דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

דעם רבינ'ס כי תבא תשפ"ו
בס"ד
ליכט
גליון 297
דער
יע ַזיין
מֹוד ַ
אלט ִאיר ִ
יערע ִקינְ ֶדער ָז ְַאיֶ ֶ
ריינער קוואל
יטאן (שיהר"ן ר"ט)
ָוואס ָּדא ָהאט ִזיְך ִּג ָ
ביכורים תשפ"ו
ישן ,וַ וייל ִמיר עמ ׁ ְ
ישט ֶצ ִ ועלט ֶקען אוּנְ ז נִ ׁ ְ
ֶדער וֶ ְ יך וִ ויל ַא ְ
ייך ְפ ֶרעגְ ן ַא ׁ ְש ֵא ָלה. ייע ֶרע ִקינְ ֶדער ִא ְ
ַט ֶ
וערט גֶ עטוּן דו ְּר ְך ֶדעםייבן ַאז ַא ֶלעס קו ְּמט אוּן וֶ ְ
גְ ֵל ְ ּ ייטן ֶקען ֶמען ְ ּב ֶרענְ גֶ ען ִ ּבכּ ו ִּרים?!
ַהיינְ ִטיגֶ ע ַצ ְ
ער ׁ ְש ְטן.
יב ְ
אוֹ ֶ ּ ישט ַקיין ֵ ּבית
אבן נִ ׁ ְ
וָ ואס ִאיז ִ ּב ְכ ַלל ִדי ׁ ְש ֵא ָלה? ִמיר ָה ְ ּ
אר ַלאנְ גְ ט זִ ְ
יך עדענְ ֶקען ַפ ְ ויסן אוּן גֶ ֶ
ְּכ ֵדי ָדאס צ ּו וִ ְ ישט ַקיין כּ ֵֹהן ָ ּגדוֹ ל ,נִ ׁ ְ
ישט ַקיין ִמזְ ֵ ּב ַח ווא ּו ַה ּ ִמ ְק ָ ּד ׁש ,נִ ׁ ְ
ישןַ .אז ֲא ִפיל ּו אוֹ יבּ
יפ ִר ׁ ְ ִה ְת ַח ְ ּד ׁשוּתֶ ,מען זָ אל זִ ְ
יך אוֹ ְ ישע ְפרו ְּכט פוּן ִדי
ארבּ ִמיט ְפ ִר ׁ ֶ
אפצו ֵּלייגְ ן ִדי ָק ְ
ַא ָר ּ ְ
אפט אוּן עפ ּ ְ יסגֶ ָ
ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם ָל ָבן ָה ֲא ַר ּ ִמי ָהאט ִדיך אוֹ ְ ארע ְּת ׁשו ָּבה,
וייסט ּו ׁשוֹ ין ַא ְק ָל ֶ
ׁ ִש ְב ַעת ַה ּ ִמינִ ים .נָ א ,וֵ ְ
יך וִ וי ַא אפט ִאין זַ יין זַ אק אוּן ִדי ׁ ְש ּ ִפ ְיר ְסט זִ ְ
אר ַכ ּ ְַפ ְ ישט!
יכער ֶקען ֶמען נִ ׁ ְ
זִ ֶ
ישן אוּן
יפ ְפ ִר ׁ ְ ארף ֶמען זִ ְ
יך אוֹ ְ יכטַ ,ד ְ
אשענֶ ע ִל ְ
אר ָל ׁ ֶ
ַפ ְ אדע יָ א ָדא ַאזַ א ְ ּב ִחינָ ה פוּן ִ ּבכּ ו ִּרים
ָא ֶ ּבער נֵ ייןֶ ,עס ִאיז גְ ַר ֶ
ער ׁ ְש ְטן ַאזוֹ י וִ וי ֶמען זָ אגְ ט ַ ּביים וִ ּדוּי
יב ְ
ארן אוֹ ֶ ּ זָ אגְ ן ַפ ְ ייטן ,ח ֶֹד ׁש ֱאלוּל תשפ"וֲ ,א ִפיל ּו ַפאר אוֹ ְ
יך ַהיינְ ִטיגֶ ע ַצ ְ
יך וֵ וייסעפערִ ,א ְ אש ֶ "ב ׁ ֶ
ְ ּב ׁ ַש ַע ְת'ן ְ ּב ֶרענְ גֶ ען ִדי ִ ּבכּ ו ִּריםּ ַ : אר ְטן ִמיט ְפרו ְּכט
ישט ַקיין גָ ְ
ַאזַ א ֵאיינֶ ער וָ ואס ָהאט נִ ׁ ְ
יסגֶ ענו ֶּמען פוּן ִמ ְצ ַריִ ם ,אוּן ִמיר
אסט אוּנְ ז ַארוֹ ְַאז ד ּו ָה ְ אדע
ארנְ ט פוּן זַ יין ִ ּד ָירהֶ ,ער וואוֹ ינְ ט גְ ַר ֶ
יימער ִאין ָפ ְ
ֵ ּב ֶ
ערן
יט ְ
יסגֶ ענו ֶּמען פוּן ַמיין ִ ּב ֶ
יך ַארוֹ ְאסט ּו אוֹ ְּ ְפ ִריוַ ואט ָה ְ יפ ְטן ׁ ְש ָטאק...
יפן ִפ ְ
אוֹ ְ
יסן ַצ ִ ּדיק,
אסט ּו ִמיר ְמ ַק ֵרב גֶ עוֶ וען צ ּו ַאזַ א גְ רוֹ ְ
גָ לוּתָ ,ה ְ יך ִ ּבין גְ ֵרייטִ ...א ְ
ערןִ ,א ְ
יך עסאנְ ט צ ּו ֶה ְ
ער ַ
ָא ֶקעיִ ,אינְ ֶט ֶ
עפער ַפאר ַא ֶלע ֲח ָס ִדים אוּן אש ֶ ִא ְ
יך ַדאנְ ק ִדיר ַ ּב ׁ ֶ
ייטיגֶ ע ּ ְפ ֶלענֶ ערַ ,מיינֶ ע
ֵלייגְ ן ׁשוֹ ין ַאוֶ ועק ַא ֶלע ַמיינֶ ע זַ ִ
וואוּנְ ֶדער וָ ואס ד ּו טו ְּסט צ ּו ִמיר". יך גְ ָראד אוֹ יס ַמיין רו ְּקן גְ ַל ְ ויכ ִטיגֶ ע ִענְ יָ נִ ים ,אוּן ִא ְ
ייך וִ ְ
אקאנְ ֶטע ֶעס ִאיז אוֹ ְ
יך ָדא ַא ּ ָפסוּק ַהיינְ ִטיגֶ ע ּ ַפ ְר ׁ ֶשהַ ,א ַ ּב ַ ערן.
יע ְרן גְ ֵרייט צ ּו ֶה ְ
יצ ֶטע אוֹ ֶ
עש ּ ִפ ְ
ִמיט ָאנְ גֶ ׁ ְ
יך ְמ ַצ ְּו ָך ַל ֲעשׂ וֹ ת" אוּן נָ ְ
אך "היּוֹ ם ַה ֶזּה ה' ֱאל ֹ ֶק ָ
ּ ָפסוּקַ ,
יסט
אסט ּו ׁשוֹ ין גֶ עזָ אגְ טִ ,די ִ ּב ְ
אל ֶ ּבע ְּת ׁשו ָּבה ָה ְ
ָאהַ ,א ַה ְ
ית ְל ָעם"ִ ,די ַא ֶלע ּ ְפסו ִּקים
"היּוֹ ם ַה ֶזּה נִ ְהיֵ ָ
ַא ּ ָפסוּק ַ
יסט ָדאָ ,דאס ִאיז פוּן ַדיין זַ ייט
ערן אוּן ד ּו ִ ּב ְ
גְ ֵרייט צ ּו ֶה ְ
עבן ִדי ּ ַפ ְר ׁ ֶשה פוּן ִ ּבכּ ו ִּרים אוּנְ ז צ ּו וַ וייזְ ן
ייען ַאיין נֶ ְ ּ
ׁ ְש ֵט ֶ
ערן ֶע ּ ֶפעס נֵ יי ,וַ וייל
יסט גְ ֵרייט צ ּו ֶה ְ
ַא ִה ְת ַח ְ ּד ׁשוּתּ ִ ,ב ְ
עדע ׁ ָש ָעה, עדן ָטאג ,יֶ ֶ ַאז ַא ִא ִיד ׁיש ִקינְ ד ֶקען זִ ְ
יך יֶ ְ
יקר ִח ּיוּב פוּן ִ ּבכּ ו ִּרים וַ וייזְ ט אוֹ יף ִה ְת ַח ְ ּד ׁשוּת,
ֶדער ִע ָ
ישט ַקיין ִחילוּק וִ וי ִטיף ֶדער
ייען ,נִ ׁ ְ עדע ֶרגַ ע זִ ְ
יך ַ ּבאנַ ֶ יֶ ֶ
יש ֵקייט!
ְפ ִר ׁ ְ
"היּוֹ ם!!" ַהיינְ טאלןַ ,
עפ ְ יידער גֶ ַ יידער ַל ֶֶמענְ ְט ׁש ִאיז ַל ֶ
ֵהייבּ ִא ְ ארף
עדער ִאיד ַד ְ
אטע ָא ֶדער יֶ ֶ
ַא ִאינְ גְ לַ ,א ָ ּבחוּרַ ,א ַט ֶ
יכער וערן ַא ֶע ְר ִל ֶ
יך ָאן ְפ ִר ׁיש ִמיט ַא ַ ּבאנַ ייאוּנְ ג וֶ ְ
ישט.
ארנִ ׁ ְ
ישט ,גָ ְ
ארנִ ׁ ְ
ישט ,גָ ְ
ארנִ ׁ ְ
וייסט גָ ְ
ויסן ַאז ֶער וֵ ְ
וִ ְ
ִאיד.
