מטעמים - אידיש · Mita'amim - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

פרשת
כי תבוא בעזהשי”ת
תשפ”ו
נומער #’75
אויסצוגן פון מגידים און דרשות
ביצה שנולדה
זייט 23
1
א שמחה מלא טעם!
זייט מהנה די משתתפים מיט די גאר
רייכע און תוכנ'דיגע אינהאלט פון
ספעציעלע פרייזן פאר גרעסערע באשטעלונגען
845-239-1747 פארבינדט אייך מיט די מערכת:
matamim845@gmail.com
האמנתי כי אדבר
וואונדערליכע סיפורי אמונה והשגחה פרטית
הרה”ג ר’ מענדל ווייס שליט”א
בישיבה גדולה שיעור ד’ קרית יואל
אמונה אויף
און טראכט צו זיך‘ ,ס’איז געווען אזא שפע אין
גראסערי ,א הרחבה אין עסן ,וואס וועט יעצט
רעדער
זיין? אבער אז איך האב אמונה דארף איך
מיר נישט פארלירן ,רבוש”ע ,געמיר חיזוק אין
אמונה’.
א יונגערמאן האט מיר געלאזט א מעסעדזש,
ווי נאר ער האט די מחשבה און תפלה ,א קאר
ער האט זייער הנאה פון מיינע שיעורים ,פון די
הינטער אים געט אים א פאר דורך ,ער כאפט
מעשיות ,ער וויל מיר זאגן א א קליינע מעשה
זיך אריין ,און ער זעט אויף די לייסענס פלעיטס
וואס ער האט געהאט.
פון יענע קאר אין בעק שטייט “אמונה” ,אין
ענגליש. ער פלעגט באקומען די גאווערמענט ‘עס-
סי-ען’ באקסעס א שיינע פאר חדשים ,און
זאגט ער “ס’איז מיר אריבער א סקרוך אין די
מ’האט עס אויפגעהערט געבן .ס’האט אים
ביינער ,איך זארג מיר וואס גייט זיין? איך בעט
אנגעהויבן דרוקן אין טאש.
פאר אמונה ,און דער רבוש”ע ווייזט מיר ,איך
בין מיט דיר ,האסט נישט וואס צו זארגן”. ער פארט אזוי אויפ’ן גארדען סטעיט הייוועי,
מערכת מטעמים
845-239-1747
929- 359-8299
office@matamimweekly.com
צו סובסקרייבן אויף אימעיל
subscribe@matamimweekly.com
3
כיבוד אב ואם
הר”ר מרדכי שלמה אפטער שליט”א
“קול התורה -סקווירא” פר’ כי תצא תשפ”ו
יושבת וממתנת למען יטב לך
מ’האמיר שוין דערמאנט כמה פעמים אז ס’איז דא א משפחה וואס די מאמע האט זיך
אסאך מאל מ’איז זייער פארנומען מיט די פארעלטערט ,און זי דארף אנקומען צו די הילף
עלטערן ,און אין די זעלבע צייט דארף מען פון די קינדער.
אויך טון אנדערע זאכן ,דארף מען נישט זיין דערציילט א טאכטער אז ס’איז דורכגעגאנגען
באזארגט ,דער אויבערשטער געט אריין א ביי איר צוויי שרעקליכע שוועריקייטן ,איינס ,זי
ברכה אין די צייט. האט א זון וואס איז רח”ל געווארן אפגעפארן
פון אידישן וועג ,צווייטנס ,זי האט א טאכטער
דערציילט מיר א יונגערמאן ,לעצטנס איז וואס האט זיך פארעלטערט ,זי איז געווארן 26
אויסגעקומען אין א פרייטאג אז זיין מאמע יאר אלט ,און ס’איז נישט געגאנגען קיין שידוך.
האט גערופן זיין שוועסטער ,זי האט געוואלט
ווען די מאמע איז געווארן אזוי אפגעשוואכט,
גיין צו א פדיון הבן ,און געבעטן די טאכטער
איז געווארן זייער שטארק אריינגעטון זיך
זאל מיטקומען.
אפצוגעבן מיט די מאמע לייב-און-לעבן.
ס’איז נישט געווען גארנישט א לייכטע צו דעם האט זי געהאט א געוואלדיגע
אונטערנעמונג פאר די טאכטער ,א אידישע מומחה’שאפט צו קענען מאכן שפירן די מאמע
מאמע האט אסאך צו טון פרייטאג ,און זי אז ווען זי בעט עפעס פון די טאכטער ,אז זי טוט
גאר א טובה פאר די טאכטער.
האט נאך געוואלט באקן חלות ,און האט נאך
געהאט אן אפוינטמענט ערגעץ .זי האט אבער די גאנצע משפחה האט זיך צוגעקוקט צו די
נישט אנטזאגט די הייליגע מצוה פון כיבוד אב געוואלדיגע געטריישאפט פון די טאכטער .מה
ואם ,און מיטגעפארן מיט די מאמע ,אן קיין עשה הקב”ה ,ס’איז נישט דורך א לאנגע צייט,
חשבונות. וואונדער איבער וואונדער ,פון איין טאג אויפ’ן
צווייטן ,דער זון קומט אן צוריק אהיים ,און ער
זאגט זי ,ס’איז געווען זייער אינטערעסאנט, איז געווארן פולקאם אן ערליכער איד! בכל
מה עשה הקב”ה .זי איז בטבע א מענטש וואס פרטי’ ודקדוקי’ .קיינער פארשטייט נישט ווי
טוט אלעס די לעצטע מינוט ,און וועכנטליך אזוי דאס איז געשען.
