gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

מוציא לאור: הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish

שבוע: כי תבוא (2026-08-24)

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב‬ ‫וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם‬ ‫חדש!‬ ‫פרשת כי תבוא תשפ"ו | יאר ‪140 3‬‬ ‫„הורינו“ יעצט‬ ‫אידיש‬ ‫אין‬ ‫חז”ל זאגן אז ווער עס דאנקט נישט זיין חבר‪ ,‬וועט צום סוף נישט דאנקען דעם באשעפער‪.‬‬ ‫א בעל גאווה וואס האט נישט די מדה פון הכרת הטוב וועט קיינמאל נישט מודה זיין אויף‬ ‫קיין גוטס‪ ,‬אפילו נישט צום אויבערשטן‪ .‬דערפאר שטייט אז דער באשעפער האט געזאגט‬ ‫קדשך‬ ‫הורינו דברות‬ ‫כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫פאר משה רבינו ביי מכת דם “אמור אל אהרן”‪ ,‬ווייל דער נילוס האט דאך באשיצט משה רבינו‬ ‫ווען מען האט אים דארט אריינגעלייגט אין א קעסטל‪ ,‬האט ער געמוזט האבן הכרת הטוב‪.‬‬ ‫“ולקחת מראשית כל פרי האדמה אשר תביא מארצך אשר ד’ אלקיך נתן לך”‬ ‫דערפאר האט משה נישט געקענט שלאגן דעם נילוס‪ ,‬נאר אהרן האט עס געמוזט טון‪ .‬און‬ ‫(דברים כ”ו‪ ,‬ב’)‬ ‫אויב מען דארף האבן הכרת הטוב אפילו צו א דומם‪ ,‬אוודאי דארף מען האבן הכרת הטוב צו‬ ‫עס שטייט אין מדרש רבה פרשת בראשית‪“ :‬בראשית ברא” – צוליב די מצוה פון‬ ‫א מענטש‪ ,‬און על אחת כמה וכמה צום באשעפער‪.‬‬ ‫ביכורים‪ ,‬וואס ווערט אנגערופן “ראשית”‪ ,‬איז די גאנצע וועלט באשאפן געווארן‪ .‬דער‬ ‫רבי יעקב ניימאן דערציילט‪ :‬איך געדענק נאך ווען איך פלעג קומען קיין ראדין צום חפץ‬ ‫אלשיך הקדוש פרעגט אויף דעם‪ :‬עס שטייט אין מסכת ביכורים אז אלע בעלי מלאכות‬ ‫חיים זצ”ל‪ ,‬האט דער חפץ חיים אליין זיך שטענדיג נאכגעפרעגט און מסדר געווען פאר מיר‬ ‫שטייען אויף פאר די וואס ברענגען ביכורים אין בית המקדש און פרעגן זיי אפילו‬ ‫אן אכסניא צו שלאפן‪ .‬דאס איז געווען ווייל ווען ער פלעגט פארן קיין ווארשע דרוקן זיינע‬ ‫בשלומם‪ .‬כאטש די הלכה איז אז א פועל וואס ארבעט ביי א צווייטן טאר זיך געווענליך‬ ‫ספרים‪ ,‬פלעגט ער איינשטיין ביי רבי יצחק גראדזינסקי‪ ,‬מיין פרוי’ס זיידע‪ .‬צוליב דעם האט‬ ‫נישט אפשטעלן פון די ארבעט צוליב א חשש גזל‪ ,‬האט מען עס דא מתיר געווען צוליב‬ ‫ער געוואלט צוריקצאלן מיט הכרת הטוב פאר אים און פאר זיינע אייניקלעך‪ .‬כאטש עס איז‬ ‫די גרויסע חשיבות פון די מצוה‪ .‬אויך טרעפט מען אז אגריפס המלך האט אליין געטראגן‬ ‫געווען א געוואלדיגע זכיה צו האבן דעם חפץ חיים אלס גאסט‪ ,‬פונדעסטוועגן האט דער‬ ‫דעם קארב ביכורים אויף זיין פלייצע ביז קיין ירושלים‪ .‬פרעגט דער אלשיך הקדוש‪ :‬וואס‬ ‫חפץ חיים געפילט אז ער דארף זיין א מכיר טובה פאר זיין בעל אכסניא‪.‬‬ ‫איז טאקע די גרויסקייט פון די מצוה?‬ ‫דערפאר האט די תורה אזוי שטארק אויסגעלויבט די מצוה פון ברענגען ביכורים‪ ,‬וואס‬ ‫ענטפערט דער אלשיך אז איינע פון די יסודות פון עבודת השם איז אז א מענטש מוז‬ ‫פאר דעם אליין איז די וועלט באשאפן געווארן און מען האט ערלויבט פאר ארבעטער זיך‬ ‫שפירן א דאנקבארקייט צו ווער עס טוט אים גוטס‪ .‬ער דארף שפירן א געפיל פון הכרת‬ ‫אפצושטעלן אינמיטן די ארבעט פאר דעם‪ .‬ווייל דורך דעם אנערקענט א מענטש די חסדים‬ ‫הטוב פארן באשעפער פארן אים שיקן אלעס גוטס‪ ,‬ווי לעבן‪ ,‬פרנסה‪ ,‬ליכטיגקייט‪,‬‬ ‫פונעם באשעפער וואס האט אים געשאנקען זיין פעלד‪ ,‬און ער ווייסט אז אלעס וואס ער‬ ‫קינדער און נאך פילע חסדים‪ .‬א מענטש דארף דאנקען אויף די אלע חסדים‪ ,‬און דאס‬ ‫האט קומט נאר פונעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫דאנקען ווייזט ווער דער מענטש איז באמת‪ .‬אן איידעלער מענטש וועט זיך מתבונן זיין‬ ‫דער ספר החינוך שרייבט אויך וועגן די מצוה פון כיבוד אב ואם‪ :‬איינע פון די יסודות פון די‬ ‫און פארשטיין ווער עס גיט אים דאס גאנצע גוטס און וועט דאנקען דעם באשעפער‪,‬‬ ‫מצוה איז אז א מענטש זאל אנערקענען און צוריקצאלן גוטס פאר ווער עס האט אים געטון‬ ‫אבער א פראסטער מענטש וועט נישט וועלן אנערקענען די טובות פונעם באשעפער‪.