gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

איבערבליק - אידיש · Iberblick - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

מוציא לאור: איבערבליק - אידיש · Iberblick - Yiddish

שבוע: כי תבוא (2026-08-24)

איבערבליק - אידיש · Iberblick - Yiddish — כי תבוא (2026-08-24)

פתח את ה-PDF הורדה

‫נדבני הגליון‬ ‫פרשת כי תבא תשפ"ו | ט"ז אלול | שנה י' | גליון ‪#187‬‬ ‫זכות הפצה נתנדב ע"י‬ ‫מו"ה יואל הכהן גליק הי"ו‬ ‫לרגל הולדת בתו‬ ‫לע"נ הגה"צ רבי משה מנחם‬ ‫בן משה מנחם זצ"ל דומץ ור"מ‬ ‫סאטמאר מאנטריאל‬ ‫ע"י תלמידיו היקרים‬ ‫מו"ה שמעון שרייבער הי"ו‬ ‫לע"נ הבה"ח חנה ע"ה‪,‬‬ ‫בן יבלחט"א יואל הי"ו מייזעלס‬ ‫מערכת איבערבליק‪:‬‬ ‫‪845.600.4047‬‬ ‫‪deriberblick@gmail.com‬‬ ‫פינף און צוואנציג פון די "חטופי סאלבערג"‬ ‫גערופן אויף פרישע אויספארשונגען‬ ‫‪ 15‬פון די מקדשי ש"ש שטעלן זיך אין א פורימ'דיגן אטמאספער‪ ,‬נאכן באקומען די נויטיגע הדרכה פונעם 'ועד אסירי ציון'‬ ‫שופר‪ ,‬התרת קללות וכל המסתעף‪ .‬די גאנצע‬ ‫די שוין ברייט באקאנטע "חטופי‬ ‫ערנסטע אפיס‪-‬ווירטשאפט איז געווארן‬ ‫סאלבערג" זענען גערופן געווארן אויף פרישע‬ ‫איינגעהילט אין איין שטיק געלעכטער און‬ ‫אויספארשונגען‪ ,‬כלומר'שט צוליב נייע באווייזן‬ ‫שפאס‪ ,‬גענוי ווי אליהו הנביא האט געטון מיט די‬ ‫פון סעקיוריטי קעמערעס וואו מען זעט זייערע‬ ‫נביאי הבעל אויפן הר הכרמל‪.‬‬ ‫פנימ'ער ביים שופט'ס הויז‪ .‬די אויספארשער פון‬ ‫די אינסטאנצן זענען צו דעם נישט‬ ‫די ימ"ר האבן‪ ,‬אין אן אויסגערעכנטן שריט‪ ,‬גערופן‬ ‫געווען גערישט‪ ,‬און ווען מען האט געבעטן צו‬ ‫בלויז ‪ 5‬יונגעלייט אויפאמאל‪ ,‬האפנדיג אנצוזייען‬ ‫אידענטיפיצירן פנימ'ער אויפן קאמפיוטער‬ ‫א פחד און אזוי ארויסבאקומען א הודאת בעל‬ ‫סקרין‪ ,‬האבן די יונגעלייט מיט די רויטע היטלעך‬ ‫דין‪ .‬אבער מען האט תיכף אויסגעארבעט דעם‬ ‫אויפן קאפ געענטפערט‪" :‬אין חודש אלול האבן‬ ‫בעסטן מהלך‪ ,‬און באגלייט מיט טאט און ראט פון‬ ‫מיר א קפידא נישט צו קוקן אויף קיין בילדער‪,‬‬ ‫לויערס און נאך יעוץ והדרכה פונעם ועד אסירי‬ ‫ובפרט ווען עס קומט פון א ווידיאו‪".‬‬ ‫ציון‪ ,‬זענען פופצן יונגעלייט געקומען אויפאמאל‪.‬‬ ‫דער פורים‪-‬שפיל האט עטוואס לאנג‬ ‫אנשטאט די געווענליכע ביבער היטן‪ ,‬זענען זיי‬ ‫אנגעהאלטן‪ ,‬אבער מיט קיין אינפארמאציע‬ ‫געקומען מיט פורימ'דיגע קאסקעטלעך‪ ,‬שופרות‬ ‫אדער באשולדיגונגען זענען זיי נישט‬ ‫און טליתים‪ ,‬וואס האט אריינגעפירט דעם ציבור‬ ‫ארויסגעקראכן‪ ,‬און פארן פארלאזן דאס ארט‬ ‫אין העכערע ספערן‪.‬‬ ‫האט מען אפגעראכטן א מעמד נורא באגלייט‬ ‫אנקומענדיג האט מען אפגעראכטן מעמדי‬ ‫מיט קולות וברקים וליצנותא דע"ז כראוי וכיאות‪.‬‬ ‫לחיים און סעודות מיט שירה וזמרה‪ ,‬תקיעת‬ ‫הערליכער "כינוס המצילים" פאר די‬ ‫חשוב'ע עסקנים און ארבעטער פונעם ריזן‬ ‫הצלה‪-‬נעץ "קרן ויואל משה ‪ -‬הצלה מגיוס"‬ ‫בראשות אורח הדגול הגה"צ אבד"ק סאטמאר ירושלים שליט"א‪,‬‬ ‫בשליחות אביו הגדול כ"ק אדמו"ר מסאטמאר שליט"א‪ ,‬נשיא הקרן‬ ‫שר העסקנים הר"ר בנימין טעפ שליט"א‪.