עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

605 615 7777 #66
ווי אויך איז טאקע דא א מקום צו זאגן אז
ס'העלפט נישט קיין תשובה פאר אידישע קינדער.
און דאס איז די שאלה לחכמה ,חוטא מאי עונשו.
און די איינציגסטע וואס האט געענטפערט אז
ס'העלפט תשובה איז דער רבונו של עולם ,יעשה
תשובה ויתכפר לו .טוב וישר ה' על כן יורה חטאים
בדרך .איז פון איין זייט איז דא א געוואלדיגע פחד,
זעט מען די געוואלדיגע פחד וואס מען דארף מ'האלט יעצט אין די ימי הרחמים והרצון,
נאר די תירוץ איז ווי דוד המלך ע"ה האט
האבן פונעם משפט פונעם אייבערשטן ,אויב דער דארף מען זיך מתבונן זיין אין די געוואלדיגע
געבעטן" ,נא מלפניך משפטי יצא" ,ס'איז נישטא
נאך אזא רחום ווי דער רבוש"ע ,פארוואס עפעס הייליגער תנא רבי יוחנן ,וואס כל ימיו איז געווען חשיבות און די מתנה וואס דער רבוש"ע האט
איין שטיק קדושה ,איין שטיק טהרה ,ער האט זיך געגעבן פאר א איד א כח פון תשובה.
"מלפניך משפטי יצא"? ווי ירמיה הנביא
אזויפיל מוסר נפש געווען צו זיין דבוק אינעם
געענטפערט ,שעמען קען מען זיך נאר פאר א
פרעמדער מענטש .א מענטש פון זיין טאטן שעמט רבוש"ע און איבערגעגעבן זיין תורה פאר אידישע
קינדער ,ער איז געווען פון די גרעסטע תנאים וואס
ער זיך קיינמאל נישט .ער ווייסט אלעמאל די
גרויסע אהבה וואס איז דא פון זיין טאטן צו אים .ווי איז געווען אויף די וועלט ,ער ציטערט און וויינט און חז"ל ברענגען א מורא'דיגע זאך אין ברכות דף
ווייט דו ביסט נאר פארקראכן און מצער געווען האט מורא פונעם רבונו של עולם ,איז "מה נענה כ"ח :ווען רבי יוחנן בן זכאי איז קראנק געווארן,
דעם טאטן ,אפי' די בושה איז דאר גרויס. אבתריהו" אונזער דור השפל ,וויפיל דארף מען זענען די תלמידים אריינגעקומען מבקר חולה זיין.
ציטערן און וויינען ,צו קענען זוכה זיין בדין. ווען ער האט זיי געזען האט ער אנגעהויבן וויינען.
די זעלבע זאך זאגט דער רבוש"ע ,דערפאר האבן די תלמידים געזאגט" ,נר ישראל ,עמוד
זאגן חז"ל אמר רבי עקיבא" ,אשריכם ישראל לפני הימיני ,פטיש החזק ,מפני מה אתה בוכה?" זיי האבן
מי אתם מטהרין ומי מטהר אתכם" .אביכם פארשטאנען אז טראץ די שווערע יסורים וואס ער
שבשמים .די גליק פון כלל ישראל איז ,ווער רייניגט האט ,איז דאס זיכער נישט די סיבה פארוואס ער
ענק? פאר וועם דארפט איר זיך רייניגן? פאר וועם וויינט ,דערפאר האבן זיי איהם געפרעגט פארוואס
דארפט איר אפגעבן א דין וחשבון? פאר'ן הייליגן ער וויינט ,האט ער זיי געענפערט" ,ווען מ'שטעלט
בורא עולם ,ווייל דער בורא עולם איז דאך אביכם זיך ווען פאר א מלך בשר ודם ,וואס היינט לעבט ער
שבשמים .און מחמת אהבה פון אביכם שבשמים יא ,מארגן איז ער אויס קעניג ,איז אפילו חלילה ער
דערפאר איז נישט דא קיין שום צוריקהאלט ,אז איז אויף מיר ברוגז ,מארגן אויב ער ווערט אויס
איך בין א טאטע פאר אידישע קינדער .מ'זעט אז קעניג ,איז זיין רוגזה גארנישט ווערט .אויב מאכט
קיינער פארשטייט נישט אז ס'העלפט תשובה. ער א גזירה אויף מיר ,איז קען די גזירה בטל ווערן
אבער דאס איז אלץ ווען מ'האט נישט דעם טאטן. מארגן .אפילו חלילה ער הרג'עט מיר ,בין איך נישט
אז מ'האט דעם טאטן ,מ'האט א טאטע וואס קוקט טויט פאר אייביג .עס איז דא יענע וועלט ,אזוי אויך
ארויס אויף אונז ,א טאטע וואס די אהבה איז אזוי קען מען אים משחד זיין מיט געלט ,אונטערקויפן.
