gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — כי תבוא (2026-08-24)

מוציא לאור: נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: כי תבוא (2026-08-24)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — כי תבוא (2026-08-24)

פתח את ה-PDF הורדה

  ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַריְ י ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְ ּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ‬ ‫ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם‬ ‫מו ֶׁ‬ ‫לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ‬ ‫שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם‬ ‫עו ֶׁ‬ ‫ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך‬ ‫שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵ‬ ‫ְש ֹ‬ ‫יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ‬ ‫לְ ֵ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ‬ ‫ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אלֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫בוא ֶאל ָה ָא ֶרץ‬ ‫ְו ָהיָה ִּכי ָת ֹ‬ ‫יך נ ֵֹתן לְ ָך נַ חֲלָה‬ ‫שר יהו‪-‬ה אל ֶֹׁק ָ‬ ‫בוא ֶׁאל הָ ָא ֶׁרץ אֲ ֶׁ‬ ‫ְוהָ יָ ה ִּכי ָת ֹ‬ ‫ִו ִיר ְש ּ ָת ּה ְויָ ַש ְב ּ ָת ּ ָב ּה‪ :‬מען קען טייטש'ן דעם פסוק‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י תָ בוֹא אֶ ל‬ ‫ָארץ" וגו' על פי דעם באקאנט'ן ווארט וואס שטייט דאך שוין פון צדיקים‪,‬‬ ‫הָ ֶ‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין פון צדיקים‪ ,‬אז עס איז דאך דא היינטיגע צייטן‬ ‫כל מיני מקומות אויף דער וועלט‪ ,‬און א יעדער איינער האט זיך דאך‬ ‫היינטיגע צייטן זיין אייגענ'ע דעה וואו עס ליגט דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ווייל דער מענטש וואס קומט פון דעם רבי'ן‪ ,‬שרייט דאך חי וקים אז ביי‬ ‫אונז איז דא די ריכטיגע‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און דער מענטש וואס קומט פון דעם‬ ‫רבי'ן‪ ,‬שרייט דאך חי וקים אז ביי אונז איז דא די ריכטיגע‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און א‬ ‫יעדער איינער זאגט דאך היינט פאר זיינע חסידים ואנשי מעשה אז ב"ה‪ ..‬אז‬ ‫מיר האבן זוכה געווען צו געהערן צו א פלאץ וואס איז ָאן געקומען צום‬ ‫דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫דארף מען דאך אבער פארשטיין‪ ,‬אז וואס איז טאקע די ריכטיגע‪:‬‬ ‫"אֱמֶ ת"‪ !?..‬וואו איז טאקע די ריכטיגע אמת'ע פלאץ אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫מענטשן האלטן דאך און איין שרייען אז‪ ..‬ביי אונז איז דא די‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און‬ ‫ביי אונז איז דא די‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬אבער ווען מען קומט אויף א צווייטע פלאץ‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס הערט מען גלייך ווי מענטשן זאגן אז ב"ה‪ ..‬אז "מיר" האבן זוכה‬ ‫געווען ָאן צו קומען צום‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬נו‪ ..‬וואו איז טאקע די ריכטיגע‪:‬‬ ‫"אֱמֶ ת"‪ !?..‬יעדער איינער שרייט דאך חי וקים אז ביי זיי איז דא די‬ ‫ריכטיגע‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬נו וואו איז טאקע די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת"‪!?..‬‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין פון איינער פון די‬ ‫פריער'דיגע צדיקים‪ ,‬אז אויב ווילסטו וויסן וואס די‪" :‬אֱמֶ ת" איז‪ ,‬זאלסטו‬ ‫דעמאלט'ס גוט אריין קוקען אין די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ווייל די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" איז דאך בעצם צוזאם געשטעלט פון צוויי‬ ‫ווערטער‪" :‬אֱ‪ ..‬מֶ ת" – דאס איז‪" :‬אֶ הְ יֶה מֵ ת" – איין טאג גיי איך זיין א‬ ‫טויט'ער‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דו ביזט‬ ‫גערעכט טאקע אז דו טוס'ט‪ ..‬און דו מאכס'ט‪ ..‬און דו ערלעדיגס'ט זאכן‪,‬‬ ‫אבער עס גייט דאך איין טאג ָאן קומען די טאג וואס דו וועסט דעמאלט'ס‬ ‫מוזן צוריק גיין צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין די משנה אין אבות (פרק ד'‬ ‫משנה כ"ב)‪ ,‬אז‪" :‬עַ ל כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה נוֹצָ ר" – אז דו ווערס'ט דאך באשאפן‬ ‫געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪" :‬וְ עַ ל כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה נ ֹולָד" – און דו ווערס'ט דאך‬ ‫געבוירן געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪" :‬וְ עַ ל כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה חַ י" – און דו לעבס'ט‬ ‫דאך געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪" :‬וְ עַ ל כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה מֵ ת" – און דו שטארבס'ט‬ ‫דאך געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪" :‬וְ עַ ל כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה עָ תִּ יד לִּ תֵ ן ִּדין וְ חֶ ְשּבוֹן לִּ פְ נֵי‬ ‫מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" – און דו וועסט דאך אויך מוזן אפ‬ ‫געבן א דין וחשבון פארן גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא"‬ ‫וועט די צייט וועט קומען‪.‬‬ ‫און דאס‪ ..‬איז די ריכטיגע אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל די‪" :‬אֱמֶ ת" איז‪ ,‬אז איין‬ ‫טאג וועל איך מוזן צוריק גיין צום‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬און‪ ..‬יא‪" :‬אֶ הְ יֶה‬ ‫מֵ ת" – איין טאג גיי איך זיין א טויט'ער און איך וועל ליגן אין די הענט פון‪:‬‬ ‫חֶ סֶ ד שֶ ל "אֱמֶ ת"‪ ,‬און איך וועל דעמאלט'ס מוזן אפ געבן א אמת'ע‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫פונקליכ'ע דין וחשבון אויפן‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬פאר דעם‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם‬ ‫אֱמֶ ת" וויפיל‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת" איך האב זוכה געווען צו לערנען דורך אויס מיין‬ ‫גאנצע לעבן וואס איך האב געלעבט אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און אויב עס איז‪" :‬אֱמֶ ת" אז‪" :‬אֶ הְ יֶה מֵ ת" – און אויב עס איז‪" :‬אֱמֶ ת" אז‬ ‫איך גיי טאקע איין טאג זיין א טויט'ער‪ ,‬דעמאלט'ס דארף איך זיך דאך שוין‬ ‫יעצט זעהן ָאן צו גרייטן צו יענעם גרויסן טאג‪ ,‬און מיט א יעדע פעולה וואס‬ ‫איך טוה פארן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת" – און מיט א יעדע פעולה וואס איך‬ ‫טוה פארן אייבערשטנ'ס וועגן‪ ,‬גרייט איך זיך דאך מיט דעם צו מער און‬ ‫מער צו יענע גרויסע טאג ווען איך וועל דארפן ארויף גיין אויף יענע וועלט‬ ‫און אפ געבן א אמת'ע דין וחשבון אויף אלע מיינע מעשים וואס איך האב‬ ‫נאר געטוהן דורך אויס מיין גאנצן לעבן‪.‬‬ ‫און אויב זוך איך שטענדיג נאך צו לויפן דער הייליגער‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם‬ ‫אֱמֶ ת"‪ ,‬און איך זוך שטענדיג א וועג ווי אזוי צו זיין "דבוק" אין דעם‬ ‫הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪ ,‬און איך רעד שטענדיג צום אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫איך לערן שטענדיג זיין הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס בין איך טאקע‬ ‫ביי דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" האט דאך נאר בעצם‬ ‫צוויי אפ טייטש'ן‪ ,‬און די צוויי אפ טייטש'ן זענען‪.‬‬ ‫א) דער הייליגער‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ב) דער הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און די סיבה פארוואס מיר האבן דערמאנט די ווארט‪ּ" :‬בְ עֶ צֶ ם" איז‪ ,‬ווייל אין‬ ‫אמת'ן איז דאך‪ּ" :‬בְ עֶ צֶ ם" דא נאך צוויי אפ טייטש'ן אויף די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫און די אנדערע צוויי אפ טייטש'ן אויף די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" זענען דאך‪ :‬ג)‬ ‫דער‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ד) א יודיש קינד‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין פסוק (מיכה קפיטל ז' פסוק כ')‪ ,‬אז‪" :‬תִּ תֵ ן אֱמֶ ת לְ ַיעֲקֹ ב"‪.‬‬ ‫און די אלע פיר זאכן גייען דאך בעצם צוזאמען‪ ,‬ווייל אויב א "יודיש קינד"‬ ‫פארשטייט טאקע באמת אז ער גייט איין טאג ָאן קומען אויף דעם‪" :‬ע ֹולָם‬ ‫הָ אֱמֶ ת" און ער וועט דעמאלט'ס מוזן אפ געבן א אמת'ע פונקטליכ'ע דין‬ ‫וחשבון פאר דעם‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס זוכט ער דאך שוין‬ ‫מער נישט נאך צו לויפן דעם פאלטש'ן‪" :‬ע ֹולָם הַ שֶ קֶ ר"‪ ,‬נאר ער נעמט זיך‬ ‫שוין דעמאלט'ס נאך לויפן דער הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬און ער נעמט זיך‬ ‫שוין דעמאלט'ס נאך לויפן דעם הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת" כדי צו זיין‬ ‫דבוק אין איהם‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת"‬ ‫האט דאך בעצם נאר צוויי אפ טייטש'ן‪ ,‬און די צוויי אפ טייטש'ן זענען‪ :‬א)‬ ‫דער הייליגער‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬ב) דער הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און די אנדערע צוויי טייטש'ן וואס מיר האבן פריער דערמאנט איז דאך נאר‬ ‫א "וועג" ווי אזוי צו קענען צו קומען צו די צוויי אמת'ע אפ טייטש'ן פון די‬ ‫ווארט‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל מען מוז דאך זיין א "יודיש קינד" כדי צו קענען צו‬ ‫קומען צו דער הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת" און זיין דבוק אין דעם הייליגן‪:‬‬ ‫"יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל א טמא'נע גוי קען דאך נישט לערנען דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬און אוודאי און אוודאי קען ער נישט זיין דבוק אין דעם‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער דאס אליין איז דאך אויך נישט גענוג‪ ,‬ווייל אויב לעבט מען ָאן קיין‪:‬‬ ‫"דע מֵ ַאיִּן ּבָ אתָ ּולְ ָאן אַ תָ ה ה ֹולְֵך וְ לִּ פְ נֵי ִּמי אַ תָ ה עָ תִּ יד‬ ‫"הִּ תְ ּב ֹונְנּות" אין דעם‪ַ :‬‬ ‫לִּ תֵ ן ִּדין וְ חֶ ְשּבוֹן" וגו'‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען דאך אויך נישט זוכה זיין צו צו‬ ‫קומען צו דער הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת" און זיין דבוק אין דעם הייליגן‪:‬‬ ‫"יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל א יודיש קינד מוז דאך פארשטיין ביי זיך וואס‬ ‫דאס מיינט אז איין טאג וועל איך מוזן ארויף גיין אויף דעם‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫און איך וועל דעמאלט'ס מוזן אפ געבן א פונקטליכ'ע דין וחשבון פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און די נקודה אז מען דארף זיין א "יודיש קינד" כדי צו קענען צו קומען צו‬ ‫דעם הייליגן‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת" און צום הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪..‬‬ ‫פארשטייט דאך שוין א יעדער חדר יונגל‪ ,‬און די נקודה אז א מענטש דארף‬ ‫טאקע באמת פארשטיין אז איך וועל איין טאג מוזן ארויף גיין אויף דעם‪:‬‬ ‫"ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת" און אפ געבן א פונקטליכ'ע דין וחשבון פארן הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ..‬איז דאך שוין אויך א פשוט'ע זאך וואס א יעדער בר דעת‬ ‫פארשטייט דאך שוין פון זיך אליין‪.‬‬ ‫ווייל ווי אזוי דען ווילסטו לעבן א ערליך יודיש לעבן אויב פארשטייסטו‬ ‫נישט אז דו וועסט איין טאג מוזן ארויף קומען אויף דעם‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‬ ‫און אפ געבן א פונקטליכ'ע דין וחשבון פארן גרויסן‪ּ" :‬בוֹרֵ א ּומַ נְהִּ יג לְ כָל‬ ‫הַ ּבְ רּואִּ ים"‪ !?..‬ווי אזוי‪ !?..‬די נידריגע וועלט שלעפט דאך אראפ א יעדעם‬ ‫איינעם ָאן קיין אויסנאם צו די נידריג'סטע‪" :‬תַ ֲאוַת וְ הַ בְ לֵי ע ֹולָם הַ זֶה"‪!?..‬‬ ‫און ווי אזוי ווילסטו ָאן קומען צו זיין א ערליכע יוד אויב דו פארגעסט‬ ‫אינגאנצן פון דעם‪" :‬וְ י ַָדעְ תָ הַ ּיוֹם ַוהֲשֵ בֹתָ אֶ ל לְ בָ בֶ ָך" – ווי אזוי ווילסטו ָאן‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫קומען צו זיין א ערליכע יוד אויב דו פארגעסט אינגאנצן פון דעם‪" :‬יוֹם‬ ‫הַ ִּמיתָ ה" ווען דו וועסט מוזן ארויף גיין אויף דעם‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת" און אפ‬ ‫געבן א פונקטליכ'ע דין וחשבון אויף אלע דיינע מעשים‪ !?..‬אויב דו ביזט‬ ‫אינגאנצן איין געזינקען אין דעם נידריג'ן‪" :‬ע ֹולָם הַ שֶ קֶ ר"‪ ,‬און דו האסט‬ ‫אינגאנצן פארגעסן אז עס איז בכלל דא אזא זאך ווי א‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬איז‬ ‫דעמאלט'ס ווי אזוי ווילסטו בכלל אויף וואקסן א ערליכע יודיש קינד‪!?..‬‬ ‫און ממילא עס איז דאך א פשוט'ע זאך אז א מענטש מוז גוט פארשטיין‬ ‫וואס דאס מיינט אז עס עקזעסטירט אזא זאך ווי א‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב גלייבסטו נאר אין איין נידריגע וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך אום‬ ‫מעגליך אויף צו וואקסן א ערליכע יוד‪!?..‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ּ" :‬ומו ֶֹדה עַ ל הָ אֱמֶ ת" – א יודיש קינד מוז דאך מודה זיין אז עס איז‬ ‫דא אזא זאך ווי א‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪[ ,‬און‪ :‬וְ דוֹבֵ ר "אֱמֶ ת" ּבִּ לְ בָ ב ֹו – און ער‬ ‫דארף דאך אויך זיין אמת'דיג מיט זיך אליין‪ ,‬און דאס איז דאך שוין טאקע‬ ‫איינער פון די דריי שטערקסט'ע יסודות וואס אונזערע הייליגע רבי'ס האבן‬ ‫דאך אונז שוין טאקע אוועק געשטעלט‪ ,‬אז א מענטש דארף זיין אמת'דיג‬ ‫מיט זיך אליין‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע איינער פון די גרעסטע שליסלעך פון‬ ‫"הצלחה" אויף דער וועלט‪ ,‬ברוחניות ובגשמיות]‪.‬‬ ‫און‪ּ" :‬ומו ֶֹדה עַ ל הָ אֱמֶ ת" – און נאר נאך דעם וואס דו פארשטייס'ט שוין‬ ‫טאקע באמת וואס דאס מיינט אז עס איז דא אזא זאך ווי א‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫ערשט דעמאלט'ס‪" :‬וְ י ְַשכֵם וְ יֹאמַ ר" – ערשט דעמאלט'ס קענסטו זיך ערשט‬ ‫שטעלן דאווענען א ווארימ'ע הייליגע דאווענען פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל ווי לאנג‪" :‬טָ פַ לְ נּו שֶ קֶ ר" – ווייל ווי לאנג א מענטש איז נאך טפל צום‪:‬‬ ‫"שֶ קֶ ר" – ווייל ווי לאנג א מענטש איז נאך צו געבינדן צו דעם נאריש'ן‪:‬‬ ‫"ע ֹולָם הַ שֶ קֶ ר"‪ ,‬און ער גלייבט נאך נעבעך אין דעם נאריש'ן נידריג'ן‬ ‫וועלט'ל‪ ,‬דעמאלט'ס איז איהם נאך שווער צו זיין דבוק אין דעם הייליגן‪:‬‬ ‫"יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫אבער איינמאל א מענטש נעמט אריין ביי זיך אין קאפ אז עס איז נישט דא‬ ‫וואס צו זוכן אין דעם נאריש'ן נידריג'ן‪" :‬ע ֹולָם הַ שֶ קֶ ר"‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער‬ ‫טאקע זוכה זיין צו זיין דבוק אין דעם גרויסן הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‬ ‫און איהם שטענדיג רופן ווען עס גייט איהם עפעס שווער‪ ,‬און‪ :‬קָ רוֹב יהו‪-‬ה‬ ‫לְ כָל קֹ ְרָאיו לְ כָל אֲשֶ ר י ְִּק ָראֻהּו "ּבֶ אֱמֶ ת" – און דער אייבערשטער איז טאקע‬ ‫נאנט צו אזא איינער וואס געפונט זיך שוין טאקע ביים ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און די ריכטיגע‪" :‬אֱמֶ ת" איז‪ ,‬צו פארשטיין אז עס איז נישט דא וואס צו זוכן‬ ‫אין דעם נידריג'ן נאריש'ן‪" :‬ע ֹולָם הַ שֶ קֶ ר"‪ ,‬און די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת" איז‪ ,‬צו‬ ‫פארשטיין אז עס איז נישט פארהאן קיין אמת'ע "תענוגים" אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬ווייל דער הייליגער באשעפער איז דאך די "מקור התענוגים"‪ ,‬און די‬ ‫אמת'ע וועג ווי אזוי א מענטש קען זיך מתענג זיין אויף דער וועלט איז דאך‬ ‫נאר דורך דעם וואס ער איז זיך מדבק אין דעם הייליגן באשעפער וואס איז‬ ‫דאך די "מקור התענוגים"‪.‬‬ ‫און ווי אזוי זאגט אונז די פסוק (ישעיה קפיטל נ"ח פסוק י"ד)‪ !?..‬אז‪ָ" :‬אז‬ ‫תִּ תְ עַ נַג עַ ל יהו‪-‬ה"‪ ,‬און די ווארט‪ָ" :‬אז" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫" ֶז ַרע אַ בְ ָרהָ ם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט גוט וויסן און גוט געדענקען‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ָאז" – אז קינדער וואס שטאמען פון אזעלכע הייליגע אבות הקדושים‪,‬‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫זענען זיך נישט מתענג מיט קיין נאריש'ע נדריגע‪" :‬תַ ֲאוַת ע ֹולָם הַ זֶה"‪ ,‬ניין‬ ‫ניין ניין‪ ,‬נאר דו ווייסט ווי אזוי‪ּ" :‬בְ נֵי ַאבְ ָרהָ ם יִּצְ חָ ק וְ ַיעֲקֹ ב" זענען זיך‬ ‫מתענג‪ !?..‬איך וועל דיר זאגן ווי אזוי‪ּ" :‬בְ נֵי ַאבְ ָרהָ ם יִּצְ חָ ק וְ ַיעֲקֹ ב" זענען זיך‬ ‫מתענג‪ ,‬זיי זענען‪" :‬תִּ תְ עַ נַג עַ ל יהו‪-‬ה" – זיי זענען זיך מתענג מיט דעם‬ ‫הייליגן‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" וואס איז דאך די "מקור התענוגים"‪.‬‬ ‫און ווי אזוי זאגט דער הייליגער תנא האלקי רבי שמעון בר יוחאי אין זיין‬ ‫הייליגן ספר הזוהר הקדוש אין פרשת יתרו (דף‪ :‬פ"ח ע"א)‪ !?..‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"רּבִּ י ִּש ְמעוֹן ָאמַ ר" – אז דער הייליגער תנא רבי שמעון האט געזאגט‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫עּודתֵ י ּבְ שַ ּבַ תָ א – אז א יעדער איינער וואס האט‬ ‫"דאַ ְשלִּ ים" תְ לַת סְ ְ‬ ‫הַ אי מַ אן ְ‬ ‫"משלים" געווען די דריי סעודות פון "שבת קודש"‪ ,‬איז‪" :‬קָ לָא נָפִּ יק‬ ‫ּומַ כְ ְרזָא ֲעלֵּה" – גייט דעמאלט'ס ארויס א בת קול פון הימל וואס רופט אויס‬ ‫אויף דעם מענטש די ווערטער‪ָ" :‬אז תִּ תְ עַ נַג עַ ל יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫אבער עס איז כדאי ָאן צו מערקן‪ ,‬אז עס שטייט דאך נישט אין דעם הייליגן‬ ‫עּודתֵ י ּבְ שַ ּבַ תָ א – אז‬ ‫"דָאכִּ יל" תְ לַת סְ ְ‬ ‫זוהר הקדוש דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬הַ אי מַ אן ְ‬ ‫דער וואס עס האט "געגעסן" דריי סעודות שבת קודש גייט ארויס אויף‬ ‫איהם די בת קול פון‪ָ" :‬אז תִּ תְ עַ נַג עַ ל יהו‪-‬ה"‪ ,‬נאר עס שטייט אין דעם‬ ‫עּודתֵ י ּבְ שַ ּבַ תָ א‬ ‫"דאַ ְשלִּ ים" תְ לַת סְ ְ‬ ‫הייליגן זוהר הק' דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬הַ אי מַ אן ְ‬ ‫– אז א יעדער איינער וואס האט "משלים" די דריי סעודות פון שבת קודש‪,‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬וואס מיינט "משלים" געווען‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז "משלים" געווען מיינט‪" ,‬משלים" געווען‬ ‫מיט‪" :‬זְ ִּמירוֹת ִּשירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת לְ מֶ לְֶך אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ ּיָם"‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫זוהר הקדוש שרייבט דאך שוין בפירוש גלייך נאך דעם (אין פרשת יתרו)‪,‬‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אז‪" :‬לְ ִּקבְ לֵּה" – אז פון די אנדערע זייט דארף מען דאך אבער אויך וויסן‪,‬‬ ‫עּודתֵ ּה – אז א יודיש קינד דארף אויך זעהן "משלים"‬ ‫אז‪ּ :‬בָ עֵ י "לְ אַ ְשלָמָ א" סְ ְ‬ ‫צו זיין די הייליגע סעודות שבת קודש מיט‪" :‬זְ ִּמירוֹת ִּשירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת לְ מֶ לְֶך‬ ‫אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ ּיָם"‪ ,‬און נישט סתם אפ עסן א סעודת שבת קודש אזוי ווי א‬ ‫פשוט'ע פראסטע וואכעדיגע סעודה‪ ,‬נאר מען דארף זעהן צו זינגען‪:‬‬ ‫"זְ ִּמירוֹת ִּשירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת" פארן הייליגן באשעפער וואס האט אונז געגעבן‬ ‫דעם שיינעם מתנה וואס הייסט "שבת קודש"‪.‬‬ ‫עּודתֵ י" – און עס איז‬ ‫און עס איז אמת טאקע אז‪ּ" :‬ובָ עֵ י לְ אִּ תְ עַ ָנגָא ּבְ כֻלְ הּו סְ ְ‬ ‫אמת טאקע אז מען דארף זיך טאקע מתענג זיין ביי די הייליגע סעודות שבת‬ ‫קודש‪ ,‬אבער‪ּ" :‬ולְ מֶ ח ֱֵדי ּבְ כָל חַ ד וְ חַ ד ִּמ ַניְהּו" – אבער מען דארף זיך דאך‬ ‫אבער אויך גאר שטארק פרייען ביי א יעדע איינס פון זיי‪ ,‬און מען דארף‬ ‫דאך אויך מקיים זיין דעם‪" :‬תְ נּו שֶ בַ ח וְ ִּש ָירה לָאֵ ‪-‬ל אֲשֶ ר שַ ּבָ ת ּבָ ָרא"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת קודש ביי דעם פיוט פון‪:‬‬ ‫"לְ כָה דו ִֹּדי"‪ ,‬אז‪" :‬הִּ תְ עו ְֹר ִּרי הִּ תְ עו ְֹר ִּרי" – אז וועקט'ס ענק אויף‪ ..‬וועקט'ס‬ ‫ענק אויף‪ ..‬יודישע קינדער פון ענקער טיפע שלאף‪ ,‬אבער דו ווייסט‬ ‫פארוואס‪!?..‬‬ ‫ווייל‪" :‬כִּ י בָ א אוֹרֵ ְך" – ווייל עס קומט דאך דא גאר א גרויסער גאסט‪ ,‬און‬ ‫עס פאסט דאך נישט צו שלאפן ווען עס קומט אריין אין שטוב אזא גרויסע‬ ‫עּורי" – אבער דו ווייסט ווי‬ ‫"עּורי ִּ‬ ‫חשוב'ע גאסט‪ ,‬אבער דו ווייסט ווי אזוי‪ִּ :‬‬ ‫אזוי מען וועקט זיך אויף אין דעם הייליגן טאג פון "שבת קודש"‪ !?..‬איך‬ ‫"שיר ַדּבֵ ִּרי" – דורך דעם וואס מען זינגט צום‬ ‫וועל דיר זאגן ווי אזוי‪ ,‬דורך‪ִּ :‬‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל דורך דעם וועט דאך זיין‪" :‬כְ בוֹד יהו‪-‬ה עָ ַליְִּך‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫נִּגְ לָה" – ווייל דורך דעם וואס מען זינגט צום הייליגן באשעפער וועט דאך‬ ‫נתגלה ווערן ביי דיר די כבוד פון דעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און ממילא‪ֹ" :‬לא תֵ בו ִֹּשי וְ ֹלא תִּ כָלְ ִּמי" – און ממילא שעמט'ס ענק נישט צו‬ ‫זינגען צום הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל די ענין פון‪" :‬זְ ִּמירוֹת ִּשירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת‬ ‫ּבְ ָרכוֹת וְ הו ָֹדאוֹת לְ מֶ לְֶך אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ ּיָם" וועט דאך נאר צו ברענגען אז‪:‬‬ ‫"וְ נִּבְ נְתָ ה עִּ יר עַ ל תִּ לָּה" – ווייל די ענין פון‪" :‬זְ ִּמירוֹת ִּשירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת ּבְ ָרכוֹת‬ ‫וְ הו ָֹדאוֹת לְ מֶ לְֶך אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ ּיָם" וועט דאך נאר צו ברענגען אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער זאל שוין אויף בויען ירושלים עיר הקודש און אונז ברענגען‪:‬‬ ‫"מָ ִּשיחַ צִּ ְדקֵ נּו"‪.‬‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל (שבת דף‪ :‬קי"ח ע"ב)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"אִּ לּו שָ ְמרּו י ְִּש ָראֵ ל ְשנֵי שַ ּבָ תוֹת ִּמ ַּיד נִּגְ ָאלִּ ין"‪ ,‬און די ראשי תיבות פון די‬ ‫ווערטער‪" :‬אִּ לּו שָ ְמרּו ִּי ְש ָראֵ ל" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬אִּ שֵ י"‬ ‫– א "פלאם פייער"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב עס וואלט געהערש'ט א‪" :‬אִּ שֵ י‬ ‫י ְִּש ָראֵ ל" – אויב עס וואלט געהערש'ט א "פלאם פייער" פון א יודיש קינד‬ ‫אין דעם הייליגן שבת קודש‪ ,‬דעמאלט'ס‪ִּ " :‬מ ַּיד נִּגְ ָאלִּ ין" – דעמאלט'ס‬ ‫וואלטן מיר דאך שוין פון לאנג געווען אויס געלייזט פון דעם שווער'ן‬ ‫ביטער'ן גלות‪.‬‬ ‫ווייל וואס איז דען די פליכט פון א יודיש קינד אויף דער וועלט אויב נישט‬ ‫אז ער זאל דערהייבן דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪ !?..‬די ווארט‪" :‬אִּ שֵ י" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ִּ " :‬יתְ רוֹמֵ ם שֵ ם ֱאֹלקֵ ינּו" – עס זאל דערהויבן‬ ‫ווערן דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו ווייסט וואס די "תפקיד"‬ ‫פון א יודיש קינד איז‪!?..‬‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫די "תפקיד" פון א יודיש קינד איז‪ ,‬גרויס צו מאכן דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫נאמען‪ ,‬און זינגען‪" :‬זְ ִּמירוֹת ִּשירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת" פארן אייבערשטנ'ס כבוד‬ ‫וועגן‪ ,‬און‪ ..‬יא‪ ,‬עס דארף זיין א‪" :‬אִּ שֵ י י ְִּש ָראֵ ל" – א יודיש קינד דארף‬ ‫"ברענען" צו קענען אויס פירן זיין הייליגן תפקיד פון‪ִּ " :‬יתְ רוֹמֵ ם שֵ ם‬ ‫ֱאֹלקֵ ינּו"‪!..‬‬ ‫אבער וועלכע מזמור געהערט צום הייליגן טאג פון שבת קודש‪ !?..‬די‬ ‫"מזְ מוֹר ִּשיר לְ יוֹם הַ שַ ּבָ ת"‬ ‫תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די הייליגע מזמור פון‪ִּ :‬‬ ‫"מזְ מוֹר ִּשיר‬ ‫געהערט דאך צום הייליגן טאג פון שבת קודש‪ ,‬און וואס איז‪ִּ :‬‬ ‫לְ יוֹם הַ שַ ּבָ ת"‪!?..‬‬ ‫"מזְ מוֹר ִּשיר לְ יוֹם הַ שַ ּבָ ת" איז‪ ,‬איין זאך‪ ,‬און‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫דאס איז‪ ,‬אז‪" :‬טוֹב לְ הֹדוֹת לַיהו‪-‬ה ּולְ זַמֵ ר לְ ִּש ְמָך עֶ לְ יוֹן" – צו דאנקען און‬ ‫לויבן דעם הייליגן באשעפער אויף דעם גרויסן‪" :‬מַ תָ נָה טוֹבָ ה" וואס ער‬ ‫האט אונז געגעבן‪ּ" :‬בְ ַאהֲבָ ה ּובְ ָרצוֹן"‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬שַ ּבַ ת קָ ְדשֶ ָך" –‬ ‫און דאס איז דאך זיין הייליגער שבת קודש וואס‪" :‬כִּ י ב ֹו שָ בַ ת אֵ ‪-‬ל ִּמכָל‬ ‫ְמלַאכְ תוֹ"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער זוהר הקדוש זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אין פרשת‬ ‫"רב הַ ְמנּונָא סָ בָ א"] כַד ֲהוָה‬ ‫"רּבִּ י אַ ּבָ א" [ולפי נוסח אחר‪ַ :‬‬ ‫יתרו‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪ַ :‬‬ ‫"רב‬ ‫עּודתָ א ְדשַ ּבַ תָ א ֲהוֵי חָ ֵדי ּבְ כָל חַ ד וְ חַ ד" – אז רבי אבא [אדער‪ַ :‬‬ ‫יָתִּ יב ּבִּ סְ ָ‬ ‫הַ ְמנּונָא סָ בָ א"] פלעגט זיך גאר שטארק פרייען ביי א יעדע איינציגע סעודה‬ ‫עּודתֵ י" – און‬ ‫פון די הייליגע סעודות שבת קודש‪ ,‬און‪" :‬כַד ֲהוָה אַ ְשלִּ ים סְ ְ‬ ‫ווען ער האט גע'ענדיגט די הייליגע סעודת שבת קודש‪ ,‬דעמאלט'ס‪ָ" :‬אמַ ר"‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ימנּותָ א" – אז‬ ‫עּודתֵ י ִּד ְמהֵ ְ‬ ‫– האט ער דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬אַ ְשלִּ ימּו סְ ְ‬ ‫ימנּותָ א"‪!..‬‬ ‫עּודתֵ י ִּד ְמהֵ ְ‬ ‫דאס הייסט "משלים" געווען די הייליגע‪" :‬סְ ְ‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪" ,‬משלים" געווען א סעודת שבת קודש הייסט נאר דורך דעם‬ ‫וואס מען איז "משלים" די סעודה מיט ווארימ'ע‪" :‬זְ ִּמירוֹת ִּשירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת‬ ‫"ש ְמחָ ה שֶ ל ִּמצְ וָה"‪ ,‬און דאס איז‬ ‫לְ מֶ לְֶך אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ ּיָם" מיט א אמת'ע‪ִּ :‬‬ ‫אמת'ע "סחורה"‪ ,‬און דאס איז אמת'ע "תענוגים"‪.‬‬ ‫און ווען א מענטש פראבירט זיך שטענדיג מדבק צו זיין אין דעם הייליגן‪:‬‬ ‫"ש ְמחָ ה שֶ ל ִּמצְ וָה"‪ ,‬און ער בעט שטענדיג‬ ‫"יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת" מיט א‪ִּ :‬‬ ‫דעם הייליגן באשעפער אז‪" :‬וְ תֵ ן ּבָ נּו יֵצֶ ר טוֹב לְ עָ בְ ְדָך ּבֶ אֱמֶ ת" – און ער בעט‬ ‫שטענדיג דעם הייליגן באשעפער אז ער זאל איהם פירן‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‬ ‫ברוחניות ובגשמיות‪ ,‬דעמאלט'ס זאל ער וויסן אז ער איז טאקע ביי דעם‬ ‫ריכטיג'ן אמת'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האבן מיר טאקע פריער דערמאנט‪ ,‬אז די צוויי עיקר‬ ‫טייטש'ן וואס טייטש'ט אפ די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" זענען‪ :‬א) דער הייליגער‪:‬‬ ‫"יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬ב) און דער הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל דאס אז א‬ ‫יודיש קינד [וואס ווערט ָאן גערופן‪" :‬אֱמֶ ת"] דארף גלייבן אין דעם‪" :‬ע ֹולָם‬ ‫הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬איז דאך שוין א פשוט'ע זאך וואס א יעדע בר דעת פארשטייט דאך‬ ‫שוין פון זיך אליין‪.