קומט זיך אן צום זמן הדלקת הנרות קוים קוים
גייט דורך נאך א שטיקל צייט ,די טאכטער
זי ענדיגט איר ארבעט .אבער די וואך ,א שעה פון 26יאר איז געווארן א כלה ,גאר אן אויסנאם
אהאלב פאר’ן זמן ,זי האט שוין אלעס געענדיגט גוטער שידוך.
צו טון! זי זיצט און ווארט אויפ’ן שבת קודש.
אלע שרייען אויס :דאס איז דער ‘למען יטב
ס’איז פשוט אריין א ברכה אין די צייט. לך’ ,פשוטו כמשמעו.
4
בריליאנטן
געקליבענע סיפורים ורעיונות
מפי אדמורי”ם רבנים שליט”א
במקום גדולתו
רבי ,מ’איז אריינגעקומען צו קוויטלעך ,זענען
מענטשן געווען מלא טענות.
מ’איז אריינגעקומען מיט א קוויטל ,האט ער
געזאגט “כ’וועל מיר איבערטראכטן ,כ’וועל זען הרה”צ ר’ מאיר ראזענבוים שליט”א -
וואס כ’קען ענטפערן” .געטס מיר א מינוט ,ווי סעודת הילולא קמייתא של אביו כ”ק אדמו”ר
מ’זאגט. מקרעטשניף סיגוט זצ”ל ,ב’ אלול תשפ”ו:
האבן זיי געהאט טענות ,ביים טאטן ז”ל, ברשות דער רבי זאל זיין געזונט ,אלע רבי’ס,
מ’איז אריינגעקומען ,און גלייך האט ער אז זיי האבן מכבד געווען ,מסתמא האבן זיי
געענטפערט .ב”ה היינט דער רבי ענטפערט געגעבן רשות.
שוין גלייך ...אבער מ’רעדט אנפאנג.
די גוטע זאך פון היינט נאכט איז ,נארמאל
יעצט הייבט מען אן כאפן וואס מ’האט אז מ’גייט צו א דינער דארף מען רעדן פון די
פארלוירן. גרויסקייט פון די רבי’סטעווע ,דער עולם זאל
זיך משתתף זיין מיט געלט.
ס’פאלט מיר יעצט איין .אונז זעמיר
אייניקלעך פון רבי יחזקאל’ע מערץ ,האב איך יעצט איז אלעס מסודר ,יעדער ווייסט שוין
געהאט א הייליגן פעטער ,רבי חיים מערץ ,ער ווי גרויס ס’איז ,ווי הייליג ס’איז ,מ’קען שוין
איז אוועק אין די קאראנא ,די לעצטע פאר יאר רעדן פון די זאך אליין ,פון אונזער הייליגן
איז ער געווארן זייער גרויס אין אמעריקע, טאטן ,איז אביסל גרינגער ,מ’דארף נישט
ס’האט זיך געטון. קיינעם באאיינפלוסן .יעדער איז דא ווייל ער
וויל דא זיין ,ביי די יארצייט סעודה ,מ’דארף
זיין זון רבי יואל זוסמאן האט
נישט פון קיינעם גארנישט ,אויף
מיר פארציילט ,מ’איז געגאנגען
די מינוט...
צו עפעס מעמד ,א חתונה ,מ’האט
געקויפט בעקיטשעס ,וכו’ ,האט אלע קינדער ,און חסידים,
ער געזאגט “ 70יאר וואס איך מ’איז געווען צוגעוואוינט ,וואס
אנטלויף פון דעם ,יעצט גייט ער מ’האט געדארפט וויסן ,האט מען
מיר אריינ’נער’ן?” און א חודש אנקלינגען צום רבי’ן און מ’האט
דערויף איז ער אוועק! געפרעגט.
כ’האב געטראכט אויפ’ן טאטן דער רבי זאל זיין געזונט פון
ז”ל ,ער האט מיר אליין געזאגט, ירושלים האט מיר פארציילט,
ער איז געווען א טיכטיגער, אז אנפאנג ווען ער איז געווארן
5
אפילו בהסתרה
לעצטיגע וואונדערליכע
סיפורי השגחה פרטית
אחרי ככלות הכל
ער “האב איך מיר דערמאנט אז דער ספינקער
רבי האט אמאל אין א שמועס מיר געזאגט א
טייטש‘ ,ואחרי ככלות הכל לבדו ימלוך נורא’,
אחרי איז דאך ‘מופלג’ ,ווייט ,פארוואס זאגט
הרה”ג ר’ מרדכי הערש שפיטצער שליט”א -
מען דא אחרי?
שיעור פר’ כי תצא תשפ”ו:
“האט דער רבי געזאגט ,ס’איז באקאנט אז
ס’האט מיר גערופן היינט פאר’ן שיעור א
דער הייליגער רבי ר’ הערשעלע מזידיטשוב
חשוב’ער איד ,ער איז געווען א הויז-בחור
איז געווען אמאל פרייטאג נאכמיטאג אין א
ביים הייליגן ספינקער רבי ז”ל ,הרה”ח ר’
וואלד ,ער איז געווארן פארבלאנדזשעט ,האט
וואלף ליכטענשטיין“ ,איך מוז דיר פארציילן א
ער באשוואוירן דעם ‘שר של יער’ זאל אים
מעשה”.