גרויס ,ס'איז נישטא קיין שום צוריקהאלטן ,די פונדעסטוועגן ,דאך וואלט איך געציטערט.
ערגסטע קינד וואס האט פוגם געווען קען
אלעמאל צוריקקומען מיט תשובה .דער רבוש"ע יעצט אז מ'גייט מיך שטעלן פאר א יום הגדול
וויל נאר איין זאך ,אידן זאלן תשובה טון ,אידן זאלן והנורא ,אפגעבן א דין וחשבון פאר'ן הייליגן מלך
זיך פונה זיין צו אים ,אידן זאלן זיך מתפלל זיין .און מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא ,וואס ער לעבט
און דאס איז טאקע די סיבה וואס אסאך
דאס איז אונזער ארבעט אין די ימי רחמים ורצון, און איז דא אויף אייביג ,לעולם ועד .חלילה ,טאמער
מענטשן דרייען זיך ארום פארלוירן און צעבראכן
אין די ימי הדין .די ארבעט איז מרבה זיין בתפילה. איז ער ברוגז אויף מיר און ער אין כעס אויף מיר,
אין די ימי אלול ,ס'איז עפעס א יאוש פון תשובה.
בין איך פארווארפן פאר אלעמאל ,און ס'איז נישט
דאס קומט פון צוויי סיבות :אדער ווייל מ'שעמט זיך
שייך אים אונטערצוקויפן מיט געלט .נאך מער,
פונעם רבונו של עולם .אזוי ווי מ'זעט ביי ירמיה
ס'איז דא צוויי וועגן ,איינס לגן עדן און איינס
הנביא ,ווען ער האט געבעטען אידן צו תשובה האבן
מ'זעט ביי די גרויסע חטא וואס כלל ישראל איז לגיהנם ,איך ווייס נישט פון וועלכע וועג מען פירט
די אידן געזאגט" ,בושנו וגם נכלמנו".
אריבערגעגאנגען וואס טראץ באמת רעדט מען מיך ,זאל איך דען נישט וויינען?
פון גאר א דקות'דע זאך ,פונדעסטוועגן איז דאס געווען א בחינה ,פון עבודה זרה ,ווי
אויך רש"י הק' זאגט דארטן אין מסכת עבו"ז ד .אויף די' גמ' אז לא היתה ראויים
לאותו חטא ,זאגט רש"י הק' "גזירת המלך היתה ליתן פתחון פה לשבים" האט דער
רבונו של עולם געזאגט פאר משה רבינו ,ס'איז דא אזא זאך ווי תפלה".
דער אייבערשטער האט מרמז געווען ,טאקע דארט ווי ס'איז געווען דארטן א
מצב פון א געוואלדיגע חרון אף ,כלל ישראל איז נגזר געווארן בגזירת כליה ,וואס
דער רבונו של עולם האט געזאגט "ויחר אפי בהם ואכלם" .אבער למעשה ,דארטן
האט דער אייבערשטער טאקע מגלה געווען פאר משה רבינו ,די חטא איז זייער
גרויס ,די חרון אף איז זייער גרויס ,אבער ס'איז דא אן עצה ,די עצה איז תפילה .טאקע
ביי די שווערסטע עבירה ,אין די שווערסטע חרון אף ,איז קיינמאל נישט פאראן קיין אבער ס'איז זייער זייער
ייאוש .תשובה און תפילה ,חוזר זיין בתשובה .אין דערפאר האט משה רבינו קלאר ,ווען די פערד האט אן
אויסגעהאמערט יענע טעג פון אלול ,מרבה געווען נאכאנאד מיט תשובה דורך אייגענע מטרה ,ווען איך
מתפלל זיין טאג און נאכט אין איין צו מיט דעם האט ער חוקק געווען לדורות א דארף אנקומען פון בארא
הוראה צו קענען אויסניצען די טעג מיט צו האבן א אפען הארץ צו תשובה ותפלה. פארק קיין וויליאמסבורג ,און
די פערד וויל גיין קיין מאנסי, איך וואלט נישט
איז זייער קלאר אז איך דארף אנגערופן דעם גוף א שותף.