‬‬ ‫קודם האט מען במשך צוויי שעה‬ ‫דער מעמד האט געדינט סיי אלס קוואל‬ ‫אן איבערראשנדע אויפטריט פון א‬ ‫אדורכגעארבעט און אדורכגעאקערט די ביז‪-‬‬ ‫פון חיזוק און סיי פאר ווייטערדיגע הדרכה‪.‬‬ ‫חרדי'שן יונגערמאן‪ ,‬וואס האט ערשט‪-‬‬ ‫יעצטיגע פעולות‪ ,‬ווי אויך דאס וואס ליגט‬ ‫כדי עס זאל ברענגען די ריכטיגע נוצן‪ ,‬האט‬ ‫האנטיג געשילדערט זיין פערזענליכע‬ ‫אצינד אויפן סדר היום און די ווייטערדיגע‬ ‫מען צעטיילט דעם מעמד אין צוויי זאלן‪ :‬בעת‬ ‫געשיכטע‪ ,‬וויאזוי בתמימות לבו איז ער שיעור‬ ‫שריט‪ .‬מען האט געהערט א הערליכע דרשה‬ ‫אין איין זאל האט מען געגעסן א סעודה בשבת‬ ‫אריינגעפאלן אין די נעץ פון 'קדקוד'‪ ,‬און בס"ד‬ ‫דורך הר"ר מאיר שארטלאנד שליט"א פון‬ ‫אחים גם יחד‪ ,‬איז אין דעם צווייטן זאל אלעס‬ ‫איז ער אנגעקומען צו קרן ויוא"מ וואס האט‬ ‫"מרכז הצלה"‪ .‬דערנאך איז געהערט געווארן די‬ ‫געווען צוגעגרייט צו הערן די דרשות און זיך‬ ‫אים געראטעוועט‪" .‬מיינע חברים וואס זענען‬ ‫דרשה פונעם יו"ר "הצלה לאחים" שע"י הקרן‪,‬‬ ‫צונויפשמועסן אינאיינעם‪.‬‬ ‫ארבעט פון יעדן באזונדער און געוואונטשן פאר‬ ‫געשיקט צום מעמד פון מר אביו הגדול כ"ק‬ ‫נישט אנגעקומען צו קרן ויואל משה גייען‬ ‫יעדן עקסטער‪ ,‬און פון דארט זענען אלע צוריק‬ ‫אדמו"ר מסאטמאר שליט"א‪ ,‬נשיא ומייסד‬ ‫שוין היינט ליידער אן קיין קאפלעך‪ ",‬האט ער‬ ‫צו די עבודת הקודש ביתר שאת וביתר עוז‪.‬‬ ‫הקרן‪ ,‬וועלכער האט געבענטשט אלע עוסקים‬ ‫געענדיגט מיט ווייטאג‪.‬‬ ‫במשך דעם גאנצן מעמד האט מען‬ ‫ומסייעים בברכת התורה‪.‬‬ ‫דערנאך האט מען געהאט די זכי' צו הערן‬ ‫ארויסגעהויבן די אומגלויבליכע מסירות נפש‬ ‫דערנאך האט א חשוב'ער ספרד'ישער בחור‬ ‫דברים חוצבים להבות אש ומשא המעמד דורך‬ ‫פונעם דינאמישן יו"ר קרן ויואל משה הר"ר‬ ‫דערציילט זיינע פערזענליכע איבערלעבענישן‪,‬‬ ‫כ"ק הגה"צ אב"ד סאטמאר י‪-‬ם שליט"א‪ ,‬וואס‬ ‫ווען זיין אייגענער פאטער האט אים געוואלט‬ ‫האט ארויסגעברענגט רגשי לבבו אויף די זכי'‬ ‫משה שווארץ שליט"א פון ניו יארק‪ ,‬וועלכער‬ ‫מגייס זיין צוליב פחד און ענליכס‪ ,‬און נאר‬ ‫נשגבה פון די פילע עסקנים און ארבעטער וואס‬ ‫שטייט בראש פון דעם פארצווייגטן אפאראט‬ ‫אדאנק קרן ויוא"מ האט ער זיך געקענט‬ ‫ארבעטן לשם שמים‪ .‬דער רב שליט"א האט‬ ‫און א דאנק זיין מסירות נפש'דיגע ארבעט ווערן‬ ‫ארויסדראפענען און זיך ראטעווען משמד‪.‬‬ ‫מדגיש געווען אז די הייליגע ארבעט איז מחזק‬ ‫אויסגעהאלטן די פילע אפיס שע"י הקרן‪ .‬ועוד‬ ‫ביים ענדע פונעם 'כינוס המצילים' זענען אלע‬ ‫פילע אידן און גאנץ כלל ישראל‪ ,‬זעענדיג אזא‬ ‫ידו נטוי' אין די טעג צו פילפאכיג פארברייטערן‬ ‫עסקנים אדורך דעם רב שליט"א אפצונעמען‬ ‫מאסיווע אפעראציע פון הצלת ישראל משמד‪.‬‬ ‫און פארגרעסערן די פעולות‪ ,‬כדי צו קענען‬ ‫פערזענליכע דברי ברכה‪ .‬דער רב שליט"א האט‬ ‫באזונדער האט דער רב שליט"א‬ ‫פאראויסגיין מיט די עבודת הקודש‪.‬‬ ‫זיך א לענגערע צייט פאראינטערעסירט אין די‬ ‫איבערגעגעבן ברכת הקודש‪ ,‬ספעציעל‬ ‫ווידעראמאל אנהייבן דעם פשרות‪-‬ראד‪.