gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

מוציא לאור: תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish

שבוע: כי תבוא (2026-08-24)

תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

פתח את ה-PDF הורדה

‫די‬ ‫שווארצע‬ ‫בענדער‬ ‫‪98‬‬ ‫תסקסב‬ ‫ס‪.‬פ‪ .‬צןצכ‪ :‬טץגנ‬ ‫זגבא ןס אשת אבז"ץ‬ ‫צסץ׽ צפצ ק' תמדסנ להץנ מטבץא תא צףדס׽ צתמצ (ןץ‪ ,‬ע"פ)‬ ‫ווי אויך שרייבט דער זיידע‪ ,‬דער הייליגער יטב לב‪ ,‬מיט דעם לשון‪,‬‬ ‫דער מדרש תנחומא ברענגט צו א פסוק אין תהילים‪ :‬באו נשתחוה‬ ‫מקובלני ממורי זקיני זלה"ה בעל הישמח משה‪ :‬איך האב אזוי מקובל‬ ‫ונכרעה לפני ד' עושנו‪ ,‬זאגט דער מדרש‪ ,‬צפה משה ברוח הקודש‬ ‫פון מיין הייליגען זיידע‪ ,‬פעם אחת‪ :‬איינמאל נאך ענדיגען שמו"ע‬ ‫וראה שבית המקדש עתיד ליחרב והביכורים עתידין ליפסק‪ ,‬עמד‬ ‫איז אריינגעקומען צו מיר א מחשבה צו מתפלל זיין צו הקב"ה‪ ,‬איך‬ ‫והתקין לישראל שיהיו מתפללים בכל יום‪ ,‬טייטש‪ :‬משה רבינו האט‬ ‫זאל זוכה זיין צו זעהן ווי אלי' הנביא איז מקריב די קרבנות‪ ,‬און דער‬ ‫געזעהן ברוח קדשו אז דער בית המקדש וועט רח"ל חרוב ווערן‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטער האט ערפילט מיין בקשה‪ ,‬און איך האב געזעהן אלי'‬ ‫די מצוה פון ברענגען ביכורים וועט בטל ווערן‪ ,‬האט משה מתקן‬ ‫אנגעטהון מיט די בגדי כהונה‪ ,‬און ער איז מקריב די קרבנות תמידין‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז מען זאל דאווענען דריי מאל א טאג אנטקעגן די ביכורים‪,‬‬ ‫ע"כ זיין הייליגע לשון‪.‬‬ ‫ע"כ דברי המדרש‪.‬‬ ‫זעהט מען פון דא ‪ -‬פיהרט אויס דער רבי ‪ -‬אז די תמידין זענען‬ ‫ויש להבין ‪ -‬פרעגט דער רבי זי"ע ‪ -‬די גמרא אין מסכת ברכות דף‬ ‫באמת נישט בטל געווארן‪ ,‬און אלי' הנביא איז עס מקריב יעדען טאג‬ ‫כ"ו שטייט בפירוש‪ ,‬אז די דריי טעגליכע תפלות זענען מתוקן געווארן‬ ‫אפי' בשעת מיר זענען אין גלות‪ ,‬אבער ביכורים קען נישט נוהג בזמן‬ ‫אנטקעגן די קרבנות תמידין‪ ,‬און דער רבי זאגט אז אונז טרעף מיר‬ ‫הזה‪ ,‬ווייל ביכורים קען מען ברענגען נאר איינער וואס פארמאגט‬ ‫נישט אין ערגעץ אז די תפלות זענען קעגן די ביכורים? ועוד‪ ,‬נאך איז‬ ‫קרקע אין ארץ ישראל‪ ,‬כדי ער זאל קענען זאגן‪ :‬ואת האדמה אשר‬ ‫שווער‪ ,‬פארוואס שמועסט דער מדרש נאר פון ביכורים‪ ,‬לכאורה אלע‬ ‫נתת לי ד'‪ ,‬און דאס איז נישט מעגליך נאכן חורבן‪ ,‬קומט אויס אז נאר‬ ‫קרבנות זענען בטל געווארן נאך חורבן הבית‪.