הליכות ושיחות קודש וויען - אידיש · Halichois V'sichois Koidesh Vien - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

פרשת כי תב א תשפ" ה לפ"ק
במסיבת פרידה לתלמידי ישיבה קטנה
יום ג' פרשת כי תבוא תשפ"ה לפ"ק
האט זיך זיינע זאכן וואס ער זוכט .דוד המלך זאגט, מען האלט ביים זיך געזעגענען פונעם קעמפ ,במשך
'אחת' שאלתי מאת ה' ,מען דארף צוקומען צו א די יאר איז מען געזעסן צוזאמען און עוסק געווען
מדריגה ,איך דארף גארנישט ,עס אינטערעסירט מיך בתורה .מען פארט אריין אין שטאט ,ארבעה דברים
נישט די גאס ,עס אינטערעסירט מיר נישט קיין שום צריכין חיזוק (ברכות לב ,):תורה דארף חיזוק .חיזוק
זאך אויף די וועלט ,איך האב נאר איין בקשה ,שבתי איז דער טייטש ,ווען מען קומט אויף א פלאץ וואו
בבית ה' כל ימי חיי. מען ווערט געשטערט ,דארף מען זיך קענען מחזק
זיין און נישט נאכלאזן.
און דא ס איז נישט גענוג אז מען זאגט עס ביים
דאווענען ,נאר מע ן דארף ארבעטן דערויף .עס מען האט פריער געזינגען אחת שאלתי מאת ה'
קומט בין הזמנים ,מען דארף אליין זיין דער מגיד אותה אבקש ,שבתי בבית ה' כל ימי חיי (תהלים כז-ד).
שיעור ,מען דארף אליין זיין דער משגיח ,מען דארף באמת ,דאס איז די תשוקה פון יעדן יוד ,צו קענען
אליין זיין דער מנהל .ווייל נאך די חתונה איז אויך זיין בבית ה' ,קענען זיצן אין בית המדרש ,כל ימי
נישט ד א קיין משגיח מיט קיין מנהל ,און מען איז חייו ,לחזות בנועם ה' ולבקר בהיכלו .צו דעם דארף
אין די אייגענע הענט .יעדער יוד דארף ערצויגן מען נישט זיין קיין דוד המלך ,דאס איז ביי יעדן
ווערן צו קענען טון אליינס ,אלעס וואס ער דארף איינעם זיין עיקר בקשה .נאר ,יעדער וויל
צו טון .און אויף דעם גיט מען דעם בין הזמנים, אויסוואקסן א תלמיד חכם ,יעדער וויל שטייגן אין
פרוביר דיך אויס ווי דו האלטסט .ווי אזוי גייט דיר תורה ,אבער ער וויל נאך עפעס אויך ,תענוגי עולם
א דורך דיין טאג ,וויפיל שעה לערנסטו ,וואו הזה וויל ער אויך .ער איז גרייט צו לערנען ,אבער
גייסטו ,וואו דרייסטו זיך ,איז דיין פלאץ טאקע עס איז נישט נאר תורה ,ער וויל אויך האבן אלע
ב בית ה' ,צו דיין פלאץ איז ערגעץ אנדערש ,איז עס אנדערע זאכן ,תורה וגדולה במקום אחד .איינער
פתוח לקודש ,אדער פתוח לחול ,ווי מען האט דארף עשירות ,איינער דארף א שיינע קאר ,יעדער
על הטוב יזכר
ידידינו מוה"ר משה עהרענפעלד הי"ו
אשר כלכל הוצאת הגליון לזכות הרבים
לע"נ אמו מרת מלכה ב"ר יחיאל ע"ה -נפטרה ט"ז אלול תשנ"ה לפ"ק -ת.נ.צ.ב.ה
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~א~ שיחות ודברות קודש -וויען
האט נישט באצאלט באלד ,ביי גרויסע מענטשן איז פריער געהערט ,ווי אזוי א מענטש דארף עס
עס א פגם ,עס גייט אריין אין גדר פון חילול ה' .דאס אנקוקן.
איז דקות דקות'דיגע חילול ה'.
*
וויפיל חילול ה' ליגט אין דעם ,ווען א בחור קומט איך וויל מעורר זיין אויף צוויי זאכן וואס איז מער
אריין שפעט צום דאווענען ,ער דרייט זיך מיטן נוגע בין הזמנים ווי א גאנץ יאר .ואהבת את ה'
תפילין בייטל עלף אזייגער .דאס איז א בן תורה? אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך (דברים ו-ה),
דאס האט ער געלערנט א גאנץ יאר אין ישיבה? אזוי עס איז דא א מצוה פון אהבת ה' ,ליב האבן דעם
דארף אויסקוקן סליחות? אזוי דארף ער קומען שבת אייבערשטען ,אלעס אוועקגעבן ,דיין הארץ ,דיין
צו א דאווענען ,אריינקומען ביי ברוך שאמר? קיינער לעבן ,דיין געלט ,ווען עס קומט צו אהבת ה' איז
זאגט אים גארנישט ווייל מען איז איידל ,מען זאגט נישט דא קיין שום זאך וואס זאל שטערן .די גמרא
נישט פאר יענעם ,אבער ער דארף אליין טראכטן (יומא פו ).דרש'נט ,עס איז נישט גענוג וואס דו האסט
וואסערע פנים ער האט צווישן דעם עולם ווען ער ליב דעם אייבערשטען ,אהבהו על הבריות ,דו
טוט עס .דאס איז די היפוך פון אהבת ה' ,וואס מען דארפסט זיך אזוי אויפפירן ,אז דו זאלסט באליבט
דארף באליבן דעם אייבערשטענ'ס נאמען אויף מאכן דעם אייבערשטען על הבריות ,באליבט מאכן
אנדערע .טראכטען ביי יעדע זאך כאילו מען קוקט תורה אויף דער וועלט.
מיך נאך .און אסאך בחורים קוקט מען זיי טאקע
נאך ,ווי אזוי זיי פירן זיך אויף .מען דארף טראכטן ווילאנג מען איז אין די ישיבה ,זיצט מען דאך
ביי יעדע זאך צו עס פאסט צו טון די זאך ברבים ,צו צווישן די פיר ווענט ,יעדער פירט זיך אויף ווי עס
עס פאסט נישט צו טון. דארף צו זיין ,מען לערנט זיך אפ איינער פונעם
אנדערן נאר גוטע זאכן .ווען מען קומט ארויס בין
*
הזמנים ,מען דרייט זיך אין די בתי מדרשים ,מען
די צווייטע נקודה האב איך געוואלט מעורר זיין דרייט זיך צווישן אנדערע מענטשן .אז מען פירט זיך
וועגן כיבוד אב ואם .עס איז פון די חמורות אויף ארענטליך ,זאגט די גמרא ,אין מען מאהב ,מען
שבחמורות ,פון די הארבסטע מצוות אין די תורה. מאכט באליבט דעם אייבערשטענ'ס נאמען .אומרים,
און עס האט די גרעסטע שכר וואס דער מען זאגט ,וואויל איז פאר דעם טאטן וואס האט
אייבערשטער שרייבט אין די תורה ,למען יאריכן געהאט אזא קינד ,וואויל איז פאר די מאמע וואס
ימיך ולמען ייטב לך (דברים ה-טז) .יעדער וויל אריכות האט אים ערצויגן ,וואויל איז פאר זיין רבי וואס האט
ימים ,און יעדער וויל האבן א גוט לעבן .אויף דעם מיט אים געלערנט תורה .און אז נישט ,זאגט מען,
זאגט דער פסוק כבד את אביך ואת אמך ,מכבד זיין דאס איז א בן תורה? אזוי פירט ער זיך אויף?
עלטערן .וואס מיינט מכבד זיין עלטערן? עס איז דא
כיבוד ,און עס איז דא מורא .כיבוד אב איז א חיוב צו אין די גמרא (יומא פו ).שטייט ,אז עס איז דא ד'
פאלגן וואס א טאטע זאגט ,וואס א מאמע זאגט. חלוקי כפרה ,יום כיפור איז נישט מוחל אלעס.
נישט זאגען ,איך קען נישט ,מארגן ,איבערמארגן .די תשובה איז מוחל אויף עשה ,יום כיפור איז מוחל
מינוט וואס מען האט דיר געהייסען עפעס טון ,טוט אויף לא תעשה ,און עס ווערט אינגאנצן נמחל .די
מען .לא יסתור את דבריו ,מען טאר קיינמאל נישט איבריגע זאכן ,כריתות ומיתות בית דין ,דארף נאך
צוריקזאגן פאר א טאטן ,דו ביסט נישט גערעכט ,עס זיין יסורים ממרקים .עס ווערט נמחל דער חטא,
איז אנדערש פון וואס דו זאגסט .און כל שכן ווען ער אבער עס איז דא א חשבון .חילול ה' ,זאגט די גמרא,
זאגט ,איך האב דיך אויפן בוידעם ,איך גיי נישט טון נוצט אפילו נישט קיין יסורים ,נאר יום המיתה איז
וואס דו הייסט ,דאס איז סותר את דבריו. מכפר .וואס מיינט חילול ה'? חילול ה' מיינט נישט
ער האט געטון די הארבסטע עבירה .רבי יוחנן האט
אסאך שעות פונעם טאג איז מען אינדערהיים, געזאגט ,אז לויט זיין מדריגה ,ווען ער גייט ד' אמות
שבתים ,ימים טובים ,חול המועד ,און אזוי ווייטער, אן תורה ,איז ער מחלל שם שמים .אזא אדם גדול ווי
די נעכט .עס איז לא ימלט אז מען זאל נישט נכשל רבי יוחנן דרייט זיך ארום ,און ער לערנט נישט.
