הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

בס"ד
לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם
חדש! פרשת כי תבוא תשפ"ו | יאר 140 3
„הורינו“ יעצט
אידיש אין
חז”ל זאגן אז ווער עס דאנקט נישט זיין חבר ,וועט צום סוף נישט דאנקען דעם באשעפער.
א בעל גאווה וואס האט נישט די מדה פון הכרת הטוב וועט קיינמאל נישט מודה זיין אויף
קיין גוטס ,אפילו נישט צום אויבערשטן .דערפאר שטייט אז דער באשעפער האט געזאגט
קדשך הורינו דברות
כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה
פאר משה רבינו ביי מכת דם “אמור אל אהרן” ,ווייל דער נילוס האט דאך באשיצט משה רבינו
ווען מען האט אים דארט אריינגעלייגט אין א קעסטל ,האט ער געמוזט האבן הכרת הטוב. “ולקחת מראשית כל פרי האדמה אשר תביא מארצך אשר ד’ אלקיך נתן לך”
דערפאר האט משה נישט געקענט שלאגן דעם נילוס ,נאר אהרן האט עס געמוזט טון .און (דברים כ”ו ,ב’)
אויב מען דארף האבן הכרת הטוב אפילו צו א דומם ,אוודאי דארף מען האבן הכרת הטוב צו עס שטייט אין מדרש רבה פרשת בראשית“ :בראשית ברא” – צוליב די מצוה פון
א מענטש ,און על אחת כמה וכמה צום באשעפער. ביכורים ,וואס ווערט אנגערופן “ראשית” ,איז די גאנצע וועלט באשאפן געווארן .דער
רבי יעקב ניימאן דערציילט :איך געדענק נאך ווען איך פלעג קומען קיין ראדין צום חפץ אלשיך הקדוש פרעגט אויף דעם :עס שטייט אין מסכת ביכורים אז אלע בעלי מלאכות
חיים זצ”ל ,האט דער חפץ חיים אליין זיך שטענדיג נאכגעפרעגט און מסדר געווען פאר מיר שטייען אויף פאר די וואס ברענגען ביכורים אין בית המקדש און פרעגן זיי אפילו
אן אכסניא צו שלאפן .דאס איז געווען ווייל ווען ער פלעגט פארן קיין ווארשע דרוקן זיינע בשלומם .כאטש די הלכה איז אז א פועל וואס ארבעט ביי א צווייטן טאר זיך געווענליך
ספרים ,פלעגט ער איינשטיין ביי רבי יצחק גראדזינסקי ,מיין פרוי’ס זיידע .צוליב דעם האט נישט אפשטעלן פון די ארבעט צוליב א חשש גזל ,האט מען עס דא מתיר געווען צוליב
ער געוואלט צוריקצאלן מיט הכרת הטוב פאר אים און פאר זיינע אייניקלעך .כאטש עס איז די גרויסע חשיבות פון די מצוה .אויך טרעפט מען אז אגריפס המלך האט אליין געטראגן
געווען א געוואלדיגע זכיה צו האבן דעם חפץ חיים אלס גאסט ,פונדעסטוועגן האט דער דעם קארב ביכורים אויף זיין פלייצע ביז קיין ירושלים .פרעגט דער אלשיך הקדוש :וואס
חפץ חיים געפילט אז ער דארף זיין א מכיר טובה פאר זיין בעל אכסניא. איז טאקע די גרויסקייט פון די מצוה?
דערפאר האט די תורה אזוי שטארק אויסגעלויבט די מצוה פון ברענגען ביכורים ,וואס ענטפערט דער אלשיך אז איינע פון די יסודות פון עבודת השם איז אז א מענטש מוז
פאר דעם אליין איז די וועלט באשאפן געווארן און מען האט ערלויבט פאר ארבעטער זיך שפירן א דאנקבארקייט צו ווער עס טוט אים גוטס .ער דארף שפירן א געפיל פון הכרת
אפצושטעלן אינמיטן די ארבעט פאר דעם .ווייל דורך דעם אנערקענט א מענטש די חסדים הטוב פארן באשעפער פארן אים שיקן אלעס גוטס ,ווי לעבן ,פרנסה ,ליכטיגקייט,
פונעם באשעפער וואס האט אים געשאנקען זיין פעלד ,און ער ווייסט אז אלעס וואס ער קינדער און נאך פילע חסדים .א מענטש דארף דאנקען אויף די אלע חסדים ,און דאס
האט קומט נאר פונעם אויבערשטן. דאנקען ווייזט ווער דער מענטש איז באמת .אן איידעלער מענטש וועט זיך מתבונן זיין
דער ספר החינוך שרייבט אויך וועגן די מצוה פון כיבוד אב ואם :איינע פון די יסודות פון די און פארשטיין ווער עס גיט אים דאס גאנצע גוטס און וועט דאנקען דעם באשעפער,
מצוה איז אז א מענטש זאל אנערקענען און צוריקצאלן גוטס פאר ווער עס האט אים געטון אבער א פראסטער מענטש וועט נישט וועלן אנערקענען די טובות פונעם באשעפער.