‬‬ ‫נישט אריינצופאלן אין פאלשע פאסטקעס –‬ ‫ש"ס פארטיי האט שוין אנגעהויבן איר‬ ‫איז דער קלינג ארויסגעשיקט געווארן‪.‬‬ ‫טעגליכער‬ ‫בחירות‪-‬פראפאגאנדע אונטערן סלאגאן "דרך‬ ‫און וואונדער איבער וואונדער‪ :‬ווי נאר‬ ‫איבערבליק אויף‬ ‫אמונה בחרתי"‪ .‬שטייענדיג נאך שטורמישע ‪4‬‬ ‫דער ערשטער אויטא פון מוחים האט זיך‬ ‫דער מצב אין ארה"ק‬ ‫יאר‪ ,‬ווען טויזנטער ספרד'ישע אידן זענען רח"ל‬ ‫באוויזן אויפן שטח‪ ,‬האט די פאליציי זיך‬ ‫הפקר לשמד‪ ,‬סיי דורך די אשכנזישע 'יהדות‬ ‫אפגעטראגן‪ .‬אבער דער ציבור‪ ,‬האבנדיג‬ ‫התורה' כאפערס און סיי דורך די אייגענע‬ ‫ערפארונג פון ענליכע פעלער‪ ,‬איז געבליבן‬ ‫דינסטאג תצא‬ ‫ספרד'ישע ש"ס פאליטיקאנטן‪ ,‬פרובירט יעצט‬ ‫אויפן ארט‪ .‬נאך לאנגע‪ ,‬אנגעצויגענע מינוטן‬ ‫די יועצת המשפטית פון די מדינה‬ ‫א‪ .‬דרעי צוריקצוכאפן די תמימות'דיגע מאסן‬ ‫האט די דערשראקענע משפחה געעפנט די‬ ‫האט געאורטיילט אז מען דארף ווייטער‬ ‫דורך כלומר'שט צוריקקערן חכם יוסף צו די‬ ‫פענסטערס‪ ,‬און מען האט זיי מודיע געווען‬ ‫ארעסטירן און רודפ'ן דעם חרדישן ציבור‪.‬‬ ‫רבנישע פירערשאפט‪ ,‬און זיי זענען מבטיח‬ ‫אז יא‪ ,‬דער שטח איז פריי פון פאליציי!‬ ‫זיי ווייזן אן אז די הפגנות בשעת די ארעסטן‬ ‫פאר די וויילער אז חכם יוסף ווערט צוריק‬ ‫הערשט דאן האבן זיי געשמועסט מיט אים‪,‬‬ ‫טוט גאר שטארק פארשווערן די ארבעט‬ ‫מנהיג‪ .‬אבער איין זאך‪ :‬קומט צו די בחירות!‬ ‫אויסגעטוישט אינפארמאציע‪ ,‬געטאנצן און‬ ‫פון די פאליציי‪ ,‬און עס איז פשוט שווער‬ ‫"דרך אמונה בחרתי"! א וועג פון אמונה האבן‬ ‫געזינגען‪ ,‬און געלאזט וויסן אז מ'שטייט גרייט‬ ‫צו ארעסטירן די חרדים‪ ,‬אבער די פאליציי‬ ‫מיר אויסגעקליבן! גלייבט אין דרעי! גלייבט אז‬ ‫אין יעדן פאל‪ .‬די משפחה האט זיך זייער‬ ‫דארף זיך אונטערגארטלען און פריש באנייען‬ ‫אין די נעקסטע ‪ 4‬יאר וועט ער אייך מער נישט‬ ‫באדאנקט‪ .‬אט די סארט עמודי החיזוק זענען‬ ‫די ארעסטן‪ .‬דער ציבור בארה"ק גרייט זיך‬ ‫מפקיר זיין! גלייבט אין די חברי הכנסת המינים!‬ ‫קריטיש וויכטיג‪ ,‬ובפרט ווען רוב ארעסטן‬ ‫לתפלה‪ ,‬ולמלחמה‪ ,‬ולמחאה על כל קריאה‬ ‫אבער עס איז צום האפן אז די ספרדישע‬ ‫קומען פאר אין נישט‪-‬געדיכטע היימישע‬ ‫אידן וועלן זיך אפשאקלען פון זייערע א‪.‬ג‪.‬‬ ‫שלא תבוא‪.‬‬ ‫געגנטער ביי מער ווייטערע קרייזן‪ ,‬און דאס‬ ‫פארזארגער און ענדליך ענדליך מאכן א "סיום‬ ‫ביסל חיזוק ראטעוועט דעם בחור‪.‬‬ ‫מען האט פארלענגערט דעם ארעסט‬ ‫הש"ס"‪...‬‬ ‫פונעם חשוב'ן בחור אברהם יצחק בן בריינדל‬ ‫א הערליכער מעמד קבלת פנים איז‬ ‫מיטוואך תצא‬ ‫ביז כ"ח אלול‪ ,‬צוליב עלילות שפילות וואס מען‬ ‫פארגעקומען אין די אפיסעס פון "אחים‬ ‫אצינד‪ ,‬ווען ‪ 80,000‬חרדישע בחורים גייען‬ ‫האט ארויפגעלייגט אויף אים בשעת'ן מוחה‬ ‫אנחנו" פארן עסקן הדגול הר"ר הערשל‬ ‫נישט אין מיליטער‪ ,‬זענען ‪ 50,000‬דערפון‬ ‫זיין אין בר אילן ביי די באן‪ .‬כלל ישראל איז‬ ‫קלאר שליט"א‪ ,‬מעואב"י וויליאמסבורג‪,‬‬ ‫שוין אפיציעל דערקלערט אלס משתמטים‪-‬‬ ‫מעתיר בתפלה ובתחנונים בעדו‪ ,‬שיצא במהרה‬ ‫שידיו רב לו בכל קדשי בני ישראל מיטן שיקן‬ ‫דעזערטירער מיט א פאקטישן 'צו מעצר'‪ ,‬אן‬ ‫מאפילה לאורה‪.