ווערן אין כיבוד אב ואם ,אויב מען האט זיך נישט אדער אז מען גייט אריין אין א געשעפט און מען
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ב~ שיחות ודברות קודש -וויען
אויפשטיין ווי א יוד דארף אויפשטיין צו סליחות, מתבונן געווען פאר דעם .פאר מען קומט אריין אין
קומען צום דאווענען ווען מען דארף .אז מען איז שטאט ,דארף מען וויסן פאר זיך ,איך האב יעצט די
מיד ,מעג מען זיך אראפלייגן נאכמיטאג ,עס איז מצוה פון כיבוד אב ,וואס עס קומט נישט אויס
נישט דא קיין שום עבירה צו שלאפן בייטאג ווען מקיים צו זיין א גאנץ יאר ווייל מען איז אין ישיבה.
מען איז מיד ,אבער אויפשטיין דארף מען ווי א יוד, בין הזמנים זענען אסאך מאל די שטובער אנגעצויגן,
אויפשטיין צופרי ,יתגבר כארי לעבודת הבורא ,מען עס איז פאר יום טוב ,צו פאר שבת ,און עס איז דא א
דארף אויפשטיין באצייטנס ,און דאווענען שטוב מיט קינדער ,עס איז דא מצבים אין שטוב
באצייטנס. וואס מען ווערט אנגעצויגן .און עס ליגט א חיוב
אויף יעדן איינעם אריינצוברענגען שמחה אינעם
עס איז טעג וואס מען איז מתפלל ,מען בעהט צום שטוב ,פאלגן ווען מען בעהט עפעס ,נישט טון
אייבערשטען ,מען מאכט די הכנה אויף די גרויסע אנדערש פון וואס מען האט געבעטן .למען יאריכן
טעג ,די הייליגע טעג ,די ימים נוראים ,וואס יעדער ימיך ולמען ייטב לך ,עס ברענגט אריכות ימים ,און
קען זיך אויסבעטן דעמאלטס אלעס וואס ער דארף עס ברענגט א טובה .די גמרא (קידושין לט ):דרש'נט,
האבן ,אויף א גאנץ יאר .דער אייבערשטער זאל אז עס גייט ארויף סיי אויף חיי עולם הזה ,און סיי
געבן ,מיר זאלן קענען מאכן די ריכטיגע הכנה צו די אויף חיי עולם הבא - .בחורים ווייסן דאס ,און מען
הייליגע טעג .עס קומט א גרויסער יום טוב ,מען דארף עס נישט זאגן ,אבער איך זאג עס נאר פאר
זאל קענען מקבל זיין אויף זיך עול מלכות שמים, דעם ,ווייל אין מזרזין אלא למזורזין ,און מען דארף
ממליך זיין דעם אייבערשטען אויף די גאנצע מזרז זיין בשעת מעשה (רש"י שמות יט-כא) .יעצט די
וועלט ,און כל שכן אויף זיך אליין .דער קומענדיגע וואכן ,איז דאס אונזער עבודה וואס אונז
אייבערשטער זאל העלפן ,מען זאל קענען הערן וועל מיר זיין אויסגעשטעלט דערצו יעדן טאג.
נאר גוטע בשורות .און מיר זאלן אלע האבן א גוט
געבענטשט יאר ,א כתיבה וחתימה טובה ,א שנה דער אייבערשטער זאל העלפן ,מען זאל קענען
טובה ומתוקה ,און אינאיינעם אקעגן גיין משיח אויסנוצן די צייט פון בין הזמנים ,זיך קובע זיין מיט
צדקינו ,במהרה בימינו אמן. חברותות צו לערנען בייטאג ,פארמיטאג ,נאכמיטאג.
דברי תורה שנאמרו בסעודה שלישית
פרשת כי תבוא תשפ"ה לפ"ק
מקדשינו ,פארוואס זאגט ער לעלות ולראות ...מען זאגט יעדן יום טוב ביים דאווענען ,ומפני
ולהשתחוות לפניך. חטאינו גלינו מארצנו ,ונתרחקנו מעל אדמתנו ,אונז
געפון מיר זיך אין גלות ,ואין אנו יכולים לעלות
שטייט אין סידור הרב פונעם תניא ,זאגט ער, ולראות ולהשתחוות לפניך .שלוש פעמים בשנה איז
ווילאנג דער בית המקדש איז געשטאנען ,איז געווען דאך יראה כל זכורך את פני ה' אלוקיך (דברים טז-טז),
א געוואלדיגער אור וואס האט זיך צושפרייט פונעם יום טוב האט מען זיך געדארפט באווייזן אין בית
בית המקדש אויף גאנץ ארץ ישראל וואו יודען האבן המקדש .עס איז גלינו מארצנו ,אונז קען מיר נישט
געוואוינט .עס איז געווען אן השראת השכינה לעלות ולראות ,ארויפגיין אין בית המקדש .און מען
למטה ,דער אייבערשטער האט גערוהט אין בית גיט צו' ,ולהשתחוות לפניך' ,אונז קען מיר נישט
המקדש ,ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם ,עס איז ארויפגיין זיך בוקן פארן אייבערשטען .וואס איז דער
געווען א גילוי שכינה דא אויף דער וועלט ,וואס ולהשתחוות לפניך ,השתחואה קען מען היינט אויך.
האט אויפגעהויבן יעדן יוד אין א העכערע מדרגה א יוד קען זיך אראפ בייגן פארן אייבערשטען ,און
פון וואס ער איז געווען ,דורך די קדושה וואס איז זיך בוקן פארן אייבערשטען .ער וואלט געדארפט
ארויסגעקומען פון בית המקדש .און כל שכן ווען עס זאגן ,אונז קען מיר נישט לעלות ולראות בבית
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ג~ שיחות ודברות קודש -וויען
אונז זאל מיר זיך קענען מבטל זיין אינגאנצן פארן איז געקומען א יום טוב ,וואס יעדער יוד ווערט
אייבערשטען .אונז בייג מיר זיך ביי די שמונה עשרה, דערהויבן ,ער איז געקומען אין בית המקדש ,אין א
ביי כורעים איז דא א כריעה ,סיי מיט די קניען און פלאץ וואו עס איז געווען גילוי שכינה ,עשרה נסים
סיי מיטן קאפ ,אבער השתחואה איז ביי אונז היינט נעשו לאבותינו ,די נסים חוץ לדרך הטבע וואס האט
נישט דא .בשעת'ן דאווענען בוקט ער זיך פארן זיך אפגעשפילט אינעם בית המקדש ,איז א יוד
אייבערשטען ,אבער דובר שקרים לא יכון לנגד עיני נתעלה געווארן מיט א געוואלדיגע התעלות ,און
(תהלים קא-ז) ,א מענטש איז נישט דערביי ,ער קען מיט א דערהויבנקייט ,אז ער האט זיך געשפירט
נישט מאכן א השתחואה וואס מען איז נישט בטל ומבוטל פארן אייבערשטען ,אז וואס ער האט
דערביי .איינמאל אין יאר מאכט מען יא השתחואה, געטון האט נישט קיין חשיבות ,און עס האט נישט
יום הקדוש ,א טאג וואס יודען זענען אזוי ווי קיין ווערד ,אז ער זאל קענען יוצא זיין ידי חובתו
מלאכים ,מען איז דערהויבן מער ווי די גאנצע יאר, פארן אייבערשטען.
דעמאלטס קען א יוד צוקומען צום אייבערשטען אין
אזא בחינה פון השתחואה ,ער זאל זיך קענען ביטול פון א מענטש ,וואס א מענטש איז זיך מבטל,
אינגאנצן מבטל זיין פארן אייבערשטען ,אבער אזוי דאס איז השתחויה .ווען א מענטש איז זיך מבטל
איז נישט דא קיין ענין פון השתחואה. פאר א צווייטן ,ער גייט פאר א מלך ,און ער וויל
ווייזן זיין ביטול פארן מלך ,בוקט ער זיך בפישוט
בשעת דער בית המקדש איז געשטאנען ,און א יוד ידים ורגלים ,ער בייגט זיך אראפ אויף דער ערד ,די
האט געברענגט ביכורים ,ער האט געדאנקט דעם נידריגסטע וואס ער קען זיך בייגן איז דאך פישוט
אייבערשטען אויף די טובות וואס דער ידים ורגלים ,אלע זיינע איברים בייגט ער אראפ צו
אייבערשטער האט מיט אים געטון ,און ער איז דער ערד ,דאס איז די בחינה פון א השתחויה ,וואס
צוגעקומען צו א ביטול פארן אייבערשטען .ווען מען דאס איז אן הכנעה פארן אייבערשטען.