‬‬ ‫גוטס‪ .‬ער זאל נישט זיין קיין נבל‪ ,‬קיין כפוי טובה אדער זיך מאכן פרעמד‪ ,‬ווייל דאס איז א‬ ‫אין ספר ‘דרכי מוסר’ פון הגאון רבי יעקב ניימאן זצ”ל‪ ,‬ברענגט ער צו אין אונזער פרשה‬ ‫מיאוס’ע און עקלהאפטיגע מידה פארן באשעפער און פאר מענטשן‪ .‬ער זאל גוט אריינלייגן‬ ‫די ווערטער פונעם רמב”ן אין פרשת האזינו אויפן פסוק ‘עם נבל ולא חכם’ – אז דאס‬ ‫אין קאפ אז זיין טאטע און מאמע זענען די סיבה פארוואס ער געפינט זיך אויף דער וועלט‪ ,‬און‬ ‫זענען די אפיקורסים‪ .‬ער ברענגט נאך פון זיין רבי’ן‪ ,‬הגאון רבי משה רוזנשטיין זצ”ל‪,‬‬ ‫דערפאר איז ריכטיג אז ער זאל זיי געבן דעם גאנצן כבוד און אלעס גוטס וואס ער קען נאר‪,‬‬ ‫פארוואס אן אפיקורס ווערט אנגערופן א “נבל” – ווייל ער וויל נישט אנערקענען די טובות‬ ‫ווייל זיי האבן אים געברענגט אויף דער וועלט און זיך גאר שטארק געמוטשעט פאר אים ווען‬ ‫וואס דער אויבערשטער האט געטון מיט אים‪ .‬עס איז פונקט ווי א מענטש וואס קומט‬ ‫ער איז געווען יונג‪ .‬ווען א מענטש וועט גוט ארייננעמען די מידה אין זיך‪ ,‬וועט ער דורך דעם‬ ‫צו א חבר אינדערהיים‪ ,‬ער עסט‪ ,‬טרינקט און שלאפט אויף יענעמ’ס חשבון‪ ,‬און ער וויל‬ ‫ארויפגיין העכער צו בעסער אנערקענען די טובות פונעם באשעפער‪ ,‬וואס ער איז די סיבה‬ ‫נאכדעם נישט מודה זיין אויף די טובות וואס דער בעל הבית האט אים געטון – אזא‬ ‫פון אים און פון אלע זיינע עלטערן וכו’‪.‬‬ ‫מענטש ווערט אנגערופן א נבל!‬ ‫פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג‪ ,‬ווי למשל הלכות‬ ‫ברכות‪ ,‬שבת‪ ,‬און שמירת הלשון‪ ,‬די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און‬ ‫הורינו דרך חיים‬ ‫מורא אב ואם‪ .‬די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט‪ ,‬און עס איז גאר א‬ ‫כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג‬ ‫הארבע זאך‪ .‬אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות‪ ,‬וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים‬ ‫באזירט אויפן ספר 'ויברך דוד' פון הגאון רבי ישראל דוד הארפענעס‬ ‫זיין ריכטיג‪ ,‬און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות‪ ,‬אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן‪.‬‬ ‫שליט"א‪ ,‬פוסק ורב דביהמ"ד 'ישראל והזמנים' אין וויליאמסבורג‪.‬‬ ‫דער בן איש חי ברענגט אין זיין ספר‪ ,‬אלס המשך צו וואס ער האט געשריבן אין פרשת שופטים‪ ,‬הלכות פון כיבוד אב ואם‪ .‬מיר וועלן‬ ‫אויסרעכענען עטליכע וויכטיגע הלכות פון זיינע ווערטער‪.‬‬ ‫אפילו עס איז א גוטע זאך ווי למשל פאסטן‪ ,‬זאל ער נישט פאסטן קיין תעניתים וואס זענען‬ ‫עטליכע הלכות פון כיבוד אב ואם פונעם בן איש חי זצ”ל‪ .‬חלק ג’‬ ‫נישט קיין חוב‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט אין ספר חסידים‪.‬‬ ‫אויב דער טאטע זאגט אים “געב מיר וואסער” און די מאמע זאגט אים אויך “געב מיר‬ ‫א מענטש איז מחויב מכבד צו זיין זיין עלטערן ברודער‪ ,‬צי עס איז א ברודער פונעם טאטן‬ ‫וואסער”‪ ,‬זאל ער קודם פאלגן דעם טאטן און אים מכבד זיין‪ ,‬ווייל די מאמע איז אויך מחויב‬ ‫אדער פון די מאמע‪ .‬און אפילו אויב דער יונגערער ברודער איז א תלמיד חכם און גרעסער‬ ‫בכבוד בעלה‪ .‬דאס איז נאר געזאגט געווארן ווען די עלטערן זענען פארהייראט‪ ,‬אבער אויב‬ ‫אין תורה פונעם עלטערן ברודער‪ ,‬איז ער נאך אלץ מחויב אים מכבד צו זיין‪ .‬אזוי אויך דער‬ ‫זי איז א גרושה‪ ,‬זענען ביידע גלייך און ער קען אליין אויסקלויבן וועמען ער וויל קודם מכבד‬ ‫דריטער ברודער דארף מכבד זיין דעם צווייטן‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ .‬דאס איז נישט נאר ביי‬ ‫זיין‪ .‬ווען זאגט מען דאס? ווען ביידע לעבן‪ .‬אבער אויב דער טאטע האט אים געהייסן עפעס‬ ‫מענער; מען איז אויך מחויב מכבד צו זיין די עלטערע שוועסטער‪ ,‬ווי דער הייליגער אריז”ל‬ ‫טון און ער איז שוין נפטר געווארן‪ ,‬און די מאמע הייסט אים טון פארקערט‪ ,‬זאל ער פאלגן‬ ‫שרייבט אין שער טעמי המצוות‪.‬‬ ‫די מאמע‪ ,‬ווייל כבוד החיים איז קודם‪.