בלייבן קלאר ,איך דארף גיין קיינער האלט נישט אז ווען
אונזער ארבעט איז צו טון .שכל'דיג איז טאקע נישט דא קיין מהלך ,די בושה קיין וויליאמסבורג .סאו דאס
פלאקערט אין פנים אריין נאך אזויפיל חסד וואס דער רבונו של עולם האט געטון, איך טו אן מיין רעקל צופרי,
אז די פערד וויל גיין קיין איז מיין רעקל געווארן מיין
אבער פון דעסטוועגן זאגט דער רבונו של עולם ,איז דא א מקום אויף תשובה דורך מאנסי בין איך גארנישט
מרבה זיין בתפלה דער רבונו של עולם זאל וועלן צוריקנעמען כלל ישראל ,די שותף .ס'איז דא געוויסע
מחויב ,און איך גיי פארן קיין זאכן וואס איך דארף אים
רבוש"ע איז א טאטע און א טאטע וויל צוריקנעמען .אבער מיט דעם אלעם פעלט וויליאמסבורג. געבן ,איך דארף וואטשן ווען
זיך אויס צו פארגיסן טרערן די פערציג טעג ,ווייל דער רבונו של עולם וויל די תפילה, איך עס ,איך זאל אים נישט
די תפילה דאס איז וואס ברענגט צוריק די התקרבות לה'. שמוציג מאכן ,יא ,ווייל איך
אסאך מאל פארגעסט וויל זיך נישט ארומדרייען
תשובה איז באמת איין אמת'ע קרעכץ ,די עיקר תפילה אין די ימי אלול איז אז מען ,מ'לאזט די פערד לויפן.
מען זאל זוכה זיין צו קענען געבן א אמת'ע קרעכץ ,אבער באמת ליגט אין דעם נאך שמוציג .ס'איז דא געוויסע
וואס טוט מען ווען מ'לאזט די זאכן וואס איך דארף אלס
א טיפערע ענין אין די ריבו תפילה בימי אלול ,אז מ'זאל זוכה זיין "שלא ישוב לכסלה פערד לויפן? מ'כאפט זיך מיין תפקיד נאכגעבן פאר
עוד" ,רבונו של עולם ,איך וויל מער נישט זיין דערווייטערט פון דיר ,איך וויל מער צוריק ,מ'גראדט זיך אויס ,און מיין בגד ,אבער ער איז נישט
נישט זיין מריחוק פון דיר ,און דאס דארף מען בעטן און בעטן ,ס'זאל נחקק ווערן אין מ'פארט ווייטער. מיין שותף .ער איז דא מיך צו
די ביינער ,די התקרבות לה' ,איך בין ליידער דורכגעפאלן ,איך בין ליידער דינען.