ערע אבן ַ ּבאקו ֶּמען פוּן אוּנְ זֶ ֶ
ָדאס ֵמיינְ ט ֱאמוּנָ ה! ִמיר ָה ְ ּ
יפן ֶע ְר ׁ ְש ְטן ּ ָפסוּק
ֲח ָכ ֵמינ ּו זִ ְכרוֹ נָ ם ִל ְב ָר ָכה ַד ְר ֶש'נֶ ען אוֹ ְ "אמוּנָ ה"ַ ,אז ַקיין ׁשוּם זַ ְ
אך אוֹ יף ערן ַא ַמ ָּתנָ הֱ , ֶע ְל ֶט ְ
ישע ִ ּבכּ ו ִּרים ישע שֵׂ ֶכל ,אוּן ְ ּב ֶרענְ גֶ ען ַא ְפ ִר ׁ ֶ אר ׁ ֶ
אוּנְ זֶ ער נַ ִ אשית' ִ ּב ׁ ְש ִביל ִ ּבכּ ו ִּרים ׁ ֶש ִ ּנ ְק ָרא
'ב ֵר ׁ ִ
פוּן ֶדער ּתוֹ ָרהּ ְ ,
עפער
אש ֶ ארן ַ ּב ׁ ֶ ארגִ ינֶ ען צ ּו זִ ינְ גֶ ען ַא נִ יגוּן ַפ ְ אוּן זִ ְ
יך ַפ ְ אשאפוּנְ ג פוּן ֶדער גַ אנְ ֶצער יקר ַ ּב ׁ ַ
אשיתֶ ,דער ִע ָ ֵר ׁ ִ
ישע ִקינְ ֶדער,
ִמיט לוֹ יבּ אוּן ַדאנְ ק ַאז ִמיר זֶ ענֶ ען ִא ִיד ׁ ֶ 'בכּ ו ִּרים'ּ ַ ,באנַ יי זִ ְ
יך! ַא יאה ִאיז גֶ עוֶ וען ַפאר ִדי זַ ְ
אךּ ִ , ְ ּב ִר ָ
ְ ּבנֵ י ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק וְ יַ ֲעקֹב. יאה וִ וי
ייבן ִדי ְ ּב ִר ָ
עדן ָטאג ָאנְ ֵה ְ ּ
ֶמענְ ְט ׁש זָ אל אוּן ֶקען יֶ ְ
נָ א ,גֶ עגַ אנְ גֶ ען ַא ְצוֵ ויי ִמינוּט הוֹ ָד ָאה!!ַ ,דאנְ ק ֶדעם אסנַ יי ,וָ ואס
וארן פוּן ָד ְ
אפן גֶ עוָ ְ
אש ְ
ואלט ַהיינְ ט ַ ּב ׁ ַ
ֶעס וָ ְ
עלע
ער ֶ ּב ֶ ער ׁ ְש ְטן ִמיט ַדיין ׁ ְש ּ ְפ ַר ְ
אךִ ,מיט ַדיין ֶק ְ יב ְ
אוֹ ֶ ּ ועלט ִאיז נַ יי ,יָ א! ִמיר זָ אגְ ן
ָדאס ִאיז ֶ ּב ֱא ֶמת ַאזוֹ יִ ,די וֶ ְ
וערן
ועלט וֶ ְ
ְפרו ְּכט אוּן נְ קוּדוֹ ת טוֹ בוֹ ת וֶ ועט ִדיר ִדי וֶ ְ עדן ָטאג ַ ּביים ַדאוֶ וענֶ ען "ו ְּבטוּבוֹ ְמ ַח ֵ ּד ׁש ְ ּב ָכל
ָדאס יֶ ְ
ַמ ּ ָמ ׁש וִ וי נַ יי. ער ׁ ְש ֶטער ִמיט
יב ְ
אשיתֶ ",דער אוֹ ֶ ּ
יוֹ ם ָּת ִמיד ַמ ֲעשֵׂ י ְ ּב ֵר ׁ ִ
ועלט ַאזוֹ י וִ וי
עדן ָטאג ִדי וֶ ְ
אפט יֶ ְ
אש ְ
זַ יין גו ְּט ְס ֵקייט ַ ּב ׁ ַ
וער ֶטער פוּן ִל ּקו ֵּטי ֲה ָלכוֹ ת ָ ּבשָׂ ר וְ ָח ָלב ד'
(לוֹ יט ִדי וֶ ְ
ועלט קו ְּקט אוֹ יס
אשאפוּנְ גַ ,איי ִדי וֶ ְ
ַ ּביים ָאנְ ֵהייבּ ַ ּב ׁ ַ
אוֹ ת י"ג)
אליגֶ ע ָצרוֹ ת,
ַאזוֹ י ַא ְלטִ ,מיט ַא ְל ֶטע זִ ְכרוֹ נוֹ ת פוּן ַא ָמ ִ
ימה טוֹ ָבה
יבה וַ ֲח ִת ָ
ַא גוּט ׁ ַש ָ ּבתַ ,א ְּכ ִת ָ
ואר ְפן
ועקוַ ְ
אמיר ַאוֶ ְ
ָדאס ִאיז ַא ֶלעס ַ ּביי אוּנְ ז ִאין מ ַֹחָ .ל ִ
יׁשט
זֹויפיל ָׁש ֶָע ֶה'ן אּון נִ ְ
ארן ַא ִ
ארף ָפ ְ
ֶמען ַד ְ מיין
מעשה'לע
ייכן ֶדעם ִציל.
ערגְ ֵר ְ
ֶד ְ
עלט
עׁש ֶט ְ
יטן ֶוועג ָהאט זִ יְך ֶדער ָּבאס ָא ְּפגֶ ְ
ִאינְ ִמ ְ
אּון ֶמען ָהאט גֶ עזִ ינְ גֶ ען נִ ּגּונִ ים ֶוועגְ ן ְׁש ִמ ַירת
'ה ֲע ֵבר ֵעינַ י ֵמ ְראֹות ָׁש ְוא' אּון נָ אְך.
ֵעינַ יִ ם ִוויַ ,
עקענְ ט ָאנְ זֶ ען ַאז ְּב ֶר ְס ֶל ֶב'ע
ֶמען ָהאט ְק ָלאר גֶ ֶ אות ׁ ָשוְ א
ַה ֲע ֵבר ֵע ַיני ֵמ ְר ֹ
ועלט,
ארט ֶו ְ
ערע ָס ְ
עּבן ִאין ַאן ַאנְ ֶד ֶ
ֲח ִס ִידים ֶל ְ ארן
צּופ ְ
רֹויס ָ
אּונְ זֶ ער ֵח ֶדר ָהאט זִ יְך גֶ עגְ ֵרייט ַא ְ
ׁשּוכען ָא ֶּבער ִאין
אֹויס ְט ֶ
ְ אקע זִ יְך
ֶמען ִוויל ַט ֶ יח ָהאט אּונְ ז ַפאר
יעהֶ ,דער ַמ ְׁשּגִ ַ
אֹויף ַא נְ ִס ָ
עטן
יׁשט ָא ְּפ ְט ֶר ְ
ועלן ִמיר נִ ְ
על ֶּבער ַצייט ֶו ְ
ֶדער זֶ ְ קּומען
ֶדעם ָאנְ גֶ עזָ אגְ ט ַאז אֹויּב ֶמען ֶוועט ָאנְ ֶ
פּונֶ עם ֻׁש ְל ָחן ָערּוְך. אסיג
יׁשט ַּפ ִ
צּו ַא ְּפ ַלאץ וואּו ֶעס ֶוועט זַ ייט נִ ְ
עקּומען צּום ָדאזִ יגְ ן
ֶ ִווי נָ אר ִמיר זֶ ענֶ ען ָאנְ גֶ אּבן
יׁשט ֶקענֶ ען ָה ְ
ַפאר אּונְ זֶ ,מען ֶוועט נִ ְ
יח גֶ עזֶ ען ַאז ָדאס
ואסערָ ,האט ֶדער ַמ ְׁשּגִ ַ
ַו ֶ ארט ְׁש ִמ ַירת ֵעינַ יִ םֶ ,וועט ֶמען זִ יְך גְ ַלייְך
ָד ְ
עאייגְ נְ טִ ,מיר זֶ ענֶ ען ׁשֹוין
יׁשט גֶ ֵ
ְּפ ַלאץ ִאיז נִ ְ אּבן
ארןֲ ,א ִפילּו ִמיר ָה ְ
ועק ָפ ְ
ייען אּון ַא ֶו ְ
אֹויס ְד ֵר ֶ
ְ
ואסער,
צּוטאנְ ְצן ִאין ַו ֶ
עווען גְ ֵרייט ַא ַריינְ ַ
גֶ ֶ אראֹויס.
עלט פּון ָפ ְ
אלט ָדאס גֶ ְ
עצ ְ
ׁשֹוין ַאיינְ גֶ ָ
צּוריק
עד ֵרייט ִ
אֹויסגֶ ְ
ְ אּבן זִ יְך
ָא ֶּבער ַא ֶלע ָה ְ עווען ַּביים ֵק ֶבר
אמען ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ
אּבן צּוזַ ֶ
ִמיר ָה ְ
אּבן
אֹויף ִדי ָּבאסֵ ,קיינֶ ער פּון ִדי ִקינְ ֶדער ָה ְ יטן
אלן ֶקענֶ ען ִה ְ
פּון חֹונִ י ַה ַּמ ְעּגָ ל ַאז ִמיר זָ ְ
ימט
עק ִר ְ
יׁשט גֶ ְ
יּפס אּון נִ ְ
יׁשט גֶ עזָ אגְ ט ַקיין ִּפ ְ
נִ ְ ענּומען ַאז
ֶ ערגֶ
יּב ְ
וערן ִא ֶ
יׁשט ֶו ְ
ִדי אֹויגְ ן אּון נִ ְ
אלגְ ט ,זִ יְך
עפ ְ
ִמיט ִדי נָ אז ,נָ אר גְ ַלייְך גֶ ָ עלטָ ,א ֶדער ַאז
אלט גֶ ְ
עצ ְ
ֶמען ָהאט ׁשֹוין ַאיינְ גֶ ָ
2
אכן ַמיינֶ ע אֹויגְ ן ַאזֹוי ְׁשנֶ עלָ ,דאס
אר ַמ ְ
יׁשט ַפ ְ
נִ ְ קּומענְ ִדיגְ ן ָא ְרט.
ארן צּום ֶ
ייטנְ ִדיג צּו ָפ ְ
גְ ֵר ְ
עּפט ִמיר ַאז ִאיְך ְׁש ָלאף ַאיין ְׁש ֶּפעט
אר ְש ֶׁל ְ
ַפ ְ יּבער ְצ ָוואנְ ִציג ִמינּוט ֶווען ֶדער
ֶעס ִאיז ַא ִר ֶ
יּבער ֶקען ִאיְך
ער ֶ
עדט זִ יְך ַאיין ַאז ֶד ִ
אּון ִאיְך ֶר ְ ל-ה ַּביִ ת פּון ֶדעם ְּפ ַלאץ ְק ִלינְ גְ ט אּונְ ז
ַּב ַע ַ
אֹויפ ְׁש ֵטיין.
ְ יׁשט
נִ ְ יח זָ אגְ ט
ְפ ֶרעגְ ן וואּו ִמיר זֶ ענֶ ען? ֶדער ַמ ְׁשּגִ ַ
אּבן
עפאר ִמיר ָה ְ
אכט ֶּב ָ
עווען ֵאיין נַ ְ
ֶעס ִאיז גֶ ֶ יכע ִא ְידןִ ,מיר ֶקענֶ ען
"מיר זֶ ענֶ ען ֶע ְר ִל ֶ
ִאיםִ :
ארן אֹויף
ער ְפ ִרי ָפ ְ
קּומענְ ִדיגְ ן ִאינְ ֶד ְ
ֶ אר ְפט
עד ְ
גֶ ַ יׁשט
יׁשט גֵ יין אֹויף ַא ְּפ ַלאץ ָוואס ִאיז נִ ְ
נִ ְ
ענּומענְ ַקייט
ֶ ערגֶ
יּב ְ
יעה ,פּון גְ רֹויס ִא ֶ
ַא נְ ִס ָ עלט".
מֹוחל ָדאס גֶ ְ
ֵ יעּות'דיגִ ,מיר זֶ ענֶ ען
ִ ְצנִ
ַמ ֲח ָׁשבֹות אר ְטן
ָס ְ ַא ֶלעס אכ ְטנְ ִדיג
ְט ַר ְ יח ַאז ָדאס ְּפ ַלאץ
ארן ַמ ְׁשּגִ ַ
ָא ֶקעיֶ ,ער זָ אגְ ט ַפ ְ
עווען
יעה גֵ ייט זַ יין ִאיז ִמיר גֶ ֶ
ויאזֹוי ִדי נְ ִס ָ
ִו ַ אכט זִ יְך ִפיר ַאזֵ ייגֶ ערְ ,ד ַריי ִמינּוט נָ אְך
אר ַמ ְ
ַפ ְ
ימ ֶלעןָ ,האּב ִאיְך זִ יְך
צּוד ִר ְ
אּומ ֶמעגְ ִליְך ַאיינְ ְ
ְ ייטיגְ ן
קּומען צּו ֶע ֶּפעס ַא זַ ִ
אלן ִמיר ַא ֶלע ֶ
ִפיר זָ ְ
ייליגְ ן ֶר ִּבי'ןּ'ְ ,ת ִפ ָּלה'
ער ַמאנְ ט ִדי ֵע ָצה פּון ֵה ִ
ֶד ְ ארט,
יׁשט ָד ְ
ִטיר וואּו ֵקיינֶ ער ְד ֵרייט זִ יְך נִ ְ
עפער ִאיְך זָ אל
אׁש ֶ
עווען צּום ַּב ֶ
אּון ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ יׁשט ַא ַריינְ ָלאזְ ן ֵקיינֶ עם
עווענְ ִליְך ָטאר ֶער נִ ְ
גֶ ֶ
יׁשט
ׁשּועה ָהאט נִ ְ
אפן ,אּון ִדי יְ ָ
ֶקענֶ ען ַאיינְ ְׁש ָל ְ ַא ִמינּוט נָ אך ִפירָ ,א ֶּבער ַפאר אּונְ ז ֶוועט ֶער
אפן.