‬‬ ‫דער בית יוסף ברענגט בשם דעם ארחות חיים אז א זון זאל נישט זיצן גאנץ נאנט אדער‬ ‫גלייך לעבן זיין טאטן‪ ,‬ווייל עס זעט אויס ווי ער מאכט זיך גלייך מיט אים (דאס מאכט זיך‬ ‫ווער עס האט געזינדיגט אין כיבוד אב ואם זאל פאסטן מ”ה (‪ )45‬תעניתים‪,‬‬ ‫אפט ביי שמחות און משפחה פארזאמלונגען)‪ .‬דאס איז דווקא ביי א פארזאמלונג מיט‬ ‫געסט‪ .‬אבער ווען דער טאטע איז אינדערהיים און עסט ביים טיש מיט זיין משפחה‪ ,‬איז‬ ‫וואס דאס איז די גימטריא פון “אב ואם” (צוזאמען מיטן כולל)‪ .‬עס איז גוט אז‬ ‫נישט קיין איסור אויב דער זון זיצט נעבן אים‪ .‬אזוי אויך אין בית המדרש ביים דאווענען זענען‬ ‫א מענטש זאל מאכן די דאזיגע תיקון נאכדעם וואס די עלטערן זענען נפטר‬ ‫מענטשן נישט מקפיד דערויף‪ .‬אבער אויב מען קומט זיך צונויף (אפילו אין בית המדרש)‬ ‫געווארן‪ ,‬און מען קען גרינג פאסטן די דאזיגע תעניתים‪ .‬אויב מען איז שוואך‪,‬‬ ‫צו האלטן אן אסיפה אדער א וועד איבער א געוויסע זאך‪ ,‬זאל ער יא מקפיד זיין נישט צו‬ ‫זאל מען עס אויסלייזן יעדן טאג מיט צדקה און זאגן א בקשה בשעתן פדיון‪.‬‬ ‫זיצן נעבן אים‪.‬‬ ‫(שער רוח הקודש פונעם הייליגן אריז”ל זצ”ל)‬ ‫א זון טאר נישט שוואך מאכן דעם כבוד פון די עלטערן אדער טון קעגן זייער ווילן זאכן וואס‬ ‫ברענגען זיי צער‪ .‬אויב איינער ווייסט אז זיינע עלטערן האבן צער פון דעם וואס ער טוט‪,‬‬ ‫פרשת כי תבוא תשפ”ו ‪ //‬גליון ‪140‬‬ ‫מעשה אבות‬ ‫א מעשה מיט א מוסר השכל‬ ‫געווארן א יורד ווייל ער האט מצער געווען זיין טאטן‪ ,‬און צוריק רייך געווארן ווען‬ ‫ער האט תשובה געטאן‬ ‫עס איז געווען א איד אין די שטאט דזשערבא אין טוניס‪ ,‬וואס זיין מצב הפרנסה‬ ‫איז געווען זייער גוט און ער האט געהאט גרויס הצלחה‪ .‬איין שיינעם טאג האט‬ ‫זיך פלוצלינג איבערגעדרייט דאס רעדל און ער איז געווארן אן ארימאן‪ .‬אויב דאס‬ ‫איז נישט געווען גענוג‪ ,‬האט אים זיין פרוי געקלאגט אין בית דין פארן אים נישט‬ ‫אויסהאלטן‪ .‬ווען ער איז געשטאנען ביים משפט‪ ,‬האט ער זיך זייער געמוטשעט און‬ ‫מודה געווען פאר די דיינים‪“ :‬מיין פרוי זאגט דעם אמת‪ ,‬אבער וואס קען איך טון אז‬ ‫איך האב נישט מיט וואס אויסצוהאלטן מיר און מיין משפחה?”‬ ‫אין זיין גרויסן צער איז ער געגאנגען צו הגה”ק רבי משה כלפון הכהן זצ”ל‪ ,‬מגדולי רבני‬ ‫טוניס‪ ,‬און אנגעהויבן דערציילן זיינע צרות‪“ .‬איך בין אין גרויסע חובות און דחקות‪ ,‬איך‬ ‫האב צרות פון אלע זייטן‪ .‬הייליגער רבי‪ ,‬זאגט מיר פארוואס קומט מיר דאס אלעס?‬ ‫עמוק עמוק‬ ‫פארוואס האט זיך מיין מזל אזוי געטוישט?” האט ער געבעטן מיט א וויינענדיג קול‪.‬‬ ‫מי ימצאנו‬ ‫רבי משה האט אויסגעהערט זיינע ווערטער און געפרעגט מיט ווייטאג‪“ :‬אפשר‬ ‫האסטו אמאל מצער געווען אדער וויי געטאן דיין טאטן?” דער מענטש האט גוט‬ ‫אריינגעטראכט ביז ער האט זיך דערמאנט אז ער איז טאקע נישט געווען גענוג‬ ‫א מאמר חז”ל אדער מעשה פון‬ ‫נזהר אין כיבוד אב‪ .‬ער האט דערציילט פארן רב‪“ :‬עס איז געווען ווען מיין טאטע‬ ‫צדיקים איבער כיבוד אב ואם‪ ,‬זענען‬ ‫האט פארלוירן זיין גאנצע געלט און ער איז געבליבן אן קיין פרוטה‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫באהאלטן אינעם בילד‬ ‫געמוזט פארקויפן זיין געשעפט‪ .‬איך האב מסכים געווען עס אפצוקויפן פון אים‪.‬‬ ‫ווען מיר זענען געזעסן ביים לאיער צו שרייבן דעם קאנטראקט‪ ,‬האט מיין טאטע‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫מיר אריינגערוימט אין אויער מיט גרויס צער‪‘ :‬איך בעט דיך‪ ,‬דערצייל נישט פאר דיין‬ ‫מאמע איבערן פארקויפן דעם סטאר‪ .‬וויסן זאלסטו אז דאס איז דאס לעצטע שטיקל‬ ‫פארמעגן וואס איך האב‪ ,‬און אויב דיין מאמע וועט הערן דערפון‪ ,‬וועט מיין כבוד פאלן‬ ‫אין אירע אויגן‪ ’.‬און בשעת ער האט גערעדט‪ ,‬האט מיין טאטע אויסגעבראכן אין א‬ ‫געוויין‪ ”,‬האט דער איד געענדיגט זיין מעשה‪.‬‬ ‫ענטפער פארן חידה‬ ‫“אויב אזוי‪ ”,‬האט רבי משה כלפון געענטפערט‪“ ,‬דיין טאטע וויינט צוליב דיר‪ ,‬און דו‬ ‫פאר פרשת כי תצא‬ ‫ווילסט אז דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן אויף דיר?” האט דער רב געפרעגט‬ ‫“למען יאריכון ימיך על‬ ‫מיט וואונדער‪“ .