‬‬ ‫די ביכורים איז בטל געווארען‪ ,‬במילא איז פארשטענדליך וואס דער‬ ‫אמנם‪ ,‬באמת די קרבנות תמידין פון צופרי און אווענט זענען‬ ‫מדרש זאגט שבשביל הביכורים שראה שעתידין ליפסק לגמרי‪ ,‬ווייל‬ ‫נישט בטל געווארן‪ ,‬ווי עס שטייט אין ספר עשרה מאמרות‪ :‬ש'אליהו‬ ‫די ביכורים ברענגען וועט ווערן אפגעשטעלט‪ ,‬האט משה רבינו מתקן‬ ‫עודנו עומד ומקריב תמידין כסדרן בכל יום‪ ,‬טייטש‪ :‬אליהו הנביא‬ ‫געווען אנטקעגן דעם‪ ,‬צו דאווענען יעדן טאג דריי תפלות‪ ,‬און מיט‬ ‫שטייט יעדן טאג און איז מקריב תמיד של שחר‪ ,‬און תמיד של בין‬ ‫די כח פון תפלה‪ ,‬זאלן מיר זוכה זיין בקרוב צו בנין בית המקדש‪ ,‬אין‬ ‫הערבים‪ ,‬מיר זענען אין גלות און מיר האבן ליידער נישט די זכי' דאס‬ ‫ווייטער קענען ברענגען ביכורים‪ ,‬בב"א‪.‬‬ ‫צו זעהן‪ ,‬דאך גלייבן מיר אז אלי' איז מקריב טעגליך‪.‬‬ ‫הרה"ח רבי שלום גראסבערג ז"ל (דערציילט דורך זיין אייניקל ‪ -‬הרב שלמה אליעזר גליקמאן הי"ו)‬ ‫‪+‬מיין מעשה‬ ‫פקודתו שמרה‪ ,‬און אריינגעלייגט א מודעה‬ ‫איינהאלטן און ער האט יא אריינגעשטעק א‬ ‫עס איז געווען און די ערשטע יארן פון די‬ ‫ביים סוף צייטונג פון צוויי שורות‪ ,‬ביי די‬ ‫געוויסע סכום געלד‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן צו‬ ‫צוריקגעקומענע פליטים פון דער קריג‪ ,‬אידן‬ ‫פארלוירענע מודעות ווי מענטשן מעלדן אז‬ ‫האנדלען מיט דימאנטען‪ ,‬און ולא עלתה לו‪ ,‬עס‬ ‫האבן צוריק אויפגעשטעלט זייער משפחות‬ ‫מ'האט עפעס פארלוירן אדער געטראפן‪ ,‬און‬ ‫האט זיך נישט גוט געענדיגט‪ ,‬ער האט דערלייגט‬ ‫מיט די פרנסות‪ ,‬און דער רבי זצ"ל איז געווען‬ ‫יענעם טאג האט א ‪ 19‬יעריגער גוי גערופען‬ ‫דאס גאנצע געלט וואס ער האט אריינגעלייגט‪.‬‬ ‫ווי טאטע פאר די אלע אידן‪.‬‬ ‫אז ער וויל באשטעלן א גרופ נסיעה‪ ,‬אויף וואס‬ ‫האט ער דעמאלסט געגרינדט דעם באקאנטן‬ ‫האט פאסירט א אינטערעסאנטע מעשה‪,‬‬ ‫ער האט שיין פארדינט‪ ,‬און איז געבליבן א‬ ‫"מזל טרעוועל" און עס איז אים שווער געגאנגען‪,‬‬ ‫מיט מיין זיידע הרה"ח ר' שלום גראסבערג ז"ל‬ ‫קונה אויף לאנגע יארן ווייטער‪ ,‬און אזוי איז ער‬ ‫איינמאל איז אריינגעקומען צו רבין פאר א ברכה‬ ‫וואס אינדערהיים בעפארן קריג איז ער געווען א‬ ‫נתעשר געווארן שלא כדרך הטבע‪.