gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — ניצבים וילך (2026-08-31)

מוציא לאור: גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish

שבוע: ניצבים וילך (2026-08-31)

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — ניצבים וילך (2026-08-31)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫קצט‬ ‫נצו"י תשפ״ו‬ ‫די שפעטסטע שבת פונעם יאר‬ ‫ראש השנה‪ ,‬סוכות‪ ,‬שמיני עצרת‪ ,‬וואס‬ ‫איז דאך אלץ חל בשבת קודש‪ .‬און מיר‬ ‫פון ראש השנה‪ ,‬איז די פיפטע ה' אין די‬ ‫קאפיטל איז "נועם ה'"‪ .‬זאגט דארטן דער‬ ‫'זעהן' די‬ ‫זעען אין די ספרים הקדושים אז ווען די‬ ‫הייליגער בת עין אז נצבים איז די גימטריא‬ ‫זיסקייט פון 'נצבים'‬ ‫ימים טובים זענען חל בשבת‪ ,‬זענען זיך די‬ ‫"נועם ה'"‪ .‬און ער שמועסט עס אויס די‬ ‫השפעות פון אלע מצוות פון די יום טוב זיך‬ ‫גאנצע ענין‪ ,‬על פי דרכו בקדש‪.‬‬ ‫אז ס'קומט אויס די ביידע פרשיות‬ ‫משלים צוזאמען מיט ''די כח פון שבת''‪.‬‬ ‫צוזאמען‪ ,‬נצבים וילך‪( ,‬וואס קומט אויס‬ ‫קען מען אפשר זאגן א כוונה‪ .‬אין די רש"י‬ ‫לענינינו בדרך רמז‪ ,‬בעטן מיר דעם‬ ‫אז דעם יאר תשפ"ו וועט דאס שוין זיין די‬ ‫אנפאנג פרשת נצבים‪ ,‬ווי רש"י לערנט‬ ‫אייבערשטן אז מיר זאלן זוכה זיין לחזות‪,‬‬ ‫''צווייטע'' וילך)‪ ,‬קען מען מתפלל זיין צום‬ ‫אונז אויס ווי אזוי מ'גייט צו צו א יום טוב‬ ‫צו קענען זען עפעס בנועם ה'‪ ,‬אין די‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און טרעפן א שיינע מליצה‬ ‫העכערקייט‪ ,‬עפעס א פנימיות'דיגע ענין‬ ‫אין די הארציגע קאפיטל וואס מ'זאגט‬ ‫שחל בשבת‪ ,‬א יסוד גדול וואס משה רבינו‬ ‫אין פרשת נצבים‪.‬‬ ‫יעדן טאג צוויי מאל אין די ימי הרחמים‬ ‫זאגט דאן פאר די אידישע קינדער ווי אזוי‬ ‫והרצון‪ ,‬אין די ווערטער "שבתי בבית ה'‬ ‫מ'גייט צו צו אזא סארט ענין‪.‬‬ ‫און אז מיר וועלן ענדיגן מיט‬ ‫כל ימי חיי לחזות בנועם ה' ולבקר בהיכלו"‪.‬‬ ‫פרשת נצבים‪ ,‬וועלן מיר זיך פרובירן‬ ‫א כוונה בדרך רמז אז מ'זאל האבן די זכיה‬ ‫די פחד פון די‬ ‫אריבערצורוקן צו די צווייטע פרשה‪,‬‬ ‫אביסל אריינצוקוקן אין די לעכטיגקייט‬ ‫''חסר שתים''‬ ‫ולבקר בהיכלו‪ .‬די ווארט ''היכלו'' האט‬ ‫סיי פון פרשת נצבים און סיי פון פרשת‬ ‫דאך די אותיות ''וילך''‪ ,‬וועלן מיר פרובירן‬ ‫וילך‪.‬‬ ‫צו באזוכן אויך אביסל אין פרשת וילך‪ ,‬און‬ ‫רש"י הייבט אן אז די אידישע קינדער‬ ‫מיט'ן אייבערשטנ'ס הילף‪ ,‬דורך ביידע‬ ‫דער הייליגער בת עין שרייבט אז די‬ ‫זענען געווען זייער דערשראקן‪ ,‬הוריקו‬ ‫פרשיות טרעפן אביסל די ענינים וואס‬ ‫גאנצע כח פון ראש השנה ליגט אין די‬ ‫פניהם‪ ,‬ווייל זיי האבן געהערט די תוכחה‬ ‫פאסט זיך פאר אזא לעכטיגע זמן‪ ,‬די‬ ‫מדה פון אפים‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫פון פאריגע וואך‪ ,‬מאה קללות חסר שתים‪.‬‬ ‫שפעטסטע שבת פון יאר‪ ,‬וואס מיר קענען‬ ‫איז מאריך אף‪ ,‬און געבט א געלעגנהייט‬ ‫האט משה רבינו זיי בארואיגט דער‬ ‫יעצט מעלה זיין אלע שבתות‪ ,‬ווי ס'שטייט‬ ‫תשובה צו טון‪ .‬זאגט דער בת עין אז די‬ ‫אייבערשטער חס ושלום וועט נישט‬ ‫אין די ספרים הקדושים‪.‬‬ ‫ענין פון די מדה פון אפים ליגט אין די‬ ‫צולאזן ס'זאל קומען צו א כליה‪ ,‬נאר‬ ‫ווערטער "נועם ה'"‪ ,‬ווייל אין די קאפיטל‬ ‫עטס זעטס דאך‪ ,‬אתם נצבים היום‪ ,‬עטס‬ ‫אז מיר האלטן די שפעטסטע שבת‬ ‫לדוד ה' אורי איז דא דרייצן מאל דעם‬ ‫אלע שטייט דא היינט מיט א שטארקייט‬ ‫פון יאר‪ ,‬גרייטן מיר זיך דאך אויף די‬ ‫אייבערשטנ'ס נאמען‪ ,‬וואס דאס איז מכוון‬ ‫פאר'ן אייבערשטן‪ ,‬חס ושלום אז דער‬ ‫קומענדיגע תשרי‪ ,‬וואס די יאר וואס קומט‬ ‫קעגן די דרייצן מדות של רחמים‪ .‬און‬ ‫אייבערשטער זאל ענק ברענגען אזעלכע‬ ‫אונז אנטקעגן שטעלט זיך אויס אז אלע‬ ‫ס'קומט אויס אז די פיפטע מדה פון אפים‪,‬‬ ‫שרעקעדיגע עונשים‪.‬‬ ‫ימים טובים זענען צוזאמען מיט'ן שבת‪.‬‬ ‫וואס דאס איז אונזער עיקר כח אין די זמן‬ ‫א ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫עצה געבן מיט די צוויי צוגעלייגטע?‬ ‫כוונה וואס מ'זאגט יעצט איז ספעציעל‬ ‫די לשון וואס רש"י נוצט אז אידן האבן‬ ‫פאסיג פאר ליל הושענא רבה‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫געהערט מאה קללות חסר שתים‪ ,‬פשטות‬ ‫פארשטייען מיר זייער גוט אז זיי האבן‬ ‫לויפט מען דאך איבער די גאנצע משנה‬ ‫מיינט רש"י צו זאגן אכט און ניינציג‪.‬‬ ‫מורא געהאט פון די צוויי צוגעלייגטע‪,‬‬ ‫תורה‪ ,‬מיט די אלע פסוקים פון די תוכחה‪,‬‬ ‫לויט דעם איז פשט אז די אידן האבן זיך‬ ‫ווייל קעגן דעם האבן זיי נישט קיין‬ ‫''דעמאלטס'' וועט זיך עס נאך שטארקער‬ ‫דערשראקן פון די אכט און ניינציג קללות‬ ‫סוכות'דיגע שעפסעלעך‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬מיט‬ ‫ארויסברענגען די ענין וואס מ'שמועסט‬ ‫וואס שטייען אין די פסוקי התוכחה‪ .