האט געענדיגט די פרשה פון קריאת הביכורים,
והשתחוית לפני ה' אלקיך (דברים כו-י) ,מען האט זיך זייט דער בית המקדש איז חרוב געווארן ,איז נישט
משתחוה געווען ,ער האט זיך אינגאנצן מבטל נאר אין אנו יכולים לעלות ולראות ,נאר דער
געווען ,איך בין גארנישט אקעגן דעם רבונו של ולהשתחוות לפניך איז אויך נישט דא .אונז האב מיר
עולם ,דער אייבערשטער טוט מיר אזויפיל גוטס. נישט היינט דעם געוואלדיגן אור ,אז א מענטש זאל
איז געווען א השתחואה ,וואס איז געווען א ביטול שפירן ביי זיך אז ער ווערט בטל ומבוטל פארן רבונו
פון 'זיך' אינגאנצן פארן אייבערשטען. של עולם ,ער איז כעפרא דארעא ,ער בייגט זיך אראפ
ביז די ערד ,ואנחנו מה ,אונז זעמיר גארנישט אקעגן
אבער משה רבינו האט געזען אז דער בית המקדש רבונו של עולם .עס איז דא א ישות אין א מענטש,
איז עתיד ליחרב ,דער בית המקדש וועט חרוב ווערן, וואס ער איז טאקע נישט אזוי גרויס ,איך בין נישט
און מען וועט נישט קענען ארויפקומען אין בית אזוי חשוב ,אבער אלץ שפירט ער ,עפעס בין איך דאך.
המקדש ,דאנקען דעם אייבערשטען אזוי ווי מען
האט אמאל געדאנקט ,מען וועט נישט קענען זאגט דער הייליגער תניא דאס איז ומפני חטאינו
אריינקומען זיך בוקן פארן אייבערשטען ,עס וועט גלינו מארצנו ,ונתרחקנו מעל אדמתנו ,ואין אנו
נישט זיין קיין השתחואה .האט משה רבינו מתקן יכולים לעלות ולראות ,אונז קען מיר נישט גיין אין
געווען אז עס זאל על כל פנים זיין תפלה ,א מענטש בית המקדש ,און נישט נאר דאס קען מען נישט ,נאר
זאל קומען צום אייבערשטען ,אריינקומען אין בית ולהשתחוות לפניך ,עס זאל זיין אן אמת'דיגע
ה' ,און דאווענען פארן אייבערשטען .עס איז נישט השתחויה ,א ביטול אינגאנצן ,אן קיין שום חלק וואס
דא קיין השתחואה ,אבער עס איז דא נכרעה נברכה שטייט נאך עפעס ארויס פאר זיך .צו קענען זיך
לפני ה' עושנו (תהלים צה-ו) ,וויפיל דו קענסט זיך יא אינגאנצן מבטל זיין פארן אייבערשטען ,פעלט אונז,
בייגן ,ער בייגט זיך דעם קאפ אביסל ,ער בייגט זיך ואין אנו יכולים להשתחוות פארן אייבערשטען.
די פיס אביסל .ער שטייט נאך אלץ פאר זיך ,ער איז
נאך א מענטש פאר זיך ,ער בייגט זיך נאכנישט קומט אויס אז היינט ווען עס איז נישט דא קיין בית
אינגאנצן ,ער איז זיך נאכנישט אינגאנצן מבטל אזוי המקדש ,פעלט השתחויה ,עס פעלט דער ביטול,
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ד~ שיחות ודברות קודש -וויען
אריינגעלייגט א קערל אין די ערד אנהייב פונעם ווי השתחואה ,אבער כאטש עפעס זיך בייגן פארן
ווינטער ,עס איז לאנג פארפוילט געווארן ,עס איז אייבערשטען.
נישט געבליבן גארנישט פון וואס ער האט
אריינגעלייגט .עס גייט אדורך א גאנצע ווינטער און און אויף דעם זאגט דער מדרש (תנחומא א) ,בואו
ער זעהט גארנישט ,שפעטער הייבט אן ארויס צו נשתחוה ונכרעה נברכה לפני ה' עושנו ,פארוואס
קומען א קליין בלעטל ,א רויט בלעטל ,א ווייס זאגט ער אזויפיל לשונות ,ער הייבט אן מיט
בלעטל ,און נאכדעם הייבט אן ארויסצושפראצן א נשתחוה ,און נאכדעם פאלט ער צוריק ,עס איז נאר
פרי ,ביז דער גאנצער בוים ווערט אנגעפילט מיט נכרעה נברכה .ווייל משה רבינו האט געזעהן אז
פירות .וויפיל גדולת ה' ליגט אין דעם ,וויפיל חכמת ביכורים וועט בטל ווערן .בשעת מען האט
ה' ליגט אין דעם וואס דער אייבערשטער האט געברענגט ביכורים איז געווען בואו נשתחוה ,עס איז
אריינגעלייגט אין די בריאה ,אז עס וואקסט פירות. געווען א השתחואה ,ווען מען איז געקומען למקדש
ה' ,האט מען זיך געבויגן אינגאנצן פארן
עס דאכט זיך אמאל פאר א מענטש ,אז אלע זאכן אייבערשטען .אבער דער בואו נשתחוה וועט בטל
פון טבע פירט זיך אזוי .די וועלט פירט זיך אזוי ,כך ווערן ,אבער דער נכרעה און נברכה לפני ה' עושנו,
הוא דרכו של עולם ,ער זעה ט נישט פון די טבע פון כאטש על כל פנים זיך בייגן ,האבן אן הכנעה און א
די וועלט ,די גרויסקייט פונעם אייבערשטען וואס שפלות רוח ווען מען שטעלט זיך דאווענען פארן
פירט די וועלט .אבער ווען מען קומט אריין אין א אייבערשטען .האט משה רבינו מתקן געווען די
פעלד ,נאך א גאנץ יאר וואס מען זעהט א ליידיג תפלות ,אפילו עס איז נישט דא די בחינה פון
פעלד ,און ער הייבט אן צו זעהן א תאנה שביכרה, נשתחוה ,זאל אבער זיין נכרעה נברכה לפני ה'
ער זעהט די תאנה הייבט אן צו וואקסן ,עס כאפט עושנו ,מען זאל זיך בייגן פארן אייבערשטען.
אים תיכף אן א התפעלות פון די גרויסקייט פונעם
***
אייבערשטען ,כורך עליה 'גמי' ,גדולים מעשי ה' .פון
מיינע מעשים וואס איך האב געטון ,האט געקענט משה רבינו האט מתקן געווען תפלה ,דאס איז
עפעס פאסירן? איך האב א פעלד .פון מיין פעלד במקום פון ביכורים .ווען עס איז געקומען די צייט,
קען דען וואקסן פירות? וואס האב איך געטון ,איך עס האט אנגעהויבן צו וואקסן די פירות פונעם בוים,
האב אריינגעלייגט זרעים ,און עס איז פארפוילט בעצרת מביא וקורא ,מען האט געברענגט ביכורים.
געווארן .ווען דער אייבערשטער שיקט נישט קיין ער איז יורד לתוך שדהו ,ער קומט אריין אין זיין
רעגן ,ועצר את השמים ולא יהיה מטר ,איז דאך פעלד ,און ער זעהט א תאנה שביכרה ,עס הייבט אן
והאדמה לא תתן את יבולה ,איז עס מיינס? איך האב ארויסצוקומען א פרי ,כורך עליה גמי ,האט ער
עפעס געטון דא? דער רבונו של עולם האט עס מיר גענומען א גמי ,און ער האט ארויפגעבינדן דערויף
געגעבן! דער רבונו של עולם האט עס געטון! עס די סימן ,הרי זו ביכורים ,דאס ערשטע גיי איך
איז נישט מיינע פירות ,עס איז דעם רבונו של ברענגען ביכורים פארן אייבערשטען אין בית
עולם'ס פירות .פון מיינע מעשים וואס איך האב המקדש.
געטון קען נישט וואקסן קיין פירות .עס איז נאר
גדולים מעשי ה' .עס כאפט אים אן צו זעהן די אין הייליגע ספרים שטייט (בעל שם טוב בפרשתנו אות
גרויסקייט פונעם אייבערשטען ,וואס דער א) ,כורך עליה גמי' ,גמי' איז די ראשי תיבות ג'דולים
אייבערשטער האט אריינגעלייגט אין טבע פון די מ'עשה י'י (תהלים קיא-ב) .כורך עליה גמי ,ער האט
וועלט ,אין די בריאה. ארויפגעבונדן דערויף א 'גמי' ,גדולים מעשה ה' .ווען
א מענטש איז זיך מתבונן אין די פרי הארץ ,אין
ער ווערט טאקע נתפעל אויף די מינוט ,אבער ווען חידוש מעשה בראשית ,ווי אזוי דער אייבערשטער
עס גייט אדורך ,הייבט ער אן צו פארגעסן .כורך פירט די וועלט .עס קוקט אויס פאר אונז ווי א טבע,
עליה גמי ,האט ער ארויפגעלייגט א סימן ,ער זאל ער זייעט איין ,און עס וואקסט ארויס ,עס איז א
דאס געדענקען אויף שפעטער .ווען א מענטש נארמאלע זאך ,עס ליגט נישט דערין קיין נסים .אויב
ווערט נתפעל פון וואס ער זעהט דאס גרויסקייט א מענטש איז זיך מתבונן ,וואס האט ער געטון ,ער
פונעם אייבערשטען אין די טבע ,דארף ער דאס האט אריינגעלייגט זאמען אין די ערד ,ער האט
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ה~ שיחות ודברות קודש -וויען
געווען נאך מיט א עבודה קשה .און ונצעק אל ה', אוועקלייגן ,און האבן א סימן ,אז עס זאל נישט
אונז האב מיר געשריגן צום אייבערשטען ,און דער פארגעסן ווערן שפעטער.