‬‬ ‫כסדר גרויסע סכומים געלט קיין אר"י פארן‬ ‫'ארעסט באפעל'‪ ,‬און ‪ 30,000‬דערפון האלטן‬ ‫‪ 1:00‬ביינאכט‪ ,‬מיט הארץ צאפלענישן‪,‬‬ ‫מלחמת ה' בעמלק‪ .‬מיט א דרשה נלהבה‬ ‫הארט פאר א 'צו מעצר'‪.‬‬ ‫איז אנגעקומען דער ערשטער 'צבע שחור'‬ ‫האט אויפגעטרעטן הר"ר דוד האכבערגער‬ ‫כלל ישראל האט מיט וואס צו שטאלצירן‬ ‫טעל‪ .‬רוף אינעם באקאנטן 'בת ים' געגנט‪ .‬די‬ ‫שליט"א‪ ,‬וואס האט בתו"ד ארויסגעברענגט‬ ‫מיט אזא ארמיי פון מקדשי שם שמים‪ .‬דער‬ ‫משפחה האט תיכף אריינגערופן 'צבע שחור'‪,‬‬ ‫דאס מסירות נפש במשך די אלע צענדליגער‬ ‫פחד איז נאר אז נאך די קומענדיגע בחירות‬ ‫און נאכן מברר זיין אז מען רעדט דא פון אן‬ ‫יארן‪ .‬דער מעמד הנהדר האט איבערגעלאזט‬ ‫זאל נישט געשאפן ווערן דורך 'יהדות‬ ‫ארעסט‪-‬פרואוו – וואס 'צבע שחור' האלט‬ ‫א רושם אדיר אויף אלע משתתפים‪.‬‬ ‫התורה' עפעס א יד אחת מיט די רעגירונג און‬ ‫וואלונטירן אויפן ראוד ‪ 24‬שעה א טאג כדי‬ ‫דער בחור זוכובסקי איז אן אייניקל פון איינעם‬ ‫מיינט אז מען דארף לעגאל נישט אנטון די‬ ‫פון די מיטגלידער אין "ועד הרבנים לפיקוח‬ ‫גרינע וועש‪ ,‬נאר מען קען בלייבן מיטן ווייסן‬ ‫דאנערשטאג תצא‬ ‫הקריאה" פונעם צייטונג‪ ,‬איז שוין די מעשה‬ ‫העמד און שווארצן ישיבה‪-‬חאלעטל‪.‬‬ ‫'צבע שחור' צום צווייטן מאל! נאכאמאל‬ ‫גאנץ אנדערש!‬ ‫דאסמאל האבן זיי מפרסם געווען בילדער‬ ‫‪ 1:00‬ביינאכט‪ ,‬אבער דאסמאל האט מען‬ ‫אזוי אויך האט דער "המבשר" צייטונג‬ ‫ווי אזעלכע סאלדאטן‪ ,‬אנגעטון שווארץ‪-‬‬ ‫ליידער פארשפעטיגט מיט געציילטע‬ ‫באריכטעט דעם ארעסט‪ ,‬אבער טוישנדיג‬ ‫ווייס‪ ,‬שטייען ארום געווער און טוען עס‬ ‫מינוטן‪ ,‬און דער בחור איז שוין ליידער‬ ‫פון 'מודיעין'‪ ,‬וואו דער ארעסט איז פאקטיש‬ ‫איבערזיכטן‪ ,‬צו ווייזן "כחזיר פושט את טלפיו‬ ‫געווען פארכאפט‪( .‬פארגעסט נישט אז אין‬ ‫פארגעקומען‪ ,‬צו "בית שאן"‪ .‬זעט אויס אז דער‬ ‫ראו כי כשר אני" – אז מען קען דא זיין אפילו‬ ‫דער זעלבער צייט גרייט מען זיך אין יהדות‬ ‫"המבשר" צייטונג קען זיך נישט פונקטליך‬ ‫אן קיין גרינע וועש‪.‬‬ ‫התורה‪ ,‬דגל התורה‪ ,‬און ש"ס צו בחירות‪ ,‬צו‬ ‫אויס מיט די "מינדערוויכטיגע" פרטים פון‬ ‫אבער נישט די וועש איז די נפקא מינה‪.‬‬ ‫"ראטעווען" די בחורים פונעם גזירת הגיוס‪).‬‬ ‫גיוס‪ ,‬אבער ווען עס קומט צו זיינע בחירות‪-‬‬ ‫די פראבלעם איז דער עצם דינען אין אן‬ ‫דער קלינג איז געקומען פון א געגנט‬ ‫נייעס איז ער יא גאר פונקטליך!‬ ‫אפיקורסישן מיליטער‪ ,‬אפילו בלויז דאס‬ ‫נעבן מודיעין‪ ,‬וואו מ'וויל ארעסטירן א בחור‬ ‫דער בחור למשפחת זוכובסקי‪ ,‬וועלכער‬ ‫מינדעסטע אפיס ארבעט‪ .‬און ווער רעדט נאך‬ ‫פון משפחת זוכובסקי‪ .‬דער ציבור האט תיכף‬ ‫איז ארעסטירט געווארן ליל שישי פרשת כי‬ ‫פון די פאר וואס בלייבן מיט'ן רעקל און קוקן‬ ‫אנגעהויבן פארן מיט פריוואטע אויטאס‪,‬‬ ‫תצא‪ ,‬האט היינט באקומען ‪ 20‬טעג תפיסה‬ ‫אויס פרום? די זענען דאך די שלוחים פונעם‬ ‫טעקסיס און באסעס‪ .