‬אבער‬ ‫וואס האט משה רבינו מחזק געווען?‬ ‫יעצט מיט'ן אייבערשטנ'ס הילף‪).‬‬ ‫אויב אזוי וואלט דאך רש"י געקענט זאגן‬ ‫פשוט שמונה ותשעים‪ .‬אלא מאי‪ ,‬אז רש"י‬ ‫האט משה רבינו געזאגט‪ ,‬אתם נצבים‬ ‫א באקאנטע רש"י סוף פרשת פנחס‪,‬‬ ‫האט זיך באנוצט מיט א לשון מאה קללות‬ ‫היום‪ .‬מ'דארף זיך מתבונן זיין אין די ענין‬ ‫אויף די חשבונות פון די קרבנות פון גאנץ‬ ‫חסר שתים‪ ,‬קען זיין אז ס'ליגט אין די רש"י‬ ‫פון היום‪ .‬וואס טייטש "היום"? "היום"‬ ‫יום טוב סוכות‪ ,‬און די זיבעציג פרים זאגט‬ ‫אן אנדערע כוונה‪.‬‬ ‫טייטשט לויט די בחינה אזוי‪ :‬אז ס'קומט‬ ‫דאך שוין די גמרא‪ ,‬דאס איז א סימן כליה‬ ‫א טאג‪ ,‬ווען עס איז דא ''א ספעציעלע‬ ‫פאר די אומות העולם‪ .‬ווייל די פרי החג‬ ‫על פי דברי קדשו פונעם הייליגן חתם‬ ‫הארה פון קדושה‪ '',‬איז עס נישט א ''פרט''‬ ‫זענען מתמעטים והולכים‪ ,‬אבער די אכט‬ ‫סופר‪( ,‬מיר וועלן באלד זען פונקטליך‬ ‫אין דעם טאג‪ ,‬ס'איז נישט א ''פעולה'' וואס‬ ‫און ניינציג שעפסעלעך וואס איז געווען‬ ‫וואס דער חתם סופר זאגט‪ ),‬קען מען‬ ‫מ'טוט ''אין'' דעם טאג‪ ,‬נאר די גאנצע טאג‬ ‫יום טוב סוכות‪( ,‬יעדע יום טוב איז מען‬ ‫לערנען אין רש"י אן אנדערע כוונה‪ ,‬וואס‬ ‫ווערט איין גרויסע מצב פון העכערקייט‪,‬‬ ‫מקריב נאר זיבן כבשים‪ ,‬אבער סוכות‬ ‫לויט דעם איז פשט פונקט פארקערט‪,‬‬ ‫און ''אלעס'' וואס מ'טוט אין דעם טאג‪,‬‬ ‫איז מען יעדן טאג מקריב ארבעה עשר‬ ‫אז די אידן האבן נישט מורא געהאט אזוי‬ ‫אפילו זאכן וואס מ'טוט אויך אין אנדערע‬ ‫כבשים‪ ),‬איז געווען א מספר וואס איז‬ ‫ווייט פון די אכט און ניינציג‪ .‬זיי האבן נאר‬ ‫זמנים‪ ,‬אבער היינט באקומט עס די כוחות‪,‬‬ ‫געבליבן פעסט‪ .‬קיין איין טאג פון סוכות‬ ‫מורא געהאט פון די "חסר שתים"‪ .‬וואס‬ ‫די כאראקטער‪ ,‬און די פנימיות'דיגע‬ ‫ווערט נישט ווייניגער די מספר הכבשים‪.‬‬ ‫איז פשט?‬ ‫השפעה פון אלעס אנבאלאנגט צו דעם‬ ‫דאס איז מרמז אויף אידישע קינדער‪ ,‬וואס‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫אידישע קינדער בלייבן פעסט אין יעדן‬ ‫אין די תוכחה פון פרשת כי תבוא איז‬ ‫מצב‪ ,‬זיי וועלן חס ושלום גייען קיינמאל‬ ‫טאקע דא אכט און ניינציג קללות‪ ,‬אבער‬ ‫אזוי ווי די ספרים הקדושים ברענגען‬ ‫נישט צו גרונד‪ .‬און אויך אידישע קינדער‬ ‫צו דעם איז דא נאך ''צוויי'' וואס הייסן‬ ‫עס ארויס לגבי די הייליגע טעג‪ ,‬אז די אלע‬ ‫זענען זיך צוגעגליכן צו א שעפסעלע‪ ,‬שה‬ ‫נישט אזוי ווייט בפרטות ארויסגעזאגט‪,‬‬ ‫פשוט'ע תפילות וואס מ'דאווענט א גאנץ‬ ‫פזורה ישראל‪ .‬און וועגן דעם האט מען‬ ‫ווייל ס'שטייט "גם כל חלי וכל מכה אשר‬ ‫יאר‪ ,‬מ'איז מער רגיל צו דעם‪ ,‬און בדרך‬ ‫מקריב געווען יום טוב סוכות‪ ,‬אכט און‬ ‫לא כתוב בספר התורה הזאת" וועט אויך‬ ‫הטבע האט עס נישט די התעוררות פון‬ ‫ניינציג כבשים‪ ,‬זאגט רש"י‪ ,‬צו מעגן זיין‬ ‫קומען‪ .‬די אידן האבן געטראכט אז פאר‬ ‫די ספעציעלע צוגעלייגטע תפילות פון‬ ‫פון די אכט און ניינציג קללות שבמשנה‬ ‫די אכט און ניינציג האבן זיי נישט אזוי‬ ‫די הייליגע טעג‪ .‬אבער ס'איז נישט אזוי‪,‬‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫מורא‪ ,‬ווייל אויף די אכט און ניינציג איז‬ ‫ווייל אין די הייליגע טעג ווערט אלעס‬ ‫דא פארשידענע עצות וואס מ'קען טון צו‬ ‫''הייליגע טעג'דיג‪ ''.‬ס'ווערט פון יעדע‬ ‫קומט אויס אז ווען מ'האט די זיבן‬ ‫ממתיק זיין די קללות‪ .‬די עיקר האבן זיי‬ ‫שטיקל דאווענען אזא גרויסע עבודה און‬ ‫טעג פון יום טוב סוכות‪( ,‬היינטיגע צייטן‬ ‫זיך געזארגט פאר די "חסר שתים"‪ ,‬די צוויי‬ ‫התעוררות‪ ,‬ווייל ''ס'איז די הייליגע טעג''‪.‬‬ ‫דערווייל איז עס ונשלמה פרים שפתינו‪,‬‬ ‫וואס זענען אזוי ווי ארויס פון די חשבון‪,‬‬ ‫דאס איז די יסוד פון "היום"‪ ,‬די טאג איז‬ ‫מ'איז משלים די כח הקרבנות מיט ליינען‬ ‫זיי זענען עפעס נישט נכלל געהעריג אין‬ ‫גורם‪ ,‬די טאג נעמט אריין אלעס פון דעם‬ ‫די פסוקים און מיט דאווענען מוסף‪),‬‬ ‫די אכט און ניינציג‪ ,‬פון דעם האבן זיי מורא‬ ‫טאג‪ ,‬און אלעס ווערט אזוי אנגעקלעבט‪,‬‬ ‫האבן מיר דאך א באשיצונג אויף די אכט‬ ‫געהאט וויאזוי וועט מען ממתיק זיין‬ ‫אלעס ווערט דורכגעווייקט מיט די‬ ‫און ניינציג קללות‪ .‬ממילא‪ ,‬אז די אידן‬ ‫די שרעקעדיגע ענין פון "גם כל חלי וכל‬ ‫השפעות פון דעם טאג‪.‬‬ ‫האבן געוואוסט דעם סוד‪ ,‬אז יום טוב‬ ‫מכה"‪ ,‬און אויף דעם האט זיי משה רבינו‬ ‫סוכות האט מען א הגנה האבן זיי זיך‬ ‫געדארפט מחזק זיין‪.