באשעפער האט אונז ארויסגענומען פון מצרים ,ער
האט אונז געגעבן נאכדעם ארץ ישראל ,אונז האב ווען ער קומט אויף דעם ,אז די פירות זענען נישט
מיר באקומען א לאנד ,יעדער האט באקומען זיין זיינס ,די פירות זענען דעם רבונו של עולם'ס .ווייל
נחלה. פון זיינע מעשים וואס ער האט געטון ,האט ער
געקענט מאכן השתדלות ,אבער נישט פון דעם קען
ער הייבט אן צו דאנקען נישט נאר אויף די פירות וואקסן פירות ,איז פארוועם דארף מען ברענגען די
וואס ער האט יעצט באקומען ,ער הייבט אן צו ראשית פון די פירות? פארן בעל הבית! דער רבונו
דאנקען דעם רבונו של עולם אויף די חסד וואס דער של עולם! ער האט מיר געגעבן די פירות ,ער האט
באשעפער האט מיט אים געטון ביז ער איז געמאכט אז די פירות זאלן וואקסן .ווען ער קומט צו
צוגעקומען צו די פירות ,ווייל אזוי דארף זיין א די השגה פון גדולים מעשי ה' ,נעמט ער די ערשטע
הודאה פארן אייבערשטען .נישט נאר אויף די טובה פרי ,און ער זאגט הרי זה ביכורים ,דאס איז נישט
וואס ער האט יעצט פאר די אויגן .ווען ער האט א מיינע פירות ,דאס איז דעם אייבערשטען'ס .און עס
טובה פונעם אייבערשטען ,דארף ער ארויסברענגען קומט זיך ,איך זאל ארויפגיין אין בית המקדש ,און
א הודאה פארן רבונו של עולם אויף אלעס וואס דער טראגן פארן בעל הבית א חלק פון זיינע פירות וואס
אייבערשטער האט מיט אים געטון פון ווען ער איז ער האט מיר געגעבן .דאס איז געווען די מצוה פון
געקומען אויף די וועלט ,ביז דעם היינטיגן טאג .און ביכורים ,וואס א מענטש האט מכיר געווען אז וואס
דאס איז די פרשה פון ביכורים וואס ער האט קורא ער האט ,איז נישט זיינס .ער האט באקומען א מתנה
געווען ,נישט נאר וואס איז נוגע פאר יעצט ,נאר ער פונעם אייבערשטען ,און ער דארף דאנקבאר זיין
האט אנגעהויבן וואס עס איז נוגע פון ווען ארמי פארן רבונו של עולם אויף וואס דער באשעפער האט
אובד אבי וירד מצרימה ,ביז ער איז אנגעקומען אים געגעבן .דאס איז געווען די נקודה פון ביכורים,
ועתה הבאתי את ראשית פרי האדמה ,יעצט איז ער וואס ער האט ארויפגעטראגן בבית ה'.
צוגעקומען ,ער קען דאנקען דעם אייבערשטען מיט
דעם וואס ער ברענגט די ביכורים. און ווען ער איז ארויפגעקומען אין בית ה' ברענגען
ביכורים ,האט ער אנגעהויבן צו מאכן א חשבון ,אויף
עס שטייט אין הייליגע ספרים ,וענית ואמרת (דברים וואס גיי איך דאנקען דעם אייבערשטען? נאר אויף
כו-ה) ,זאגט רש"י ,בהרמת קול .ווען פאר א מענטש די ביסל פירות וואס ער האט מיר געגעבן? עס איז
גייט נישט גוט ,שרייט ער ,און ער בעהט פונעם מיר געוואקסן היי יאר פירות ,איך האב היי יאר
רבונו של עולם ,רבונו של עולם ,העלף מיר ,ער גיסט פארדינט עפעס ,איך האב א פעלד מיט פירות ,דאס
זיך אויס דאס הארץ פארן אייבערשטען מיט זיינע איז מיין גאנצע הודאה פארן אייבערשטען? וויפיל
תפלות .אמאל איז דא ווען דער אייבערשטער חסד ה' האט מיר דער אייבערשטער געטון ,פון ווען
העלפט אים ,ער דאנקט דעם אייבערשטען ,אבער איך בין געקומען אויף די וועלט ,ביז איך האב די
עס איז בשפה רפה ,ער זאגט נישט אזוי הויך דעם פירות? וויפיל חסד ה' איז דא פון ווען א מענטש
דאנק ,אזוי ווי ער האט געשריגן בשעת ער איז קומט ארויס ליידיג אויף דער וועלט ,ערום יצאתי
געווען אין די צרה .וענית ואמרת ,ווען דו גייסט געבן מבטן אמי ,וואס האט א מענטש געהאט ווען ער איז
א הודאה פארן אייבערשטען ,גיב די הודאה ,זאגט די געקומען אויף די וועלט .וואס ער פארמאגט ,האט
פסוקי דזמרה ,דאנק דעם אייבערשטען מיט אלע ער אלעס באקומען פונעם אייבערשטען .און ער
רמ"ח איברים ,אזוי ווי דו האסט געבעטן בשעת דו הייבט אן זיך צוריק צו דערמאנען אלע טובות וואס
האסט געדארפט האבן די ישועה ,אז דער דער אייבערשטער האט געטון מיט אים .ער דאנקט
אייבערשטער זאל דיר העלפן ,אזוי דארף צו זיין די נישט דעם רבונו של עולם נאר אויף די פירות וואס
הודאה .דאס איז געווען ביי ביכורים ,ווען ער האט ער האט מיר יעצט געגעבן ,נאר ער הייבט אן ,ארמי
געברענגט דעם ראשית פארן אייבערשטען. אובד אבי וירד מצרימה .אונז זעמיר געווען אין
מצרים ,אונז זעמיר געווען עבדים ,אונז האב מיר
*
גארנישט געהאט .א עבד האט גארנישט ,און עס איז
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ו~ שיחות ודברות קודש -וויען
מענטש קען אמאל אויפשטיין צופרי ,און ער האט משה רבינו האט געזעהן ,עס וועט קומען א צייט,
נישט קיין הכרה אפילו צו עס איז יום צו עס איז לילה. דער בית המקדש וועט חרוב ווערן ,מען וועט נישט
און ער קומט אין בית המדרש ,און ער דאנקט דעם קענען ברענגען דעם ראשית פארן אייבערשטען.
רבונו של עולם ,הנותן לשכוי בינה להבחין בין יום ובין האט ער מתקן געווען ,אונז זאל מיר ברענגען אן
לילה ,ב"ה ,איך ווייס אז עס איז טאג ,איך ווייס אז עס אנדערע ראשית פארן רבונו של עולם (תנחומא א).
איז נאכט ,דער קאפ איז מיר אויפן פלאץ .ער דאנקט יעדן טאג ווען דו שטייסט אויף ,דעם ראשית פון דעם
דעם רבונו של עולם ,שלא עשני גוי ,שלא עשני עבד, טאג זיי מקדיש פארן רבונו של עולם .ווען א מענטש
שלא עשני אשה .ער הייבט אן אויסצורעכענען א שטייט אויף ,איז די ערשטע זאך וואס ער טוט ,איז
גאנצע רייע פון הודאה פארן רבונו של עולם ,וויפיל דא דער חיוב פון תפלה .מען טאר נישט עסן פאר
חסד דער אייבערשטער האט מיט אים געטון ביז ער דעם ,מען טאר נישט ארויסגיין אויפן וועג ,מען טאר
איז געקומען אין בית המדרש .איך האב מיר געקענט נישט טון פריוואטע צרכים .צדק לפניו יהלך (תהלים
עפענען די אויגן ,פוקח עורים .דער באשעפער האט פה-יד) ,דרשנ'ט די גמרא (ברכות יד ,).קודם דארף זיין
מיר געגעבן וואס אנצוטון ,מלביש ערומים .איך האב די תפלה ,און נאכדעם וישם לדרך פעמיו .אזוי ווי
מיך געקענט אויפהייבן פונעם בעט ,מתיר אסורים. דארט האט מען מקדיש געווען דעם ראשית פארן
איך קען גיין אויף די אייגענע פיס ,המכין מצעדי גבר, רבונו של עולם ,אונז האב מיר נישט קיין בית
איך האב שיך ,שעשה לי כל צרכי .מען דארף דאנקען המקדש ,אבער דער באשעפער האט אונז געגעבן,
דעם אייבערשטען אויף יעדן פרט .עס איז נישט גענוג דו ביסט אויפגעשטאנען צופרי ,ער האט דיר געגעבן
צו דאנקען דעם רבונו של עולם נאר אויף טובות ,וואס א פרישן לעבן אויפן היינטיגן טאג ,המחזיר נשמות
עס איז אן אויסנאמדיגע טובה ,נאר אויף טאג לפגרים מתים ,דעם ראשית געב אוועק פארן רבונו
טעגליכע טובות דארף א יוד דאנקען שטענדיג דעם של עולם ,די ערשטע שעה פונעם טאג ,לערנען און
אייבערשטען - .דאס איז די בחינה וואס משה רבינו דאווענען ,אוועקגעבן דעם ראשית פארן באשעפער.