קומען ארויסנעמען .וכך הוה ,תיכף האט ער
געטראפן דעם וועג ארויס. פארציילט ער אזוי.
“דאס איז פשט‘ ,ואחרי ככלות הכל’ ,אפילו פאריאר איז ער געווען אין אריזאנע ,איין
ווען די ישועה זעט אויס אזוי ווייט ,איז עס אזוי טאג איז ער געגאנגען “הייקינג” .ער איז
נאנט ,די ישועה איז אזוי נאנט”. געגאנגען אויף א טרעיל וואס האט סיינס וואס
ווייזט וואו מ’דארף גיין.
זאגט ר’ וואלף “איך זיץ דא אויפ’ן שטיין,
ווילאנג איך שטארב קען איך נאכזאגן א ווארט ער איז נאכגעגאנגען די סיינס ,און אינמיטן
פון א צדיק ,און אזוי ווי כ’ענדיג דאס זאגן פאר הייבט אן ווערן אויפפאלנד ,ער זעט נישט קיין
מיין פרוי ,האב איך באקומען נייע כוחות ,און נברא פאר די אויגן.
כ’האב מיך אויפגעשטעלט ,לאמיר גיין.
ס’איז געווען קאכעדיג הייס ,דאס וואסער
“אזוי ווי כ’גיי נאך איין מינוט ,זע איך ווי וואס ער האט גענומען האט זיך שוין אנגעהויבן
איינער הייקט! נאך 3שעה קיינעם נישט זען, אויסנוצן ,ער מיט זיין ב”ב ווערן פארלוירן .זיי
איינער איז דא. וואקן נאך א שעה און נאך א שעה ,ער זעט
נישט קיין שום סיינס וואס זאל פירן אויפ’ן
“קודם האב איך אים געבעטן
ריכטיגן וועג.
אביסל וואסער ,נאכדעם פרעג
איך יענעם ווי אזוי מ’גייט דא ער האט זיך אראפגעזעצט
ארויס? זאגט ער מיר ,די סיינס אויף א שטיין און פשוט
דא זענען צעפארן ,איך וועל געווארט אז דער מלאך המות
דיר זאגן וואו צו גיין .גיי דא זאל אים נעמען .ס’האט אים
אביסל ,מאך א לינקס ,וכו’. געווארפן יעדעס ביינדל.
“ 5מינוט שפעטער בין איך “זיצנדיג אויפ’ן שטיין” זאגט
6
דבר ה’ זו הלכה
אינטערעסאנטע הלכה’דיגע נושאים
אויסגעשמועסט דורך הרבנים הגאונים שליט”א
ביצה שנולדה
מארעא” ,אין ענגליש רופט מען דאס “בעטערי
אייער”.
איז די הלכה אין שו”ע ,אזא איי וואס
קען קיינמאל נישט ווערן אן אפרוח ,אפילו הרה”ג ר’ אפרים זלמן מרגליות שליט”א מו”ץ
מ’טרעפט דערין א “בליץ טראפ” ,איז נישט קיין סאטמאר מאנטרעאל – “יושבי אהל” ,פר’ כי
שום איסור צו עסן דעם איי .די בליץ-טראפ תצא תשפ”ו:
ווארפט מען אוועק ,וועגן מראית העין ,אבער לאמיר גיין צו די היינטיגע אייער“ ,ביצים
דער איי איז מותר געהעריג צו עסן. בזמנינו”.
היות היינטיגע צייטן אלע אייער וואס אונז די היינטיגע מאסן-פראדוקציע פון אייער
האמיר אין די גראסעריס ,וואס קומט אן צו ארבעט נישט ווי דעם אמאליגן נאטירליכן וועג.
אונזערע פרידזשעדערס ,זענען ספנא מארעא,
איז שוין נישטא מער די גאנצע הלכה פון בליץ- אמאל האט א מענטש געהאט א פארעם,
טראפ. ס’איז געווען דארטן זכרים און נקבות און
מ’האט מעמיד געווען תולדות ,אלעס איז
נאך א נקודה מיט וואס אונזערע אייער זענט געגאנגען נאטירליך אזוי ווי דער אויבערשטער
היינט גרינגער ווי די אמאליגע ,ווייל אונזערע האט אריינגעלייגט אין די בריאה.
אייער זענען א “ביצה בן יומו”.
היינטיגע צייטן איז גאנץ אן אנדערן סדר.
דאס מייינט ,מ’האט אוועקגענומען דעם איי ס’גייט מיט א שטארקע ריבוי ,ס’זאל זיין א שפע
פון די מאמע אין זעלבן טאג ווען ס’איז געבוירן, פון אייער .גייט עס אויף א וועג אז מ’איז מגדל
און די פוסקים זאגן אז א ביצה בן יומו קען נישט עקסטער טשיקענס וואס זענען נקבות ,אין א
ווערן אן אפרוח .ס’איז נאר אסור משום “לא געוויסע פלאץ וואס איז געמאכט צו מגדל זיין
פלוג” ,אן איסור דרבנן .און א לא פלוג’דיגער נייע אייער ,וואס די אייער גייט מען עסן ,בכלל
דאיסור קען צומאל האבן קולות. נישט אז די אייער זאלן האבן א שאנס צו ווערן
אן אפרוח (טשיקען).