‬‬ ‫נאר די עיקר צוויי טייטש'ן וואס טייטש'ט אפ די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" [וואס א‬ ‫יעדע יודיש קינד דארף וויסן] איז‪ ,‬צו לעבן מיט דעם הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬און צו זיין דבוק אין זיין הייליגע‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויב‬ ‫טוסטו דאס‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו דאך טאקע ביי דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און איינמאל דו ביזט שוין ביי דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו‬ ‫שוין זיין ארום גענומען מיט סיי וועלכע היימישע סביבה עס זאל נאר זיין‪.‬‬ ‫ווייל די כלל איז‪ ,‬אז אויב מאכט מען אז דו זאלסט טראכטן פון דעם‬ ‫אייבערשטן ביי די פלאץ וואו דו געפונס'ט זיך‪ ,‬ביזטו דעמאלט'ס טאקע ביי‬ ‫דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויב מאכט מען אז דו זאלסט זיין דבוק אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק' ביי די פלאץ וואו דו געפונס'ט זיך‪ ,‬ביזטו דעמאלט'ס‬ ‫טאקע ביי דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויב ברענגט מען דיר נענטער צום‬ ‫אייבערשטן ביי די פלאץ וואו דו געפונס'ט זיך‪ ,‬ביזטו דעמאלט'ס טאקע ביי‬ ‫דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויב ווארימ'ט מען דיר ָאן דיין הארץ מיט‬ ‫ווערטער פון‪" :‬י ְִּרַאת שָ מַ יִּם"‪ ,‬ביזטו דעמאלט'ס טאקע ביי דעם ריכטיג'ן‪:‬‬ ‫"אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט קיין שום חילוק ווי אזוי דיין ישיבה‬ ‫רופט זיך‪ ,‬און דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט קיין שום חילוק ווי אזוי דיין‬ ‫חסידות רופט זיך‪ ,‬זאל עס הייסן ווי אזוי עס הייסט‪ ,‬עס איז נישט קיין שום‬ ‫נפקא מינה‪.‬‬ ‫ווייל די עיקר איז דאך‪ ,‬אז מען ברענגט דיר דארט נענטער און נענטער צום‬ ‫הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת" און צו זיין הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬און‬ ‫אויב דיין סביבה מאכט אז דו זאלסט זיין נאנט צום אייבערשטן‪ ,‬ביזטו דאך‬ ‫דעמאלט'ס טאקע ביי דעם ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער אויב דיין סביבה מאכט ח"ו אז דו זאלסט ווערן אפ געריסן פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו זיך געפונען אין דעם שענסט'ן חסידות‬ ‫אויף דער וועלט און דו ביזט דעמאלט'ס אויך נישט ביים‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל די‬ ‫ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" קען דאך אויס דרוק'לעך נאר פאר רופן ווערן אויף א פלאץ‬ ‫וואס ברענגט דיר נענטער צום הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬און צו זיין‬ ‫הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און א מענטש דארף דאך שטענדיג געדענקען‪ ,‬אז א מענטש איז דאך נאר‬ ‫אראפ געקומען אויף דער וועלט כדי צו פראבירן אויף צו טוהן וויפיל ער‬ ‫קען‪ ,‬אבער איין שיינעם טאג וועט דאך קומען די צייט וואס מען וועט‬ ‫דעמאלט'ס מוזן צוריק גיין צום אייבערשטן‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין די משנה אין אבות (פרק ד' משנה כ"ב)‪ ,‬אז‪" :‬עַ ל כ ְָרחָ ְך‬ ‫אַ תָ ה נוֹצָ ר" – אז דו ווערס'ט דאך באשאפן געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪" :‬וְ עַ ל‬ ‫כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה נ ֹולָד" – און דו ווערס'ט דאך געבוירן געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"וְ עַ ל כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה חַ י" – און דו לעבס'ט דאך געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪" :‬וְ עַ ל‬ ‫כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה מֵ ת" – און דו שטארבס'ט דאך געצוואונגענערהייט‪ ,‬און‪" :‬וְ עַ ל‬ ‫כ ְָרחָ ְך אַ תָ ה עָ תִּ יד לִּ תֵ ן ִּדין וְ חֶ ְשּבוֹן לִּ פְ נֵי מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך‬ ‫הּוא" – און דו וועסט דאך אויך מוזן אפ געבן א דין וחשבון פארן גרויסן‪:‬‬ ‫"מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" וועט די צייט וועט קומען‪.‬‬ ‫און דאס איז די ריכטיגע‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל די ריכטיגע‪" :‬אֱמֶ ת" איז דאך‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"אֶ הְ יֶה מֵ ת" – אז איין טאג גיי איך זיין א‪" :‬מֵ ת" – אז איין טאג גיי איך זיין‬ ‫א טויט'ער‪ ,‬און די ריכטיגע אמת'ע וועג ווי אזוי מען דארף זיך צו גרייטן‬ ‫צום‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת" איז דאך דורך דעם וואס מען גרייט זיך ָאן מיט‪:‬‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"דבָ ִּרים א ֲִּמתִּ ּיִּ ים" – מיט אמת'ע סחורה‪ ,‬און נישט‬ ‫"דבָ ִּרים נִּצְ ִּחּיִּ ים" – מיט‪ְ :‬‬ ‫ְ‬ ‫מיט קיין פאלטש'ע סחורה‪ ,‬נאר מיט אמת'ע זאכן‪ ,‬און וואס איז אמת'ע‬ ‫זאכן‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז וואס הייסט וואס איז אמת'ע זאכן‪ !?..‬מיר זאגן‬ ‫דאך שוין אלע ביי די ברכות התורה‪ ,‬אז‪ :‬אֲשֶ ר נָתַ ן לָנּו "תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬און מיר‬ ‫זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪ּ :‬בָ רּוְך הּוא אֱֹלקֵ ינּו‬ ‫שֶ ּבְ ָרָאנּו לִּ כְ בוֹד ֹו וְ הִּ בְ ִּדילָנּו ִּמן הַ תוֹעִּ ים "וְ נָתַ ן לָנּו תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז דאך די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת" וואס עס איז נאר פארהאנען‬ ‫אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫"מקוֹר" הָ אֱמֶ ת – ווייל דאס קומט דאך‬ ‫ווייל דאס קומט דאך גלייך פון דעם‪ְ :‬‬ ‫גלייך פון דעם‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬און אזוי ווי דוד המלך זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט פסוק קמ"ב)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"צִּ ְדקָ תְ ָך צֶ ֶדק לְ ע ֹולָם וְ תו ָֹרתְ ָך אֱמֶ ת"‪ ,‬און צו די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" איז‪" :‬אַ תָ ה‬ ‫הּוא ִּראשוֹן" – און צו די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" ביזטו דאך הייליגער באשעפער‬ ‫דער ערשט'ער אפ טייטש‪ ,‬און‪" :‬וְ אַ תָ ה הּוא ַאחֲרוֹן" – און דו ביזט דער‬ ‫לעצט'ער אפ טייטש צו דעם‪[ ,‬צוזאמען מיט דיין הייליגער תורה הק'‬ ‫פארשטייט זיך]‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת" וואס עס איז נאר‬ ‫פארהאנען אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך אין גאר אסאך ספרים הק' אזא סארט‬ ‫לשון‪ ,‬ווייל גאר אסאך מאל זעהט מען דאך אין די ספרים הק' א לשון‪ ,‬אז‬ ‫דער מחבר שרייבט דארטן‪ ,‬און דער פשט וואס איך האב דא יעצט‬ ‫געשריבן‪ ..‬איז דאך ממש‪" :‬אֱמֶ ת ַלא ֲִּמתוֹ" – צוויי מאל‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און דאס‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫איז דאך‪" :‬אֱמֶ ת ּבְ תוְֹך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל א יעדער איינער שרייט דאך שטענדיג‬ ‫אז ביי זיי איז דא די‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און עס קען טאקע זיין אז זיי זענען גערעכט‪,‬‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין פון צדיקים‪ ,‬אז דער אייבערשטער ווייזט דאך‬ ‫שטענדיג פאר א יעדע צדיק אז זיין וועג איז די אמת'ע וועג‪.‬‬ ‫אבער ועל כולם‪ ..‬איז דאך אבער דא איין‪" :‬אֱמֶ ת" וואס איז‪" :‬אֱמֶ ת ַלא ֲִּמתוֹ"‬ ‫– "אֱמֶ ת ּבְ תוְֹך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל די ריכטיגע אמת'ע תכלית פון א מענטש אויף‬ ‫דער וועלט איז דאך נאר איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬צו זיין דבוק אין דער‬ ‫הייליגער‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת" וואס אין דעם‪" :‬תו ַֹרת אֱמֶ ת" ליגט דאך באהאלטן‬ ‫"מקוֹר הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫דער הייליגער‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת" וואס איז דאך די‪ְ :‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך א יעדן שבת קודש אינדערפרי ביי‬ ‫די ברכות פון די הפטורות‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך דער‪" :‬הַ ְמ ַדּבֵ ר‬ ‫ּומקַ ּיֵם שֶ כָל ְדבָ ָריו אֱמֶ ת וָצֶ ֶדק"‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קמ"ו‬ ‫פסוק ו')‪ ,‬אז‪" :‬הַ שֹמֵ ר אֱמֶ ת לְ ע ֹולָם" – אז דער אייבערשטער היט דאך‬ ‫ֲשּוקים" – און‬ ‫שטענדיג אפ דעם‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און נאר אזוי‪" :‬עֹ שֶ ה ִּמ ְשפָ ט ָלע ִּ‬ ‫נאר אזוי פירט ער א דורך "משפטים"‪ ,‬און דוד המלך עליו השלום זאגט‬ ‫דאך אונז שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל י"ט פסוק‬ ‫"מ ְשפְ טֵ י יהו‪-‬ה אֱמֶ ת צָ ְדקּו י ְַח ָדו"‪.‬‬ ‫י')‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫און וועלכע זאך איז‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און‪" :‬וְ יַצִּ יב" – און ריכטיג אוועק געשטעלט‪,‬‬ ‫און‪" :‬וְ נָכוֹן" – און א ריכטיגע זאך‪ ,‬און‪" :‬וְ קַ ּיָם" – און א אוועק‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫געשטעלט'ע זאך‪ ,‬און‪" :‬וְ יָשָ ר" – און א גלייכ'ע זאך‪ ,‬און‪" :‬וְ ֶנאֱמָ ן" – און א‬ ‫באגלייבט'ע זאך‪ ,‬און‪" :‬וְ ָאהּוב" – און א באליבט'ע זאך‪ ,‬און‪" :‬וְ חָ בִּ יב" –‬ ‫און גאר שטארק באליבט‪ ,‬און‪" :‬וְ נ ְֶחמָ ד" – און גלוסטיג‪ ,‬און‪" :‬וְ נָעִּ ים" –‬ ‫און זיס‪ ,‬און‪" :‬וְ נו ָֹרא" – און אויך אמאל פארכטיג‪[ ,‬ווי למשל‪ ,‬ווען עס‬ ‫קומט ָאן דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאש הַ שָ נָה" וואס דעמאלט'ס איז דאך א‬ ‫טאג פון‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬אדער ווען עס קומט ָאן דעם‪" :‬יוֹם הַ ִּדין" לְ ַאחַ ר מֵ ָאה‬ ‫"ּומתּוקָ ן" – און‬ ‫וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה]‪ ,‬און‪" :‬וְ אַ ִּדיר" – און עס איז שטארק‪ ,‬און‪ְ :‬‬ ‫"ּומקֻ ּבָ ל" – און עס איז א ָאן‬ ‫עס איז א פאראכטענ'ע מסודר'דיגע זאך‪ ,‬און‪ְ :‬‬ ‫גענומענ'ע זאך‪ ,‬און‪" :‬וְ טוֹב" – און עס איז א גוטע זאך‪ ,‬און‪" :‬וְ יָפֶ ה" – און‬ ‫עס איז א שיינע זאך‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דאס איז דאך‪" :‬הַ ָדבָ ר הַ זֶה עָ לֵינּו לְ ע ֹולָם וָעֶ ד" –‬ ‫דאס איז דאך די זאך וואס ווערט ָאן גערופן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת"‬ ‫פאסט זיך דאך בעצם נאר צו דעם גרויסן הייליגן‪" :‬אֱֹלקֵ י ע ֹולָם מַ לְ כֵנּו צּור‬ ‫ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע ווייטער דארטן [פאר שמונה‬ ‫עשרה]‪ ,‬אז‪" :‬אֱמֶ ת ֶואֱמּונָה" גייט דאך צוזאמען‪ ,‬און דאס איז דאך א‪" :‬חֹ ק‬ ‫וְ ֹלא ַיעֲבוֹר"‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" פאסט זיך דאך טאקע בעצם נאר פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע מבואר אין דעם הייליגן‬ ‫רמב"ם ביי די סוגיא פון דערמאנען "הגשמה" ביים אייבערשטן‪[ ,‬און מיר‬ ‫וועלן שוין אי"ה שפעטער מער מאריך זיין בנוגע דעם רמב"ם ביי די תורה‬ ‫פון‪" :‬שָ מֹ ר אֶ ת כָל הַ ִּמצְ וָה"]‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱמֶ ת" גייט דאך שטענדיג מיט מיטן הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער איז דאך די מקור פון‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬עד כדי כך‪ ..‬אז עס‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫שטייט דאך שוין אפילו אין חז"ל (יומא דף‪ :‬ס"ט ע"ב)‪ ,‬אז‪" :‬חוֹתָ מוֹ" שֶ ל‬ ‫הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא – אז די זיגל פון דעם הייליגן באשעפער איז דאך אויך די‬ ‫ווארט‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און‪" :‬אֱמֶ ת אַ ְשרֵ י אִּ יש" – און וואויל איז פאר א מענטש וואס פירט זיך‪:‬‬ ‫"ּבְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל נאר אזוי וועט ער קענען זוכה זיין‪" :‬שֶ ּיִּ ְשמַ ע לְ ִּמצְ וֹתֶ יָך‬ ‫וְ תו ָֹרתְ ָך ְּודבָ ְרָך י ִָּשים עַ ל לִּ ּבוֹ" – ווייל נאר אזוי וועט ער קענען זוכה זיין צו‬ ‫זיין א ערליכע יוד‪ ,‬ווייל א ערליכע יוד גייט דאך שטענדיג נאר‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך‬ ‫הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און וועגן דעם טאקע ווערט א‪" :‬צַ ִּדיק" ָאן גערופן א‪ :‬צַ ִּדיק "אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫און‪" :‬מֹ שֶ ה אֱמֶ ת וְ תו ָֹרת ֹו אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל א‪" :‬צַ ִּדיק" פירט זיך דאך שטענדיג‪:‬‬ ‫"ּבְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און א‪" :‬צַ ִּדיק" איז דאך שטענדיג דבוק אין דעם‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט פסוק כ"ט)‪,‬‬ ‫"ד ֶרְך שֶ קֶ ר הָ סֵ ר ִּממֶ נִּי"‬ ‫אז הייליגער באשעפער‪ ,‬איך זאג דיר קלאר‪ ,‬אז אויב‪ֶ :‬‬ ‫– אז אויב נעמסטו אוועק פון מיר דעם שקר'דיגן וועג פון לעבן – אויב‬ ‫נעמסטו אוועק פון מיר דעם פאלטש'ן וועג פון לעבן‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬וְ תו ָֹרתְ ָך‬ ‫חָ ֵננִּי" – דעמאלט'ס וועל איך קענען קונה זיין דיין הייליגער תורה הק' און‬ ‫דורך דעם ווערן דבוק צו דיר‪.‬‬ ‫אבער אויב נישט‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך נישט קענען קונה זיין דיין הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬ווייל "תורה" מיט‪" :‬שֶ קֶ ר" גייט דאך נישט צוזאמען‪ ,‬און תורה‬ ‫מיט קרומ'קייט גייט דאך אויך נישט צוזאמען‪.‬‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער סקולענ'ע רבי זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל פלעגט דאך‬ ‫שוין טאקע שטענדיג נאך זאגן גאר א טייער ווארט פון זיין הייליגן טאטן‬ ‫דער הייליגער בעל נועם אליעזר מסקולען זצ"ל‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז מיר זאגן‬ ‫דאך אלע א יעדן טאג ביים דאווענען די ווערטער‪" :‬וְ חָ נֵנּו מֵ אִּ תְ ָך חָ כְ מָ ה ּבִּ ינָה‬ ‫ו ָָדעַ ת" וכו'‪ ,‬האט דער הייליגער סקולענ'ער רבי געזאגט‪ ,‬און די ווארט‪:‬‬ ‫"מֵ אִּ תְ ָך" – איז דאך די זעלבע אותיות ווי די ווארט‪" :‬א ֲִּמתְ ָך"‪ ,‬ווייל א יודיש‬ ‫קינד דארף דאך שטענדיג בעטן דעם אייבערשטן אז ער זאל איהם שטענדיג‬ ‫פירן‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬סיי ברוחניות‪ ,‬און סיי בגשמיות‪.‬‬ ‫און‪" :‬אֱמֶ ת" – און אויב א מענטש פירט זיך‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"מ ִּמצְ ַריִּם גְ ַאלְ תָ נּו" – דעמאלט'ס קען ער דורך דעם ווערן אויס געלייזט פון‬ ‫ִּ‬ ‫די גרעסטע "טומאה" וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און‪ּ" :‬בֶ אֱמֶ ת" – און אויב א מענטש גייט‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"לְ ע ֹולָם כִּ י טוֹב" – דעמאלט'ס איז איהם שטענדיג גוט‪ ,‬און מיר זאגן דאך‬ ‫שוין טאקע אלע ביי תחנון‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י אֱמֶ ת עָ ִּשיתָ " – אז דער אייבערשטער‬ ‫טוט דאך שטענדיג נאר אמת'ע זאכן‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע‬ ‫ביי קידוש לבנה‪ ,‬אז‪" :‬פוֹעֵ ל אֱמֶ ת שֶ פְ ֻעלָת ֹו אֱמֶ ת"‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ֲאנ ְַחנּו הִּ ְרשָ עְ נּו" –‬ ‫און מיר זענען די וואס טוען שלעכטע קרומ'ע זאכן‪.‬‬ ‫און א יעדע יודישע מאמע זאגט דאך שוין טאקע אויך בפירוש ביי די תפילה‬ ‫לאחר הדלקת נרות של שבת קודש‪ ,‬אז מען קען נאר זוכה זיין צו זיין‪" :‬י ְִּראֵ י‬ ‫ֱֹלקים" ווען מען איז‪ַ" :‬אנְשֵ י אֱמֶ ת" – אז מען קען נאר זוכה זיין צו זיין‪:‬‬ ‫א ִּ‬ ‫ֱֹלקים" ווען מען איז א "אמת'ע מענטש"‪ ,‬און ווען מען איז דבוק‬ ‫"י ְִּראֵ י א ִּ‬ ‫צום‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און נאר דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו‪" :‬ז ֶַרע קֹ ֶדש" – און‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫נאר דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו הייליגע קינדער וואס זענען‪ּ" :‬בַ יהו‪-‬ה‬ ‫ְדבֵ ִּקים" – וואס זענען דבוק צום אייבערשטן‪ ,‬און נישט צו די אלע שטותים‬ ‫"מאִּ ִּירים‬ ‫וואס די וו עלט פארקויפט‪ ,‬און נאר אזוי קען מען זוכה זיין צו זיין‪ְ :‬‬ ‫אֶ ת הָ ע ֹולָם ּבַ תו ָֹרה ּובְ מַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים" – און נאר אזוי קען מען זוכה זיין צו‬ ‫זיין א‪" :‬צַ ִּדיק אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער באשעפער האט דאך "פיינט" שקר‪ ,‬אזוי ווי דוד המלך‬ ‫עליו השלום זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן ספר תהלים‬ ‫(קפיטל קי"ט פסוק קכ"ח)‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער זאגט‪ ,‬אז‪" :‬כָל אֹ ַרח‬ ‫שֶ קֶ ר שָ נֵאתִּ י" – אז א יעדע פאלטש'ע וועג האב איך פיינט‪.‬‬ ‫און דוד המלך עליו השלום זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך ווייטער אין זיין‬ ‫הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט פסוק קס"ג)‪ ,‬אז‪" :‬שֶ קֶ ר שָ נֵאתִּ י" – אז איך‬ ‫האב פיינט שקר‪ ,‬און נישט סתם פיינט‪ ,‬נאר‪ַ " :‬ואֲתַ עֵ בָ ה" – נאר איך עקל זיך‬ ‫גאר שטארק פון דעם‪ ,‬אבער משא"כ‪" :‬תו ָֹרתְ ָך" – אבער משא"כ דיין‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ָ" :‬אהָ בְ תִּ י" – האב איך גאר שטארק ליב‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז א יעדע זאך וואס איז נאר נאנט צום אייבערשטן‬ ‫ווערט דאך בא'טיטול'ט מיטן טיטול‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין‬ ‫טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז די הייליגע נביאים ווערן דאך אויך‬ ‫בא'טיטול'ט מיטן טיטול‪" :‬נְבִּ יאֵ י אֱמֶ ת"‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע‬ ‫אלע בפירוש א יעדן שבת קודש אינדערפרי ביי די ברכות פון די הפטורות‪,‬‬ ‫אז דער אייבערשטער איז דאך‪ּ :‬בוֹחֵ ר ּבַ תו ָֹרה ּובְ משֶ ה עַ בְ ד ֹו ּובְ י ְִּש ָראֵ ל עַ מ ֹו‬ ‫"ּובִּ נְבִּ יאֵ י הָ אֱמֶ ת" וָצֶ ֶדק‪.‬‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬א יעדע זאך וואס איז נאר נאנט צום אייבערשטן ווערט‬ ‫בא'טיטול'ט מיטן טיטול‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויב דו וועסט זיך אויך צו קלעבן‬ ‫צום אייבערשטן‪ ,‬און דו וועסט זיין דבוק צום אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועסטו אויך ווערן אריין גערעכנט אין דעם‪" :‬תִּ תֵ ן אֱמֶ ת לְ ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬און דו‬ ‫וועסט אפ געריסן ווערן פון דעם שקר‪ ,‬און עס וועט מקיום ווערן ביי דיר‬ ‫דעם‪" :‬נֵצַ ח י ְִּש ָראֵ ל ֹלא יְשַ קֵ ר"‪.‬‬ ‫און געדענק ר' יוד‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬עס קען נאך געשעהן ביי דיר א נס אז‪ּ" :‬ופָ ַרח ל ֹו‬ ‫אִּ יש הָ אֱמֶ ת" – עס קען נאך געשעהן ביי דיר א נס אז עס זאל אויס וואקסן‬ ‫פון דיר א‪" :‬אִּ יש אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫"רּבָ ן ִּש ְמעוֹן ּבֶ ן ג ְַמלִּ יאֵ ל" זאגט דאך אונז שוין‬ ‫און דער הייליגער תנא‪ַ :‬‬ ‫טאקע אויך אין די משנה אין אבות‪( ,‬פרק א' משנה ב') אז‪" :‬עַ ל ְשֹלשָ ה‬ ‫ְדבָ ִּרים הָ ע ֹולָם עוֹמֵ ד" – אז די וועלט שטייט אויף דריי זאכן‪ ,‬און די דריי‬ ‫זאכן זענען‪ :‬א) עַ ל "הַ ִּדין"‪ ,‬ב) און‪" :‬וְ עַ ל הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬ג) און‪" :‬וְ עַ ל הַ שָ לוֹם"‪,‬‬ ‫אבער די "בריח התיכון" פון די קיום פון די וועלט איז דאך נאר איין זאך‪,‬‬ ‫און דאס איז‪" :‬אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫און אויב עס איז‪" :‬תִּ תֵ ן אֱמֶ ת לְ ַיעֲקֹ ב" – און אויב פירט מען זיך‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך‬ ‫הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און מען געבט אריין אביסעל'ע‪" :‬אֱמֶ ת" אין דעם יודיש קינד‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס‪ַ" :‬אל תִּ ָירא עַ בְ ִּדי ַיעֲקֹ ב" – דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט דא‬ ‫פון וואס מורא צו האבן‪ ,‬און מען זעהט דאך שוין טאקע קלאר ביי יעקב‬ ‫אבינו‪ ,‬אז ווען יעקב אבינו האט ָאן געהויבן צו שפירן אז‪ :‬קָ ֹטנְתִּ י ִּמכֹל‬ ‫ּומכָל "הָ אֱמֶ ת" – אז ווען יעקב אבינו האט ָאן געהויבן צו שפירן‬ ‫הַ חֲסָ ִּדים ִּ‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת" [לפי מדרגתו]‪ ,‬האט ער‬ ‫ביי זיך אז ער האט פארלוירן זיין‪ִּ :‬‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן מורא צו האבן‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך‬ ‫ָאחי ִּמּיַד עֵ שָ ו" – אז‬ ‫געבעטן דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪" :‬הַ צִּ י ֵלנִּי נָא ִּמּיַד ִּ‬ ‫איך בעט דיר ראטעווע מיר פון די האנט פון מיין ברודער עשיו‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י‬ ‫יָרֵ א ָאנֹ כִּ י אֹ תוֹ" – ווייל איך האב מורא פון איהם‪ ,‬ווייל איך האב דאך‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬אזוי האט על כל פנים יעקב אבינו געשפירט‬ ‫פארלוירן מיין‪ִּ :‬‬ ‫"מ ַדת הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ביי זיך‪ ,‬אז ער האט פארלוירן זיין הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫און אויב מיר וועלן אלע גיין‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן מיר‬ ‫שפעטער קענען בעטן דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪ֲ " :‬ע ֵננִּי" – ענטפער אונז‪:‬‬ ‫"ּבֶ אֱמֶ ת" – אין דעם זכות וואס מיר פירן זיך‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬און אין דעם‬ ‫זכות זאלן מיר שוין טאקע אלע בקרוב זוכה זיין צו‪" :‬י ְִּשעֶ ָך" – צו דיין הילף‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫און מיר בעטן טאקע ווייטער דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪" :‬הַ כֶר נָא ְדבַ ר‬ ‫אֱמֶ ת" – אז מיר זאלן שוין זוכה זיין צו קענען דערקענען אין דעם נידריג'ן‬ ‫וועלט וועלכע זאך געהערט צו דעם הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪ ,‬און‬ ‫"ש ִּמ ַירת תו ַֹרת אֱמֶ ת"‪ ,‬קען מען צו קומען‬ ‫וועלכע זאך נישט‪ ,‬ווייל נאר דורך‪ְ :‬‬ ‫"ש ִּמ ַירת תו ַֹרת‬ ‫צו זיין דבוק אין דעם‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֱמֶ ת"‪ ,‬און נאר דורך‪ְ :‬‬ ‫אֱמֶ ת"‪ ,‬קען מען שפעטער צו קומען צו האבן א פנים אין דעם‪" :‬ע ֹולָם‬ ‫הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ָארץ"‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י תָ בוֹא אֶ ל הָ ֶ‬ ‫וגו'‪ ,‬ווייל דער הייליגער באשעפער זאגט דאך דיר דא אזוי‪ ,‬אז דו זאלסט‬ ‫ָארץ" – אז עס וועט נאך קומען א טאג‬ ‫וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י תָ בוֹא אֶ ל הָ ֶ‬ ‫ָארץ" – צו דער ערד‪[ ,‬פשוטו כמשמעו]‪,‬‬ ‫וואס דו וועסט ָאן קומען‪" :‬אֶ ל הָ ֶ‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ָארץ" – איז דאך‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י תָ בוֹא אֶ ל הָ ֶ‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬אוֹתְ ָך" [מיט די פיר אותיות מיטן כולל]‪ ,‬וואס‪:‬‬ ‫"אֲשֶ ר יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך נֹ תֵ ן לְ ָך ַנ ֲחלָה וִּ ִּיר ְשתָ ּה"‪ ,‬און די פסוק זאגט דיר דא‬ ‫ווייטער אויך‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬וְ יָשַ בְ תָ ּבָ ּה" – אז דו וועסט‬ ‫זיצן אין איר‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דארטן‬ ‫וועסטו בלייבן "בקביעות"‪.‬‬ ‫און דאס קומט דאך אויף צו וועקן א מענטש‪ ,‬אז א מענטש זאל זיך נישט‬ ‫איין רעדן פאר קיין איין רגע‪ ,‬אז יא‪ ..‬איך וועל דאך זיכער קיינמאל נישט‬ ‫שטארבן‪ ,‬ווייל איך האב דאך אזוי פיל געלט‪ ,‬און איך האב דאך אזוי פיל‬ ‫גרויסע בנינים אין די אלע גרויסע לענדער ארום די וועלט‪ ,‬און איך בין דאך‬ ‫אזא חשוב'ע מענטש‪ ,‬און איך האב דאך טויזנט'ער מענטשן וואס לעקן זיך‬ ‫צו מיר‪ ,‬און זיי וועלן דאך אלע זיכער נישט צו לאזן אז מען זאל מיר אריין‬ ‫לייגן אין דער ערד און באגראבן‪.‬‬ ‫און ממילא‪ ..‬איך האב זיך דאך זיכער נישט וואס צו זארגן‪ ,‬ווייל איך בין‬ ‫דאך די וועלט'ס גביר‪ ,‬און איך בין דאך איינער פון די חשוב'סטע מענטשן‬ ‫דא אין שטאט‪ ,‬און א יעדער איינער שטעלט זיך דאך אויף ווען איך קום‬ ‫אריין‪ ,‬דו האסט פארגעסן ווער איך בין‪ !?..‬איך בין דאך די וועלט'ס גביר‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬די רגע וואס איך וועל ארויף קומען אויף יענע וועלט‪ ,‬וועלן דאך‬ ‫אלע אנטלויפן פון מיר‪ ,‬און א יעדער איינער וועט דאך דעמאלט'ס זיכער‬ ‫מאכן פלאץ פאר מיר‪ ,‬ווייל דער גרויסער באוואוסט'ער גביר קומט דאך דא‬ ‫צו גיין‪ ,‬נו‪ ..‬אויב אזוי האב איך דאך זיכער נישט וואס מורא צו האבן‪ ,‬ווייל‬ ‫איך בין דאך די שטערקסט'ע פון א יעדעם איינעם‪ ,‬און איך בין דאך די‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫גרעסטע פון א יעדעם איינעם‪ ,‬און איך בין דאך די חשוב'סטע פון א יעדעם‬ ‫איינעם‪ ,‬און א יעדער איינער וועט דאך מיר זיכער גאר שטארק מכבד זיין‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬און איך וועל דאך זיכער באקומען א פלאץ אין גן עדן לעבן‬ ‫די הייליגע "אבות ואימהות"‪.‬‬ ‫און דער גביר מיינט נאך נעבעך אז אזוי וועט זיין אויבן אין הימל‪ ,‬ווייל דער‬ ‫גביר איז דאך נעבעך געווען צו געוואוינט אלע זיינע יארן‪ ,‬אז ווען ער איז‬ ‫אריין געקומען אין דעם בית המדרש‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס א יעדער איינער‬ ‫אויף געשטעלט פאר איהם‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מיינט ער נאך נעבעך אז‬ ‫נאך זיין פטירה וועט מען איהם עפעס אריין לייגן אין א שיינעם גאלדענעם‬ ‫קאסטן‪ ,‬און מען וועט איהם אוועק לייגן אין א גאלדענעם פאלאץ‪.‬‬ ‫אבער ניין ניין ניין‪ ..‬דא וועקט דיר די פסוק אויף‪ ,‬און די פסוק געבט דיר דא‬ ‫א זאג‪ ,‬אז ניין ר' גביר‪ ,‬האב נישט קיין טעות‪ ,‬און טראכט נישט אז דו וועסט‬ ‫זיין אנדערש‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬עס גייט איין טאג געשעהן דעם‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י‬ ‫ָארץ" וגו'‪ ,‬און מען וועט דיר אריין לייגן אין דער ערד פונקט‬ ‫תָ בוֹא אֶ ל הָ ֶ‬ ‫אזוי ווי א יעדעם איינעם‪ ,‬און‪" :‬וְ יָשַ בְ תָ ּבָ ּה" – און דו וועסט זיצן דארטן‬ ‫"בקביעות"‪ ,‬און דיין גאנצע פארמעגן וואס דו פארמאגס'ט וועט דיר‬ ‫גארנישט קענען העלפן דעמאלט'ס‪ ,‬קיין איין טראפ וועט דיר דאס נישט‬ ‫קענען העלפן דעמאלט'ס‪.