‬‬ ‫און דער רבי גיט אזוי א פרעג זאג נאר ר' שלום‬ ‫גרויסע עושר‪ ,‬איז ער אריין צום רבי'ן און מציע‬ ‫מיט יארן שפעטער‪ ,‬הוא הגבר‪ ,‬ער איז‬ ‫ווי אזוי גייט פרנסה? האט דער זיידע ר' שלום‬ ‫געווען אז ער וויל האנדלען מיט דימאנטען‪ ,‬אסאך‬ ‫געווען דער ערשטער וואס האט געגעבן צום‬ ‫געענטפערט אז ער מוטשעט זיך זייער‪ ,‬פרעגט‬ ‫אחינו בני ישראל האבן דעמאלסט עוסק געווען‬ ‫דינער גאר א גרויסע סכום‪ ,‬וואס האט מחייב‬ ‫אים דער רבי "דו אדווערטייזט?" זאגט דער זיידע‬ ‫און דעם תחום‪ ,‬און מ'האט געהאט פרנסה בכבוד‬ ‫געווען אנדערע עשירים‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫יא‪ ,‬פרעגט די רבי וואו? זאגט דער זיידע און די‬ ‫געהייסן אויסרופען בשמו ‪ -‬עפעס וואס מ'האט‬ ‫אידישע ליכט‪ ,‬דער רבי האט זיך זייער צולאכט‪...‬‬ ‫האט דער רבי זי"ע אים געזאגט‪ ,‬ער זאל‬ ‫קיינמאל נישט געטוהן ‪ -‬אז מ'זאל שטיצען ר'‬ ‫(גבאים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער רבי האט זעלטן אזוי‬ ‫נישט עוסק זיין און קיין דימאנטען‪ ,‬אבער‬ ‫שלום גראסבערג און קויפן בילעטן ביי מזל‬ ‫געלאכט) און דער רבי זאגט אים‪ :‬ר' שלום מ'ברויך‬ ‫צוקוקענדיג ווי אנדערע אידן ווערן יעדן טאג‬ ‫טרעוועל‪ ,‬ווי מ'קען הערן אויפן טיי"פ‪.‬‬ ‫אריינלייגען א "אנאנס" און דער "נוי יארק טיימס‪".‬‬ ‫נתעשר פון דעם‪ ,‬האט ער זיך נישט געקענט‬ ‫פןגץךץא שסא גשס (ע)‬ ‫מנשה קעניג‬ ‫מען האט שוין נישט אריינגעלאזט‬ ‫שטעט‪ ,‬אדער אהיימפארן צו זייער‬ ‫איינע פון די תוצאות איז געווען‪,‬‬ ‫שנת תרח"צ‪ ,‬איז געווען א שווער‬ ‫איינציגווייז‪ ,‬נאר מיר זענען אדורך דעם‬ ‫היימשטאט‪ ,‬בחורים זענען אנטלאפן‬ ‫אז די לאקאלע באהערדע און פאליציי‪,‬‬ ‫יאר‪ ,‬כאטש די אקטועלע קריג האט‬ ‫פענסטער‪ ,‬און דער רבי איז געשטאנען‬ ‫קיין דעעש‪ ,‬קלויזענבורג‪ ,‬ועוד‪ ,‬און‬ ‫וואס פלעגן ביז היינט אוועקוקן פון די‬ ‫זיך אנגעהויבן הערשט צוויי יאר‬ ‫דארט געקוקוט אויף אונז‪ ,‬און געזעגנט‬ ‫צומאל האט מען זיך אריינגעכאפט‬ ‫ישיבה‪ ,‬און אירע צענדליגע פרעמדע‬ ‫שפעטער‪ ,‬אבער די לופט איז שוין‬ ‫יעדן בחור מיט א בליק‪.‬‬ ‫קיין סאטמאר פאר א וואך‪ ,‬צוויי‪,‬‬ ‫בחורים פון אנדערע לענדער‪ ,‬וואס‬ ‫געווען פארסמ'ט פון די נאצישע העצע‬ ‫איינזאפן קדושה ביים רבי'ן זי"ע‪ ,‬הערן‬ ‫האבן דא געוויילט אומלעגאל‪ ,‬און‬ ‫בכלל‪ ,‬און דעם רשע'ס רעדעס בפרט‪,‬‬ ‫אזוי ליידער האט זיך געענדיגט‬ ‫א שיעור‪ ,‬א דאווענען וכדו'‪.‬‬ ‫געווענליך ווען ס'איז פארגעקומען‬ ‫און דאס האט געהאט א השפעה אויף‬ ‫מיינע דריי יאר אין ישיבת סאטמאר‪.‬‬ ‫יענע יאר האב איך נאך‬ ‫א אינספעקציע‪ ,‬פלעגט מען מודיע‬ ‫אלע ארומיגע לענדער אויך‪.