‬וואס האב איך שלעכטס געטון? ער האט עס מיר פארקויפט מיט‬ ‫האדמה אשר ה’ אלקיך‬ ‫זיין אייגענעם רצון‪ ”,‬האט דער מענטש פרובירט זיך צו פארענטפערן‪“ .‬ער איז דיין‬ ‫נותן לך” (שמות כ‪ ,‬יב)‪ .‬עס‬ ‫טאטע‪ ,‬און דו ביסט מחויב אים מכבד צו זיין!” האט אים דער רב אנגעשריגן‪ .‬ער‬ ‫שטייט “על האדמה”‪ ,‬ווייל‬ ‫האט צוגעלייגט‪“ :‬דו האסט געדארפט מוותר זיין אויפן געשעפט און אים זאגן – ‘דאס‬ ‫ווען כלל ישראל היט אפ‬ ‫געלט איז דיינס‪ ,‬און דו קענסט טון מיט דעם געשעפט וואס דו ווילסט‪ ’.‬הער מיך‬ ‫די מצוה‪ ,‬וועלן זיי נישט גיין‬ ‫אויס‪ ”,‬האט רבי משה כלפון באפוילן‪“ ,‬גיי גלייך אריבער צו אים און בעט אים איבער‪,‬‬ ‫אין גלות צוליב דעם (אבן‬ ‫אפשר וועט דיר דער באשעפער מוחל זיין‪”.‬‬ ‫עזרא)‪.‬‬ ‫דער איד איז שנעל געלאפן צו זיין טאטן און אים איבערגעגעבן דעם רב’ס ווערטער‪,‬‬ ‫בעטנדיג מיט טרערן ער זאל אים מוחל זיין‪ ,‬און צוגעזאגט אז אויב דער אייבערשטער‬ ‫וועט רחמנות האבן און ער וועט צוריק רייך ווערן‪ ,‬וועט ער אים באהאנדלען זייער שיין‬ ‫און אים געבן א שיינעם סכום געלט‪.‬‬ ‫דער טאטע האט אים מוחל געווען בלב שלם‪ .‬און די ישועה האט נישט געדויערט‬ ‫טייערע ליינער‪,‬‬ ‫למען ייטב לך‬ ‫שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין‬ ‫לאנג‪ .‬עטליכע טעג שפעטער איז אן עלטערער אראבער אריינגעקומען צו אים אין‬ ‫ענגליש‪ ,‬און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער‬ ‫שטוב און געפרעגט‪“ :‬איז דאס אמת אז מיין זון איז דיר שולדיג זעכציג פראנק?” “יא‪”,‬‬ ‫דער גארער וועלט‪ .‬די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די‬ ‫האט דער איד זיך דערמאנט‪“ .‬איך בין גרייט צו באצאלן דעם חוב פאר מיין זון‪ ”,‬האט‬ ‫הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך‪ ,‬ווען גאר אסאך‬ ‫דער אראבער געזאגט‪“ ,‬אבער איך וויל דו זאלסט מיר צוזאגן אז פון היינט און ווייטער‬ ‫מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי‬ ‫וועסטו אים מער נישט בארגן קיין געלט אויף ריבית‪ ”.‬דער איד האט פארשטייט זיך‬ ‫זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה‪.‬‬ ‫צוגעזאגט‪ ,‬און גלייך האט דער אראבער ארויסגענומען דאס געלט און אים באצאלט‬ ‫ביזן לעצטן פרוטה‪ .‬פון יענעם טאג און ווייטער האט זיך זיין מצב פארבעסערט‪ ,‬און‬ ‫נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן‬ ‫ער איז צוריק רייך געווען פונקט ווי אמאל‪.‬‬ ‫ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש‪ .‬פאר‬ ‫(פניני הפרשה‪ ,‬חלק ח‪ ,‬ויקרא)‬ ‫א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער‬ ‫דער “אמרי חיים” האט געזאגט אז ער האט זוכה געווען צו עשירות אלס שכר‬ ‫מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא‪,‬‬ ‫פאר כיבוד אב‬ ‫און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'‪.‬‬ ‫הרה”צ רבי דוד לייב שווארץ ז”ל האט אמאל דערציילט‪ :‬איך האב אמאל געהערט‬ ‫ווי א איד בעט פונעם רבי’ן (בעל אמרי חיים זי”ע) א ברכה פאר עשירות‪ ,‬און ער האט‬ ‫זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן‬ ‫זיך מסביר געווען פארן רבי’ן‪“ :‬פלוני אלמוני‪ ,‬דער גרויסער עושר‪ ,‬האט זוכה געווען‬ ‫וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ‬ ‫צו זיין רייכקייט דורך דעם רב’ס ברכה‪ ”!...‬הערנדיג דאס האט דער אמרי חיים אים‬ ‫אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא‪.‬‬ ‫געענטפערט‪“ :‬יענער האט זוכה געווען צו עשירות צוליב די מצוה פון כיבוד אב ואם!”‬ ‫(אור חיינו‪ ,‬זייט ‪)190‬‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫‪845-422-2898‬‬ ‫פרשת כי תבוא תשפ”ו ‪ //‬גליון ‪140‬‬ ‫איך וואלט זייער דאנקבאר געווען צו הערן אייער מיינונג און הדרכה אין דעם ענין‪.‬‬ ‫מיט דאנק און גרויס שעצונג פאר אייער ארבעט‪.‬‬ ‫והשיב לב‬ ‫שאלות ותשובות הלכה למעשה‬ ‫א גרויסן יישר כח פאר דיין שאלה‪ .