גוטס .ער זאל נישט זיין קיין נבל ,קיין כפוי טובה אדער זיך מאכן פרעמד ,ווייל דאס איז א אין ספר ‘דרכי מוסר’ פון הגאון רבי יעקב ניימאן זצ”ל ,ברענגט ער צו אין אונזער פרשה
מיאוס’ע און עקלהאפטיגע מידה פארן באשעפער און פאר מענטשן .ער זאל גוט אריינלייגן די ווערטער פונעם רמב”ן אין פרשת האזינו אויפן פסוק ‘עם נבל ולא חכם’ – אז דאס
אין קאפ אז זיין טאטע און מאמע זענען די סיבה פארוואס ער געפינט זיך אויף דער וועלט ,און זענען די אפיקורסים .ער ברענגט נאך פון זיין רבי’ן ,הגאון רבי משה רוזנשטיין זצ”ל,
דערפאר איז ריכטיג אז ער זאל זיי געבן דעם גאנצן כבוד און אלעס גוטס וואס ער קען נאר, פארוואס אן אפיקורס ווערט אנגערופן א “נבל” – ווייל ער וויל נישט אנערקענען די טובות
ווייל זיי האבן אים געברענגט אויף דער וועלט און זיך גאר שטארק געמוטשעט פאר אים ווען וואס דער אויבערשטער האט געטון מיט אים .עס איז פונקט ווי א מענטש וואס קומט
ער איז געווען יונג .ווען א מענטש וועט גוט ארייננעמען די מידה אין זיך ,וועט ער דורך דעם צו א חבר אינדערהיים ,ער עסט ,טרינקט און שלאפט אויף יענעמ’ס חשבון ,און ער וויל
ארויפגיין העכער צו בעסער אנערקענען די טובות פונעם באשעפער ,וואס ער איז די סיבה נאכדעם נישט מודה זיין אויף די טובות וואס דער בעל הבית האט אים געטון – אזא
פון אים און פון אלע זיינע עלטערן וכו’. מענטש ווערט אנגערופן א נבל!
פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג ,ווי למשל הלכות
ברכות ,שבת ,און שמירת הלשון ,די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און הורינו דרך חיים
מורא אב ואם .די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט ,און עס איז גאר א כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג
הארבע זאך .אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות ,וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים באזירט אויפן ספר 'ויברך דוד' פון הגאון רבי ישראל דוד הארפענעס
זיין ריכטיג ,און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות ,אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן. שליט"א ,פוסק ורב דביהמ"ד 'ישראל והזמנים' אין וויליאמסבורג.
דער בן איש חי ברענגט אין זיין ספר ,אלס המשך צו וואס ער האט געשריבן אין פרשת שופטים ,הלכות פון כיבוד אב ואם .מיר וועלן
אויסרעכענען עטליכע וויכטיגע הלכות פון זיינע ווערטער.
אפילו עס איז א גוטע זאך ווי למשל פאסטן ,זאל ער נישט פאסטן קיין תעניתים וואס זענען עטליכע הלכות פון כיבוד אב ואם פונעם בן איש חי זצ”ל .חלק ג’
נישט קיין חוב ,אזוי ווי עס שטייט אין ספר חסידים. אויב דער טאטע זאגט אים “געב מיר וואסער” און די מאמע זאגט אים אויך “געב מיר
א מענטש איז מחויב מכבד צו זיין זיין עלטערן ברודער ,צי עס איז א ברודער פונעם טאטן וואסער” ,זאל ער קודם פאלגן דעם טאטן און אים מכבד זיין ,ווייל די מאמע איז אויך מחויב
אדער פון די מאמע .און אפילו אויב דער יונגערער ברודער איז א תלמיד חכם און גרעסער בכבוד בעלה .דאס איז נאר געזאגט געווארן ווען די עלטערן זענען פארהייראט ,אבער אויב
אין תורה פונעם עלטערן ברודער ,איז ער נאך אלץ מחויב אים מכבד צו זיין .אזוי אויך דער זי איז א גרושה ,זענען ביידע גלייך און ער קען אליין אויסקלויבן וועמען ער וויל קודם מכבד
דריטער ברודער דארף מכבד זיין דעם צווייטן ,און אזוי ווייטער .דאס איז נישט נאר ביי זיין .ווען זאגט מען דאס? ווען ביידע לעבן .אבער אויב דער טאטע האט אים געהייסן עפעס
מענער; מען איז אויך מחויב מכבד צו זיין די עלטערע שוועסטער ,ווי דער הייליגער אריז”ל טון און ער איז שוין נפטר געווארן ,און די מאמע הייסט אים טון פארקערט ,זאל ער פאלגן
שרייבט אין שער טעמי המצוות. די מאמע ,ווייל כבוד החיים איז קודם.