האט צוגעשטעלט ביכורים מיט תפלה .ביי ביכורים איז
א מענטש מקדיש דעם ראשית ,און ער דאנקט דעם און אזוי ווי ווען מען האט געברענגט דעם ראשית
רבונו של עולם אויף די טובות וואס ער האט אים אין בית המקדש ,איז עס געווען פארבינדן מיט אן
געגעבן .אזוי דארף צו זיין יעדן טאג ביי דעם ראשית הודאה פאר ן רבונו של עולם אויף דעם חסד וואס
פון די תפלות אויפן זעלבן וועג ווי א מענטש האט דער אייבערשטער האט מיט דיר געטון ,און ער האט
געברענגט ביכורים. נאכדעם געבעטן א תפלה פונעם אייבערשטען,
השקיפה ממעון קדשך מן השמים וברך את עמך את
***
ישראל ,אזוי דארף זיין יעדן טאג ביים דאווענען .עס
מען זאגט אין די סליחות ,לא בחסד ולא במעשים שטייט אין די גמרא (ברכות לב ,).לעולם יסדר אדם
באנו לפניך ,כדלים וכרשים דפקנו דלתיך .מיר קומען שבחו של מקום ,ואחר כך יתפלל .מען הייבט אן
נישט צום רבונו של עולם ,אז אונז האב מיר דיר דאס דאווענען מיט שבחו של מקום ,אזוי ווי ביי
געברענגט חסד און מעשים וואס אונז האב מיר ביכורים .יעדעס מאל ווען א מענטש דאווענט,
געטון ,און עס קומט זיך אונז אז מען זאל אונז געבן רעדט ער קודם שבחו של מקום .יעדן צופרי איז דא
וואס אונז בעהט מיר .אונז האב מיר נישט קיין חסד, פסוקי דזמרה ,ביי יעדע תפלה איז דא אשרי ,כדי ער
אונז האב מיר נישט קיין מעשים ,כדלים וכרשים זאל רעדן פון שבחו של מקום .בעפאר מען בעהט
דפקנו דלתיך ,ווי א פשוט'ער ארימאן וואס קומט סליחות ,טוט מען קודם מסדר זיין די פסוקים פון
בעטן א שטיקל ברויט ,ער האט נישט קיין טענות צו שבחו של מקום ,ווייל אזוי איז געווען ביי ביכורים.
יענעם ,דו קומסט מיר גארנישט ,און דו דארפסט
מיר נישט געבן ,איך בעהט א חסד אז דו זאלסט מיר א מענטש דארף מסדר זיין שבחו של מקום .ווען ער
געבן .כדלים וכרשים דפקנו דלתיך ,אזוי קומען מיר שטייט אויף צופרי ,דאנקט ער דעם רבונו של עולם,
בעטן סליחות פונעם אייבערשטען. וויפיל חסד ה' עס איז דא אויף דעם וואס דו ביסט
אויפגעשטאנען .דו ביסט ביים געזונט ,דו ביסט ביים
די גמרא (בבא קמא טז ).זאגט ,ווען איינער איז נישט קלארן שכל ,וויפיל דארף מען דאנקען דעם רבונו של
כורע במודים ,ער זאגט מודים ,אבער ער בוקט זיך עולם ,וואס נישט יעדער איינער איז זוכה דערצו .א
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ז~ שיחות ודברות קודש -וויען
פון די הונדערטער טובות וואס איך האב אים געטון נישט ביי מודים ,ער בייגט זיך נישט אראפ ,איז נאך
קודם ,ער דאנקט אים טאקע ,עס איז דאך מהנימוס זיבן יאר וועט זיין שדרה ווערן א נחש .אונז פארשטיי
אז מען זאל דאנקען ,אבער עס איז נישט אזא מיר נישט פונקטליך וואס דאס מיינט ,אבער אזוי
גרויסע דאנק אויף דעם וואס ער האט געטון ,ווייל שטייט אין די גמרא ,אז שדרו של אדם ווערט א נחש
איך האב דאך געטון פאר דיר ,מער פון וואס דו נאך שבע שנים ,ווען ער איז נישט כורע במודים.
האסט געטון פאר מיר ,עס קומט זיך מיר אז דו תוספות אויפן פלאץ שטעלט זיך שוין ,וואס האט צו
זאלסט עס מיר טון .עס איז נישט קיין הודאה ,אז טון איינס מיט די אנדערע .זאגט תוספות ,ווייל ביי
יענער האט מיר געטון א זאך וואס עס איז זיך מיר מודים איז דא אן הלכה אז מען דארף זיך בייגן ביי
נישט געקומען .איך האב דיר געגעבן ,און דו האסט מודים ,און ווען מען שטעלט זיך אויף זאל מען זיך
מיר צוריק געגעבן. אויפשטעלן כחויא ,אזוי ווי א שלאנג ,קודם דעם
קאפ און נאכדעם דעם גוף .און אז ער איז איז נישט
די זעלבע איז כביכול ביים אייבערשטען .עס איז דא כורע במודים ,טוט ער נישט ווי מען דארף טון ווי א
אמאל א מענטש וואס איז מכיר ערכו ,און ער ווייסט נחש ,וועגן דעם איז דער עונש אז זיין שדרה וועט
אז ער האט נאך גארנישט געטון פארן רבונו של ווערן שפעטער א נחש.
עולם ,און וויפיל ער האט געטון ,איז נישט גענוג
וואס ער האט געטון .און וויפיל האט ער געזינדיגט עס קען זיין דער פשט דערפון איז .ווען א מענטש
און ממרה געווען אקעגן דעם רבונו של עולם ,און איז אין א צרה ,און א פרעמדער מענטש טוט אים א
דער אייבערשטער גיט אים געזונט ,ער גיט אים טובה ,ער האט נישט מיט אים גארנישט ,יענער
לעבן ,ער גיט אים פרנסה ,ער גיט אים א שטוב ,ער זעהט אז איך בין אין א שווערן מצב ,און ער קומט
גיט אים קינדער ,וואס גיט ער אים נישט? אלעס און ער העלפט מיר ,איז דער מענטש דאנקבאר פאר
וואס ער האט ,דיו שהוא חי ,ער לעבט ,איז עס א דעם וואס האט אים געטון .יענער איז נישט געווען
חסד פונעם אייבערשטען .ווען א מענטש איז מכיר, מחויב מיר צו טון ,ער האט נישט מיט מיר קיין שום
אז עס קומט זיך אים גארנישט פונעם אייבערשטען, קשר ,און פון דעסטוועגן דאך האט ער גענומען זיין
ווען ער שטעלט זיך דאווענען ,און ער זאגט מודים צייט ,זיין געלט ,און ער האט מיך ארויסגעהאלפן אין
פארן אייבערשטען ,דער זאגט עס מיט אן הכנעה מיין פראבלעם .די הודאה וואס ער גיט אים ,איז
מיטן גאנצן הארץ! איך דאנק רבונו של עולם ,איך פונעם גאנצן הארץ.
בוק זיך ,און איך בייג זיך פאר דיר ,איך בין זיך מכניע,
ווייל איך ווייס אז עס קומט זיך מיר נישט דאס וואס אמאל איז דא נאך מער .ער האט זיך נישט
דו האסט מיר געגעבן. פארטראגן מיט זיין שכן ,זיי האבן סכסוכים צווישן
זיך ,און פון דעסטוועגן דאך ,ווען ער איז אין א עת
ווען א מענטש מיינט אבער אז עס קומט זיך אים יא, צרה ,קומט דער שכן מיט וועמען ער איז צוקריגט,
איך האב אויך געגעבן פארן רבונו של עולם ,איך בין און ער טוט אים ארויסהעלפן אין זיין עת צרה וואס
דאך מלא מצוות ,ישראל זענען דאך מלאים מצוות ער האט .איז די הודאה נאך שטערקער .ער האט
כרימון (חגיגה כז ,).וויפיל חסד איך טוה ,און וויפיל דאך געהאט אלע רעכטן מיר נישט צו העלפן ,איך
גוטס איך טוה .ער קען טון מער אויך ,אבער איך האב דאך אים געטון זאכן וואס איך האב נישט
האב א חשבון ביים אייבערשטען ,איך האב אים געדארפט צו טון ,און פון דעסטוועגן דאך האט ער
געגעבן ,ער גיט מיר צוריק .איז די הודאה נישט קיין נישט נקמה גענומען ,און ער האט אוועקגעקוקט
ריכטיגע הודאה .ער זאגט מודים ,אבער ער איז זיך אויף אלעם ,ער האט מיר געטון א טובה ,איז די
נישט כורע במודים .ער בייגט זיך נישט ,ער האט הודאה וואס ער דאנקט פאר יענעם מיטן גאנצן
נישט די הכנעה ביי מודים ,ווייל איך האב דאך אויך הארץ.
