תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

די
שווארצע
בענדער
98
תסקסב
ס.פ .צןצכ :טץגנ
זגבא ןס אשת אבז"ץ
צסץ צפצ ק' תמדסנ להץנ מטבץא תא צףדס צתמצ (ןץ ,ע"פ)
ווי אויך שרייבט דער זיידע ,דער הייליגער יטב לב ,מיט דעם לשון, דער מדרש תנחומא ברענגט צו א פסוק אין תהילים :באו נשתחוה
מקובלני ממורי זקיני זלה"ה בעל הישמח משה :איך האב אזוי מקובל ונכרעה לפני ד' עושנו ,זאגט דער מדרש ,צפה משה ברוח הקודש
פון מיין הייליגען זיידע ,פעם אחת :איינמאל נאך ענדיגען שמו"ע וראה שבית המקדש עתיד ליחרב והביכורים עתידין ליפסק ,עמד
איז אריינגעקומען צו מיר א מחשבה צו מתפלל זיין צו הקב"ה ,איך והתקין לישראל שיהיו מתפללים בכל יום ,טייטש :משה רבינו האט
זאל זוכה זיין צו זעהן ווי אלי' הנביא איז מקריב די קרבנות ,און דער געזעהן ברוח קדשו אז דער בית המקדש וועט רח"ל חרוב ווערן ,און
אייבערשטער האט ערפילט מיין בקשה ,און איך האב געזעהן אלי' די מצוה פון ברענגען ביכורים וועט בטל ווערן ,האט משה מתקן
אנגעטהון מיט די בגדי כהונה ,און ער איז מקריב די קרבנות תמידין, געווען ,אז מען זאל דאווענען דריי מאל א טאג אנטקעגן די ביכורים,
ע"כ זיין הייליגע לשון. ע"כ דברי המדרש.
זעהט מען פון דא -פיהרט אויס דער רבי -אז די תמידין זענען ויש להבין -פרעגט דער רבי זי"ע -די גמרא אין מסכת ברכות דף
באמת נישט בטל געווארן ,און אלי' הנביא איז עס מקריב יעדען טאג כ"ו שטייט בפירוש ,אז די דריי טעגליכע תפלות זענען מתוקן געווארן
אפי' בשעת מיר זענען אין גלות ,אבער ביכורים קען נישט נוהג בזמן אנטקעגן די קרבנות תמידין ,און דער רבי זאגט אז אונז טרעף מיר
הזה ,ווייל ביכורים קען מען ברענגען נאר איינער וואס פארמאגט נישט אין ערגעץ אז די תפלות זענען קעגן די ביכורים? ועוד ,נאך איז
קרקע אין ארץ ישראל ,כדי ער זאל קענען זאגן :ואת האדמה אשר שווער ,פארוואס שמועסט דער מדרש נאר פון ביכורים ,לכאורה אלע
נתת לי ד' ,און דאס איז נישט מעגליך נאכן חורבן ,קומט אויס אז נאר קרבנות זענען בטל געווארן נאך חורבן הבית.
די ביכורים איז בטל געווארען ,במילא איז פארשטענדליך וואס דער אמנם ,באמת די קרבנות תמידין פון צופרי און אווענט זענען
מדרש זאגט שבשביל הביכורים שראה שעתידין ליפסק לגמרי ,ווייל נישט בטל געווארן ,ווי עס שטייט אין ספר עשרה מאמרות :ש'אליהו
די ביכורים ברענגען וועט ווערן אפגעשטעלט ,האט משה רבינו מתקן עודנו עומד ומקריב תמידין כסדרן בכל יום ,טייטש :אליהו הנביא
געווען אנטקעגן דעם ,צו דאווענען יעדן טאג דריי תפלות ,און מיט שטייט יעדן טאג און איז מקריב תמיד של שחר ,און תמיד של בין
די כח פון תפלה ,זאלן מיר זוכה זיין בקרוב צו בנין בית המקדש ,אין הערבים ,מיר זענען אין גלות און מיר האבן ליידער נישט די זכי' דאס
ווייטער קענען ברענגען ביכורים ,בב"א. צו זעהן ,דאך גלייבן מיר אז אלי' איז מקריב טעגליך.