דער בית יוסף ברענגט בשם דעם ארחות חיים אז א זון זאל נישט זיצן גאנץ נאנט אדער
גלייך לעבן זיין טאטן ,ווייל עס זעט אויס ווי ער מאכט זיך גלייך מיט אים (דאס מאכט זיך
ווער עס האט געזינדיגט אין כיבוד אב ואם זאל פאסטן מ”ה ( )45תעניתים, אפט ביי שמחות און משפחה פארזאמלונגען) .דאס איז דווקא ביי א פארזאמלונג מיט
געסט .אבער ווען דער טאטע איז אינדערהיים און עסט ביים טיש מיט זיין משפחה ,איז
וואס דאס איז די גימטריא פון “אב ואם” (צוזאמען מיטן כולל) .עס איז גוט אז
נישט קיין איסור אויב דער זון זיצט נעבן אים .אזוי אויך אין בית המדרש ביים דאווענען זענען
א מענטש זאל מאכן די דאזיגע תיקון נאכדעם וואס די עלטערן זענען נפטר מענטשן נישט מקפיד דערויף .אבער אויב מען קומט זיך צונויף (אפילו אין בית המדרש)
געווארן ,און מען קען גרינג פאסטן די דאזיגע תעניתים .אויב מען איז שוואך, צו האלטן אן אסיפה אדער א וועד איבער א געוויסע זאך ,זאל ער יא מקפיד זיין נישט צו
זאל מען עס אויסלייזן יעדן טאג מיט צדקה און זאגן א בקשה בשעתן פדיון. זיצן נעבן אים.
(שער רוח הקודש פונעם הייליגן אריז”ל זצ”ל) א זון טאר נישט שוואך מאכן דעם כבוד פון די עלטערן אדער טון קעגן זייער ווילן זאכן וואס
ברענגען זיי צער .אויב איינער ווייסט אז זיינע עלטערן האבן צער פון דעם וואס ער טוט,
פרשת כי תבוא תשפ”ו //גליון 140
מעשה אבות
א מעשה מיט א מוסר השכל
געווארן א יורד ווייל ער האט מצער געווען זיין טאטן ,און צוריק רייך געווארן ווען
ער האט תשובה געטאן
עס איז געווען א איד אין די שטאט דזשערבא אין טוניס ,וואס זיין מצב הפרנסה
איז געווען זייער גוט און ער האט געהאט גרויס הצלחה .איין שיינעם טאג האט
זיך פלוצלינג איבערגעדרייט דאס רעדל און ער איז געווארן אן ארימאן .אויב דאס
איז נישט געווען גענוג ,האט אים זיין פרוי געקלאגט אין בית דין פארן אים נישט
אויסהאלטן .ווען ער איז געשטאנען ביים משפט ,האט ער זיך זייער געמוטשעט און
מודה געווען פאר די דיינים“ :מיין פרוי זאגט דעם אמת ,אבער וואס קען איך טון אז
איך האב נישט מיט וואס אויסצוהאלטן מיר און מיין משפחה?”
אין זיין גרויסן צער איז ער געגאנגען צו הגה”ק רבי משה כלפון הכהן זצ”ל ,מגדולי רבני
טוניס ,און אנגעהויבן דערציילן זיינע צרות“ .איך בין אין גרויסע חובות און דחקות ,איך
האב צרות פון אלע זייטן .הייליגער רבי ,זאגט מיר פארוואס קומט מיר דאס אלעס?
עמוק עמוק
פארוואס האט זיך מיין מזל אזוי געטוישט?” האט ער געבעטן מיט א וויינענדיג קול. מי ימצאנו
רבי משה האט אויסגעהערט זיינע ווערטער און געפרעגט מיט ווייטאג“ :אפשר
האסטו אמאל מצער געווען אדער וויי געטאן דיין טאטן?” דער מענטש האט גוט
אריינגעטראכט ביז ער האט זיך דערמאנט אז ער איז טאקע נישט געווען גענוג
א מאמר חז”ל אדער מעשה פון
נזהר אין כיבוד אב .ער האט דערציילט פארן רב“ :עס איז געווען ווען מיין טאטע צדיקים איבער כיבוד אב ואם ,זענען
האט פארלוירן זיין גאנצע געלט און ער איז געבליבן אן קיין פרוטה ,ביז ער האט באהאלטן אינעם בילד
געמוזט פארקויפן זיין געשעפט .איך האב מסכים געווען עס אפצוקויפן פון אים.
ווען מיר זענען געזעסן ביים לאיער צו שרייבן דעם קאנטראקט ,האט מיין טאטע Office@horeinu.org
מיר אריינגערוימט אין אויער מיט גרויס צער‘ :איך בעט דיך ,דערצייל נישט פאר דיין
מאמע איבערן פארקויפן דעם סטאר .וויסן זאלסטו אז דאס איז דאס לעצטע שטיקל
פארמעגן וואס איך האב ,און אויב דיין מאמע וועט הערן דערפון ,וועט מיין כבוד פאלן
אין אירע אויגן ’.און בשעת ער האט גערעדט ,האט מיין טאטע אויסגעבראכן אין א
געוויין ”,האט דער איד געענדיגט זיין מעשה. ענטפער פארן חידה
“אויב אזוי ”,האט רבי משה כלפון געענטפערט“ ,דיין טאטע וויינט צוליב דיר ,און דו פאר פרשת כי תצא
ווילסט אז דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן אויף דיר?” האט דער רב געפרעגט “למען יאריכון ימיך על
מיט וואונדער“ .וואס האב איך שלעכטס געטון? ער האט עס מיר פארקויפט מיט האדמה אשר ה’ אלקיך
זיין אייגענעם רצון ”,האט דער מענטש פרובירט זיך צו פארענטפערן“ .ער איז דיין נותן לך” (שמות כ ,יב) .עס
טאטע ,און דו ביסט מחויב אים מכבד צו זיין!” האט אים דער רב אנגעשריגן .ער שטייט “על האדמה” ,ווייל
האט צוגעלייגט“ :דו האסט געדארפט מוותר זיין אויפן געשעפט און אים זאגן – ‘דאס ווען כלל ישראל היט אפ
געלט איז דיינס ,און דו קענסט טון מיט דעם געשעפט וואס דו ווילסט ’.הער מיך די מצוה ,וועלן זיי נישט גיין
אויס ”,האט רבי משה כלפון באפוילן“ ,גיי גלייך אריבער צו אים און בעט אים איבער, אין גלות צוליב דעם (אבן
אפשר וועט דיר דער באשעפער מוחל זיין”. עזרא).