“ארגעניק אייער” זענען דא
מענטשן וואס מיינען אז זיי דער וועג ווי אזוי די אייער
זענען נישט ספנא מארעא, ווערן געבוירן ,איז דורכדעם
אבער ס’איז א גרויסער וואס זיי ווערן אנגעווארעמט
טעות. פון די ערד ,און דאס מאכט
אז זיי זאלן ארויסגעבן אייער.
איז אייער ארגעניק
דאס הייסט “ביצים דספנא
געהעריג ספנא מארעא.
7
לשון טוב
א גוט ווארט פאר א איד
הר”ר אהרן גראסמאן שליט”א
אין סעריע פון “לשון טוב” ,פר’ כי תצא תשפ”ו
האסט די כוחות
דארט האט ער אנגעטראפן א טייערער
הייליגער איד ,ר’ אשר ארקאוויטש ז”ל .א איד
וואס האט נעבעך נישט געהאט קינדער נאך די
קריג. הערטס א לעכטיגע מעשה.
פלאי פלאים’דיגע מעשיות וואס מ’דערציילט ס’איז געווען א בחור אין מאנסי וואס האט
אויף אים ,במשך די קריג ווי ער האט זיך נישט מצליח געווען .פון איין ישיבה צו די
געהאלטן .ער איז געווען א פארטיזאן .ער האט אנדערע האט מען אים ארויסגעווארפן .ס’איז
זיך מוסר נפש געווען צו נישט רעדן און נישט צו געווען א מעשה שוין פון 30יאר צוריק ,בימים
הערן קיין ניבול פה. ההם איז נישט געווען וואו צו גיין ,קיינער האט
דער ר’ אשר זעט א בחור’ל וואס דרייט זיך דיך נישט אויפגענומען פון די גאס.
אין ביהמ”ד ,ער פרעגט אים “פארוואס ביזטו ויהי היום ,ס’איז געווען נאך א ישיבה וואס
דא?” מ’האט אים געגעבן א ווארף ארויס ,זאגט אים
דער בחור טראכט ,אן אלטער איד ,וואס דער טאטע “הער צדיק ,איך בין שוין זאט פון
קען ער מיר העלפן? ר’ אשר זאגט אים “איך דיר ,אין ארץ ישראל איז דא פיל מיט ישיבות,
בין געווען א פארטיזאן ,איך האב מיר אן עצה איך צאל דיר א טיקעט ,פאר קיין ארץ ישראל
לחיים ולשלום ,כ’וויל נאר זאלסט מיר אנרופן
געגעבן מיט די נאציס ,איך קען מיט דיר זיך
זאגן אין וועלכע ישיבה דו ביזט”.
אויך אן עצה געבן”...
ער נעמט זיין זון ,פאקט אים איין א רענצל,
מיט’ן ווארט ‘פארטיזאן’ האט ער זיך
געט אים א טיקעט ,פאר קיין ארץ ישראל.
פארשטאנען ,הייסט ער פארשטייט אויך צו
‘אנפייפן’ ,האט ער זיך אויסגערעדט פאר אים, שוין ,א בחור אליין ,ער קומט אן קיין ארץ
ער איז דא אין בני ברק ,ער האט נישט קיין ישראל ,ער האט נישט קיין אנונג וואו צו גיין.
אנונג אין וועלכע ישיבה צו גיין ,און ער האט האט ער געפרעגט דארט אין עירפארט וואו איז
נישט קיין חשק צו גיין אין ישיבה ,ער קען זיך דער נאנטסטער אידישער ישוב? האט מען אים
עפעס נישט צאמנעמען. געזאגט “בני ברק”.
ר’ אשר האט אים נאכגעזאגט א ווארט פון האט ער גענומען אן אוטובוס קיין בני ברק.
הייליגן רבי מרדכי לעכאוויטשער“ ,להודיע ער האט אנגעטראפן דעם ערשטן ביהמ”ד,
לבני האדם גבורותיו” ,ס’איז דא אמאל א צייט סלאנים ,האט ער זיך דארט אריינגעזעצט.
8
ו ְּצדָקָה ּ ִת ְהי ֶה ָלּנו ּ ִכּי
משולחים וגבאי צדקה בהלכה
הרה”ג ר’ אלעזר ניסן רובין שליט”א
“ארגון שיעורי תורה” ,אלול תשפ”ו
5סארטן
אראפנעמען געלט פאר זיך .איינס ,צו געבן
פאר’ן יצה”ר אויך ,אויב ס’איז כולו פאר צדקה
גייט ער זיך שלאגן מיט ציין-און-נעגל דאס
אפצושטעלן. בדרך כלל מיינט היינט א “משולח” ,ער
צווייטנס ,יעדער צווייטער מענטש ,מ’זעט גייט נאך געלט פאר זיך .ס’איז זייער חשוב,
א משולח זאגט מען ‘אה ,ער נעמט פאר זיך’, ער וויל חתונה מאכן זיינע קינדער ,וכדומה.
ס’זענען דא אזויפיל חושדים בכשרים ,ממילא אבער אמאל א משולח האט געמיינט ,ער איז
נעם טאקע אביסל פאר זיך ,וועסטו מאכן די א ‘געשיקטער’ ,ער איז א משולח פאר א מוסד.