געטון פארן רבונו של עולם ,דער באשעפער גיט מיר
צוריק .די ריכטיגע הודאה ,די ריכטיגע כריעה ביי איינער וואס האט אבער געטון פאר זיין חבר אסאך
מודים איז ,ווען ער איז מכיר ערכו ,איך האב טובות ,און יעצט איז ער אנגעוויזן אויף א טובה ,אז
גארנישט געטון פארן אייבערשטען ,איך האב נאר יענער זאל אים צוריק טון .און יענער טוט אים
ממרה געווען דעם אייבערשטען ,און אפילו הכי טוט צוריק א טובה ,ער האט אים צוריקגעטון אויף איינס
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ח~ שיחות ודברות קודש -וויען
האט נישט אזוי געטון .ווייל אמאל איז דא וואס א מיר דער אייבערשטער אזויפיל גוטס יעדן טאג,
מענטש זעהט נישט זיין שפלות ,ער זעהט נישט זיין דעמאלטס איז ער כורע במודים .בשעת ער זאגט
קליינקייט ,ער זעהט זיך גרויס ,און ער כאפט זיך מודים ,בייגט ער זיך ,און ער האט אן הכנעה צום
נישט פון וועם האט ער עס באקומען ,ווער האט עס אייבערשטען אויף די הודאה וואס ער גיט.
אים געגעבן ,ווער האט אים צוגעברענגט דערצו ,אז
*
אלעס האט ער באקומען פונעם אייבערשטען.
מען זעהט בשעת דער באשעפער האט באשאפן
ווען א מענטש זאגט מודים ,ער דאנקט דעם דעם נחש ,איז דער נחש געווען די חשוב'סטע פון די
אייבערשטען ,אבער ער איז נישט כורע במודים ,עס גאנצע בריאה .אויסער אדם מיט חוה ,איז דער נחש
פעלט די הכנעה פון כריעה במודים ,צום סוף וועט געווען די חשוב'סטע פון אלע ברואים וואס דער
ער אויסקוקן אזוי ווי דער נחש .דער נחש האט אויך אייבערשטער האט באשאפן .והנחש היה ערום מכל
געהאט אלעס ,און וואס איז געווען דער סוף פון חית השדה (בראשית ג-א) ,ער איז געווען די קלוגסטע
אים ,מען האט אים אלעס צוגענומען ,ער איז אין חכמה ,מער ווי אלע חיות .אין מדרש (פסיקתא
געווארן דער נידריגסטער פון אלע בעלי חיים ,על זוטרתא בראשית) שטייט ,א בעל חי קען נישט רעדן,
גחונך תלך ועפר תאכל כל ימי חייך (בראשית ג-יד) .פון אבער דער נחש האט גערעדט צו אדם און צו חוה,
זיינע גרויסע מעלות איז ער אראפגעקומען טיף אויף לשון הקודש .מען זעהט אין די פסוקים ,אז ער
אונטען. האט געהאט דעם כח פון דיבור .דער אייבערשטער
האט אים געמאכט אז ער זאל זיין א מלך אויף אלע
יעדער יוד האט חסד ומעשים טובים ,ישראל זענען בהמות וחיות (ב"ר כ-ה) .אין די גמרא (סנהדרין נט):
מלאים מצוות כרימון .אבער בשעת אונז גיי מיר שטייט ,אז ווען דער נחש וואלט נישט געזינדיגט,
דאווענען פארן אייבערשטען ,זעמיר אונז מכיר אז וואלט מען אים נישט אראפגעהאקט זיינע פיס ,און
מיר קומען נישט מיט אונזערע חסד ומעשים. א מענטש וואלט אים געקענט שיקן אויף צפון און
אונזערע חסד ומעשים איז נישט גענוג אז דער אויף דרום ,און ער וואלט אים געברענגט אבנים
אייבערשטער זאל טון מיט אונז אזויפיל גוטס, טובות ומרגליות .דער אייבערשטער האט געגעבן
וויפיל ער טוט מיט אונז .אונז טוה מיר נישט קיין דעם נחש די כח ,אז ער האט אים אויפגעהויבן די
טיפה מן הים פארן אייבערשטען ,וויפיל חסד דער מערסטע פון די גאנצע בריאה.
באשעפער טוט מיט אונז! ואילו פינו מלא שירה כים,
ולשוננו רנה כהמון גליו ,אין אנו מספיקים להודות וויפיל וואלט דער נחש געדארפט דאנקען דעם
על אחת מאלף אלפי אלפים ,מען קען נישט דאנקען רבונו של עולם .דער באשעפער האט דיך געמאכט
אפילו אויף איינס פון טויזנטער און צענדליגער אז דו ביסט מער פון אלע בעל חיים ,דו ביסט דער
טויזנטער טובות וואס דער אייבערשטער האט מלך אויף אלע בעלי חיים ,דו האסט מעגליכקייטן
געטון. וואס קיין שום בעל חי האט נישט .דו קענסט רעדן
וכדומה ,דו ביסט קלוג מער ווי א בעל חי .דער נחש
מיר קומען נישט מיט אונזערע חסדים ומעשים ,נאר האט נישט אזוי געטון .ער האט געזען זיין
כדלים וכרשים דפקנו דלתיך .מיר קומען גרויסקייט ,ורם לבבך ושכחת את ה' אלקיך (דברים
צובראכענערהייט ווי א דל און א רש ,וואס קומט און ח-יד) .ווען א מענטש זעהט זיך אמאל אז ער איז
בעהט בפתח .אונז פארלאנג מיר גארנישט ,עס ברום המעלה ,הייבט ער אן צו פארגעסן פונעם
קומט זיך אונז גארנישט ,עס קומט זיך נישט אז דו אייבערשטען .דער נחש וואס דער אייבערשטער
זאלסט אונז מוזן אויסהערן אפילו וואס אונז בעהט האט אים געגעבן אזויפיל גרויסקייט ,האט נאכדעם
מיר .אבער דער אייבערשטער טוט דאך צדקה ,אזוי צוגערעדט אדם מיט חוה ,זיי זאלן זינדיגן און ממריד
ווי אן ארימאן וואס קומט ,טוה מיר אונז צדקה ,און זיין אקעגן דעם אייבערשטען .דאס קומט זיך? דו
מיר געבן פאר דעם ארימאן ,אזוי בעהט מיר אונז ,אז וואלסט געדארפט צו זיין דער וואס זאל היטן דעם
דער באשעפער זאל אויסהערן אונזערע תפלות. כבוד פונעם אייבערשטען .דער באשעפער האט דיר
געגעבן אזויפיל גרויסקייט ,פארוואס האסטו עס
*
נישט אויסגענוצט א ויף מחזק זיין אדם מיט חוה .ער
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~ט~ שיחות ודברות קודש -וויען
טובים ,און פון דעם קומט ארויף א נחת רוח ,א ריח מען געפונט ביי יעקב אבינו ,בשעת יצחק האט
טוב ,פארן רבונו של עולם .און אלע מצוות ומעשים געוואלט געבן די ברכות פאר עשו ,און יעקב האט
טובים וואס יודען האבן געטון ,האט מען מעלה צוגענומען די ברכות ,פארציילט די תורה אז ווען
געווען .צדיקים זענען דאך נמשלו לבשמים (מגילה יעקב איז געקומען מקבל זיין די ברכות ,וירח את ריח
יג ,).מען האט גענומען די בשמים וואס האבן א גוטן בגדיו ,האט יצחק געשמעקט די ריח פון זיינע בגדים,
ריח ,און מען האט עס מקטיר געווען אויפן מזבח ויאמר ראה ריח בני כריח שדה אשר ברכו ה' (בראשית
אינעווייניג אין היכל ה' ,מען האט עס מקטיר כז-כז) ,די ריח פון מיין קינד איז אזא גוטע ריח ,אזוי
געווען פארן אייבערשטען - .און עס איז געווען ווי די ריח שדה אשר ברכו ה' .דער מדרש (ב"ר סה-כב)
מתמר ועולה ,עס איז ארויפגעגאנגען גראד אויבן, זאגט ,וואס איז געווען דאס וואס יצחק האט
עס האט זיך נישט געבויגן אויף די זייט (יומא לח,). געשמעקט זיינע בגדים ,און די בגדים זענען געווען
ווייל עבודת הצדיקים איז בלתי לה' לבדו ,דאס גייט כריח שדה אשר ברכו ה' .זאגט דער מדרש ,אל תקרי
גראד ארויף אויבן ,זיי האבן נישט קיין פניות זיך צו בגדיו אלא בוגדיו ,ער האט געשמעקט די ריח פון די
בייגן אויף אנדערע זאכן ,אנדערע מחשבות און רשעים וואס איז דא אין כלל ישראל ,די וואס זענען
אנדערע כוונות .די קטורת ווייזט אויף מעשה בוגד אינעם אייבערשטען .זאגט דער מדרש ,עס איז
הצדיקים ,וואס איז געווען מתמר ועולה ,עס איז דא אמאל רשעים וואס זינדיגן פארן אייבערשטען,
ארויף א ריח ניחוח ,וואס מען האט געשפירט ביז אבער עס קומט א ציי ט וואס זיי זענען זיך מתבונן,
יריחו ,דעם ריח הקטורת וואס מען האט מקטיר וואו שטיי איך אויף די וועלט ,און זיי דרייען זיך אויס
געווען (יומא לט.): פון דעם וואס זיי זענען געווען ,און זיי קערן זיך
צוריק צום אייבערשטען .און די ריח פון א יוד וואס
אין דעם קטורת האט מען מקטיר געווען נאך א זאך, איז געווען בעומקי הקליפות ,און ער האט זיך
חלבנה (שמות ל-לד) .חלבנה ריחו רעה (כריתות ו,): אויפגעהויבן און ער קערט זיך צוריק צום
חלבנה וואס האט א שלעכטן ריח ,איז אויך געווען אייבערשטען ,איז זייער חשוב ביים אייבערשטען.