הרה"ח רבי שלום גראסבערג ז"ל (דערציילט דורך זיין אייניקל -הרב שלמה אליעזר גליקמאן הי"ו) +מיין מעשה
פקודתו שמרה ,און אריינגעלייגט א מודעה איינהאלטן און ער האט יא אריינגעשטעק א עס איז געווען און די ערשטע יארן פון די
ביים סוף צייטונג פון צוויי שורות ,ביי די געוויסע סכום געלד ,און ער האט אנגעהויבן צו צוריקגעקומענע פליטים פון דער קריג ,אידן
פארלוירענע מודעות ווי מענטשן מעלדן אז האנדלען מיט דימאנטען ,און ולא עלתה לו ,עס האבן צוריק אויפגעשטעלט זייער משפחות
מ'האט עפעס פארלוירן אדער געטראפן ,און האט זיך נישט גוט געענדיגט ,ער האט דערלייגט מיט די פרנסות ,און דער רבי זצ"ל איז געווען
יענעם טאג האט א 19יעריגער גוי גערופען דאס גאנצע געלט וואס ער האט אריינגעלייגט. ווי טאטע פאר די אלע אידן.
אז ער וויל באשטעלן א גרופ נסיעה ,אויף וואס
האט ער דעמאלסט געגרינדט דעם באקאנטן האט פאסירט א אינטערעסאנטע מעשה,
ער האט שיין פארדינט ,און איז געבליבן א
"מזל טרעוועל" און עס איז אים שווער געגאנגען, מיט מיין זיידע הרה"ח ר' שלום גראסבערג ז"ל
קונה אויף לאנגע יארן ווייטער ,און אזוי איז ער
איינמאל איז אריינגעקומען צו רבין פאר א ברכה וואס אינדערהיים בעפארן קריג איז ער געווען א
נתעשר געווארן שלא כדרך הטבע.
און דער רבי גיט אזוי א פרעג זאג נאר ר' שלום גרויסע עושר ,איז ער אריין צום רבי'ן און מציע
מיט יארן שפעטער ,הוא הגבר ,ער איז ווי אזוי גייט פרנסה? האט דער זיידע ר' שלום געווען אז ער וויל האנדלען מיט דימאנטען ,אסאך
געווען דער ערשטער וואס האט געגעבן צום געענטפערט אז ער מוטשעט זיך זייער ,פרעגט אחינו בני ישראל האבן דעמאלסט עוסק געווען
דינער גאר א גרויסע סכום ,וואס האט מחייב אים דער רבי "דו אדווערטייזט?" זאגט דער זיידע און דעם תחום ,און מ'האט געהאט פרנסה בכבוד
געווען אנדערע עשירים ,און דער רבי האט יא ,פרעגט די רבי וואו? זאגט דער זיידע און די
געהייסן אויסרופען בשמו -עפעס וואס מ'האט אידישע ליכט ,דער רבי האט זיך זייער צולאכט... האט דער רבי זי"ע אים געזאגט ,ער זאל
קיינמאל נישט געטוהן -אז מ'זאל שטיצען ר' (גבאים האבן מעיד געווען ,אז דער רבי האט זעלטן אזוי נישט עוסק זיין און קיין דימאנטען ,אבער
שלום גראסבערג און קויפן בילעטן ביי מזל געלאכט) און דער רבי זאגט אים :ר' שלום מ'ברויך צוקוקענדיג ווי אנדערע אידן ווערן יעדן טאג
טרעוועל ,ווי מ'קען הערן אויפן טיי"פ. אריינלייגען א "אנאנס" און דער "נוי יארק טיימס". נתעשר פון דעם ,האט ער זיך נישט געקענט
פןגץךץא שסא גשס (ע)
מנשה קעניג
מען האט שוין נישט אריינגעלאזט שטעט ,אדער אהיימפארן צו זייער איינע פון די תוצאות איז געווען, שנת תרח"צ ,איז געווען א שווער
איינציגווייז ,נאר מיר זענען אדורך דעם היימשטאט ,בחורים זענען אנטלאפן אז די לאקאלע באהערדע און פאליציי, יאר ,כאטש די אקטועלע קריג האט
פענסטער ,און דער רבי איז געשטאנען קיין דעעש ,קלויזענבורג ,ועוד ,און וואס פלעגן ביז היינט אוועקוקן פון די זיך אנגעהויבן הערשט צוויי יאר
דארט געקוקוט אויף אונז ,און געזעגנט צומאל האט מען זיך אריינגעכאפט ישיבה ,און אירע צענדליגע פרעמדע שפעטער ,אבער די לופט איז שוין
יעדן בחור מיט א בליק. קיין סאטמאר פאר א וואך ,צוויי, בחורים פון אנדערע לענדער ,וואס געווען פארסמ'ט פון די נאצישע העצע
איינזאפן קדושה ביים רבי'ן זי"ע ,הערן האבן דא געוויילט אומלעגאל ,און בכלל ,און דעם רשע'ס רעדעס בפרט,
אזוי ליידער האט זיך געענדיגט
א שיעור ,א דאווענען וכדו'. געווענליך ווען ס'איז פארגעקומען און דאס האט געהאט א השפעה אויף
מיינע דריי יאר אין ישיבת סאטמאר.