‬הערנדיג אז דער בחור‬ ‫"לתפארת מדינת ישראל"‪ ...‬צום נייעם אלול‪-‬‬ ‫שטן צו ווייזן אז די מיליטער איז יא גוט‪ ,‬חס‬ ‫איז מער נישטא‪ ,‬איז דער אויפגעברויזטער‬ ‫זמן דארפן בחורים שמאכטן אין תפיסה‪ ,‬און‬ ‫מלהזכיר‪.‬‬ ‫ציבור ארויס אויפן נעקסטן הויפט שאסיי‬ ‫"לתפארת דגל התורה" זיצן זיי ווייטער איבער‬ ‫די ארגאניזאציע "עם קדוש" האט‬ ‫לאות מחאה‪ .‬געהערט א מעשה?! א ברוטאלע‬ ‫די גמרא און לאזן אפאר קנאים פון מאה‬ ‫אפגעראכטן א מעמד הוקרה וקבלת פנים פאר‬ ‫פארכאפונג פון א חרדישן בחור אין א‬ ‫שערים און בית שמש פאקטיש ארויסהעלפן‬ ‫הרה"ח ר' הערשל קלאר שליט"א בביתו פון‬ ‫"אידישער דעמאקראטישער" לאנד‪ ,‬און עולם‬ ‫די בחורים‪.‬‬ ‫הגאון הגדול ר' צבי פרידמאן שליט"א‪ ,‬גאב"ד‬ ‫כמנהגו נוהג???!‬ ‫הגאון הגדול רבי מיכאל בער ווייסמאנדל‬ ‫מסורת‪ ,‬ארויסצוברענגען די געוואלדיגע‬ ‫און וואונדער איבער וואונדער‪ :‬דער‬ ‫זצ"ל האט אמאל געזען א ש"ס וואס איז‬ ‫פעולות חובקות זרועות עולם וואס ר' הערשל‬ ‫טויזנט‪-‬קעפיגער ציבור האט דערנאך‬ ‫געדרוקט געווארן בשנת תש"ד‪ ,‬האט ער‬ ‫טוט‪ ,‬ובפרט מיט דער הייליגער ארגאניזאציע‬ ‫איבערגעגעבן אז קיינער‪ ,‬אבער קיינער פון‬ ‫נישט געוואלט לערנען דערינען‪ ,‬זאגנדיג‪" :‬אין‬ ‫"עם קדוש"‪ .‬אויפ'ן פלאץ האבן אויפגעטרעטן‬ ‫די דרייווערס‪ ,‬האט נישט געשריגן "חילול‬ ‫שנת תש"ד‪ ,‬ווען מיט געלט האט מען געקענט‬ ‫פילע עסקנים פון "עם קדוש" וואס האבן‬ ‫השם" אדער "דרכי' דרכי נועם" אדער ענליכע‬ ‫ראטעווען אידישע לעבנס‪ ,‬האט איינער‬ ‫מרחיב בדיבור געווען איבער די הצלת‬ ‫שרייערייען‪ ,‬א חוץ פון עטליכע מזרחי'ניקעס‪.‬‬ ‫גענוצט געלט צו דרוקן א ש"ס‪ ...‬דאס איז א‬ ‫נשמות ישראל משמד וואס די ארג‪ .‬טוט‬ ‫דען א יעדער הויבט אן פילן און פארשטיין אז‬ ‫בלוטיגע ש"ס!"‬ ‫אויף‪ ,‬ספעציעל צווישן די בני תורה קרייזן‪.‬‬ ‫מארגן קען מען דאך ארעסטירן מיין בחור‪ ,‬און‬ ‫בשנת תשפ"ו‪ ,‬ווען מען קען מיט אביסעלע‬ ‫א ספעציעלע דרשה האט מען געהערט פון‬ ‫ווער וועט מיר העלפן? וועם גיי איך רופן?‬ ‫צייט ראטעווען נשמות ישראל משמד און מען‬ ‫הרה"ג ר' שמואל וויינטרויב שליט"א‪ ,‬יו"ר‬ ‫אוודאי 'צבע שחור'! נו‪ ,‬זיי זענען דאך מיינע‬ ‫טוט דאס נישט – בפרט ווען אויף יעדן בחור‬ ‫מערכת קול החינוך‪ ,‬לכבוד דעם חשוב'ן‬ ‫צוקונפטיגע רעטערס‪ ,‬זאל איך אויף זיי‬ ‫איז מען אויטאמאטיש מפקיר א צווייטן בחור‬ ‫גאסט‪ ,‬וואו עס איז ארויסגעהויבן געווארן די‬ ‫שרייען?!‬ ‫– פרעגט זיך די שאלה‪ :‬וואס וואלט רבי מיכאל‬ ‫כח העסקנות שוין צענדליגער יארן‪ ,‬כולן שוין‬ ‫ביי די ספאנטאנע הפגנה האבן זיך‬ ‫בער געזאגט דערויף?‬ ‫לטובה‪ ,‬ברוך אשר יקים את דברי התורה הזאת‪.‬‬ ‫אנגעזען אויך 'סאלדאטן'‪ ,‬וואס לעגאל‬ ‫אבער רבותי‪ ,‬נישט געזארגט! ביום‬ ‫טארן זיי נישט אטאקירן מוחים‪ ,‬א זאך וואס‬ ‫הבחירות וועט מען טרעפן דאס ביסעלע צייט‬ ‫זונטאג תבא‬ ‫באלאנגט פאר די אפיציעלע פאליציי‪ .‬מען‬ ‫צו גיין צום קלפי מקיים צו זיין דעם "הפרו‬ ‫א פרישע ארעסט אויף א ישיבה בחור‬ ‫האט געזען אז דארט וואו עס האבן געקנאקט‬ ‫תורתך"‪...