‬‬ ‫ווי די גמרא זאגט אין מסכת זבחים לגבי‬ ‫נישט אזוי דערשראקן‪ .‬ס'איז טאקע זייער‬ ‫די קרבנות‪ ,‬אז א קרבן אין א געוויסע זמן‪,‬‬ ‫שרעקעדיג צו הערן אזא תוכחה‪ ,‬אבער‬ ‫לאמיר פרובירן צו פארשטיין פון וואס‬ ‫אפילו דער קרבן איז נישט דווקא פון דעם‬ ‫אונז ''האבן דאך עפעס פאר דעם''‪ .‬נאר‬ ‫האבן די אידן געהאט א בארואיגונג אויף די‬ ‫היינטיגן זמן‪ ,‬העלפט די קדושת הזמן אז‬ ‫וואס דען‪ ,‬די אידן האבן געהערט מאה‬ ‫אכט און ניינציג‪ ,‬און לויט דעם אפלערנען‬ ‫דער ''קרבן ווערט אנדערש''‪.‬‬ ‫קללות חסר שתים‪ ,‬וואס איז נישט נכלל‬ ‫פארוואס אויף די צוויי האבן זיי זיך יא‬ ‫די אכט און ניינציג‪ ,‬פון דעם האבן זיי זיך‬ ‫דערשראקן‪ .‬און אויב אזוי‪ ,‬מיט וועלכע‬ ‫לויט דעם וועלן די אידן זיך מתבונן‬ ‫דערשראקן‪ ,‬ווייל מער שעפסעלעך האבן‬ ‫חידוש האט זיי משה רבינו מחזק געווען‬ ‫זיין‪ ,‬ס'איז דא טאקע דער קרבן מוסף‬ ‫זיי שוין נישט‪ .‬וויאזוי וועט מען זיך אן‬ ‫מיט די ווערטער "אתם נצבים היום"? (די‬ ‫ב ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫די געוועזענע יאר‪ .‬אפילו לאמיר זאגן אז‬ ‫געווענליך‪ ,‬אבער ס'איז דא די זאכן וואס‬ ‫אין סוכות‪ ,‬איז סך הכל יעדן טאג פערצן‬ ‫אויף די קומענדיגע יאר איז מען זייער‬ ‫מ'איז א גאנץ יאר פארנומען מיט דעם‪,‬‬ ‫כבשים‪ ,‬און אלעס צוזאמען איז אכט און‬ ‫דערשראקן‪ ,‬און מ'פילט נאכנישט צו זאגן‬ ‫אבער אין די הייליגע טעג באקומט עס א‬ ‫ניינציג‪ .‬אבער אז סוכות איז זיבן טעג‪ ,‬איז‬ ‫הלל‪ ,‬ווער ווייסט‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫שטערקערע משמעות‪ .‬וועלן מיר רעדן‬ ‫דאך נישט שייך אז ס'זאל נישט זיין א שבת‬ ‫זאל אפהיטן‪ ,‬וואס גייט קומען? אבער ווי‬ ‫אביסל פון די ענין פונעם תהלימ'ל‪ .‬מ'זעט‬ ‫אינצווישן‪ .‬די שבת'דיגע מוסף איז דאך‬ ‫קען א איד זיך מונע זיין פון לויבן דעם‬ ‫שוין אין מטה אפרים‪ ,‬אז פון אנפאנג חודש‬ ‫גאר א קליינע מוסף‪" ,‬וביום השבת שני‬ ‫אייבערשטן אויף אלע חסדים וואס זענען‬ ‫אלול איז מען מרבה באמירת תהלים‪.‬‬ ‫כבשים"‪ .‬האבן מיר דאך צוויי שעפסעלעך‬ ‫ביז יעצט דורכגעגאנגען?‬ ‫ס'קומט אלץ סליחות‪ ,‬איז דאך די מנהג‬ ‫וואס מ'גייט אויך מקריב זיין אין סוכות‪,‬‬ ‫אויסצוזאגן גאנץ תהלים‪ ,‬במקורו איז דאס‬ ‫באמת זענען זיי דאך ''שבת'דיגע''‬ ‫ס'איז טאקע די טבע אסאך מאל פון‬ ‫א בעלזער מנהג‪ .‬און בכלל‪ ,‬אין די טעג‬ ‫שעפסעלעך‪ .‬פשוט טראכט מען נישט אז‬ ‫מענטשן‪ ,‬אויך פון בעלי דרשנים און‬ ‫וואו מ'געבט זיך א דריי איז מען אלעמאל‬ ‫דאס ארבעט אויך מיט די גאנצע מערכה‬ ‫מגידים‪ ,‬אז ווען מ'וויל שטארק מעורר זיין‬ ‫מיט די תהלימ'ל אין די האנט‪.‬‬ ‫פון די כבשים אין יום טוב סוכות‪ .‬דאס איז‬ ‫די הערצער אז מ'זאל שטערקער מתפלל‬ ‫אלץ נאר 'פאר' מ'איז זיך מתבונן אין די‬ ‫זיין ראש השנה‪ ,‬דערמאנט מען אלע‬ ‫ס'קען אפשר זיין א זייטיגע נקודה‪ ,‬וואס‬ ‫"היום"‪ ,‬אז דער טאג נעמט אריין אין זיך‬ ‫''צרות'' וואס איז געווען א גאנץ יאר‪ ,‬און‬ ‫די תהלימ'ל איז אזא גרויסע מחותן אין די‬ ‫אלעס אונטער די השפעה‪ .‬אבער מ'גייט‬ ‫מ'ברענגט ארויס אז די אלע צרות האט‬ ‫הייליגע טעג‪ .‬חוץ די פשוטע כוונה אז די‬ ‫מיט די כח פון ''היום''‪ ,‬פארשטייט יעדער‬ ‫מען דן געווען פאר יאר ראש השנה‪ ,‬אז‬ ‫תהלימ'ל איז דאך די פלאץ וואו אידישע‬ ‫איינער אז א שבת'דיגע מוסף וואס איז אין‬ ‫מ'זאל כאפן עד היכן הדברים מגיעים‪ ,‬ווי‬ ‫קינדער קענען זיך אלעס אויסבעטן‪ .‬קען‬ ‫סוכות איז א סוכות'דיגע מוסף‪( .‬אין דעם‬ ‫טיף עס גייט די תפילות פון ראש השנה‪.‬‬ ‫אפשר זיין אז די תהלים איז אויך א שטיקל‬ ‫ענין זענען דאך אויך דא די לומדות'דיגע‬ ‫אבער לויט ווי דער הייליגער חתם סופר‬ ‫''פשרה'' אין אן ענין וואס מ'קען נישט‬ ‫חלקים‪ ,‬ווי די גמרא זאגט לגבי די מחיצות‪,‬‬ ‫טענה'ט‪ ,‬איז נישט ריכטיג צו גיין 'נאר' מיט‬ ‫בשלימות מקיים זיין אין ראש השנה און‬ ‫אז עפעס וואס איז א דופן לענין סוכה‪,‬‬ ‫דעם מהלך‪ .‬אפשר איז דאס אויך וויכטיג‬ ‫יום כיפור‪ ,‬אבער מיט'ן תהלימ'ל קען מען‬ ‫הויא דופן לענין שבת‪ ,‬און די זעלבע זאך‬ ‫פשוט לעורר הלבבות‪ ,‬אבער מ'דארף גיין‬ ‫עס יוצא זיין‪.‬‬ ‫פארקערט‪ ,‬הויא דופן לענין שבת‪ ,‬הויא‬ ‫אוודאי מיט די אנדערע מהלך‪ .‬מ'דארף‬ ‫דופן לענין סוכה‪ ,‬אז שבת וואס טרעפט‬ ‫איבערטראכטן אלע חסדים וואס ס'איז‬ ‫דער הייליגער חתם סופר אין א דרשה‬ ‫זיך אריין אין סוכות ווערט עס אן אנדערע‬ ‫דורכגעגאנגען א גאנץ יאר‪ .‬און אויב‬ ‫כ"ז אלול‪ ,‬לערנט א זייער אינטערעסאנטע‬ ‫מין שבת‪ ,‬די גאנצע שבת איז איין שטיק‬ ‫מ'זעט עס נישט גענוג קלאר‪ ,‬דארף מען‬ ‫פשט אין די באקאנטע גמרא אין מסכת‬ ‫סוכות‪ ).