‬דאס איז א שאלה וואס איז נוגע פאר‬ ‫געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א‬ ‫אסאך מענטשן‪ ,‬און מיר האבן הנאה אז דו האסט גענומען די מיה מיטצוטיילן‬ ‫אזא פערזענליכע דילעמא‪ .‬קודם כל איז וויכטיג קלארצושטעלן‪ :‬דאס וואס דו‬ ‫צו די טייערע שטאב פון “והשיב לב”‪ ,‬איך וויל מיט אייך מיטטיילן עפעס וואס‬ ‫“זעסט” נישט די ברכה‪ ,‬מיינט נאכנישט אז עס איז נישטא קיין ברכה‪ .‬חז”ל זאגן אז‬ ‫איך גיי יעצט דורך בנוגע כיבוד אב‪ ,‬און אינאיינוועגס פרעגן אייער עצה‪ .‬א‬ ‫עס מאכט זיך פעלער וואו עס זעט אויס ווי מענטשן וואס האבן מכבד געווען‬ ‫דאנק מיין התחזקות וואס איך האב באקומען פונעם גליון‪ ,‬ארבעט איך‬ ‫עלטערן האבן נישט געזען קיין ברכה‪ .‬די גמרא פארענטפערט עס שוין‪ ,‬אבער דער‬ ‫כסדר צו געבן פאר מיינע עלטערן דעם ריכטיגן רעספעקט‪ .‬דאס ווערט ביי מיר‬ ‫נקודה איז אז מיר פארלאזן זיך נישט אלעמאל אויף דעם וואס אונזערע אויגן זעען‪.‬‬ ‫בעסער און בעסער מיט דער צייט ב”ה‪.‬‬ ‫דו שרייבסט אז עס איז דיר שווער “אויסצופירן למעשה אלעס וואס דו ווייסט‬ ‫איך וועל געבן א משל‪ :‬דורכאויס די קאראנא צייטן‪ ,‬ווען מיינע עלטערן האבן מורא‬ ‫טעארעטיש אז דו דארפסט פילן‪ ”.‬עס איז דא א חילוק צווישן דעם חוב צו טון‬ ‫געהאט ארויסצוגיין אין די געשעפטן‪ ,‬פלעג איך איינקויפן פאר זיי‪ .‬יענע תקופה‬ ‫למעשה (צו טון פאר די עלטערן‪ ,‬רעדן צו זיי מיט רעספעקט) און די אינערליכע‬ ‫האב איך געפילט אז איך העלף זיי ארויס‪ ,‬און זיי געבן זיך אן עצה נאר א דאנק מיר‪.‬‬ ‫געפילן (צו פילן א זכות)‪ .‬אבער דו זאלסט וויסן אז לויט דעם “חיי אדם”‪ ,‬איז דאס‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬איך האב געקוקט אויף זיי “פון אויבן אראפ”‪ .‬היינט‪ ,‬א דאנק דעם וואס‬ ‫דער עיקר כיבוד אב ואם‪ ,‬דווקא במחשבה‪ ,‬צו קוקן אויף זיי מיט כבוד כאילו זיי‬ ‫איך האב געלערנט אינעם גליון‪ ,‬איז אפילו ווען איך טוה פאר זיי עפעס קליין און‬ ‫זענען גאר חשוב’ע מענטשן‪ .‬עס איז כדאי זיך אראפצוזעצן און גוט אריינטראכטן‬ ‫פשוט‪ ,‬קוק איך עס אן אינגאנצן אנדערש; איך פיל א געוואלדיגע זכיה אז זיי האבן‬ ‫מיט זיך אליין‪ :‬קוקסטו טאקע אויף זיי פון אונטן ארויף‪ ,‬אז דו האסט דעם זכות‬ ‫מיר אויסגעוועלט מקיים צו זיין די גרויסע מצוה פון “למען ייטב לך”‪.‬‬ ‫צו טון פאר זיי‪ ,‬אדער טיף אין הארץ פילסטו נאך אלס אז דו טוסט זיי א טובה?‬ ‫אבער איך באמערק צוויי זאכן וואס פאסירן אלס מער‪ ,‬ווי מער איך פרוביר זיך צו‬ ‫וואלטסטו געפילט דאס זעלבע מיט זיי‪ ,‬אפילו אויב א גרויסער צדיק וואלט דיר‬ ‫שטארקן‪ .1 :‬דער גאנצער פראסעס ווערט מיט די צייט נאר מער פראסטרירנד און‬ ‫געבעטן צו קויפן עטליכע זאכן פאר אים אין גראסערי?‬ ‫שווערער‪ ,‬נישט גרינגער‪ .‬עס איז מיר זייער שווער אויסצופירן למעשה אלעס וואס‬ ‫עס איז אינגאנצן אקעי מודה צו זיין אז די אחריות פאר די עלטערן לייגט ארויף‬ ‫איך ווייס טעארעטיש אז איך דארף טון און פילן‪ .2 .‬צו זיין אויפריכטיג מיט אייך‪ ,‬רוב‬ ‫אן אמת’ן עול אויפן לעבן‪ .‬די תורה פארלאנגט נישט פון אונז צו איגנארירן די‬ ‫צייט זע איך נישט אז עס זאל מקוים ווערן דעם “למען ייטב לך”‪ .‬פארקערט‪ ,‬דאס‬ ‫שוועריגקייט אדער עס צו “פארבן” מיט שיינע קאלירן וואס זענען נישט עכט‪.‬‬ ‫וואס איך דארף זיך אפגעבן מיט מיינע טייערע עלטערן אין צוגאב צו אלע מיינע‬ ‫א מענטש קען מקיים זיין א מצוה מיט די פולע באוואוסטזיין אז עס איז אים‬ ‫אנדערע פליכטן און עול‪ ,‬מאכט דאס לעבן קאמפליצירט און שווער מיט שווערע‬ ‫שווער – און דאס איז פאקטיש א העכערע מדרגה‪ ,‬נישט א נידריגערע‪ .‬למעשה‪:‬‬ ‫נסיונות‪ ,‬און איך זע נישט אז עס זאל לעזן די פראבלעמען‪.‬‬ ‫גיי אן פונקטליך וויאזוי דו טוסט יעצט – מיט די מעשים‪ ,‬אפילו אן קיין באגלייטנדע‬ ‫אלזא‪ ,‬כאטש מיר זענען מקיים כיבוד אב ואם ווייל דאס זענען מיר מחויב צו טון‪,‬‬ ‫“געפילן”‪ .‬און דאס אליין‪ ,‬אן ווארטן אויף אן אפענעם שכר‪ ,‬איז שוין א גרויסע‬ ‫זעען מיר אבער נישט דאס וואס ווערט כסדר אראפגעלייגט אינעם גליון אלס א‬ ‫עבודה‪ .