דער איד איז שנעל געלאפן צו זיין טאטן און אים איבערגעגעבן דעם רב’ס ווערטער,
בעטנדיג מיט טרערן ער זאל אים מוחל זיין ,און צוגעזאגט אז אויב דער אייבערשטער
וועט רחמנות האבן און ער וועט צוריק רייך ווערן ,וועט ער אים באהאנדלען זייער שיין
און אים געבן א שיינעם סכום געלט.
דער טאטע האט אים מוחל געווען בלב שלם .און די ישועה האט נישט געדויערט טייערע ליינער,
למען ייטב לך
שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין
לאנג .עטליכע טעג שפעטער איז אן עלטערער אראבער אריינגעקומען צו אים אין
ענגליש ,און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער
שטוב און געפרעגט“ :איז דאס אמת אז מיין זון איז דיר שולדיג זעכציג פראנק?” “יא”, דער גארער וועלט .די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די
האט דער איד זיך דערמאנט“ .איך בין גרייט צו באצאלן דעם חוב פאר מיין זון ”,האט הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך ,ווען גאר אסאך
דער אראבער געזאגט“ ,אבער איך וויל דו זאלסט מיר צוזאגן אז פון היינט און ווייטער מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי
וועסטו אים מער נישט בארגן קיין געלט אויף ריבית ”.דער איד האט פארשטייט זיך זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה.
צוגעזאגט ,און גלייך האט דער אראבער ארויסגענומען דאס געלט און אים באצאלט
ביזן לעצטן פרוטה .פון יענעם טאג און ווייטער האט זיך זיין מצב פארבעסערט ,און נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן
ער איז צוריק רייך געווען פונקט ווי אמאל. ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש .פאר
(פניני הפרשה ,חלק ח ,ויקרא) א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער
דער “אמרי חיים” האט געזאגט אז ער האט זוכה געווען צו עשירות אלס שכר מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא,
פאר כיבוד אב און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'.
הרה”צ רבי דוד לייב שווארץ ז”ל האט אמאל דערציילט :איך האב אמאל געהערט
ווי א איד בעט פונעם רבי’ן (בעל אמרי חיים זי”ע) א ברכה פאר עשירות ,און ער האט זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן
זיך מסביר געווען פארן רבי’ן“ :פלוני אלמוני ,דער גרויסער עושר ,האט זוכה געווען וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ
צו זיין רייכקייט דורך דעם רב’ס ברכה ”!...הערנדיג דאס האט דער אמרי חיים אים אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא.
געענטפערט“ :יענער האט זוכה געווען צו עשירות צוליב די מצוה פון כיבוד אב ואם!”
(אור חיינו ,זייט )190
Office@horeinu.org 845-422-2898
פרשת כי תבוא תשפ”ו //גליון 140
איך וואלט זייער דאנקבאר געווען צו הערן אייער מיינונג און הדרכה אין דעם ענין.
מיט דאנק און גרויס שעצונג פאר אייער ארבעט. והשיב לב
שאלות ותשובות הלכה למעשה
א גרויסן יישר כח פאר דיין שאלה .דאס איז א שאלה וואס איז נוגע פאר געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א
אסאך מענטשן ,און מיר האבן הנאה אז דו האסט גענומען די מיה מיטצוטיילן
אזא פערזענליכע דילעמא .קודם כל איז וויכטיג קלארצושטעלן :דאס וואס דו
צו די טייערע שטאב פון “והשיב לב” ,איך וויל מיט אייך מיטטיילן עפעס וואס
“זעסט” נישט די ברכה ,מיינט נאכנישט אז עס איז נישטא קיין ברכה .חז”ל זאגן אז
איך גיי יעצט דורך בנוגע כיבוד אב ,און אינאיינוועגס פרעגן אייער עצה .א
עס מאכט זיך פעלער וואו עס זעט אויס ווי מענטשן וואס האבן מכבד געווען
דאנק מיין התחזקות וואס איך האב באקומען פונעם גליון ,ארבעט איך
עלטערן האבן נישט געזען קיין ברכה .די גמרא פארענטפערט עס שוין ,אבער דער
כסדר צו געבן פאר מיינע עלטערן דעם ריכטיגן רעספעקט .דאס ווערט ביי מיר
נקודה איז אז מיר פארלאזן זיך נישט אלעמאל אויף דעם וואס אונזערע אויגן זעען.