עׁש ָל ְ
עטיגְ טִ ,איְך ִּבין ִטיף ַאיינְ גֶ ְ
עׁש ֶּפ ִ
גֶ ְ ָדאס יָ א טּון.
עקּומען ַצייט צּו
ֶ ארגְ נְ ס ֶווען ֶעס ִאיז גֶ
אֹויפ ָמ ְ
ְ ארט אּון
עׁש ַטאנֶ ען ָד ְ
יח ִאיז גֶ ְ
ֶדער ַמ ְׁשּגִ ַ
ואסער
ל-ו ֶ
אפןִ ,איְך גְ ֵרייט זִ יְך צּו נֶ עגְ ַ
גֵ יין ְׁש ָל ְ ִאיז ֶעס צּו זֶ ען אראֹויס
ָפ ְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען
יאת ְׁש ַמע ִמיט
עּבן ֶּבעט אּון ִאיְך ֵליין ְק ִר ַ
נֶ ְ אקע ַאזֹוי אּון ֶווען ֶער ָהאט גֶ עזֶ ען ַאז ִדי
ַט ֶ
ַה ַּמ ִּפילִ ,איְך ִליג ִאין ֶּבעט ָא ֶּבער ָדאס ָמאל אר ָלאזְ ט ָדאס
אּבן ׁשֹוין ַפ ְ
אּומגֶ עוואּונְ ְט ֶׁשענֶ ע ָה ְ
יטל
ועל ֶכע ִמ ְ
עוואּוסט ֶו ְ
ְ ָהאּב ִאיְך ׁשֹוין גֶ ארט,
יּבן ֵקיינֶ ער ָד ְ
עּב ִל ְ
יׁשט גֶ ְ
ְּפ ַלאץְ ,ס ִ'איז נִ ְ
אפן ,אּון
נּוצן צּו ֶקענֶ ען ַאיינְ ְׁש ָל ְ
ארף ְִאיְך ַד ְ ייער ֲהנָ ָאה
זֶ ענֶ ען ִמיר ַא ִהינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען אּון זֵ ֶ
עווען
אכ ַא ָמאל ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ
אקע נָ ְ
ִאיְך ָהאּב ַט ֶ רּוחנִ ּיּות.
יכער ְּב ָ
עהאט ַסיי ְּבגַ ְׁש ִמּיּות אּון זִ ֶ
גֶ ַ
ער ַּבאר! זַ ייט
עפער ,אּון ...וואּונְ ֶד ְ
אׁש ֶ
צּום ַּב ֶ אכ ַא ָמאל ְּת ִפ ָּלהָ ,דאס ִאיז
ְּת ִפ ָּלהְּ ,ת ִפ ָּלה אּון נָ ְ
ייטנְ ס.
אצ ְאל ְטס ְׁש ָלאף ִאיְך ׁשֹוין ַאיין ַּב ַ
עמ ְ
ֶד ָ ער ְש ְׁטן ַא ֵליין!
אֹויּב ְ
ֶ עּבן ִמיט
ַא ֶל ְ
עס ֶטע
ֵאין ּכ ֵֹחינּו ֶא ָּלא ְּב ֶפה! ְּת ִפ ָּלה ִאיז ִדי ֶּב ְ
עמען.
אּב ֶל ֶ
עצין ַפאר ַא ֶלע ְּפ ָר ְ
עד ִ
ֶמ ֶ
יׁשר ּכ ַֹח ַפאר ִדי ַמ ֲע ִׂשּיֹות פּון ֶדער ּגִ ְליֹון ֶעס
יִ ַ
אפן ִזיס
יינ ׁ ְש ָל ְ
ֵע ָצה צ ּו ַא ְ
עמאל ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין
ִאיז ִמיר גָ אר ְמ ַחּזֵ ק צּו ַא ֶל ָ יטן
יקייט ִמ ְ
וער ַ
גּוטןַ ,אזֹוי ִווי ִאיְך ָהאּב ַא ְש ֶו ִ
ַא ְ
עפער.
אׁש ֶ
צּום ַּב ֶ ער ְפ ִרי ֶווען ִדי זּון ַׁשיינְ ט
אֹויפ ְׁש ֵטייןִ ,אינְ ֶד ְ
ְ
אֹויף ְד ֵריי ִאיְך זִ יְך ַארּום אֹויף ַא ֶלע זַ ייט פּון
יׁשט ַארֹויס.
ֶדער ֶּבעטָ ,א ֶּבער ִאיְך זֶ ע זִ יְך נִ ְ
אּב ֶלעם נָ אְך
ייּבט זִ יְך ָאן ֶדער ְּפ ָר ְ
ְל ַמ ֲע ֶׂשה ֵה ְ
ׁשּום-אֹופן
ָ אפןַ ,אז ִאיְך ֶקען ְּב
ַּביים ַאיינְ ְׁש ָל ְ
3
ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת #50 אונטערוועגנס
ערשטן מאל אז ער האט אויך געשריבן אנדערע אין קורצן פון פריער:
חידושים אויף פיל א העכערן דרגה וואס עס איז
רבי נתן מיט זיין חבר ,רבי נפתלי קומען אפט
אוממעגליך צו פארשטיין ,נאר איינער וואס איז
צום רבי'ן קיין ברסלב .זיי האבן מער נישט קיין
גאר א גרויסער צדיק ,אן איינציגער אין זיין דור
מניעות פון זייער משפחה ,אבער אצינד איז
און אין דער זעלבער צייט באהאוונט אין אלע
זיי אונטערגעקומען א נייע מניעה :יעדע מאל
זיבן חכמות פון דער וועלט.
זיי קומען צום רבי'ן ,ווייזט דער רבי ארויס
רבי נתן האט אין א שפעטערע תקופה אומצופרידנקייט ,אבער זיי זענען זיך מתגבר
איבערגעשריבן די חידושים אבער דערנאך ,צוליב אויף די מניעה און זיי קומען ווייטער צום רבי'ן.
פארהוילענע סיבות ,האט דער רבי אים געהייסן רבי נתן טרעפט א תירוץ צו קומען צו בינדן
דאס פארברענען .דעם ספר רופט מען דערפאר, דעם רבינ'ס ספר .יענע וואך האט דער רבי אסאך
"ספר הנשרף". גערעדט צו רבי נתן.
**
די הייליגע חידושים
אצינד קומען מיר צום שלוס פון יאר תקס"ה – ווען עס איז ענדליך פארטיג געווארן דאס
דער דריטער יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות צום איינבינדן דעם ספר ,האט רבי נתן דאס געברענגט
רבי'ן ,ווען עס האט זיך אים אנטפלעקט א נייע פאר'ן רבי'ן .דער רבי האט ווייטער גערעדט דברי
וועלט פון תורה ועבודה. חיזוק .ער האט זיך אנגערופן צו רבי נתן" :דו
מיר וועלן דא בעזר השם ברענגען אן איבערבליק ביסט נאכאלץ נישט פרייליך?! עס וועט קומען א
פון יאר תקס"ה: צייט וואס דו וועסט פארשטיין מיין גרויסקייט".
-ראש השנה תקס"ה איז אויסגעקומען דער רבי האט דאן אנטפלעקט פאר רי נתן צום
4
אונטערוועגנס
עקשנ'ט זיך ,זאגט אים דער רבי אז דער אמת'ער דאנערשטאג און פרייטאג – דריי טעג יום טוב.
אמת איז אז נישט .רבי נתן איז שטענדיג דאנקבאר יענעם יאר ,האט דער רבי געזאגט גאר א הויכע
געווען פאר'ן אפזאגן דעם פאסטן ווייל אזוי ארום תורה .רבי נתן האט זיך אויסגעדרוקט אז ווען ער
האט ער זיך געקענט אפגעבן מיט'ן שרייבן און האט געהערט דעם רבינ'ס תורה ,האט ער געשפירט
דרוקן דעם רבינ'ס ספרים. דינערן און בליצן אין זיין קאפ!
* חודש אדר א' האט דער רבי באפוילן פאר רבי * דער רבי באפעלט אז מען זאל אים אנטפלעקן
נתן צו אנהייבן צו איבערשרייבן זיינע תורות אין די בשורה פון זיין טאכטער פייגא וואס איז נפטר
א קונטרס .רבי נפתלי האט אים געהאלפן דערצו. געווארן דעם פארגאנגענעם זומער ,וואס ביז דאן
האט מען פארהוילן פונעם רבי'ן די טראגעדיע .מען
* אין דעם זעלבן יאר ,האט דער רבי געהייסן פאר
האט זיך מטפל געווען מיט כישוף פאר איר רפואה
רבי נתן צו צאמנעמען אין א באזונדערן חיבור די
און דער רבי האט געדארפט מתקן זיין איר נשמה.
פראקטישע עצות אין עבודת השם וואס מען לערנט
ארויס פון זיינע תורות וואס רבי נתן האט שפעטער * מאנטאג -די פינפטע טאג פון עשרת ימי תשובה,
גערופן ,קיצור ליקוטי מוהר"ן. האט דער רבי ,גאנץ אומגעראכטן ,אנגעהויבן צו
זאגן א לאנגע תורה וואס האט אנגעהאלטן פיר
* סוף חודש אדר האט דער רבי געבוירן א זון
שעה!
וועמען ער האט א נאמען געגעבן שלמה אפרים.
אין די טעג פון די שמחה האט רבי נתן געהערט פיל * זונטאג פרשת נח ,ב' חשון ,האט רבי נתן
תורות און שמועסן פון דעם רבי'נס הייליג מויל. אויפגעהערט צו זאגן קדיש נאך זיין אומפארגעסליכע
מאמע ,הרבנית הצדיקת חי' לאנע ע"ה ,וועלכע איז
* ערב שבועות ווערט די קונטרס פון רבינ'ס תורות
נפטר געווארן עלף חדשים פריער -דאנערשטאג
גרייט צו גיין צום בינדער .נאך שבועות קומט רבי
פרשת תולדות ,ב' כסלו תקס"ד .דער רבי האט
נתן קיין ברסלב צו שטיין ביי די ארבעט פון די
געזאגט א תורה אין וועלכן ער האט אריינגעפאלכטן
בינדעריי.
דער ענין פון קדיש.
* אין יענע תקופה האט דער רבי אנטפלעקט די
* דער רבי הייסט זיינע תלמידים צו אריינטראכטן
געוואלדיגע סוד פון דעם תיקון הכללי .ביי דעם
אין תורה אויף אן אופן צו קענען אויפקומען מיט
פונקט האט דער רבי נאכנישט אנטפלעקט וועלכע
פרישע חידושי תורה ,אבער האט נאכנישט געהייסן
צען קאפיטלען דאס זענען.
דאס אראפשרייבן.
פארזעצונג קומט אי"ה ווען מיר וועלן אריינגיין אין
* מען טראגט אן פאר רבי נתן א רבנות פאסטן און
די היסטאריע פון יאר תקס"ו.