‬‬ ‫פון די מפורסמ'דיגע משפחות אין בני ברק‪,‬‬ ‫בילדער‪ ,‬האבן זיי מורא געהאט צו שלאגן‪,‬‬ ‫אן "אשכנזי"‪ .‬ער איז געפארן אויף א באס‪,‬‬ ‫אבער ווען עס איז נישט געווען קיין בילדער‪,‬‬ ‫מאנטאג תבא‬ ‫און עפעס איז נישט געווען אין ארדנונג מיט‬ ‫האבן זיי געהאקט מכות אכזריות ווי חיות‬ ‫דער בחור וואס איז ארעסטירט געווארן‬ ‫זיין קארטל‪ .‬דער אויפזעער אויפ'ן באס האט‬ ‫טרף‪ .‬דער ארעסט האט געלאזט הערן אז דער‬ ‫זונטאג‪ ,‬איז היינט גע'משפט געווארן צו ‪20‬‬ ‫גערופן פאליציי‪ ,‬און זעענדיג אז ער איז אן‬ ‫ווַא ך על כל קריאה שלא‬ ‫ציבור איז גרייט און ַ‬ ‫טעג תפיסה! דער בחור איז אין א גוטן מצב‬ ‫עריק‪ ,‬האט מען אים אין דער איילעניש‬ ‫תבא‪ ,‬לנו המלחמה ולה' הישועה‪.‬‬ ‫און שרעקט זיך נישט פאר קיינעם‪ ,‬א דאנק די‬ ‫אריבערגעפירט צו די מיליטערישע פאליציי‪.‬‬ ‫א מוסד 'כלאים'‪ ,‬וואס פארקויפט תורה‬ ‫יעוץ והדרכה וואס ער באקומט פון די ערליכע‬ ‫דער בחור האט אהיימגערופן מעלדן אז ער‬ ‫מיט גוי'אישע פרייע לימודים‪ ,‬וואס ווערט‬ ‫עסקנים‪ .‬כה יתן ה' וכה יוסיף‪.‬‬ ‫געפינט זיך אין א מיליטערישן לאגער אין צפון‬ ‫אנגעפירט דורך דעם באקאנטן מחטיא הרבים‬ ‫א מחאה נמרצה והפגנת זעם איז‬ ‫טייל פון לאנד‪ ,‬אין "זשאלאמאן"‪" .‬עם קדוש"‬ ‫מ‪ .‬באמבאך שר"י‪ ,‬פון די בוגרי מכון מנדל‪ ,‬איז‬ ‫פארגעקומען ביים אריינגאנג פון בני ברק‬ ‫האט זיך תיכף פארבינדן מיט אים‪ ,‬געבנדיג די‬ ‫געעפנט געווארן אין שיכון וויזשניץ‪-‬בני ברק‪.‬‬ ‫דורך "עם קדוש" און א ברייטן ציבור פון די‬ ‫נויטיגע יעוץ והדרכה‪ ,‬און שפעטער האט מען‬ ‫דער ביד"ץ דקהל וויזשניץ האט געגעבן א‬ ‫דעם בחור אריבערגעפירט אין תפיסה נומ' ‪,10‬‬ ‫הוראה צו מבטל זיין די שכירות‪ ,‬אבער סיי דער‬ ‫העתירו אל ה'‪:‬‬ ‫וואו עס שמאכטן איבער ‪ 40‬בחורים‪.‬‬ ‫סוחר און סיי דער משכיר‪ ,‬דער מוסד כלאים‬ ‫עבור בעל מוסר הנפש לוחם מלחמות ה'‬ ‫א חידוש אינעם דגל'יסטישן "יתד נאמן"‬ ‫שטייען במורדם‪ .‬א מחאה איז פארגעקומען‬ ‫הרה"ג חיים יוסף בן‬ ‫צייטונג‪ ,‬ווען דער ארעסט פונעם בחור‬ ‫אין די נאכט שעות פארנט פונעם א‪.‬ג‪ .‬מוסד‪.‬‬ ‫(גאטליעב)‬ ‫אסתר רבקה‬ ‫זוכובסקי ווערט ברייט באריכטעט – אנדערש‬ ‫די מיליטער גייט ווייטער אן מיט די הסתה‬ ‫שזקוק לרחמי שמים מרובים‪ ,‬והן קל‬ ‫כביר לא ימאס תפילת הרבים‬ ‫ווי אלע אנדערע בחורים וואס ווערן ניטאמאל‬ ‫והדחה פון די א‪.‬ג‪ .‬פרומע אפטיילונגען מיט'ן‬ ‫דערמאנט‪ .‬אבער נעמענדיג אין באטראכט אז‬ ‫נאמען "שחור‪-‬לבן"‪" ,‬שווארץ‪-‬ווייס"‪ .‬דאס‬ ‫האט יעדן באנומען ווען די פאליציי האט‬ ‫בני תורה קרייזן‪ ,‬וואו די שאסייען זענען געווען‬ ‫זיך באוויזן אין א שטוב נעבן חיפה‪ ,‬און אין‬ ‫פארשלאסן פאר ‪ 3‬שעה‪" .‬טרם יקראו" – נאך‬ ‫בליץ‪-‬איילעניש ארעסטירט א בחור נאך פאר‬ ‫פאר'ן אנהייב האבן די פאליציי שוין געשלאסן‬ ‫מען האט עספיעט צו רופן "צבע שחור"‪ ,‬און‬ ‫די גאסן כדי צו פארקירעווען דעם טראפיק‪,‬‬ ‫אפגעיאגט מיט אים קיין כלא נומ' ‪.10‬‬ ‫ומלאכתנו נעשית על ידי אחרים‪.‬‬ ‫מען האלט שוין ביים דריטן בחור אין‬ ‫די מחאה האט געדינט אלס א מעלדונג‬ ‫קנאפע ‪ 6‬טעג‪ ,‬און דאס מיליטער וויל זען צי‬ ‫פאר דער מדינה‪ :‬מיר שטייען קאמפס‪-‬גרייט‬ ‫ווַא ך‪ .