‬‬ ‫ווייל חז"ל (אבות פרק ו' משנה י') זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין‬ ‫ָָאדם כְ לּום" – אז קיין שום זאך באגלייט דאך נישט דעם מענטש‬ ‫ְמלַּוִּ ין ל ֹו ל ָ‬ ‫"מצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים‬ ‫נאך זיין פטירה‪" :‬אֶ לָא ִּמצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים" – נאר‪ִּ :‬‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫טוֹבִּ ים"‪ ,‬און א מענטש האט דאך גארנישט פון זיינע אלע‪" :‬תַ ֲאוַת ע ֹולָם‬ ‫הַ זֶה" נאך זיין פטירה‪.‬‬ ‫ווייל אפילו ער איז געווען אמאל א "העלד"‪ ,‬און ער האט געלעבט פאר די‬ ‫"וועלט"‪ ,‬און ער האט געהאט אסאך "געלט"‪ ,‬און ער איז געווען א מענטש‬ ‫"צו געשטעלט"‪ ,‬און ער האט געהאט גאר גאר א שיינעם "געצעלט"‪ ,‬און ער‬ ‫איז געווען גוט אפ געהיטן פון "קעלט"‪ ,‬און ער האט שטענדיג‬ ‫"גע'קוועלט"‪ ,‬לייגט מען איהם אבער נאך אלץ אריין אין "פעלד"‪ ,‬און‬ ‫דעמאלט'ס העלפט דאך איהם שוין נישט בכלל זיין גאנצע "געלט"‪ ,‬ווייל‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים" ברענגט א מענטש מיט צוזאמען מיט‬ ‫נאר‪" :‬תו ָֹרה ִּ‬ ‫זיך אויף יענע "וועלט" – אין‪" :‬ע ֹולָם הַ ּבָ א"‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין אין חז"ל‬ ‫(שבת דף‪ :‬ק"ד ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬שֶ קֶ ר אֵ ין ל ֹו ַרגְ ַליִּם" – אז‪" :‬שֶ קֶ ר" האט נישט‬ ‫קיין "קיום"‪ ,‬און די זעלבע איז דאך אויך בנוגע דעם ענין פון‪" :‬הַ בְ לֵי ע ֹולָם‬ ‫הַ זֶה" וואס ווערט דאך אויך ָאן גערופן‪" :‬שֶ קֶ ר" כידוע‪ ,‬ווייל דאס האט דאך‬ ‫אויך נישט קיין קיום‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬שֶ קֶ ר‬ ‫אֵ ין ל ֹו ַרגְ ַליִּם"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬שֶ קֶ ר אֵ ין לוֹ" – איז דאך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫"אֵ שֶ ל"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬אֵ שֶ ל" – איז דאך ראשי תיבות‪ֲ " :‬אכִּ ילָה ְשתִּ יָה‬ ‫לִּ ינָה"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬די אלע גשמיות'דיגע זאכן איז דאך‪" :‬אֵ ין ל ֹו ַרגְ ַליִּם" – די‬ ‫אלע גשמיות'דיגע זאכן האט דאך נישט קיין שום קיום‪.‬‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען א מענטש נעמט א מינוט פאר זיך‪ ,‬און ער מאכט זיך א חשבון‪ ,‬אז‬ ‫וואס וועט מיר שפעטער העלפן מיין אלע גאלדענ'ע ביזנעס'ער‪!?..‬‬ ‫וואס‪ !?..‬איך האב דאך אזוי פיל געזארג'ט אומזיסט‪ ,‬איך האב דאך אזוי‬ ‫פיל טייערע צייט געווארפן אין מיסט‪ ,‬אבער פארוואס‪ !?..‬פארוואס‪!?..‬‬ ‫פאר מיין געלט‪ !?..‬געלט קען דען העלפן א מענטש ווען מען לייגט איהם‬ ‫אריין אין דער ערד‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪!?..‬‬ ‫געלט קען נישט העלפן א מענטש‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬געלט קען דיר דאך‬ ‫נאר חרוב מאכן‪ ,‬ווייל אויב האסטו געהאט געלט בשעת'ן לעבן‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועט מען דאך דיר נאר "תובע" זיין אויבן אין הימל פארוואס דו האסט‬ ‫נישט געגעבן מער "צדקה"‪ ,‬און מען וועט דיר דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז ר' יוד‪!..‬‬ ‫דו ביזט דאך געווען א גרויסע "בעל יכולת"‪ !?..‬ניין‪ !?..‬נו אויב אזוי‬ ‫דעמאלט'ס פארוואס האסטו נישט געגעבן מער "צדקה"‪!?..‬‬ ‫און ממילא "געלט"‪" !?..‬געלט" וועט דיר דאך נאר צו לייגן נאך א‬ ‫"תביעה" אויבן אין הימל‪ ,‬און מען וועט דיר דעמאלט'ס פרעגן קלאר און‬ ‫אפן‪ ,‬אז פארוואס האסטו נישט געגעבן מער "צדקה"‪ !?..‬דו ביזט דאך‬ ‫געווען גאר א גרויסע גביר‪ !?..‬ניין‪ !?..‬און וואס וועסטו דעמאלט'ס‬ ‫ענטפער'ן‪ !?..‬און ממילא עס לוינט זיך נישט צו זיין גאר א גרויסע גביר‪,‬‬ ‫ווייל דאס וועט דאך דיר נאר זיין א גרויסע קאפ וויי אויפן‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬א מענטש נעמט דאך נישט מיט זיין געלט צוזאמען מיט‬ ‫זיך‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪ ,‬ווייל די איינציגסט'ע זאך וואס א מענטש‬ ‫נעמט מיט צוזאמען מיט זיך‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה" איז דאך נאר‪:‬‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים"‪.‬‬ ‫"תו ָֹרה ִּ‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און וואס נעמט דען א מענטש מיט צוזאמען מיט זיך אין קבר‪ !?..‬וואס‪!?..‬‬ ‫א מענטש נעמט נאר מיט צוזאמען מיט זיך אין קבר צוויי זאכן‪ ,‬און די צוויי‬ ‫זאכן זענען‪ :‬א) א‪" :‬טַ לִּ ית"‪ ,‬ב) און‪" :‬תַ כְ ִּריכִּ ין"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬תַ כְ ִּריכִּ ין" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ָ" :‬אז שָ בַ ת" –‬ ‫דעמאלט'ס רועט מען זיך שוין גוט גוט אפ פאר אייביג‪ ,‬און דעמאלט'ס איז‬ ‫דאך שוין טאקע דא א אמת'ע "שביתה"‪ ,‬ווייל איינמאל מען האט שוין ָאן‬ ‫געטוהן די‪" :‬תַ כְ ִּריכִּ ין"‪ ,‬דעמאלט'ס רועט מען זיך דאך שוין אפ פאר אייביג‬ ‫"ָאדם לְ עָ מָ ל יּולָד"‪.‬‬ ‫פון די שווערע‪ָ :‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬תַ כְ ִּריכִּ ין" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬תו ָֹרה ִּמכֶם"‬ ‫[מיטן כולל] – "תו ָֹרה" פון אייך‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪" :‬תו ָֹרה" פון אייך‪ ..‬דאס‬ ‫איז ווערד בשעת ווען מען טוט ָאן א מענטש זיינע‪" :‬תַ כְ ִּריכִּ ין" לְ ַאחַ ר מֵ ָאה‬ ‫וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה‪ ,‬און עפעס אנדערש נישט‪.‬‬ ‫אבער וואס איז די איינציגסט'ע זאך וואס א מענטש נעמט יא מיט אין קבר‬ ‫חוץ פון די סארט בגד וואס הייסט‪" :‬תַ כְ ִּריכִּ ין"‪ !?..‬דאס איז דאך א‪:‬‬ ‫"טַ לִּ ית"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬טַ לִּ ית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬תֵ ן" –‬ ‫געב [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬נאר דאס ביסעל'ע‪" :‬גְ ִּמילּות חֲסָ ִּדים" און‬ ‫נאר דאס ביסעל'ע‪" :‬צְ ָדקָ ה" וואס דו האסט געגעבן בשעת'ן לעבן פאר‬ ‫יודישע קינדער וועסטו קענען מיט נעמען צוזאמען מיט דיר‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה‬ ‫וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪ ,‬דיינע‪" :‬מַ עֲשֵ י י ָָדיו"‪ !..‬דאס וועסטו מיט נעמען מיט דיר‪:‬‬ ‫"לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪ ,‬און עפעס אנדערש נישט‪.‬‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"א‬ ‫פסוק ז')‪ ,‬אז‪" :‬מַ עֲשֵ י י ָָדיו" – אז די מעשים טובים פון א מענטש‪ ,‬דאס איז‪:‬‬ ‫"אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל דאס בלייבט דאך מיט דעם מענטש אפילו‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה‬ ‫וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬טַ לִּ ית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬טוֹב" [במספר‬ ‫קטן]‪ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל (ברכות דף‪ :‬ה' ע"א)‬ ‫זאגן דאך אונז שוין אז‪" :‬אֵ ין טוֹב אֶ לָא תו ָֹרה"‪ ,‬און אין דעם ווארט‪" :‬טַ לִּ ית"‬ ‫ליגט דאך באהאלטן א מורא'דיגע טיפע כוונה‪ ,‬אז וואס‪!?..‬‬ ‫אז די איינציגסט'ע זאך וואס א מענטש נעמט מיט צוזאמען מיט זיך אויף‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים‬ ‫יענע וועלט איז‪ ,‬דאס‪" :‬טַ לִּ ית" – דאס ביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה" ִּ‬ ‫טוֹבִּ ים וואס ער האט זוכה געווען אריין צו כאפן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫"מי נֵר"‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫און די ווארט‪" :‬טַ לִּ ית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ִּ :‬‬ ‫"מי" – אז ווער איז חשוב אויבן אין הימל‪ !?..‬איז די‬ ‫וועסטו פרעגן אז‪ִּ :‬‬ ‫ָאדם" איז חשוב‬ ‫תירוץ אויף דעם‪ ,‬אז‪" :‬נֵר" – אז דער‪" :‬נֵר יהו‪-‬ה נ ְִּשמַ ת ָ‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬און די "נשמה" איז די איינציגסט'ע זאך וואס האט א‬ ‫"חשיבות" אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫און ממילא אויב האסטו געגעבן צו עסן פאר דיין נשמה אביסעל'ע תורה א‬ ‫"מצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים‬ ‫יעדן טאג‪ ,‬און דו האסט איהם ָאן געטוהן מיט שיינע‪ִּ :‬‬ ‫טוֹבִּ ים"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט מען מכבד זיין דיין נשמה וועט זי וועט ארויף‬ ‫קומען אויף יענע וועלט‪ ,‬אבער אויב האסטו איר געלאזט אויס הונגער'ן‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬און דו האסט פארשעמט דיין נשמה אויף דער וועלט‪ ,‬און‬ ‫דו האסט איר נישט געגעבן קיין געהעריגע קליידער ָאן צו טוהן וואס דאס‬ ‫"מצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך קיינער נישט וועלן‬ ‫איז‪ִּ :‬‬ ‫קוקען אויף דיר אויבן אין הימל‪ ,‬און די "בושה" וועט דאך דעמאלט'ס זיין‬ ‫געוואלדיג גרויס‪.‬‬ ‫און דער הייליגער אור החיים הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין‬ ‫פרשת ואתחנן אויף דעם פסוק פון (קפיטל ד' פסוק ל"ט')‪ :‬וְ י ַָדעְ תָ הַ ּיוֹם‬ ‫" ַוהֲשֵ בֹתָ אֶ ל לְ בָ בֶ ָך" וגו'‪ ,‬אז דורך דעם וואס א מענטש געדענקט דעם‪:‬‬ ‫"הַ ּיוֹם" – אז דורך דעם וואס א מענטש געדענקט דעם‪" :‬יוֹם הַ ִּמיתָ ה" – דעם‬ ‫לעצט'ן טאג פון זיין לעבן‪ ,‬דורך דעם וועט ער קענען זוכה זיין צו‪ַ " :‬והֲשֵ בֹתָ‬ ‫אֶ ל לְ בָ בֶ ָך" – דורך דעם וועט ער קענען זוכה זיין "תשובה" צו טוהן בלב‬ ‫שלם‪ ,‬ווייל ער וועט דאך שטענדיג געדענקען דעם געדאנק טאקע‪ ,‬אז איך‬ ‫בלייב עפעס דא אויף דער וועלט פאר אייביג‪ !?..‬בכלל נישט‪ ,‬איך בין דאך‬ ‫נישט מער ווי א‪ּ" :‬בָ שָ ר ו ָָדם"‪!?..‬‬ ‫און‪" :‬יְמֵ י ְשנוֹתֵ ינּו בָ הֶ ם ִּשבְ עִּ ים שָ נָה" – און א מענטש לעבט דאך נישט מער‬ ‫ווי "זיבעציג" יאר‪ ,‬און‪" :‬וְ אִּ ם ּבִּ גְ בּורֹת ְשמ ֹונִּים שָ נָה" – און אויב איז ער פון‬ ‫די שטארקע מענטשן‪ ,‬דעמאלט'ס לעבט ער "אכציג" יאר‪ ,‬אבער סוף כל סוף‬ ‫גייט דאך א יעדער איינער צוריק צום אייבערשטן‪ ,‬און אויב מען לעבט נישט‬ ‫אויף אייביג‪ ,‬דעמאלט'ס דארף איך זיך דאך שוין יעצט ָאן גרייטן ָאן‬ ‫"מצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די‬ ‫געפילט'ע זעק מיט‪ִּ :‬‬ ‫איינציגסט'ע זאך וואס איך וועל קענען מיט נעמען מיט מיר אין‪" :‬ע ֹולָם‬ ‫הַ ּבָ א"‪.‬‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז געלט לייגט דאך א מענטש אין דער ערד‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב א מענטש האט צו פיל געלט‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך נאך ח"ו‬ ‫פארלירן זיין‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און ער קען דאך נאך‬ ‫דעמאלט'ס ח"ו ָאן הייבן צו מיינען אז‪" :‬כ ִֹּחי וְ עֹ צֶ ם י ִָּדי עָ שָ ה לִּ י אֶ ת הַ חַ יִּל‬ ‫הַ זֶה"‪ ,‬און ער קען דאך נאך שפעטער אראפ ווארפן פון זיך דעם‪" :‬עֹ ל‬ ‫מַ לְ כּות שָ מַ יִּם מֵ רֹב ע ֲִּשירּות"‪.‬‬ ‫אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין פרשת האזינו‬ ‫(קפיטל ל"ב פסוק ט"ו)‪ ,‬אז‪" :‬וַּיִּ ְשמַ ן ְישֻרּון וַּיִּ בְ עָ ט" – אז ווען א יודיש קינד‬ ‫האט צו פיל גשמיות‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך נאך ח"ו צו קומען בועט צו‬ ‫זיין אין דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬ווען א מענטש זעטיגט זיך ָאן‬ ‫מיט אסאך "גשמיות"‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך נאך ח"ו צו קומען שפעטער‬ ‫אראפ צו ווארפן פון זיך דעם‪" :‬עֹ ל מַ לְ כּות שָ מַ יִּם"‪ ,‬ווייל דאס פאסירט ווען‬ ‫א מענטש פארמאגט צו פיל געלט‪.‬‬ ‫"שכַר ִּמצְ וָה ּבְ הַ אי‬ ‫און וועגן דעם טאקע האט דער אייבערשטער געזאגט אז‪ְ :‬‬ ‫עָ לְ מָ א לֵיכָא" – און וועגן דעם טאקע האט דער אייבערשטער געזאגט אז‬ ‫אויף דער וועלט באקומט מען נישט קיין שכר‪ ,‬ווייל אויב דער אייבערשטער‬ ‫"מצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים" אויף דער‬ ‫וואלט ָאן געהויבן צו באצאלן פאר די‪ִּ :‬‬ ‫וועלט‪ ,‬און דער אייבערשטער וואלט באצאלט פאר א יעדעם איינעם די‬ ‫"מצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים" אויף דער וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס וואלטן‬ ‫ווערד פון די‪ִּ :‬‬ ‫דאך די יודישע קינדער געווארן אזוי רייך‪ ..‬אז זיי וואלטן דאס פשוט נישט‬ ‫געקענט אויס האלטן‪ ,‬און עס וואלט דאך דעמאלט'ס געווארן ח"ו א‪:‬‬ ‫"וַּיִּ ְשמַ ן ְישֻרּון וַּיִּ בְ עָ ט" – כלל ישראל וואלט דאך דעמאלט'ס ָאן געהויבן צו‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫שטויסן אין דעם אייבערשטן ח"ו‪ ,‬ווייל דאס פאסירט ווען מען האט צו פיל‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫"שכַר ִּמצְ וָה‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער געזאגט אז‪ְ :‬‬ ‫ּבְ הַ אי עָ לְ מָ א לֵיכָא" – אז אויף דער וועלט באקומט מען נישט קיין שכר‪,‬‬ ‫ווייל געלט שטופט דאך נאר אראפ א מענטש צו די נידריג'סטע "שאול‬ ‫תחתית" [אויב מען האט איבער די מאס‪ ,‬און מען נוצט דאס נישט ווי עס‬ ‫דארף צו זיין]‪.‬‬ ‫און א מענטש דארף זיך דאך גוט צו גרייטן צו יענעם גרויסן טאג וואס ער‬ ‫"דין‬ ‫וועט ארויף קומען אויבן אין הימל און אפ געבן א פונקטליכ'ע‪ִּ :‬‬ ‫וְ חֶ ְשּבוֹן" אויף אלע זיינע מעשים‪ ,‬כדי אז ער זאל טאקע האבן מיט זיך ָאן‬ ‫"מצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים"‪ ,‬ווייל אויב קומט ער ארויף‬ ‫געפילט'ע זעק מיט‪ִּ :‬‬ ‫אויף יענע וועלט מיט ליידיגע הענט‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער דאך ליידן גאר‬ ‫גרויסע "בזיונות" פון די אלע צדיקים וואס זיצן דארטן אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫ווייל א יעדער איינער פון זיי וועט דאך האבן דאס ביסל תורה וואס ער האט‬ ‫געהאט געלערנט אויף דער וועלט‪ ,‬און דורך זיין תורה וואס ער האט געהאט‬ ‫"מזִּ יו הַ ְשכִּ ינָה"‪.‬‬ ‫געלערנט אויף דער וועלט‪ ,‬וועט ער דאך קענען נהנה זיין‪ִּ :‬‬ ‫אבער אויב ער וועט זיך נישט ָאן גרייטן פון פריער אביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער דאך נישט האבן דאס ביסל‬ ‫ִּ‬ ‫תורה וואס מען דארף האבן אויף יענע וועלט כדי צו קענען האבן צו עסן‬ ‫דארטן‪.‬‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין פון צדיקים‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך‬ ‫די "עסן" פון א יודיש קינד אויף יענע וועלט‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוז מען‬ ‫דאך דאס זעהן ָאן צו גרייטן פון פריער‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך מיט "מצוות"‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין‬ ‫אויך פון צדיקים‪ ,‬אז די מצוות וואס א מענטש האט זוכה געווען צו טוהן‬ ‫אויף דער וועלט זענען דאך זיינע קליידער אויף יענע וועלט‪ ,‬און די פָ אר‬ ‫זאכן וועט מען דאך מוזן האבן אויבן אין הימל‪ ,‬און ממילא וועגן דעם דארף‬ ‫מען דאך דאס זעהן ָאן צו גרייטן פון פריער – אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און א יעדע קליינע פעולה לטובה וואס א יודיש קינד טוט כדי קונה צו זיין‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים"‪ ..‬איז די אמת'ע‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און‬ ‫אביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה ִּ‬ ‫דאס איז די אמת'ע ריכטיגע סחורה וואס עס איז נאר שייך‪ ,‬ווייל די אמת'ע‪:‬‬ ‫"אֱמֶ ת" איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬אֱ‪ ..‬מֶ ת" – אז‪" :‬אֶ הְ יֶה מֵ ת" – אז איין טאג גיי איך‬ ‫זיין א טויט'ער‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוז איך זיך דאך שוין יעצט ָאן גרייטן‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים"‪.‬‬ ‫אביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה ִּ‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י‬ ‫ָארץ" וגו'‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י תָ בוֹא‬ ‫תָ בוֹא אֶ ל הָ ֶ‬ ‫ָארץ" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ּ" :‬בְ שֶ קֶ ל"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב‬ ‫אֶ ל הָ ֶ‬ ‫ליגט מען אין דעם‪" :‬שֶ קֶ ל" – אויב ליגט מען אין "געלט"‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫ָארץ" –‬ ‫ָארץ" – דעמאלט'ס איז‪" :‬וְ הָ יָה כִּ י תָ בוֹא אֶ ל הָ ֶ‬ ‫"וְ הָ יָה כִּ י תָ בוֹא אֶ ל הָ ֶ‬ ‫דעמאלט'ס באגראבט מען זיך אליין‪ !..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬נאר‪" :‬תו ָֹרה ִּמצְ וֹת‬ ‫ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים" קען אויף בויען א מענטש‪.‬‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫איי‪ ..‬וועט אבער א מענטש פרעגן‪ ,‬אז וואס זאל איך יא טוהן‪ !?..‬וועלכע ָאן‬ ‫ווייזונגען קענסטו מיר טאקע געבן הייליגער תורה הק' וואס איך קען יא‬ ‫טוהן‪!?..‬‬ ‫וועגן דעם זאגט דיר דא די פסוק ווייטער‪ ,‬אז דו ווייסט וואס דו זאלסט טוהן‬ ‫ר' יוד‪ !?..‬איך וועל דיר זאגן וואס דו זאלסט טוהן‪ ,‬דו זאלסט טוהן אזוי‪:‬‬ ‫אשית" כָל פְ ִּרי הָ א ֲָדמָ ה – דו זאלסט‬ ‫"וְ לָקַ ְחתָ " – דו זאלסט נעמען‪" :‬מֵ רֵ ִּ‬ ‫אשית"‪!?..‬‬ ‫אשית"‪ ,‬נו וועלכע זאך ווערט ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫נעמען פון די‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫שטייט דאך שוין אין חז"ל (אבות פרק ו' משנה י"א)‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫אשית"‪ ,‬אזוי ווי חז"ל (רש"י ריש‬ ‫"תורה" הק' ווערט דאך ָאן גערופן‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫פרשת בראשית) זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש‪ ,‬אז‪ּ" :‬בִּ ְשבִּ יל הַ תו ָֹרה‬ ‫אשית"‪ ,‬און די פסוק זאגט דיר דא אזוי‪ ,‬אז נעם אביסל פון דער‬ ‫שֶ נ ְִּק ָרא רֵ ִּ‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬און זיי טועם א חלק פון דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫וויפיל דו קענסט‪ ,‬כדי זיך ָאן צו גרייטן צו דיין אייביג'ן לעבן‪.‬‬ ‫ווייל וואס א מענטש לערנט דא אויף דער וועלט‪[ ,‬אפילו ער האט נישט‬ ‫פארשטאנען]‪ ,‬וועט דער אייבערשטער (כביכול) לערנען מיט איהם אויף‬ ‫יענע וועלט‪ ,‬און ממילא זיי טועם פון דעם‪" :‬עֵ ץ חַ ּיִּ ים הִּ יא לַמַ חֲזִּ ִּיקים"‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס וועסטו מיט נעמען מיט דיר אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫אשית" – אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט‪" :‬וְ לָקַ ְחתָ מֵ רֵ ִּ‬ ‫אשית"‬ ‫מוזטו דאך אבער אויך מיט נעמען מיט דיר פון די אנדערע סארט‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫וואס רופט זיך‪" :‬י ְִּש ָראֵ ל"‪ ,‬ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם‬ ‫אשית ּבִּ ְשבִּ יל י ְִּש ָראֵ ל" – אז‬ ‫איינעם‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְ רֵ ִּ‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אשית" האט דאך אויך נאך א אפ טייטש‪ ,‬און דאס איז‪:‬‬ ‫די ווארט‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫אשית תְ בּוָאתֹ ה‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין‬ ‫"ּבִּ ְשבִּ יל י ְִּש ָראֵ ל" שֶ נ ְִּק ָרא רֵ ִּ‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דו דארפס'ט אריין ברענגען אין דיר א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫י ְִּש ָראֵ ל"‪ ,‬און דו דארפס'ט טאקע באמת ליב האבן א יעדע יודיש קינד אזוי‬ ‫ווי זיך אליין‪ ,‬און דו זאלסט ח"ו קיינמאל נישט וויי טוהן קיין שום יודיש‬ ‫קינד‪ ,‬נאר דו זאלסט שטענדיג פראבירן צו טוהן‪" :‬גְ ִּמילּות חֲסָ ִּדים" מיט‬ ‫יודישע קינדער‪.‬‬ ‫אבער רש"י הק' לייגט דאך דא גלייך צו נאך א פָ אר ווערטער‪ ,‬און רש"י הק'‬ ‫אשית" –‬ ‫זאגט דאך אונז שוין דא‪ ,‬אז די פסוק זאגט דיר דא‪ ,‬אז‪ :‬וְ לָקַ ְחתָ "מֵ רֵ ִּ‬ ‫אשית –‬ ‫אשית"‪ ,‬אבער‪ :‬וְ ֹלא "כָל" רֵ ִּ‬ ‫אז דו זאלסט נעמען "אביסל" פון די‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫אבער כאפ נישט די גאנצע זאך אויף איין מאל‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט כאפן די‬ ‫גאנצע זאך אויף איין מאל‪ ,‬דעמאלט'ס וועט זיך עס דאך זיכער נישט האלטן‬ ‫ביי דיר‪.‬‬ ‫ווייל זוך נישט צו טאנצן מדריגות‪ ,‬נאר נעם "אביסל" תורה‪ ,‬און נאך דעם‬ ‫נעם איך נאך אביסל‪ ,‬און נאך דעם נאך אביסל‪ ,‬מער און מער‪ ,‬צו ביסל'עך‬ ‫ווייז‪ ,‬רואיגערהייט‪ ,‬ווייל אויב כאפט מען די גאנצע תורה ומצות אין איין‬ ‫רגע‪ ,‬דעמאלט'ס האלט זיך עס דאך נישט‪ ,‬און שפעטער קען מען דאך נאך‬ ‫פארלירן אפילו דאס וואס מען האט שוין יא קונה געווען‪.‬‬ ‫ווייל חז"ל (ראש השנה דף‪ :‬ד' ע"ב) זאגן דאך אונז שוין‪ ,‬אז אויב‪" :‬תָ פַ ְשתָ‬ ‫ְמרּוּבָ ה" – אז אויב האסטו געכאפט אסאך עבודת השם‪ ,‬דעמאלט'ס‪ֹ" :‬לא‬ ‫תָ פַ ְשתָ " – דעמאלט'ס האסטו גארנישט געכאפט‪ ,‬ווייל איבער ציען דעם‬ ‫שטריק'ל איז דאך נישט קיין חכמה‪ ,‬און איבער ציען דעם שטריק'ל איז דאך‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫נישט קיין וועג‪ ,‬ווייל עס וועט זיך דאך זיכער נישט האלטן צו לאנג‪ ,‬אבער‬ ‫אויב‪" :‬תָ פַ ְשתָ מּועָ ט" – אבער אויב האסטו געכאפט אביסעל'ע עבודת‬ ‫השם‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬תָ פַ ְשתָ " – דעמאלט'ס האסטו עפעס געכאפט‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫איז טאקע די ריכטיגע וועג צו שטייגן‪ּ" :‬בַ תו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְ י ְִּרַאת יהו‪-‬ה‬ ‫ְטהו ָֹרה"‪ ,‬אריין צו כאפן אביסעל'ע אויף אמאל‪ ,‬און דאס וועט זיך שוין יא‬ ‫האלטן בעזרת השם יתברך‪ ,‬און דאס וועט דיר נאך אויף הייבן נאך העכער‬ ‫מעלה מעלה בעזרת השם יתברך‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דיר דא‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד וויל נתעלה‬ ‫ווערן‪ ,‬און ער וויל נענטער ווערן צום אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס זאל ער נישט‬ ‫ארויף גיין אסאך מדריגות אויף איין מאל‪ ,‬ווייל אויב ער וועט פארלאנגען‬ ‫פון זיך צו פיל‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער דאך דאס נישט קענען אויס פירן‪ ,‬און די‬ ‫סוף וועט זיין אז ער וועט אלעס אויף געבן‪ ,‬אפילו זיינע גוטע קבלות וואס‬ ‫ער האט שוין יא מצליח געווען מקיים צו זיין‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארף טאקע א מענטש שטענדיג זעהן צו מאכן‬ ‫קליינע חשוב'ע קבלות אין עבודת השם יתברך‪ ,‬ווייל דאס וועט איהם טאקע‬ ‫באמת צו בינדן צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל אויב‪" :‬תָ פַ ְשתָ מּועָ ט" – ווייל אויב דו‬ ‫האסט געכאפט אביסעל'ע עבודת השם‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬תָ פַ ְשתָ " – דעמאלט'ס‬ ‫האסטו געכאפט א "קשר" מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט דיר דא דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬אז‪ :‬וְ לָקַ ְחתָ‬ ‫אשית" – אז כאפ אריין אביסעל'ע‪" :‬לִּ מּוד הַ תו ָֹרה" א יעדן טאג‪ ,‬אבער‬ ‫"מֵ רֵ ִּ‬ ‫נישט איבער די מאס‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט כאפן צו פיל‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו‬ ‫דאך נישט ָאן קומען אין ערגעץ‪.‬‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דעם געדאנק ווערט דאך שוין טאקע אויך דערמאנט אין כמה וכמה‬ ‫ספרים הק'‪ ,‬און נאך דערצו אין פרשת יתרו (קפיטל כ' פסוק כ"ג) ביי דעם‬ ‫פסוק פון‪" :‬וְ ֹלא תַ ֲעלֶה בְ מַ עֲֹלת עַ ל ִּמזְ ּבְ ִּחי" וגו'‪ ,‬ווייל דארטן זענען דאך די‬ ‫ספרים הק' גאר שטארק מאריך איבער דעם ענין פון נישט שפרונגען קיין‬ ‫מדריגות‪.‬‬ ‫ווייל א מענטש דארף דאך וויסן‪ ,‬אז דו דארפס'ט נאר טוהן וויפיל דו‬ ‫אשית" – און דאס וועסטו שפעטער מיט‬ ‫קענסט‪ ,‬און דאס‪" :‬וְ לָקַ ְחתָ מֵ רֵ ִּ‬ ‫נעמען מיט זיך‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪ ,‬און דאס ביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה‬ ‫ּומצְ וֹת" וואס דו האסט זוכה געווען מקיים צו זיין אויף דער וועלט‪ ,‬וועסטו‬ ‫ִּ‬ ‫קענען ארויף ברענגען מיט דיר אויפן‪" :‬ע ֹולָם הָ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס איז דען ווערט מיין תורה און מצוות‪!?..‬‬ ‫עס איז דאך נאר אביסל‪ !?..‬וועגן זאגט דיר דא די פסוק‪ ,‬אז ניין ר' יוד‪ ,‬עס‬ ‫ּומצְ וֹת" ווערט נישט גערעכנט‬ ‫איז נישט אזוי‪ ,‬ווייל די ווערד פון‪" :‬תו ָֹרה ִּ‬ ‫לויט וויפיל תורה דו האסט געלערנט‪ ,‬נאר די וועג ווי אזוי מען רעכנט דאס‬ ‫איז‪ ,‬ווי "שווער" עס איז דיר ָאן געקומען דאס צו טוהן‪.‬‬ ‫און די פסוק זאגט דיר דא ווייטער‪ ,‬אז די חשיבות פון תורה איז‪ ,‬אז‪" :‬אֲשֶ ר‬ ‫ַארצְ ָך" – דאס אז דו האסט דאס געברענגט צוזאמען מיט דיין‬ ‫תָ בִּ יא מֵ ְ‬ ‫שווערע "ארציות" – צוזאמען מיט דיין שווערע גוף‪ ,‬און צוזאמען מיט אלע‬ ‫אירע פראבלעמען‪ ,‬און די מצוות וואס דו האסט שוין ב"ה יא זוכה געווען‬ ‫מקיים צו זיין‪ ,‬איז דאך ָאן געקומען מיט גאר אסאך "יגיעה"‪ ,‬ווייל דו האסט‬ ‫דאך גע'ארבעט גאר שווער אז דיין שווערע חומר זאל דיר לאזן לערנען‬ ‫אביסל‪ ,‬און ענדליך ענדליך ענדליך‪ ..‬האסטו ארויס געכאפט א שטיקל גמרא‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫דא‪ ,‬און א שטיקל גמרא דארטן‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע די אמת'ע חשיבות‬ ‫פון א "מצוה"‪.‬‬ ‫די חשיבות פון א "מצוה" איז‪ ,‬אז צוזאמען מיט דיין שווערע גוף‪ ,‬און‬ ‫צוזאמען מיט דיינע אלע שווערע פראבלעמען‪ ,‬האסטו אבער נאך אלץ זוכה‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּשים טוֹבִּ ים" פון די‬ ‫געווען ארויס צו כאפן אביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה ִּ‬ ‫הענט פון דיין יצר הרע‪ ,‬און די חשיבות פון א מצוה איז‪ ,‬אז צוזאמען מיט‬ ‫דיין שווערע גוף האסטו אבער נאך אלץ זוכה געווען ארויס כאפן‬ ‫אביסעל'ע‪" :‬גְ ִּמילּות חֲסָ ִּדים" מיט‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּש ָראֵ ל" פאר א צווייטע יודיש‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫און דאס איז די זאך וואס מאכט חשוב א מצוה‪ ,‬ווייל ווי שווער די מצוה‬ ‫קומט ָאן‪ ,‬אלץ חשוב'ער איז די מצוה‪ ,‬און ווי שווער די מניעות זענען‬ ‫געווען בשעת'ן מקיים זיין די מצוה‪ ,‬אלץ גרעסער איז די מצוה‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם די באקאנט'ע מעשה‬ ‫וואס מען זאגט נאך פון צדיקים‪ ,‬אז עס איז געווען אמאל א יוד וואס האט‬ ‫גאר שטארק געוויינט‪" :‬רֹאש הַ שָ נָה" ביים דאווענען‪ ,‬און ער האט געזאגט‬ ‫דעמאלט'ס פארן אייבערשטן אזוי‪ ,‬אז באשעפער אין הימל‪ ,‬איך קען שוין‬ ‫מער נישט‪ ,‬נעם מיין עול הפרנסה‪ ,‬און נעם מיין ווייב מיט מיינע קינדער‪,‬‬ ‫און שפייז זיי‪ ,‬און געב זיי צו עסן‪ ,‬און לאז מיר זיצן פיר און צוואנציג שעה‬ ‫א טאג אין בית המדרש על התורה ועל העבודה‪ ,‬איך וויל מער נישט דארפן‬ ‫טראגן אויף מיר דעם שווער'ן עול הפרנסה צוזאמען מיט כל מיני‬ ‫פראבלעמען‪ ,‬ווייל איך וויל זיך דאך נאר אפ געבן מיט דיין הייליגער תורה‬ ‫הק' וואס איז דאך אזוי זיס און הייליג‪.