בעסער און בעסער מיט דער צייט ב”ה.
דו שרייבסט אז עס איז דיר שווער “אויסצופירן למעשה אלעס וואס דו ווייסט
איך וועל געבן א משל :דורכאויס די קאראנא צייטן ,ווען מיינע עלטערן האבן מורא
טעארעטיש אז דו דארפסט פילן ”.עס איז דא א חילוק צווישן דעם חוב צו טון
געהאט ארויסצוגיין אין די געשעפטן ,פלעג איך איינקויפן פאר זיי .יענע תקופה
למעשה (צו טון פאר די עלטערן ,רעדן צו זיי מיט רעספעקט) און די אינערליכע
האב איך געפילט אז איך העלף זיי ארויס ,און זיי געבן זיך אן עצה נאר א דאנק מיר.
געפילן (צו פילן א זכות) .אבער דו זאלסט וויסן אז לויט דעם “חיי אדם” ,איז דאס
דאס הייסט ,איך האב געקוקט אויף זיי “פון אויבן אראפ” .היינט ,א דאנק דעם וואס
דער עיקר כיבוד אב ואם ,דווקא במחשבה ,צו קוקן אויף זיי מיט כבוד כאילו זיי
איך האב געלערנט אינעם גליון ,איז אפילו ווען איך טוה פאר זיי עפעס קליין און
זענען גאר חשוב’ע מענטשן .עס איז כדאי זיך אראפצוזעצן און גוט אריינטראכטן
פשוט ,קוק איך עס אן אינגאנצן אנדערש; איך פיל א געוואלדיגע זכיה אז זיי האבן
מיט זיך אליין :קוקסטו טאקע אויף זיי פון אונטן ארויף ,אז דו האסט דעם זכות
מיר אויסגעוועלט מקיים צו זיין די גרויסע מצוה פון “למען ייטב לך”.
צו טון פאר זיי ,אדער טיף אין הארץ פילסטו נאך אלס אז דו טוסט זיי א טובה?
אבער איך באמערק צוויי זאכן וואס פאסירן אלס מער ,ווי מער איך פרוביר זיך צו
וואלטסטו געפילט דאס זעלבע מיט זיי ,אפילו אויב א גרויסער צדיק וואלט דיר
שטארקן .1 :דער גאנצער פראסעס ווערט מיט די צייט נאר מער פראסטרירנד און
געבעטן צו קויפן עטליכע זאכן פאר אים אין גראסערי?
שווערער ,נישט גרינגער .עס איז מיר זייער שווער אויסצופירן למעשה אלעס וואס
עס איז אינגאנצן אקעי מודה צו זיין אז די אחריות פאר די עלטערן לייגט ארויף
איך ווייס טעארעטיש אז איך דארף טון און פילן .2 .צו זיין אויפריכטיג מיט אייך ,רוב
אן אמת’ן עול אויפן לעבן .די תורה פארלאנגט נישט פון אונז צו איגנארירן די
צייט זע איך נישט אז עס זאל מקוים ווערן דעם “למען ייטב לך” .פארקערט ,דאס
שוועריגקייט אדער עס צו “פארבן” מיט שיינע קאלירן וואס זענען נישט עכט.
וואס איך דארף זיך אפגעבן מיט מיינע טייערע עלטערן אין צוגאב צו אלע מיינע
א מענטש קען מקיים זיין א מצוה מיט די פולע באוואוסטזיין אז עס איז אים
אנדערע פליכטן און עול ,מאכט דאס לעבן קאמפליצירט און שווער מיט שווערע
שווער – און דאס איז פאקטיש א העכערע מדרגה ,נישט א נידריגערע .למעשה:
נסיונות ,און איך זע נישט אז עס זאל לעזן די פראבלעמען.
גיי אן פונקטליך וויאזוי דו טוסט יעצט – מיט די מעשים ,אפילו אן קיין באגלייטנדע
אלזא ,כאטש מיר זענען מקיים כיבוד אב ואם ווייל דאס זענען מיר מחויב צו טון,
“געפילן” .און דאס אליין ,אן ווארטן אויף אן אפענעם שכר ,איז שוין א גרויסע
זעען מיר אבער נישט דאס וואס ווערט כסדר אראפגעלייגט אינעם גליון אלס א
עבודה .און פרוביר פון צייט צו צייט ,מיט קליינע טריט ,צו געפינען דעם נקודה
ספעציעלע ברכה .אפשר אויב מיר וואלטן עס געזען מיט די אייגענע אויגן וואלט
וואו דו פילסט די גוטע און פאזיטיווע זייט פון דעם מצב ,אפילו אויב עס איז שווער.
עס אונז געגעבן מער כוח ,אבער מיר זעען עס דערווייל נישט.
ספר החיים
אן התעוררות אין די ימי הרחמים ,זוכה צו זיין
צו “למען יאריכון ימיך ולמען ייטב לך”.