‬ממילא אויב מ'האט שוין די צוויי‬ ‫עפענען די אויגן און זיך מתבונן זיין בכל‬ ‫ראש השנה און מסכת ערכין‪ :‬די מלאכי‬ ‫כבשים וואס מ'וועט יעדע יאר האבן‪ ,‬האט‬ ‫פרט ופרט‪ .‬און אפילו ווען מ'הערט צרות‪,‬‬ ‫השרת פרעגן‪ ,‬פארוואס זאגט מען נישט‬ ‫מען דאך יא אפילו קעגן די חסר שתים‪.‬‬ ‫קען מען זיך מתבונן זיין אז די אלע אידן‬ ‫קיין הלל ראש השנה און יום כיפור? און‬ ‫אויב אזוי דארף מען נישט זיין דערשראקן‪.‬‬ ‫וואס זענען צוריקגעהאלטן געווארן פון‬ ‫די תשובה אויף דעם איז‪ ,‬אז ס'קענען‬ ‫מיטמאכן די אלע צרות וואס זאל נישט‬ ‫דען זיין ספרי חיים וספרי מתים זענען‬ ‫האבן מיו בס''ד זייער א ''זיסע מהלך''‪,‬‬ ‫זיין‪ ,‬איז דאס אליינס א סיבה צו דאנקען‬ ‫פתוחין לפניו‪ ,‬זאל מען גיין זאגן הלל? און‬ ‫די שרעק פון די אידן איז געווען פון די‬ ‫דעם אייבערשטן יעדער איינער פאר זיך‪.‬‬ ‫די פשוט'ע פשט די גמרא מיינט דאך צו‬ ‫חסר שתים‪ .‬און די חיזוק איז געווען‪ ,‬און‬ ‫איז סוף יאר א חיוב צו זאגן הלל על העבר‪.‬‬ ‫זאגן‪ ,‬אז מ'עפנט דאך אויף ''ספרים‪ '',‬און‬ ‫מיר וועלן טרעפן נאך צוויי‪ ,‬מיר וועלן עס‬ ‫יעדער מענטש איז אזוי דערשראקן‪ ,‬ער‬ ‫טרעפן אין די שבת שבסוכות‪ ,‬אבער דאס‬ ‫ס'שטייט טאקע אין פסוק אין קאפיטל‬ ‫ווייסט נישט צו מ'וועט אים אריינשרייבן‬ ‫צו ארויסהאבן דארפסטו גיין מיט די יסוד‬ ‫ס"ה‪" ,‬עטרת שנת טובתך"‪ ,‬גייט ארויף אויף‬ ‫אין די ספרי חיים אדער חס ושלום אין די‬ ‫פון אתם נצבים היום‪ ,‬וואס דער ''טאג''‬ ‫די געוועזענע יאר‪ ,‬ענדיגט מען דארטן צו‬ ‫אנדערע‪ .‬און פון גרויס שרעק‪ ,‬ווי קען מען‬ ‫האט אין זיך אזא כח אז אלעס וואס איז‬ ‫"יתרועעו אף ישירו"‪" .‬יתרועעו" ‪ -‬מ'דארף‬ ‫נעמען די קוראזש צו גיין זאגן הלל?‬ ‫אין דעם טאג גייט מיט דעם מיט‪.‬‬ ‫מתפלל זיין אויף די נייע יאר‪ ,‬אבער מ'טאר‬ ‫נישט פארגעסן "אף ישירו" ‪ -‬מ'דארף אויך‬ ‫זאגן‪ ,‬זינגען‪ ,‬לויבן דעם אייבערשטן אויף‬ ‫אבער דער חתם סופר איז נישט‬ ‫צופרידן מיט די פשוט'ע פשט אין די‬ ‫דעם תהלים'ל מיט די‬ ‫די פארלאפענע יאר‪.‬‬ ‫גמרא‪ ,‬ווי ער איז מדייק פון א פסוק‬ ‫אור פון ראש השנה‬ ‫אז מ'דארף זאגן הלל ראש השנה‪ ,‬אלץ‬ ‫וועגן דעם טענה'ן די מלאכים אז‬ ‫הודאה על העבר‪ .‬ס'איז דורכגעגאנגען‬ ‫דעם ענין וואס מ'האט דערמאנט אז‬ ‫פארוואס זאגט מען נישט קיין הלל ראש‬ ‫א גאנץ יאר‪ ,‬און מ'דארף דאך דאנקען‬ ‫ס'איז דא די חלק התפלות וואס איז א‬ ‫השנה צו לויבן דעם אייבערשטן אויף‬ ‫דעם אייבערשטן אויף אלע חסדים פון‬ ‫הוספה אין די הייליגע טעג‪ ,‬אנדערש ווי‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ג‬ ‫טאטע‪ ,‬און אויב ער דאוונט איינער אליינס‪,‬‬ ‫דורות‪ ,‬אוודאי וואלט מען געדארפט זאגן‬ ‫די אלע חסדים וואס זענען געווען אין די‬ ‫דעמאלטס קען ער דאך יא זאגן הלל‪ .‬ער‬ ‫הלל צו לויבן דעם אייבערשטן אויף די אלע‬ ‫''פריערדיגע'' יאר?‬ ‫טייטשט פון דעם דער פסוק‪ ,‬דוד המלך‬ ‫חסדים וואס איז דורכגעלאפן די פאריגע‬ ‫האט געזאגט‪ְ" ,‬יְ ׁׁשּו ָָּע ְְת ָָך ֱֱאֹל ִִֹהים �‬ ‫ְּת�ַּׂשְּׂג�ֵּבִֵנִ י‪.‬‬ ‫יאר‪ ,‬אבער וויבאלד אונז דאווענען נישט‬ ‫וואס איז די תשובה אויף דעם? די‬ ‫ֲֲא ַַהְלְ ָלָ ה ֵׁש�ׁ ם ֱֱאֹל ִִֹהים ְּב�ִּׁש�ׁ יר"‪ ,‬איך קען יא‬ ‫אליינס‪ ,‬בשעת'ן דאווענען ארבעטן אונז‬ ‫תשובה אויף דעם איז "ספרי חיים וספרי‬ ‫לויבן אפילו מיט הלל אויך‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫צוזאמען מיט די אנדערע אפטיילונג‪,‬‬ ‫מתים פתוחין לפניו"‪ .‬לערנט דער חת'ם‬ ‫נישט קיינעם פון די עלטערן וואס מ'דארף‬ ‫מיט די נשמות שבגן עדן‪ ,‬און זיי קענען‬ ‫סופר אז ס'מיינט צו זאגן אז יעדער מענטש‪,‬‬ ‫מיטנעמען בשעת מ'איז אים דן‪.‬‬ ‫דאך נישט זאגן ''הלל''‪ .‬קענען אונז נישט‬ ‫ווען מ'איז אים דן‪ ,‬ברענגט מען מיט מיט‬ ‫זיי אויסשפילן אינמיטן דאווענען און זיי‬ ‫אים די גאנצע קשר וואס ער האט צו זיינע‬ ‫לענינינו‪ .‬מיר זעען פון דעם מורא'דיגן‬ ‫זאלן פארלירן די המשך‪ .‬מ'קען דאך נישט‬ ‫פריערדיגע דורות‪ .‬מ'איז דן דעם מענטש‬ ‫חתם סופר‪ ,‬די געוואלדיגע התקשרות‬ ‫מאכן אז זיי זאלן ארויספאלן פון די המשך‬ ‫לויט זיין שורש וואס ער איז מקושר צו‬ ‫וואס מ'האט אין די טעג מיט די עלטערן‪,‬‬ ‫התפלה‪ .‬האט מען נישט קיין ברירה‪ ,‬און‬ ‫זיינע עלטערן‪ ,‬ארויף‪ ,‬ארויף‪ ,‬ארויף‪ .‬אלעס‬ ‫אין די פריערדיגע דורות‪ ,‬ווי אלעס ארבעט‬ ‫מ'קען נישט זאגן הלל פשוט ווייל זיי‬ ‫צוזאמען איז מען צוזאמען דן‪ .‬דער חתם‬ ‫צוזאמען‪ .‬אבער מ'זעט דאך אויך ארויס‬ ‫קענען נישט מיטזאגן‪.‬‬ ‫סופר איז מסביר אז פאר א רשע‪ ,‬פון איין‬ ‫אין דעם חתם סופר די ענין‪ ,‬ווי ווייט‬ ‫זייט איז עס אביסל א לימוד זכות‪ ,‬אז וואס‬ ‫ס'פאדערט זיך‪ ,‬א יאר ענדיגט זיך‪ ,‬פשוט צו‬ ‫ממילא טייטשט ער אזוי‪ .