‬און פרוביר פון צייט צו צייט‪ ,‬מיט קליינע טריט‪ ,‬צו געפינען דעם נקודה‬ ‫ספעציעלע ברכה‪ .‬אפשר אויב מיר וואלטן עס געזען מיט די אייגענע אויגן וואלט‬ ‫וואו דו פילסט די גוטע און פאזיטיווע זייט פון דעם מצב‪ ,‬אפילו אויב עס איז שווער‪.‬‬ ‫עס אונז געגעבן מער כוח‪ ,‬אבער מיר זעען עס דערווייל נישט‪.‬‬ ‫ספר החיים‬ ‫אן התעוררות אין די ימי הרחמים‪ ,‬זוכה צו זיין‬ ‫צו “למען יאריכון ימיך ולמען ייטב לך”‪.‬‬ ‫ביי א תפילה פון א טאטע אויף זיינע קינדער שטייט דאך‪“ ,‬וישכם לבן בבוקר‬ ‫וינשק לבניו ולבנותיו ויברך אותם‪ ”.‬און דער ספורנו שרייבט‪“ :‬חז”ל האבן שוין‬ ‫דער מנהג זיך צו לאזן בענטשן פון א טאטע און‬ ‫געזאגט ‘אל תהי ברכת הדיוט קלה בעיניך’‪ ,‬אז דער פסוק דערציילט איבער‬ ‫מאמע פאר א גוט יאר און א כתיבה וחתימה טובה‪.‬‬ ‫לבן’ס ברכה פאר זיינע טעכטער צו לערנען אז די ברכה פון א טאטע‪ ,‬וואס‬ ‫עס איז געווען א מעשה מיט א פרוי‪ ,‬בערך פערציג יאר אלט‪ ,‬א מאמע פון זיבן‬ ‫בענטשט זיינע קינדער מיט זיין גאנצע נשמה‪ ,‬וועט זיכער נתקבל ווערן‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫קליינע קינדער‪ ,‬וואס האט ליידער באקומען א שווערע מחלה‪ .‬זי האט געהאט‬ ‫עס שטייט ‘בעבור תברכך נפשי’‪”.‬‬ ‫בטחון און מתפלל געווען אז זי זאל בלייבן לעבן און קענען אויפציען אירע‬ ‫אין דעם פירוש הארוך פונעם טור על התורה אויף פרשת יתרו‪ ,‬שטייט אויפן‬ ‫קינדער‪ .‬אבער כדי די קינדער זאלן קענען ווייטער לעבן נארמאל אן קיין פחדים‬ ‫פסוק “כבד את אביך ואת אמך למען יאריכון ימיך” – עס וואלט דאך געדארפט‬ ‫אז זיי גייען חלילה בלייבן יתומים‪ ,‬האט די מאמע פארהוילן איר קראנקייט פון‬ ‫שטיין “יאריכו”‪ ,‬פארוואס שטייט “יאריכון”? צו לערנען אז דער פסוק מיינט‬ ‫די קינדער און פון יעדן ארום זיך‪ .‬נאר דער דאקטאר און איר מאן האבן געוויסט‬ ‫אויך דעם טאטן און די מאמע‪ ,‬אז ווען א זון איז מכבד די עלטערן‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫דערפון‪ ,‬און זי האט זיי געבעטן און אנגעזאגט נישט צו דערציילן פאר קיינעם‪.‬‬ ‫דאווענען זיי אז זיינע טעג זאלן זיין לאנג‪ ,‬און דורך זייערע תפילות ווערן זיינע יארן‬ ‫אבער דער מאן האט געהאלטן אז עס וואלט געווען ריכטיג יא צו דערציילן פאר‬ ‫פארלענגערט און ער איז זוכה לאריכות ימים‪.‬‬ ‫איר טאטן וועגן זיין טאכטער’ס מצב‪ ,‬און אפשר דורך זיינע תפילות וועט דער‬ ‫מיר לערנען ארויס פון דעם אז דער כוח פון א טאטע’ס תפילה פאר זיינע קינדער‬ ‫אויבערשטער רחמנות האבן און איר שיקן א רפואה שלימה‪ .‬מצד שני האט ער‬ ‫איז געוואלדיג גרויס און ווערט גרינג אנגענומען‪ .‬דעריבער‪ ,‬כאטש עס איז א‬ ‫מורא געהאט‪ ,‬ווייל אויב ער דערציילט פאר זיין שווער‪ ,‬איז ער דאך א “מגלה‬ ‫שווערע עבירה מגלה צו זיין א סוד‪ ,‬פונדעסטוועגן‪ ,‬היות דער כוח פון א טאטע’ס‬ ‫סוד”‪ ,‬וואס לכאורה טאר מען דאס נישט טון‪.‬‬ ‫תפילה איז אזוי גרויס‪ ,‬איז כדאי צו דערציילן פארן טאטן וועגן זיין טאכטער’ס‬ ‫די שאלה איז אנגעקומען צו מרן הגאון רבי יצחק זילבערשטיין שליט”א‪ ,‬און ער‬ ‫קרענק כדי ער זאל קענען מתפלל זיין פאר איר‪ .‬און מען קען אננעמען אז‬ ‫האט געענטפערט אז מען קען דאס פארענטפערן לויט וואס די גמרא זאגט‪:‬‬ ‫אויב די טאכטער וואלט געוויסט די גרויסקייט פון איר טאטן’ס תפילה‪ ,‬וואלט‬ ‫רבי עקיבא זאגט‪“ ,‬יעדער וואס איז נישט מבקר חולה איז כאילו ער פארגיסט‬ ‫זי מסכים געווען אז מען זאל אים מודיע זיין‪ .‬אבער‪ ,‬אויב דאס וויסן וועגן דער‬ ‫בלוט‪ ”.‬און ווען רב דימי איז געקומען‪ ,‬האט ער געזאגט‪“ ,‬יעדער וואס באזוכט‬ ‫טאכטער’ס מחלה וועט שלעכט אפעקטירן דעם טאטן און שאדן מאכן פאר‬ ‫א קראנקן איז אים גורם לעבן‪ ”.‬די גמרא איז מסביר אז דער טעם איז ווייל ווער‬ ‫זיין געזונט‪ ,‬איז זיכער אסור אים עס מגלה צו זיין‪ ,‬און פארקערט‪ ,‬מען דארף טון‬ ‫עס באזוכט א חולה זעט אים אין זיין צער און בעט רחמים פאר אים‪ ,‬און דאס‬ ‫אלעס אין די וועלט עס צו באהאלטן פון אים‪.‬‬ ‫מאכט אים לעבן‪.