דער רבי גיבט אים זיין הסכמה אבער ווען רבי נתן
5
מיינע
בחור'ישע
יארן
וארן [צוּם דֶּ ֶר ְך ַה ֲח ִסידוּת]. נִ ְת ָק ֵרב גֶ ָ
עו ְ אפִ ,די ִה ְת ַק ְרבוּת פוּן ָה ַרב ֶה ָח ִסיד
ִמיר ְּב ֶרענְ גֶ ען ַא ָר ּ
יבן ַאן יסגֶ ְ
עק ִל ְּ ֶדער אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ֶר ִּבי ָהאט אוֹ ְ ויאזוֹ י ֶער ָהאט
עבן ִו ַ
ערגֶ עגֶ ְּ
יב ְ
ר' ֵּב ֶירך רו ִּּבינְ זֹ ון זַ "ל ִא ֶּ
אדזְ ׁש ַא ָּבחוּר ַ'א ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק',
יידעם ִאין ׁ ְש ָטאט ָל ְ
ֵא ֶ יילט:
ער ֵצ ְ
ָדאס ַא ֵליין ֶד ְ
ֶער ָהאט גֶ ׁ ְ
עשמו ֶּע ְסט ִמיט ִאים אוּן גֶ עזֶ ען ַאז ֶער יך ִּבין ְמקו ָּרב אל ְפן ִא ְ
עה ְ"ה ּׁ ֵשם יִ ְת ָּב ַר ְך ָהאט ִמיר גֶ ָ
ַ
ִאיז ָמ ֵלא ְוגָ דוּׁשָ ,האט ֶדער אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצער ֶר ִּבי ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן ַא ְלס ָּבחוּרַ ,ה ּׁ ֵשם יִ ְת ָּב ַר ְך
וארן צוּם ֵה ִ
עו ְ גֶ ָ
יידעםֶ .דער גֶ ענו ֶּמען זַ יין ׁ ְש ָוואגֶ ְ
ער'ס ַא ָּבחוּר ַא ְלס ֵא ֶ עלאזְ ט פוּנֶ עם
ערגֶ ָ
יב ְ
עהאט אוּן ִמיר ִא ֶּ
ָהאט ַר ֲח ָמנוּת גֶ ַ
ייסן ר' ַח ִ ּיים יו ְּדל –
עה ְ
אטע פוּנֶ עם ָּבחוּר ָהאט גֶ ֵ
ַט ֶ יסן חו ְּר ָּבן ָוואס ִאיז גֶ ׁ ֶ
עשען ָוואס גָ אר ֵוויינִ יג פוּן גְ רוֹ ְ
ַא ׁ ְש ָוואגֶ ער פוּנֶ עם אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצער ֶר ִּביֶ .דער ָח ָתן – ייל ֶטע.
עצ ְיבןַ ,מ ָּמׁש נָ אר גֶ ֵ ַאנְ ׁ ֵשי ׁ ְשלוֹ ֵמנ ּו זֶ ענֶ ען גֶ ְּ
עב ִל ְּ
ייסן
עה ְ
עווען ַמיין ֶר ִּבי – ָהאט גֶ ֵ ׁ ְש ּ ֶפ ֶ
עטער ִאיז ֶער גֶ ֶ אבן גֶ עוואוֹ ינְ ט ִאין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא,
ערן ָה ְּ
ַמיינֶ ע ֶע ְל ֶט ְ
עבעך
וייסזָ אנְ ד הי"דֶ .ער ִאיז נֶ ֶּ
ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ַו ְ יאל
אר ְטן ווא ּו ֶדער אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ֶר ִּבי ר' ֵמ ִאיר יְ ִח ֵ
ָד ְ
או ְּמגֶ עקו ֶּמען ִאין אוֹ ׁ ְש ִוויץ. ָהאט גֶ עוואוֹ ינְ ט.
עווען ַא ּ ָפׁשו ֶּט'ער
אטע פוּן ר' ַא ְב ָר ָהם ִאיז גֶ ֶ
ֶדער ַט ֶ יסגֶ עקו ֶּמען פוּן ַא ׁ ֵשיינֶ ע
ערן זֶ ענֶ ען ַארוֹ ְ
ַמיינֶ ע ֶע ְל ֶט ְ
יך ִמירֶ ,ער ָהאט ׁ ְש ֶווער אכט זִ ְ ִאידַ ,א ׁשו ְּס ֶטער ַד ְ אמע'ס יִ חוּס ִציט זִ ְ
יך פוּנֶ עם חוֹ זֶ ה זי"ע, יִ חוּסַ ,מיין ַמ ֶ
עא ְר ֶּבעט ַפאר ּ ַפ ְרנָ ָסה צ ּו ְּב ֶרענְ גֶ ען ַא ׁ ְש ִט ְיקל ְּברוֹ יט
גֶ ַ אוּן פוּן אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ָרב ֶדער ַּב ַעל זִ ְכרוֹ ן ׁ ְשמו ֵּאל.
ועס ֶטער ַפאר ִדי ִקינְ ֶדערֶ .ע ְט ִל ֶ
יכע ְּברו ֶּדער אוּן ׁ ְש ֶו ְ [ת ְל ִמיד פוּן חוֹ זֶ הָ ,ה ַרב ַה ָּקדוֹ ׁש ְמ ָקאזְ נִ יץ ְו ָה ַרב
ַּ
ערנְ ט ִאין
על ְ
אבן גֶ ֶ
עהאט ,זֵ יי ָה ְּ
ָהאט ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק גֶ ַ ַה ָּקדוֹ ׁש ְמ ַא ּ ְפ ָטא]ַ .מיין ַט ֶ
אטע'ס יִ חוּס ִאיז פוּנֶ עם
ישע ׁשו ֶּלעסַ ,א ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ִו ֶ
וידער ָהאט אט ׁ ֶ
ִדי ׁ ְש ָט ִ יס ָחאֶ ,ער ָהאט ֶדעם ֶע ְרׁ ְש ְטן
ַמ ִ ּגיד ר' ַא ְב ָר ָהם פוּן ּ ְפׁ ִש ְ
אדזְ ׁש.
ערנְ ט ִאין ַּת ְלמוּד ּתוֹ ָרה ִאין ׁ ְש ָטאט ָל ְ
על ְ
גֶ ֶ עב ֶרענְ גְ ט ֶדעם ָקאזְ נִ ֶ
יצער ַמ ִ ּגיד צוּם ֶר ִּבי'ן ר' ָמאל גֶ ְּ
אדזְ ׁש
עווען ֶדער ָרב ִאין ׁ ְש ָטאט ָל ְ
יֶ ענֶ ער ַצייט ִאיז גֶ ֶ עווען נָ אנְ ֶטע ֲח ֵב ִרים -אוּן על ֶקא ,זֵ יי זֶ ענֶ ען גֶ ֶ
ׁ ְש ֶמ ְ
ר' ֵא ִל ָ ּיה ּו ַח ִ ּיים ַמייזֶ על זַ "לֶ ,ער ִאיז ִאיז גֶ ֶ
עווען ֶדער וארן ְמקו ָּרב צוּם דֶּ ֶר ְך ַה ֲח ִסידוּת אוּן
עו ְ ַאזוֹ י ִאיז ֶער גֶ ָ
עווען
עהער ִאין ַּת ְלמוּד ּתוֹ ָרהֶ ,עס ַאז ַדאן גֶ ֶ
אוֹ ְיפזֶ ֶ ארן צוּם ֶר ִּבי ר' ֶּבער.
עפ ְ
ִאיז גֶ ָ
עהער פוּן ַּת ְלמוּד ּתוֹ ָרה, עפ ְירט ַאז ֶדער אוֹ ְיפזֶ ֶ ַאיינְ גֶ ִ עווען ַא יידע ֶדער ּ ְפׁ ִש ְ
יס ָחא ַמ ִ ּגיד ִאיז גֶ ֶ ַמיין זֵ ֶ
ערן ִדי אר ֶה ְ
עלייט ְפ ֶלעגְ ן ַפ ְיכע ִאינְ גֶ ַ ִמיט נָ ְ
אך ֶע ְט ִל ֶ ישט גֶ עוואו ְּסטאל ֶטענֶ ער ִאידֵ ,קיינֶ ער ָהאט נִ ׁ ְ אה ְַּב ַ
אלן ַאז
עפ ְ
יסגֶ ַ
אס ָמאל ִאיז אוֹ ְ ִקינְ ֶדער יֶ ְ
עדן ׁ ַש ָּבתָ .ד ְ פוּן ִאים ,נָ אר ֶדער ֶר ִּבי ר' ֶּבער אוּן דו ְּר ְך ִאים ִאיז ֶער
ערט ֶדעם ָּבחוּר ֶדער ָרב ר' ֵא ִל ָ ּיה ּו ַח ִ ּיים ָהאט ַפ ְ
אר ֶה ְ
6
על ְס ְטן "וְ יֵ ַדע ָּכל ּ ָפע ּולִּ ,כי ִמיט ַדיין ָּכבוֹ ד וִ וי ַא ְמ ׁ ְשנֶ ְ ַעל ֵּכן ַר ֵחם ָע ֵלינ ּו ְל ַמ ַען ׁ ְש ֶמ ָ
ויסן ַאז
עפענִ ׁיש זָ אל וִ ְ ךָ ,האבּ ַר ֲח ָמנוּת אוֹ יף אוּנְ ז ַפאר ַדיין נָ ֶ
אש ֶעדע ַ ּב ׁ ֶ אמען וֶ ועגְ
ַא ָּתה ּ ְפ ַע ְל ּתוֹ ,אוּן יֶ ֶ
ילף ןְ ׁ ,ש ֵטיי צ ּו אוּנְ זֶ ער ִה ְ ִמיר זָ ְ
עדער וָ ואס ָהאט ַא אפן ,אוּן יֶ ֶ אש ְ אסט ִאים ַ ּב ׁ ַ עב ֶר ְ אלן זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו ֶצ ְ ּ
ער ׁ ְש ֶטער ֶדער גָ אט
ד ּו ָה ְ עכן ַא ֶלע ְמנִ יעוֹ ת ,אוּן זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו קו ֶּמ
יין ֶקענִ יגְ ֵר ְ
יב ְ יך זָ אל זָ אגְ ן ֶדער אוֹ ֶ ּ ׁ ָש ָמה ִאין זִ ְ
נְ אש יקים אוֹ יף רֹ ׁ ען צ ּו ִדי ֱא ֶמ ֶת'ע ַצ ִדּ ִ ַה ׁ ָשנָ ה אוּן זִ ְ
ייך טוּט פוּן ִדי ִא ְידן ִאיז ֶדער ֶקענִ יג אוּן זַ יך ְמ ַק ּׁ ֵשר זַ יין צ ּו זֵ יי ִ
מיט ַאן ֱא ֶמת ,אוּן זוֹ ֶכה זַ יין
עמען". ועל ִטיגְ ן אוֹ יף ַא ֶל ֶ גֶ עוֶ ְ עדאנְ ֶקען אוּן ַמ ֲח ׁ ָשבוֹ ת. ִ ּב ׁ ְש ֵלמוּת צ ּו ֵריינֶ ע גֶ ַ
ייליגֶ ע
ייליג אוּנְ ז ִמיט ַדיין ֵה ִ אלן זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו ַמ ְמ ִּת ִמיר זָ ְ
זֵ יי אוּנְ ז ְמ ַט ֵהר אוּן ֵה ִ זַ ל ט ֵ ּ ב ַ מְ ו
ּן א יין זַ יק
יין ַא ֶלע ְ ִדּ ינִ ים אוּן ַ
עמאל ָא ֵמן עצט ִ ּביז אוֹ יף ַא ֶל ָ יבענֶ ע ְקד ּו ׁ ָשה פוּן יֶ ְ מ ְמ ׁ ִשיך זַ יין אוֹ יף אוּנְ ז
ערהוֹ ֶ ּ ֶד ְ גו ֶּטע ֲח ָס ִדים .זֵ יי אוּנְ ז ְמזַ ֶּכה ִדיר צ ּו ַאנֶ ְ
ֶס ָלה. יבנְ ֵקייטערהוֹ ְ ּ יסן ַדיין ֶד ְ ער ֶקענֶ ען אוּן צ ּו וִ ו ְ
(שטיקל פון תפלה ע"ו) על ִטיגוּנְ ג אוֹ יף אוּנְ ז ,ד ּו זָ אוּן ַדיין גֶ עוֶ ו ְ
וּנְ זא יף אוֹ ן יגְ ענִ קֶ ט סְ ְ
אל
עהאט ַקיין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא, ֶווען ֶער ָהאט ֲחתוּנָ ה גֶ ַ ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחקֶ ,ער ָהאט גֶ עזֶ ען ַאז ֶער ָהאט ַא
יבן ְמ ַק ֵרב צ ּו זַ יין ָהאט ֶער נָ ְ
אך ִדי ֲחתוּנָ ה ָאנְ גֶ עהוֹ ְּ ארׁ ְש ַטאנְ דָ ,האט ארף ֶק ּ ְ
עפלִ ,מיט ַא גו ְּטן ַפ ְ ׁ ַש ְ
עהאט ַא עלייט צוּם ֶר ִּבי'נְ ס זַ ְ
אךֶ .ער ָהאט גֶ ַ ִאינְ גֶ ַ ארגְ נְ ס זוּנְ ָטאג
עטן ֶער זָ אל אוֹ ְיפ ָמ ְ
אר ֶּב ְ
ֶער ַפ ְ
יסן ּ ֹכ ַח ַהדִּ ּבוּרִ ,די ַמ ֲעלוֹ ת פוּן ֶדעם ר' ַא ְב ָר ָהם
גְ רוֹ ְ אטן צ ּו ִאים.