דארט אינעווייניג אין די קטורת .רש"י (שמות שם) וירח את ריח בוגדיו ,יצחק האט געשמעקט די ריח
זאגט ,אז אין יעדע תפלה דארף זיין פושעי ישראל פון די בוגדים ,און אויף דעם האט ער געזאגט ,די
וואס זענען נמנין בתוכם .על כל פנים מען האט ריח פון די בוגדים איז כריח שדה אשר ברכו ה' .דער
מקטיר געווען א חלבנה אויך .ווי קומט אהין דער ריח האט זייער א גוטן ריח ,עס איז כריח שדה אשר
חלבנה ,ווי קומט עס אריין אין די קטורת. ברכו ה' .אזוי שטייט אין מדרש .וואס איז דער ריח
שדה אשר ברכו ה'? וועלכע ריח שדה האט ער
נאר די גמרא (יומא פו ):זאגט ,ווען א יוד טוט תשובה געמיינט ,אז די ריח פון די בוגדים ,איז אזוי ווי א ריח
מיראה ,איז זדונות נעשין לו כשגגות .אבער ווען א שדה וואס דער אייבערשטער האט געבענטשט.
יוד טוט תשובה מאהבה ,ער איז זיך מתבונן אין די
גרויסקייט פונעם אייבערשטען ,וויפיל גוטס דער אין בית המקדש האט מען יעדן טאג מקטיר געווען
אייבערשטער טוט מיט אים ,ווי גרויס עס איז דער קטורת צוויי מאל אין טאג ,פרס בשחרית ,ופרס בין
חסד וואס דער באשעפער פירט זיך מיט אים ,ווערט הערבים .און וועגן דעם זאג מיר אונז יעדן טאג די
נתעורר א נקודה פון אהבה פון א יוד צום רבונו של פרשה פון פיטום הקטורת ,צו די קטורת האט מען
עולם .בשעת א יוד שטייט אין די מדרגה ,אז ער גענומען די חשוב'סטע סממנים ,וואס האבן געהאט
האט אן אהבה צום רבונו של עולם ,און ער איז זיך זייער א גוטן ריח ,און דאס האט מען מקטיר געווען
משים על הלב דעמאלטס ,וואו האלט איך אויף דער פארן אייבערשטען .דאס האט מען נישט מקטיר
וועלט? וואו בין איך אנגעקומען? וואו דריי איך זיך געווען אינדרויסן אויפן מזבח החיצון ,דאס האט מען
ארום? וואו געפין איך זיך? איך לאז איבער דעם אריינגעטראגן אינעם היכל .דארט האט מען עס
רבונו של עולם .ער האט חרטה אויף וואס ער האט מקטיר געווען אויפן מזבח הפנימי ,און די קטורת
געטון ,און ער נעמט זיך פאר ,אז פון יעצט אן וועל איז ארויפגעגאנגען א ריח ניחוח פארן אייבערשטען.
איך גיין אויפן ריכטיגן וועג .זאגט די גמרא ,זדונות
נעשו לו כזכיות ,די זדונות וואס ער האט געטון, וואס די נקודה דערפון איז .ישראל זענען מלאים
ווערן גערעכנט פאר מצוות. מצוות כרימון (חגיגה כז ,).א יוד טוט מצוות ומעשים
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~י~ שיחות ודברות קודש -וויען
וואס אין דעם ריח ליגט אינעווייניג די ריח פון א קומט דאך אויס ,אז עס קומט ארויס א ריח טוב פון
חלבנה ,ווייל דער חלבנה קומט אויך ארויס פון אים די חלבנה אויך .ווייל בשעת דער חלבנה טוט זיך
א ריח טוב .ויברכהו ,האט ער אים געבענטשט ,און צוזאמשטעלן מיט די קטורת ,ער וויל גיין אויפן וועג
ער האט אים געגעבן די ברכות .ווייל אפילו ווען א פון די צדיקים ,און ער איז משים על הלב תשובה צו
יוד איז א בוגד ,קען פון אים ארויסקומען א ריח טוב, טון פון אהבת ה' ,דעמאלטס גייט ארויס א ריח טוב
אזוי ווי עס איז געווען דער ריח שדה אשר ברכו ה'. פון די חלבנה אויך .און דער ריח טוב וואס קומט פון
דעם חלבנה ,האט אסאך א גרעסערע חשיבות ווי די
*
עבודת הצדיקים! א צדיק האט דאך קיינמאל נישט
עס שטייט אין רמב"ם (הל' יסודי התורה ב-א) ,עס איז א געהאט צו טון מיט עולם הזה .אבער א מענטש וואס
מצוה ליב צו האבן דעם אייבערשטען ,שנאמר (דברים איז שוין געזונקען אין עולם הזה ,און ער לאזט עס
ו-ה) ואהבת את ה' אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל איבער ,און ער גייט דינען דעם אייבערשטען ,קומט
מאדך .גיט צו דער רמב"ם ,ווי אזוי איז דער וועג אז א פון אים ארויס א געוואלדיגער ריח טוב וואס איז
יוד זאל צוקומען צו אהבת ה' .וואס דארף ער טון אז עולה למעלה .דאס איז געווען די חלבנה וואס איז
ער זאל קענען ליב האבן דעם אייבערשטען .זאגט געלעגן אינעווייניג אינעם קטורת.
אויף דעם דער רמב"ם ,ווען א יוד איז זיך מתבונן אין
די בריאה ,אין די גרויסקייט פונעם אייבערשטען ,אין ווען יצחק האט געוואלט געבן די ברכות פאר יעקב,
דעם גדולים מעשה ה' ,ווי אזוי דער אייבערשטער האט ער געוואלט שמעקן דעם יעקב ,צו ער איז
האט באשאפן די וועלט ,וויפיל חכמה עס ליגט אין ראוי צו די ברכות צו נישט .צדיקים זענען טאקע
בריאת העולם ,און ער זעהט די גרויסקייט פונעם ראוי ,אבער ער האט געשמעקט די ריח בוגדיו ,עס
אייבערשטען וואס איז דא אין די בריאה פון די איז אויך דא צווישן זיי בוגדים ,וואס גייען אוועק פון
וועלט אליין ,הייבט ער אן ליב צו האבן דעם דרכי ה' .אפשר איז יעקב נישט ראוי פאר די ברכות.
אייבערשטען ,און ער הייבט אן צו גלוסטן צום אבער יצחק האט געזען אז פון די ריח בוגדים קומט
אייבערשטען ,און ער וויל זיך מחבר זיין צום רבונו אויך ארויס א קידוש ה' .אפילו א מענטש האט בוגד
של עולם ,צמאה לך נפשי ,און ער איז מתאוה ,כדי געווען ,אבער עס קומט אמאל א צייט וואס א
ער זאל קענען צוקומען צום אייבערשטען .די וועג מענטש ווערט נתעורר ,וואו האלט איך אויף די
פון אהבת ה' ,מען זאל קענען טון תשובה מאהבה, וועלט? וואו בין איך אנגעקומען? וואו דריי איך זיך
איז זיך מתבונן זיין אין גרויסקייט פונעם ארום? אויף דעם בין איך אראפגעקומען אויף דער
אייבערשטען .און ווען מען איז זיך מתבונן אין די וועלט ,זיך אזוי ארומצודרייען ,און אויסקוקן אזוי ווי
גרויסקייט פונעם אייבערשטען ,ברענגט עס אן איך זעה אויס? איך דארף נעמען מיין טייערע צייט
אהבה ,ליב צו האבן דעם אייבערשטען. און אויסנוצן פאר תורה און עבודת ה' ,טון א נחת
רוח פארן רבונו של עולם .און ער ווערט נתעורר
ווען קען א יוד צוקומען צו תשובה מאהבה ,ליב צו מיט א ליבשאפט צום אייבערשטען ,און דעמאלטס
האבן דעם אייבערשטען מיט אן אהבה ,דאס איז אין האט ער א הרהור תשובה אינעם הארץ ,קען ער
די שעה פון דאווענען .ווען א יוד דאווענט ,און ביים מעלה זיין אלע זיינע זדונות פאר זכיות.