‬‬ ‫(ע”פ “והערב נא” חלק ג’)‬ ‫האט רבי יצחק געזאגט אז דאס איז ביי א תפילה פון א פשוט’ן מענטש; אבער‬ ‫פרשת כי תבוא תשפ”ו ‪ //‬גליון ‪140‬‬ ‫געשריבן דורך י‪ .‬בנימין‬ ‫מענדי פארציילט וועגן‬ ‫טאטי און מאמי און די מצוה‬ ‫פון כיבוד אב ואם‬ ‫די אראפגעפאלענע וואסערמעלאנע‬ ‫די קומענדיגע פרייטאג צו נאכטס‪ ,‬נאך קבלת שבת און פאר מעריב‪ ,‬האט דער רב גערעדט‪.‬‬ ‫עס זענען דא זאכן וואס דארפן נישט פאלן‪ .‬זיכער נישט א גאנצע וואסערמעלאנע וואס‬ ‫ער האט דערמאנט דעם פסוק וואס מיר וועלן זאגן קומענדיגע וואך ביי סליחות‪“ :‬השיבנו‬ ‫טאטי האט געקויפט פאריגן ערב שבת‪ .‬ער האט א קלאפ געגעבן דערויף עטליכע מאל‬ ‫ה’ אליך ונשובה חדש ימינו כקדם‪ ”.‬דער רב האט מסביר געווען אז עס איז דא עפעס זייער‬ ‫ביים גראסערי און געזאגט פארן מוכר‪“ :‬דאס זעט אויס גוט‪ ”,‬און דער מוכר האט מיט א‬ ‫ספעציעל אין דעם ווארט “השיבנו‪ ”.‬א איד קען אמאל פילן אז ער האט זיך דערווייטערט‪,‬‬ ‫זיכערקייט געענטפערט‪“ :‬א זיסע וואסערמעלאנע‪ ”.‬ביז היינט ווייס איך נישט וויאזוי מען‬ ‫אז ער איז נישט פונקטליך וואו ער דארף צו זיין‪ ,‬און ער וויל פארעכטן זאכן‪ .‬אבער אליין דאס‬ ‫הערט פון אינדרויסן אז א וואסערמעלאנע איז זיס‪ ,‬אבער טאטי פארשטייט צו די זאכן‪.‬‬ ‫וואס עס טוט אים וויי אז ער האט זיך דערווייטערט‪ ,‬און דאס וואס ער וויל צוריקקומען און זיין‬ ‫שבת נאכמיטאג האט טאטי ארויסגענומען די וואסערמעלאנע פון פרידזשידער‪ .‬עס איז‬ ‫נאנט ווי פריער – דאס אליין איז שוין א סימן ווי וויכטיג דער קשר איז פאר אים‪.‬‬ ‫געווען זייער הייס‪ ,‬און נאכן לערנען אינאיינעם פרקי אבות‪ ,‬האט א קאלטע וואסערמעלאנע‬ ‫פלוצלינג האט עס מיר געכאפט‪ .‬פארוואס בין איך געווען טרויעריג די גאנצע וואך? טאטי‬ ‫אויסגעזען ווי א געוואלדיגער געדאנק‪.‬‬ ‫איז אפילו נישט געווען בייז‪ ,‬ער האט אפילו געזאגט אז עס איז גארנישט‪ .‬טא פארוואס‬ ‫טאטי האט אראפגעלייגט די וואסערמעלאנע אויפן קאונטער‪ ,‬ארויסגענומען א גרויסן‬ ‫האט עס מיר נאך אלץ געעגבערט? ווייל עס גייט מיר אן איבער אים‪ ,‬ווייל איך וויל אים‬ ‫מעסער‪ ,‬און מיר געזאגט‪“ ,‬מענדי‪ ,‬האלט עס איין סעקונדע אז עס זאל זיך נישט ריקן‪”.‬‬ ‫מכבד זיין‪ ,‬און ווייל עס איז מיר וויכטיג אז טאטי זאל זיין צופרידן מיט מיר‪ .‬פלוצלינג האב‬ ‫איך האב עס געהאלטן‪ .‬אבער פונקט דעמאלטס איז לייבי געשטאנען הינטער מיר און‬ ‫איך געפילט אז מיין טרויער האט עפעס גוט אין זיך; עס האט מיר געוויזן ווי וויכטיג טאטי‬ ‫עפעס געטון‪ ,‬איך האב זיך אויסגעדרייט פאר א סעקונדע‪ ,‬אדער נאך ווייניגער‪ ,‬און די‬ ‫איז פאר מיר‪.‬‬ ‫וואסערמעלאנע האט זיך ארויסגעגליטשט‪ .‬איך האב‬ ‫נאכן דאווענען זענען מיר געגאנגען אהיים אינאיינעם‪ .‬רוני‬ ‫פרובירט עס צו כאפן‪ ,‬אבער ווען א ניין‪-‬יעריג אינגל‬ ‫און לייבי זענען געגאנגען א פאר טריט פאר אונז‪ ,‬און איך‬ ‫פרובירט צו כאפן א גרויסע וואסערמעלאנע וואס פאלט‬ ‫האב געזאגט‪“ :‬טאטי‪ ,‬געדענקסטו די וואסערמעלאן?”‬ ‫פונעם קאונטער‪ ,‬איז דא א קליינע שאנס אז עס זאל‬ ‫טאטי האט געקוקט אויף מיר‪“ :‬וועלכע וואסערמעלאן?”‬ ‫געלונגען‪.‬‬ ‫פאר א רגע האב איך מורא געהאט אז ער האט באמת‬ ‫בום‪ ..‬בום‪...‬‬ ‫פארגעסן‪ ,‬אבער דאן האב איך געזען זיין שמייכל‪.‬‬ ‫די וואסערמעלאנע האט אראפגעלאנדעט אויף דער‬ ‫איך האב אים דערציילט וואס איך האב געטראכט בשעת‬ ‫ערד‪ ,‬זיך צעשפאלטן‪ ,‬און א האלב דערפון האט זיך‬ ‫דער רב האט גערעדט‪ ,‬און אז איך האב זיך געפילט‬ ‫געקייקלט אונטערן טיש‪.‬‬ ‫אומבאקוועם די גאנצע וואך‪ ,‬ביז איך האב פלוצלינג‬ ‫איך בין געשטאנען דארט פארפרוירן‪ .‬לייבי האט געזאגט‪,‬‬ ‫פארשטאנען אז אליין דאס וואס איך האב חרטה געהאט‪,‬‬ ‫“וואו‪ ”.‬יישר כח לייבי‪ ,‬מיר האבן טאקע געדארפט עמיצן‬ ‫האט מיר געוויזן ווי וויכטיג עס איז מיר אים נישט מצער צו‬ ‫וואס זאל ארויסברענגען דעם געשעעניש‪...‬‬ ‫זיין‪ .‬טאטי איז געווען שטיל פאר א מינוט‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫איך האב געקוקט אויף טאטי‪ ,‬טאטי האט געקוקט‬ ‫געשמייכלט‪“ .