
"איך בין נישט אין די מדריגה" ,וועלכע ער זאל נישט מאכן קיין חילוק אין
זמן נעם איך פאר לייכט ,צי בין איך צייט ,ער זאל אייביג דינען דעם
בשמחה און בהתלהבות אין יעדע אייבערשטן .ער ברענגט די של"ה
עבודה ,און וועלכע פון די פיר זאכן ער הקדוש ,וואס האט זיך זייער געבייזערט
איז שוואך דערינען דארף ער האבן א אויף בין הזמנים ,אז יעצט איז בין
תיקון. הזמנים מען דארף נישט לערנען ,דער
חת"ם סופר זאגט ,א איד דארף זיין 'כל
הזמנים שוין' .די פערטע זאך ,די ענין
יב
שמחה דארף זיין בשלימות א איד דארף האבן א סדר פון
עס איז דא די באקאנטע חתם 'תורה עבודה' ,זיין דבוק צום
סופר אין פרשת ויחי' ,וירא יוסף אייבערשטן ,נישט האבן קיין
לאפרים בני שלשים גם בני מכיר בן התרשלות ,עס איז נישטא קיין 'בין
מנשה ילדו על ברכי יוסף' ,פרעגט דער הזמנים' ,עס איז נישטא קיין זמן ווען צו
חת"ם סופר וואס איז די "גם" -גם בני נתרשל ווערן ,אפהיטן די חבורה און
מכיר בן מנשה? זאגט דער הייליגער נישט האבן קיין געוויסע מצוות,
חתם סופר ,אז דער מגן אברהם (סימן עבירות ,עשה ,לאו ,אדער מנהג ,אפילו
רכ"ה סעיף קטן ד') ברענגט בשם די וואס איז נישט פאר מיר ,און די עיקר
'ילקוט חדש' ,אז מען זאל מאכן א זאך איז :לעבן מתוך שמחה.
סעודה און א שמחה ווען מען ווערט בר
מצוה פונקט ווי מען האט חתונה ,די די גרעסטע שמחה איז אז מען קען דאנקן דעם
מקור דערפון איז זוהר החדש אויף די באשעפער
דער חתם סופר זאגט אין פרשת
פסוק 'צאנה וראינה בנות ציון במלך
יתרו' ,ויחד יתרו על כל הטובה ויאמר
שלמה בעטרה שעטרה לו אמו ביום
ברוך ה'' ,זאגט דער חת"ם סופר ,אז
חתנתו וביום שמחת לבו' פרעגט דער
יתרו האט געוואלט דאנקן דעם
חת"ם סופר :פארוואס דערמאנט מען
אייבערשטן אויף דעם אז ער האט
נישט זיין טאטע ,נאר זיין מאמע
געראטעוועט די אידן ,ווען ער איז
(בעטרה שעטרה לו אמו) ,זאגט דער
געקומען דאנקן און לויבן דעם
חת"ם סופר :אז דער טאטע איז טאקע
אייבערשטן ,איז ער געווען אזוי
זייער בשמחה ביי די בר מצוה פון זיין
בשמחה ,אבער זיין שמחה איז געווען
קינד ,אז זיין קינד האט חכמה בינה
אז ער האט די זכיה צו דאנקן און לויבן
דעת ,אז ער איז מקבל די עול התורה
דעם אייבערשטן ,און מיט די עבודה איז
ומצוות ,אבער פון די אנדערע זייט ,איז
ער געווען אזוי בשמחה ,און ער האט
ער בצער ,אז ער קען מער נישט מקיים
זיך געפריידט אסאך מער אז ער האט
זיין די מצוה פון חינוך .א נזיר ברענגט א
די זכיה צו דאנקן און לויבן דעם
קרבן אויף א מצווה וואס ער האט
אייבערשטער ,אסאך מער ווי די אידן
געענדיגט ,קומט אויס אז אין די נאכט
האבן זיך געפריידט אז זיי זענען
פון די בר מצווה איז די שמחה פון די
געראטעוועט געווארן פון די מצרים.
טאטע נישט בשלמות ,די מאמע האט
'ויחד יתרו' יתרו האט זיך געפריידט,
יא א שמחה בשלימות ,וויבאלד זי האט
אסאך מער אז ער קען דאנקן דעם
נישט די חיוב -אזויווי די טאטע -אין
אייבערשטן ,ווי 'לכל אשר עשה ה'
חינוך ,פארדעם שטייט 'שעטרה לו אמו'
למשה ולישראל עמו' אז ער קען זאגן
ביי די בר מצוה ,וויבאלד שמחה דארף
'ברוך ה' אשר הציל'.