‬‬ ‫התנצלות‪ :‬די ארטיקלן פון א בחור‬ ‫אריינגעכאפט צו זיין ביים סדר‪ ,‬און‬ ‫זיין פאראויס‪ ,‬און די בחורים פלעגן‬ ‫יענעם ווינטער‪ ,‬האט איינע פון די‬ ‫אין רבינ'ס ישיבה נאך אין סאטמאר‪ ,‬האט‬ ‫געבליבן ביז נאך שבועות‪ ,‬נאך יו"ט‬ ‫זיך באהאלטן‪ ,‬דאס אלעס האט זיך‬ ‫ארויסגערופן א שטארקער אפקלאנג‪ ,‬די‬ ‫אנטיסעמיטשע פארטייען געווינען די‬ ‫זענען אלע אויסלענדישע אהיים‬ ‫געטוישט‪ ,‬אפי' אונטערשמירן האט‬ ‫שורות האבן ממחיש געווען‪ ,‬און לעבעדיג‬ ‫רעגירונג אין ראמעניע‪ ,‬פאר א קורצע‬ ‫געפארן וגם אני בתוכם‪ ,‬ווייל דער מצב‬ ‫נישט געהאלפן‪ ,‬און זיי האבן אנגעהויבן‬ ‫אפגעפארבט דאס לעבן פון א בחור אין ישיבה‬ ‫צייט‪ ,‬און געפרעדיגט שנאת ישראל‪,‬‬ ‫אין די אלטער היים‪ ,‬ליידער האט די קריג‬ ‫איז געווארן שווערער‪ ,‬און קיינער האט‬ ‫אויסטיילן די ישיבה צרות כסדר‪.‬‬ ‫דורך די תפילת פון די אידישע קינדער‬ ‫אפגעהאקט דאס שיין לעבן‪ ,‬ווי היינט באקאנט‬ ‫נישט געוואוסט מה יולד יום‪.‬‬ ‫אלס "אינדערהיים‪".‬‬ ‫די הנהלת הישיבה‪ ,‬בהחלטת‬ ‫האבן זיי פארלוירען די קומענדיגע‬ ‫פארן אהיימפארן‪ ,‬זענען מיר א‬ ‫רבינו‪ ,‬האבן געבעטן די בחורים‬ ‫רונדע און אראפ פון די מאכט‪,‬‬ ‫עוד חזון‪ ,‬ברענגן צום ציבור‪,‬‬ ‫אינטרעסאנטע איינטראגעס און פאסירונגען‬ ‫גרופע פון בערך צוואנציג בחורים‬ ‫זאלן אוועקפארן פון סאטמאר‪ ,‬און‬ ‫אבער די לופט איז שוין פארבליבן‬ ‫פון די ישיבה יארן‪ ,‬אי"ה‪.‬‬ ‫געגאנגען געזעגענען פונעם רבי'ן‪,‬‬ ‫זיך אויסבאהאלטן אין אנדערע‬ ‫אנגעפיקעוועט מיט שנאת ישראל‪.‬‬ ‫הערת הקורא הר"ר שמואל אברהם ברילל הי"ו‬ ‫מיט צוויי שווערע קעיסעס‪ ,‬וואס האט זיך‬ ‫וויילט דא אפט ‪ -‬אן עקסטרע השגחה פרטית‬ ‫ליינענדיג אין אייער גליון‪ ,‬איבער די‬ ‫איך וואוין אין באנגקאק‪-‬טיילאנד‪ ,‬אין‬ ‫געצויגן יארן‪ ,‬ווי די לאקאלע רעגירונג האט‬ ‫ווי אזוי ס'איז אנגעקומען ‪ -‬און כ'האב גלייך‬ ‫סגולה פונם הייליגן ספר על הגאולה ועל‬ ‫ווייטן מזרח‪ ,‬פון פאך אויס בין איך אן אדוואקאט‬ ‫געקלאגט‪ .‬אין דעם לעצטן חודש האבן זיך‬ ‫אנגעהויבן לערנען יעדן טאג א שיעור קבוע‪.‬‬ ‫התמורה‪ ,‬האב איך געבעטן עטליכע פון מיינע‬ ‫מיט קליענטן פון אמעריקע‪ ,‬דערונטער פיהלע‬ ‫ביידע קעיסעס סארטירט און פארשפארט‪.‬‬ ‫איך וויל אייך נאר איבערגעבן‪ ,‬אז זייט‬ ‫פריינט אז ביי די קומענדיגע נסיעה "ברענגט'ס‬ ‫היימישע יונגעלייט וואס טוען געשעפטן דא אין‬ ‫א ישר כח גדול פאר מיך מזכה זיין‪,‬‬ ‫דער ספר ליגט אויפן טיש אין מיין אפיס‪ ,‬זעה‬ ‫מיר דעם ספר" למעשה האט עס געברענגט‬ ‫לאנד‪ ,‬ווי אויך האב איך סאטמארע פריינט מיט‬ ‫שמואל אברהם‬ ‫איך געוואלדיגע ישועות‪ ,‬איך האב געהאנדעלט‬ ‫איינער פון די משגיחים פון די עדה‪ ,‬וואס‬ ‫וועמען איך האלט מיך נאנט‪.‬‬