אלע אידן אויס חושד בכשרים... האט געזאגט רבי ישראל גראדזשיסקער ,אן
אבער אמת’דיג גערעדט ,וואס איז טאקע די אייניקל פון קאזשניצער מגיד ,ס’זענען דא 5
מעשה ,מעג א משולח נעמען פראצענטן פאר סארטן משולחים ,וואס זיי זענען מרומז אינעם
זיך? פסוק “כי גר יהיה זרעך בארץ לא להם”.
רבי שלמה זלמן אויערבאך האט אביסל א א) ‘כי גר’ ,א געלט-גייער וואס מענטשן האבן
שארפע שטיקל אויף דעם ,ער זאגט “איך ווייס רחמנות אויף אים ווייל ער איז א פרעמדער .ב)
נישט קיין היתר” .ער רעדט ווען די גבירים ‘יהיה’ ,ער האט יעצט געלט אין באנק ,אבער
ווייסן נישט און מ’מאכט עס אויסזען כאילו ער האט דאך 10-15קינדער ,גייט ער נאך
יעדע דאלאר קומט אן צו די מוסד. געלט ווייל ס’גייט אמאל ווערן א פראבלעם.
ג) ‘זרעך’ ,רבי’שע קינדער .ד) ‘בארץ’ ,אידן פון
“כ’וויל נישט מערער זיין” ,זאגט ער“ ,ווייל ארץ ישראל ,ה) ‘לא להם’ ,גבאי צדקה וואס
כ’ווייס גדולים וטובים וואס טוען עס ,אבער גייען נישט פאר זיך.
כ’ווייס נישט דעם היתר”.
זאגט דער פסוק ווייטער ,הצד השוה שבהם
ער האט נישט אפגעפרעגט דאס נעמען “ועבדום ועינוי אותם” ,ביי אלע קומט עס אן
פראצענט ,נאר דאס נעמען אן די ידיעה פונעם מיט שוועריקייטן...
נותן.
דאס נעמען פראצענטן גייט צוריק אסאך
יארן .אין תשובות מהר”ם גאלאנטי ,פון די
קדמונים“ ,דער מנהג איז אז דער שד”ר נעמט נעם פראצענט
א דריטל אדער א פערטל”.
רבי איציקל פשעווארסקער פלעגט נאכזאגן
דער מהרש”ם זאגט אין א תשובה אז די פון שינאווער רב ,ס’איז כדאי אז א משולח זאל
9
שאינך כפוי טובה
מגיד מישרים הרב ברוך שווארץ שליט”א
סעודת הילולא ודינער השנתי בקהלת סאטמאר ירושלים -כ”ו אב תשפ”ו
נאר קאווע-
ווערט קורצער און די שטריימל העכער ,ער
ווייסט נישט ווי אזוי ס’ארבעט ,קען זיין אז זיי
גלעזלעך?
נעמען די האר פון די בארד און לייגן עס אויפ’ן
שטריימל...
עכ”פ דער איד האט 8קינדער ער רופט זיי
צאם און זאגט זיי“ :הערטס מיר אויס ,כ’גיי כ’וועל פארציילן אן עובדא וואס איז א מצוה
פארן צו יענע לאנד ,אויב ביז 24שעה איך קום צו פארציילן .כ’וועל זאגן דעם אמת ,די מעשה
נישט צוריק ,איך בין נישט אויף דער וועלט”. לאזט זיך נישט גלייבן ,אבער כ’וועל שפעטער
זאגן ווער ס’פארציילט די מעשה ,וועט מען
דער גביר קומט אן צו יענעם לאנד אינגאנצן גרינגער גלייבן.
אנגעטון ווי א היימישער מוסולמענער ,ער
האט געוואוסט אז ער טאר נישט אויפמאכן זיין ס’איז דא א גביר אין אמעריקע ,כ’קען נישט
מויל ,אך-און-וויי אז מ’הערט זיין אמעריקאנע זיין נאמען ,אבער מ’זאגט אז ער איז ווערד
שפראך. מליאנען.
ער קומט אן עירפארט ,די ערשטע זאך ס’איז דא א געוויסע דריטע-וועלט לאנד,
פרעגט מען אים “פארוואס ביזטו געקומען וואס יעדער אמעריקאנער בירגער וואס טרעט
אריין דארט ,אחת דתו להמית .די שנאה וואס
צו אונז אין לאנד?” ער האט מורא געהאט צו
זיי האבן צו אמעריקאנער איז מורא’דיג.
ענטפערן ,האט ער געוויזן אויף זיינע ציינער,
ס’טוט אים זייער שטארק וויי ,ער קען נישט האט ער געהערט אז ס’איז דא א געוויסער
רעדן. אראבער אין דעם לאנד וואס מאכט שווארצע
ביזנעס ,אויב גייט ער זיך טרעפן מיט אים
שוין ,מ’לאזט אים דורך.
פאר א האלבע שעה ,קען ער מאכן 11מיליאן
ער האט אפגערעדט מיט זיין טרעוול- דאלאר ריוח.
עידזשענט אז מ’זאל אים צושטעלן א קאר וואס
אבער ווי אזוי קומט מען אן אהין? ס’איז דאך
ער גייט אליין דרייוון .אז ער וועט מוזן גיין מיט
א סכנת מוות.
א טעקסי און רעדן מיט’ן דרייווער וועט נישט
טויגן. איז ער געוואר געווארן אז ס’איז דא
קאמפאני וואס קען פארשטעלן א מענטש פאר
דער קאר ווארט אים אפ ,ער זעצט זיך אריין
אן אראבער ,אקוראט ,מיט אלע שמונה בגדים.