‬די עסקנים גרייטן זיך‬‫דער ציבור איז ַ‬ ‫עד לביטולה של רוע הגזירה אויף יעדן בחור‪.‬‬ ‫בס"ד צו פארשארפן די מערכה ביתר עוז וביתר‬ ‫‪ 2:00‬פארטאגס איז אנגעקומען א "צבע‬ ‫שאת‪ ,‬און אויפ'ן ציבור אין חו"ל ליגט א פליכט‬ ‫שחור" עמערדזשענסי רוף ביי א גאז‪-‬‬ ‫צו זיין גרייט על כל קריאה‪ ,‬סיי ארויסצוגיין‬ ‫סטאנציע‪ ,‬און ווי נאר די ערשטע צוויי‪-‬דריי‬ ‫מוחה זיין אין די גאסן‪ ,‬און סיי אקעגנקומען מיט‬ ‫אויטאס האבן זיך באוויזן‪ ,‬האט די פאליציי‬ ‫גרעסערע געלטער אויסצוהאלטן די באנייטע‬ ‫אפגעיאגט פון שטח אן דעם בחור‪.‬‬ ‫מערכה‪ ,‬ולה' הישועה‪.‬‬ ‫דער דריטער ארעסטירטער! א שוידער‬ ‫וואס איז די גזירת הגיוס?‬ ‫צווייטע פארזעצונג‬ ‫די צאל בחורים וואס זענען פטור פון דינען‬ ‫מען ווייטער געדארפט אריינגעבן דעם‬ ‫דער "ועד הישיבות"‪ ,‬וואס האט אין‬ ‫אין מיליטער צו בלויז ‪ 800‬עילוים‪ ,‬אבער‬ ‫צעטל אז מען לערנט‪ ,‬ביז מען איז אריבער‬ ‫אנהייב געדינט אלס אן אפיס צו ראטעווען‬ ‫דער דעמאלטסדיגער מיניסטער 'משה דיין'‬ ‫דעם יארגאנג פון דארפן דינען אין מיליטער‪.‬‬ ‫בחורים פון מיליטער‪ ,‬איז אין די לעצטע פאר‬ ‫איז פארוויקלט געווארן אין זיין אייגענער‬ ‫פארשטייט זיך אז אויב מ'איז‬ ‫יאר ליידער פארוואנדלט געווארן אלס א‬ ‫פאליטיק‪ ,‬און דאס האט זיך אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫רעגיסטרירט אלס א "בן ישיבה"‪ ,‬קען מען‬ ‫חלק פונעם פשרה‪-‬פלאן‪ ,‬צו אריינלאזן אין‬ ‫בשנת תשל"ז איז עפעס דראסטיש‬ ‫אפיציעל נישט באקומען קיין שום דזשאב‬ ‫דער ליסטע בלויז א פאראויס‪-‬באשטימטע‬ ‫געשען‪ .‬דער נייער ראש הממשלה‪ ,‬מ‪ .‬בעגין‬ ‫וכדו'‪ ,‬אבער דאס איז געווען דער מציאות‪.‬‬ ‫צאל בחורים‪ ,‬און די איבריגע לאזט מען דוקא‬ ‫שר"י‪ ,‬איז געווען א גאר נאנטער חבר און ידיד‬ ‫דער סיסטעם פון 'בן ישיבה – דחוי' איז‬ ‫אויף הפקר‪ ,‬וועלכע ווערן געראטעוועט דורך‬ ‫פון די אגודה‪ ,‬וואס זיי האבן אים געהאלפן‬ ‫נאר געווען פארן אלגעמיינעם ציבור‪ ,‬אבער‬ ‫"קרן ויואל משה"‪.‬‬ ‫געווינען‪ ,‬און זיי האבן אנגעהויבן געניסן פון‬ ‫די ערליכע אידן פון די בני הישוב הישן האבן‬ ‫בשנת תשי"ד איז פארגעקומען דער‬ ‫ריזיגע סכומים געלט‪-‬שטיצע פאר די מוסדות‬ ‫אנגענומען אן אנדערן מהלך פון גיין מאכן‬ ‫פאראייניגטער קאמף פונעם יהדות‬ ‫און זענען ממש געווארן איינס מיט די מדינה‪,‬‬ ‫א פטור אין לשכת הגיוס‪ .‬אין פילע פעלער‬ ‫החרדית בארץ ובגולה קעגן דער גזירה‬ ‫אנדערש ווי ביז דעמאלט ווען מ'האט זיי‬ ‫איז מען גענצליך פטור געווארן פון דינען אין‬ ‫פון "גיוס בנות"‪ .‬אלע גדולי ישראל‪,‬‬ ‫בלויז צוגעווארפן ווייניגער געלט‪ .‬דעמאלט‬ ‫מיליטער צוליב געזונטהייט אורזאכן‪ ,‬פיזיש‬ ‫בראשם מרן החזו"א והגרי"ז מבריסק‪,‬‬ ‫האט זיך אנגעהויבן די העצע צווישן די פרייע‬ ‫אדער גייסטיש‪ .‬פארשטייט זיך אז דאס איז‬ ‫האבן גע'פסק'נט אז גיוס בנות איז ביהרג‬ ‫חברה אז די חרדים קענען נישט זיין בלויז‬ ‫אויך נישט געווען די גרינגסטע וועג‪ ,‬אבער‬ ‫ואל יעבור‪ .