‬‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫האבן צדיקים געזאגט‪ ,‬אז אין הימל האט מען דעמאלט'ס געלאכט פון דעם‬ ‫יוד‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט אזוי‪ ,‬אז מלאכים האב‬ ‫איך דאך שוין גענוג‪ ,‬און איך דארף דאך נישט אז דו זאלסט מיר זיצן מיט‬ ‫דיין שיינעם אנצונג אין בית המדרש און לערנען פאר מיר מיין הייליגער‬ ‫תורה‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ..‬איך דארף דאס נישט‪.‬‬ ‫נאר איך דארף אינגאנצן א אנדערע זאך פון דיר‪ ,‬איך דארף פון דיר אז דו‬ ‫זאלסט ארויס כאפן א יודיש ווארט פאר מיר אינמיטן דיינע פראבלעמען‪,‬‬ ‫און אינמיטן דיינע פראבלעמען זאלסטו ארויס כאפן א בלאט גמרא פאר‬ ‫ַארצְ ָך" – ווייל א זאך וואס קומט ָאן מיט "יגיעה"‪,‬‬ ‫מיר‪ ,‬ווייל‪ :‬אֲשֶ ר תָ בִּ יא "מֵ ְ‬ ‫דאס האט א "חשיבות" ביי מיר‪!..‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ לָקַ ְחתָ‬ ‫ַארצְ ָך" –‬ ‫אשית כָל פְ ִּרי הָ א ֲָדמָ ה" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪ֲ " :‬אשֶ ר תָ בִּ יא מֵ ְ‬ ‫מֵ רֵ ִּ‬ ‫איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' זאגט דיר דא אזוי‪ ,‬אז‪" :‬אֲשֶ ר‬ ‫תָ בִּ יא" – אז די סארט סחורה וואס דו וועסט ארויף ברענגען מיט דיר אויף‬ ‫ַארצְ ָך" –‬ ‫יענע וועלט‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪ ,‬וועט זיין‪ֲ " :‬אשֶ ר תָ בִּ יא מֵ ְ‬ ‫וועט זיין אמת'ע סחורה‪ ,‬ווייל די סארט סחורה וואס דו וועסט ארויף‬ ‫ברענגען מיט דיר אויף יענע וועלט‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה" וועט זיין‬ ‫אשית" – פון די צוויי ראשית'ן וואס עס איז דא‪ ,‬וואס‬ ‫אמת'ע סחורה‪" :‬מֵ רֵ ִּ‬ ‫אשית ּבִּ ְשבִּ יל "הַ תו ָֹרה" – סחורה פון דער‬ ‫דאס איז דאך‪ :‬א) פון די‪ּ :‬בְ רֵ ִּ‬ ‫אשית ּבִּ ְשבִּ יל "י ְִּש ָראֵ ל" – סחורה פון‪:‬‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬ב) פון די‪ּ :‬בְ רֵ ִּ‬ ‫"גְ ִּמילּות חֲסָ ִּדים" און‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּש ָראֵ ל" פאר א צווייטע יוד‪.‬‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און די צוויי זאכן וועסטו ארויף ברענגען צוזאמען מיט דיר אויף יענע‬ ‫וועלט‪ :‬א) "תו ָֹרה"‪ ,‬ב) "גְ ִּמילּות חֲסָ ִּדים"‪ ,‬און די צוויי זאכן גייען דאך בעצם‬ ‫צוזאמען‪ ,‬ווייל‪" :‬תו ָֹרה" גייט דאך נישט ָאן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט‬ ‫דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל ל"א פסוק כ"ו)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וְ תו ַֹרת חֶ סֶ ד עַ ל לְ ש ֹונָּה" – אז‪" :‬תו ָֹרה" מוז דאך גיין צוזאמען מיט‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און חז"ל (סוטה דף‪ :‬מ"ט ע"ב) זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‪ ,‬אז‬ ‫"מתוְֹך חֶ סֶ ד"‪ ,‬און דאס‬ ‫דער הייליגער תורה הק' מוז דאך געלערנט ווערן‪ִּ :‬‬ ‫איז דאך טאקע די אמת'ע ריכטיגע תורה וואס דער אייבערשטער פארלאנגט‬ ‫פון א יעדע יודיש קינד‪ ,‬א‪" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע דריי מאל א טאג ביים דאווענען ביי די ברכה‬ ‫"שים שָ לוֹם"‪ ,‬אז‪" :‬תו ַֹרת חַ ּיִּ ים" – אז דער הייליגער תורה הק' געבט‬ ‫פון‪ִּ :‬‬ ‫דיר נאר לעבן ווען עס איז‪" :‬וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד" – ווען דו האסט ליב צו טוהן‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪ ,‬ווייל‪" :‬תו ָֹרה" ָאן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד" איז דאך נישט‬ ‫די ריכטיגע אופן ווי אזוי‪" :‬תו ַֹרת חֶ סֶ ד" דארף געלערנט ווערן‪.‬‬ ‫און עס איז אמת טאקע אז‪" :‬תו ַֹרת חַ ּיִּ ים" – עס איז אמת טאקע אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז טאקע אונזער לעבן‪ ,‬אבער עס דארף דאך אבער‬ ‫אויך זיין צוזאמען מיט דעם‪" :‬וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד" – מען דארף דאך אבער אויך‬ ‫ליב האבן צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪.‬‬ ‫אשית" – דאס וואס דו נעמס'ט פון די צוויי‬ ‫און ממילא‪" :‬וְ לָקַ ְחתָ מֵ רֵ ִּ‬ ‫ראשית'ן‪[ ,‬דאס מיינט צו זאגן‪" :‬תו ָֹרה" מיט‪" :‬גְ ִּמילּות חֲסָ ִּדים"]‪ ,‬דאס איז‪:‬‬ ‫ַארצְ ָך" – דאס איז אמת'ע סחורה‪ ,‬ווייל דאס האסטו דאך‬ ‫" ֲאשֶ ר תָ בִּ יא מֵ ְ‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ארויס געכאפט פארן אייבערשטן אינמיטן דיינע שווערע פראבלעמען‪ ,‬און‬ ‫א מצוה וואס קומט ארום געוויקל'ט מיט א שווערע גוף‪ ,‬האט דאך אסאך א‬ ‫גרעסער'ע חשיבות ביים אייבערשטן ווי א מצוה וואס קומט ָאן קיין שום‬ ‫"יגיעה"‪.‬‬ ‫ַארצְ ָך" – אבער פון דיין‬ ‫זאגט דיר אבער די פסוק דא ווייטער‪ ,‬אז אבער‪" :‬מֵ ְ‬ ‫עצם "ארציות" – פון דיין געלט‪ ,‬און פון דיינע הייזער‪ ,‬און פון דיינע גאלד‬ ‫און זילבער‪ ..‬בלייבט דאך גארנישט איבער‪ ,‬ווייל נאר‪" :‬אֲשֶ ר יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך‬ ‫נֹ תֵ ן לְָך" – ווייל נאר דער הייליגער "תורה" הק' וואס איז געגעבן געווארן‬ ‫פאר דיר "בנתינה" [אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע ביי די ברכות‬ ‫התורה‪ ,‬אז‪ :‬אֲשֶ ר "נָתַ ן" לָנּו תו ַֹרת אֱמֶ ת]‪ ..‬נאר דאס‪" :‬וְ שַ ְמתָ בַ טֶ נֶא" – נאר‬ ‫דאס וועסטו קענען אריין לייגן אין א "כלי" און ארויף ברענגען מיט דיר‬ ‫אויף יענע וועלט‪" :‬לְ ַאחַ ר מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִּרים שָ נָה"‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְ הָ לַכְ תָ אֶ ל הַ מָ קוֹם אֲשֶ ר יִּבְ חַ ר יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך" – און מיט דעם וועסטו‬ ‫קענען אריין גיין‪" :‬אֶ ל הַ מָ קוֹם אֲשֶ ר יִּבְ חַ ר יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך לְ שַ כֵן ְשמ ֹו שָ ם" –‬ ‫און מיט דעם וועסטו קענען אריין גיין אין "גן עדן" וואס דארטן איז דאך‬ ‫דא‪" :‬הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִּ ינָה" אויפן העכסט'ן מדריגה‪.‬‬ ‫אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע ביי‪ּ" :‬בִּ ְרכַת הַ מָ זוֹן" א יעדן יום טוב‪,‬‬ ‫אז‪ :‬הָ ַרחֲמָ ן הּוא ַינ ְִּחילֵנּו לְ יוֹם שֶ כֻל ֹו טוֹב לְ יוֹם שֶ כֻל ֹו ָארּוְך לְ יוֹם שֶ צַ ִּד ִּיקים‬ ‫יו ְֹשבִּ ין וְ עַ ְטרוֹתֵ יהֶ ם ּבְ ָראשֵ יהֶ ם "וְ ֶנ ֱהנִּין ִּמזִּ יו הַ ְשכִּ ינָה"‪ ,‬ווייל אין "גן עדן" איז‬ ‫דאך טאקע די אמת'ע מקום פון‪" :‬הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִּ ינָה ּבִּ תְ ִּמידּות"‪.‬‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס דארף א מענטש וויסן‪ ,‬א מענטש דארף וויסן‪ ,‬אז‬ ‫אויף יענע וועלט ברענגט מען נאר ארויף אמת'ע סחורה וואס איז צוזאם‬ ‫אשית ּבִּ ְשבִּ יל‬ ‫געשטעלט פון איינער פון די צוויי ראשית'ן‪ ,‬אדער פון‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫אשית‬ ‫הַ תו ָֹרה"‪ ,‬וואס דאס איז דאך‪" :‬לִּ מּוד הַ תו ָֹרה"‪ ,‬און אדער פון‪" :‬רֵ ִּ‬ ‫ּבִּ ְשבִּ יל י ְִּש ָראֵ ל"‪ ,‬וואס דאס איז דאך טאקע‪ּ :‬בִּ ְמֹלא מּובַ ן הַ ִּמלָה "ּבִּ ְשבִּ יל‬ ‫י ְִּש ָראֵ ל" – א טובה צו טוהן פאר א צווייטע יוד‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די אמת'ע ריכטיגע סחורה וואס עס איז נאר‬ ‫פארהאנען אויף דער וועלט‪ ,‬און מיט דעם‪" :‬וְ הָ לַכְ תָ אֶ ל הַ מָ קוֹם" – און מיט‬ ‫דעם וועסטו גיין צו דעם פלאץ [אין גן עדן]‪" :‬אֲשֶ ר יִּבְ חַ ר יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך‬ ‫לְ שַ כֵן ְשמ ֹו שָ ם" – וואס דער אייבערשטער האט אויס געוועלט פאר די‬ ‫צדיקים וואס זענען דארטן שטענדיג‪ֶ " :‬נ ֱהנֶה ִּמזִּ יו הַ ְשכִּ ינָה"‪:‬‬ ‫אֲ ַר ִּמי אֹבֵ ד ָא ִּבי‬ ‫ית ְו ָאמַ ְר ּ ָת לִ ְפנֵי יהו‪-‬ה אל ֶֹׁק ָ‬ ‫יך אֲ ַר ּ ִמי אֹבֵ ד ָא ִבי וַ ֵ ּי ֶׁרד ִמ ְצ ַריְ ָמה‬ ‫ְו ָענִ ָ‬ ‫וגו'‪ :‬רש"י הק' זאגט אונז דא‪ ,‬אז‪" :‬לָבָ ן ּבִּ קֵ ש ַלעֲקוֹר אֶ ת הַ כֹל" וכו'‪ ,‬און דא‬ ‫ליגט דאך בעצם מרומז נאך א זאך‪ ,‬ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז דא‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"לָבָ ן ּבִּ קֵ ש" – אז לבן הארמי האט געוואלט‪ַ " :‬לעֲקוֹר אֶ ת הַ כֹל" – אויס רייסן‬ ‫אלעס‪ ,‬און די ווערטער‪ַ " :‬לעֲקוֹר אֶ ת הַ כֹל" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬לֵָאה"‪,‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי‪ ,‬אז די כוונה פון לבן‬ ‫הארמי איז דאך געווען אסאך אסאך מער ווי מען מיינט‪ ,‬ווייל לבן הארמי‬ ‫האט דאך בעצם געוואלט געבן פאר יעקב אבינו זיין טאכטער‪" :‬לֵָאה"‬ ‫"רחֵ ל"‪.‬‬ ‫אנשטאדט‪ָ :‬‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און טראץ דעם וואס יעקב אבינו האט זיך קלאר אויס גענומען מיט איהם‬ ‫פאר די זיבן יאר אז‪ :‬אֶ עֱבָ ְדָך שֶ בַ ע שָ נִּים "ּבְ ָרחֵ ל ּבִּ תְ ָך הַ ְקטַ נָה"‪ ,‬אפילו אזוי‬ ‫האט איהם אבער לבן הארמי נאך אלץ אויס געפאפט‪ ,‬און ער האט איהם‬ ‫"רחֵ ל"‪.‬‬ ‫געגעבן‪" :‬לֵָאה" אנשטאט‪ָ :‬‬ ‫און אין די ווערטער‪" :‬לָבָ ן ּבִּ קֵ ש ַלעֲקוֹר אֶ ת הַ כֹל" ליגט דאך גאר גאר א טיפע‬ ‫כוונה‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז לבן הארמי האט געוואלט פשוט‪ַ " :‬לעֲקוֹר אֶ ת הַ כֹל"‬ ‫– אויס רייסן אלעס דורך דעם וואס ער וועט געבן פאר יעקב אבינו זיין‬ ‫"רחֵ ל"‪.‬‬ ‫טאכטער‪" :‬לֵָאה" אנשטאדט‪ָ :‬‬ ‫אבער לאמיר טאקע פארשטיין‪ ,‬ווייל וואס הייסט אז לבן הארמי האט‬ ‫געוואלט‪ַ " :‬לעֲקוֹר אֶ ת הַ כֹל" דורך דעם וואס יעקב אבינו וועט חתונה האבן‬ ‫"רחֵ ל"‪!?..‬‬ ‫מיט‪" :‬לֵָאה" אנשטאדט מיט‪ָ :‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין זייער פשוט‪ ,‬ווייל לבן הארמי האט‬ ‫דאך בעצם לכתחילה געוואלט אז יעקב אבינו זאל "נאר" חתונה האבן מיט‬ ‫"לאה"‪ ,‬און מיט דעם האט דאך לבן הארמי געוואלט בכח אוועק רייסן די‬ ‫הייליגע מאמע "רחל אמינו" פון אונזער הייליגע זיידע "יעקב אבינו"‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב רחל וועט נישט חתונה האבן מיט די יונגער'ע ברודער יעקב‪ ,‬וועט זי‬ ‫דאך מוזן חתונה האבן מיט די עלטערע ברודער עשיו‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך‬ ‫שוין טאקע קלאר מבואר אין חז"ל‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ :‬לָבָ ן ּבִּ קֵ ש " ַלעֲקוֹר אֶ ת הַ כֹל" –‬ ‫לבן הארמי האט פשוט געוואלט אויס רייסן אלעס דורך דעם וואס יעקב‬ ‫אבינו וועט חתונה האבן מיט "לאה" און נישט מיט "רחל"‪ ,‬ווייל דורך דעם‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫וואס לבן הארמי האט געוואלט אז יעקב אבינו זאל "נאר" חתונה האבן מיט‬ ‫"לאה"‪ ,‬האט ער דאך געוואלט דורך דעם אויס רייסן די גאנצע יסוד פון כלל‬ ‫ישראל‪ ,‬און די עקירה איז דאך געווען גאר אסאך זאכן‪.‬‬ ‫א) ווייל קודם כל‪ ..‬האט ער דאך געוואלט אויס רייסן מיט דעם "בנימין"‬ ‫וואס איז דאך געווען א זוהן פון "רחל אמינו"‪ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע‬ ‫אויך זייער גוט‪ ,‬אז די הייליגע "בית המקדש" איז דאך געבויעט געווארן‪:‬‬ ‫"ּבְ חֶ לְ ק ֹו שֶ ל ּבִּ ְני ִָּמין" וואס איז דאך געווען א זוהן פון "רחל אמינו"‪.‬‬ ‫ב) און אזוי אויך האט ער דאך אויך געוואלט אויס רייסן מיט דעם דער‬ ‫הייליגער צדיק "יוסף הצדיק" וואס איז דאך אויך געווען א זוהן פון "רחל‬ ‫אמינו"‪.‬‬ ‫און אזא זאך איז דאך שוין גאר גאר געפערליך‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין‬ ‫אלע זייער גוט‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז נאר‬ ‫אין דעם זכות פון דעם הייליגן צדיק "יוסף הצדיק" [וואס האט זיך‬ ‫געהאלטן ערליך אין מצרים] האלטן זיך די יודישע קינדער היינטיגע צייטן‬ ‫אין דעם שווער'ן פינסטער'ן גלות‪ ,‬און אויס רייסן‪" :‬צִּ ְדקַ ת שֶ ל יוֹסֵ ף" פון די‬ ‫וועלט איז דאך שוין א עוולה אנטקעגן גאנץ כלל ישראל‪!..‬‬ ‫ג) און ועל כולם‪ ..‬האט דאך לבן הארמי געוואלט אויס רייסן מיט דעם "רחל‬ ‫אמינו" אליין פון קענען זיין די געטרייע מאמע פון גאנץ כלל ישראל וואס‬ ‫אויף איר שטייט דאך די גאנצע‪" :‬גְ אּולָה ְשלֵמָ ה" כידוע‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט‬ ‫דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (מדרש רבה איכה פתיחתא סימן כ"ד)‪,‬‬ ‫אז דער אייבערשטער האט דאך שוין געזאגט פאר רחל אמינו‪ ,‬אז אין די‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫זכות פון דיינע הייסע טרערן וועט דאך זיין‪" :‬וְ שָ בּו בָ נִּים לִּ גְ בּולָם"‪ ,‬און די‪:‬‬ ‫"גְ אּולָה ְשלֵמָ ה" וועט דאך טאקע נאר קומען אין דעם זכות פון מאמע רחל'ס‬ ‫הייסע טרערן‪ ,‬און ווער זאגט אזוי‪ !?..‬דאס איז‪" :‬נְאּום יהו‪-‬ה" – אזוי זאגט‬ ‫דער "הייליגער באשעפער" אליין‪.‬‬ ‫און ממילא עס איז דען א קלייניקייט‪ !?..‬עס איז דען א קלייניקייט וואס לבן‬ ‫הארמי האט דא געוואלט אויס רייסן‪ !?..‬די גרעסטע יסודות פון יודיש'קייט‬ ‫האט ער דאך געוואלט אויס רייסן דא‪!?..‬‬ ‫א) די הייליגע "בית המקדש"‪ ,‬וואס איז דאך געווען די גרעסטע פלאץ פון‪:‬‬ ‫"הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִּ ינָה" אויף די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫ב) "יוסף הצדיק" צוזאמען מיט די גרויסע‪" :‬כֹחַ הַ ְקדּושָ ה" פון גאנץ כלל‬ ‫ישראל‪ ,‬און ער האט געוואלט מיט דעם אונטער ברעכן גאנץ כלל ישראל‪:‬‬ ‫"ּבְ ַאח ֲִּרית הַ ּי ִָּמים" רח"ל‪[ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע היינט גאנץ גוט‬ ‫וואס דאס וואלט ח"ו געקענט מיינען רח"ל]‪.‬‬ ‫ג) אונזער הייליגער מאמע "רחל אמינו" וואס שטייט דאך שטענדיג און‬ ‫וויינט ביים הייליגן‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" אויף אונזער‪" :‬גְ אּולָה הָ עֲתִּ ָידה"‪,‬‬ ‫און אין איר זכות וועט דאך טאקע זיין‪" :‬וְ שָ בּו בָ נִּים לִּ גְ בּולָם"‪ ,‬און די‪:‬‬ ‫"גְ אּולָה ְשלֵמָ ה" וועט דאך טאקע נאר קומען אין די זכות פון מאמע רחל'ס‬ ‫הייסע טרערן‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דאך שוין געזעהן ברוח קדשו אז‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה"‪ ,‬און ָאן "רחל‬ ‫ער דארף אויף שטעלן "צוועלעף" הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה"‪ ,‬און דאס‬ ‫אמינו" וואלט דאך געפעלט צוויי גרויסע הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫איז דאך‪" ,‬יוסף" און "בנימין"‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬די גאנצע תורה שבכתב און תורה שבעל פה האט דאך געדארפט‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה"‪ ,‬און נאך מער פון דעם‬ ‫געגעבן ווערן פאר "צוועלעף" הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין‬ ‫געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז די גאנצע "תורה שבעל פה" וואס איז‬ ‫געגעבן געווארן "בעל פה" ביי דעם בארג סיני‪ ,‬האט דאך שפעטער‬ ‫געדארפט צו טייל'ט ווערן אויף "צוועלעף" חלקים‪ ,‬און עס איז דאך שוין‬ ‫קלאר געווען אפ געשריבן אויבן אין הימל‪ ,‬אז אלע תנאים און אמוראים און‬ ‫אלע יודישע קינדער ביז דעם היינטיג'ן טאג וועלן אלע לערנען דער‬ ‫הייליגער "תורה שבעל פה" צו טייל'ט אין שבטים‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז עס איז דאך שוין‬ ‫געווען באשערט פונקטליך פון פריער‪ ,‬אז דער און דער יוד וועט דאס און‬ ‫דאס מחדש זיין אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און עס איז דאך שוין אויך‬ ‫געווען באשערט פונקטליך פון פריער‪ ,‬אז דער און דער יוד וואס וועט דאס‬ ‫און דאס מחדש זיין וועט קומען פון דער און דער שבט‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין חז"ל (מדרש רבה ויקרא‬ ‫פרשה כ"ב סימן א')‪ ,‬אז‪" :‬כָל מָ ה שֶ תַ לְ ִּמיד וָתִּ יק עָ תִּ יד לְ חַ ֵדש" איז דאך שוין‬ ‫בעצם געגעבן געווארן אויפן בארג סיני צו משה רבינו‪ ,‬נאר פון הימל האט‬ ‫מען איהם יעצט געגעבן די "כח" און די "מעגליכ'קייט" ארויס צו ברענגען‬ ‫דעם און דעם חידוש און מחדש זיין דעם חידוש‪.‬‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און וועגן דעם ווערט דאס טאקע ָאן גערופן א "חידוש" – א באנייט'ע זאך‪,‬‬ ‫און נישט קיין נייע יסוד אין יודיש'קייט‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬פון הימל האט מען‬ ‫איהם געגעבן יעצט די כח און די מעגליכ'קייט צו "באנייען" דער און דער‬ ‫חידוש וואס משה רבינו האט שוין מקבל געווען פון דעם הייליגן באשעפער‬ ‫אויפן בארג סיני‪ ,‬און מען האט יעצט אויס גערופן פון הימל‪ ,‬אז דער און‬ ‫דער יוד וואס הייסט אזוי און אזוי וואס קומט פון דער און דער שבט וועט‬ ‫דאס און דאס מחדש זיין אין די און די מינוט פון דעם טאג‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די אלע הונדערט'ער טויזנט'ער‬ ‫ספרים וואס עס איז דא היינטיגע צייטן וואס זענען מפרש דעם ש"ס וואס‬ ‫איז דאך "תורה שבעל פה"‪ ,‬האט זיך דאך געדארפט פירן‪" :‬עַ ל ֶד ֶרְך ּבְ נֵי‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה" – און דוקא דורך‬ ‫ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬און דוקא דורך "צוועלעף" הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫"צוועלעף" צו טיילט'ע שבטים‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קכ"ב‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה עֵ דּות לְ י ְִּש ָראֵ ל" – אז דער הייליגער‪" :‬עֵ דּות‬ ‫פסוק ד')‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫לְ י ְִּש ָראֵ ל" – אז דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן גערופן‪" :‬עֵ דּות"‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה"‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫וועט דאך מוזן געלערנט ווערן אויף א אופן פון‪ִּ :‬‬ ‫"רצוֹן הַ שֵ ם יִּתְ ּבָ ַרְך"‪ ,‬אז דער הייליגער "תורה" הק' זאל‬ ‫איז דאך געווען די‪ָ :‬‬ ‫געלערנט ווערן‪ּ" :‬בַ ֲחל ִָּקים" – צו טיילט'ערהייט‪ ,‬און דאס אלעס האט "לבן‬ ‫הארמי" געוואלט אויס רייסן דורך דעם וואס ער האט נאר געוואלט געבן‬ ‫"לאה" פאר יעקב אבינו‪ ,‬און נישט די הייליגע מאמע "רחל אמינו"‪.‬‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין פסוק אין פרשת ויצא א מורא'דיגע‬ ‫רמז צו דעם ענין דא‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין אין פסוק אין פרשת ויצא‬ ‫(קפיטל כ"ט פסוק ל')‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ָּיבֹא גַם אֶ ל ָרחֵ ל" – אז יעקב אבינו האט טאקע‬ ‫אויך סוף כל סוף חתונה געהאט מיט "רחל" אמינו‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ֶּיאֱהַ ב" – און‬ ‫יעקב האט געהאט א ליבשאפט‪.‬‬ ‫אבער וואס איז געווען די ליבשאפט פון יעקב אבינו‪ !?..‬עס שטייט נישט‬ ‫אין פסוק דארטן אז יעקב אבינו האט ליב געהאט "רחל"‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬נאר‬ ‫עס שטייט דארטן אין פסוק א מורא'דיגע אינטרעסאנט'ע לשון‪ ,‬עס שטייט‬ ‫דארטן אין פסוק‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ֶּיאֱהַ ב" – אז יעקב אבינו האט ליב געהאט‪" :‬גַם אֶ ת‬ ‫ָרחֵ ל ִּמלֵָאה" – ער האט אויך ליב געהאט רחל מער פון לאה‪ ,‬אבער פארוואס‬ ‫שטייט דארטן אזא אינטרעסאנט'ע לשון‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל עס ליגט דאך אין דעם גאר גאר א גרויסע‬ ‫סוד‪ ,‬ווייל די ווערטער‪ַ " :‬גם אֶ ת ָרחֵ ל ִּמלֵָאה" – איז דאך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫"גְ מָ ָרא" – תורה שבעל "פה"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע‬ ‫ווערטער אזוי‪ ,‬אז‪ַ :‬ו ֶּיאֱהַ ב " ַגם אֶ ת ָרחֵ ל ִּמלֵָאה" – אז יעקב אבינו האט דאך‬ ‫געהאט גאר גאר א שטארקע‪" :‬חֶ ְשקַ ת הַ תו ָֹרה"‪ ,‬און ממילא נאר ווען ער‬ ‫האט זוכה געווען חתונה צו האבן מיט "רחל" אמינו‪ ,‬האט ער זיך גאר‬ ‫שטארק געפריידט‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס ער האט זיך נאר געפריידט ווען‬ ‫ער האט זוכה געווען חתונה צו האבן מיט "רחל" אמינו‪!?..‬‬ ‫די סיבה פון דעם איז דאך געווען זייער פשוט‪ ,‬ווייל יעקב אבינו האט דאך‬ ‫געטראכט צו זיך‪ ,‬אז יעצט וועט דאך די הייליגע "תורה שבכתב" און די‬ ‫הייליגע "תורה שבעל פה" געגעבן ווערן פאר א שלימות פון כלל ישראל –‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה"‪ ,‬און נישט פאר "צעהן"‬ ‫פאר גאנצע "צוועלעף" הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה"‪ ,‬און ממילא‪ַ " :‬ו ֶּיאֱהַ ב" – און ממילא יעקב אבינו האט‬ ‫הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫ליב געהאט די מציאות און ער האט זיך גאר שטארק געפריידט‪ ,‬אז‪ַ " :‬גם אֶ ת‬ ‫ָרחֵ ל ִּמלֵָאה" – אז דער הייליגער‪" :‬גְ מָ ָרא" וועט זיין בשלימות‪ ,‬און אז עס‬ ‫וועט טאקע געגעבן ווערן פאר כלל ישראל צו טיילט'ערהייט‪ ,‬אזוי ווי די‪:‬‬ ‫"רצוֹן הַ שֵ ם יִּתְ ּבָ ַרְך" איז דאך טאקע לכתחילה געווען‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫"ש ְמחָ ה" איז געווען‪ ,‬אויף די הייליגע "תורה שבעל פה"‪,‬‬ ‫און זיין עיקר‪ִּ :‬‬ ‫ווייל יעצט וועלן זיך דאך טויזנט'ער טויזנט'ער מפרשי הש"ס קענען פלאגן‬ ‫אויף די הייליגע "תורה שבעל פה" – אויף די הייליגע ווערטער פון די‬ ‫"רצוֹן הַ שֵ ם‬ ‫הייליגע גמרא‪ ,‬און אויב מען האט זוכה געווען צו ערפילן דעם‪ָ :‬‬ ‫יִּתְ ּבָ ַרְך" אז דער הייליגער תורה הק' זאל טאקע געלערנט ווערן בחלקים‪,‬‬ ‫דארף מען זיך נישט פרייען לכבוד דעם‪ !?..‬זיכער דארף מען זיך פרייען‬ ‫פאר אזא זאך‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪ַ :‬ו ֶּיאֱהַ ב " ַגם אֶ ת ָרחֵ ל ִּמלֵָאה" – און ממילא וועגן דעם‬ ‫האט יעקב אבינו ליב געהאט דאס אז ער האט חתונה געהאט מיט "רחל"‬ ‫אמינו‪ ,‬ווייל יעצט וועט דאך די הייליגע "תורה שבעל פה" קענען געגעבן‬ ‫"רצוֹן הַ שֵ ם‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה" אזוי ווי די‪ָ :‬‬ ‫ווערן פאר גאנצע "צוועלעף" הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫יִּתְ ּבָ ַרְך" איז דאך טאקע לכתחילה געווען‪.‬‬ ‫און דאס וועט דאך זיין א זאך וואס וועט רייניגן און היטן כלל ישראל‪:‬‬ ‫"לְ עוֹלְ מֵ י עַ ד ּולְ נֵצַ ח נְצָ ִּחים"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע אין ספרים‬ ‫הק'‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬גְ מָ ָרא" – איז דאך טאקע ראשי תיבות‪ַ " :‬גבְ ִּריאֵ ל ִּמיכָאֵ ל‬ ‫ְרפָ אֵ ל א ו ִֹּריאֵ ל"‪ ,‬און דאס זענען דאך די נעהמען פון די הייליגע מלאכים‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫וואס היטן אפ א יודיש קינד בשעת ווען ער לערנט די הייליגע‪" :‬גְ מָ ָרא" –‬ ‫און דאס זענען דאך די נעהמען פון די הייליגע מלאכים וואס היטן אפ א‬ ‫יודיש קינד בשעת ווען ער לערנט די הייליגע "תורה שבעל פה"‪ ,‬און דאס‬ ‫איז דאך די שמירה פון גאנץ כלל ישראל‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד לערנט די‬ ‫הייליגע‪" :‬גְ מָ ָרא"‪ ,‬באקומט ער דאך דעמאלט'ס דורך דעם א מורא'דיגע‪:‬‬ ‫"ש ִּמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה"‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫און לאמיר טאקע דא צו ענדיגן די סוף פון דעם גאנצן ענין דא‪ ,‬ווייל רש"י‬ ‫הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דא אויף דעם פסוק פון‪" :‬א ֲַר ִּמי אֹ בֵ ד ָאבִּ י"‬ ‫וגו'‪ ,‬אז וויבאלד לבן הארמי האט געוואלט אויס רייסן די יסודות היהדות‬ ‫פון כלל ישראל‪ ,‬רעכנט דאס די פסוק כאילו‪ :‬א ֲַר ִּמי "אֹ בֵ ד" ָאבִּ י – רעכנט‬ ‫דאס די פסוק כאילו לבן הארמי האט "טאקע" געמאכט פארלירן יעקב‬ ‫אבינו‪.‬‬ ‫ווייל‪ּ" :‬בִּ ְשבִּ יל שֶ חָ שַ ב ַלעֲשוֹת" – ווייל וויבאלד לבן הארמי האט‬ ‫"געוואלט" מאכן פארלירן יעקב אבינו‪ ,‬און וויבאלד ער האט "געוואלט"‬ ‫אונטער ברענגען גאנץ כלל ישראל‪ ,‬און וויבאלד ער האט געוואלט אונטער‬ ‫ברענגען די "עתיד" פון כלל ישראל‪ ,‬ממילא וועגן דעם‪" :‬חָ שַ ב ל ֹו הַ מָ קוֹם‬ ‫כְ אִּ לּו עָ שָ ה" – ממילא וועגן דעם רעכנט דאס שוין דער אייבערשטער כאילו‬ ‫ער האט דאס שוין טאקע באמת אויס געפירט למעשה‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז פארוואס רעכנט דאס שוין דער‬ ‫אייבערשטער כאילו לבן הארמי האט טאקע באמת געמאכט פארלירן יעקב‬ ‫אבינו‪ !?..‬זיין פְ לַאן איז דאך סוף כל סוף אינגאנצן צו שטערט געווארן‪!?..‬‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז‪ :‬א ֲַר ִּמי "אֹ בֵ ד"‬ ‫ָאבִּ י‪!?..‬‬ ‫ענטפערט אונז אויף דעם רש"י הק' א מורא'דיגע תירוץ‪ ,‬און רש"י הק' זאגט‬ ‫אונז דא‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער רעכנט דאס כאילו לבן‬ ‫הארמי האט טאקע באמת געמאכט פארלירן יעקב אבינו איז‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"שֶ אֻמוֹת הָ ע ֹולָם עוֹבְ ֵדי עֲבו ָֹדה ז ָָרה חוֹשֵ ב לָהֶ ם הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא מַ חֲשָ בָ ה‬ ‫כְ מַ עֲשֶ ה" – ווייל ביי די אומות העולם רעכנט דאך דער אייבערשטער זייער‬ ‫שלעכטע מחשבה אזוי ווי זיי האבן טאקע למעשה אויס געפירט זייער‬ ‫רשעות‪.‬‬ ‫אבער משא"כ ביי א יודיש קינד‪ ,‬רעכנט דער אייבערשטער א "גוטע"‬ ‫מחשבה אזוי ווי ער האט דאס טאקע באמת אויס געפירט למעשה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (קידושין דף‪ :‬מ' ע"א)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"מַ חֲשָ בָ ה טוֹבָ ה" – אז אויב האסטו געהאט א גוטע מחשבה און דו האסט‬ ‫"געוואלט" טוהן א גוטע זאך‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא ְמצַ ְרפָ ּה‬ ‫לְ מַ עֲשֶ ה" – רעכנט דאס דעמאלט'ס דער אייבערשטער כאילו דו האסט דאס‬ ‫טאקע באמת אויס געפירט למעשה‪ ,‬און דו וועסט אי"ה באקומען גאר גאר‬ ‫א גרויסע שכר אויף דיין גוטע מחשבה‪" :‬לֶעָ תִּ יד לָבוֹא"‪:‬‬ ‫וַ י ֵֶרד ִּמ ְצ ַריְ ָמה וַ יָגָ ר ָשם ִּב ְמ ֵתי ְמ ָעט‬ ‫וַ ֵ ּי ֶׁרד ִמ ְצ ַריְ ָמה וַ ָ ּיגָ ר ָשם ִּב ְמ ֵתי ְמ ָעט וגו'‪ :‬עס איז דאך שוין באקאנט‬ ‫פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז די יודישע קינדער זענען דאך נאר געווען אין דעם‬ ‫לאנד מצרים "צוויי הונדערט און צעהן יאר"‪ ,‬און בעצם וואלטן דאך די‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫יודישע קינדער געדארפט זיין אין דעם לאנד מצרים "פיר הונדערט און‬ ‫דרייסיג יאר"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין‬ ‫פרשת בא (קפיטל י"ב פסוק מ')‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומוֹשַ ב ּבְ נֵי י ְִּש ָראֵ ל אֲשֶ ר י ְָשבּו‬ ‫ּבְ ִּמצְ ָריִּם" – אז אלע "יארן" פון דעם‪" :‬גָלּות ִּמצְ ַריִּם" זענען ָאן געקומען צו‬ ‫ַארּבַ ע מֵ אוֹת שָ נָה" – פון פיר הונדערט און‬ ‫ֹלשים שָ נָה וְ ְ‬ ‫"ש ִּ‬ ‫דעם חשבון פון‪ְ :‬‬ ‫דרייסיג יאר‪ ,‬אבער די יודישע קינדער "אליין" זענען דאך בעצם נאר געווען‬ ‫אין דעם לאנד מצרים "צוויי הונדערט און צעהן יאר"‪.‬‬ ‫און דו ווייסט פארוואס‪ !?..