ער ְפ ִרי קו ֶּמען ִמיט זַ יין ַט ְ
ִאינְ ֶד ְ
ייבןַ ,אן ָענָ יוַ ,א ַּב ַעל ישט צ ּו ַּב ׁ ְ
אש ַר ְּ יִ ְצ ָחק ִאיז נִ ׁ ְ יטן עפט זִ ְ
יך ִמ ְ ער ְפ ִרי ֶמען ְט ֶר ְ
זוּנְ ָטאג ִאינְ ֶד ְ
ּתוֹ ָרהָ ,וואס ֶמען ֶקען נָ אר זָ אגְ ן ֶוועגְ ן ַא גו ֶּטע אטן ְרׁשוּת ֶער זָ אל
ָרבֶ ,דער ָרב ֶּבעט ֶדעם ַט ְ
ִמדָּ הֶ ,קען ֶמען זָ אגְ ן אוֹ יף ֶדעם ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק. ערנֶ ען ִאין ַא ֶו ְ
ועק ָלאזְ ן זַ יין זוּן ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ֶל ְ
אדין ַּביים ָח ֵפץ ַח ִ ּיים זי"עֶ ,דער ַט ֶ
אטע יבת ַר ִיְ ׁ ִש ַ
עלט אוּן גְ ַל ְ
ייך ישט ַאנְ ְט ֶקעגְ ן גֶ ׁ ְ
עש ֶט ְ ָהאט זִ ְ
יך נִ ׁ ְ
ימטֶ ,ווען ֶדער ָרב ָהאט צוּגֶ עוואוּנְ ְטׁ ְשן צוּגֶ ׁ ְ
עש ִט ְ
ויס ַו ְ
ואק ְסן ַא ָ ּגדוֹ ל ַּב ּתוֹ ָרה. ֶדעם ָּבחוּר ֶער זָ אל אֹ ְ
ֶדער ָח ֵפץ ַח ִ ּיים ַּבאקו ְּמט ַא ְּב ִריוו פוּן ָל ְ
אדזְ ׁ ֶשער
ָרב ַאז ֶער ׁ ִש ְיקט ִאים ַא ָּבחוּר גַ אנְ ץ יוּנְ ג
יבער ַא ְכט יָ אר ָהאטעפלִ .א ֶּ ארף ֶק ּ ְ ָא ֶּבער ַא ׁ ַש ְ
ארט ִּביז ֶער ָהאט זִ ְ
יך ערנְ ט ָד ְ על ְ
ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק גֶ ֶ
עד ִר ְיקט
יסל גֶ ְ
עווען ַא ִּב ְ
זַ יין ַמ ָ ּצב ִאין ּ ַפ ְרנָ ָסה ִאיז גֶ ֶ ערט ַא ֵהיים ֻמׁ ְש ָלם ִמיט ַא ֶלע ַמ ֲעלוֹ ת. או ְּמגֶ ֶ
עק ְ
ערנְ ט
על ְ
וארן ַא ְמ ַל ֵּמדֶ ,ער ָהאט גֶ ֶ
עו ְ
ִאיז ֶער גֶ ָ
עווען ַא גָ אוֹ ן עוֹ ָלם,
ֶדער ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ִאיז גֶ ֶ
יסע ָּבחו ִּרים ְ ּג ָמ ָרא ִמיט ּתוֹ ְספוֹ תַ ,פאר
ִמיט גְ רוֹ ֶ
ערנְ טִ .א ְ עקענְ ט ׁ ַש"ס פוּן ֵאיין ַא ַל ְמדָּ ן ֻמ ְפ ָלגֶ ,ער ָהאט גֶ ֶ
יך על ְ
ארגֶ ְֶּב ֵע ֶר ְך ַא ְכט ָּבחו ִּרים ָהאט ֶער ָפ ְ
אב אוֹ ְ עראל ִאין ׁ ֻש ְל ָחן ָערו ְּךיב ָ
וייטןִ ,א ֶּ
עקל צוּם ְצ ֵו ְ ֶד ְ
עווען
ערנְ ט ַּביי ִאיםֶ ".ווער ִאיז גֶ ֶ
על ְ
יך גֶ ֶ ָה ּ
ישט עווען ַּב ַ
אקאנְ טֶ ,עס ִאיז ִּכ ְמ ַעט נִ ׁ ְ ִאיז ֶער גֶ ֶ
ֶדער ֶר ִּבי פוּן ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק?!
עפן ַאזַ א גָ אוֹ ןְ ׁ .ש ּ ֶפ ֶ
עטער ִאיז ֶער ְּבנִ ְמ ָצא צ ּו ְט ֶר ְ
המשך בעז"ה וארן ְמקו ָּרב צוּם ֶר ִּבי'נְ ס זַ ְ
אך. עו ְ גֶ ָ
7
המשך פון די לעצטע זייט
עלפְ ט!
ְּת ִפ ָילה ֶה ְ
ויסן ַאז
אל ְסט וִ ְ
ייע ֶרער יַ ְענְ ִקי ,זָ ְ
"נֵ יין ,נֵ ייןַ ,ט ֶ ער ׁ ְש ֶטער אל ְפן! ֶדער אוֹ ֶ ּ
יב ְ עה ְ ַדיינֶ ע ְּת ִפילּ וֹ ת ָה ְ ּ
אבן ֶג ָ
ילה
עדע ְּת ִפ ָ
ערט אוֹ יס יֶ ֶ
ער ׁ ְש ֶטער ֶה ְ ֶדער אוֹ ֶ ּ
יב ְ ערט ַדיינֶ ע ַ ּב ָּק ׁשוֹ ת!"
עה ְ
יס ֶג ֶ
ָהאט אוֹ ְ
ארף ֶמען ֶמער ִמ ְת ּ ַפ ֵּלל זַ יין
אוּן ַ ּב ָּק ׁ ָשהַ .א ָמאל ַד ְ עד ְסטוּ?" ָהאט
עשען? פוּן וָ ואס ֶר ְ
"וָ ואס? וָ ואס ִאיז ֶג ׁ ֶ
ואר ְטן ִמיט ֶגעדו ְּלדָ ,א ֶ ּבער ָדאס מוּזְ ט ּו
אוּן צוּאוַ ְ עגט ִמיט וואוּנְ ֶדער.
עפ ֶר ְ
יַ ְענְ ִקי ֶג ְ
ילה ְ ּב ֶרענְ ְגט נֶ ענְ ֶטער ִדי
עדע ְּת ִפ ָ
עדענְ ֶקען :יֶ ֶ
ֶג ֶ וארן ַהיינְ ט
ועגן ָא ׁ ֵשר! ָא ׁ ֵשר ִאיז ַא ָח ָתן ֶגעוָ ְ
"וֶ ְ
יְ ׁשו ָּעה!" יטאג!!!"
אכ ִמ ָ
נָ ְ
ארק ילה ָה ְ ּ
אבן ׁ ְש ַט ְ ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן פוּנֶ עם ַ ּב ַעל ְּת ִפ ָ "א ֶ ּבער וָ ואס ָהאט ָדאס ִמיט ַמיינֶ ע ְּת ִפילּ וֹ ת? ִא ְ
יך ָ
עפן ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן פוּנֶ עם
עדאוֶ וענְ ט ֶמען זָ אל ְט ֶר ְ
ֶג ַ עדאוֶ וענְ ט יך ָהאבּ ָד ְ
אך ַאזוֹ י ִפיל ֶג ַ ישט; ִא ְ
אר ׁ ְש ֵטיי נִ ׁ ְ
ַפ ְ
אבן זֵ יי זוֹ ֶכה ֶגעוֶ וען צ ּו
ֶקענִ יגּ ִ ,ביז ִמיט ִדי ַצייט ָה ְ ּ וארן ִ ּביז
ישט ֵקיין ָח ָתן ֶגעוָ ְ אוּן ָא ׁ ֵשר ִאיז נָ ְ
אך ַא ְלץ נִ ׁ ְ
ערט.
עענְ ְט ֶפ ְ ייער ְּת ִפ ָּלה וֶ ְ
וערט ֶג ֶ זֶ ען וִ וי זֵ ֶ ועגן ִמיר"...
ישט וֶ ְ
עצטִ ,מן ַה ְס ַּתם ִאיז ֶעס נִ ׁ ְ
יֶ ְ
מַ עֲ ֶשׂה יב'
ֶדער ַּ'בעַ ְּ
ל־תפִ ילָ ה'
זֶ ענֶ ען זֵ יי גֶ עגַ אנְ גֶ ען אוּן גֶ עגַ אנְ גֶ ען זֶ ענֶ ען ילה' גֶ עקו ֶּמען ,צ ּו ֶדעם
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
ִאיז ֶדער ַ ּ
אר ְטן
'מ ִדינָ ה'! – ִאיז ָד ְ
זֵ יי ָאנְ גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא ְ וישן
וד ַאי ְצ ִו ׁ ְ
'ממוּנֶ ה' ִמיט ֶדעם 'גִ בּ וֹ ר'! ִאיז ְ ּב ַו ְ
ְ
[ארוּם] ֶדער
ואר ֶטעס' ׁ[שוֹ ְמ ִרים] ַ ּביי ַ
עש ַטאנֶ ען ַ'ו ְ
גֶ ׁ ְ יסע שִׂ ְמ ָחה'' ,שִׂ ְמחוֹ ת' אוּן
עווען ַא 'גְ רוֹ ֶ
זֵ יי גֶ ֶ
ואר ֶטעס'
עפ ֶרעגְ ט [פוּן] ִדי ַ'ו ְ
אבן זֵ יי גֶ ְ
'מ ִדינָ ה'! ָה ְ ּ
ְ 'ב ִכיוֹ ת'ַּ ,כנַ "ל .
ְּ
'מ ִדינָ ה' ִאיז
ארט] ְ ארא ָ
[ס ְ ואס ַפ ַ
"ו ְ
ׁ[שוֹ ְמ ִרים]ָ : 'א ֶלע ְד ֵריי' ,גֶ עגַ אנְ גֶ ען ִאינְ ֵאיינֶ עם!
זֶ ענֶ ען ִדי ַ
'מ ֶל ְך'"?! ָדאס?! אוּן ֶווער ִאיז ַ ּביי ַא ְ
ייך ֶדער ֶ 'ממוּנֶ ה' ,אוּן ֶדער 'גִ בּ וֹ ר' ,אוּן ֶדער
ְד ַהיְ ינוֶּ :דער ְ
ערט:
עענְ ְט ֶפ ְ
ואר ֶטעס' ׁ[שוֹ ְמ ִרים] גֶ ֶ
אבן ִדי ַ'ו ְ
ָה ְ ּ ילה'!