זיין מיט א שלימות .פארדעם ,א אידיש
קינד ווען ער ווערט בר מצוה דארף ער
יג
די רמזים פון אלו"ל זיין בשמחה ,וויבאלד שמחה איז א
עס שטייט אין די קדמונים ,אז מצוות עשה מדאורייתא.
אלול איז ראשי תיבות א'ני ל'דודי ו'דודי
ל'י .זאגט דער חידושי הרי"ם ,אז אלול שמחה דארף קומען פון הארץ
איז אויך די צירוף האותיות 'ל"א אנחנו זאגט ער א מורא'דיגע זאך .עס
– ל"ו אנחנו' ביי מזמור לתודה ,וואס די שטייט נישט אז די בר מצוה בחור
קרי איז 'לו' און די כתיב איז 'לא' ,זאגט דארף זיך פרייען ,עס שטייט אויך נישט
ער 'ולו אנחנו' אונז באלאנגן צום אז אין די טאג פון מתן תורה דארף מען
אייבערשטן אין יעדן מצב' ,ולא אנחנו' זיך פרייען .פארוואס שטייט נישט אז א
אונז זענען גארנישט און אונז זענען בר מצוה בחור דארף זיך פרייען? און
מבטל די גאנצע עצמיות להקדוש ברוך פארוואס שטייט נישט אז אין די טאג
הוא' ,ולו אנחנו' פאר אים זענען אונז א פון מתן תורה דארף מען זיך פרייען?
פאלק' ,ולא אנחנו' פאר אונז זענען אונז זאגט דער חת"ם סופר ,אז עס איז נישט
גארנישט ,זאגט ער אז מען איז זיך קיין מצוה זיך צו פרייען אלס אן עול,
מכניע פאר'ן אייבערשטן איז 'אלול' וויבאלד טאמער איז עס א מצוה איז
ראשי תיבות א'הוב ל'מעלה ו'נחמד עס אן עול ,עס איז א שמחה וואס אונז
ל'מטה. פרייען זיך פון זיך אליינס! און אדרבה,
די מצוה דארף מאכן פארגעסן פון
די ראש דארף זיין תקיף גשמיות ,דאס דארף זיין ביי די בר מצוה,
אין ישמח ישראל ברענגט ער :עס די בר מצוה בחור דארף זיין אזוי
שטייט אין די תורה 'ונתנך ה' לראש ולא בשמחה ,אז עס זאל מאכן פארגעסן פון
לזנב' ,די תרגום זאגט 'לתקיף ולא די עולם הזה ,און נישט נאר ביי די בר
לחלש' א שטארקער נישט קיין מצוה דארף מען אזוי מקבל זיין די עול
שוואכער .ראש השנה זאגט מען 'יהיו התורה ומצוות ,נאר יעדן טאג 'המחדש
לרצון שנהיה לראש ולא לזנב' ,שלמה בטובו בכל יום תמיד' א יעדן טאג דארף
המלך זאגט אין משלי ,אז יעדע מחלה מען זיין בשמחה ,אז מען קען מקיים
בגוף ובנפש איז די עיקר צו שטארקן די זיין די מצוות ,א שמחה פון טיפעניש
דעת ,אז די דעת וועט זיין שטארק און פון הארץ ,הכרת הטוב פאר'ן
משולט קעגן די רגשי הלב ,וועט ער זיך אייבערשטן ,פאר די זכיה אז אונז זענען
קענען שטארקן אויף זיין מחלה .אונז בני מלכים ,פאר די זכיה אז אונז זענען
בעטן ביים אייבערשטן ,אז אונז זאלן די עם סגולה ,פאר די זכיה אז דער
האבן א קלארע דעת ונהיה לראש ,די אייבערשטער האט אונז געהאלפן
ראש זאל זיין די תקיף ,און נישט חלש. מקיים זיין די תורה ומצוות.