און הייבט אן פארן .ער לייגט די אדרעס אריין
אין די וועיז ,ער האט א וועג פון צוויי שעה ווי האט איינער געזאגט ,ער זעט א דבר
אנצוקומען צו יענעם. פלא ,ס’זענע דא אסאך גבירים וואס די בארד
10
בכתיבה מתגרשת
סופר גיטין הרה”ג ר’ אליעזר ראטענבערג שליט”א
בביהמ”ד הגדול שיכון סקווירא לרגל סיום מסכת גיטין ,אלול תשפ”ו
גרמא בניזקין
ממש א נס ווי אזוי א מענטש זאל קענען עובר
זיין אויף ולא תתורו בשאט נפש ,און ער זאל
נאך קענען זיין חתונה געהאט .חוץ וואס די
שכל זאגט אזוי ,ווייסט מען דאך אלקיהם של כ’וועל זאגן אביסל פון פראקטיק.
אלו שונא זימה ,ס’איז נישטא קיין שכינה שרוי’.
איך בין שוין איבער 30יאר אין בי”ד וואס
מאכט גיטין ,און מענטשן פרעגן ,איז דא מער
בקי בטיב גיטין
גיטין היינט?
ס’איז אמת אז ס’איז דא זייער אסאך ליידער,
פשוט צוליב ריבוי הציבור.
ביי יעדע מקצוע אין אידישקייט ,אז א
מענטש וויל ,קען ער זייער גרינג האבן א מ’פרעגט פארוואס גט מען זיך?
צוטריט צו דעם.
די צוויי עיקר סיבות פארוואס מ’גט זיך,
יעדעס קינד גייט צו א הכנסת ספר תורה, חוץ ביי א חולי נפש ,דעמאלט קען מען זיך
זעט ער אביסל ווי אזוי מ’שרייבט סת”ם .האט נישט העלפן ,אז מ’איז נישט געזונט איז מען
ער אן אחיזה צו קענען פרעגן .ער גייט אין נישט געזונט ,און מצד די פרוי איז אויך דא
מקוה ,קען ער אנהייבן פרעגן ווי אזוי מ’מאכט פארשידענע אנדערע סיבות.
אמקוה ,די בורות ,די המשכה .שחיטה ,יעדעס
מצד די מענער קען מען זאגן פונדערנאנט
קינד זעט ווי מ’שחט כפרות ,די זעלבע איז מיט
צוויי קביעות’דיגע זאכן וואס ברענגען צו גיטין.
ציצית ,תפילין ,אפילו ביי חליצה רופט מען
צאם אן עולם. די ערשטע זאך ,מ’איז געספויעלט ,מדות,
ס’איז היינט אן אינסטענט וועלט ,אז א בחור
וכדומה וכדומה ,יעדעס קינד באקומט א
קומט אהיים און די סאפער איז נישט גרייט,
מושג צו אלע זאכן ,און ווען ער ווערט עלטער
די מאמע כאפט אויפ’ן קאפ ,און ער מיינט אז
קען ער זיך פארברייטערן.
נאך די חתונה גייט אויך אזוי זיין .אלעס מוז זיין
אבער דער מושג פון גיטין ,איז ממש נישטא גלאט ,און אויב ס’איז נישט גלאט קען מען עס
קיין וועג ווי אזוי א מענטש קען אנקומען צו נישט אויסהאלטן.
דעם .אפילו ער וועט לערנען גאנץ הלכות
אסאך מאל דארף מען האבן געדולד ,און
גיטין ,אויב וועט ער נישט זיין אינעווייניג אין
מ’האט נישט קיין געדולד.
די זאך ,ער וועט נישט האבן די שימוש ,וועט
ער נישט האבן די מציאות אין הלכה ווי אזוי די א צווייטע זאך איז ,צווישן ‘ולא תתורו’ ביז
זאכן גייען צו אין פראקטיק. ‘אזלא גרש’ איז דא א דירעקטע ליניע .ס’איז
11
רבי שמעון לכל
כ”ק אדמו”ר מוויזשניץ ירושלים שליט”א
בישיבה גדולה וויזשניץ מאנסי ,לקראת ‘שבת מירון’ -מוצש”ק שופטים תשפ”ו
רבי שמעון ברענט
מ’פארט קיין מירון.
דער תולדות אברהם יצחק רבי פלעגט מיר
אלעמאל אנשרייען ווען כ’גיי צו אים “ביזט שוין
אידן האבן אלץ געהאט א השתוקקות
געווען אין מירון?”
אנצוקומען קיין מירון.
זאג איך אים “ניין ,אבער כ’קום דאך אפט
איך געדענק כ’בין אמאל געווען אין ירושלים
קיין ארץ ישראל”. בין הזמנים ,כ’בין געשטאנען פרייטאג
זאגט ער מיר “יעדעס מאל ווען דו קומסט נאכמיטאג ביים ביהמ”ד אויף רחוב עזרא ,האב
איך געזען א באס שטייט דארט ביים קארנער,
דארפסטו גיין קיין מירון”.
ביי קארלין ,אויף רחוב יואל.
דער זיידע ז”ל איז אמאל געווען אין מירון
איך פרעג “וואו פארט דער באס?” זאגט מען
חמשה עשר בשבט ,מ’האט נישט געקענט מאכן מיר “קיין מירון”.