ביי א תפילה פון א טאטע אויף זיינע קינדער שטייט דאך“ ,וישכם לבן בבוקר
וינשק לבניו ולבנותיו ויברך אותם ”.און דער ספורנו שרייבט“ :חז”ל האבן שוין דער מנהג זיך צו לאזן בענטשן פון א טאטע און
געזאגט ‘אל תהי ברכת הדיוט קלה בעיניך’ ,אז דער פסוק דערציילט איבער מאמע פאר א גוט יאר און א כתיבה וחתימה טובה.
לבן’ס ברכה פאר זיינע טעכטער צו לערנען אז די ברכה פון א טאטע ,וואס עס איז געווען א מעשה מיט א פרוי ,בערך פערציג יאר אלט ,א מאמע פון זיבן
בענטשט זיינע קינדער מיט זיין גאנצע נשמה ,וועט זיכער נתקבל ווערן ,אזוי ווי קליינע קינדער ,וואס האט ליידער באקומען א שווערע מחלה .זי האט געהאט
עס שטייט ‘בעבור תברכך נפשי’”. בטחון און מתפלל געווען אז זי זאל בלייבן לעבן און קענען אויפציען אירע
אין דעם פירוש הארוך פונעם טור על התורה אויף פרשת יתרו ,שטייט אויפן קינדער .אבער כדי די קינדער זאלן קענען ווייטער לעבן נארמאל אן קיין פחדים
פסוק “כבד את אביך ואת אמך למען יאריכון ימיך” – עס וואלט דאך געדארפט אז זיי גייען חלילה בלייבן יתומים ,האט די מאמע פארהוילן איר קראנקייט פון
שטיין “יאריכו” ,פארוואס שטייט “יאריכון”? צו לערנען אז דער פסוק מיינט די קינדער און פון יעדן ארום זיך .נאר דער דאקטאר און איר מאן האבן געוויסט
אויך דעם טאטן און די מאמע ,אז ווען א זון איז מכבד די עלטערן ,דעמאלטס דערפון ,און זי האט זיי געבעטן און אנגעזאגט נישט צו דערציילן פאר קיינעם.
דאווענען זיי אז זיינע טעג זאלן זיין לאנג ,און דורך זייערע תפילות ווערן זיינע יארן אבער דער מאן האט געהאלטן אז עס וואלט געווען ריכטיג יא צו דערציילן פאר
פארלענגערט און ער איז זוכה לאריכות ימים. איר טאטן וועגן זיין טאכטער’ס מצב ,און אפשר דורך זיינע תפילות וועט דער
מיר לערנען ארויס פון דעם אז דער כוח פון א טאטע’ס תפילה פאר זיינע קינדער אויבערשטער רחמנות האבן און איר שיקן א רפואה שלימה .מצד שני האט ער
איז געוואלדיג גרויס און ווערט גרינג אנגענומען .דעריבער ,כאטש עס איז א מורא געהאט ,ווייל אויב ער דערציילט פאר זיין שווער ,איז ער דאך א “מגלה
שווערע עבירה מגלה צו זיין א סוד ,פונדעסטוועגן ,היות דער כוח פון א טאטע’ס סוד” ,וואס לכאורה טאר מען דאס נישט טון.
תפילה איז אזוי גרויס ,איז כדאי צו דערציילן פארן טאטן וועגן זיין טאכטער’ס די שאלה איז אנגעקומען צו מרן הגאון רבי יצחק זילבערשטיין שליט”א ,און ער
קרענק כדי ער זאל קענען מתפלל זיין פאר איר .און מען קען אננעמען אז האט געענטפערט אז מען קען דאס פארענטפערן לויט וואס די גמרא זאגט:
אויב די טאכטער וואלט געוויסט די גרויסקייט פון איר טאטן’ס תפילה ,וואלט רבי עקיבא זאגט“ ,יעדער וואס איז נישט מבקר חולה איז כאילו ער פארגיסט
זי מסכים געווען אז מען זאל אים מודיע זיין .אבער ,אויב דאס וויסן וועגן דער בלוט ”.און ווען רב דימי איז געקומען ,האט ער געזאגט“ ,יעדער וואס באזוכט
טאכטער’ס מחלה וועט שלעכט אפעקטירן דעם טאטן און שאדן מאכן פאר א קראנקן איז אים גורם לעבן ”.די גמרא איז מסביר אז דער טעם איז ווייל ווער
זיין געזונט ,איז זיכער אסור אים עס מגלה צו זיין ,און פארקערט ,מען דארף טון עס באזוכט א חולה זעט אים אין זיין צער און בעט רחמים פאר אים ,און דאס
אלעס אין די וועלט עס צו באהאלטן פון אים. מאכט אים לעבן.