‬די מלאכים‬ ‫ווילסטו פון אים אז ער האט געזינדיגט?‬ ‫לויבן דעם אייבערשטן אויף אלעס וואס איז‬ ‫פרעגן‪ ,‬פארוואס זאגט מען נישט קיין‬ ‫ער האט דאך א שורש של רשעים‪ ,‬ממילא‬ ‫דורכגעגאנגען‪ .‬קען מען דאך אבער נישט‬ ‫הלל צו לויבן דעם אייבערשטן אויף אלע‬ ‫האט ער געהאט די עלטערנס כוחות וואס‬ ‫זאגן קיין הלל‪ ,‬ווי די גמרא זאגט‪ .‬אבער א‬ ‫חסדים? ענטפערט דער אייבערשטער‬ ‫האבן אים געצווינגען צו זינדיגן‪ ,‬די זעלבע‬ ‫קאפיטל תהלים‪ ,‬איבערהויפט ווען מ'זאגט‬ ‫''גאנץ תהלים''‪ ,‬זאגט מען דאך דארטן די‬ ‫זיי צוריק‪ ,‬אויב ס'איז ספרי חיים און ספרי‬ ‫זאך ביי צדיקים‪ ,‬ביי אידן וואס זענען יא‬ ‫פסוקי הלל סייווי‪( .‬געווענליך אין די טעג‬ ‫מתים‪ ,‬ס'מיינט די געשטארבענע וואס‬ ‫ערליך‪ ,‬אויב מ'דערמאנט די אלע זכותים‬ ‫וואס מ'זאגט יא הלל ביים דאווענען האט‬ ‫זענען שוין לאנג געשטארבן‪ ,‬זענען פתוחין‬ ‫פון די אבות‪ ,‬ברענגט עס ארויס אז ס'איז‬ ‫מען איןזינען נישט יוצא צו זיין די הלל‬ ‫לפניו‪ ,‬מ'איז דן צוזאמען די מענטשן אויף‬ ‫נישט אזא מורא'דיגע התפעלות פון זיינע‬ ‫ביי תהלים אז מ'זאל קענען מאכן מיט א‬ ‫די וועלט צוזאמען מיט די דורות פריער‪,‬‬ ‫מעשים‪ ,‬אז ער האט געהאט צוהו אבותיו‪,‬‬ ‫ברכה‪ ),‬אין די טעג קען מען איןזינען האבן‬ ‫קען מען נישט זאגן קיין הלל‪ ,‬ווייל ''זיי''‬ ‫און איינער וואס האט נישט געהאט‬ ‫יא יוצא צו זיין די הלל וואס מ'קען נישט‬ ‫קענען עס נישט זאגן‪ .‬און אז זיי קענען‬ ‫אזעלכע גרויסע עלטערן‪ ,‬און דאך האט ער‬ ‫זאגן כדי צו לויבן דעם אייבערשטן אויף‬ ‫עס נישט זאגן‪ ,‬קענען ''מיר'' עס נישט‬ ‫זיך געשטארקט‪ ,‬איז עס א גרעסערע לימוד‬ ‫אלע חסדים‪ .‬און בכלל איז דאך תהלים‬ ‫זאגן‪ .‬ווי למשל‪ ,‬א ציבור אידן וועלן וועלן‬ ‫זכות‪ .‬אזוי קוקט מען אויף יעדן מענטש‪,‬‬ ‫אזא מין צוזאמשטעל פון לויבן און בעטן‬ ‫זאגן צוזאמען אז א געוויסע פיוט אדער א‬ ‫מ'נעמט מיט זיינע עלטערן צוזאמען מיט‬ ‫אויף איינמאל‪ .‬ממילא אפשר די נישט‬ ‫תפלה‪ ,‬אויב האלב פון די בית המדרש האט‬ ‫אים‪ ,‬און מ'איז אלעס דן צוזאמען‪.‬‬ ‫לעבעדיגע וועלן עס נוצן פאר א חלק‬ ‫נישט אין זייער מחזור דעם תפלה אדער‬ ‫התפלה‪ ,‬אבער די לעבעדיגע קענען דאך‬ ‫דעם פיוט‪ ,‬קען מען עס נישט זאגן‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב מ'נעמט מיט די עלטערן צוזאמען‬ ‫איןזינען האבן די חלק ההודאה‪ .‬איז די‬ ‫וואס וועט די אנדערע האלב בית המדרש‬ ‫ביים משפט'ן‪ ,‬דארפן דאך די נישט‬ ‫תהלים'ל די ''בעסטע אויסוואל'' פאר אזא‬ ‫טון? אזא מין בחינה מיינט די גמרא‪ ,‬אונז‬ ‫לעבעדיגע נשמות אויך מתפלל זיין ראש‬ ‫זמן‪ ,‬וואס מ'דארף אזוי סאך בעטן און אזוי‬ ‫דאווענען מיר נישט אליין‪ ,‬אונז דאווענען‬ ‫השנה‪ .‬זאגט דער חתם סופר‪ ,‬מ'טרעפט‬ ‫סאך דאנקען אויף אלעס וואס איז געווען‪,‬‬ ‫מיר צוזאמען מיט די ספרי מתים‪ ,‬און זיי‬ ‫אזא זאך אז נישט לעבעדיגע ''דאווענען''‬ ‫צו מקיים זיין "יתרועעו"‪ ,‬מתפלל זיין אויף‬ ‫קענען נישט זאגן קיין הלל‪ ,‬קענען מיר‬ ‫צום אייבערשטן‪ ,‬אבער מ'טרעפט נישט‬ ‫וואס ס'קומט‪ ,‬און "אף ישירו" לויבן אויף א‬ ‫תהלים'ל‪ .‬דאס איז די בעסטע דבר השוה‬ ‫אויך נישט זאגן‪.‬‬ ‫אזא זאך אז נישט לעבעדיגע זאלן ''לויבן''‬ ‫''לכל'' נפש‪ ,‬פאר די נפשות החיים והמתים‪.‬‬ ‫דעם אייבערשטן‪ .‬מ'דארף מחלק זיין‬ ‫מיט א תהלים'ל קען מען אנקומען די‬ ‫פירט אויס דער הייליגער חתם סופר‬ ‫צווישן תפלה און הלל‪ .‬תפלה טרעפט‬ ‫בעסטע אויסצופירן די עבודה פון די טעג‪.‬‬ ‫מיט א טייטש אז דוד המלך‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫מען יא ביי די נשמות וואס לעבן שוין‬ ‫געדאוונט ראש השנה‪ ,‬האט ער יא געקענט‬ ‫נישט‪ ,‬אבער דער ענין פון הלל‪ ,‬זאגט דאך‬ ‫כח פון ''זאגן‬ ‫זאגן הלל‪ ,‬ווייל ביי אים איז נישט געווען‬ ‫וואס דן צו זיין זיין טאטן ישי‪ .‬ישי איז דאך‬ ‫דער פסוק‪ֹ" ,‬לֹא ַַהֵּמ�ּ ִִתים ְיְ ַַהְלְ ל ּּו ָיָ ּּה"‪ .‬איז‬ ‫ממילא דער פשט איז אזוי‪ :‬וואלטן אונז‬ ‫גאנץ תהילים''‬ ‫געווען ''מת בעטיו של נחש''‪ ,‬ער האט‬ ‫געשטאנען ראש השנה און געדאוונט‪ ,‬און‬ ‫נישט געהאט קיין שום שייכות מיט קיין‬ ‫ס'וואלט געווען נאר אונז אליינס זענען די‬ ‫א שיינע מהלך קען זיין אפצולערנען‬ ‫עבירה‪ ,‬האט דוד המלך זיך געטראפן ראש‬ ‫וואס דאווענען‪ ,‬אן קיין פארבינדונג מיט די‬ ‫די כח פונעם תהלים'ל‪ ,‬טאקע לויט די‬ ‫השנה דאווענען איינער אליינס‪ ,‬אהן זיין‬ ‫אבות‪ ,‬מיט די עלטערן אין די פריערדיגע‬ ‫ד ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫ניין און פערציג‪ ,‬וויפיל קומט אויס אלעס‬ ‫השנה זאל מען ליינען די תוכחה‪ .