‬מענדי‪ ,‬אויב דאס איז די מעשה‪ ,‬איז כדאי‬ ‫אויף די וואסערמעלאנע‪ ,‬דערנאך געקוקט אויף מיר‬ ‫געווען אז די וואסערמעלאן זאל אראפפאלן‪ .‬פאר אזא‬ ‫און געזאגט‪“ ,‬עס איז גארנישט געשען‪ ”.‬איך האב אים‬ ‫מחשבה איז עס באמת כדאי‪”.‬‬ ‫געוואלט ווייזן די פלאר; א וואסערמעלאנע וואס איז‬ ‫דאן איז טאטי געווארן אביסל מער ערנסט‪“ .‬דו ווייסט‬ ‫געווען רונדיג און גאנץ מיט פינף סעקונדעס צוריק‪ ,‬איז‬ ‫מענדי‪ ,‬ראש השנה זאגן מיר ‘אם כבנים אם כעבדים’‪,‬‬ ‫יעצט געווען צעשפרייט אויף דריי אנדערע קאנטינענטן‬ ‫און אין די תפילות פון די ימים נוראים זאגן מיר נאכאמאל‬ ‫איבערן קיך‪ .‬אבער טאטי האט נאר געשמייכלט‪“ ,‬קום‪,‬‬ ‫און נאכאמאל ‘אבינו מלכנו’‪ .‬פארוואס רופן מיר‬ ‫לאמיר עס אויפהייבן‪ .‬וואס מיר קענען אפוואשן‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫דעם באשעפער ‘טאטע’?” איך האב געטראכט און‬ ‫עסן‪ ”.‬איך האב זיך גלייך אראפגעבויגן העלפן‪ ,‬און מיר‬ ‫געענטפערט‪“ :‬ווייל אויסער דעם וואס ער איז אונזער‬ ‫האבן עס אויפגעפוצט‪.‬‬ ‫קעניג‪ ,‬איז ער אויך אונזער פאטער?” “פונקטליך‪ ”,‬האט‬ ‫חני איז געקומען זען וואס עס האט פאסירט‪ .‬שלומי‪,‬‬ ‫טאטי געזאגט‪“ .‬און דער קשר צווישן א טאטע און א קינד‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬האט פראקלאמירט אז עס איז געבליבן‬ ‫איז א טיפע קשר‪ .‬א קינד קען אמאל מאכן טעותים‪ ,‬ער קען טון עפעס נישט פאסיג‪ ,‬אבער‬ ‫גענוג וואסערמעלאן און קיינער דארף נישט פאניקן‪ .‬פאר אים איז גרינג געווען צו זאגן; ער‬ ‫ער בלייבט נאך אלץ א זון‪ ,‬און א טאטע בלייבט א טאטע‪ .‬ווען עס טוט דעם קינד וויי אז ער‬ ‫האט עס דאך נישט אראפגעווארפן‪.‬‬ ‫האט מצער געווען זיין טאטע און ער וויל אז זאכן זאלן זיין גוט און נאנט נאכאמאל – דאס‬ ‫א פאר מינוט שפעטער זענען מיר שוין געזעסן און געגעסן‪ .‬יעדער האט שוין פארגעסן‬ ‫אליין ווייזט אז דער קשר איז שטענדיג דא‪”.‬‬ ‫דערפון‪ ,‬חוץ איך‪ .‬איך האב געוויסט אז טאטי האט געזאגט אז עס איז גארנישט‪ ,‬און איך‬ ‫מיר זענען אנגעקומען אהיים‪ .‬מאמי איז שוין געשטאנען ביים טיש‪ ,‬און חני האט‬ ‫האב געוויסט אז איך האב עס נישט געטון בכוונה – איך האב זיך נאר אויסגעדרייט פאר א‬ ‫אויסגעשטעלט די סאלאטן‪ .‬טאטי האט געזונגען “שלום עליכם‪ ”,‬געלייגט זיינע הענט אויף‬ ‫סעקונדע – אבער איך האב זיך נאך אלץ געפילט אומבאקוועם‪ .‬טאטי האט מיר געבעטן‬ ‫אונזערע קעפ און אונז געבענטשט‪ .‬אינעווייניג האב איך געטראכט איבער דעם וואס איך‬ ‫צו טון עפעס פשוט‪ ,‬עס צו האלטן‪ ,‬ער האט מיר געטראסט‪ ,‬און איך האב נישט גענוג‬ ‫האב געלערנט די וואך‪ .‬אמאל מאכט מען א טעות‪ ,‬און גלייך וויל מען זאגן‪“ :‬איך האב נישט‬ ‫אכטונג געגעבן‪.‬‬ ‫געמיינט‪ ,‬עס איז נישט באמת מיין שולד‪ ”.‬אבער אפשר פאר אלע הסברים איז כדאי זיך‬ ‫דורך די גאנצע וואך האב איך געטראכט דערפון עטליכע מאל‪ .‬איין מאל האב איך אפילו‬ ‫אפצושטעלן פאר א מינוט און טשעקן וואס דאס הארץ זאגט‪ .‬אויב דאס הארץ טוט אביסל‬ ‫פרובירט צו זאגן צו זיך אליין‪“ :‬מענדי‪ ,‬גענוג! עס איז בסך הכל א וואסערמעלאן; דו האסט‬ ‫וויי ווייל דו האסט מצער געווען דיין טאטע‪ ,‬איז דאס נישט עפעס פון וואס צו אנטלויפן‪.‬‬ ‫דאך נישט צעבראכן קיין פענסטער מיט א באל אדער עפעס‪ ”...‬אבער עס האט נישט‬ ‫פארקערט‪ ,‬עס איז א סימן אז עס גייט מיר אן‪ ,‬א סימן אז איך וויל מכבד זיין‪ ,‬און א סימן אז‬ ‫געהאלפן‪ .‬נישט צוליב די וואסערמעלאן‪ ,‬נאר צוליב טאטי; איך האב אים נישט געוואלט‬ ‫דער קשר צווישן אונז איז מיר וויכטיג‪.‬‬ ‫גורם זיין אפילו א קליינע מאס עגמת נפש‪.‬‬ ‫לעילוי נשמת‬ ‫לרפואה שלמה‬ ‫לזרע של קיימא‬ ‫לזיווג‬ ‫להצלחה וס"ד‬ ‫מנחם מנדל בן יהושע דב‬ ‫יוסף בן שושנה‬ ‫בעילום שם‬ ‫שרה בת רחל‬ ‫יצחק בן בת שבע‬ ‫יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם‬ ‫ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו ‪Add me Yiddish‬‬ ‫‪OFFICE@HOREINU.ORG‬‬ ‫צו‬ ‫פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון‬ ‫צו מנדב זיין שיקט א ‪ Zelle‬צו ‪dedications@horeinu.org‬‬ ‫‪ /‬גניזה ‪/‬‬