דאווענען איז דאך לעולם יסדר אדם שבחו של
מקום ,עס איז די איינציגסטע שעה אין טאג וואס ער דאס איז געווען דער וירח את ריח בוגדיו .יצחק
טראכט אריין אין גדלות הבורא .ווען ער איז האט געשמעקט די ריח טוב וואס קען ארויסקומען
אינדרויסן אויף די גאס ,טראכט מען דאך נישט אין פון א בוגד ,ווען ער קערט זיך צוריק צום
די גרויסקייט פונעם אייבערשטען .אבער בשעת ער אייבערשטען .האט ער געזאגט ,ראה ריח בני כריח
דאווענט ,איז דאך זיין גאנצע כוונה אין גדולת שדה אשר ברכו ה' .יצחק קראו שדה (פסחים פח .).די
הבורא ,דאס איז דאך תפלה ,דאס איז דאך פסוקי ריח פון קטורת וואס איז דא אין בית המקדש ,האט
דזמרה .און פון דעם ווערט ער נתעורר ,און ער יצחק אנגערופן דאס איז ריח 'שדה' .זאגט ער ,ראה
קומט צו ,צו א ליבשאפט צום אייבערשטען .בשעת ריח בני ,די ריח פון מיין קינד איז ,כריח שדה אשר
ער דאוונט ווערט ער נתעורר ,וואו האלט איך אויף ברכו ה' ,אזוי ווי די ריח וואס קומט ארויס פון בית
די וועלט? פארוואס זעה איך אויס אזוי ווי איך בין? המקדש ,וואס דער אייבערשטער האט מברך געווען,
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~יא~ שיחות ודברות קודש -וויען
אייבערשטען .דאס איז תכון תפלתי קטורת לפניך. פארוואס קען איך זיך נישט דערהייבן? איך וויל
און אז מען זעהט אז תפלה איז אזוי ווי קטורת, איבערלאזן מיינע וועגן און גיין אין ריכטיגן וועג.
זעהט מען אז דאס איז חשוב'ער פון אלע מעשים דאס איז די נקודה פון תשובה מאהבה וואס א יוד
טובים .ווייל ביי קטורת ברענגט ער ארויף אלע האט ביים דאווענען ,ווייל דעמאלטס רעדט ער פון
מעשים וואס ער האט געטון ,אפילו ער האט גדולת הבורא ,און דעמאלטס האט ער א התבוננות
געזינדיגט אקעגן דעם אייבערשטען ,ווערט עס אין גרויסקייט פונעם אייבערשטען ,דעמאלטס
נתהפך לזכות .איז מען מתפלל תכון תפלתי קטורת קומט ער צו ,צו אהבת ה' ,און דעמאלטס קען ער
לפניך ,די תפלות זאלן זיין אזוי ווי קטורת .משאת צוקומען צו א נקודה פון תשובה מאהבה.
כפי ,ווען איך הייב אויף מיינע הענט צו בעטן צום
אייבערשטען ,זאל דארט זיין מנחת ערב ,ערב איז וועגן דעם איז תפלה אזוי חשוב פארן אייבערשטען.
דאך לילה ,וואס איז מעשיהם של רשעים (ב"ר ג-ח), ווייל אלע אנדערע מעשים טובים וואס א יוד טוט,
ער קען ברענגען א מנחה פון דעם ערב ,דורך די האט ער געטון איין מצוה ,ער שאקלט לולב ,ער
תפלות זאל ארויסקומען א כבוד שמים און א ריח האט געבלאזן שופר .אבער ווען א יוד קומט צו א
ניחוח ,כריח שדה אשר ברכו ה'. מדרגה ביי תפלה ,אז ער טוט תשובה מאהבה אויף
זיינע אלע מעשים ,איז אין איין תפלה ,קען ער מעלה
*
זיין טויזנטער מעשים וואס ער האט געטון ,אז עס
מען גייט אריין אין די טעג פון סליחות ,טעג וואס זאל ארויסקומען דערפון א נחת רוח פארן
מען איז מרבה בתפלה .די וואכן פון סליחות ,און כל אייבערשטען .איז חביב תפלה לפני הקב"ה יותר מכל
שכן נאכדעם ווען עס קומען די הייליגע טעג ,ראש מעשים טובים (תנחומא א) .ווייל די שעה פון תפלה,
השנה ,עשרת ימי תשובה ,יום הקדוש ,וויפיל שעות ווען א יוד דאווענט ערליך ,און ער קומט צו צו
מען זיצט אין בית המדרש ,און מען איז עוסק אין אהבת ה' ,און דורכדעם טוט ער זיך צוריקקערן צום
תפלה .מחשיב זיין די שעה וואס ער דאווענט ,און אייבערשטען ,דאס איז חשוב'ער פון אלע מעשים
וויסן אז עס איז נישט דא נאך אזא גוטע מינוט אין טובים און קרבנות וואס מען קען טון.
אלע זיינע שעות ,ווי די שעה וואס ער דאווענט .די
שעה וואס ער דאווענט ,דארט ברענגט ער ארויס און אז מען קומט נישט צו דערצו ,איז א סימן אז ער
זיין אהבת ה' ,ער איז זיך מתבונן אין די גרויסקייט האט נישט געדאווענט ,ער האט נאר געזאגט .ווייל
פונעם אייבערשטען ,עס ברענגט אים ליב צו האבן טאמער דאווענט מען די תפלה ,און עס איז ולעבדו
דעם אייבערשטען ,עס ברענגט אים א מחשבה טובה בכל לבבכם ,ער טראכט אריין אין די ווערטער פון
פון א הרהור תשובה ,דאס איז א נקודה פון תשובה תפלה ,און ער ווערט נתעורר ,וועט עס
מאהבה ,דאס איז אלעס נאר ביים דאווענען .תכון ארויסברענגען ביי אים די מדה פון אהבה ,ווי דער
תפלתי קטורת לפניך ,אזוי ווי פון קטורת איז רמב"ם זאגט ,אז דער וועג פון אהבת ה' נעמט זיך
ארויסגעקומען א ריח ניחוח ,זאל ארויסקומען א ריח פון התבוננות אין גרויסקייט פונעם אייבערשטען.
ניחוח פארן אייבערשטען פון אונזערע תפלות. וועגן דעם איז תפלה חביב יותר פון אלע מעשים
טובים.
מען בעהט (בסליחות) הב לן שאלתין ובעותין ,דלא
נהדר ריקם מן קדמך .די פשוט'ע פשט איז ,הב לן און דער מדרש ברענגט דערויף א פסוק ,שנאמר,
שאלתין ,טוה אויספירן ,און געב אונז אונזערע אזוי שטייט אין פסוק (תהלים קמא-ב) ,תכון תפלתי
בקשות .שטייט אין הייליגע ספרים ,הב לנו שאלתין קטורת לפניך ,מיין תפלה זאל זיין אזוי ווי קטורת.
ובעותין ,מען בעהט פונעם רבונו של עולם ,געב אונז וואס איז געווען קטורת? קטורת איז געווען א ריח
אז מיר זאלן קענען בעטן .ווען מען גייט אריין אין די ניחוח פארן אייבערשטען ,וואס די חלבנה איז געווען
טעג ,דארף מען האבן אן עקסטערע תפלה ,אז מען אינעווייניג ,און עס האט ארויסגעגעבן א ריח ניחוח.
זאל קענען דאווענען ,דער קאפ זאל זיין דארט בעטן מיר ,תכון תפלתי קטורת לפניך ,אונזער
בשעת ער דאווענט ,ער זאל ליגן אינעם דאווענען. דאווענען זאל זיין אזא תפלה אזוי ווי קטורת ,עס
דלא נהדר ריקם מן קדמך ,מען זאל נישט אוועקגיין זאל אונז אויפהייבן ,אז אפילו ווען אונז זעמיר א
ליידיג פון די וועלט ,מען זאל נישט איבערלאזן די חלבנה ,זאלן מיר קענען ארויסגעבן א ריח טוב פארן
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~יב~ שיחות ודברות קודש -וויען
דער באשעפער זאל מקבל זיין די תפלות פון גאנץ וועלט אן דעם וואס מען האט אויפגעטון וואס מען
כלל ישראל .דער באשעפער זאל העלפן ,אז עס זאל האט געדארפט אויפצוטון - .און יעדער יוד קען
אנגענומען ווערן וואס יודישע קינדער בעטן .דער צוקומען דערצו ,אפילו א בוגד ,וירח את ריח בגדיו,
באשעפער זאל ממלא זיין כל משאלות לבבם נישט צובראכן ווערן פון וואס מען איז
לטובה .מען זאלן האבן א גוט געבענטשט יאר ,א אדורכגעגאנגען ביז יעצט ,נאר דו זאלסט וויסן אז
שנה טובה ומתוקה ,און אקעגן גיין משיח צדקנו, מען קען עס אויפהייבן און עס ברענגען א ריח ניחוח
במהרה בימינו אמן. פארן אייבערשטען.
קול מעדני מלך וויען – MechonMMVien@Gmail.com • 817..77.8817
הרוצה לנדב הוצאת הגליון יפנה להר"ר יואל ברא"ש פייערווערקער הי"ו 1.8...4..141
פרשת כי תבא תשפ"ה לפ"ק ~יג~ שיחות ודברות קודש -וויען