‬און שבת‬ ‫וואכעדיגע סדרה פון דעם רש"י אז די‬ ‫צוזאמען? הונדערט זיבן און פערציג! דאס‬ ‫נאכדעם‪ ,‬די ''נצבים וילך'' איז געמאכט‬ ‫אידישע קינדער שעפן פון דעם א כח‬ ‫איז דאך פונקטליך די חשבון פון די פסוקי‬ ‫געווארן‪ ,‬ווי תוספות זאגט‪ ,‬צו מפסיק‬ ‫נישט צו פארלוירן ווערן חס ושלום פון‬ ‫מזמורי תהלים‪ ,‬לויט דעם ירושלמי‪ .‬דארף‬ ‫זיין צווישן די תוכחה און די נייע יאר‪ .‬די‬ ‫די שרעקעדיגע קללות‪.‬עס איז דא א‬ ‫מען יעצט בארואיגן אידישע קינדער‪.‬‬ ‫תוכחה איז דאך אזא סארט זאך וואס‬ ‫באקאנטע טייטש וואס איז מקובל פון‬ ‫ביסטו אזוי דערשראקן געווארן פון די אלע‬ ‫כפשוטו זעט עס אויס עפעס וואס מ'וויל‬ ‫כמה צדיקים‪ .‬דער הייליגער אגרא דפרקא‪,‬‬ ‫תוכחות? ווער נישט אזוי דערשראקן‪ ,‬איך‬ ‫אוועקווארפן‪ ,‬וואס מ'וויל פטור ווערן‬ ‫ברענגט עס "קיבלתי"‪( ,‬ער ברענגט נישט‬ ‫האב אן עצה פאר דיר‪ ,‬נעם דעם תהלים'ל‪.‬‬ ‫פון דעם‪ .‬דאס איז איין ענין פון מולל‬ ‫פון קיין נאמען דוקא פון וועלכן צדיק‪),‬‬ ‫וועסט אויסזאגן גאנץ תהלים‪ ,‬וועסטו‬ ‫זיין‪ ,‬אפצורייבן די שאלעכץ און ווארפן‬ ‫אז די עצה צו קענען ממתיק זיין אלע‬ ‫אויפטון צוויי זאכן‪ .‬וועסט אויפטון איין‬ ‫די שאלעכץ צו מיסט‪ .‬אבער לויט ווי די‬ ‫דינים‪ ,‬מבטל זיין אלע קללות‪ ,‬איז די כח‬ ‫בחינה פון מי ימלל גבורות ה'‪ ,‬אז מ'וועט‬ ‫ספרים הקדושים זענען מגלה‪ ,‬ווי ס'שטייט‬ ‫פון אויסזאגן גאנץ תהלים‪ .‬ס'איז מרומז‬ ‫צורייבן די שאלאכטץ‪ ,‬מבטל זיין אלע‬ ‫אין זוהר הקדוש‪ ,‬איז דאס נישט נאר עפעס‬ ‫אין פסוק‪" .‬מי ימלל גבורות ה'"‪" ,‬ימלל"‬ ‫קללות‪ ,‬אלע דינים‪ .‬אבער נישט נאר דאס‪,‬‬ ‫וואס מ'וויל פטור ווערן‪ ,‬ס'איז נישט נאר‬ ‫איז א לשון פון צורייבן‪ ,‬אזוי ווי די לשון‬ ‫אויך די צווייטע פשט‪ ,‬מי ימלל גבורות‬ ‫"תכלה שנה וקללותיה"‪ ,‬נאר אדרבה‬ ‫המשנה אין מסכת ביצה‪'' ,‬מוללין‪,‬מלילות''‪,‬‬ ‫ה'‪ ,‬מ'וועט צורייבן די גבורות‪ ,‬אפשיילן‬ ‫מ'וויל ארויסברענגען די באהאלטנקייט‪,‬‬ ‫מ'צורייבט די זאנגען‪ .‬ווער וויל צורייבן און‬ ‫די קליפה‪ ,‬און גאר טרעפן די פרי‪ ,‬און די‬ ‫די באהאלטענע כוחות וואס בעצם איז‬ ‫צוברעקלען די גבורות ה'‪ ,‬די שווערע דינים‪,‬‬ ‫גאנצע תוכחה וועט זיין די גרעסטע מקור‬ ‫עס אוצרות פון ברכות‪ .‬ממילא לויט‬ ‫איז די עצה אויף דעם "ישמיע כל תהלתו"‪.‬‬ ‫הברכות‪ .‬אין גאנץ תהלים איז די גרעסטע‬ ‫דעם איז דא די צווייטע ענין פון צורייבן‬ ‫ער זאל זאגן ''גאנץ תהלים‪ '',‬אז מ'זאגט‬ ‫תכלה שנה וקללותיה‪ ,‬און די שטערקסטע‬ ‫די שאלאכטץ‪ ,‬אז מ'זאל אנקומען צו די‬ ‫גאנץ תהלים מתחלתו ועד סופו‪ ,‬איז מען‬ ‫כח פון תחל שנה וברכותיה‪.‬‬ ‫פנימיות‪ .‬מ'זאל נאך ארויסגיין מיט רווח‪,‬‬ ‫''מולל'' מ'טוהט ''צורייבן'' די גבורות‪.‬‬ ‫אז די גאנצע זאך זאל זיין איין כח גדול פון‬ ‫מיט'ן זיין יעקב'ס כח‬ ‫א מקור הברכה‪ ,‬צו קענען טרעפן די אלע‬ ‫באמת‪ ,‬דער ענין פון מוללין מלילות‪,‬‬ ‫ברכות וואס ליגן אין דעם‪.‬‬ ‫צורייבן די דינים‪ ,‬קען מען אפשר אפטייטשן‬ ‫מען קען עס נאך שטערקער‬ ‫אויף צוויי וועגן‪ .‬וואס מיינט מוללין‬ ‫ארויסברענגען מיט דעם‪ ,‬אז מען זעט‬ ‫וועלן מיר זען יעצט מיט'ן אייבערשטנ'ס‬ ‫מלילות? אז מ'וויל צורייבן די שאלעכץ‪,‬‬ ‫ספעציעל אז מען רעכנט דא די מספר פון‬ ‫הילף די גרויסע כח פון ''אויסזאגן גאנץ‬ ‫אז די שאלעכץ זאל אוועקפאלן און מ'זאל‬ ‫שנותיו של יעקב אבינו‪ .‬ווייל ביי יעקב‬ ‫תהלים''‪ .‬ווייל די תהלים'ל איז ממש‬ ‫קענען צוקומען צו די אינעווייניג‪ .‬ממילא‬ ‫אבינו טרעפט מען במיוחד די כח פון‬ ‫אוועקגעשטעלט אינגאנצן לויט די ענין‬ ‫לגבי די חלק פון די ''שאלעכץ'' איז ''מולל‬ ‫איבערדרייען קללה לברכה‪.‬‬ ‫פון די תוכחה‪ ,‬דאס ארויסברענגען מיט א‬ ‫זיין'' עפעס וואס מ'צורייבט און מ'ווארפט‬ ‫כח פון ברכות‪.‬‬ ‫עס אוועק‪ .‬אבער מ'קען גיין נאך א וועג‪,‬‬ ‫אין פרשת תולדות‪ ,‬ווען יעקב אבינו‬ ‫מ'איז מולל מלילות‪ ,‬מ'צורייבט די זאנגען‬ ‫האט מורא געהאט אז אויף דעם וואס ער‬ ‫דא קומען מיר צו צו די ווערטער פון‬ ‫כדי אנצוקומען צו די אינעווייניגע חלק פון‬ ‫האט אויסגענארט דעם טאטן‪ ,‬והבאתי‬ ‫הייליגן חתם סופר‪ ,‬די ערשטע שטיקל אין‬ ‫דעם‪ .‬מ'וויל אנקומען צו די פרי אליינס‪,‬‬ ‫עלי קללה ולא ברכה‪ ,‬האט די מאמע איהם‬ ‫פרשת נצבים‪ .‬דער חתם סופר גייט מיט‬ ‫און דאס וועט מען עסן‪ ,‬און הנאה האבן‪.‬‬ ‫געזאגט‪ :‬בארואיג דיך‪ ,‬ס'וועט גארנישט‬ ‫די יסוד וואס תוספות ברענגט אין מסכת‬ ‫ממילא‪ ,‬לגבי די ענין פון ''גבורת ה''' קען‬ ‫געשען‪ .‬און דערווייל‪ ,‬דעמאלטס האט מען‬ ‫פסחים פון ירושלמי‪ ,‬אז תהלים האט ‪147‬‬ ‫אויך ווערן ארויסגעברענגט ביידע וועגן‪.‬‬ ‫באקומען די שטערקסטע ברכות פון ויתן‬ ‫קאפיטלעך‪ ,‬אזויווי די צאל יארן פון יעקב‬ ‫ווען מ'רעדט דירעקט פון די גבורות‪ ,‬איז די‬ ‫לך‪ ,‬וואס יעדע מוצאי שבת הייבט מען דאך‬ ‫אבינו‪ .