‬רביה"ק מסאטמאר זי"ע האט‬ ‫נאך אלעם‪ ,‬איינמאל מ'האט באקומען דעם‬ ‫דאן מצליח געווען ארויסצוברענגען צו‬ ‫'האלבע בירגער'‪ .‬אויב זענען זיי א חלק פון‬ ‫פטור‪ ,‬איז מען מער נישט געווען מחויב צו‬ ‫מוחה זיין כ"ק מרנן האדמורי"ם מסקווירא‪,‬‬ ‫די מדינה און די פירערשאפט און נעמען‬ ‫דינען אין מיליטער לעולם ועד‪.‬‬ ‫וויזשניץ‪ ,‬און קאפיטשניץ זצ"ל‪ ,‬אינאיינעם‬ ‫אזויפיל געלט‪ ,‬דארפן זיי פונקט אזוי זיין אין‬ ‫אויף אזויפיל האט די מדינה אויפגעטון‬ ‫מיט הגאון הגדול רבי אהרן קאטלער זצ"ל‪,‬‬ ‫מיליטערישן דינסט‪.‬‬ ‫מיט דעם דחוי‪/‬פטור‪ ,‬אז די גזירה פון גיוס‬ ‫ר"י לעיקוואוד‪ ,‬אחוץ אלע היימישע גדולי‬ ‫אבער די מדינה האט געוואוסט אז‬ ‫בנים אדער גיוס בני הישיבות – ווי עס‬ ‫הרבנים נבג"מ‪ .‬די שטאנדהאפטיגע מחאות‬ ‫סטראשענען מיט תפיסה וועט פשוט נישט‬ ‫ווערט אפיציעל גערופן – איז געבליבן אלס‬ ‫האבן געשיקט א פעסטע מעלדונג פאר די‬ ‫ארבעטן‪ ,‬ווייל מען קען נישט אנפילן די‬ ‫א געזעץ‪ ,‬און אנדערש ווי גיוס בנות‪ ,‬וואו‬ ‫מדינה אז ביי דער גזירה פון גיוס זענען אלע‬ ‫תפיסות מיט טויזנטער בחורים‪ .‬אבער אזוי ווי‬ ‫יעדע רעליגיעזע מיידל איז פטור‪ ,‬איז אבער‬ ‫פאראייניגט אין א מלחמה!‬ ‫מען האט שוין געגאסן ריזיגע געלטער‪ ,‬האט‬ ‫ביי בחורים נישט אזוי‪ .‬במשך די יארן האבן‬ ‫עס איז אפיציעל באשטעטיגט געווארן‬ ‫מען אנגעהויבן רעדן די וועג וואס ארבעט‬ ‫געוויסע ציוניסטישע פירער עטליכע מאל‬ ‫אז יעדער בחור וואס איז אויף דער ליסטע‬ ‫בעסער‪ :‬אפהאקן די געלטער‪ .‬אפילו אזוי‬ ‫פרובירט צוריק אנהייבן מיט גיוס בנים‪ ,‬אבער‬ ‫פון "ועד הישיבות" איז פטור פון מיליטער‪,‬‬ ‫האט עס קיינער נישט קלאר ארויסגעזאגט‪,‬‬ ‫יעדעס מאל איז עס אדורכגעפאלן‪.‬‬ ‫אבער נאר אויף איין יאר צייט! נאך א יאר‪,‬‬ ‫נאר אייניגע פרייע חברה האבן געבונטעוועט‬ ‫בשנת תשי"ד‪ ,‬תיכף נאך די מערכה‬ ‫ווער זאגט אז ער לערנט נאך אלץ? ממילא‬ ‫און געלאפן צום געריכט הנקרא בלשונם‬ ‫פון גיוס בנות‪ ,‬האבן זיי געוואלט אנהייבן‬ ‫האט מען יעדן יאר נאכאמאל געדארפט‬ ‫"בג"ץ"‪ .‬אבער קיינער‪ ,‬נישט פונעם כנסת‬ ‫מיט גיוס בני הישיבות‪ ,‬ווייל זיי האבן געזען‬ ‫זיין אויף דער "גליקליכער" ליסטע פון ועד‬ ‫המינים און נישט פונעם בג"ץ‪ ,‬האט נישט‬ ‫אז דער חרדי'שער עולם וואקסט יא מער‪,‬‬ ‫הישיבות‪.‬‬ ‫געזוכט צו אורטיילן עפעס א חוק הגיוס‪ ,‬ווייל‬ ‫פארקערט פון זייער פינסטערן פלאן‪ .‬אבער‬ ‫דאס האט מען גערופן א "דחוי"‪ ,‬דאס‬ ‫זיי האבן זיך פשוט דערשראקן פונעם פעסטן‬ ‫שטייענדיג נאך די שווערע מערכה קעגן‬ ‫הייסט "אפגעשטופט"‪ .‬מען שטופט אפ די‬ ‫ווידערשטאנד וואס דער יהדות החרדית וועט‬ ‫גיוס בנות‪ ,‬האבן זיי אפילו נישט אנגעהויבן‬ ‫מיליטער‪-‬דינסט מיט בלויז איין יאר‪ .‬נאך א‬ ‫אראפשטעלן‪ .‬אזוי האט דאס אנגעהאלטן‬ ‫דערמיט‪.‬‬ ‫יאר האט מען נאכאמאל געדארפט אויפווייזן‬ ‫במשך די יארן פון תש"מ ‪ -‬תש"נ‪.‬‬ ‫בשנת תשכ"ח‪ ,‬נאך די מלחמת ששת‬ ‫אז מען לערנט‪ ,‬און אפילו אויב מען איז‬ ‫(פארזעצונג קומט אי"ה)‬ ‫הימים‪ ,‬האבן די ציונים געוואלט באגרעניצן‬ ‫אינדערצווישן געווארן א יונגערמאן‪ ,‬האט‬