‬ווייל דער אייבערשטער האט געטוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫מיט כלל ישראל און ער האט ָאן געהויבן צו רעכענען די יארן פון‪" :‬גָלּות‬ ‫ִּמצְ ַריִּם" פון ווען אברהם אבינו איז אראפ געקומען די ערשטע מאל קיין‬ ‫מצרים‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין חז"ל‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט געטוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט די יודישע קינדער און ער האט‬ ‫ָאן געהויבן צו רעכענען די יארן פון‪" :‬גָלּות ִּמצְ ַריִּם" פון ווען אברהם אבינו‬ ‫איז אראפ געקומען די ערשטע מאל קיין מצרים‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬וּי ֵֶרד‬ ‫ִּמצְ ַריְמָ ה" וגו' ווייל די פסוק זאגט דאך אונז דא‪ ,‬אז‪ַ " :‬וּי ֵֶרד" ִּמצְ ַריְמָ ה – אז‬ ‫"ער" האט אראפ גענידער'ט קיין מצרים‪ ,‬און אויב רעדט מען דא פון די‬ ‫צייטן וואס "יעקב אבינו" איז אראפ געקומען קיין מצרים צוזאמען מיט די‬ ‫צעהן שבטים‪ ,‬וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה געדארפט שטיין דא אין‬ ‫פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ַ " :‬וּי ְֵרדּו" ִּמצְ ַריְמָ ה – אז "זיי" האבן אראפ גענידערט‬ ‫קיין מצרים‪ ,‬ווייל דו ביזט גערעכט טאקע אז "יעקב אבינו" האט טאקע‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה" האבן‬ ‫אראפ גענידער'ט קיין מצרים‪ ,‬אבער זיינע הייליגע צעהן‪ִּ :‬‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫דאך אויך אראפ גענידערט קיין מצרים‪ ,‬און גאנצע "זיבעציג נפשות" האבן‬ ‫דאך דעמאלט'ס אראפ גענידערט קיין מצרים‪ ,‬און ממילא עס וואלט דאך‬ ‫דעמאלט'ס לכאורה געדארפט שטיין אין פסוק‪ ,‬אז‪ַ " :‬וּי ְֵרדּו" ִּמצְ ַריְמָ ה – אז‬ ‫"זיי" האבן אראפ גענידערט קיין מצרים‪!?..‬‬ ‫אלא מאי זעהט מען דאך שוין פון דעם‪ ,‬אז די פסוק רעדט נישט דא פון‬ ‫"יעקב אבינו"‪ ,‬נאר די פסוק רעדט דא פון "אברהם אבינו" בשעת ווען ער‬ ‫איז אראפ געגאנגען די ערשטע מאל קיין מצרים‪.‬‬ ‫[הגם‪ ..‬אז עס איז בעצם נישט אזא שווערע קשיא‪ ,‬ווייל עס איז דא אסאך‬ ‫מפרשים וואס ווילן דא ענטפער'ן זייער א פשוט'ע תירוץ פארוואס עס‬ ‫שטייט נישט אין פסוק דעם לשון‪ַ " :‬וּי ְֵרדּו" ִּמצְ ַריְמָ ה‪ ,‬און זיי זאגן אזוי‪ ,‬אז די‬ ‫סיבה פארוואס עס שטייט נישט אין פסוק די לשון‪ַ " :‬וּי ְֵרדּו" ִּמצְ ַריְמָ ה – אז‬ ‫"זיי" האבן אראפ גענידערט קיין מצרים איז‪ ,‬ווייל ווען א חשוב'ע מענטש‬ ‫גייט ארויס פון זיין שטוב אויף גאר א לאנגע נסיעה‪ ,‬דעמאלט'ס זאגט מען‬ ‫נישט אז דער און דער חשוב'ער יוד איז ארויס געגאנגען צוזאמען מיט יענע‬ ‫און יענע באגלייטער‪ ,‬און מען זאגט נישט דעמאלט'ס אז דער און דער‬ ‫חשוב'ער יוד איז ארויס געגאנגען צוזאמען מיט יענע און יענע זוהן‪ ,‬נאר‬ ‫מען זאגט דעמאלט'ס בלויז‪ ,‬אז דער און דער חשוב'ע מענטש וואס הייסט‬ ‫אזוי און אזוי איז ארויס געפארן אויף א נסיעה‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך אזוי ווי מענטשן זאגן היינטיגע צייטן אזא לשון‪ ,‬אז דער‬ ‫און דער רבי איז געפארן אויף א נסיעה קיין פולין אדער קיין אוקריינע‪ ,‬איי‪..‬‬ ‫מיכאל און גמליאל זענען דאך אויך מיט געפארן מיטן רבי'ן‪ !?..‬און חיים‬ ‫מיט אפרים זענען דאך אויך מיט געפארן מיטן רבי'ן‪ !?..‬און שלום מיט‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אברהם זענען דאך אויך מיט געפארן מיטן רבי'ן‪ !?..‬אבער אזוי זאגט מען‪,‬‬ ‫מען זאגט אז דער און דער רבי איז געפארן אויף א נסיעה‪ ,‬ווייל ווען א‬ ‫חשוב'ע מענטש פארט ערגעץ‪ ,‬דעמאלט'ס דערמאנט מען נישט די נעהמען‬ ‫פון זיינע אלע משרתים וואס זענען מיט געפארן מיט איהם‪.‬‬ ‫נאר מען זאגט דעמאלט'ס בלויז אז דער און דער חשוב'ער מענטש האט זיך‬ ‫ארויס געלאזט אויף א נסיעה‪ ,‬און ממילא וועגן דעם זאגן אסאך מפרשים‪,‬‬ ‫אז עס איז בעצם נישט אזא שטארקע ראי' פון דאס וואס עס שטייט דא אין‬ ‫פסוק אז‪ַ " :‬וּי ֵֶרד" ִּמצְ ַריְמָ ה – אז "ער" האט אראפ גענידער'ט קיין מצרים‪.‬‬ ‫אבער לאמיר צוריק גיין צו די פלאץ וואו מיר האבן פריער געהאלטן‪ ,‬ווייל‬ ‫מיר האבן דאך געהאט געברענגט א ראי' פון דעם וואס עס שטייט‪ַ " :‬וּי ֵֶרד"‬ ‫און נישט‪ַ " :‬וּי ְֵרדּו"‪ ,‬אז מען רעדט דא פון "אברהם אבינו" וואס איז אליין‬ ‫אראפ געגאנגען קיין מצרים‪ּ" :‬בְ שָ נִּים קַ ְדמ ֹונִּיוֹת"]‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין חז"ל‪ ,‬אז‪" :‬שֶ הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך‬ ‫הּוא ִּחשַ ב אֶ ת הַ קֵ ץ" – אז דער אייבערשטער האט ָאן געהויבן צו רעכענען‬ ‫די‪" :‬גָלּות ִּמצְ ַריִּם" פון ווען אברהם אבינו איז אראפ געגאנגען די ערשטע‬ ‫מאל קיין מצרים‪[ ,‬און רש"י הק' איז דאך שוין מסביר די גאנצע חשבון‬ ‫באריכות]‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬וּי ֵֶרד‬ ‫ִּמצְ ַריְמָ ה" וגו'‪ ,‬ווייל די פסוק וויל דאך אונז דא זאגן‪ ,‬אז‪ַ " :‬וּי ֵֶרד ִּמצְ ַריְמָ ה" –‬ ‫אז וועגן די אראפ גיין פון אברהם אבינו די ערשטע מאל קיין מצרים‪ ..‬וועגן‬ ‫דעם‪ַ " :‬ו ָּיגָר שָ ם ּבִּ ְמתֵ י ְמעָ ט"‪ ,‬און די ווערטער‪ַ " :‬ו ָּיגָר שָ ם ּבִּ ְמתֵ י ְמעָ ט" – איז‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫דאך ראשי תיבות‪" :‬מוֹשַ ב"‪ ,‬און דאס גייט דאך ארויף אויף דעם באקאנט'ן‬ ‫פסוק [וואס מיר האבן פריער אראפ געברענגט] וואס עס שטייט אין פרשת‬ ‫בא (קפיטל י"ב פסוק מ') ‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומוֹשַ ב" ּבְ נֵי י ְִּש ָראֵ ל אֲשֶ ר י ְָשבּו ּבְ ִּמצְ ָריִּם‬ ‫ַארּבַ ע מֵ אוֹת שָ נָה‪.‬‬ ‫ֹלשים שָ נָה וְ ְ‬ ‫ְש ִּ‬ ‫און די כוונה פון די פסוק דא איז געווען‪ ,‬אז וועגן דעם‪ַ " :‬וּי ֵֶרד ִּמצְ ַריְמָ ה" –‬ ‫אז וועגן דעם אראפ גיין פון "אברהם אבינו" די ערשטע מאל קיין מצרים‪,‬‬ ‫וועגן דעם‪ַ " :‬ו ָּיגָר שָ ם ּבִּ ְמתֵ י ְמעָ ט" – וועגן דעם איז געווארן גערעכנט די‪:‬‬ ‫ֹלשים שָ נָה‬ ‫"ש ִּ‬ ‫"מוֹשַ ב" פון די יודישע קינדער אין דעם לאנד מצרים פאר‪ְ :‬‬ ‫ַארּבַ ע מֵ אוֹת שָ נָה" – פאר "פיר הונדערט און דרייסיג" יאר‪ ,‬און עס איז‬ ‫וְ ְ‬ ‫געווארן גערעכנט כאילו די יודישע קינדער זענען טאקע בעצם געווען "פיר‬ ‫הונדערט און דרייסיג" יאר אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָלּות ִּמצְ ַריִּם"‪ ,‬ווייל‬ ‫מען האט דאך דאס שוין ָאן געהויבן צו רעכענען פון ווען אברהם אבינו איז‬ ‫אראפ געגאנגען קיין מצרים די ערשטע מאל‪.‬‬ ‫און עס קומט דאך אויך אויס פון דעם‪ ,‬אז דורך דעם וואס אברהם אבינו איז‬ ‫אראפ געגאנגען קיין מצרים די ערשטע מאל‪ ,‬איז די‪" :‬מוֹשַ ב" פון די יודישע‬ ‫ֹלשים‬ ‫"ש ִּ‬ ‫קינדער אין דעם לאנד מצרים געווארן אסאך אסאך ווייניגער ווי‪ְ :‬‬ ‫ַארּבַ ע מֵ אוֹת שָ נָה"‪ ,‬ווייל מען האט דאך שוין ָאן געהויבן צו רעכענען‬ ‫שָ נָה וְ ְ‬ ‫די חשבון פון‪" :‬גָלּות ִּמצְ ַריִּם" פון ווען אברהם אבינו איז אראפ געגאנגען‬ ‫קיין מצרים די ערשטע מאל‪.‬‬ ‫און מען קען דא טאקע אפשר אויך צו לייגן נאך א קליינע געדאנק‪ ,‬און דאס‬ ‫איז‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬מוֹשַ ב" –איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬שָ מֵ חַ "‪ ,‬ווייל‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬דאס האט ָאן געהאלטן די יודישע קינדער אין דעם טמא'נעם לאנד‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪!..‬‬ ‫מצרים‪ ,‬וואס‪ !?..‬די הייליגע מדה פון‪ִּ :‬‬ ‫און טראץ דעם וואס די יודישע קינדער אין מצרים האבן נאך נישט געהאט‬ ‫מקבל געווען דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬פלעגן זיי זיך אבער נאך אלץ‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪.‬‬ ‫כסדר צוזאם נעמען זיך צו שטארקן איינער דעם צווייטן מיט א‪ִּ :‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע קלאר אין סידורו של שבת‪ ,‬אז בשעת‬ ‫ווען די יודישע קינדער זענען געווען אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָלּות‬ ‫ִּמצְ ַריִּם"‪ ,‬פלעגן זיי זיך אבער נאך אלץ כסדר צוזאם נעמען א יעדע וואך‬ ‫פרייטיג צו נאכט'ס‪ ,‬און זיי פלעגן דעמאלט'ס אלע זיצן אינאיינעם און‬ ‫"שירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת לְ מֶ לְֶך אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ ּיָם"‪ ,‬און זיי פלעגן זיך‬ ‫זינגען‪ִּ :‬‬ ‫דעמאלט'ס אלע מחזק זיין איינער דעם צווייטן‪ ,‬און זיי פלעגן זיך‬ ‫דעמאלט'ס אלע פרייען מיט דעם הייליגן שבת קודש‪" :‬אֲפִּ לּו קֹ ֶדם שֶ נִּתְ נָה‬ ‫"שירוֹת וְ תִּ ְשּבָ חוֹת לְ מֶ לְֶך‬ ‫לְ י ְִּש ָראֵ ל"‪ ,‬און זיי פלעגן דעמאלט'ס אלע זינגען‪ִּ :‬‬ ‫אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ ּיָם"‪.‬‬ ‫און זיי פלעגן זיך דעמאלט'ס אלע מחזק זיין איינער דעם צווייטן‪ ,‬און זיי‬ ‫פלעגן דעמאלט'ס אלע רעדן דיבורים פון‪" :‬אֱמּונָה" און‪ּ" :‬בִּ טָ חוֹן"‪ ,‬און זיי‬ ‫פלעגן דעמאלט'ס זאגן איינער צום צווייטן‪ ,‬אז דער אייבערשטער שפירט‬ ‫דאך זיכער מיט אונזער צער‪ ,‬און עס איז דאך זיכער אז דער אייבערשטער‬ ‫געפונט זיך אויך מיט צוזאמען מיט אונז אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָלּות‬ ‫ִּמצְ ַריִּם"‪ ,‬און עס איז דאך זיכער אז דער אייבערשטער האט קיינמאל נישט‬ ‫פארגעסן פון אונז‪.‬‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און די יודישע קינדער פלעגן זיך צוזאם קומען א יעדע שבת קודש מיט א‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪ ,‬און א יעדע שבת קודש האבן זיי זיך נאך אמאל‬ ‫מורא'דיגע‪ִּ :‬‬ ‫צוזאם גענומען מיט א מורא'דיגע פריש'קייט‪ ,‬און זיי פלעגן זיך דעמאלט'ס‬ ‫מחזק זיין איינער דעם צווייטן מיט א מורא'דיגע‪ַ" :‬אחֲדּות"‪.‬‬ ‫און פרעה האט טאקע שפעטער אליין געזאגט פאר די מצריים דעם לשון‪,‬‬ ‫אז‪ :‬הָ בָ ה נִּתְ חַ כְ מָ ה "לוֹ" – אז לאמיר זיך קלוג'ן איבער "איהם"‪ ,‬ווייל די‬ ‫יודישע קינדער האבן זיך דאך געהאלטן אזוי צוזאמען אין דעם לאנד‬ ‫מצרים‪ ..‬עד כדי כך אז מען האט זיי אלע געקענט ָאן רופן מיטן טיטול‪" :‬לוֹ"‬ ‫– איהם‪ ,‬אזא‪ַ" :‬אחֲדּות" האט געהערש'ט צווישן די יודישע קינדער אין דעם‬ ‫לאנד מצרים‪ ,‬און פון דעם געדאנק קומט דאך אויס‪ ,‬אז די‪" :‬מוֹשַ ב" פון די‬ ‫יודישע קינדער אין דעם לאנד מצרים האט זיך דאך טאקע נאר געהאלטן‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪:‬‬ ‫דורך די כח פון‪ַ" :‬אחֲדּות" און דורך די כח פון‪ִּ :‬‬ ‫וַ י ֹו ִּצ ֵאנו יהו‪-‬ה ִּמ ִּמ ְצ ַריִּ ם ְביָד חֲזָ ָקה‬ ‫וַ י ֹּו ִצ ֵאנ ּו יהו‪-‬ה ִמ ּ ִמ ְצ ַריִ ם ְּביָ ד ֲחז ָָקה ּו ִבזְ ר ַֹע נְ ט ּויָ ה ּו ְבמ ָֹרא ָּגדֹל‬ ‫ֹתות ּו ְבמ ְֹפ ִתים‪ :‬עס שטייט אין פסוק אין פרשת בא (קפיטל י"ב פסוק‬ ‫ּו ְבא ֹ‬ ‫מ"א)‪ ,‬אז‪ַ :‬ויְהִּ י ּבְ עֶ צֶ ם "הַ ּיוֹם" הַ זֶה יָצְ אּו כָל צִּ בְ אוֹת יהו‪-‬ה מֵ אֶ ֶרץ ִּמצְ ָריִּם – אז‬ ‫די יודישע קינדער זענען ארויס געגאנגען פון מצרים אינמיטן טאג ווען א‬ ‫יעדער איינער האט געזעהן‪.‬‬ ‫און ווען פרעה האט געשריגן צו משה רבינו אינמיטן די נאכט אז‪" :‬קּומּו‬ ‫צְ אּו ִּמתוְֹך עַ ִּמי גַם אַ תֶ ם גַם ּבְ נֵי י ְִּש ָראֵ ל ּולְ כּו עִּ בְ דּו אֶ ת יהו‪-‬ה כְ ַדּבֶ ְרכֶם" – און‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ווען פרעה האט געשריגן צו משה רבינו אינמיטן די נאכט אז ענק קענען‬ ‫ארויס גיין פון מצרים ווי אזוי ענק ווילן‪ ,‬און די עיקר איז דאך נאר‪ ,‬אז‬ ‫גייט'ס שוין ארויס פון דאנעט און פארטיג‪ ,‬האט דעמאלט'ס משה רבינו‬ ‫געזאגט פאר פרעה‪ ,‬אז מיר גייען נישט ארויס אינמיטן די נאכט אזוי ווי‬ ‫גנבים וואס אנטלויפן פון א תפיסה‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬נאר מארגן אינדערפרי ווען‬ ‫א יעדער איינער וועט זעהן‪ ,‬אינמיטן העלן טאג‪ ,‬וועלן מיר דעמאלט'ס אלע‬ ‫ארויס גיין פון דעם הויפט אריינגאנג פון מצרים‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬כדי אז א יעדער איינער זאל‬ ‫קענען זעהן אז מיר זענען דעם אייבערשטנ'ס פאלק‪ ,‬און כדי אז א יעדער‬ ‫איינער זאל קענען זעהן אז דער אייבערשטער לאזט אונז נישט אויף‬ ‫"הפקר"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם שטייט טאקע אין פסוק אין פרשת בא‬ ‫(קפיטל י"ב פסוק מ"א)‪ ,‬אז‪ַ :‬ויְהִּ י ּבְ עֶ צֶ ם "הַ ּיוֹם" הַ זֶה יָצְ אּו כָל צִּ בְ אוֹת יהו‪-‬ה‬ ‫מֵ אֶ ֶרץ ִּמצְ ָריִּם‪ ,‬ווייל די יודישע קינדער זענען דאך טאקע ארויס געגאנגען פון‬ ‫מצרים אינמיטן העלן טאג ווען א יעדער איינער האט געקענט מיט האלטן‬ ‫מיט די אייגענ'ע אויגן דעם גרויסן מעמד פון‪" :‬יְצִּ יַאת ִּמצְ ַריִּם"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וַּיוֹצִּ אֵ נּו‬ ‫יהו‪-‬ה ִּמ ִּמצְ ַריִּם" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪ַ " :‬וּיוֹצִּ אֵ נּו יהו‪-‬ה ִּמ ִּמצְ ַריִּם ּבְ יָד" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ּ" :‬בַ ּיוֹם"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך טאקע א רמז צו‬ ‫דעם ענין וואס מיר האבן פריער דערמאנט‪ ,‬אז די‪" :‬וַּיוֹצִּ אֵ נּו יהו‪-‬ה ִּמ ִּמצְ ַריִּם"‬ ‫איז טאקע געווען‪ּ" :‬בַ ּיוֹם" – אינמיטן העלן טאג‪ ,‬און נישט ביינאכט‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע געווען די ציל פון דעם אייבערשטן מיט‪" :‬יְצִּ יַאת‬ ‫ִּמצְ ַריִּם"‪ ,‬צו ווייזן פאר די וועלט אז דער אייבערשטער איז די שטערקסט'ע‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע דערמאנט כמה פעמים‬ ‫אין די פסוקים ביי די צעהן מכות אז‪" :‬לְ מַ עַ ן תֵ ַדע כִּ י אֵ ין כַיהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו"‪,‬‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און אז‪ּ" :‬בַ עֲבּור תֵ ַדע כִּ י אֵ ין‬ ‫און אז‪" :‬לְ מַ עַ ן תֵ ַדע כִּ י ֲאנִּי יהו‪-‬ה ּבְ קֶ ֶרב הָ ֶ‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און אז‪" :‬וְ אּולָם ּבַ עֲבּור זֹאת הֶ עֱמַ ְדתִּ יָך ּבַ עֲבּור הַ ְראֹ תְ ָך אֶ ת‬ ‫כָמֹ נִּי ּבְ כָל הָ ֶ‬ ‫ָארץ"‪:‬‬ ‫כ ִֹּחי ּולְ מַ עַ ן סַ פֵ ר ְש ִּמי ּבְ כָל הָ ֶ‬ ‫ְו ָש ַמ ְח ָת ְב ָכל ַהט ֹוב‬ ‫ית ָך ַא ּ ָתה‬ ‫שר נָ ַתן לְ ָך יהו‪-‬ה אל ֶֹׁק ָ‬ ‫יך ּולְ בֵ ֶׁ‬ ‫שמַ ְח ּ ָת ְבכָ ל הַ ּט ֹוב אֲ ֶׁ‬ ‫ְו ָ‬ ‫ְוהַ ּל ִֵוי ְוהַ ֵּגר אֲ ֶׁשר ְּב ִק ְר ּ ֶׁב ָך‪ :‬דער הייליגער אור החיים הק' שרייבט דאך‬ ‫אונז שוין מורא'דיגע ווערטער אין די וואכעדיגע פרשה אויף דעם פסוק פון‪:‬‬ ‫"וְ שָ מַ ְחתָ ּבְ כָל הַ טוֹב אֲשֶ ר נָתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך" וגו'‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬וְ גַם כִּ י‬ ‫י ְִּרמֹ ז ּבְ מַ אֲמַ ר ּבְ כָל הַ טוֹב עַ ל הַ תו ָֹרה" – אז די ווערטער‪ּ" :‬בְ כָל הַ טוֹב" – גייט‬ ‫ָאמ ָרם זַ"ל אֵ ין טוֹב‬ ‫דאך ארויף אויף דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬ווייל‪" :‬כְ ְ‬ ‫אֶ לָא תו ָֹרה" – ווייל חז"ל (ברכות דף‪ :‬ה' ע"א) זאגן דאך אונז שוין בפירוש‬ ‫אז‪" :‬אֵ ין טוֹב אֶ לָא תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין פסוק (משלי קפיטל ד' פסוק ב')‪,‬‬ ‫אז דער הייליגער באשעפער האט געזאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י‬ ‫לֶקַ ח טוֹב נָתַ תִּ י ָלכֶם תו ָֹרתִּ י עַ ל תַ ֲעזֹבּו" – אז איך האב אייך געגעבן א‪" :‬לֶקַ ח‬ ‫טוֹב" – א הייליגער תורה הק' וואס איז די בעסטע סחורה וואס עס איז נאר‬ ‫דא אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און פון דעם שטיקל אור החיים הק' קומט דאך אויס א מורא'דיגע זאך‪ ,‬אז‬ ‫וואס‪ !?..‬אז דו האסט א מצות עשה דאורייתא פון‪" :‬וְ שָ מַ ְחתָ ּבְ כָל הַ טוֹב" –‬ ‫אז דו האסט א מצות עשה דאורייתא פון זיך פרייען מיט דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק'‪" :‬אֲשֶ ר נָתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך" – וואס דער הייליגער באשעפער‬ ‫האט דיר געגעבן‪ ,‬און עס איז דא א מצות עשה דאורייתא זיך צו פרייען מיט‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫"ש ְמחָ ה שֶ ל ִּמצְ וָה" ווען מען איז מקיים די הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫א‪ִּ :‬‬ ‫און מיר זינגען דאך שוין טאקע אלע שמחת תורה ביי די הקפות דעם הייליגן‬ ‫"שישּו וְ ִּש ְמחּו ּבְ ִּש ְמחַ ת תו ָֹרה כִּ י הִּ יא לָנּו עוֹז וְ או ָֹרה"‪ ,‬און דער‬ ‫ניגון פון‪ִּ :‬‬ ‫זעלבע ענין זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך די פסוק דא‪ ,‬ווייל די פסוק‬ ‫זאגט דאך אונז דא אזוי‪ ,‬אז‪" :‬וְ שָ מַ ְחתָ " – אז דו זאלסט זיך פרייען‪" :‬בְ כָל‬ ‫הַ טוֹב" – מיט די גאנצע "תורה" הק'‪ ,‬אבער פריי זיך טאקע‪" :‬בְ כָל הַ טוֹב" –‬ ‫מיט די גאנצע תורה הק'‪.‬‬ ‫און דאס מיינט צו זאגן אזוי‪ ,‬אז אויב וועסטו זאגן אמאל פאר א מענטש‪ ,‬אז‬ ‫דו ווייסט‪ !?..‬פריי זיך מיט די גאנצע תורה הק'‪ ,‬און פריי זיך מיט אלע‬ ‫הייליגע "מצוות" פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬וועט ער דיר דעמאלט'ס‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹרה"‪!?..‬‬ ‫פרעגן‪ ,‬אז וואס הייסט אז איך זאל זיך פרייען מיט אלע‪ִּ :‬‬ ‫ווי אזוי קען איך זיך פרייען מיט די גאנצע תורה הק'‪ !?..‬איך קען דאך נישט‬ ‫מקיים זיין די גאנצע תורה הק'‪!?..‬‬ ‫ווייל עס איז דאך דא פארשידענ'ע מצוות אין די תורה וואס עס איז נאר‬ ‫געמאכט געווארן פאר "כהנים"‪ ,‬און עס איז דאך אויך דא פארשידענ'ע‬ ‫מצוות אין די תורה וואס עס איז נאר געמאכט געווארן פאר "לוים"‪ ,‬און עס‬ ‫איז דאך אויך דא פארשידענ'ע מצוות אין די תורה וואס עס איז נאר‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫געמאכט געווארן פאר "ישראלים"‪ ,‬און ממילא ווי אזוי ווילסטו אז איך זאל‬ ‫זיך פרייען‪" :‬בְ כָל הַ טוֹב" – מיט די גאנצע "תורה" הק'‪ ,‬איך קען דאך נישט‬ ‫מקיים זיין אלע מצות וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק'‪!?..‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬עס איז דאך דא פארשידענ'ע מצוות אין די תורה וואס עס איז‬ ‫נאר שייך אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִּש ָראֵ ל"‪ ,‬ווי למשל‪ ..‬תרומות ומעשרות און ביכורים‪,‬‬ ‫און דאס גלייכן‪ ,‬און ממילא ווי אזוי ווילסטו אז איך זיך זאל זיך פרייען‪:‬‬ ‫"בְ כָל הַ טוֹב" – מיט די גאנצע "תורה" הק'‪ !?..‬איך קען דאך נישט מקיים‬ ‫זיין די גאנצע תורה הק'‪!?..‬‬ ‫וועסטו דעמאלט'ס ענטפער'ן פאר דעם מענטש‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬עס איז נישט אזוי‪,‬‬ ‫ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז ווען א יוד איז‬ ‫מקיים זיין‪" :‬חֵ לֶק הַ תו ָֹרה" וואס ער קען יא מקיים זיין‪ ,‬באקומט ער‬ ‫דעמאלט'ס א חלק אין א יעדע מצוה וואס גאנץ כלל ישראל איז מקיים‪ ,‬סיי‬ ‫אין די מצוות וואס די "כהנים" זענען מקיים‪ ,‬און סיי אין די מצוות וואס די‬ ‫"לויים" זענען מקיים‪ ,‬און סיי אין די מצוות וואס די "ישראלים" זענען‬ ‫"מצְ וֹת‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און סיי אין די‪ִּ :‬‬ ‫"מצְ וֹת הַ תְ לּויוֹת ּבָ ֶ‬ ‫מקיים‪ ,‬און סיי אין די‪ִּ :‬‬ ‫ָארץ"‪.‬‬ ‫הַ תְ לּויוֹת ּבְ חּוץ ָל ֶ‬ ‫ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך געגעבן געווארן פאר א יעדעם‬ ‫איינעם צוזאמען‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביי‬ ‫ברכת התורה‪ ,‬אז‪ :‬וְ נָתַ ן "לָנּו" אֶ ת תו ָֹרת ֹו – אז דער הייליגער באשעפער האט‬ ‫"אונז" געגעבן זיין הייליגער תורה הק'‪ ,‬און אפילו מיר זאגן דאס ביחידות‪,‬‬ ‫זאגן מיר אבער נאך אלץ דעם לשון פון‪ :‬וְ נָתַ ן "לָנּו" אֶ ת תו ָֹרת ֹו – אז דער‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫הייליגער באשעפער האט "אונז" געגעבן זיין הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל א‬ ‫יעדע יודיש קינד האט דאך א חלק אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און פונקט אזוי ווי א יעדער איינער פארשטייט‪ ,‬אז ווען צוויי מענטשן האבן‬ ‫א "שותפות"‪ ,‬דעמאלט'ס האט א יעדער איינער א חלק אין א יעדע איינציגע‬ ‫פרוטה פון דעם גאנצן געשעפט‪ ,‬די זעלבע זאך איז אויך מיט דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬ווייל א יעדע יודיש קינד [וואס איז מקיים זיין‪" :‬חֵ לֶק הַ תו ָֹרה"‬ ‫וואס ער "קען" מקיים זיין] האט א חלק אין א יעדע מצוה פון דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז אפילו אויב דו קענסט נישט אויס‬ ‫פירן בפועל ממש א יעדע איינציגע מצוה‪ ,‬צו ווייל דו ביזט נישט קיין כהן‪,‬‬ ‫אדער ווייל דו ביזט נישט קיין לוי‪ ,‬אדער ווייל דו ביזט נישט אין‪" :‬אֶ ֶרץ‬ ‫י ְִּש ָראֵ ל" וכדומה‪ ..‬קענסטו דאך אבער טוהן דיין‪" :‬חֵ לֶק הַ תו ָֹרה"‪ ,‬און מיט‬ ‫דעם קענסטו ווערן א גלייכ'ע שותף מיט אלע יודישע קינדער וואס זענען‪:‬‬ ‫ּומצְ וֹת"‪.‬‬ ‫"שו ְֹמרֵ י תו ָֹרה ִּ‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אין פסוק אין פרשת וזאת הברכה (קפיטל‬ ‫ל"ג פסוק ד')‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער זאגט אונז אזוי‪ ,‬אז‪" :‬תו ָֹרה צִּ ּוָה‬ ‫לָנּו מֹ שֶ ה" – אז דער הייליגער תורה הק' איז טאקע געגעבן געווארן דורך א‬ ‫יחיד וואס הייסט משה רבינו‪ ,‬אבער עס איז‪" :‬מו ָֹרשָ ה ְקהִּ לַת ַיעֲקֹ ב" – אבער‬ ‫עס איז א ירושה פאר גאנץ כלל ישראל צוזאמען‪ּ" :‬בְ הַ ְקהֵ ל"‪.‬‬ ‫און דאס איז טאקע די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק' איז‪ ,‬אז א יעדער‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫איינער טוט זיין חלק‪ ,‬און א יעדער איינער פראבירט מקיים צו זיין זיין‪:‬‬ ‫"חֵ לֶק הַ תו ָֹרה" וואס ער קען יא מקיים זיין‪ ,‬און מיט דעם ווערט ער א‬ ‫גלייכ'ע שותף מיט די מצוות וואס גאנץ כלל ישראל איז מקיים‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארף מען דאך וויסן ווען עס קומט צו עבודת השם יתברך‪ ,‬אז‬ ‫קיינער קען נישט טוהן א צווייטנ'ס ארבעט‪ ,‬ווייל יעדער איינער האט זיך‬ ‫דאך זיין "תפקיד" אויף דער וועלט‪ ,‬און קיינער קען דאך נישט אויס פירן‬ ‫דיין "תפקיד" אזוי גוט ווי דו פירס'ט דאס אויס‪.‬‬ ‫און איינמאל מען ווייסט שוין אז א יעדע יוד האט א חלק אין א יעדע מצוה‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק' אפילו מען קען דאס נישט אויס פירן בפועל‬ ‫ממש‪ ,‬האט מען זיך שוין טאקע ערשט וואס צו פרייען מיט דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך אונזער לעבן‪ ,‬אזוי ווי מיר‬ ‫זאגן דאך שוין טאקע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י הֵ ם חַ ּיֵינּו וְ אֹ ֶרְך‬ ‫יָמֵ ינּו ּובָ הֶ ם נֶהְ גֶה יוֹמָ ם ָו ָל ְילָה"‪.‬‬ ‫און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע די פסוק ווייטער אין די המשך הפסוק‬ ‫פון‪" :‬וְ שָ מַ ְחתָ בְ כָל הַ טוֹב" וגו'‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז דו ווייסט וואס איז די‬ ‫אמת'ע סיבה פארוואס‪" :‬וְ שָ מַ ְחתָ בְ כָל הַ טוֹב" – פארוואס דו דארפס'ט זיך‬ ‫פרייען מיט דער הייליגער תורה הק'‪!?..‬‬ ‫ווייל‪" :‬אֲשֶ ר נָתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך"‪ ,‬און די ווערטער‪ֲ " :‬אשֶ ר ָנתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה‬ ‫ֱאֹלקֶ יָך" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬אִּ ילָן" – א בוים (בשפת ארמית)‪ ,‬ווייל‬ ‫דער הייליגער תורה הק' איז דאך אונזער‪" :‬עֵ ץ חַ ּיִּ ים" – אונזער לעבן‪ ,‬און‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער זוהר הק' (פ' בהעלותך דף‪ :‬קמ"ח ע"ב) זאגט דאך‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אונז שוין טאקע‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך אונזער‪" :‬אִּ י ָלנָא‬ ‫ְדחַ ּיֵי" – דער הייליגער תורה הק' איז דאך א בוים וואס געבט אונז "לעבן"‪,‬‬ ‫און ווי שטארק דארף זיך דאך א מענטש פרייען מיט א זאך וואס געבט‬ ‫איהם "לעבן"‪!?..‬‬ ‫און עס שטייט דאך נישט אין דעם הייליגן זוהר הק' אז דער הייליגער תורה‬ ‫הק' איז אונזער‪" :‬אִּ י ָלנָא ְדחַ ּיֵי ע ֹולָם הַ ּבָ א" – אז דער הייליגער תורה הק' איז‬ ‫א בוים וואס ברענגט אונז‪" :‬חַ יֵי ע ֹולָם הַ ּבָ א"‪ ,‬נאר עס שטייט אין דער‬ ‫הייליגער זוהר הק'‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' איז א‪" :‬אִּ י ָלנָא ְדחַ ּיֵי" – דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז א בוים וואס געבט אונז לעבן "בגשמיות"‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער תורה הק' מאכט מיר לעבן א געשמאקע לעבן "בגשמיות"‪.‬‬ ‫ווייל ווי אזוי האבן צדיקים געזאגט‪ ,‬אז עס איז דאך ממש‪" :‬מֵ עֵ ין ע ֹולָם‬ ‫הַ זֶה" אריין צו גיין אין בית המדרש שבת אינדערפרי און זיך ָאן ווארעמען‬ ‫דאס הארץ מיט א ווארימ'ע נשמת‪ ,‬וואס קען דען זיין בעסער ווי א ווארימ'ע‬ ‫דאווענען‪ !?..‬וועלכע תענוג אויף דער וועלט קען זיך דען פארמעסט'ן מיט‬ ‫א ווארימ'ע נשמת וואס א יודיש קינד איז זוכה צו זאגן שבת אינדערפרי‬ ‫פארן גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא"‪!?..‬‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬דער הייליגער תורה הק' מאכט אז דו זאלסט מאכן א לעבן אויף‬ ‫דער וועלט "בגשמיות"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין‬ ‫פסוק (משלי קפיטל ג' פסוק י"ח)‪ ,‬אז‪" :‬עֵ ץ חַ ּיִּ ים הִּ יא" – אז דער הייליגער‬ ‫תורה הק' איז א לעבעדיגע בוים פון לעבן‪" :‬לַמַ חֲזִּ ִּיקים ּבָ ּה" – פאר די וואס‬ ‫כאפן איר ָאן שטארק און לאזן איר נישט אפ‪ ,‬ווייל מיט דער הייליגער תורה‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫הק' "קען" מען מאכן א לעבן אויף דער וועלט‪ ,‬און ָאן דער הייליגער תורה‬ ‫הק' קען מען "נישט" מאכן א לעבן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער פרעגן‪ ,‬אז איך זעה דאך אז עס איז ליידער דא היינטיגע‬ ‫צייטן אזוי פיל יודישע קינדער וואס פאלגן נישט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫און אפילו הכי מאכן זיי א לעבן אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז בסדר‪ ..‬מען האט שוין געהערט אזאנ'ס‪ ,‬האסטו‬ ‫נאך א קשיא‪ ,‬וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין די הייליגע גמרא די ווארט‪:‬‬ ‫"קַ ְשיָא" – אז עס איז געבליבן שווער‪!?..‬‬ ‫גאר אסאך מאל‪ ,‬ווייל די יסוד פון א יודיש קינד איז‪ ,‬אז אפילו אויב איך זעה‬ ‫אז עס זעהט אויס אז א יודיש קינד מאכט א לעבן אויף דער וואלט ָאן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬וועל איך אבער נאך אלץ נישט אויף הערן צו שרייען אז ָאן‬ ‫"דעם אייבערשטן קען מען נישט מאכן א לעבן אויף דער וועלט"‪!..‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' ווערט דאך ָאן גערופן מיטן נאמען‪" :‬עֵ ץ"‬ ‫כידוע‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק (משלי קפיטל‬ ‫ג' פסוק י"ח)‪ ,‬אז‪" :‬עֵ ץ" חַ ּיִּ ים הִּ יא לַמַ חֲזִּ ִּיקים ּבָ ּה וְ תֹ ְמכֶיהָ ְמאֻשָ ר‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער תורה הק' ווערט דאך אויך ָאן גערופן מיטן נאמען‪" :‬אִּ ילָן"‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי עס ווערט דאך שוין טאקע מבואר אין דעם הייליגן זוהר הק' אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז א‪" :‬אִּ י ָלנָא ְדחַ ּיֵי" – אז דער הייליגער תורה הק' איז‬ ‫א בוים פון "לעבן"‪.‬‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און מיט די תורה קענסטו מאכן א לעבן אויף דער וועלט און אויף יענע‬ ‫וועלט‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך א‪" :‬עֵ ץ חַ ּיִּ ים" – ווייל דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז דאך א בוים פון "לעבן"‪ ,‬און דער הייליגער תורה‬ ‫הק' איז דאך א בוים‪ֲ " :‬אשֶ ר ָנתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה ֱאֹלקֶ יָך" – און דער הייליגער‬ ‫תורה הק' איז דאך א בוים וואס דער אייבערשטער האט דיר געגעבן‪.