‬מ'מוטשעט זיך וויאזוי עס שטימט‬ ‫ציל פון ''ימלל‪ '',‬צורייבן און אוועקווארפן‪,‬‬ ‫אן מיט די ברכות‪ .‬איז יעקב אבינו געווען‬ ‫די חשבון‪ .‬אבער אזוי איז מקובל אז די‬ ‫ס'זאל נישט בלייבן גארנישט‪ .‬אבער מ'קען‬ ‫דער יסוד אז ווען ס'איז דא א ''פחד'' פון‬ ‫מספר פון די מזמורי תהלים זענען קעגן די‬ ‫אבער אויך ארויסברענגען די צווייטע‬ ‫עפעס פון א ''קללה‪ '',‬איז נישט נאר ס'איז‬ ‫‪ 147‬יארן פון יעקב אבינו‪.‬‬ ‫חלק‪ ,‬מ'וויל צורייבן די שאלעכץ‪ ,‬ווייל‬ ‫נישט קיין קללה‪ ,‬נאר ס'איז די שטערקסטע‬ ‫מ'וויל טרעפן די פרי פון אינעווייניג‪ ,‬די ציל‬ ‫ברכה‪.‬‬ ‫רש"י ברענגט אז די אידן האבן געהערט‬ ‫איז צו טרעפן די ''גוטע חלקים'' וואס זענען‬ ‫די ‪ 98‬קללות פון פרשת כי תבא‪ ,‬און‬ ‫באהאלטן‪ ,‬אז ס'זאל נתגלה ווערן‪.‬‬ ‫דאס ברענגט דאך רש"י אין פרשת‬ ‫אויך האבן די אידן געהערט די ‪ 49‬פון‬ ‫בלק אויפ'ן פסוק ''מה אקב לא קבה‬ ‫פרשת בחוקותי‪ ,‬האבן זיי זיך מורא'דיג‬ ‫די צוויי בחינות פון צורייבן די גבורות‪,‬‬ ‫קל‪ '',‬אז מ'זעט ביי אידישע קינדער אז‬ ‫דערשראקן‪ .‬וואס איז די עצה אויף דעם?‬ ‫איז ממש די ענין וואס מ'רעדט יעצט‪,‬‬ ‫אפילו דעמאלטס ווען זיי וואלטן אפשר‬ ‫האסט א פחד פון אכט און ניינציג מיט‬ ‫וואס מ'האט קובע געווען אז פאר ראש‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ה‬ ‫ארויסברענגען די גוטע פירות‪ ,‬מ'וועט‬ ‫תהלים קעגן די יארן פון יעקב אבינו‪ ,‬און‬ ‫געדארפט באקומען א קללה‪ ,‬באקומען‬ ‫טרעפן אלע ברכות‪ .‬אבער ס'איז דאך ''חסר‬ ‫למעשה האבן מיר היינט ‪ 150‬קאפיטלעך‪.‬‬ ‫זיי עס נישט‪ ,‬ברענגט רש"י די משל אזוי‬ ‫שתים''‪ ,‬וואס וועט זיין מיט די צוויי‪" ,‬גם כל‬ ‫און וויאזוי שטימט די חשבון? איין חלק‬ ‫ווי ביי יעקב אבינו איז ער געקומען צו זיין‬ ‫חלי וכל מכה"‪ ,‬וואס וועט זיין מיט דעם?‬ ‫צו פארגלייכן די חשבון איז באקאנט‪ ,‬די‬ ‫טאטן‪ ,‬וכשנכנס אביהם במרמה אצל אביו‬ ‫אויף דעם איז די תשובה אז פונקט ווי ס'איז‬ ‫גמרא זאגט שוין אז אשרי און למה רגשו‬ ‫היה ראוי להתקלל‪ ,‬און דערווייל שטייט גם‬ ‫דא צוויי קללות וואס זענען אזויווי זייטיג‪,‬‬ ‫הייסט איין קאפיטל‪ .‬האלט מען שוין ביי‬ ‫ברוך יהיה‪ .‬זעט מען דאך ביי יעקב אבינו‬ ‫זיי זענען נישט אין די המשך פון אלעס‪,‬‬ ‫‪ .149‬אבער וואס וועט זיין מיט די איבריגע‬ ‫די כח‪ ,‬איז דאך הערליך געבינדן מיט דעם‬ ‫"אשר לא כתוב בספר התורה הזאת"‪,‬‬ ‫צוויי? גייט דער מעשה רוקח (פרשת ויחי)‬ ‫וואס מ'האט פריער דערמאנט אז די כח פון‬ ‫האבן מיר צוויי ספעציעלע קאפיטלעך‬ ‫מיט א מהלך וואס דער אבן עזרא ברענגט‬ ‫ביטול הקללות ליגט אין די שעפסעלעך‪,‬‬ ‫''ממש פאר דעם''‪ .‬מיר האבן אויך אין‬ ‫אין די הקדמה צו תהלים‪ ,‬אז ס'זענען דא‬ ‫לויט ווי רש"י ברענגט אויך אין פרשת‬ ‫תהלים צוויי קאפיטלעך וואס זענען 'יא'‬ ‫צוויי קאפיטלעך תהלים וואס זענען נישט‬ ‫פנחס אז די דריי בחינות פון פרים אילים‬ ‫און 'נישט' אין תהלים‪" .‬מזמור לאסף"‬ ‫געזאגט געווארן דעמאלטס צוזאמען מיט‬ ‫כבשים‪ ,‬איז דאך די אברהם‪ ,‬יצחק‪ ,‬יעקב‪,‬‬ ‫און "על נהרות בבל"‪ ,‬זענען זיי דאך ממש‬ ‫אנדערע קאפיטלעך תהלים‪ ,‬נאר ס'איז‬ ‫און כבשים איז יעקב‪ .‬די יארן פון יעקב‬ ‫מכוון‪ .‬אין די תורה איז דא צוויי אזעלכע‬ ‫געזאגט געווארן שפעטער‪( .‬דער אבן עזרא‬ ‫אבינו איז מעורר די כח פון יעקב אבינו‪,‬‬ ‫''חדר שני'דיגע'' ווערטער‪ ,‬אזעלכע צוויי‬ ‫בלייבט נישט מיט דעם ער איז מפלפל‬ ‫אז מען האט נישט מורא פון א קללה‪,‬ווייל‬ ‫זייטיגע קללות‪ ,‬און אין תהלים איז דא צוויי‬ ‫שטארק אין די גאנצע ענין‪ ,‬אבער אזא‬ ‫עס ווערט גם ברוך יהיה‪ ,‬און די כח פון‬ ‫אזעלכע זייטיגע קאפיטלעך‪ .‬איז ממילא‪,‬‬ ‫מהלך ברענגט דער אבן עזרא‪).‬‬ ‫יעקב אבינו זענען די ''כבשים'' פון יום טוב‬ ‫אז מ'זאגט דורך דעם גאנצן תהלים‪ ,‬מיט‬ ‫סוכות‪ ,‬וואס איז מהפך אלע קללות‪ ,‬אז‬ ‫די קאפיטלעך צוזאמען איז מען אינגאנצן‬ ‫וועלכע צוויי קאפיטלעך? די ביידע‬ ‫ס'ווערט פאר אידישע קינדער נאר ברכות‬ ‫מסודר‪.‬‬ ‫קאפיטלעך וואס רעדן מיט אזא אפנקייט‬ ‫און השפעות טובות‪ ,‬און דאס אלעס כאפט‬ ‫וועגן די חורבן בית המקדש‪ .‬די קאפיטל‬ ‫מען זיך אן מיט'ן תהלים'ל‪ ,‬די שנותיו של‬ ‫אידישע קינדער קענען זיין מיט א‬ ‫ע"ט פון "באו גוים בנחלתך"‪ ,‬און קאפיטל‬ ‫יעקב אבינו‪.‬‬ ‫רואיגקייט‪ ,‬מיט א שטארקייט‪ ,‬אז אלעס‬ ‫קל"ז‪ ,‬פון "על נהרות בבל"‪ ,‬די זענען‬ ‫וועט נמתק ווערן לטובה‪ ,‬ווייל אפילו אויף‬ ‫די ''זייטיגע ווערטער'' אין די תוכחה איז‬ ‫שפעטער נתחבר געווארן דורך די‬ ‫וואס וועט זיין מיט‬ ‫אויך דא ''זייטיגע קאפיטלעך'' תהלים‪,‬‬ ‫משוררים‪ ,‬און ס'איז צוגעלייגט געווארן‬ ‫צו תהלים‪( .