יענע יאר האב איך נאך א אינספעקציע ,פלעגט מען מודיע אלע ארומיגע לענדער אויך.
התנצלות :די ארטיקלן פון א בחור אריינגעכאפט צו זיין ביים סדר ,און זיין פאראויס ,און די בחורים פלעגן
יענעם ווינטער ,האט איינע פון די
אין רבינ'ס ישיבה נאך אין סאטמאר ,האט געבליבן ביז נאך שבועות ,נאך יו"ט זיך באהאלטן ,דאס אלעס האט זיך
ארויסגערופן א שטארקער אפקלאנג ,די
אנטיסעמיטשע פארטייען געווינען די
זענען אלע אויסלענדישע אהיים געטוישט ,אפי' אונטערשמירן האט
שורות האבן ממחיש געווען ,און לעבעדיג רעגירונג אין ראמעניע ,פאר א קורצע
געפארן וגם אני בתוכם ,ווייל דער מצב נישט געהאלפן ,און זיי האבן אנגעהויבן
אפגעפארבט דאס לעבן פון א בחור אין ישיבה צייט ,און געפרעדיגט שנאת ישראל,
אין די אלטער היים ,ליידער האט די קריג איז געווארן שווערער ,און קיינער האט אויסטיילן די ישיבה צרות כסדר.
דורך די תפילת פון די אידישע קינדער
אפגעהאקט דאס שיין לעבן ,ווי היינט באקאנט נישט געוואוסט מה יולד יום.
אלס "אינדערהיים". די הנהלת הישיבה ,בהחלטת האבן זיי פארלוירען די קומענדיגע
פארן אהיימפארן ,זענען מיר א רבינו ,האבן געבעטן די בחורים רונדע און אראפ פון די מאכט,
עוד חזון ,ברענגן צום ציבור,
אינטרעסאנטע איינטראגעס און פאסירונגען גרופע פון בערך צוואנציג בחורים זאלן אוועקפארן פון סאטמאר ,און אבער די לופט איז שוין פארבליבן
פון די ישיבה יארן ,אי"ה. געגאנגען געזעגענען פונעם רבי'ן, זיך אויסבאהאלטן אין אנדערע אנגעפיקעוועט מיט שנאת ישראל.
הערת הקורא הר"ר שמואל אברהם ברילל הי"ו
מיט צוויי שווערע קעיסעס ,וואס האט זיך וויילט דא אפט -אן עקסטרע השגחה פרטית ליינענדיג אין אייער גליון ,איבער די איך וואוין אין באנגקאק-טיילאנד ,אין
געצויגן יארן ,ווי די לאקאלע רעגירונג האט ווי אזוי ס'איז אנגעקומען -און כ'האב גלייך סגולה פונם הייליגן ספר על הגאולה ועל ווייטן מזרח ,פון פאך אויס בין איך אן אדוואקאט
געקלאגט .אין דעם לעצטן חודש האבן זיך אנגעהויבן לערנען יעדן טאג א שיעור קבוע. התמורה ,האב איך געבעטן עטליכע פון מיינע מיט קליענטן פון אמעריקע ,דערונטער פיהלע
ביידע קעיסעס סארטירט און פארשפארט. איך וויל אייך נאר איבערגעבן ,אז זייט פריינט אז ביי די קומענדיגע נסיעה "ברענגט'ס היימישע יונגעלייט וואס טוען געשעפטן דא אין
א ישר כח גדול פאר מיך מזכה זיין, דער ספר ליגט אויפן טיש אין מיין אפיס ,זעה מיר דעם ספר" למעשה האט עס געברענגט לאנד ,ווי אויך האב איך סאטמארע פריינט מיט
שמואל אברהם איך געוואלדיגע ישועות ,איך האב געהאנדעלט איינער פון די משגיחים פון די עדה ,וואס וועמען איך האלט מיך נאנט.