(ע”פ “והערב נא” חלק ג’) האט רבי יצחק געזאגט אז דאס איז ביי א תפילה פון א פשוט’ן מענטש; אבער
פרשת כי תבוא תשפ”ו //גליון 140
געשריבן דורך י .בנימין
מענדי פארציילט וועגן
טאטי און מאמי און די מצוה
פון כיבוד אב ואם
די אראפגעפאלענע וואסערמעלאנע
די קומענדיגע פרייטאג צו נאכטס ,נאך קבלת שבת און פאר מעריב ,האט דער רב גערעדט. עס זענען דא זאכן וואס דארפן נישט פאלן .זיכער נישט א גאנצע וואסערמעלאנע וואס
ער האט דערמאנט דעם פסוק וואס מיר וועלן זאגן קומענדיגע וואך ביי סליחות“ :השיבנו טאטי האט געקויפט פאריגן ערב שבת .ער האט א קלאפ געגעבן דערויף עטליכע מאל
ה’ אליך ונשובה חדש ימינו כקדם ”.דער רב האט מסביר געווען אז עס איז דא עפעס זייער ביים גראסערי און געזאגט פארן מוכר“ :דאס זעט אויס גוט ”,און דער מוכר האט מיט א
ספעציעל אין דעם ווארט “השיבנו ”.א איד קען אמאל פילן אז ער האט זיך דערווייטערט, זיכערקייט געענטפערט“ :א זיסע וואסערמעלאנע ”.ביז היינט ווייס איך נישט וויאזוי מען
אז ער איז נישט פונקטליך וואו ער דארף צו זיין ,און ער וויל פארעכטן זאכן .אבער אליין דאס הערט פון אינדרויסן אז א וואסערמעלאנע איז זיס ,אבער טאטי פארשטייט צו די זאכן.
וואס עס טוט אים וויי אז ער האט זיך דערווייטערט ,און דאס וואס ער וויל צוריקקומען און זיין שבת נאכמיטאג האט טאטי ארויסגענומען די וואסערמעלאנע פון פרידזשידער .עס איז
נאנט ווי פריער – דאס אליין איז שוין א סימן ווי וויכטיג דער קשר איז פאר אים. געווען זייער הייס ,און נאכן לערנען אינאיינעם פרקי אבות ,האט א קאלטע וואסערמעלאנע
פלוצלינג האט עס מיר געכאפט .פארוואס בין איך געווען טרויעריג די גאנצע וואך? טאטי אויסגעזען ווי א געוואלדיגער געדאנק.
איז אפילו נישט געווען בייז ,ער האט אפילו געזאגט אז עס איז גארנישט .טא פארוואס טאטי האט אראפגעלייגט די וואסערמעלאנע אויפן קאונטער ,ארויסגענומען א גרויסן
האט עס מיר נאך אלץ געעגבערט? ווייל עס גייט מיר אן איבער אים ,ווייל איך וויל אים מעסער ,און מיר געזאגט“ ,מענדי ,האלט עס איין סעקונדע אז עס זאל זיך נישט ריקן”.
מכבד זיין ,און ווייל עס איז מיר וויכטיג אז טאטי זאל זיין צופרידן מיט מיר .פלוצלינג האב איך האב עס געהאלטן .אבער פונקט דעמאלטס איז לייבי געשטאנען הינטער מיר און
איך געפילט אז מיין טרויער האט עפעס גוט אין זיך; עס האט מיר געוויזן ווי וויכטיג טאטי עפעס געטון ,איך האב זיך אויסגעדרייט פאר א סעקונדע ,אדער נאך ווייניגער ,און די
איז פאר מיר. וואסערמעלאנע האט זיך ארויסגעגליטשט .איך האב
נאכן דאווענען זענען מיר געגאנגען אהיים אינאיינעם .רוני פרובירט עס צו כאפן ,אבער ווען א ניין-יעריג אינגל
און לייבי זענען געגאנגען א פאר טריט פאר אונז ,און איך פרובירט צו כאפן א גרויסע וואסערמעלאנע וואס פאלט
האב געזאגט“ :טאטי ,געדענקסטו די וואסערמעלאן?” פונעם קאונטער ,איז דא א קליינע שאנס אז עס זאל
טאטי האט געקוקט אויף מיר“ :וועלכע וואסערמעלאן?” געלונגען.
פאר א רגע האב איך מורא געהאט אז ער האט באמת בום ..בום...
פארגעסן ,אבער דאן האב איך געזען זיין שמייכל. די וואסערמעלאנע האט אראפגעלאנדעט אויף דער
איך האב אים דערציילט וואס איך האב געטראכט בשעת ערד ,זיך צעשפאלטן ,און א האלב דערפון האט זיך
דער רב האט גערעדט ,און אז איך האב זיך געפילט געקייקלט אונטערן טיש.
אומבאקוועם די גאנצע וואך ,ביז איך האב פלוצלינג איך בין געשטאנען דארט פארפרוירן .לייבי האט געזאגט,
פארשטאנען אז אליין דאס וואס איך האב חרטה געהאט, “וואו ”.יישר כח לייבי ,מיר האבן טאקע געדארפט עמיצן
האט מיר געוויזן ווי וויכטיג עס איז מיר אים נישט מצער צו וואס זאל ארויסברענגען דעם געשעעניש...