דערווייטערט געווארן .אין ווי מער ארבעט מ'לייגט אריין אין די ימי אלול ,צו
התקרבות לה' ,מ'בויעט אויס צוריק די קשר מיט'ן רבונו של עולם ,איז דא א מקום און לעומת זה האט יעדע
צו זיין פארזיכערט אז דער אייבערשטער זאל אונז העלפן אז אויף סוף יאר זאל איד א נשמה וואס אפילו
נמשך ווערן אויף דער קשר ,דער קשר זאל קיינמאל נישט נתרשל ווערן ,דער קשר מלאכים קענען נישט איז ווען דער פערד
זאל קיינמאל נישט אפגעהאקט ווערן. אריינגיין אין די מחיצה ווי הייבט אן איינטיילן פאר
אידישע נשמות גייען זיין .א דער בעל עגלה ,דארף מען
און דאס איז די ארבעט וואס משה רבינו איז אריינגעגאנגען ,סיי פאר זיין דור און נשמה איז אסאך העכער ווי א זיך נאכאמאל זייער קלאר
סיי פאר אונזערע דורות .און אונזער דור דארף זיין ,דו ווילסט תשובה טון ,תשובה מלאך ,אסאך אסאך העכער. מאכן ,איין מינוט ,ווער איז
טון קען מען מיט איין רגע ,אבער מרבה זיין בתפילה ,און מיר זאלן בלייבן מקושר ער איז דער מבחר הבריאה, דער פערד און ווער איז דער
מיט'ן רבונו של עולם .ס'זאל זיין אהבה גלויה ,ס'זאל נישט זיין קיין הסתרת פנים די סיבה פארוואס דער דרייווער? ווער דרייווט און
"שלא ישוב לכסלה עוד" מיט אן אמת ,מיר זאלן בלייבן מקושר ,מיר זאלן נישט זיין מענטש איז דער מבחר ווער טראגט מיך? דער גוף
מנותק פון רבונו של עולם. היצירה איז ווייל ער באווייזט איז מיין פערד .איך דארף פון
דעם קונץ ,ער קען מקשר זיין אים קעיר נעמען .אפילו ביי
דעם גשמיות מיט'ן רוחניות. א פערד איז דא א מצוה פון
דער רבונו של עולם איז א רוצה בתשובה .און ס'איז דא מלאכים וואס זענען רוחניות אליין איז דא צער בעלי חיים .צער בעלי
מלאכים ,גשמיות אליין איז חיים איז לויט א דעה אין די
מכניסי רחמים און "מכניסי רחמים" "משמיעי תפלה"" ,משמיעי צעקה"" ,משמיעי
דא בהמות .דער מענטש איז גמרא א דאורייתא ,מן
תפילה" .אבער זאלסטו געדענקען ,ס'דארף זיין א צעקה ,ס'דארף זיין א תפילה. דער מבחר הבריאה טאקע
ס'דארף זיין רחמים ,און דאס מעורר זיין די רחמים קומט דורך תפילות .דער אמת התורה בין איך מחויב פון
וועגן דעם ,ווייל ער קען אים קעיר צו נעמען .אבער
איז ,ס'איז דא משמיעים ,נישט נאר די משמיעים קוקן ארויס אריינצוטראגן די תפלה מקשר זיין דעם גשמי מיט'ן
וצעקה ,נאר די רבוש"ע עולם שיקט כסדר כרוזים" ,אוי להם לבריות מעלבונה של קיינעם גייט נישט בייפאלן
רוחני ,ער קען כובש זיין דעם אז איך מיט די פערד זענען
תורה" ,נאר מען ווארט אויף די תפלה אין צעקה, גשמי אונטער דעם רוחני. שותפים ,און ווען מיר פארן
דאס קען א מלאך אויך נישט אויפ'ן וועג זענען מיר צוויי
לאמיר אויסנוצן די ימי הרחמים און מרבה זיין בתפלה ,און מעורר רחמים זיין .צו
טון .בחירה האט נישט קיין שותפים צוזאמען .איך בין
בלייבן דבוק אין רבוש"ע דאן וועלן די מכניסים אין משמיעים אריינטראגן אונזערע מלאך .א נשמה פון א איד איז
תפלות אין מען וועט מען זוכה זיין צו לא ישוב לכסלה עוד צו א אייביגע דביקות און בעל הבית ,און ער איז מיין
אסאך העכער ווי א מלאך, פערד .איך דארף אים
מ'וועט האבן א כתיבה וחתימה טובה און זוכה זיין צום אמת'ן דביקות עולמים בביאת אסאך אסאך העכער.
גוא"צ בב"א. נאכגעבן געוויסע זאכן.