יד
די ארבעטער ,און ער זאל מפקיר זיין די נאכן הערן דברי התעוררות דארף מען עס מקיים זיין
תיכף ומיד
זיתים פעלדער פאר די עניים. אבער צו דעם דארף מען צולייגן
וואס ר' אליהו דעסלער ברענגט אין
זאגט רבי ישראל סאלאנטער ,אז
'מכתב מאליהו' :ווען א מענטש וויל
רבי אלעזר בן צדוק האט אזוי
באמת תשובה טון ,ער וויל באמת טון די
אויסגערימט די מענטש ,וויבאלד דאס
מעשים טובים וואס ער הערט ביי
איז א ירא חטא ,ער הערט אז ער טוט
שיעורים און ער לערנט ספרי מוסר,
נישט ריכטיג ,קודם שטעלט ער אפ די
דארף דאס געשען תיכף ומיד ,מען טאר
ארבעטער ,און דערנאך קומט ער צוריק
דאס נישט אפשטופן אויף שפעטער.
פרעגן וואס צו טון ווייטער .פארשטייט
ער ברענגט אז ר' ישראל סאלאנטער
זיך אז מען דארף אלעס טון מיט ישוב
האט געזאגט ,אז א מענטש וויל וויסן
הדעת ,אבער נאכדעם דארף מען גלייך
צי ער איז אן ערליכער איד ,זאל ער
טון.
קוקן צי ער איז מקבל וואס ער לערנט
נישט זיך אפשטעלן אין די ירידה תיכף ומיד .ברענגט ער א שיינע ראיה
דער ישמח ישראל אין הגדה של פון די גמרא (סוכה מד) אייבו איז
פסח זאגט אזוי ,אונז זאגן ביי הלל 'ולא געשטאנען פאר ר' אליעזר בן צדוק ,איז
המתים יהללו י-ה ולא כל יורדי דומה', געקומען א מענטש זאגן אז ער האט
ברענגט ער פון דעם רוזשינער :אפילו א שטעט ,וויינגערטנער און זיתים
מענטש איז אין א בחינה פון 'ירידה' - פעלדער ,זענען געקומען צו אים די
שטעל דיר נישט אפ דא ,נאר הייב אן דערפישע מענטשן ארבעטן אין די
דאנקן און לויבן דעם אייבערשטן ,אז א וויינגערטנער שמיטה און איך גיב זיי
מענטש איז אזוי קראנק אז לויט די באצאלט פון די זיתים פעלדער ,טוה
טבע האט ער נישט קיין רפואה ,זאל ער איך ריכטיג אדער נישט? האט אים רבי
זיך מחזק זיין אז דער אייבערשטער איז אליעזר בן צדוק געזאגט אז ניין דו
א בעל רחמים ,א כל יכול אן קיין שום טוסט נישט ריכטיג .אזויווי רבי אלעיזר
גרעניצן ,און ער וועט דיר שיקן א בן צדוק האט געזאגט די ווערטער איז
רפואה למעלה מן הטבע ,אזויווי עס אייבו ארויס ,האט רבי אלעיזר בן צדוק
שטייט אין פסוק 'ורוח איש יכלכל פארשטאנען אז יענער גייט זאגן פאר
מחלהו' דורך דעם וואס א מענטש איז די ארבעטער אז זיי קענען נישט נעמען
זיך מחזק ,דאס איז די בעסטע עצה זיתים פעלדער פאר באצאלט ,האט ער
פאר ישועת הנפש ורפואת הגוף ,אויף געזאגט אז ער וואוינט שוין אין די
דעם דאווענען אונז 'ותקנינו בעצה שטאט פערציג יאר און ער האט נישט
טובה "מלפניך"' נישט פון קיין מלאך, געטראפן אזא ערליכע מענטש.
נישט פון קיינעם ,נאר מלפניך ,ווען עס שפעטער איז ער צוריקגעקומען פרעגן
קוקט אויס אז אונז האבן שוין וואס ער זאל יא טון ,האט ער אים
גארנישט ,גיב אונז מלפניך. געזאגט ,ער זאל באצאלן פון זיין טאש
טו
אמונה און הכרת הטוב פאר'ן זאל דער הייליגער באשעפער
אייבערשטן ,וועלן אידישע קינדער זען טאקע העלפן ,אידישע קינדער זאלן
כל מיני ישועות וברכות. קיינמאל נישט אוועקפאלן ,קיינמאל
נישט אויפגיבן ,נאר זיי זאלן האבן די
טז