‬‬ ‫און א יודיש קינד דארף זיך דאך שטענדיג זעהן ָאן צו כאפן אין דעם‬ ‫הייליגן‪" :‬אִּ י ָלנָא ְדחַ ּיֵי"‪ ,‬ווייל‪" :‬עֵ ץ חַ ּיִּ ים הִּ יא" – ווייל דער הייליגער תורה‬ ‫הק' איז דאך נאר א בוים פון לעבן‪" :‬לַמַ חֲזִּ ִּיקים ּבָ ּה" – פאר די וואס כאפן‬ ‫איר ָאן שטארק – פאר די וואס גייען אין אירע וועגן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאגט אונז טאקע די פסוק אין די וואכעדיגע פרשה‪,‬‬ ‫אז‪" :‬וְ שָ מַ ְחתָ " – אז דו זאלסט זיך פרייען‪" :‬בְ כָל הַ טוֹב" – מיט די גאנצע‬ ‫תורה‪ ,‬און די ווארט‪" :‬הַ טוֹב" – איז דאך גימטריא‪ :‬כ"ב‪ ,‬און דאס איז דאך‬ ‫אנטקעגן די‪" :‬כ"ב אוֹתִּ ּיוֹת הַ תו ָֹרה"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬מיט די גאנצע תורה זאלסטו‬ ‫זיך פרייען‪ֲ " :‬אשֶ ר ָנתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה ֱאֹלקֶ יָך" – וואס דער אייבערשטער האט דיר‬ ‫געגעבן פאר א מתנה‪ ,‬ווייל דאס געבט דאך דיר אריין דיין גאנצע "חיות" –‬ ‫דיין גאנצע "לעבן"‪ ,‬און ממילא דארפסטו זיך דאך שוין ערשט פרייען מיט‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫ווייל אויב דו וועסט אמאל אפ שטעלן א מענטש וואס קען נעבעך ליידער‬ ‫נישט אטעמען אליין‪ ,‬און דו וועסט איהם געבן א פרעג‪ ,‬אז זאג מיר נאר ר'‬ ‫יוד‪ ,‬דו ביזט פריילעך מיט דיין גרויסן מאשין וואס דו טראגס'ט נעבעך דא‬ ‫ארום‪!?..‬‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אויב נישט ר' יוד‪ ,‬האב איך דאך א גרינגער'ע וועג פאר דיר‪ ,‬איך זאג דיר ר'‬ ‫יוד‪ ,‬לאז דאס אינדערהיים‪ ,‬ווייל אזוי וועט דאך דיר ווערן פיל גרינגער‪ ,‬און‬ ‫דו וועסט שוין מער נישט דארפן שלעפן אזא שווערע זאך‪.‬‬ ‫ווען דער מענטש וועט הערן אזעלכע טפשות'דיגע ווערטער‪ ,‬וועט ער דאך‬ ‫דיר דעמאלט'ס גלייך געבן א שריי ָאן‪ ,‬אז דו גייסט אוועק פון דא‪ !?..‬דו‬ ‫ביזט נארמאל‪ !?..‬דאס איז דאך מיין גאנצע לעבן‪ ,‬ווייל איך אטעם דאך מיט‬ ‫דעם‪ ,‬און דו חכם ווילס'ט מיר גרינגער מאכן דורך דעם וואס דו נעמס'ט מיר‬ ‫אוועק "מיין לעבן"‪!?..‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬אוודאי בין איך פריילעך מיט דעם‪ ,‬ווייל איך ווייס דאך ביי מיר‪ ,‬אז‬ ‫איך געפון זיך דאך נאך יעצט אין אזא און אזא מצב‪ ,‬און דאס איז דאך די‬ ‫בעסטע פאר מיר יעצט‪ ,‬און א יעדע אטעם וואס איך אטעם קומט דאך נאר‬ ‫דורך דעם מאשין‪[ ,‬על כל פנים אזוי מיינט ער נעבעך‪ ,‬ווייל אזא מענטש קען‬ ‫דאך נאך נעבעך אמאל פארגעסן אז‪" :‬עַ ל כָל נ ְִּשימָ ה ּונ ְִּשימָ ה תְ הַ לֵל ָי‪ּ-‬ה"]‪,‬‬ ‫און דו ווילס'ט מיר דאס צו נעמען‪!?..‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס איז דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬דער הייליגער תורה‬ ‫הק' געבט דאך אונז "לעבן" א יעדע מינוט‪ ,‬און ָאן דער הייליגער תורה הק'‬ ‫לעבסטו נישט אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל אין מיין הייליגער תורה הק' שטייט‬ ‫דאך שוין בפירוש (ויקרא קפיטל י"ח פסוק ה')‪ ,‬אז‪" :‬וָחַ י ּבָ הֶ ם" – אז מען‬ ‫קען נאר לעבן מיט דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און אויב לאזטו אפ דעם אטעם‬ ‫מאשין וואס הייסט תורה‪ ,‬דעמאלט'ס לעבסטו מער נישט אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט‬ ‫פסוק נ')‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י אִּ ְמ ָרתְ ָך ִּחּיָתְ נִּי" – און דיין הייליגער תורה הק' מאכט דאך‬ ‫מיר לעבן‪ ,‬פשוטו כמשמעו‪ ,‬און דאס געבט דאך מיר מיין גאנצע "חיות"‪,‬‬ ‫און ָאן דער הייליגער תורה הק' קען איך דאך נישט לעבן‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י הֵ ם‬ ‫חַ ּיֵינּו" – ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך די לעבן פון א מענטש‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"כִּ י בָ ם ִּחּיִּ יתָ נִּי" – און אין דעם לעבט דאך א מענטש‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫תורה הק' איז דאך די אטעם מאשין פון א יעדע יודיש קינד‪.‬‬ ‫און קיינער זאל קיינמאל נישט מיינען אז יא‪ ..‬דער הייליגער תורה הק' געבט‬ ‫מיר "סיפוק" אין לעבן‪ ,‬ווייל‪ ..‬ניין‪ ,‬דער הייליגער תורה הק' געבט דיר‬ ‫"לעבן" אליין‪[ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע מאריך געווען גאר לאנג‬ ‫ביי דעם יום טוב שבועות לגבי דעם שמועס וואס דאס מיינט‪" :‬כִּ י הֵ ם‬ ‫חַ ּיֵינּו"]‪ ,‬און ממילא ווי שטארק דארף זיך א יודיש קינד פרייען‪" :‬בְ כָל‬ ‫הַ טוֹב" – מיט די גאנצע תורה הק'‪" :‬אֲשֶ ר נָתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך"‪!?..‬‬ ‫חוץ פון דעם וואס דער הייליגער תורה הק' געבט דיר א פשוט'ן זיס'ן לעבן‪,‬‬ ‫געבט דיר דאך דער הייליגער תורה הק' א אייביג'ע נצחיות'דיגע לעבן‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע ביי די ברכות התורה‪ ,‬אז‪" :‬וְ חַ ּיֵי ע ֹולָם נָטַ ע‬ ‫ּבְ ת ֹוכֵנּו" – אז א אייביג'ע לעבן איז דאך איין געפלאנצן אין דעם הייליגן‪:‬‬ ‫"עֵ ץ הַ חַ ּיִּ ים"‪.‬‬ ‫און די פסוק פון‪" :‬וְ שָ מַ ְחתָ בְ כָל הַ טוֹב" וגו' זאגט דיר דא ווייטער‪ ,‬אז‪ֲ " :‬אשֶ ר‬ ‫ָנתַ ן לְ ָך יהו‪-‬ה ֱאֹלקֶ יָך" – אז אין דעם הייליגן‪" :‬אִּ י ָלנָא ְדחַ ּיֵי" זאלסטו זיך‬ ‫טאקע גאר שטארק ָאן כאפן‪ ,‬אבער אויך‪ּ" :‬ולְ בֵ יתֶ ָך" – אבער אויך דיין‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫שטוב זאלסטו ָאן הענגען אין דעם הייליגן‪" :‬אִּ י ָלנָא ְדחַ ּיֵי" – אויך דיין שטוב‬ ‫זאלסטו ָאן הענגען אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און עס זאל זיך פירן ביי‬ ‫דיר א תורה'דיגע שטוב‪.‬‬ ‫און איינמאל א יודיש קינד איז זוכה זיך צו באמת פרייען מיט דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך שוין צו קומען צו די העכסט'ע מדריגות‬ ‫וואס עס איז נאר שייך‪ ,‬און ער קען דאך שוין דעמאלט'ס זוכה זיין צו‬ ‫"ש ְמחַ ת תו ָֹרה" און שפירן דעם אמת'ן טעם‬ ‫באקומען דעם הייליגן אור פון‪ִּ :‬‬ ‫קּודי יהו‪-‬ה יְשָ ִּרים ְמשַ ְמחֵ י לֵב"‪.‬‬ ‫אין דעם‪" :‬פִּ ֵ‬ ‫און מיר וועלן ענדיגן דא מיט גאר א טייער הייליג ווארט וואס דער הייליגער‬ ‫אור החיים הק' זאגט אונז די וואך אין די פרשה‪ ,‬ווייל דער הייליגער אור‬ ‫החיים הק' זאגט דאך אונז שוין די וואך אין די פרשה‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬אִּ ם הָ יּו‬ ‫ישין ּבִּ ְמתִּ יקּות ַועֲרֵ בּות טּוב הַ תו ָֹרה" – אז אויב מענטשן וואלטן‬ ‫ָאדם מַ ְרגִּ ִּ‬ ‫ּבְ נֵי ָ‬ ‫געשפירט די זיס'קייט פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬הָ יּו‬ ‫ִּמ ְשתַ גְ עִּ ים" – דעמאלט'ס וואלטן זיי פשוט משוגע געווארן נאך דער‬ ‫"ּומתְ ַלה ֲִּטים ַאח ֲֶריהָ " – און זיי וואלטן זיך פשוט‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬און‪ִּ :‬‬ ‫נאך געצויגן נאך דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְ ֹלא יֵחָ שֵ ב ּבְ עֵ ינֵיהֶ ם ְמֹלא ע ֹולָם כֶסֶ ף וְ זָהָ ב לִּ ְמאּומָ ה" – און אפילו א‬ ‫גאנצע וועלט ָאן געפילט מיט גאלד און זילבער וואלט נישט געהאט ביי זיי‬ ‫קיין שום חשיבות‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס‪!?..‬‬ ‫ווייל‪" :‬כִּ י הַ תו ָֹרה כ ֹו ֶללֶת כָל הַ טוֹבוֹת שֶ ּבָ ע ֹולָם" – ווייל דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק' פארמאגט דאך אין זיך אלע געשמאקייטן וואס עס איז נאר דא‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬און אויב ווילסטו דאס שפירן‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו נאך גיין‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און דאס זאגן מיר דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת מברכים ביי ראש‬ ‫חודש בענטשן‪ ,‬ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן שבת מברכים ביי ראש‬ ‫חודש בענטשן‪ ,‬אז אויב עס איז‪" :‬חַ ּיִּ ים שֶ תְ הֵ א בָ נּו ַאהֲבַ ת תו ָֹרה וְ י ְִּרַאת‬ ‫שָ מַ יִּם" – אז אויב לעבט מען א לעבן פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת תו ָֹרה" און‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּרַאת‬ ‫שָ מַ יִּם"‪[ ,‬און דער הייליגער מאור ישראל מסקולען זצ"ל פלעגט דאך שוין‬ ‫טאקע שטענדיג זאגן‪ ,‬אז א יודיש קינד דארף פארמאגן אין זיך סיי‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫תו ָֹרה" און סיי‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּרַאת שָ מַ יִּם"]‪ ,‬דעמאלט'ס וועט זיך שוין‬ ‫אטאמאטיש נאך שלעפן נאך דעם א‪" :‬חַ ּיִּ ים שֶ ּיְ מַ לֵא יהו‪-‬ה אֶ ת כָל ִּמ ְשאֲלוֹת‬ ‫לִּ ּבֵ נּו לְ טוֹבָ ה"‪:‬‬ ‫יתנִּ י‬ ‫יתי ְככֹל אֲ ֶשר ִּצ ִּו ָ‬ ‫ָע ִּש ִּ‬ ‫לֹא ָאכַ לְ ִּתי ְבאֹנִ י ִמ ּ ֶׁמנּ ּו ְולֹא ִב ַע ְר ִּתי ִמ ּ ֶׁמנּ ּו ְּב ָטמֵ א ְולֹא נָ ַת ִּתי ִמ ּ ֶׁמנּ ּו‬ ‫יתנִ י‪ :‬ווען‬ ‫שר ִצ ִ ּו ָ‬ ‫יתי ְּככֹל אֲ ֶׁ‬ ‫קול יהו‪-‬ה אל ָֹקי ָע ִש ִ‬ ‫שמַ ְע ִּתי ְּב ֹ‬ ‫לְ מֵ ת ָ‬ ‫מען לערנט דעם פסוק דא ווערט דאך לכאורה שווער א מורא'דיגע קשיא‪,‬‬ ‫ווייל ווי אזוי קען א יוד זאגן נאך דעם וואס ער האט מקיים געווען די מצוה‬ ‫פון אויס רייניגן פון זיין שטוב אלע מעשרות‪[ ,‬מעשר ראשון און מעשר שני‪,‬‬ ‫און די דריטע יאר מעשר עני]‪ ,‬אז‪" :‬עָ ִּשיתִּ י כְ כֹ ל אֲשֶ ר צִּ ּוִּ יתָ נִּי" – אז‪..‬‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬איך האב געטוהן אלעס וואס דו האסט מיר באפוילן‬ ‫צו טוהן‪ ,‬קען מען דען זאגן אזא זאך‪!?..‬‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫איז דען שייך צו זאגן אז א יוד וואס האט געברענגט אביסעל'ע "מעשר"‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹרה" בשלימות עד כדי כך‪ ..‬אז ער זאל זיך‬ ‫האט געטוהן אלע‪ִּ :‬‬ ‫מעגן ָאן רופן‪ּ" :‬בְ רֵ יש גְ לֵי" אז איך האב געטוהן‪" :‬כְ כֹ ל" אֲשֶ ר צִּ ּוִּ יתָ נִּי – איך‬ ‫האב געטוהן "אלעס" וואס דו האסט מיר באפוילן צו טוהן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין אויף די‬ ‫ווערטער‪" :‬עָ ִּשיתִּ י כְ כֹ ל אֲשֶ ר צִּ ּוִּ יתָ נִּי"‪ ,‬אז דאס מיינט צו זאגן‪ ,‬אז‪ָֹ " :‬שמַ ְחתִּ י‬ ‫וְ ִֹּשמַ ְחתִּ י ּבוֹ" – אז איך האב זיך געפריידט מיט די עצם מצוה‪ ,‬און איך האב‬ ‫אויך דער פריידט אנדערע מיט דעם‪ ,‬וואס הייסט אז ער האט אויך דער‬ ‫פריידט אנדערע מיט דעם‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס ער האט אויך דער פריידט‬ ‫אנדערע מיט דעם איז‪ ,‬ווייל ער האט דאך דא געגעבן מעשרות פאר די‬ ‫"כהן"‪ ,‬און פאר די "לוי"‪ ,‬און פאר די "עני"‪.‬‬ ‫"ש ְמחָ ה שֶ ל ִּמצְ וָה"] אויך פריילעך‬ ‫נו‪ ..‬האט ער דאך [חוץ פון זיין עצם‪ִּ :‬‬ ‫געמאכט א צווייטע יוד‪ ,‬ווייל ער האט דאך דא מחיה געווען אנדערע יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬ווייל דער "כהן" האט דאך באקומען צו עסן דורך איהם‪ ,‬און דער‬ ‫"לוי" האט דאך אויך באקומען צו עסן דורך איהם‪ ,‬און דער "ארימאן" האט‬ ‫דאך אויך באקומען צו עסן דורך איהם‪.‬‬ ‫און וועגן דעם זאגט אונז טאקע רש"י הק'‪ ,‬אז דו ווייסט פארוואס דער יוד‬ ‫קען זיך אויף שטעלן און זאגן פארן אייבערשטן אז‪" :‬עָ ִּשיתִּ י כְ כֹ ל אֲשֶ ר‬ ‫צִּ ּוִּ יתָ נִּי"‪ !?..‬דו ווייסט פארוואס‪!?..‬‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫איך וועל דיר זאגן פארוואס‪ ,‬ווייל‪ָֹ " :‬שמַ ְחתִּ י וְ ִֹּשמַ ְחתִּ י ּבוֹ" – ווייל ער האט‬ ‫"ש ְמחָ ה" האט ער אויך‬ ‫זיך אליין פריילעך געמאכט‪ ,‬און צוזאמען מיט זיין‪ִּ :‬‬ ‫פריילעך געמאכט א אנדערע יודיש קינד‪!..‬‬ ‫און דאס איז דאך די "גאנצע" זאך וואס דער אייבערשטער וויל האבן פון‬ ‫דיר ר' יוד‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער וויל פון דיר‪ ,‬אז קודם זאלסטו זיך אליין‬ ‫פראבירן פריילעך צו מאכן‪ ,‬און דערנאך זאלסטו שוין דער פרייען אנדערע‬ ‫יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך בעצם די "גאנצע" תורה‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת קדושים (קפיטל י"ט פסוק י"ח)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך" – אז דו זאלסט ליב האבן דיין חבר אזוי ווי דו האסט‬ ‫זיך אליין ליב‪ ,‬און דאס וויל דער‪ֲ " :‬אנִּי יהו‪-‬ה" פון דיר‪ ,‬און‪" :‬זֶה כְ לַל גָדוֹל‬ ‫ּבַ תו ָֹרה" – און דאס איז דאך בעצם "כולל" די גאנצע תורה‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫האסטו פריילעך געמאכט דיין חבר‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו זיך אויף שטעלן‬ ‫און זאגן פארן הייליגן באשעפער אז‪" :‬עָ ִּשיתִּ י כְ כֹ ל אֲשֶ ר צִּ ּוִּ יתָ נִּי" – אז איך‬ ‫האב געטוהן אלעס וואס דו האסט מיר געהייסן טוהן‪ ,‬ווייל די רצון השם‬ ‫איז‪ ,‬אז עס זאל הערשן‪ַ" :‬אחֲדּות" און‪" :‬שָ לוֹם" צווישן יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און ווען דאס גייט אביסל ארויס פון אירע גרעניצן‪ ,‬דעמאלט'ס קומט ח"ו א‪:‬‬ ‫"חֻ ְרּבַ ן ּבֵ ית הַ ִּמ ְק ָדש"‪ ,‬און ממילא‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך" – האב ליב דיין חבר‪,‬‬ ‫אבער דאס מיינט נישט אז דו זאלסט איהם ליב האבן און זאגן אז בסדר‪..‬‬ ‫איך האב ליב א צווייטע יוד‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬ליב האבן מיינט‪ ,‬אז‪ ..‬מאך איהם‬ ‫פריילעך‪ ,‬און דער פריי זיין צובראכענ'ע הארץ ווען עס איז צובראכן‪ ,‬און‪:‬‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"כָמוָֹך" – און דער פריי דיין חבר פונקט אזוי ווי דו וואלס'ט זיך אליין‬ ‫געוואלט פריילעך מאכן‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז פונקט אזוי ווי דו‬ ‫וואלס'ט זיך אליין געוואלט פריילעך מאכן ווען עס גייט דיר שווער‪ ,‬אזוי‬ ‫אויך זאלסטו אויך פריילעך מאכן דיין חבר ווען עס גייט איהם שווער‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"זֶה כְ לַל גָדוֹל ּבַ תו ָֹרה" – און דאס איז "כולל" די גאנצע תורה‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫טוסטו דאס‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו דאך צו געקומען צו די "תכלית" פון די‬ ‫גאנצע תורה‪.‬‬ ‫ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די גמרא (שבת דף‪ :‬ל"א ע"א) א‬ ‫מורא'דיגע מעשה פון הלל הזקן‪ ,‬אז עס איז געקומען אמאל א גוי צו הלל‬ ‫הזקן‪ ,‬און דער גוי האט געבעטן הלל הזקן אז ער זאל איהם אויס לערנען די‬ ‫גאנצע תורה אזוי שנעל ווי לאנג ער שטייט אויף איין פוס‪.‬‬ ‫האט איהם הלל הזקן געזאגט‪ ,‬אז זיכער‪ ..‬איך וועל דיר שוין אויס לערנען די‬ ‫גאנצע תורה‪ ,‬און הלל הזקן האט זיך ָאן גערופן צו דער גוי און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫הער מיר צו‪ ,‬די גאנצע תורה איז‪ ,‬איין זאך‪ ,‬די איין זאך איז‪ ,‬אז‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָ‬ ‫לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך" – אז דו זאלסט ליב האבן דיין חבר אזוי ווי זיך אליין‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס מיינט ליב האבן א חבר אזוי ווי זיך‬ ‫אליין‪ !?..‬וועל איך דיר זאגן וואס מיינט ליב האבן א חבר אזוי ווי זיך אליין‪,‬‬ ‫ליב האבן א חבר ווי זיך אליין מיינט‪ ,‬אז‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך סָ נֵי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִּ יד"‬ ‫– אז וואס דו ווילס'ט נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר‪ ,‬זאלסטו נישט טוהן‬ ‫פאר דיין חבר‪ ,‬ווייל דאס איז די גאנצע תורה‪ ,‬נישט וויי טוהן א צווייטן‪ ,‬נאר‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫פארקערט‪ָֹ " :‬שמַ ְחתִּ י וְ ִֹּשמַ ְחתִּ י ּבוֹ" – מאך זיך פריילעך‪ ,‬און נאך דעם מאך‬ ‫פריילעך דיין חבר‪.‬‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון רש"י הק'‪ ,‬אז ווען א יוד איז מחיה א צווייטע‬ ‫יוד‪ ,‬קען ער זיך דעמאלט'ס גלייך אויף שטעלן און זאגן פארן הייליגן‬ ‫באשעפער אז‪" :‬עָ ִּשיתִּ י כְ כֹ ל אֲשֶ ר צִּ ּוִּ יתָ נִּי" – אז איך האב געטוהן אלעס וואס‬ ‫דו האסט מיר געהייסן טוהן‪ !..‬און דו ווייסט פארוואס‪ !?..‬ווייל‪ָֹ " :‬שמַ ְחתִּ י‬ ‫וְ ִֹּשמַ ְחתִּ י ּבוֹ" – ווייל איך האב מחיה געווען א צווייטע יוד וואס איז‪" :‬נ ְֶחצַ ב‬ ‫ִּמתַ חַ ת כִּ סֵ א הַ כָבוֹד"‪.‬‬ ‫נו‪ ..‬פרעג איך דיר‪ ,‬מחיה זיין א‪" :‬יְצִּ יר כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" איז דען‬ ‫א קלייניקייט‪ !?..‬וויפיל דארפן מיר זיך ארויס לערנען פון דעם וואס דאס‬ ‫מיינט מאכן גוט שפירן א צווייטע יוד‪ ,‬און וויפיל דארפן מיר זיך ארויס‬ ‫לערנען פון דעם וואס דאס מיינט דער פרייען א יודישע נשמה וואס איז‪:‬‬ ‫"נ ְֶחצַ ב ִּמתַ חַ ת כִּ סֵ א הַ כָבוֹד"‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט געלייגט דריי סארטן יודן איינער לעבן דעם צווייטן‪,‬‬ ‫ווייל מיר געפונען דאך ביי די סדר האל"ף בי"ת אז דער אייבערשטער האט‬ ‫געלייגט די אותיות יו"ד כ"ף און למ"ד איינער לעבן דעם צווייטן‪ ,‬און די‬ ‫אות יו"ד גייט דאך ארויף אויף א‪ִּ " :‬י ְש ָראֵ ל"‪ ,‬און די אות כ"ף גייט דאך‬ ‫ארויף אויף א‪" :‬כֹ הֵ ן"‪ ,‬און די אות למ"ד גייט דאך ארויף אויף א‪ֵ " :‬לוִּ י"‪.‬‬ ‫און מיר זעהען דאך‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט זיי געלייגט איינער לעבן‬ ‫דעם צווייטן‪( ,‬כסדר הזה‪ ,‬יו"ד כ"ף למ"ד)‪ ,‬אבער פארוואס‪ !?..‬פארוואס‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫האט דער אייבערשטער דוקא געלייגט די דריי אותיות איינער לעבן דעם‬ ‫צווייטן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט אונז געוואלט‬ ‫ווייזן מיט דעם‪ ,‬אז יודישע קינדער מוזן זיך שטענדיג האלטן צוזאמען און‪:‬‬ ‫"ּבְ ַאחֲדּות"‪ ,‬ווייל אויב נישט‪ ,‬ווערן זיי דעמאלט'ס ח"ו אויס‪" :‬כֵלִּ י" וואס די‬ ‫ווארט‪" :‬כֵלִּ י" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬כֹ הֵ ן ֵלוִּ י ִּי ְש ָראֵ ל"‪ ,‬און זיי ווערן‬ ‫דעמאלט'ס ח"ו אויס‪" :‬כֵלִּ י מּוכָן לְ קַ ּבֵ ל פְ נֵי ְמ ִּשיחַ צִּ ְדקֵ נּו"‪ ,‬און זיי פארלירן‬ ‫דעמאלט'ס ח"ו דעם זכות פון צו קענען אויס געלייזט ווערן‪.‬‬ ‫ווייל אונזערע הייליגע חכמים זכרונם לברכה האבן דאך שוין אריין געשריגן‬ ‫הונדערט'ער יארן אין אונזערע אויער'ן‪ ,‬אז די שליסל צו ברענגען‪" :‬מָ ִּשיחַ‬ ‫צִּ ְדקֵ נּו" איז נאר דורך איין זאך‪ ,‬דורך דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך" – דורך‬ ‫דעם וואס דו וועסט ליב האבן דיין חבר אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב‪.‬‬ ‫ווייל דאס איז די "גאנצע" תורה‪ ,‬נישט וויי טוהן א צווייטן‪ ,‬נאר פארקערט‪:‬‬ ‫" ָֹשמַ ְחתִּ י וְ ִֹּשמַ ְחתִּ י ּבוֹ" – מאך זיך אליין פריילעך‪ ,‬און נאך דעם מאך‬ ‫פריילעך דיין חבר‪ ,‬און ווען א יוד איז מחיה א צווייטע יודיש קינד‪ ,‬קען ער‬ ‫זיך דעמאלט'ס גלייך אויף שטעלן און זאגן פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"עָ ִּשיתִּ י כְ כֹ ל אֲשֶ ר צִּ ּוִּ יתָ נִּי" – אז איך האב אויס געפירט דיין רצון‪ּ" :‬בְ תַ כְ לִּ ית‬ ‫הַ ְשלֵמּות"‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס‪!?..‬‬ ‫ווייל‪ָֹ " :‬שמַ ְחתִּ י וְ ִֹּשמַ ְחתִּ י ּבוֹ" – ווייל איך האב מחיה געווען א צווייטע‬ ‫יודיש קינד מיט א שמייכל און מיט א גוט ווארט‪ ,‬און דאס איז די גאנצע‬ ‫"תורה" – און דאס איז די גאנצע "הוראה" וואס א יוד דארף צו וויסן‪.‬‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער לאמיר אריין טראכטן א מינוט אין די מעשה וואס מיר האבן פריער‬ ‫אראפ געברענגט פון הלל הזקן‪ ,‬ווייל וואס שטייט דא אין די מעשה פון הלל‬ ‫הזקן מיט דעם גוי‪ !?..‬אין דעם הייליגן מעשה וואס ווערט געברענגט אין די‬ ‫גמרא (שבת דף‪ :‬ל"א ע"א) שטייט‪ ,‬אז די הייליגע תנא "הלל הזקן" האט‬ ‫געזאגט פאר א נידריגע "גוי" וואס איז נאך געווען אזוי ווייט פון די מקור‬ ‫הקדושה‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' איז‪ ,‬איין זאך‪ ,‬אז‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך סָ נֵי‬ ‫לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִּ יד" – אז וואס דו ווילס'ט נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר‪,‬‬ ‫זאלסטו נישט טוהן פאר דיין חבר‪.‬‬ ‫און דאס האט ער געזאגט פאר א "גוי"‪ ,‬איז על אחת כמה וכמה קל וחומר‬ ‫בן בנו של קל וחומר‪ ..‬ווען מען רעדט צו א ערליכע פרומע יוד‪ ,‬דארף דאך‬ ‫דער ענין פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּש ָראֵ ל" ברענען און פלאקער'ן ביי איהם אין הארץ‪,‬‬ ‫און ח"ו קיינמאל נישט עובר זיין אויף דעם‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך סָ נֵי לְ חַ בְ ָרְך לָא‬ ‫תַ עֲבִּ יד"‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬גיי נאך העכער אין‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּש ָראֵ ל"‪ ,‬און זוך צו‬ ‫דער פרייען נאך א יודיש קינד‪ ,‬און נאך א‪" :‬חֵ לֶק אֱֹלקַ י ִּממַ עַ ל" וואס איז פאר‬ ‫צער'ט‪.‬‬ ‫ווייל וואס איז דען א יודיש קינד אויב נישט‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּש ָראֵ ל"‪ !?..‬די ווארט‪:‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה" – איז דאך גימטריא‪" :‬אֶ חָ ד"‪ !?..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב ווילסטו זיין‬ ‫נאנט צום אייבערשטן‪ ,‬מוזטו זיך דעמאלט'ס פירן‪ּ" :‬בְ ַאהֲבָ ה" וְ ַא ֲחוָה וְ שָ לוֹם‬ ‫וְ רֵ עּות‪ ,‬ווייל נאר אויב מען לעבט‪ּ" :‬בְ שָ לוֹם ּובְ שַ לְ וָה" קען מען דעמאלט'ס‬ ‫זוכה זיין אז די תפילות זאלן ָאן גענומען ווערן אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווארט‪" :‬שַ לְ וָה"‪ ,‬ווייל‬ ‫די ווארט‪" :‬שַ לְ וָה" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬הַ ב ָלן ְשאִּ לְ תִּ ין‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ּו בָ עּותִּ ין"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬אויב עס איז דא‪" :‬שָ לוֹם וְ שַ לְ וָה" צווישן יודישע‬ ‫קינדער און עס הערשט א‪ַ" :‬אחֲדּות" צווישן יודישע קינדער‪ ,‬קען מען‬ ‫דעמאלט'ס זוכה זיין צו דעם ברכה פון‪" :‬הַ ב ָלן ְשאִּ לְ תִּ ין ּובָ עּותִּ ין" – אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל אונז נאך געבן אונזערע תפילות און בקשות‪ ,‬און‪" :‬וִּ ימַ לֵא‬ ‫יהו‪-‬ה כָל ִּמ ְשאֲלוֹת לִּ ּבֵ נּו לְ טוֹבָ ה וְ לִּ בְ ָרכָה"‪:‬‬ ‫ָשמֹר ֶאת ָכל ַה ִּמ ְצוָ ה‬ ‫שמֹר ֶׁאת ּ ָכל הַ ִּמ ְצוָ ה‬ ‫ֹשה ְוזִ ְקנֵי יִ ְש ָר ֵאל ֶׁאת הָ ָעם לֵאמֹר ָ‬ ‫וַ יְ צַ ו מ ֶׁ‬ ‫אֲ ֶׁשר ָאנ ִֹכי ְמצַ ֶׁ ּוה ֶׁא ְתכֶׁ ם הַ י ֹּום‪ :‬לכאורה איז דאך שווער דא א‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק אז‪ :‬שָ מֹ ר אֶ ת כָל‬ ‫"הַ ִּמצְ וָה" – אז היט אפ די גאנצע "מצוה"‪ ,‬עס וואלט דאך לכאורה‬ ‫געדארפט שטיין דא אין פסוק‪ ,‬אז‪ :‬שָ מֹ ר אֶ ת כָל "הַ ִּמצְ וֹת" – אז היט אפ אלע‬ ‫"מצוות"‪ ,‬אדער וואלט געדארפט שטיין דא אין פסוק‪ ,‬אז‪ :‬שָ מֹ ר אֶ ת‬ ‫"הַ ִּמצְ וָה" – אז היט אפ די מצוה‪ ,‬וואס איז אבער פשט פון דעם לשון‪ :‬שָ מֹ ר‬ ‫אֶ ת "כָל הַ ִּמצְ וָה" – אז היט אפ די גאנצע מצוה‪!?..‬‬ ‫נאר מען קען לכאורה פאר ענטפער'ן די קשיא על פי דאס וואס די הייליגע‬ ‫רמב"ם שרייבט גאר א לאנגע תשובה אויף א מורא'דיגע קשיא וואס עס איז‬ ‫איהם שווער געווען‪ ,‬ווייל עס איז דאך שווער געווען פארן הייליגן רמב"ם‬ ‫אזא קשיא‪ ,‬אז ווי אזוי קען שטיין אין דער הייליגער תורה הק' א לשון פון‬ ‫"הגשמה" אויף דעם הייליגן באשעפער‪!?..‬‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫עס איז דאך דא א פסוק אין דער הייליגער תורה הק' אין פרשת שמות‬ ‫(קפיטל ד' פסוק י"ד)‪ ,‬אז‪" :‬וַּיִּ חַ ר ַאף יהו‪-‬ה ּבְ מֹ שֶ ה" – אז דער אייבערשטער‬ ‫איז געווארן "ברוגז" אויף משה רבינו‪ ,‬איז דען שייך ביים אייבערשטן א‪:‬‬ ‫"חֲרוֹן ַאף"‪ !?..‬דער אייבערשטער ווערט דען ברוגז‪ !?..‬דער אייבערשטער‬ ‫האט דען אינערליכ'ע געפילן אזוי ווי א פשוט'ע מענטש‪!?..‬‬ ‫דער אייבערשטער איז דאך בכלל נישט אין די גדר פון מענטשליכ'ע השגות‪,‬‬ ‫אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע א יעדן טאג ביי די דרייצן אני מאמינ'ס‪,‬‬ ‫אז‪ֲ " :‬אנִּי מַ א ֲִּמין ּבֶ אֱמּונָה ְשלֵמָ ה" – אז איך גלייב מיט א גאנצע‪" :‬אֱמּונָה"‬ ‫אז‪" :‬שֶ הַ ּבוֹרֵ א יִּתְ ּבָ ַרְך ְשמ ֹו אֵ ינ ֹו גּוף" – אז דער אייבערשטער איז נישט קיין‬ ‫גוף‪ ,‬און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר‪" :‬וְ ֹלא י ִַּשיגּוהּו מַ ִּשיגֵי הַ גּוף" – נאר ער איז‬ ‫אפילו נישט אין די "גדר" פון די השגות פון א גוף‪.‬‬ ‫נו‪ ..‬עס גייט דען ָאן פארן אייבערשטן ווען א מענטש טוט א זאך וואס איז‬ ‫נישט אינגאנצן אויס געהאלטן‪ !?..‬אדער ח"ו ווען א מענטש טוט א‬ ‫עבירה‪ !?..‬עס גייט דען ָאן פארן אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫[און עס איז כדאי ָאן צו מערקן דא בדרך אגב‪ ,‬אז אוודאי שטייט אין די‬ ‫ספרים הק'‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד טוט א עבירה ח"ו‪ ,‬ווערט דעמאלט'ס א‬ ‫פגם אויבן אין אלע וועלט'ן‪ ,‬און עס נעמט אוועק די חיות פון אלע וועלט'ן‪,‬‬ ‫אוודאי אוודאי אוודאי‪ ,‬און עס איז הונדערט פראצענט אמת‪ ,‬אבער די קשיא‬ ‫דא איז‪ ,‬אז] ביים אייבערשטן איז דאך נישט שייך אז ער ווערט ברוגז‪ ,‬ווייל‬ ‫ביים אייבערשטן איז דאך נישט שייך קיין‪" :‬מַ ִּשיגֵי הַ גּוף"‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך בכלל נישט‪" :‬נִּתַ ן לְ הַ ִּשיג ּבְ הַ שָ גַת הַ גּוף" – מען קען‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫דאך איהם בכלל נישט משיג זיין אין אונזערע קליינע השגות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער לאזט זיך דאך נישט אראפ צו קיין‪" :‬מַ ִּשיגֵי הַ גּוף"‪.‬‬ ‫און מיר "קענען" דאך בכלל נישט האבן קיין השגה אין דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫און מיר "טארן" דאך נישט האבן קיין השגה אין דעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫קענען דאך נישט פארשטיין מיט אונזערע קליינע קעפעל'עך ווער עס איז‬ ‫ֱֹלקים" אֵ ין עוֹד ִּמלְ בַ ד ֹו – די‬ ‫דער‪ :‬אַ תָ ה הָ ְראֵ תָ ל ַָדעַ ת כִּ י "יהו‪-‬ה הּוא הָ א ִּ‬ ‫אמת'ע מציאות‪ ,‬און די אמת'ע כח‪ ,‬ווייל מיר זענען דאך צו קליין פאר דעם‪,‬‬ ‫און פארטיג‪.‬‬ ‫און דער הייליגער רמב"ם רופט ָאן דער אייבערשטער דער‪" :‬מָ צּוי" – דער‬ ‫אייבערשטער איז די אמת'ע "מציאות" אויף דער וועלט‪ ,‬און‪" :‬וְ אֵ ין שּום‬ ‫ְמצִּ יאּות ִּמּבַ לְ עָ ֶדיָך יִּתְ ּבָ ַרְך כְ לָל" – און אויף קיין שום זאך פאסט זיך דאך‬ ‫נישט די ווארט "מציאות" חוץ אויפן אייבערשטן‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫איז דאך די איינציגסט'ע אמת'ע "מציאות"‪ ,‬און אלעס אנדערש איז דאך‬ ‫נישט קיין אמת'ע מציאות'ן‪ ,‬ווייל אלעס אנדערש איז דאך נאר‪" :‬נִּבְ ָראִּ ים" –‬ ‫באשעפעניש'ן וואס איז באשאפן געווארן פון א אנדערע זאך‪.‬‬ ‫ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל (זוהר חדש פ' בראשית דף‪ :‬י'‬ ‫ע"א)‪ ,‬אז אלעס אויף דער וועלט האט אין זיך די פיר יסודות פון‪ :‬א) "אֵ ש"‪,‬‬ ‫ב) "מַ יִּם"‪ ,‬ג) "רּוחַ "‪ ,‬ד) "עָ פָ ר"‪ ,‬און א יעדע זאך וואס עס איז נאר דא אויף‬ ‫דער וועלט איז באשאפן געווארן פון א אנדערע‪" :‬יֶש"‪ ,‬און ממילא וואס‬ ‫ביזטו‪ !?..‬דו ביזט א "מציאות"‪ !?..‬דו ביזט סך הכל א בעשעפעניש וואס‬ ‫איז באשאפן געווארן פון א אנדערע‪" :‬יֶש" – פון די ד' יסודות‪.