דעמאלט א הדלקה ,האט ער געזאגט “רבי
איך האב געהאט מיט מיר א בחור’ל ,זאג
שמעון ברענט אריין אין אונזערע איברים”.
איך פאר’ן בחור “ברענג מיין שטריימל,
אין וויזשניץ פלעגט מען נישט מאכן ל”ג מ’פארט אויף שבת קיין מירון” .דער בחור האט
בעומר א הדלקה .די צדיקים האבן געקענט געברענגט מיין שטריימל ,מ’גייט ארויף אויפ’ן
ברענען אינעווייניג ,אבער אנו בני אדם דארפן באס ,קיין מירון.
האבן די גשמיות’דיגע פייער ס’זאל מעורר זיין דער באס פארט אראפ רחוב יחזקאל ,ביי
די פנימיות. שמואל הנביא א רעכטס ,מ’פארט צו שבטי
ישראל ,האב איך מיר געכאפט אז מוצאי שבת
אזוי איז די מציאות ,מ’צינדט אן א פייער,
איז ט’ ניסן ,כ’דארף זאגן א דרשה לכבוד די
מ’זינגט “לכבוד התנא האלקי רבי שמעון בר יארצייט ,כ’האב נישט געכאפט
יוחאי” ,געט עס אריין א ברען. פארדעם .בעט אים דעם דרייווער
צו עפענען דעם טיר ,און כ’בין
איך געדענק צדיקים דארט אין
אראפ פון באס.
מירון ,מ’האט געזינגען דעם ‘לכבוד
התנא האלקי’ ,אפשר א שעה א וואס ברענג איך ארויס מיט
שעה-אהאלב ,מ’האט זיך געהויבן די מעשה? אז כ’האב געזען א
באס פארט קיין מירון ,האב
ביז’ן דאך מיט די זעלבע ווערטער
איך נישט געטראכט צופיל,
נאכאמאל און נאכאמאל.
ארויפגעשפרינגען אויפ’ן באס,
12
בעל כרחך אתה חי
הרב פנחס ברייער שליט”א
“מ’לעבט” שמועס ,פר’ כי תצא תשפ”ו
זיי גרייט
כ’האב זיי געזאגט אז אין די וועלט זענען
דא אסאך מענטשן וואס האבן רחמנות אביסל
צייט ,און אביסל מענטשן וואס האבן רחמנות
אסאך צייט ,אבער אז אלע זאלן האבן רחמנות
איך האב היינט גערעדט פאר א קבוצה פון
אסאך ,איז נישטא אזא זאך.
בחורים וואס זענען פאראליזירט רח”ל .ס’איז
אז ס’איז דא א רחמנות אין ביהמ”ד ,יא, געווען דארט אלע מיני סארטן וועגעלעך ,ס’איז
מ’האט נערווען איין מאל ,צוויי מאל ,דריי מאל, שוין די צווייטע מאל וואס כ’זיץ מיט זיי.
אבער ס’קומט א געוויסע צייט וואס מ’זאגט, דער נושא איז “שידוכים” ,זיי ווילן אזוי
שוין ,כ’האב שוין נישט קיין נערוון צו הערן שטארק חתונה האבן ,און זיי ווייסן אז ס’איז
נאכאמאל אז ס’איז דיר נישט גוט. גארנישט אזוי פשוט א בחור אין זייער מצב זאל
ס’איז אים טאקע נישט גוט ,מ’איז אים נישט חתונה האבן.
דן ,אבער די איינציגסטע וועג איז ,א מענטש באמת ,וואס קען איך זאגן פאר א מענטש
דארף זען אז ווען ס’וועט אנקומען עפעס, וואס גייט אריבער אזא זאך? וואספארא זכות
זאל זיין פאר וועמען חתונה צו האבן ,זיין א האסטו צו רעדן?
געזונטער מענטש דער מאקסימום וואס מ’קען.
יעדער האט ארויסגעברענגט זיין ווייטאג,
איז מען פון דעם אריין אין א שמועס ,ווי אזוי אז די ברידער און שוועסטערס נאך זיי האבן
יעדער קען זיך אנפילן זיין טאג. שוין חתונה געהאט ,און יעדעס מאל זיי קומען
ס’זענען דא דארט בחורים וואס די ישיבה איז צו א חתונה איז זייער אומאנגענעם .ס’איז א
זיי שוין נישט אינטערעסאנט ,אבער ס’זענען מורא’דיגע שווערע נסיון.
דא אזעלכע וואס זיצן נאך אין ישיבה .א חלק גראדע איז דארט געווען א בחור ,כ’האב
ארבעטן .איך האב גערעדט זייער שטארק פון זייער הנאה געהאט ,ער זאגט מיר “קיינער האט
דעם ,מ’דארף האבן עפעס וואס צו טון ,כדי מיר נישט צוגענומען גארנישט ,מיינ’ס ווארט”.
מ’זאל האבן אויף וואס אויפצושטיין. ס’איז א מדריגה.
מ’האט גערעדט אביסל חיזוק ,כ’האב זיי
א סיבה
געזאגט אז זייער שידוך וועט אנקומען ווען
ס’וועט אנקומען ,אויף דעם האבן זיי נישט קיין
אויפצושטיין
שליטה ,אבער די שאלה איז ,וואס גייט זייער
פרוי באקומען ,ווען ס’גייט אנקומען? איינער
וואס האט אויפגעגעבן אויף זייער לעבן און
אסאך מאל פרעגן מיר עלטערן “מיין בחור געזעצן ווי א רחמנות און געווארט נאר צו
שטייט נישט אויף צום דאווענען ,ער שטייט באקומען אטענשאן?