בריוו ’דרייסיג טעג פארדעם’"- .איך קום צו דיר
באזוכן".-
זיצט עפעס א איד ,ר' יאנטשעלע ,ביי זיך
אינדערהיים .א צוקנאקטן הויז האט ער געהאט,
פארנאכלעסיגט ...און איין טאג’ ,לא פחות ולא יותר’,
געהאט אסאך לענדער ,שטעט ,דערפלעך .ער
זיי האבן באקומען א בריוו ..גע'חתמ'עט ,און
פלעגט קומען באזוכן געוויסע מענטשן .דער
געזיגל'ט’ ,אז דער מלך קלערט צו קומען דרייסיג ס'איז געווען א קעניג וואס ער פלעגט פון צייט
שטייגער איז אבער געווען ,אויב קומט ער באזוכן
טעג פון יעצט’. צו צייט קומען באזוכן אין זיינע לענדער .ער האט
ביי איינעם אינדערהיים ,האט ער אים געשיקט א
’פארעכט כאטש איין חלק פון די טיש דארט וואו
וויל קומען צו ענק אהיים ,״יא ,דער קעניג וויל קומען
דער קעניג גייט זיצן’ ,כאטש עפעס ,דאס זאלסטו
צו ענק אהיים״’ ,און ס'איז פשוט אז דער קעניג וויל אז
טון. ר' יאנטשל גייט צו זיין ווייב און ער זאגט איר,
איר זאלט אנגרייטן די הויז פאר זיין קומען’.
״רעבעצין טייערע ,אונז מוזן דא איבערמאכן די
פארוואס? ווייל ווען ער וויל דוקא קומען און איר
גאנצע הויז״ .דער קעניג וויל קומען צו אונז? אונז
זאלט נישט צוגרייטן ,וואלט ער נישט געשיקט קיין
קענען נישט אזוי אריינלאזן א קעניג ...דו זעסט
אזוי האבן זיי געטון .דער קעניג איז בריוו ,נאר ער וואלט געגעבן פלוצלינג א קלאפ אריין
דאך ווי ס'זעט אויס דא ..אלע ווענט זענען
אנגעקומען נאך דרייסיג טעג ,ער קומט אריין ,ער ביי ענק אינדערהיים ,און ער וואלט געזאגט' ,דא בין
געשיילט ,ס'טראפט אריין פון אלע זייטן ,ס'איז
פרעגט דעם בעל הבית ,יאנטשל ,האסט דאך איך' ,ער וואלט אייך נישט געגעבן אפילו די
נישט דא קיין איין גראדע בענקל ,די בענקלעך
געוואוסט אז איך קום? פארוואס האסטו נישט געלעגנהייט בכלל אנצוגרייטן די הויז .אז דער קעניג
ווארפן זיך’ ,יעדע פיסל פון יעדע בענקל קומט פון
איבערגעמאכט די הויז? זאגט ער ,געב א קוק שיקט א בריוו ’דרייסיג טעג פארדעם’? ״וויל ער פון
א צווייטן ירושה’ ,די שענק זעט נעבעך אויס ווי
קעניג ,איך האב איבערגעמאכט דיין בענקל ,איך ענק אז איר זאלט צוגרייטן די הויז פאר אים״ .דאס איז
ס'זעט אויס ...אונז מוזן עפעס טון דא..
האב איבערגעמאכט דעם טיש ...שרייבט דער איין זאך.
קעניג א טשעק ,גיי ,מאך איבער די גאנצע הויז אויף
מיין קאסטן ,מאך איבער די גאנצע זאך. צווייטנס ,דער קעניג ווייסט פאר א פאקט אז
מ'קען נישט טוישן א גאנצע הויז ,און דרייסיג טעג, זאגט זי" ,ביסט נארמאל? דו ווייסט וויפיל
דער קעניג איז נישט קיין נאר ,ער ווייסט אז אין געלט מ'דארף האבן אויף איבערצומאכן א הויז?
דרייסיג טעג גייט נישט אראפ פאלן א פאלאץ. ’דו גייסט נישט קענען איבערמאכן דעם הויז..
די משל ווערט געברענגט ,דאס איז חודש מאך דיך נישט נאריש’ ,ס'גייט נישט געשען - .איך
אלול .דער רבונו של עולם ווייסט אז מ'קען זיך מיין פונקט פארקערט ,טו גארנישט ,לאז דעם
נישט פאררעכטן אין דרייסיג טעג ,אינגאנצן ווערן קעניג קומען ,זאל דער קעניג זען ווי אזוי ס'זעט
אנדערע מענטשן .דער רבונו של עולם געבט אונז נו ,פרעג איך ענק ,אויב דער קעניג ,סיי ער
פארשטייט אז מ'קען נישט טוישן א הויז אין דרייסיג אויס .״אזוי זעט עס אויס און דאס איז עס".