זיין .טאטי איז געווען שטיל פאר א מינוט ,און דאן האט ער איך האב געקוקט אויף טאטי ,טאטי האט געקוקט
געשמייכלט“ .מענדי ,אויב דאס איז די מעשה ,איז כדאי אויף די וואסערמעלאנע ,דערנאך געקוקט אויף מיר
געווען אז די וואסערמעלאן זאל אראפפאלן .פאר אזא און געזאגט“ ,עס איז גארנישט געשען ”.איך האב אים
מחשבה איז עס באמת כדאי”. געוואלט ווייזן די פלאר; א וואסערמעלאנע וואס איז
דאן איז טאטי געווארן אביסל מער ערנסט“ .דו ווייסט געווען רונדיג און גאנץ מיט פינף סעקונדעס צוריק ,איז
מענדי ,ראש השנה זאגן מיר ‘אם כבנים אם כעבדים’, יעצט געווען צעשפרייט אויף דריי אנדערע קאנטינענטן
און אין די תפילות פון די ימים נוראים זאגן מיר נאכאמאל איבערן קיך .אבער טאטי האט נאר געשמייכלט“ ,קום,
און נאכאמאל ‘אבינו מלכנו’ .פארוואס רופן מיר לאמיר עס אויפהייבן .וואס מיר קענען אפוואשן ,וועלן מיר
דעם באשעפער ‘טאטע’?” איך האב געטראכט און עסן ”.איך האב זיך גלייך אראפגעבויגן העלפן ,און מיר
געענטפערט“ :ווייל אויסער דעם וואס ער איז אונזער האבן עס אויפגעפוצט.
קעניג ,איז ער אויך אונזער פאטער?” “פונקטליך ”,האט חני איז געקומען זען וואס עס האט פאסירט .שלומי,
טאטי געזאגט“ .און דער קשר צווישן א טאטע און א קינד פארשטייט זיך ,האט פראקלאמירט אז עס איז געבליבן
איז א טיפע קשר .א קינד קען אמאל מאכן טעותים ,ער קען טון עפעס נישט פאסיג ,אבער גענוג וואסערמעלאן און קיינער דארף נישט פאניקן .פאר אים איז גרינג געווען צו זאגן; ער
ער בלייבט נאך אלץ א זון ,און א טאטע בלייבט א טאטע .ווען עס טוט דעם קינד וויי אז ער האט עס דאך נישט אראפגעווארפן.
האט מצער געווען זיין טאטע און ער וויל אז זאכן זאלן זיין גוט און נאנט נאכאמאל – דאס א פאר מינוט שפעטער זענען מיר שוין געזעסן און געגעסן .יעדער האט שוין פארגעסן
אליין ווייזט אז דער קשר איז שטענדיג דא”. דערפון ,חוץ איך .איך האב געוויסט אז טאטי האט געזאגט אז עס איז גארנישט ,און איך
מיר זענען אנגעקומען אהיים .מאמי איז שוין געשטאנען ביים טיש ,און חני האט האב געוויסט אז איך האב עס נישט געטון בכוונה – איך האב זיך נאר אויסגעדרייט פאר א
אויסגעשטעלט די סאלאטן .טאטי האט געזונגען “שלום עליכם ”,געלייגט זיינע הענט אויף סעקונדע – אבער איך האב זיך נאך אלץ געפילט אומבאקוועם .טאטי האט מיר געבעטן
אונזערע קעפ און אונז געבענטשט .אינעווייניג האב איך געטראכט איבער דעם וואס איך צו טון עפעס פשוט ,עס צו האלטן ,ער האט מיר געטראסט ,און איך האב נישט גענוג
האב געלערנט די וואך .אמאל מאכט מען א טעות ,און גלייך וויל מען זאגן“ :איך האב נישט אכטונג געגעבן.
געמיינט ,עס איז נישט באמת מיין שולד ”.אבער אפשר פאר אלע הסברים איז כדאי זיך דורך די גאנצע וואך האב איך געטראכט דערפון עטליכע מאל .איין מאל האב איך אפילו
אפצושטעלן פאר א מינוט און טשעקן וואס דאס הארץ זאגט .אויב דאס הארץ טוט אביסל פרובירט צו זאגן צו זיך אליין“ :מענדי ,גענוג! עס איז בסך הכל א וואסערמעלאן; דו האסט
וויי ווייל דו האסט מצער געווען דיין טאטע ,איז דאס נישט עפעס פון וואס צו אנטלויפן. דאך נישט צעבראכן קיין פענסטער מיט א באל אדער עפעס ”...אבער עס האט נישט
פארקערט ,עס איז א סימן אז עס גייט מיר אן ,א סימן אז איך וויל מכבד זיין ,און א סימן אז געהאלפן .נישט צוליב די וואסערמעלאן ,נאר צוליב טאטי; איך האב אים נישט געוואלט
דער קשר צווישן אונז איז מיר וויכטיג. גורם זיין אפילו א קליינע מאס עגמת נפש.
לעילוי נשמת לרפואה שלמה לזרע של קיימא לזיווג להצלחה וס"ד
מנחם מנדל בן יהושע דב יוסף בן שושנה בעילום שם שרה בת רחל יצחק בן בת שבע
יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם
ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו Add me Yiddish
OFFICE@HOREINU.ORG צו
פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון
צו מנדב זיין שיקט א Zelleצו dedications@horeinu.org
/גניזה /