‬‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס איז אמת טאקע אז עס איז נאר דא איין באשעפער אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫אבער מיר קענען איהם נישט משיג זיין‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער לאזט זיך‬ ‫דאך נישט אראפ צו אונזערע השגות‪ ,‬ווייל ער איז דאך אסאך אסאך העכער‬ ‫פון דעם‪ ,‬און ממילא וועגן דעם קען איך איהם נישט משיג זיין‪ ,‬ווייל איך‬ ‫בין דאך נאר א‪" :‬נִּבְ ָרא" – איך בין דאך נאר א "באשעפעניש" וואס איז‬ ‫באשאפן געווארן פון א אנדערע זאך‪ ,‬אבער משא"כ דער הייליגער‬ ‫באשעפער איז דאך דער אמת'ע "מציאות" וואס עס איז נאר פארהאנען‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אין די ספרים הק'‪ ,‬אז וואס איז‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה"‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬אֱמּונָה" איז נישט אז‬ ‫איך "פארשטיי" ווער דער אייבערשטער איז‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬נאר‪" :‬אֱמּונָה"‬ ‫איז‪ ,‬אז איך "גלייב" אין דעם‪" :‬כֹל יָכוֹל"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬אז איך גלייב אז עס איז דא א כח פון אויבן וואס פירט א‬ ‫יעדע רגע די גאנצע וועלט‪ ,‬און ער געבט "חיות" פאר א יעדע זאך א יעדע‬ ‫רגע פון דעם טאג‪ ,‬און מיר זענען סך הכל קליינטשיג'ע באשעפעניש'ן‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם ווייסן מיר נאר איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪" :‬אַ תָ ה הָ ְראֵ תָ‬ ‫ֱֹלקים אֵ ין עוֹד ִּמלְ בַ דוֹ"‪ ,‬איי‪ ..‬ווער איז דער‪:‬‬ ‫ל ַָדעַ ת כִּ י יהו‪-‬ה הּוא הָ א ִּ‬ ‫"מלְ בַ דוֹ"‪ !?..‬איך ווייס נישט‪ ,‬איך ווייס נישט ווער דאס איז‪ ,‬און איך "קען"‬ ‫ִּ‬ ‫נישט וויסן ווער דאס איז‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער לאזט זיך דאך נישט‬ ‫אראפ אין קיין‪" :‬מַ ִּשיגֵי הַ גּוף"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז אויב אזוי‪ ..‬איז ווי אזוי קען דעמאלט'ס‬ ‫שטיין אין דער הייליגער תורה הק' דעם לשון אז‪ַ " :‬וי ְַדּבֵ ר יהו‪-‬ה" – אז דער‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אייבערשטער האט גערעדט‪ ,‬און אז‪" :‬וַּיִּ חַ ר ַאף יהו‪-‬ה" – און אז עס איז‬ ‫געווען א‪" :‬חֲרוֹן ַאף"‪ ,‬עס זעהט דאך אויס ווי‪" :‬מַ ִּשיגֵי הַ גּוף"‪!?..‬‬ ‫די גאנצע תורה הק' וואלט דאך לכאורה געדארפט זיין געשריבן אויף עפעס‬ ‫א העכער'ע בחינה‪ ,‬און לכל הפחות ווען עס קומט צו רעדן פון דעם‬ ‫אייבערשטן לגבי "השגות הגוף" [ווי למשל‪ ..‬ביי דעם פסוק פון‪" :‬וַּיִּ חַ ר ַאף‬ ‫יהו‪-‬ה ּבְ מֹ שֶ ה"]‪!?..‬‬ ‫עס וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין דארטן‪ ,‬אז עפעס א געוויסע‪:‬‬ ‫"הִּ תְ גַלּות" פון אויבן האט אין א געוויסע בחינה געזאגט אזוי און אזוי‪ ,‬ווייל‬ ‫ביים אייבערשטן איז דאך נישט דא קיין רעדן און זאגן‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך נישט קיין‪" :‬מַ ִּשיגֵי הַ גּוף"‪!?..‬‬ ‫און עס זענען דא אסאך מפרשים וואס ווילן ענטפער'ן פשוט‪ ,‬אז דו ביזט‬ ‫גערעכט טאקע אז עס איז נישט שייך ביים הייליגן באשעפער קיין רעדן און‬ ‫זאגן און זיך רעגן‪ ,‬און דער הייליגער תורה הק' וואלט טאקע בעצם‬ ‫געדארפט שטיין אויף העכער'ע בחינות‪ ,‬אבער די אלע לשונות וואס דו‬ ‫זעהס'ט זענען דאך נאר‪" :‬כְ ֵדי לְ שַ ּבֵ ר אֶ ת הָ אֹ זֶן" – כדי אז אונז קליינע‬ ‫מענטשן זאלן האבן עפעס א השגה פון וואס מען רעדט דא בכלל‪.‬‬ ‫אבער דער הייליגער רמב"ם מוטשע'ט זיך גאר שטארק מיט געוויסע‬ ‫פלעצער אין דער הייליגער תורה הק' וואו עס שטייט יא גאר שווערע‬ ‫לשונות פון "הגשמה" אויפן הייליגן באשעפער‪ ,‬און די תרגום אונקלוס‬ ‫טייטש'ט דארטן אנדערש ווי זיין געווענטליכ'ן כלל‪.‬‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט צו זאגן אזוי‪ ,‬אז אוודאי ווייס איך שוין אז ווען עס שטייט‬ ‫אין דער הייליגער תורה הק' די ווערטער‪ַ " :‬וי ְַדּבֵ ר יהו‪-‬ה" – אז דער‬ ‫אייבערשטער האט גערעדט‪ ,‬און די אונקלוס טייטש'ט דאס אפ מיט די‬ ‫ווערטער‪ּ" :‬ומַ לִּ יל יהו‪-‬ה"‪ ,‬מיינט דאס נישט דעמאלט'ס אז דער‬ ‫אייבערשטער האט פשוט גערעדט‪ ,‬נאר דאס מיינט דעמאלט'ס עפעס‬ ‫אנדערש‪ ,‬נאר כדי אז איך זאל האבן עפעס א השגה וואס עס טוט זיך דא‬ ‫בכלל‪ ,‬דארף מען וועגן דעם שרייבן אז‪ַ " :‬וי ְַדּבֵ ר יהו‪-‬ה" – אז דער‬ ‫אייבערשטער האט גערעדט‪.‬‬ ‫אבער דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז דער אייבערשטער האט גערעדט‪,‬‬ ‫נאר די לשון‪ַ " :‬וי ְַדּבֵ ר יהו‪-‬ה" איז נאר‪" :‬כְ ֵדי לְ שַ ּבֵ ר אֶ ת הָ אֹ זֶן" – כדי אז אונז‬ ‫קליינע מענטשן זאלן האבן עפעס א השגה פון וואס מען רעדט דא בכלל‪.‬‬ ‫אבער די פראבלעם איז‪ ,‬אז די תרגום אונקלוס אליין טייטש'ט נישט‬ ‫אלעמאל לויט זיין געווענטליכ'ע כלל‪ ,‬ווייל ווען עס שטייט למשל אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אז דער אייבערשטער האט געזאגט אז‪" :‬אֵ רֲ ָדה נָא‬ ‫וְ אֶ ְראֶ ה" – אז איך וועל אראפ נידער'ן קיין סדום און איך וועל זעהן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס טייטש'ט שוין מער נישט די תרגום אונקלוס די ווערטער‪:‬‬ ‫"אֵ רֲ ָדה נָא וְ אֶ ְראֶ ה" – אז איך וועל אראפ נידער'ן און איך וועל זעהן‪ ,‬נאר די‬ ‫תרגום אונקלוס שרייבט שוין דעמאלט'ס א נייע סארט לשון‪ ,‬די תרגום‬ ‫אונקלוס שרייבט דעמאלט'ס‪ ,‬אז די טייטש פון די ווערטער‪" :‬אֵ רֲ ָדה נָא‬ ‫וְ אֶ ְראֶ ה" איז‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬אִּ תְ גְ לֵי כְ עַ ן" – אז‬ ‫"דן" זיין‪ ,‬און ער‬ ‫איך וועל זיך איינפלעקן‪ ,‬און‪" :‬וְ אֶ דּון" – און איך וועל‪ַ :‬‬ ‫הייבט ניט אמאל ָאן אפ צו טייטש'ן די ווערטער לפי פשוטו‪.‬‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און פון דעם ווערן מיר דאך גאר שטארק צו מישט‪ ,‬ווייל ווי אזוי טייטש'ט‬ ‫מען אפ די ווערטער פון דער הייליגער תורה הק'‪ !?..‬די תרגום אונקלוס‬ ‫טייטש'ט דאך דאס אפ אמאל אזוי און אמאל אזוי‪ ,‬ווייל אמאל טייטש'ט ער‬ ‫אפ די ווערטער פון דעם פסוק "כפשוטו"‪ ,‬און אמאל טייטש'ט ער אפ די‬ ‫ווערטער פון דעם פסוק אויף הויעכ'ע "בחינות"‪.‬‬ ‫און איינער פון די פלעצער וואו די תרגום אונקלוס טייטש'ט אמאל אזוי און‬ ‫אמאל אזוי איז‪ ,‬אין פרשת ויצא (קפיטל כ"ח פסוק י"ג) ביי די חלום פון‬ ‫יעקב אבינו‪ ,‬ווייל ביי די חלום פון יעקב אבינו זעהט מען דאך שוין גאר א‬ ‫אינטרעסאנט'ע זאך‪ ,‬מען זעהט דארטן‪ ,‬אז די תרגום אונקלוס טייטש'ט "אין‬ ‫איין חלום" אמאל אזוי און אמאל אזוי‪.‬‬ ‫ווייל די תרגום אונקלוס טייטש'ט דאך אפ די ווערטער‪" :‬וְ הִּ נֵה יהו‪-‬ה נִּצָ ב‬ ‫"מעַ תַ ד" עִּ לָווֹהִּ י – אז די‬ ‫עָ לָיו" מיט די ווערטער‪ :‬וְ הָ א "יְקָ ָרא" ַדיהו‪-‬ה ְ‬ ‫"כבוד" פון דעם אייבערשטן איז "געשטאנען" איבער יעקב אבינו‪ ,‬און פון‬ ‫איין זייט זעהט זיך אויס אז די תרגום אונקלוס האט נישט געוואלט מייחס‬ ‫זיין א לשון פון "הגשמה" אויפן הייליגן באשעפער‪ ,‬און די ווערטער‪ :‬וְ הָ א‬ ‫"יְקָ ָרא" ַדיהו‪-‬ה איז דאך טאקע נישט די פשוט'ע טייטש פון די ווערטער‪:‬‬ ‫"וְ הִּ נֵה יהו‪-‬ה נִּצָ ב עָ לָיו"‪ ,‬אבער גלייך נאך דעם דערמאנט די תרגום אונקלוס‬ ‫"מעַ תַ ד" עִּ לָווֹהִּ י – "געשטאנען" איבער איהם‪ ,‬זעהט מען דאך‬ ‫די ווערטער‪ְ :‬‬ ‫פון די חלום פון יעקב אבינו‪ ,‬אז אפילו אין איין חלום האט די תרגום‬ ‫אונקלוס געטייטש'ט אמאל אזוי און אמאל אזוי‪.‬‬ ‫און ממילא דער תרגום אונקלוס וואלט דאך לכאורה געדארפט טייטש'ן‬ ‫איבעראל‪" :‬עַ ל פִּ י ַד ְרכוֹ" – אזוי ווי ער טייטש'ט אייביג‪ ,‬און נישט טייטש'ן‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אמאל אזוי און אמאל אזוי‪ ,‬און די קשיא דא איז אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז‬ ‫אדער טייטש'ט מען אייביג אז די "כבוד" פון דעם אייבערשטן האט זיך‬ ‫באוויזן‪ ,‬און אדער טייטש'ט מען פשוט אז דער "אייבערשטער" האט‬ ‫גערעדט‪ !?..‬און ממילא וואס גייט דא פָ אר‪!?..‬‬ ‫ענטפערט דער הייליגער רמב"ם אויף דעם א פשוט'ע תירוץ‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער רמב"ם זאגט אונז אזוי‪ ,‬אז דארטן וואו דער אייבערשטער אליין‬ ‫זאגט אז‪ָ" :‬אנֹ כִּ י אֵ רֵ ד עִּ ְמָך ִּמצְ ַריְמָ ה" – אז איך וועל אראפ גיין מיט די‬ ‫יודישע קינדער קיין מצרים‪ ,‬דעמאלט'ס האב איך נישט קיין שום פראבלעם‬ ‫צו טייטש'ן די פשוט'ע טייטש פון די ווערטער‪.‬‬ ‫ווייל אויב די דיבור פון דעם אייבערשטן איז אזוי געווען‪ ,‬דעמאלט'ס האב‬ ‫איך נישט קיין שום פראבלעם נאך צו זאגן די ווערטער און טייטש'ן די‬ ‫ווערטער‪ָ" :‬אנֹ כִּ י אֵ רֵ ד עִּ ְמָך ִּמצְ ַריְמָ ה" מיט די ווערטער‪ֲ " :‬אנָא אֵ חוֹת עִּ מָ ְך‬ ‫לְ ִּמצְ ַריִּם" – אז "איך" וועל אראפ גיין קיין מצרים צוזאמען מיט די יודישע‬ ‫קינדער כפשוטו ממש‪ ,‬אבער סתם אזוי ווען עס שטייט א לשון "הגשמה"‬ ‫אויפן אייבערשטן‪ ..‬קען מען נישט סתם אזוי טייטש'ן די פשוט'ע טייטש‪.‬‬ ‫אבער למעשה‪ ..‬ענטפערט נישט דער הייליגער רמב"ם קיין קלאר'ן תירוץ‬ ‫אויף דעם‪ ,‬נאר דער הייליגער רמב"ם שרייבט אזוי‪ ,‬אז די אמת'ע וועג ווי‬ ‫אזוי מען דארף אפ טייטש'ן דער הייליגער תורה הק' איז א "סוד" וואס נאר‬ ‫גאר גרויסע יודן ווייסן‪ ,‬און דער הייליגער רמב"ם איז דארטן גאר שטארק‬ ‫מאריך א לענגער'ע צייט‪.‬‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און סוף כל סוף זאגט דער הייליגער רמב"ם‪ ,‬אז די אונקלוס האט זיך זיין‬ ‫חשבון ווען ער טייטש'ט אזוי און ווען ער טייטש'ט אזוי‪ ,‬און אין א יעדע‬ ‫ענין טייטש'ט ער ווי אזוי עס דארף דארט ווערן געטייטש'ט‪ ,‬און די כללים‬ ‫זענען נישט אלעמאל אויס געהאלטן לויט א געוויסע וועג‪.‬‬ ‫אבער גאר אסאך ראשונים בלייבן ווייטער מיט די קשיא‪ ,‬און זיי פרעגן‪ ,‬אז‬ ‫פארוואס פעלט אויס די גאנצע געדרייט'ע נושא‪ ,‬און פארוואס דארף מען‬ ‫זיך מוטשענען ווי אזוי צו טייטש'ן א פסוק אין די תורה‪!?..‬‬ ‫איינער פון די יסודות פון‪" :‬אֱמּונָה" איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬וְ ֹלא י ִַּשיגּוהּו מַ ִּשיגֵי‬ ‫הַ גּוף"‪ ,‬נו אויב אזוי‪ ..‬דעמאלט'ס וואלט דאך דער הייליגער תורה הק'‬ ‫געדארפט "לכתחילה" זיין געשריבן אויף א וועג וואס מען זאל דאס מעגן‬ ‫זאגן פשוט כפשוטו‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז פארוואס דארף שטיין‬ ‫אזוי‪ ,‬און די אונקלוס טייטש'ט עס אפ אזוי‪ ,‬און עס מיינט נישט דאס‪ ,‬נאר‬ ‫עס מיינט דאס‪ ,‬און די פראבלעם איז נאר אז מען מעג נישט שרייבן אזא‬ ‫ווארט אויפן אייבערשטן‪ ,‬וואס פעלט אויס די גאנצע מעשה‪ !?..‬זאל דער‬ ‫הייליגער תורה הק' זיין "לכתחילה" געשריבן אויף א וועג וואס מען זאל עס‬ ‫מעגן זאגן‪ ,‬און די גאנצע תורה זאל זיין געשריבן אויף הויעכ'ע‬ ‫"בחינות"‪!?..‬‬ ‫נאר איינער פון די ראשונים ענטפער'ן אויף דעם‪ ,‬אז דו ביזט גערעכט טאקע‬ ‫אז אריין לייגן דעם אייבערשטנ'ס נאמען אין "גשמיות" איז טאקע א‬ ‫געפערליכ'ע זאך‪ ,‬און זיך איין רעדן אז עס איז פארהאן ביים אייבערשטן‪:‬‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"מַ ִּשיגֵי הַ גּוף" איז טאקע א געפערליכ'ע זאך‪ ,‬אבער נאך ערגער איז‪ ,‬ווען‬ ‫מען פארגעסט בכלל אז עס איז דא א באשעפער אויף דער וועלט‪!..‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אזוי‪ ,‬אז אויב וועל איך טייטש'ן די ווערטער‪:‬‬ ‫"וַּיִּ חַ ר ַאף יהו‪-‬ה" – אז עפעס א געוויסע בחינה איז געווארן ברוגז אויף מיר‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועסטו זאגן אז ַאה‪ ..‬עס איז נישט אזוי געפערליך‪ ,‬ווייל איך בין‬ ‫דאך א העכער'ע בחינה ווי דעם‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם קען מען נישט שרייבן די נוסח פון דער הייליגער‬ ‫תורה הק' אויף די אמת'ע וועג ווי אזוי עס איז טאקע געווען‪ ,‬און מען קען‬ ‫נישט שרייבן אין דער הייליגער תורה הק' אז א געוויסע בחינה פון‪" :‬ע ֹולָם‬ ‫הָ אֲצִּ ילּות" איז געקומען צו משה רבינו אין א געוויסע‪" :‬הִּ תְ גַלּות"‪ ,‬און משה‬ ‫רבינו האט געהאט א געוויסע סארט‪" :‬הִּ תְ פַ ְשטּות הַ ג ְַש ִּמּיּות"‪ ,‬און ער האט‬ ‫געקענט שפירן רוחניות'דיגע השפעות‪ ,‬און נאך דעם איז משה רבינו צוריק‬ ‫אראפ געקומען אויף דער וועלט‪ ,‬און ער האט עס איבער געטייטש'ט פאר‬ ‫אונז‪ ,‬און ער האט אונז געזאגט‪ ,‬אז מיר זאלן לייגן א מזוזה אויפן טיר‪.‬‬ ‫ווייל לאמיר זעהן‪ ,‬דו גייסט יעצט לייגן א מזוזה אויף דיין טיר‪ !?..‬ניין‪,‬‬ ‫ווייל דו וועסט דאך דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬דאס איז די חשבון‪ !?..‬עס איז‬ ‫געווען אזא בחינה‪ !?..‬איך בין דאך אסאך אסאך א העכער'ע בחינה ווי‬ ‫דעם‪ ,‬און ממילא וועגן דעם דארף איך נישט לייגן א מזוזה אויף מיין טיר‪,‬‬ ‫ווייל איך בין דאך אסאך אסאך א העכער'ע בחינה ווי דעם‪.‬‬ ‫און אויב איך וועל טייטש'ן די ווערטער‪" :‬וַּיִּ חַ ר ַאף יהו‪-‬ה" – אז א געוויסע‬ ‫בחינה אויבן אין הימל איז געווארן ברוגז אויף מיר‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫זאגן‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬עס נישט אזוי געפערליך‪ ,‬ווייל איך בין דאך מחובר צום‬ ‫אייבערשטן אויף אסאך א העכער'ע בחינה‪.‬‬ ‫און ממילא כדי אז דו זאלסט זיין א ערליכע יוד‪ ,‬דארפסטו דעמאלט'ס וויסן‪,‬‬ ‫אז ווען דו טוס'ט א עבירה‪ ,‬דעמאלט'ס ווערט א‪" :‬וַּיִּ חַ ר ַאף יהו‪-‬ה ּבָ כֶם"‪,‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬דער אייבערשטער ווערט דעמאלט'ס "ברוגז" אויף דיר‪ָ !..‬אן קיין‬ ‫מעשיות‪ !..‬און דאס דארף דיר זיין קלאר‪ ,‬און דעם מעלדונג דארפסטו‬ ‫באקומען‪ ,‬אז ווען דו טוס'ט א עבירה‪ ,‬ווערט דעמאלט'ס דער אייבערשטער‬ ‫"ברוגז" אויף דיר‪.‬‬ ‫און ווען דו וועסט עלטער ווערן‪ ,‬וועט מען דיר שוין דעמאלט'ס מודיע זיין‪,‬‬ ‫אז דו מיינס'ט טאקע אז עס גייט אמת'דיג ָאן פארן אייבערשטן וואס דו‬ ‫טוס'ט‪ !?..‬דו מיינס'ט טאקע אז דער אייבערשטער גייט ָאן אויב דו טוס'ט א‬ ‫עבירה‪ !?..‬און דו מיינס'ט טאקע אז אויבן אין הימל איז דא א היכל מיט‬ ‫שיינע אויס געצירט'ע זאכן אזוי ווי דו האסט אין דיין שיינע פאלאץ‪!?..‬‬ ‫קיינמאל נישט‪ ,‬אויבן אין הימל איז א אנדערע זאך אינגאנצן‪ ,‬דארטן איז א‬ ‫פלאץ וואס‪" :‬צַ ִּד ִּיקים יו ְֹשבִּ ין וְ עַ ְטרוֹתֵ יהֶ ם ּבְ ָראשֵ יהֶ ם וְ ֶנ ֱהנִּין ִּמזִּ יו הַ ְשכִּ ינָה"‪,‬‬ ‫און דארטן איז דאך נישט דא די אלע נאריש'ע השגות וואס מיר מענטשן‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫און מען קען דאך דאס בעצם אויס פראבירן‪ ,‬ווייל געב נאר א פרעג א‬ ‫מענטש אויפן גאס וואס דאס איז‪" :‬זִּ יו הַ ְשכִּ ינָה"‪ !?..‬וועט ער דיר‬ ‫דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז איך ווייס נישט‪ ,‬אפשר איז דאס א געוויסע סארט‬ ‫פאטעל‪ !?..‬אבער על כל פנים‪ ..‬עס איז נישט שייך ביים אייבערשטן די אלע‬ ‫גשמיות'דיגע השגות‪.‬‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך לגבי "יענע וועלט"‪ ,‬ווייל עס איז נעבעך דא‬ ‫מענטשן וואס מיינען‪ ,‬אז ווען זיי וועלן ארויף קומען אויף יענע וועלט נאך‬ ‫הונדערט און צוואנציג יאר‪ ,‬דעמאלט'ס וועט זיין אסאך צימער'ן‪ ,‬און עס‬ ‫וועט דעמאלט'ס זיין שווארצע מלאכים און ווייסע מלאכים‪.‬‬ ‫אבער עס הייבט זיך דאך נישט ָאן‪ ,‬ווייל אויבן אין הימל איז דאך נישט דא‬ ‫קיין צימער'ן אזוי ווי מיר האבן דא‪ ,‬און אויבן אין הימל איז דאך נישט דא‬ ‫קיין שווארצע מלאכים מיט ווייסע מלאכים‪ ,‬ווייל אויבן אין הימל איז דאך‬ ‫אלעס‪" :‬כָל כֻל ֹו אֱֹלקּות"‪ ,‬און עס איז דאך אסאך אסאך העכער פון אונזערע‬ ‫השגות בכלל‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם מוז שטיין אין דער הייליגער תורה הק' א לשון וואס‬ ‫דו זאלסט מיינען אז דער אייבערשטער איז כאילו א‪" :‬גֶשֶ ם"‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫נישט‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו ָאן קומען מיט דיינע‪" :‬חָ כְ מוֹת"‪ ,‬און דו וועסט‬ ‫דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז מען האט מיר נישט געמיינט דא‪ ,‬איי‪ ..‬וועסטו אבער‬ ‫פרעגן‪ ,‬אז ווי אזוי קענסטו זאגן אז דער אייבערשטער איז א‪" :‬גֶשֶ ם"‪ !?..‬עס‬ ‫איז דאך אפיקורסות‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל "דו" ביזט דאך א‪:‬‬ ‫"גֶשֶ ם"‪ !..‬און ממילא וועגן דעם מוזטו האבן די הרגשה אז דו קענסט מאכן‬ ‫א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן אייבערשטן‪ ,‬און אז דו קענסט מאכן א‪" :‬חֲרוֹן ַאף"‬ ‫פארן אייבערשטן‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ..‬אבער אין הארצן דארפסטו וויסן‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער איז נישט קיין‪" :‬גֶשֶ ם" חס ושלום‪ ,‬נאר דער אייבערשטער‬ ‫איז אסאך אסאך העכער פון אונזער השגה‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס‬ ‫ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז א יודיש קינד דארף האבן‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫די‪" :‬תְ ִּמימּות" פון א "פרוי"‪ ,‬ווייל ווען א פרוי טוט א מצוה‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫טוט זי דאך דאס מיט א מורא'דיגע‪" :‬תְ ִּמימּות"‪ ,‬ווייל זי קען דאך נישט צו‬ ‫פיל לערנען‪ ,‬און ממילא טוט זי נאר נאך וואס איר מאמע האט געטוהן‪ ,‬און‬ ‫זי טוט נאר וואס זי האט געזעהן ביי איר מאמע‪ ,‬און זי ווייסט אפילו נישט‬ ‫על פי רוב וואס עס איז די עיקר פון די מצוה‪ ,‬און וואס מען מעג אויס לאזן‪.‬‬ ‫און דאס דארפן מיר זיך אלע אפ לערנען פון א פרוי‪ ,‬צו טוהן די מצוות פון‬ ‫דעם אייבערשטן מיט א ריינע כוונה‪ ,‬פשוט‪ ..‬ווייל דער אייבערשטער האט‬ ‫אזוי געהייסן‪ ,‬און נישט ווייל איך פארשטיי טיפע‪ַ " :‬כּוָנוֹת הַ ִּמצְ וֹת"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק וואס עס‬ ‫שטייט די וואך אין די פרשה אז‪ַ " :‬ויְצַ ו מֹ שֶ ה וְ זִּ ְקנֵי י ְִּש ָראֵ ל אֶ ת הָ עָ ם לֵאמֹ ר‬ ‫שָ מֹ ר אֶ ת כָל הַ ִּמצְ וָה" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬שָ מֹ ר אֶ ת ָכל הַ ִּמצְ וָה" – איז‬ ‫דאך טאקע ראשי תיבות‪" :‬כְ אִּ שָ ה" – אזוי ווי א פרוי‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫תורה הק' וויל דיר דא זאגן‪ ,‬אז‪" :‬שָ מֹ ר אֶ ת ָכל הַ ִּמצְ וָה" – אז דו זאלסט אפ‬ ‫היטן די גאנצע מצוה פון אנפאנג ביז'ן סוף‪" :‬כְ אִּ שָ ה" – פונקט אזוי ווי א‬ ‫פרוי‪ ,‬און פונקט אזוי ווי א פרוי טוט די גאנצע "מצוה" פון אנפאנג ביז'ן‬ ‫סוף מיט א מורא'דיגע‪" :‬תְ ִּמימּות"‪ ,‬און זי זוכט נישט קיין‪" :‬חָ כְ מוֹת"‪ ,‬אזוי‬ ‫אויך זאלסטו אויך זעהן אפ היטן די גאנצע מצוה פון אנפאנג ביז'ן סוף‪ ,‬און‬ ‫נישט זוכן קיין‪" :‬חָ כְ מוֹת"‪.‬‬ ‫און דער ענין טרעפט מען דאך טאקע נאר ביי א פרוי‪ ,‬ווייל מיט איר גרויסע‪:‬‬ ‫"תְ ִּמימּות" זוכט זי צו ענדיגן דאס דאווענען וויפיל זי קען נאר‪ ,‬און זי טוט‬ ‫דאס מיט א מורא'דיגע‪" :‬תְ ִּמימּות"‪ ,‬אזוי אויך דו‪ ..‬זאגט דיר דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪" :‬שָ מֹ ר אֶ ת כָל הַ ִּמצְ וָה" – דו זאלסט אפ היטן א יעדע איינציגע‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"מצוה" פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און נישט "מצוות"‪ ,‬נאר דו זאלסט‬ ‫זעהן אפ צו היטן א יעדע איינציגע "מצוה" פון דער הייליגער תורה הק' פון‬ ‫אנפאנג ביז'ן סוף‪" :‬אֲשֶ ר ָאנֹ כִּ י ְמצַ ּוֶה אֶ תְ כֶם הַ ּיוֹם"‪:‬‬ ‫ונְ ָתנְ ָך יהו‪-‬ה אֱ ל ֶֹק ָ‬ ‫יך ֶע ְל ֹיון ַעל ָכל ג ֹויֵי ָה ָא ֶרץ‬ ‫ַעש ֹות ֶׁאת ּ ָכל‬ ‫קול יהו‪-‬ה אל ֶֹׁק ָ‬ ‫יך לִ ְשמֹר ל ֲ‬ ‫מו ַע ִּת ְשמַ ע ְּב ֹ‬ ‫ש ֹ‬ ‫ְוהָ יָ ה ִאם ָ‬ ‫שר ָאנ ִֹכי ְמצַ ְ ּו ָך הַ י ֹּום ּונְ ָתנְ ָך יהו‪-‬ה אל ֶֹׁק ָ‬ ‫יך ֶׁעלְ ֹיון ַעל ּ ָכל‬ ‫ִמ ְצ ֹו ָתיו אֲ ֶׁ‬ ‫גּ ֹויֵי הָ ָא ֶׁרץ‪ :‬גלייך נאך דעם דאזיג'ן פסוק שטייט‪ ,‬אז‪ּ" :‬ובָ אּו עָ לֶיָך כָל‬ ‫הַ ּבְ ָרכוֹת הָ אֵ לֶה וְ הִּ ִּשיגָֻך כִּ י תִּ ְשמַ ע ּבְ קוֹל יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך"‪ ,‬און די פסוק קומט‬ ‫אונז דא ארויס ברענגען‪ ,‬אז אויב א יודיש קינד לערנט דער הייליגער תורה‬ ‫הק'‪ ,‬און ער פארשטייט נישט וואס ער לערנט‪ ,‬אבער ער איז מקיים‬ ‫"מצוות"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט איהם דער אייבערשטער סוף כל סוף העלפן‪ ,‬און‬ ‫ער וועט זוכה זיין צו האבן א השגה אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און ער‬ ‫וועט זוכה זיין צו פארשטיין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע די פסוק דא‪ ,‬אז‪" :‬וְ הָ יָה אִּ ם שָ מוֹעַ‬ ‫תִּ ְשמַ ע ּבְ קוֹל יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך" – אז אויב דו וועסט אויס הערן די קול פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪" :‬לִּ ְשמֹ ר ַלעֲשוֹת אֶ ת כָל ִּמצְ וֹתָ יו אֲשֶ ר ָאנֹ כִּ י ְמצַ ּוְ ָך הַ ּיוֹם" וגו' – צו‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹרה"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט שפעטער זיין אז‪:‬‬ ‫מקיים זיין די הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫"ּובָ אּו עָ לֶיָך כָל הַ ּבְ ָרכוֹת הָ אֵ לֶה וְ הִּ ִּשיגָֻך"‪ ,‬און עס וועט קומען אויף דיר אלע‬ ‫ברכות‪.‬‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אין די ספרים הק'‪ ,‬אז די גרעסטע‪ּ" :‬בְ ָרכָה"‬ ‫איז דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע‬ ‫אויך אין פרשת ראה (קפיטל י"א פסוק כ"ז)‪ ,‬אז‪" :‬אֶ ת הַ ּבְ ָרכָה" – אז די‬ ‫עצם‪ּ" :‬בְ ָרכָה" איז‪ ,‬ווען‪" :‬אֲשֶ ר תִּ ְש ְמעּו אֶ ל ִּמצְ וֹת יְהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֲשֶ ר ָאנֹ כִּ י‬ ‫ְמצַ ּוֶה אֶ תְ כֶם הַ ּיוֹם" – ווען א יודיש קינד הערט זיך צו צום קול פון דעם‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און ער איז מקיים די הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫און אזוי ענדיגט זיך שוין טאקע אויך די לעצטע פרשה פון חמשה חומשי‬ ‫תורה פרשת "וזאת הברכה"‪ ,‬אז‪" :‬וְ זֹאת הַ ּבְ ָרכָה" – אז דאס איז די‪ּ" :‬בְ ָרכָה"‪,‬‬ ‫וואס איז די‪ּ" :‬בְ ָרכָה"‪!?..‬‬ ‫שטייט דאך שוין וועגן דעם ווייטער אין פסוק דארטן‪ ,‬אז‪ַ " :‬וּיֹאמַ ר יהו‪-‬ה‬ ‫ִּמסִּ ינַי ּבָ א" וגו' און‪" :‬תו ָֹרה צִּ ּוָה לָנּו מֹ שֶ ה מו ָֹרשָ ה ְקהִּ לַת ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪,‬‬ ‫דער הייליגער תורה הק' איז די גרעסטע‪ּ" :‬בְ ָרכָה" פאר א מענטש‪ ,‬און אויב‪:‬‬ ‫"מסִּ ינַי ּבָ א" – און אויב קומסטו פון דעם בארג סיני און דו האלטס'ט ָאן‬ ‫ִּ‬ ‫דעם הייליגן‪" :‬תו ָֹרה צִּ ּוָה לָנּו מֹ שֶ ה מו ָֹרשָ ה ְקהִּ לַת ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬וְ זֹאת‬ ‫הַ ּבְ ָרכָה" – דעמאלט'ס איז דאס די גרעסטע‪ּ" :‬בְ ָרכָה" פאר דיר‪.‬‬ ‫ווייל מיט דער הייליגער תורה הק' "קען" מען מאכן א לעבן אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און ָאן דער הייליגער תורה הק' קען מען "נישט" מאכן א לעבן אויף‬ ‫דער וועלט‪ ,‬און מיט דער הייליגער תורה הק' איז שורה א‪ּ" :‬בְ ָרכָה ּבְ מַ עֲשֵ ה‬ ‫י ְֵדיכֶם"‪ ,‬און ָאן דער הייליגער תורה הק' איז "נישט" שורה קיין‪ּ" :‬בְ ָרכָה‬ ‫ּבְ מַ עֲשֵ ה י ְֵדיכֶם"‪.‬‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"מצְ וַת יהו‪-‬ה" אפילו דו קענסט‬ ‫און אויב דו וועסט מקיים זיין די הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫נישט קיין לערנען‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו סוף כל סוף זוכה זיין צו פארשטיין‬ ‫דער הייליגער‪" :‬תו ַֹרת יהו‪-‬ה"‪ ,‬און‪" :‬וְ הִּ ִּשיגָֻך" – און דו וועסט זוכה זיין צו‬ ‫באקומען א "השגה" אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬כִּ י תִּ ְשמַ ע ּבְ קוֹל יהו‪-‬ה" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬כִּ תְ בֵ י"‪,‬‬ ‫און דא איז מרומז דעם געדאנק פון‪" :‬כִּ תְ בֵ י אֱֹלקֶ יָך"‪ ,‬און דאס גייט דאך‬ ‫ארויף אויף דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און דער הייליגער תורה הק' קומט‬ ‫"מצְ וַת"‬ ‫אונז דא צו זאגן‪ ,‬אז אויב וועסטו קודם מקיים זיין די הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫הַ תו ָֹרה‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו שפעטער קענען צו קומען צו האבן א השגה‬ ‫אין‪" :‬כִּ תְ בֵ י אֱֹלקֶ יָך" – אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און‪" :‬וְ הִּ ִּשיגָֻך כִּ תְ בֵ י‬ ‫אֱֹלקֶ יָך" – און דו וועסט באקומען א "השגה" אין דער הייליגער תורה הק'‬ ‫וואס ווערט דאך ָאן גערופן‪" :‬כְ תַ ב"‪.‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע אין פסוק אין פרשת כי תשא (קפיטל‬ ‫ֱֹלקים הּוא‬ ‫ֱֹלקים הֵ מָ ה וְ הַ ִּמכְ תָ ב ִּמכְ תַ ב א ִּ‬ ‫ל"ב פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬וְ הַ לֻחֹ ת מַ עֲשֵ ה א ִּ‬ ‫חָ רּות עַ ל הַ לֻחֹ ת"‪ ,‬און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין פרשת וילך‬ ‫(קפיטל ל"א פסוק י"ט)‪ ,‬אז‪" :‬וְ עַ תָ ה כִּ תְ בּו ָלכֶם אֶ ת הַ ִּש ָירה הַ זֹאת וְ ל ְַמ ָדּה אֶ ת‬ ‫ּבְ נֵי י ְִּש ָראֵ ל" וגו'‪ ,‬און ממילא ווער עס טוט "מצוות"‪ ,‬ער וועט סוף כל סוף‬ ‫קענען זוכה זיין צו‪" :‬וְ הִּ ִּשיגָֻך" – צו פארשטיין‪" :‬כִּ תְ בֵ י אֱֹלקֶ יָך" – דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪" :‬לְ הָ בִּ ין ּולְ הַ ְשכִּ יל לִּ ְשמֹ עַ לִּ לְ מֹ ד ּולְ לַמֵ ד לִּ ְשמֹ ר וְ ַלעֲשוֹת‬ ‫ּולְ קַ ּיֵים אֶ ת כָל ִּדבְ רֵ י תַ לְ מּוד תו ָֹרתֶ ָך ּבְ ַאהֲבָ ה"‪:‬‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ְו ָראו ָכל ַע ֵמי ָה ָא ֶרץ‬ ‫שם יהו‪-‬ה נִ ְק ָרא ָעל ָ‬ ‫ֶׁיך ְויָ ְרא ּו ִמ ּ ֶׁמ ּ ָך‪ :‬דער‬ ‫ְו ָרא ּו ּ ָכל ַע ּ ֵמי הָ ָא ֶׁרץ ִּכי ֵ‬ ‫הייליגער אור החיים הק' איז מסביר דעם פסוק אזוי‪ ,‬אז דאס איז געזאגט‬ ‫געווארן אנטקעגן די מצוות "לא תעשה"‪ ,‬און די גאנצע צייט ווען א יודיש‬ ‫קינד היט זיך אפ פון עבירות‪ ,‬דעמאלט'ס גייט נישט אראפ פון זיין פנים די‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬און אלע באשעפעניש'ן ציטער'ן פון אזא איינער‪,‬‬ ‫הייליגע‪" :‬צֶ לֶם א ִּ‬ ‫סיי מענטשן‪ ,‬און סיי בהמות און חיות‪.‬‬ ‫אבער משא"כ אויב א יודיש קינד היט זיך נישט פון קיין עבירות ח"ו‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס האבן זיי נישט קיין מורא פון איהם‪ ,‬ווייל נאר ווען א יודיש קינד‬ ‫ֱֹלקים" האבן זיי מורא פון איהם‪.‬‬ ‫טראגט אויף זיך דעם הייליגן‪" :‬צֶ לֶם א ִּ‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ ָראּו כָל‬ ‫ָארץ כִּ י שֵ ם יהו‪-‬ה נ ְִּק ָרא עָ לֶיָך" וגו'‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' וויל‬ ‫עַ מֵ י הָ ֶ‬ ‫דיר דא זאגן‪ ,‬אז די סיבה פארוואס זיי וועלן מורא האבן פון דיר איז דאך‬ ‫נאר‪ ,‬ווייל ווען‪" :‬וְ ָראּו ָכל עַ מֵ י" – ווייל ווען מיין פאלק אליין וועט זעהן‪,‬‬ ‫און דאס גייט דאך ארויף אויף די שוואכ'ע יודן וואס ווערן ָאן גערופן‪:‬‬ ‫"עַ ם"‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע מבואר אין די ספרים הק'‪ ,‬און די‬ ‫שוואכ'ע יודן ווילן ליידער אמאל שלעכט'ס טוהן פאר די ערליכע יודן‪ ,‬און‬ ‫די פסוק זאגט דיר דא צו אז זיי וועלן נישט מצליח זיין‪.