13
אסיפה
געקליבענע סיפורים און געשעענישן געזאמלט
פון די היימישע ליניעס און גליונות
אבידה מצאתי
אז עפעס האט מען ארויפגעלייגט אויף קול
מבשר ,ווי אזוי הייסט עס?
ר’ יצחק שלמה‘ :הכל בכל’ .זעט זיך אויס
ס’איז ארויף אויף הכל בכל א שמועס וואס איר הרה”ג ר’ שלמה יחזקאל מייזליש שליט”א
האט געגעבן זיכער מער פון 10יאר צוריק. ראש ישיבת שאפראן – “קול מבשר” ,פר’ כי
תצא תשפ”ו:
הרב שלמה יחזקאל 12-13 :יאר צוריק,
לכאורה תשע”ג-תשע”ד ,חול המועד פסח ,א הר”ר יצחק שלמה דרעזנער :די וואך ווען
שיינע לאנגע חוה”מ שמועס ,דעמאלט איז עס מ’לערנט אין די פרשה פון “השבת אבידה”,
ארויף אן א נאמען. שווימט ארויף אן ארגאניזאציע פון יארן צוריק,
אונז האמיר אויפ’ן טעלעפאן דעם מייסד הרה”ג
מענטשן האבן דערקענט מיין קול ,כ’האב ר’ שלמה יחזקאל מייזליש שליט”א ראש ישיבת
געפרעגט איינעם ,ווי אזוי האסטו געוואוסט שאפראן .א גוטן וואס מאכט דער ראש ישיבה?
מיין נומבער? זאגט ער אז ער איז אנגעקומען
דורך ‘גוגל’ ,כ’ווייס נישט פונקטליך וואס דאס הרב שלמה יחזקאל :ב”ה .כ’וועל אנהייבן
מיינט. מיט א שטיקל הקדמה ,ס’וועט דיר אפשר נישט
אזוי שמעקן...
ר’ יצחק שלמה :א געוויסע משקה...
איך בין באקאנט סיי דא אין שאפראן ,סיי אין
הרב שלמה יחזקאל :יא יא ...דארט האט אנדערע ישיבות ,וואו כ’גיי ארום רעדן ,כ’האק
ער געטראפן אז די נומבער וואס איך זאג אביסל אויף האטליינס ,פארשטייט זיך בעיקר
אויפ’ן אינטערוויו 12יאר צוריק ,האט געהאט די נארישע האטליינס .נאך א זאך ,איך קען
א געוויסע אדרעס ,און די אדרעס ווייזט מיין זיך נישט אויס אין קאמפיוטער ,ממש בשיטה,
נאמען .כ’האב נישט פארשטאנען פונקטליך כ’וויל נישט קענען קאמפיוטער ,ממש כ’ווייס
דעם היקש ,אבער ער איז אנגעקומען צו מיין נישט ווי אזוי מ’עפנט א קאמפיוטער.
היים-נומבער ,ס’ווערט געפארווערד צו מיין
און דא רעד איך אויף א ‘האטליין’
נומבער דא אין קעמפ.
וועגן אן ארגאניזאציע וואס איז געווען
אזוי איז געווארן א גערופאכטץ וואס כ’קען געבויט צוריקצוגעבן השבת אבידה דורכ’ן
נישט אפשטעלן .און כ’קען נישט העלפן די ‘קאמפיוטער’...
מענטשן ,ווייל כ’קען נישט צוריקגעבן זאכן
די סיבה פארוואס כ’האב מחליט געווען צו
דורך אן ארגאניזאציע וואס איז שוין צוגעמאכט
רעדן ,ווייל ס’איז געווארן אן איבערקערניש
11יאר.
היינט ,מענטשן האבן מיר אנגעהויבן רופן וועגן
די “מצאתי” ארגאניאציע האב איך פארלוירענע חפצים ,כ’האב נישט פארשטאנען
צוגעמאכט וועגן 3סיבות .איינס ,כסף מנלן. וואס איז פלוצים געשען ,שטעלט זיך ארויס
14
ביז אהער בלויז א 'טעימה קלה' פון
מטעמים
א חידוש'דיגע יצירה וואך נאך וואך -נאנט
צו 100זייטן אנגעפילט מיט לויטער תוכן
זאפטיגע ציטאטן פון דרשות און שיעורים פון
רבנים ומגידים און היימישע ליניעס
אלעס אויף אידיש -אויף א ליינבארע געשמאקע
סטיל -געאייגנט פאר די גאנצע משפחה
צו באקומען ביי די מקוואות און סופערמארקעטס אין וויליאמסבורג,
בארא פארק ,מאנסי ,קרית יואל ,סקווירא ,קעטסקילס ,לעיקוואד,
מאנטרעאל ,קרית טאהש ,ירושלים ,הר יונה
צו סובסקרייבן אויף אימעיל ,שיקט א פארלאנג צו
subscribe@matamimweekly.com
'מַטעַמִּ ים'ְ ...לה ְִת ַענֵּג ְבּתַ עֲנוּגִים
ָכּל מִינֵי ְ
15