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
ַּ
אלט ַאז ֶ[ווען] ֶדער 'רו ַּח־
עמ ְ
[אז] ֶד ָ
"ב ֲא ׁ ֶשר ַ
ַּ אטן'ְ ,ד ַהיְ ינוִּ :די
ער ַמאנְ ֶטע] 'גָ ְ אוּן ִדי [אוֹ ְ
יבנְ ֶד ְ
ער ַמאנְ ט
יבנְ ֶד ְ
עם־ווינְ ט – ָוואס אוֹ ְ
ִ ְס ָע ָרה' ׁ ְ
[שטו ֶּר 'מ ִדינָ ה [פוּן ֲע ׁ ִשירוּת]',
יסע ַלייט' פוּן ֶדער ְ
'גְ רוֹ ֶ
אלט ִאיז ִדי
עמ ְ
עווען – ָוואס ֶד ָ
ּ ֵפ ֶרק ז] ִאיז גֶ ֶ אטן'] – זֶ ענֶ ען
ייער ְמ ִדינָ ה' :גָ ְ
ייסן ַ ּביי זֵ ֶ
ָ[וואס זֵ יי ֵה ְ
יתוֹ ת'
'כ ָמה ִּכ ּ
וארן אוֹ יף ַּ
עו ְ
יילט גֶ ָ
ועלט' צו ֵּט ְ
ֶ'ו ְ ִמיט זֵ יי גֶ עגַ אנְ גֶ ען!
8 8
'ח ָכם' פוּן ֶדעם
עווען ֶדער ָ
אקע גֶ ֶ
ָדאס ִאיז ַט ֶ 'פיל ֵדיעוֹ ת' [א ַס ְ
אך גְ רו ּ ֶּפעס] ְ(ד ַהיְ ינוּ :אוֹ יף ִ ַ
'מ ֶל ְך' ַהנַ "ל.
ֶ יתה',
עדע] ִּכ ָּ
עכע [יֶ ֶ
יט ֶל ֶ
'א ְ
[מיינוּנְ גֶ ען]! – ָוואס ִ
ֵ
יסע שִׂ ְמ ָחה',
עווען ַא 'גְ רוֹ ֶ
ארט גֶ ֶ
וד ַאי ָד ְ
ִאיז ְ ּב ַו ְ יעהַּ ,כנַ "ל –
ערע ֵד ָ
עהאט ַא ַאנְ ֶד ֶ
ָהאט גֶ ַ
אבן 'לייט פוּן ֶדער ָ[דאזִ יגֶ ער]
אבן ִדי ַ
אלט ָה ְ ּ
עמ ְ
ֶד ָ
וארן זֵ יי ָה ְ ּ
'ב ִכיוֹ ת' – ָו ְ
'שִׂ ְמחוֹ ת' אוּן ְ ּ
עפינְ ט ֶמען נָ ְ יקר ִאיזיבןַ :אז ֶדער ִע ָ עק ִל ְ ּ
יסגֶ ְ ְמ ִדינָ ה' זִ ְ
יך אוֹ ְ
אך ִ[ו ַ
ויאזוֹ י ִאיז "ווי גֶ ִ
עוויינְ טִ :
גֶ ֵ
יפגֶ ענו ֶּמען [אוֹ יף אבן זִ ְ
יך אוֹ ְ 'ח ְכ ָמה' – אוּן ָה ְ ּ ָ
'מ ֶל ְך' ִמיט ִדי
עפינֶ ען] ֶדעם ֶ
ֶמען זוֹ ֶכה צ ּו גֶ ִ
יב ִריגֶ ע' [פוּן זַ יינֶ ע ַלייט]"?!
'א ְ ּ
[א ֶלע] ִ
ַ 'מ ֶל ְך'!
יסן ָח ָכם'ַ ,פאר ַא ֶ
זֵ יי]ַ ,א 'גְ רוֹ ְ
'ח ָכם'" :אוֹ יבּ
עפ ֶרעגְ ט [פוּן] ֶדעם ָ
אבן זֵ יי גֶ ְ
ָה ְ ּ אבן זֵ יי
ישט ַלאנְ ג [צו ִּריק]ָ ,ה ְ ּ
עצט] נִ ׁ ְ
[אוּן יֶ ְ
ישט פוּן ֶדער 'יַ ד' פוּן ֶדעם וייסט נִ ׁ ְ
ֶער ֵו ְ יסן ָח ָכם'ָ ,וואס
וילד־גְ רוֹ ְ
ייער ַא ִו ְ
גֶ עפוּנֶ ען 'זֵ ֶ
"אז ִדי
ערטַ : 'מ ֶל ְך'"?! ָהאט ֶער זֵ יי גֶ ֶ
עענְ ְט ֶפ ְ ֶ יסער־
ה'דיגֶ ער] גְ רוֹ ֶ 'מ ׁשוּנֶ ה ַא ַ
[א ְמ ׁשוּנָ ִ ֶער ִאיז ְ
'יַ ד' ִאיז ַ ּביי ִאים"! יע ְר ִדיגֶ ער] ייער'! ָהאט ִאים ֶדער ְ
[פ ִר ֶ ָח ָכם זֵ ֶ
'מלו ָּכה'! 'מ ֶל ְך' ,מוֹ ֵחל גֶ ֶ
עווען ִדי ְ ֶ
אלט ַאז ֶ[ווען] זֵ יי עמ ְ
"נָ אר זִ ינְ ט [פוּן] ֶד ָ
וארן דו ְּר ְך ֶדעם 'רו ַּח־
עו ְ
זֶ ענֶ ען צו ׁ ְּש ּ ְפ ֵרייט גֶ ָ יסן ָח ָכם'] אבן זֵ יי ִאים ֶ[דעם ִ'ו ְ
וילד־גְ רוֹ ְ ָה ְ ּ
ישט
ארנִ ׁ ְ
אלט ָאןִ ,וויל ֶער גָ ְ
עמ ְ
ְס ָע ָרה' – פוּן ֶד ָ 'מ ֶל ְך'! – ָו ְ
וארן ַ ּביי זֵ יי יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ
אוֹ ְ
וארן ִדיַא ַריינְ קו ְּקן ִאין ֶדער 'יַ ד' ַא ַריין! – ָו ְ 'ח ְכ ָמה'.
יקרָ :
עווען] ֶדער ִע ָ
ִאיז [גֶ ֶ
'מ ֶל ְך' ַא ֵליין!
אלאנְ גְ ט] נָ אר צוּם ֶ 'יַ ד'ֶ ,קער ַ ּ
[ב ַ ער ַמאנְ ֶטע] ְ'ד ֵריי' אבן ִדי ָ[דאזִ יגֶ ע אוֹ ְ
יבנְ ֶד ְ ָה ְ ּ
יצט ָדאס
עק ִר ְ
יסגֶ ְ נָ אר ֶער ָהאט זִ ְ
יך אוֹ ְ [ס'קו ְּקט אוֹ יס]:
'האט ַא ּ ָפנִ ים ְ
גֶ עזָ אגְ ט ַ :אז ְס ָ
'ש ֵטיין'!
אלט פוּן ֶדער 'יַ ד' ,אוֹ יף ַא ׁ ְ עש ַט ְגֶ ׁ ְ 'ח ָכם' !
ַאז ָדאס מוּז זַ יין 'אוּנְ זֶ ער ָ
יסל נו ְּצן צ ּו זַ יין זַ ְ
אך! – ְּכ ֵדי ְס'זָ אל ִאים ַא ִ ּב ְ יךַ ,אז'איז ֶמעגְ ִל ְ
עטן" :אוֹ יבּ ְס ִ
עב ְ
אבן זֵ יי גֶ ֶ ּ
ָה ְ ּ
– ָא ֶ ּבער ִאין ֶדער 'יַ ד' ַא ֵליין ,קו ְּקט ֶער עהן ִמיט ִאים"?! ָהאט ֶמען זֵ יי יך זֶ ְ ְמ'זָ אל זִ ְ
ישט ַא ַריין"!
ארנִ ׁ ְ
גָ ְ עווען ,זֶ ענֶ ען
על ֶד ֶ
[אז] ְמ'מוּז ֶמ ְ
ערטַ " :
עענְ ְט ֶפ ְ
גֶ ֶ
'ח ָכם':
עשמו ֶּע ְסט ִמיט ֶדעם ָ
אבן זֵ יי גֶ ׁ ְ
ָה ְ ּ עוועט
על ֶד ֶ
עמ ְ
אבן גֶ ֶ
זֵ יי גֶ עגַ אנְ גֶ ען ,אוּן ָה ְ ּ
ערגֶ עקו ֶּמען"?! ָהאט ֶער
ויאזוֹ י ֶער ִאיז ַא ֶה ְ
"ו ִַ ייסן "זֵ יי [זָ ְ
אלן] עה ְ
עפ ֶרעגְ ט]! ָהאט ֶער גֶ ֵ
[גֶ ְ
יילט:
ער ֵצ ְ
זֵ יי ֶד ְ ַא ַריינְ גֵ יין"!
אלט ַאז ֶ[ווען] ֶדער
עמ ְ
"אז זִ ינְ ט [פוּן] ֶד ָ
ַ 'ד ֵריי' [ ְ
'ממוּנֶ ה'. זֶ ענֶ ען 'זֵ יי'ְ ,ד ַהיְ ינוִּ :די ְ
עווען –
עם־ווינְ ט] ִאיז גֶ ֶ
ִ ־ס ָע ָרה' ׁ ְ
[שטו ֶּר 'רו ַּח ְ ילה'] – ַא ַריינְ גֶ עקו ֶּמען צ ּול־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
ַּ 'גִ בּ וֹ ר'.
ִאיז ֶער גֶ עגַ אנְ גֶ ען ווא ּו ֶער ִאיז גֶ עגַ אנְ גֶ ען! 'מ ֶל ְך' ִאין
וארן ֶ
עו ְ 'ח ָכם'ָ ,וואס ֶער ִאיז גֶ ֶָדעם ָ
[א ְלץ] גֶ עגַ אנְ גֶ עןִ ,איז
– (אוּן ווא ּו ֶער ִאיז ַ ֶ'דער ָ[דאזִ יגֶ ער] ְמ ִדינָ ה'!
יבער] ַא ֶלע – נָ אר ערגֶ עגַ אנְ גֶ ען ִ
[א ֶ ּ יב ְ
ֶער ִא ֶ ּ ערע – אבן זֵ יי זִ ְ
יך – ֵאיינְ ס ָדאס ַאנְ ֶד ֶ ָה ְ ּ
יבער
יבער 'זֵ יי ִ[די ָדאזִ יגֶ ע] ְד ֵריי'ְ ,ד ַהיְ ינוִּ :א ֶ ּ
ִא ֶ ּ 'ח ָכם' –
וארן ֶדער ָ[דאזִ יגֶ ער] ָ
ער ֶקענְ ט! ָו ְ
ֶד ְ
9
ערן צוּ] ֶדעם יס ִפ ְירן אוֹ יף [צו ִּר ְ
יק ֶק ְ אוּן] ַארוֹ ְ ילה'ִ ,מיט ֶדעם
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
ֶדעם ָא ְרט פוּן ֶדעם ַ ּ
יכ ִטיגְ ן ֱא ֶמ ֶת'ן] ַּת ְכ ִלית'!
עכ ְטן ִ[ר ְ
ֶ'ר ְ ישט
'ממוּנֶ ה' – ִאיז ֶער נִ ׁ ְ
'גִ בּ וֹ ר'ִ ,מיט ֶדעם ְ
אבן זִ ְ
יך יתה' ָוואס זֵ יי ָה ְ ּ
'כ ָּ
וארן ֲא ִפיל ּו ִדי ִּ
ָו ְ ערגֶ עגַ אנְ גֶ ען – ִ ּביז ִדי ' ַ
[לייט פוּן ִדי ָדאזִ יגֶ ע] יב ְ
ִא ֶ ּ
'ח ְכ ָמה' 'ת ְכ ִלית' ִאיז ָ
יבןַ ,אז ֶדער ַּ עק ִל ְ ּ
יסגֶ ְ
אוֹ ְ אבן ִאים
אבן ִאים גֶ עפוּנֶ ען ,אוּן ָה ְ ּ
ְמ ִדינָ ה' ָה ְ ּ
ער ַלאנְ גְ ט
ישט ֶד ְיך נִ ׁ ְ אבן אוֹ ְ
– ִ'די' [זֵ יי] ָה ְ ּ 'מ ֶל ְך'.
יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ
אוֹ ְ
'א ֶמ ֶת'ן ַּת ְכ ִלית'! – אוּן 'זֵ יי'
ייכט] ֶדעם ֱ ערגְ ַר ְ
ֶ[ד ְ ער ַווייל ,מוּז ֶער זֵ יי ִפ ְירן
ת־ע ָּתה ֶד ְ
אוּן ְל ֵע ַ
וארן
ערפוּן – ָו ְ יס ִפ ְירן ֶד ְ ארף ֶמען אוֹ ְ
יך ַארוֹ ְ אד ְ ַ ּב ַ ועד ִליג [לוֹ יט]
ייער ֶוועגֶ ,ו ְ
ועד ִליג [לוֹ יט] זֵ ֶ
ֶו ְ
יבן] ִאין
עק ִל ְ ּ אל ְטן [אוֹ ְ
יסגֶ ְ עה ְ אבן זִ ְ
יך ֵֶג ַ זֵ יי ָה ְ ּ [ב ֶמ ׁ ֶש ְך ִדי ַצייט] ערנָ ְ
אך ְ ּ 'ח ְכמוֹ ת'! – ִ ּביז ֶד ְ
ייע ֶרע ָ
זֵ ֶ
'א ּ ִפיקוֹ ְרסוּת'!
ת־חיצוֹ נִ יּוֹ ת' אוּן ַ
'ח ְכמוֹ ִ
ָ עכ ְטן
יס ִפ ְירן אוֹ יף ֶדעם ֶ'ר ְ
ֶוועט ֶער זֵ יי ַארוֹ ְ
יש ַקייט'
אר ׁ ְ
'א ֶלע נַ ִ
ַ לו ׁ ְּש ִמיר [נָ אר] – פוּן יכ ִטיגְ ן] ֱא ֶמת'"!
ערן צוּם ִר ְ
יק ֶק ְ
[צו ִּר ְ
יס ִפ ְירן ָא ֶ ּבער
[טעו ִּתים]ֶ ,קען ֶמען גְ ִרינְ גֶ ער ַארוֹ ְ
ָ 'ח ָכם'ִ :מכּ ַֹח
עשמו ֶּע ְסט ִמיט ֶדעם ָ
אבן זֵ יי גֶ ׁ ְ
ָה ְ ּ
אר ִפ ְירט
ארק] ַפ ְ 'דאזִ יגֶ ע' זֶ ענֶ ען ַאזוֹ י ׁ ְ
[ש ַט ְ ִדי ָ אר ִפ ְירט [אוּן
ֶדער ְמ ִדינָ ה' ָוואס זֵ יי זֶ ענֶ ען ַאזוֹ י ַפ ְ
'עבוֹ ָדה־
וארן ִאין ֶדער ֲ
עו ְ
אר ְ ּב ָלאנְ ְדזֶ עט] גֶ ָ
[פ ְ
ַ יש ַקייט' וארן ִאין ֶדעם ['נַ ִ
אר ׁ ְ עו ְ
אר ְ ּב ָלאנְ ְדזֶ עט] גֶ ָ
ַפ ְ
ערינֶ ען ַאזוֹ י
עלט' ,אוּן זֵ יי זֶ ענֶ ען ֶד ִ
זָ ָרה' פוּן 'גֶ ְ אבן
עלטַּ ,כנַ "ל אוּן זֵ יי ָה ְ ּ
'עבוֹ ָדה־זָ ָרה' פוּן] גֶ ְ
אוּן ֲ
וארן,
עו ְ אלן ַ
[איינְ גֶ עזִ ינְ ֶקען גֶ ָ עפ ְ
ארק] ַא ַריינְ גֶ ַ
[ש ַט ְ
ְׁ גֶ עזָ אגְ ט:
ישט
'איז] נִ ׁ ְ ער ַמאנְ ט] – ָוואס ֶסע ַ
[אז ְס ִ יבנְ ֶד ְ
ִווי אוֹ ְ
ישט
ואל ְטן ֶווען] נִ ׁ ְ
אלן ֶמער ָ[ו ְ
"ווען ִמיר זָ ְ
ֶ
ערפוּן.
עמען ֶד ְ
יסצוּנֶ ֶ [מעגְ ִל ְ
יך] זֵ יי ַארוֹ ְ אלט ֶ
עמ ְ
גֶ ָ
וארן] אוּן צו ׁ ְּש ּ ְפ ֵרייט וערן [גֶ ָ
עו ְ ואר ְפן ֶו ְ
אר ָו ְ
ַפ ְ
ערט: עענְ ְט ֶפ ְ 'ח ָכם' ָהאט זֵ יי אוֹ ְ
יך גֶ ֶ אוּן ֶדער ָ 'דער ָ[דאזִ יגֶ ער]
וארן] ,נָ אר פוּן [צו ִּליבּ ] ֶ וערן [גֶ ָ
עו ְ ֶו ְ
'מ ֶל ְך':
ערט פוּן ֶדעם ֶ עה ְ "אז ֶער ָהאט אוֹ ְ
יך גֶ ֶ ַ עכ ְטן
אר ֶר ְ
ְמ ִדינָ ה' ֶוועגְ ן – ְּכ ֵדי ְמ'זָ אל זֵ יי ַפ ְ
עמען! –
יסנֶ ֶ
'א ֶלע ַּת ֲאווֹ ת'ֶ ,קען ֶמען ַארוֹ ְ
ַאז פוּן ַ 'א ֶמת' – ִאיז ערן] צוּם ֱ ערן [צו ִּר ְ
יק ֶק ְ אוּן או ְּמ ֶק ְ
עלט'ֶ ,קען 'ת ֲא ָוה פוּן גֶ ְ
נָ אר פוּן ֶדער ָ[דאזִ יגֶ ער] ַּ וארן ִדי ָ[דאזִ יגֶ ע ְמ ִדינָ ה] זֶ ענֶ ען יך ְּכ ַדאי – ָו ְ אוֹ ְ
יידן [נָ אר] דו ְּר ְך
עמען – ַס ְ יסנֶ ֶ ישט ַארוֹ ְ
ֶמען נִ ׁ ְ ישט אוּן
אר ׁ ְ
ארנַ ִ
[פ ְ
ַ אר ִפ ְירט
ארק] ַפ ְ ַאזוֹ י ׁ ְ
[ש ַט ְ
אר ַהאנְ ְדן צ ּו ֶדער
'איז ַפ ְ
ֶדעם ֶ'וועג' ָוואס ְס ִ וארן!
עו ְ
אר ְ ּב ָלאנְ ְדזֶ עט] גֶ ָ
ַפ ְ
וערד'ַּ ,כנַ "ל"!
'ש ֶו ְ
ְׁ
יתוֹ ת' ַהנַ "ל –
'כ ּוארן צוּם ֱא ֶמתִ :די ַא ֶלע ִּ ָו ְ
[אז] ֶער ֶוועט אוֹ ְ
יך גֵ יין 'ח ָכם' גֶ עזָ אגְ ט ַ
ָהאט ֶדער ָ יתוֹ ת] ָהאט זִ ְ
יך עכע [פוּן ִדי ַא ֶלע ִּכ ּ
יט ֶל ֶ
ָוואס ִא ְ
'א ֶלע ִפיר' [ ְ
'ממוּנֶ ה'' .גִ בּ וֹ ר'. ִמיט זֵ יי! זֶ ענֶ ען זֵ יי ַ אבן
יש ַקייט'! – ִ'די' ָה ְ ּ
אר ׁ ְ
יבן ִאיר 'נַ ִ
עק ִל ְ ּ
יסגֶ ְ
אוֹ ְ
[אינְ ֵאיינֶ עם]!
'ח ָכם'] ,גֶ עגַ אנְ גֶ ען ִ
ילה'ָ .
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ
ַּ ואלט]
עו ְאבן גֶ ָ 'די' ָ
[ה ְ ּ 'כבוֹ ד' ,אוּן ִ
ואלט ָּ
עו ְגֶ ָ
אטן' ,זֶ ענֶ ען אוֹ ְ אוּן [אוֹ ְ יחה'ְ ,וכוּ' ַּכנַ "ל – זֶ ענֶ ען זִ ְ
יך ַא ֶלע ְ'ר ִצ ָ
יך ִמיט זֵ יי יך] ִדי 'גָ ְ
גֶ עגַ אנְ גֶ ען. וארן] עווען [גֶ ָ
עו ְ אר ְ ּב ָלאנְ ְדזֶ עט] גֶ ֶ
אר ִפ ְירט [אוּן ַפ ְ
ַפ ְ
אר ְפט
אד ְ
ואלט] זֵ יי ַא ֶלע ַ ּב ַ 'האט ְ
[מ ָ'ו ְ – אוּן ְמ ָ
יש ַקייט',
אר ׁ ְ
ייער 'נַ ִ
ערן פוּן זֵ ֶ
יק ֶק ְ
עכ ְטן ,זֵ יי צו ִּר ְ
אר ֶר ְ
[פ ְ
ַ
10
לאמיר זיך
פארהערן
()15 די צוועלעווטע מעשה -דער בעל תפילה
ד .וועגן וועלכע זאך איז געווען כדאי אז די אנשי המלך זאלן א .צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם אנגעקומען ? און ווער איז
ווערן צושפרייט? זייער קעניג?
❑ כדאי צו טרעפן דער מלך מיט זיינע מענטשן ❑ צו די כתה פון חכמה און דער חכם איז זייער קעניג
❑ צו ארויס נעמען די מדינה פון תאוות ממון ❑ צו די כתה פון דיבור און דער מליץ איז זייער קעניג
❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג ❑ צו די כתה פון שמחה און דער אוהב נאמן איז זייער
ה .וועלכע כתות איז גרינגער צוריק צו קערן צום אמת? קעניג
❑ די מדינה של עשירות ב .פארוואס האט דער חכם נישט אריינגעקוקט אין יד?
❑ אלע כתות חוץ פון חכמה ❑ ווייל ער איז געווען בצער פון די רוח סערה
❑ אלע כתות חוץ פון תאוות ממון ❑ ווייל דאס איז נאר פאר'ן מלך
❑ ווייל ער האט נישט געהאט די יד
האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך? ו. ג .איבער וועלכע פלעצער איז דער חכם נישט אריבער?
❑ איינמאל ❑ איבער דעם פלאץ פון דער בעל תפלה און דער גבור און
דער ממונה
❑ צוויימאל ❑ אין די מעשה שטייט נישט איבער וועם ער איז אריבער
❑ איך האב געוואלט ❑ איבער דעם פלאץ פון דער מליץ און דער אוהב נאמן
טיפער געטראכט
ווער זענען ִדי ְגר ֹוי ֶסע ַלייט פ ּון די ְמ ִדי ָנה של עשירות ?
עס איז געווען דארטן שמחות מיט בכיות – איז דער רבי מסביר די סיבה פאר די בכיות
און שמחות ?
א ּון ִדי ָגא ִטין ( ְד ַהיינ ּו ִדי ַע ִשי ִרים פ ּון ֶדער ְמ ִדי ָנה) – קוק אריין אין די מעשה אויף לשה"ק
וואספארא ווארט דער רבי לייגט צו אויף זיי?