‬‬ ‫ווייל ווען‪ :‬וְ ָראּו כָל "עַ ִּמי" – ווייל ווען די עמי הארצ'ים וועלן זעהן‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ָארץ" – אז אפילו א פשוט'ע מענטש וואס איז די זעלבע "ארציות" ווי‬ ‫"הָ ֶ‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫מיר – וואס איז די זעלבע שטיק ערד ווי מיר‪[ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין‬ ‫"ָאדם יְסוֹד ֹו‬ ‫טאקע אלע‪" :‬רֹאש הַ שָ נָה" און‪" :‬יוֹם כִּ יפּור" ביים דאווענען אז‪ָ :‬‬ ‫ָארץ כִּ י שֵ ם‬ ‫מֵ עָ פָ ר וְ סוֹפ ֹו לֶעָ פָ ר"]‪ ,‬אפילו אויף אזא איינער קען אויך זיין‪" :‬הָ ֶ‬ ‫"שכִּ ינָה"‪ ,‬און דאס‬ ‫יהו‪-‬ה ִּנ ְק ָרא" – וואס די ווערטער איז דאך ראשי תיבות‪ְ :‬‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז ווען זיי וועלן זעהן אז אפילו‬ ‫אויף א פשוט'ע מענטש וואס איז א שטיק "ארציות" קען אויך רוען די‬ ‫"שכִּ ינָה" הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬וְ י ְָראּו ִּממֶ ךָ" – דעמאלט'ס וועלן זיי‬ ‫הייליגע‪ְ :‬‬ ‫שוין מורא האבן פון דיר‪.‬‬ ‫ווייל זיי וועלן דאך שוין דעמאלט'ס איין זעהן ווי ווייט א פשוט'ע מענטש‬ ‫קען ָאן קומען דורך דעם וואס ער פירט זיך אויף ערליך‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הַ תו ָֹרה‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪.‬‬ ‫וְ הַ י ְִּרָאה הַ ְמ ָ‬ ‫און זיי וועלן דאך שוין דעמאלט'ס אלע איין זעהן‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬אפילו אויף א‬ ‫"שכִּ ינָה" הק'‪ ,‬און די פסוק‬ ‫פשוט'ע ערליכע יוד קען אויך רוען די הייליגע‪ְ :‬‬ ‫ָארץ" – אז אפילו דו ביזט א מענטש וואס איז‬ ‫זאגט דיר דא ווייטער‪ ,‬אז‪" :‬הָ ֶ‬ ‫ָאן געפילט מיט "ארציות" און "גשמיות"‪ ,‬אפילו אזוי קענסטו אבער נאך‬ ‫אלץ זוכה זיין צו דעם‪" :‬כִּ י שֵ ם יהו‪-‬ה נ ְִּק ָרא"‪.‬‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪" :‬עָ לֶיָך" – אויף דיר‪ ,‬אויף דיר קען אויך רוען די הייליגע‪:‬‬ ‫"שכִּ ינָה" הק'‬ ‫"שכִּ ינָה" הק'‪ !..‬דו דארפס'ט נאר מאכן זיכער אז די הייליגע‪ְ :‬‬ ‫ְ‬ ‫זאל שפירן באקוועם אין דיין קליינע‪ּ" :‬בֵ ית הַ ִּמ ְק ָדש ְמעַ ט"‪:‬‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ְו ָראו ָכל ַע ֵמי ָה ָא ֶרץ‬ ‫שם יהו‪-‬ה נִ ְק ָרא ָעל ָ‬ ‫ֶׁיך ְויָ ְרא ּו ִמ ּ ֶׁמ ּךָ‪ :‬לאמיר‬ ‫ְו ָרא ּו ּ ָכל ַע ּ ֵמי הָ ָא ֶׁרץ ִּכי ֵ‬ ‫דיר דא פרעגן א שאלה‪ ,‬ווייל לכאורה דארף מען דאך פארשטיין‪ ,‬אז וואס‬ ‫איז די שיינ'קייט פון א יודיש קינד‪ !?..‬וואס‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די שיינ'קייט פון א יודיש קינד איז דאך‪,‬‬ ‫אז ער זוכט זיך נישט קיין נייע וועגן זיך צו באקרוינען‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬ער‬ ‫נעמט דעם אלט'ן "שטריימל" און ער מאכט דאס פאר א שיינעם הערליכ'ן‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה"‪ ,‬און מען‬ ‫"קרוין" אויף זיין קאפ‪ ,‬און מען נעמט דעם אלט'ן‪ֶ :‬‬ ‫לערנט אויס פאר אונזערע קינדער אז דאס הייסט "געשמאק"‪ ,‬און אז דאס‬ ‫הייסט "הנאה"‪ ,‬און אז נאר אזוי וועלן מיר מצליח זיין אין אונזער לעבן‬ ‫בעזרת השם יתברך‪.‬‬ ‫און אויב מיר וועלן ווייזן פאר אונזערע קינדער אז יודיש'קייט איז‬ ‫"געשמאק"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן זיי ווייניגער זוכן געשמאקייט אין די‬ ‫ארומיגע וועלט‪ ,‬און בכלל‪ ..‬דארף מען דאך געדענקען‪ ,‬אז אויב א קינד‬ ‫שפירט אז יודיש'קייט איז געשמאק‪ ,‬דעמאלט'ס איז די "חינוך" פון דעם‬ ‫קינד אסאך אסאך גרינגער‪ ,‬ווייל אויב א קינד ווייסט אז שבת קודש איז‬ ‫געשמאק‪ ,‬דעמאלט'ס ווארט ער שוין א גאנצע וואך אז ווען וועט שוין‬ ‫קומען דעם גרויסן הייליגן טאג "שבת קודש"‪!?..‬‬ ‫אבער אויב דער קינד באקומט נישט געהעריג דעם מודעה אז שבת קודש‬ ‫איז די "קשר" פון דעם אייבערשטן מיט א יודיש קינד‪ ,‬דעמאלט'ס קען גאר‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫זיין אז עס וועט נאך נעמען אביסל צייט ביז ווען דער קינד וועט אויף כאפן‬ ‫אז שבת קודש איז א געשמאקע זאך‪ ,‬און איינמאל ער וועט אויף כאפן אז‬ ‫שבת קודש איז א געשמאקע זאך‪ ,‬וועט ער דאך דאס דעמאלט'ס מוזן מאכן‬ ‫געשמאק‪ ,‬ווייל שבת קודש דארף דאך צו זיין א געשמאקע זאך‪.‬‬ ‫און אויב דער קינד האט קיינמאל נישט באקומען די ריכטיגע רוחניות'דיגע‬ ‫טעם אין א שבת קודש‪ ,‬וועט ער דאך דעמאלט'ס גלייך זוכן אנדערע וועגן‬ ‫ווי אזוי צו מאכן זיין שבת קודש געשמאק‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט דאך שוין‬ ‫אריין פאלן ביי איהם ח"ו אנדערע וועלטליכ'ע געשמאקייטן וואס די גאס‬ ‫לייגט איהם פָ אר ווי אזוי צו מאכן דעם שבת קודש געשמאק‪ ,‬און דאס וועט‬ ‫דאך נאר שווערער מאכן מחנך צו זיין אזא סארט קינד‪.‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה"‪ ,‬ווייל‬ ‫ווייל די ענין פון חינוך מוז דאך זיין געבויעט אויף א‪ֶ :‬‬ ‫אויב נישט‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך דאס קינד זוכן די היינטיגע אופנים ווי‬ ‫אזוי מען מאכט יודיש'קייט געשמאק‪ ,‬און ממילא וועגן דעם לוינט זיך‬ ‫ענדערש א דורך צו לעבן די אזוי גערופענ'ע מלגלגים וואס שפעטן אפ פון‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה"‪ ,‬ווי איידער צו דארפן ארבעטן אסאך שווערער‬ ‫דעם אלט'ן‪ֶ :‬‬ ‫אז א קינד זאל וועלן [מרצון עצמו] גיין אויף דעם גוט'ן וועג‪.‬‬ ‫"מסו ָֹרה"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דא דעם אמאליג'ן‪:‬‬ ‫ווייל אויב עס איז דא א‪ְ :‬‬ ‫"חֵ ן"‪ ,‬און אויב נישט‪ ,‬דעמאלט'ס קען גאר אסאל מאל אויס קומען‪ ,‬אז א‬ ‫קינד זאל נעמען די היינטיגע וועלט‪ ,‬און דאס פראבירן צוזאם צו שטעלן‬ ‫מיט א "שבת קודש" כדי דאס צו מאכן געשמאק‪ ,‬און דאס אז א קינד זאל‬ ‫לעבן אויף א וועג אז די היינטיגע וועלט איז מיין תענוג‪ ..‬דאס קען דאך שוין‬ ‫צו ברענגען צו אנדערע נישט גוטע זאכן‪ ,‬והמבין יבין‪ ,‬ודי למבין‪.‬‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער משא"כ אויב א קינד ווייסט ביי זיך‪ ,‬אז איך האב גארנישט מיט די‬ ‫היינטיגע וועלט‪ ,‬נאר איך האב מיר מיין אייגענ'ע שטוב‪ ,‬און נאר דאס איז‬ ‫ביי מיר הייליג און טייער‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך איהם שוין אסאך אסאך‬ ‫גרינגער זיך א עצה צו געבן מיט די שטורעמיש'ע וועלט וואס לייגט איהם‬ ‫פָ אר כל מיני פאלטש'ע תענוגים‪.‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה" איז‬ ‫ווייל ער איז דאך מחונך געווארן אויף א אופן אז די‪ֶ :‬‬ ‫הייליג און טייער‪ ,‬אבער משא"כ די איבריגע חלק העולם איז דאך ליידיג און‬ ‫פוסט‪ ,‬און דאס האט דאך גארנישט צו טוהן מיט מיר בכלל‪.‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה"‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער‬ ‫און אויב א יודיש קינד האלט ָאן דעם‪ֶ :‬‬ ‫"ש ִּמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה"‪ ,‬סיי אויף זיך‪ ,‬און סיי אויף זיינע קינדער‪.‬‬ ‫דאך זוכה צו א‪ְ :‬‬ ‫ווייל דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פסוק אין די‬ ‫וואכעדיגע פרשה פרשת כי תבוא (קפיטל כ"ח פסוק י')‪ ,‬אז‪" :‬וְ ָראּו כָל עַ מֵ י‬ ‫ָארץ" – אז אויב די פעלקער פון די וועלט וועלן זעהן‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪:‬‬ ‫הָ ֶ‬ ‫"כִּ י שֵ ם יהו‪-‬ה נ ְִּק ָרא" וגו'‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬כִּ י שֵ ם יהו‪-‬ה ִּנ ְק ָרא" – איז דאך‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬כְ יָשָ ן"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז‬ ‫דער הייליגער תורה הק' זאגט דיר דא אזוי‪ ,‬אז אויב די פעלקער פון די‬ ‫וועלט וועלן זעהן‪" :‬כְ יָשָ ן" – אז דו האסט עפעס אזא אלט'קייט‪" :‬עָ לֶיָך" –‬ ‫אויף דיר‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אויב די פעלקער פון‬ ‫די וועלט וועלן זעהן אז דו רירס'ט זיך עפעס נישט אוועק פון דעם אלט'ן‪:‬‬ ‫"משַ נֶה" פון דעם‪:‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה ִּמדֹר דֹר"‪ ,‬און דו ביזט ח"ו גארנישט‪ְ :‬‬ ‫ֶ‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫"ד ֶרְך הָ ָאבוֹת"‪ ,‬און דו גייסט נישט נאך די אלע נייע מאדע'ס וואס די וועלט‬ ‫ֶ‬ ‫לייגט דיר פָ אר‪ ,‬נאר דו פירס'ט זיך עפעס‪" :‬כְ יָשָ ן" – נאר דו פירס'ט זיך‬ ‫עפעס אזוי אלט מאדיש‪ ..‬ממש אזוי ווי אין דער אלט'ער היים‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועט דאך זיין‪" :‬וְ י ְָראּו ִּממֶ ךָ" – דעמאלט'ס וועלן דאך די אומות העולם‬ ‫מורא האבן פון דיר‪ ,‬און עס וועט דאך דעמאלט'ס גלייך הערש'ן א‬ ‫"ש ִּמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה" אויף דיר‪.‬‬ ‫מורא'דיגע‪ְ :‬‬ ‫און די אומות העולם וועלן דאך דעמאלט'ס גלייך מורא האבן פון דיר‪ ,‬און‬ ‫די אומות העולם וועלן דאך דעמאלט'ס גלייך מורא האבן דיר צו שלעכט'ס‬ ‫טוהן‪ ,‬ווייל זיי וועלן דאך שוין דעמאלט'ס גלייך זעהן‪ ,‬אז די אמאליגע‪:‬‬ ‫ֱֹלקים" וואס אונזערע הייליגע זיידע'ס זענען ארום געגאנגען מיט‬ ‫"צֶ לֶם א ִּ‬ ‫דעם איז דאך אויך איין געקריצט אויף דיר‪.‬‬ ‫און פארשטייט זיך‪ ..‬אז צו דעם דארף מען דאך האבן א געוואלדיגע גרויסע‬ ‫שטארקייט‪ ,‬ווייל נאר אזוי קען מען דאך א דורך ברעכן די אלע שווערע‬ ‫נסיונות וואס די נייע אהער געשטעלט'ע וועלט לייגט דיר פָ אר‪.‬‬ ‫"ד ֶרְך‬ ‫און אויב דו וועסט זיך טאקע האלטן מיט דעם אלט'ן הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬תִּ פֹ ל ֲעלֵיהֶ ם אֵ ימָ תָ ה וָפַ חַ ד" –‬ ‫הַ ְמ ָ‬ ‫דעמאלט'ס וועט דאך פאלן אויף די אומות העולם א פחד און א שרעק‪ ,‬ווייל‬ ‫ווען זיי וועלן זעהן‪ּ" :‬בִּ גְ דֹל זְ ר ֹועֲָך" – ווייל ווען זיי וועלן זעהן דיין‬ ‫בּורה" ווי דו דרייס'ט זיך נאך ארום מיטן אלט'ן שטריימל און‬ ‫שטארקע‪" :‬גְ ָ‬ ‫מיטן אלט'ן טלפון‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬י ְִּדמּו כָָאבֶ ן" – דעמאלט'ס וועלן זיי דאך‬ ‫בלייבן שטיל און געלעמט אזוי ווי פאר קלאצט'ע שטיינער‪.‬‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל זיי וועלן נישט קענען גלייבן וואס זיי זעהען דא‪ ,‬א יודיש קינד האט‬ ‫נאך תשפ"ו א כשר'ע טלפון‪ !?..‬וואו איז דאס געהערט געווארן‪ !?..‬און די‬ ‫תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬עס איז שוין איינמאל געהערט געווארן‪ ,‬ווייל‬ ‫סּורה ָלנּו ִּמדֹר דֹר"‪ ,‬דעמאלט'ס קומט‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫אויב עס איז דא דעם אלט'ן‪ֶ :‬‬ ‫דאך שוין ניט אמאל אין באטראכט די אלע נארישקייטן‪!..‬‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫און אויב עס איז דא דעם אלט'ן‪ֶ :‬‬ ‫"ש ִּמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה" אויף אלע אונזערע קינדער‪ ,‬ווייל דו ווייסט‬ ‫איז דאך דא א‪ְ :‬‬ ‫"ש ִּמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה" פון דעם‪" :‬הַ מַ לְ אָ ְך הַ גֹ אֵ ל אֹ תִּ י ִּמכָל ָרע"‬ ‫ווען עס איז דא א‪ְ :‬‬ ‫וגו'‪!?..‬‬ ‫"ש ִּמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה" פון‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז עס איז דאך נאר דא א‪ְ :‬‬ ‫דעם‪" :‬הַ מַ לְ אָ ְך הַ גֹ אֵ ל אֹ תִּ י ִּמכָל ָרע" ווען עס איז‪" :‬וְ יִּקָ רֵ א בָ הֶ ם ְש ִּמי וְ שֵ ם‬ ‫ֲאבֹתַ י ַאבְ ָרהָ ם וְ יִּצְ חָ ק"‪ ,‬און איינמאל מען גייט דאך שוין טאקע באמת נאך‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬וְ י ְִּדגּו ָלרֹב" –‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫דעם אלט'ן‪ֶ :‬‬ ‫דעמאלט'ס וועלן דאך דיינע אלע קינדער אויך קענען אויף שטעלן ערליכע‬ ‫שטובער‪ֶ " :‬נאֱמָ נִּים לַיהו‪-‬ה ּולְ תו ָֹרת ֹו הַ ְקדוֹשָ ה" אפילו בשעת ווען זיי וועלן‬ ‫ָארץ" – אפילו בשעת ווען זיי וועלן נאך זיין ארום‬ ‫זיך געפונען‪ּ" :‬בְ קֶ ֶרב הָ ֶ‬ ‫גענומען מיט אלע "ארציות" און "גשמיות" פון דעם נייעם אהער‬ ‫געשטעלט'ע וועלט‪.‬‬ ‫אבער דו ווייסט פארוואס דיינע קינדער וועלן קענען אויף שטעלן ערליכע‬ ‫ליכטיגע הייליגע שטובער‪ֶ " :‬נאֱמָ נִּים לַיהו‪-‬ה ּולְ תו ָֹרת ֹו הַ ְקדוֹשָ ה" אפילו‬ ‫ָארץ"‪ !?..‬דאס איז אלעס ווייל‬‫בשעת ווען זיי געפונען זיך נאך‪ּ" :‬בְ קֶ ֶרב הָ ֶ‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪.‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫מען גייט נאך דעם אלט'ן‪ֶ :‬‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך דיר שוין טאקע אויך ווייטער אין די‬ ‫וואכעדיגע פרשה פרשת כי תבוא‪ ,‬אז די סיבה פארוואס די אומות העולם‬ ‫וועלן מורא האבן פון דיר איז דאך זייער פשוט‪ ,‬ווייל‪" :‬וְ ָראּו כָל עַ מֵ י" –‬ ‫ָארץ" – אז אפילו א פשוט'ע מענטש‬ ‫ווייל ווען א גוי וועט זעהן‪ ,‬אז‪" :‬הָ ֶ‬ ‫וואס איז די זעלבע "ארציות" ווי מיר – אז אפילו א פשוט'ע מענטש וואס‬ ‫איז די זעלבע שטיק ערד ווי מיר‪[ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע‪:‬‬ ‫"ָאדם יְסוֹד ֹו מֵ עָ פָ ר וְ סוֹפ ֹו‬ ‫"רֹאש הַ שָ נָה" און‪" :‬יוֹם כִּ יפּור" ביים דאווענען אז‪ָ :‬‬ ‫ָארץ כִּ י שֵ ם יהו‪-‬ה‬ ‫לֶעָ פָ ר"]‪ ,‬אפילו אויף אזא איינער קען אויך רוען‪" :‬הָ ֶ‬ ‫"שכִּ ינָה" הק'‪,‬‬ ‫ִּנ ְק ָרא" – אפילו אויף אזא איינער קען אויך רוען די הייליגע‪ְ :‬‬ ‫ָארץ כִּ י שֵ ם יהו‪-‬ה ִּנ ְק ָרא" – איז דאך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫ווייל די ווערטער‪" :‬הָ ֶ‬ ‫ָארץ" – אז אפילו‬ ‫"שכִּ ינָה"‪ ,‬און ממילא ווען דער גוי וועט זעהן‪ ,‬אז‪" :‬הָ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אויף א פשוט'ע מענטש וואס איז א שטיק "ארציות" קען אויך רוען די‬ ‫"שכִּ ינָה" הק'‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך שוין גלייך זיין‪" :‬וְ י ְָראּו ִּממֶ ךָ"‬ ‫הייליגע‪ְ :‬‬ ‫– דעמאלט'ס וועלן זיי דאך שוין גלייך מורא האבן פון דיר‪.‬‬ ‫ווייל זיי וועלן דאך שוין דעמאלט'ס איין זעהן ווי ווייט א פשוט'ע מענטש‬ ‫קען ָאן קומען דורך דעם וואס ער פירט זיך אויף ערליך‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הַ תו ָֹרה‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪.‬‬ ‫וְ הַ י ְִּרָאה הַ ְמ ָ‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך ביי יעקב אבינו אין פרשת וישב‪ ,‬אז‬ ‫יעקב אבינו האט זיך דעמאלט'ס אוועק געזעצט מיט זיין זוהן יוסף‪ ,‬און ער‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס אויס געלערנט אלעס וואס ער האט געהאט געלערנט‬ ‫אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און ער האט איהם דעמאלט'ס איבער‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה" ווי אזוי מען דארף זיך צו פירן‪.‬‬ ‫געגעבן דעם הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫קט‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון (בראשית‬ ‫קפיטל ל"ז פסוק א')‪ַ " :‬וּיֵשֶ ב ַיעֲקֹ ב ּבְ אֶ ֶרץ ְמגּורֵ י ָאבִּ יו" וגו'‪ ,‬ווייל די‬ ‫ווערטער‪ַ " :‬וּיֵשֶ ב ַיעֲקֹ ב ּבְ אֶ ֶרץ ְמגּורֵ י אָ בִּ יו ּבְ אֶ ֶרץ כְ נָעַ ן" – איז דאך טאקע‬ ‫אויך ראשי תיבות‪ּ" :‬בָ א יוֹם כ"ב" – אז עס איז ָאן געקומען די טאג וואס‬ ‫יעקב אבינו האט זיך געזעצט לערנען מיט יוסף הצדיק די הייליגע‪" :‬כ"ב‬ ‫אוֹתִּ ּיוֹת הַ תו ָֹרה"‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ..‬און ער האט דעמאלט'ס געלערנט מיט‬ ‫יוסף הצדיק אלעס וואס ער האט מקבל געווען פון זיינע הייליגע אבות הק'‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די כוונה פון די ווערטער‪ּ" :‬בְ אֶ ֶרץ ְמגּורֵ י ָאבִּ יו"‪,‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך טאקע געווען די מטרה דא‪ ,‬אויס צו לערנען פאר יוסף‬ ‫הצדיק ווי אזוי מען דארף זיך פירן‪ ,‬און אז מען דארף זיך שטענדיג פירן‪:‬‬ ‫"ּבְ אֶ ֶרץ ְמגּורֵ י ָאבִּ יו" – און אז מען דארף זיך שטענדיג פירן‪" :‬עַ ל ֶד ֶרְך‬ ‫י ְִּש ָראֵ ל סָ בָ א"‪ ,‬און אזוי ווי אונזערע הייליגע אבות הק' האבן זיך געפירט‪,‬‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪.‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫"משַ נֶה" זיין פון דעם הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫און נישט ח"ו‪ְ :‬‬ ‫און יוסף הצדיק האט טאקע דער הערט די ווערטער פון זיין הייליגן טאטן‬ ‫יעקב אבינו‪ ,‬און ער האט טאקע שטענדיג אפ געהיטן זיין הייליגע‪" :‬צֶ לֶם‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬און אפילו ווען ער איז שוין ָאן געקומען אין דעם טמא'נעם לאנד‬ ‫א ִּ‬ ‫מצרים‪ ,‬האט ער זיך אבער נאך אלץ נישט נאך געלאזט‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬ער‬ ‫האט מוסיף געווען שמירה על שמירה אויף די דריי זאכן‪ :‬א) די‪" :‬לָשוֹן" –‬ ‫די שפראך לשון הקודש‪ ,‬ב) די‪" :‬לְ בּוש" – די יודישע קליידער‪ ,‬ג) די‪" :‬שֵ ם"‬ ‫– די נאמען‪ ,‬און דאס אלעס האט ער אפ געהיטן‪ּ" :‬בִּ ְש ִּמ ָירה"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬לָש ֹון לְ בּוש שֵ ם ּבִּ ְש ִּמ ָירה" – איז דאך טאקע סופי תיבות‪:‬‬ ‫"נְשָ מָ ה"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬יוסף הצדיק האט דאך שוין גוט געוואוסט‬ ‫קי‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫ביי זיך‪ ,‬אז דאס איז דאך די‪" :‬נְשָ מָ ה" פון א יודיש קינד‪ ,‬ווייל די וועג ווי‬ ‫ֱֹלקים" איז דאך‬ ‫אזוי מען קען האלטן די‪" :‬נְשָ מָ ה" מיט איר אמת'ן‪" :‬צֶ לֶם א ִּ‬ ‫נאר דורך דעם וואס מען פירט זיך‪" :‬עַ ל ֶד ֶרְך י ְִּש ָראֵ ל סָ בָ א" און מען איז‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫"משַ נֶה" קיין קיצו של יו"ד פון דעם הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫נישט‪ְ :‬‬ ‫דֹר"‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק ביי די מעשה פון‬ ‫פרעה'ס חלום‪ ,‬אז די קנעכט פון פרעה האבן דעמאלט'ס געזאגט פאר פרעה‪,‬‬ ‫אז נע‪ ..‬עס איז א שאד ארויף צו ברענגען יוסף הצדיק פון דעם גרוב‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"וְ שָ ם אִּ תָ נּו" – ווייל דער מענטש וואס איז געווען מיט אונז אין תפיסה‬ ‫דארטן איז דאך אזא‪" :‬נַעַ ר"‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס‪!?..‬‬ ‫ווייל‪" :‬עִּ בְ ִּרי" – ווייל דער נער מיינט נאך נעבעך אז מען קען בלייבן א‬ ‫"יוד" אין "מצרים"‪ ,‬דו הערס'ט פרעה‪ !?..‬א "יוד" אין "מצרים"‪ !..‬וואו איז‬ ‫געהערט געווארן אזא זאך‪ !?..‬מען קען דאך נישט זיין קיין אפ געהיטענ'ע‬ ‫"יוד" אין אזא טמא'נע לאנד ווי "מצרים"‪!?..‬‬ ‫און ממילא וואס גייט דא פָ אר מיט דעם יוסף הצדיק‪ !?..‬ער ווייסט דען‬ ‫"שטּופֵ י זִּ מָ ה"‪ !?..‬וואס גייט דא פָ אר‬ ‫נישט אז "מצרים" איז א פלאץ פון‪ְ :‬‬ ‫מיט דעם מאדנעם מענטש דא‪ !?..‬און דער יוסף איז דאך טאקע א‪" :‬נַעַ ר"‪,‬‬ ‫ווייל ער מיינט דאך נאך נעבעך אז מען קען זיך האלטן ערליך אין אזא‬ ‫טמא'נעם לאנד ווי "מצרים"‪.‬‬ ‫אבער וואס האט יוסף הצדיק געזאגט‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪,‬‬ ‫אז יוסף הצדיק האט דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז ניין הער מצרי‪ ,‬דו ביזט דאך‬ ‫קיא‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אינגאנצן נישט גערעכט‪ ,‬ווייל דו ביזט גערעכט טאקע אז סתם אזוי קען מען‬ ‫טאקע נישט זיין קיין אמת'ע ערליכע יוד אין אזא טמא'נע לאנד ווי מצרים‪,‬‬ ‫אבער אויב עס איז‪" :‬הַ עוֹד ָאבִּ י חָ י" – אבער אויב מיין טאטע לעבט נאך ביי‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה"‬ ‫מיר‪ ,‬און אויב גיי איך נאך טאקע באמת נאך דעם הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫וואס איך האב מקבל געווען פון מיין הייליגן טאטן יעקב אבינו‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫קען מען דאך אויס דרוק'לעך יא זיין א ערליכע יוד אפילו דא אין אזא‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמסו ָֹרה"‪,‬‬ ‫שרעקליכ'ע‪" :‬טֻ ְמַאת ִּמצְ ַריִּם"‪ ,‬ווייל אויב עס איז דא דעם‪ֶ :‬‬ ‫דעמאלט'ס קען מען זיך דאך האלטן אין דעם שווערסט'ן מצב וואס עס איז‬ ‫נאר שייך‪.‬‬ ‫און יוסף הצדיק האט דאך טאקע שטענדיג געטראכט צו זיך‪ ,‬אז לעב איך‬ ‫יּוקנ ֹו שֶ ל ָאבִּ י"‪ !?..‬אדער בין איך ליידער אויס‬ ‫"דמּות ְד ְ‬ ‫נאך טאקע מיט‪ְ :‬‬ ‫געלאשן געווארן דורך דעם שרעקליכ'ן‪" :‬טֻ ְמַאת ִּמצְ ַריִּם" וואס געפונט זיך‬ ‫ליידער דא ארום מיר‪!?..‬‬ ‫און מיט דעם געדאנק פון לעבן מיט די הייליגע אבות הק'‪ ..‬האט דאך יוסף‬ ‫הצדיק שטענדיג געלעבט‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬יוסף הצדיק האט דאך‬ ‫שטענדיג געטוהן די פעולה פון‪" :‬צָ ר ְקלַסְ תֵ ר פָ נָיו שֶ ל ָאבִּ יו"‪ ,‬און דאס איז‬ ‫געווען זיין ערשטע דאגה שטענדיג‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪" :‬הַ עוֹד ָאבִּ י חָ י" – אז‬ ‫לעבט נאך מיין הייליגן טאטן ביי מיר אין הארץ‪ !?..‬אדער ח"ו נישט‪!?..‬‬ ‫און דאס דארף דאך טאקע אויך זיין אונזער דאגה שטענדיג‪ ,‬אז מיר דארפן‬ ‫אלע שטענדיג טראכטן‪ ,‬אז‪" :‬הַ עוֹד ָאבִּ י חָ י" – אז לעבט נאך ביי מיר אין‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר" וואס מיר האבן‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫הארץ דעם אלט'ן הייליגן‪ֶ :‬‬ ‫מקבל געווען פון אונזערע הייליגע אבות הק'‪ !?..‬אדער ח"ו נישט‪!?..‬‬ ‫קיב‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אין פרשת‬ ‫חוקת (קפיטל כ"א פסוק כ"ב)‪ ,‬אז די יודישע קינדער האבן דעמאלט'ס‬ ‫געזאגט פאר די אומות העולם‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְ ֶד ֶרְך הַ מֶ לְֶך ֵנלְֵך" – אז אין דעם דרך‬ ‫פון דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא" וועלן מיר גיין ביז‪" :‬עַ ד‬ ‫אֲשֶ ר ַנ ֲעבֹר גְ ֻבלֶָך" – ביז מיר וועלן שוין זוכה זיין אריבער צו טרעטן די‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫גבולות פון‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִּש ָראֵ ל"‪ ,‬און אויף דעם‪ֶ :‬‬ ‫וועלן מיר גיין ביז מיר וועלן שוין זוכה זיין צו די‪" :‬גְ אּולָה ְשלֵמָ ה"‪.‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ תו ָֹרה"‬ ‫און יא הער גוי‪ ,‬מיר וועלן אלע ָאן האלטן אונזער הייליגע‪ֶ :‬‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר" ביז משיח וועט קומען‪ ,‬און‬ ‫"ד ֶרְך הַ ְמ ָ‬ ‫און אונזער הייליגע‪ֶ :‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ מֶ לְֶך" וועלן מיר שטענדיג גיין‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף‬‫מיט דעם‪ֶ :‬‬ ‫דאך שטענדיג לעבן אויף א אופן פון‪" :‬הַ עוֹד ָאבִּ י חָ י"‪:‬‬ ‫רו ַהט ֹוב‬ ‫יִּ ְפ ַתח יהו‪-‬ה ְל ָך ֶאת ֹ‬ ‫או ָצ ֹ‬ ‫לָתת ְמ ַטר ַא ְר ְצ ָך‬ ‫ש ַמיִ ם ֵ‬ ‫רו הַ ּט ֹוב ֶׁאת הַ ּ ָ‬ ‫יִ ְפ ּ ַתח יהו‪-‬ה לְ ָך ֶׁאת ֹ‬ ‫או ָצ ֹ‬ ‫ְּב ִע ּת ֹו ּולְ בָ ֵר ְך ֵאת ּ ָכל מַ ֲע ֵשה יָ ֶׁד ָך וגו'‪ :‬אין דעם פסוק דא ליגט‬ ‫באהאלטן די יסוד פון א ברכה פון א‪" :‬צַ ִּדיק"‪ ,‬ווייל די פסוק זאגט דאך אונז‬ ‫דא אזוי‪ ,‬אז‪" :‬יִּפְ תַ ח יהו‪-‬ה לְ ָך אֶ ת אוֹצָ רוֹ" – אז דער אייבערשטער וועט דיר‬ ‫עפענען זיין אוצר פון השפעה דורך‪" :‬הַ טוֹב" – דורך דעם‪" :‬צַ ִּדיק" וואס‬ ‫איז דאך‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪ ,‬סיי‪" :‬טוֹב לַשָ מַ יִּם" און סיי‪" :‬טוֹב לַּבְ ִּרּיוֹת"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער אור החיים הק' טייטש'ט דאך שוין טאקע אויך דעם פסוק‬ ‫פון‪" :‬יִּפְ תַ ח יהו‪-‬ה לְ ָך אֶ ת אוֹצָ ר ֹו הַ טוֹב" וגו'‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪ּ" :‬בְ אֶ ְמצָ עּות הַ צַ ִּדיק‬ ‫קיג‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫יִּפְ תַ ח אוֹצָ ר הַ טוֹב" – אז דורך דעם‪" :‬צַ ִּדיק" וועט קומען א כח פון‬ ‫"השפעה" פון הימל‪.‬‬ ‫און דער הייליגער אור החיים הק' זאגט אונז דא ווייטער‪ ,‬אז‪" :‬וְ שֵ ם הַ טוֹב‬ ‫הּוא סוֹד" – אז די נאמען‪" :‬טוֹב" גייט ארויף אויפן‪" :‬צַ ִּדיק יְסוֹד ע ֹולָם" [על‬ ‫דרך דרוש]‪ ,‬און מען קען אפשר צו לייגן צו דעם די באקאנט'ע ווארט וואס‬ ‫ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער געבט איבער די‪" :‬כֹחַ הַ הַ ְשפָ עָ ה" פאר א‪" :‬צַ ִּדיק" ּבִּ בְ ִּחינַת‬ ‫צַ ִּדיק ג ֹוזֵר וְ הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא ְמקַ ּיֵם‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דיר דא אזוי‪ ,‬אז‪" :‬יִּפְ תַ ח יהו‪-‬ה לְ ָך אֶ ת‬ ‫אוֹצָ רוֹ" – אז דער אייבערשטער וועט עפענען זיין אוצר פון‪" :‬הַ ְשפָ עוֹת‬ ‫טוֹבוֹת" פאר דיר דורך‪" :‬הַ טוֹב" – דורך דעם‪" :‬צַ ִּדיק" וואס איז דאך‪" :‬כָל‬ ‫כֻל ֹו טוֹב"‪ ,‬און אויף די ווערטער‪" :‬אֶ ת הַ שָ מַ יִּם" זאגט דאך שוין דער‬ ‫הייליגער אור החיים הק'‪ ,‬אז‪" :‬הּוא סוֹד הַ ְשפָ עָ ה עֶ לְ י ֹונָה לְ מַ עְ לָה" – אז דאס‬ ‫איז די סוד פון "השפעה" אויבן אין הימל‪" :‬כְ יָדּועַ לְ יו ְֹדעֵ י חֵ ן"‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער וועט דעמאלט'ס געבן א כח פאר דעם‪" :‬צַ ִּדיק" צו‪" :‬לָתֵ ת‬ ‫ַארצְ ָך ּבְ עִּ תוֹ" – צו געבן רעגן אין דיין לאנד אין איר צייט‪.‬‬ ‫ְמטַ ר ְ‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם די באקאנט'ע‬ ‫מעשה פון חוני המעגל וואס האט זיך אריין געשטעלט אין א רונדעכיג'ע‬ ‫רינגל‪ ,‬און ער האט געבעטן ווי א קינד וואס בעט פון זיין טאטע אז‪ ..‬איך‬ ‫וויל אז עס זאל קומען רעגן‪ ,‬אבער נישט צו פיל רעגן‪ ,‬ווייל דאס וועט דאך‬ ‫מאכן א שרעקליכ'ע חורבן אין שטאט‪ ,‬נאר איך וויל פונקט אזוי פיל און‬ ‫אזוי פיל רעגן‪ ,‬און חוני המעגל האט דעמאלט'ס געבעטן דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫קיד‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫אז איך וויל אז דאס און דאס זאל געשעהן פונקטליך אזוי און אזוי‪ ,‬און‬ ‫דוקא אויף אזא אופן זאל קומען די השפעות פון הימל‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער האט איהם דאס טאקע דעמאלט'ס פונקטליך צו געשטעלט‬ ‫אזוי ווי ער האט געוואלט‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא ווייטער‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר'‬ ‫יוד‪ ,‬אז‪ּ" :‬ולְ בָ רֵ ְך אֵ ת כָל מַ עֲשֵ ה י ֶָדָך" – אז א‪" :‬צַ ִּדיק" האט א כח צו‬ ‫בענטשן‪" :‬אֵ ת כָל מַ עֲשֵ ה י ֶָדָך" – אלע דיינע ענינים וואס דו טוס'ט נאר‪ ,‬און‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז די כח פון א‪" :‬צַ ִּדיק אֱמֶ ת" אויבן הימל‪ ,‬די כח פון א‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק אֱמֶ ת" אויבן הימל איז‪ ,‬אז‪" :‬עַ ל פִּ יו יֵצֵ א וְ עַ ל פִּ יו ָיבֹא"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬יִּפְ תַ ח יהו‪-‬ה לְ ָך אֶ ת אוֹצָ ר ֹו הַ טוֹב" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬כִּ י צַ ִּדיק ג ֹוזֵר וְ הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא ְמקַ ּיֵם" [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬די מציאות איז‪ ,‬אז‪" :‬יִּפְ תַ ח יהו‪-‬ה לְ ָך אֶ ת אוֹצָ ר ֹו הַ טוֹב כִּ י צַ ִּדיק‬ ‫ג ֹוזֵר וְ הַ קָ דוֹש ּבָ רּוְך הּוא ְמקַ ּיֵם"‪:‬‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָ סֻ ָרה נָא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫דעם גרויסן התעוררות‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַ ַמ ְראֶ ה הַ ָגדֹל הַ זֶה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קטו‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫קטז‬ ‫אליעזר‬ ‫כי ת בוא‬ ‫נעימות‬ ‫קיז‬