א מתנה וואס הייסט חודש אלול .וואס וויל ער פון
אונז? איין זאך ,איין בענקל פארעכט ,עפעס ,טו טעג ,און סיי ער שיקט אבער א בריוו דרייסיג טעג
זאגט ער" ,ניין ,אונז ווילן יא איבערמאכן״,
עפעס ,בלייב נישט די זעלבע וואס דו בוסט געווען, פארדעם ...מוז זיין וואס וויל דער קעניג .דער קעניג
בקיצור ,ער שרייט" ,מ'קען נישט ארייננעמען א
ריק דיך א טראפ .און ווען ס'וועט קומען דער בעט ,טוטס עפעס ,טוטס עפעס’ , ,קענסט נישט
קעניג אין אזא הויז ".און זי שרייט" ,ס'איז סיי ווי
גרויסער טאג ווען דער קעניג וועט אראפקומען פאררעכטן אלע זעקס בענקלעך אינדערהיים ,אבער
נישט מעגליך איבערצומאכן די הויז".
דא ,אין דעם גרויסן טאג פון בבוא יום הדין הגדול מאך כאטש זיכער אז איין בענקל זאל זיין גוט’ .איין
והנורא ,דער רבונו של עולם וועט זען אז איך האב בענקל ,ווען דער קעניג קומט זאל ער זיצן אויף א
געטון עפעס ,וועט דער אייבערשטער זאגן ,פיין, נארמאלע בענקל .דו קענסט נישט פאררעכטן אלע
איך וועל דיר צוענדיגן ,לאמיר זוכה זיין זיך צו ווענט אינדערהיים’ ,מאך כאטש איין וואנט פארנט זי איז געגאנגען פרעגן דער רב ,וואס טוט מען
קענען גרייטן אין די טעג און זוכה צו זיין צו א פון וואו דער קעניג גייט זיצן ,דאס זאל זיין דא? זאגט דער רב" ,הערט אויס ,צוויי זאכן
כתיבה וחתימה טובה. איבערגעפעינט’ ,דו קענסט נישט קויפן א נייע טיש, דארפט איר דא באמערקן .איין זאך ,דער קעניג
און די יעצטיגע וואכן ארבעט די להעלות שטאב
גאר העפטיג מיט די בחורים אין די בתי מדרשים אין
קרית יואל וואס האבן זיך געוואנדן צום אפיס פאר הילף אין די יעצטיגע טעג ווערט געשריבן א ספר תורה דורך אחד ממתפללי בית מדרש בית
וויאזוי אריינצוברענגען אויך אין זייער בית מדרש די חיים דוד ,אין שכונת פרי מגדים ,ווי די בחורים נעמען אנטייל מיט די הכנות צום
איגוד רעוואלוציע נאכן צוריק הערן די געוואלדיגע געוואלדיגן מאמענט מיטן לערנען שעות רצופות זיך צוצוגרייטן צו קענען ריכטיג
גריסן פון די בחורים אין די בתי מדרשים וואס האבן שוין אויפנעמען די נייע ספר תורה .ווי די בחורים וואס וועלן האבן צען שעה אין די צוויי וואכן
אימפלימענטירט אן איגוד און לעבן שוין מיט די נייע וועט באקומען א הערליכע מתנה.
עפאכע וואס פעדעמט זיך אצינד בבתי מדרשינו די בכל אזוי אויך איז די אלע כסדר'דיגע פאברענגען ווי מען נעמט זיך צוזאם און מען
אתר ואתר. פאברענגט און מען דערהייבט זיך אינאיינעם ,א שטייגער ווי די וועכענטליכע שיעור שבת
ווי נאר א בית מדרש שטעלט זיך אוועק מיט אן נאכמיטאג פון וואס די בחורים האבן גאר שטארק הנאה .געווידמעט אין די וואכן זיך צו
איגוד וועט מען בעזרת השם מעלדן פארן ברייטן ציבור. גרייטן צו די קבלת התורה ,ווי מען לערנט צוזאמען אין מען טוט דורך ענינים פון הכנסת
ספר תורה.