תשובות אויף די מעשה פון דער בעל תפילה ()14
ווער פון די אנשי המלך איז געגאנגן דער ערשטער אויפן וועג צום שווערד ? דער ממונה על האוצרות,
וויפיל אנשי המלך זענען געגאנגען צוזאמען דערווייל ? ביז דערווייל זענען געגאנגען דריי אנשי המלך דער ממונה ,דער גבור און
דער בעל תפילה
וויפיל מאל זענען די מענטשן פון די מדינה של עשירות געגאנגען פון זייער מדינה ? דריי מאל
ערג
יש ְיקט ֶמענ ְְט ְשןַ .אז זֵ יי זָ אלִ ין זוּכִ ין הוֹיכֶ ע ֶּב ְאבין זֵ יי גִ ִ
ָ . 1ה ִּ
לוּחים ַא ִהין צוּ ֶדער ְמ ִדינָה ַהנַּ"ל יש ְיקט ְש ִ . 2אוּן ָהאבִּין גִ ִ
אטין ַאז זֵ יי זָ אלִ ין ִאין ֵאיינֶעם גֵ יין ִמיט ֶדעם ְממ ּונָה צ ּו ֶדער
רוֹיסע לַ ייט פוּן זֵ יי וָ ואס זֵ יי זֶ ענֶען ַּביי זֵ יי גִ יוֶ וען גָ ִ
יש ְיקט ִדי גְ ֶ אבין ַארוֹיס גִ ִ . 3אוּן ָה ִּ
וערד
ְשוֶ ְ
און וואס איז אנדערש די מאל וואס זיי זענען געגאנגען מיטן ממונה צו די פריערדיגע מאל ? די דריטע מאל זענען
רוֹיסע לַ ייט ,און זֶ ענֶען גִ יגַ אנְגֶ ען ָאנְגִ ָיטאן מיט צִ יר ּונְג געגאנגען ִדי גְ ֶ
דער געווינער אויף 'בעל תפלה ' 14איז הב' היקר מנחם שמעון בעק ,בית שמש
צו ענטפערן די בחינות ,רופט
646-585-3040 02-5-3333-72
11
עלפְ ט!
ְּת ִפ ָילה ֶה ְ
יסל ְקרו ְּמ ִל ְ
יך ,אוּן ֶער עכ ֶטע פוּס ִאיז ַא ִ ּב ְ
ָא ׁ ֵש ְר'ס ֶר ְ אכ ֶדעם וָ ואס ַא ֶלע ֶמענְ ְט ׁ ְשן פוּנֶ עם ֶקענִ יג זֶ ענֶ ען
נָ ְ
וערע
ִהינְ ְקט וֶ וען ֶער ֵגייט; ָדאס קו ְּמט פוּן ַא ׁ ְשוֶ ֶ וארןָ ,האט ֶדער ַ ּב ַעל ְּת ִפ ָ
ילה ִמיט זַ יין ארלוֹ ְירן ֶגעוָ ְ
ַפ ְ
ידענְ ט וָ ואס ֶער ִאיז ַא ִר ֶ ּ
יבער וֶ וען ֶער ִאיז ֶע ְק ִס ֶ ייסן ַפאר זַ יינֶ ע ֶמענְ ְט ׁ ְשן – וָ ואס
עה ְְגרוֹ יס ְקדו ׁ ָּשה ֶג ֵ
ארן ָגאר
עפ ְ
יקל ִאיז ֶג ָ ֶגעוֶ וען ִאין ִּכ ָּתה ה'ַ .א ִ ּב ִ
יצ ְ עכט ִמיט אר ְ ּב ֶרענְ ְגט זֵ ֶ
ייע ֶרע ֶטעג אוּן נֶ ְ ָה ְ ּ
אבן ַפ ְ
אר ֶקע
אכט ִאין ִאים ִמיט ַא ׁ ְש ַט ְ
עק ַר ְׁ ְשנֶ על אוּן ַא ַריינְ ֶג ְ ער ׁ ְש ְטן עטן ֶדעם אוֹ ֶ ּ
יב ְ אלן ֶ ּב ְ
ַדאוֶ וענֶ ען – ַאז זֵ יי זָ ְ
יידט ֶער נָ ְ
אך פוּן יגן ָטאג ַל ְאפטּ ִ .ביזְ ן ַהיינְ ִט ְ
ְק ַר ְ יגן וֶ ועג ְּכ ֵדי זֵ יי זָ ְ
אלן יכ ִט ְ
יפן ִר ְ
ֶער זָ אל זֵ יי ִפ ְירן אוֹ ְ
ידענְ ט.
יֶ ענֶ עם ֶע ְק ִס ֶ עפינֶ ען ֶדעם ֶקענִ יג ִמיט זַ יינֶ ע ֶמענְ ְט ׁ ְשן.
ֶקענֶ ען ֶג ִ
אך יָ אר ,חוֹ ֶד ׁש נָ ְ
אך חוֹ ֶד ׁש, יבער יָ אר נָ ְ
אוּן ַאזוֹ י ֵגייט ַא ִר ֶ ּ יע ֶלע ֶער ָהאט ֲא ִפיל ּו ְמ ַח ֵ ּבר ֶגעוֶ וען ְס ּ ֶפ ִ
עצ ֶ
יך וֶ ועןאגן .אוֹ ְ
אלן זָ ְ ְּת ִפילּ וֹ ת וָ ואס זֵ יי זָ ְ
אוּן וֶ וער וִ ויל ֶדען ַא ָח ָתן וָ ואס ִהינְ ֶקעט?...
עגאנְ ֶגען צוּם ְממוּנָ ה
ֶער ִאיז ֶג ַ
ייער ַר ֲח ָמנוּת אוֹ יף זַ יין
יַ ְענְ ִקי ָהאט זֵ ֶ
אוּן צ ּו ֶדעם ִ ּגיבּ וֹ רָ ,האט ֶער
וייסט ְק ָלאר
עטער ָא ׁ ֵשר .יַ ְענְ ִקי וֵ ְ
ֶפ ֶ
עטן ַאז זֵ ייעב ְארק ֶג ֶ ּ זֵ יי ׁ ְש ַט ְ
ער ׁ ְש ְטן ַאז ַדאוֶ וענֶ ען צוּם אוֹ ֶ ּ
יב ְ
אלן אוֹ ְ
יך ִמ ְת ּ ַפ ֵּלל זַ יין ֶדערוֹ יף. זָ ְ
עפער על ְפט אוּן ַאז ֶדער ַ ּב ׁ ֶ
אש ֶ ֶה ְ
ילה.
עדן ֵאיינֶ עם'ס ְּת ִפ ָ
ערט אוֹ יס יֶ ְ
ֶה ְ אש ִאיז ֶגעוֶ וען ַא
ִאין יַ ַענְ ִקי'ס ַט ׁ
עטל ִמיט
אגט ֶער ָדאס ְק ֵליינֶ ע ֶצ ְ ער ֶ ּ
יבער ְט ָר ְ ֶד ִ אל ְטן ִאין ַא
עה ְ
עטלֶ ,ג ַ
יג-ג ִרין ֶצ ְ
יכ ִט ְ
ְק ֵליין ִל ְ
ילה עש ִר ְ ּ
יבן ַא ְּת ִפ ָ עראל ,ווא ּו ֶעס ׁ ְש ֵטייט ֶג ׁ ְ יב ָ זִ ְ
יך ִא ֶ ּ עגאנְ ֶגען, עקל .ווא ּו ִא ֶ
ימער ֶער ִאיז ֶג ַ ְק ֵליינֶ עם זֶ ְ
יט ֶגענו ֶּמען ִמיט זִ ְ
יךֲ .א ִפיל ּו וֶ וען ָהאט ֶער ֶעס ִמ ְ
"א ׁ ֵשר ֶ ּבןאמעןָ : ַפאר ַא ׁ ִשידּ ו ְּך ַפאר ָא ׁ ֵשר ִמיט זַ יין נָ ֶ
ֶער ָהאט זִ ְ
יך ָאנְ ֶגעטו ְּהן ׁ ַש ָ ּב ִ
ת'דיגָ ,האט ֶער ֶעס
ַח ָ ּיה יֶ ענְ ָטאַ ,פאר ַא זִ י ּווּג ָהגוּןּ ְ ,ב ָקרוֹ ב ַמ ָמ ׁש"...
עשענֶ עְּ ,כ ֵדי
יגע ֶק ׁ ֶ ייגט ִאין ִדי ׁ ַש ָ ּב ִ
ת'ד ֶ על ְער ֶג ֵ ַא ִר ֶ ּ
יב ְ
יפ ֶהערָ ,א ֶ ּבער
יַ ְענְ ִקי ַדאוֶ וענְ ט אוּן ֶ ּבעט ָאן אוֹ ְ
עדע
יצן ִאין יֶ ֶ
עמען אוּן נִ ְ
יסנֶ ֶ
ֶער זָ אל ֶעס ֶקענֶ ען ַארוֹ ְ
ייעס ַ ּביי ָא ׁ ֵשר.
ישט ֵקיין נַ ֶ
ארנִ ׁ ְ
ערט ֶמען ָג ְ
ערוַ וייל ֶה ְ
ֶד ְ
ייע ִמינוּט.
ְפ ֵר ֶ
וערן ׁשוֹ ין ֲח ַתנִ ים
ערע ֲח ֵב ִרים וֶ ְ ערט ,זַ יינֶ ע יוּנְ ֶג ֶאר ֶק ְַפ ְ
ואק ְסן ׁשוֹ ין אוֹ ְ
יך ידער וַ ְ עלייט ,זַ יינֶ ע ְ ּב ִר ֶ אוּן ִאינְ ֶג ַ עטל? אוּן עש ַטאנֶ ען אוֹ יף ֶדעם ֶצ ְ וָ ואס ִאיז ֶג ׁ ְ
עראל?יב ָ אגן ִמיט זִ ְ
יך ִא ֶ ּ עט ָר ְ
ארוָ ואס ָהאט ֶער ֶעס ֶג ְ
ַפ ְ
אוּנְ ֶטער אוּן קו ֶּמען ׁשוֹ ין נָ אנְ ט צ ּו ִדי יָ ְ
ארן ,אוּן וָ ואס
וֶ ועט זַ יין ִמיט ָא ׁ ֵשר? ֶעס ִאיז ׁשוֹ ין ַא ִר ֶ ּ
יבער ַאזוֹ י ִפיל ערט ַא ַמ ֲע ֶשׂ ה!
ֶה ְ
ַצייט... ייסט ָא ׁ ֵשרָ .א ׁ ֵשר ִאיז
עטער וָ ואס ֵה ְ
יַ ְענְ ִקי ָהאט ַא ֶפ ֶ
עטערָ ,האט ֶר ִ ּבי נַ ְח ָמן ֶדער ְמ ַל ּ ֵמד,
ְצוֵ ויי יָ אר ׁ ְש ּ ֶפ ֶ ׁשוֹ ין ְד ַריי אוּן ְצוָ ואנְ ִציג יָ אר ַא ְלט ,אוּן ֶער ִאיז נָ ְ
אך
"דיין
אגטַ :
אר'ן ׁ ִשיעוּר אוּן ֶגעזָ ְ
ֶגערו ְּפן יַ ְענְ ִקי ַפ ְ ישט ֵקיין ָח ָתןַ .א ֶלע זַ יינֶ ע ֲח ֵב ִרים זֶ ענֶ ען ׁשוֹ ין
ַא ְלץ נִ ׁ ְ
עטן ַאז ד ּו זָ ְ
אל ְסט ִאים עב ְאטע ָהאט ֶגערו ְּפן אוּן ֶג ֶ ּ ַט ֶ עהאט; ֵטייל ָה ְ ּ
אבן ׁשוֹ ין ִקינְ ֶדער ,אוּן ַלאנְ ג ֲחתוּנָ ה ֶג ַ
יקרו ְּפן ַ ּביי ַה ְפ ָס ָקה". ְג ַל ְ
ייך צו ִּר ְ עפ ַראוֶ ועט אבן ׁשוֹ ין ֲא ִפיל ּו ֶג ּ ְ
ִפיר פוּן זַ יינֶ ע ֲח ֵב ִרים ָה ְ ּ
אך ַא ְלץ אוֹ יף זַ יין וארט נָ ְ אקע! ָא ֶ ּבער ָא ׁ ֵשר וַ ְאל ֶ ַא ַח ַ
עפאן:
על ָ
אפן צוּם ֶט ֶ
על ְ
יטן ַה ְפ ָס ָקה ִאיז יַ ְענְ ִקי ֶג ָ
ִאינְ ִמ ְ
יפ ֶגעטוּן! ער ְסט? ַדיינֶ ע ְּת ִפילּ וֹ ת ָה ְ ּ
אבן אוֹ ְ "יַ ְענְ ִקיֶ ,ה ְ יְ ׁשו ָּעה.
המשך אויף זייט 8