‬פארשטייט זיך אז מ'דארף‬ ‫די ''חסר שתים''‬ ‫און הכל על מקומו יבוא בשלום וועט עס‬ ‫עס קענען אפלערנען מיט די ריכטיגע‬ ‫האבן די ריכטיגע שלימות‪ ,‬און אלעס וועט‬ ‫קלארקייט וואס דאס מיינט‪ ,‬אבער אזוי‬ ‫יעצט דארף מען צוקומען‪ ,‬צו דעם וואס‬ ‫בטל ווערן‪ ,‬אלע קללות‪ ,‬און ס'וועט נאר‬ ‫ברענגט דארטן די מעשה רוקח) קומט דאך‬ ‫מ'האט געשמועסט פריער אז די אידן‬ ‫זיין פאר אידישע קינדער כולו ברכות מיט‬ ‫אויס אזוי‪ ,‬אונז האבן מיר היינט הונדערט‬ ‫האבן מורא געהאט פון די ''חסר שתים‪''.‬‬ ‫די ריכטיגע אמונה‪ ,‬אין דעם כח פונעם‬ ‫פופציג קאפיטלעך תהלים‪ .‬באמת איז‬ ‫וואס מיינט עס צו זאגן?קען זיין פשט‪,‬‬ ‫תהלים'ל פון "ישמיע כל תהלתו"‪.‬‬ ‫עס נאר הונדערט ניין און פערציג‪ ,‬ווייל‬ ‫מ'האט טאקע געהאט די ריכטיגע אמונה‬ ‫אשרי און למה רגשו איז איינס‪ .‬און פון די‬ ‫אז די כח התהלים וועט מסדר זיין די אלע‬ ‫מעשה פון ר'‬ ‫הונדערט ניין און פערציג האבן מיר צוויי‬ ‫קללות‪ .‬אבער מ'האט דאך פונקטליך קמ'ז‬ ‫אמנון בארואיגט‬ ‫קאפיטלעך וואס איז נישט עכט א חלק‬ ‫קאפיטלעך תהלים קעגן די אלע קמ'ז‬ ‫פון תהלים אייביג געווען‪ ,‬דאס איז אזויווי‬ ‫קללות‪ .‬ממילא וואס וועט זיין מיט די חסר‬ ‫זייטיגע קאפיטלעך וואס זענען אינדרויסן‬ ‫שתים? די צוויי קללות וואס זענען נישט‬ ‫אפשר קען מען צולייגן א רמז‪ ,‬אויף די‬ ‫נכלל אין די חשבון‪ ,‬מיט וועלכע ''קאפיטל‬ ‫פון די געווענליכע סדר פון תהלים‪ ,‬אבער‬ ‫כח פון די פסוקי תהלים‪ ,‬די מספר ‪ ,147‬אז‬ ‫תהלים'' וועט מען ארבעטן‪ ,‬זיי צו מסדר‬ ‫ס'איז געווארן א חלק פון תהלים‪.‬‬ ‫דאס איז ממש אלעס מבטל אלע תוכחות‪.‬‬ ‫זיין‪(.‬עיי'ש בחת'ם סופר ע'פ דרכו בקודש)‬ ‫לויט די מעשה רוקח האבן מיר א‬ ‫איינע פון די ''שרעקעדיגסטע‬ ‫מורא'דיגע תשובה אויף די שאלה וואס‬ ‫קען מען אפשר זאגן אז די תשובה אויף‬ ‫שטיקלעך'' פון די דאווענען ראש השנה‬ ‫יום כיפור איז דאך די ''ונתנה תוקף''‪ .‬דארט‬ ‫אידישע קינדער האבן געשריגן‪ .‬זאגן‬ ‫די שאלה גייט מיט דעם מהלך פון דעם‬ ‫זאגט מען דאך ארויס ווי שרעקעדיג ס'איז‬ ‫אידישע קינדער אזוי‪ :‬אונז זענען מיר שוין‬ ‫הייליגן מעשה רוקח‪,‬לויט דעם וועט אלעס‬ ‫די יום הדין‪ ,‬ווי אלעס ווערט אריינגענומען‬ ‫בארואיגט געווארן‪ ,‬מיר האבן געהערט‬ ‫זיין נפלא מאוד‪.‬‬ ‫אין חשבון אויף אזא פחד'יגע אופן‪ .‬אבער‬ ‫אלע קללות‪ ,‬פיין‪ ,‬האבן מיר דאך א תהלים‬ ‫מ'טאר נישט בלייבן ביי די שרעק‪ .‬די‬ ‫פאר דעם‪" ,‬מי ימלל גבורות ה' ישמיע‬ ‫דער מעשה רוקח שטעלט זיך אויף‬ ‫''חסידים'' האבן נישט ליב געהאט‪ ,‬אז‬ ‫כל תהלתו"‪ ,‬מ'וועט צורייבן די קללות‪,‬‬ ‫דעם ענין אז מ'רעכנט ‪ 147‬קאפיטלעך‬ ‫ו ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫געווער‪ ,‬די כח התהילים‪ .‬בפרט‪ ,‬אז דער‬ ‫און דערווייל איז פארקערט‪ ,‬ער איז גאר‬ ‫מ'מאכט די גאנצע ראש השנה אז ס'זאל‬ ‫ענין פון תהילים וואס האט שייכות צו די‬ ‫צוגעקומען יענע יאר צו א גרויסע הצלחה‬ ‫בלייבן די שרעק פון די ונתנה תוקף‪ .‬וויאזוי‬ ‫מספר פון קמ'ז ווייל דאס ווייזט דאך אז‬ ‫און א גרויסע עשירות‪ .‬שפעטער איז ער‬ ‫איז מען עס מיישב אביסל?‬ ‫אלע צרות‪ ,‬אלע דינים‪ ,‬אלע גבורות וואס‬ ‫צוריקגעקומען צום הייליגן לובלינער‪ ,‬און‬ ‫איז נאר דא אין די תוכחה‪ ,‬ווערט דאך אלעס‬ ‫זיי האבן געשמועסט וועגן דעם ענין‪ ,‬אז דא‬ ‫מ'זעהט א זעלטענע זאך וואס איז כמעט‬ ‫איבערגעדרייט דא לטובה‪.‬‬ ‫האט דער רבי געזאגט אז ער זעט אויף אים‬ ‫נישט דא ביי אנדערע פלעצער‪ .‬אז די‬ ‫אז ער וועט נעבעך אלעס פארלירן דאס‬ ‫מחזורים‪ ,‬ברענגען אראפ די גאנצע מעשה‬ ‫דאס צו דערמאנען פאר'ן איד ''בדרך‬ ‫יאר‪ ,‬און דערווייל איז ער נאר צוגעקומען‬ ‫פון ונתנה תוקף‪ ,‬אז ס'איז נתחבר געווארן‬ ‫רמז'' ברענגט דער מחזור די מעשה פון ר'‬ ‫צו א גרויסע עשירות‪.‬‬ ‫דורך רבי אמנון פון מאגענצא ז'יע‪ .‬בדרך‬ ‫''אמנון''‪:‬‬ ‫רמז‪ ,‬בדרך התבוננות‪ ,‬קען מען אפשר זאגן‬ ‫האט אים דער הייליגער לובלינער‬ ‫וואס די 'מעשה'' אין ''מחזור'' לערנט אונז‪:‬‬ ‫פרשת וירא‪ ,‬דארט איז דאך די קריאה‬ ‫געפרעגט‪" ,‬וואס האסטו געטון נאכדעם‬ ‫פון ראש השנה פון די עקידה‪ ,‬האט קמ'ז‬ ‫וואס איך האב דיר פארציילט די זאך? סתם‬ ‫ווי באקאנט פלעגט דער הייליגער רבי‬ ‫פסוקים‪ .‬און דער בעל המסורה געבט א‬ ‫ביסטו געבליבן אזוי און אנגענומען די מצב‬ ‫פון לובלין ז'יע יעדע יאהר ראש השנה‬ ‫סימן אויף דעם "אמנון"‪ .‬אמנון באטרעפט‬ ‫מיט א צעבראכן הארץ?" זאגט ער‪" ,‬ניין‪,‬‬ ‫אדער מוצאי יום כיפור‪ ,‬זאגן פאר די גרויסע‬ ‫קמ'ז‪ .‬אז מ'שטייט ראש השנה‪ ,‬און די קאפ‬ ‫איך בין אריינגעגאנגען אין א שטוב און איך‬ ‫תלמידים‪ ,‬די מקורבים‪ ,‬וויאזוי ס'איז‬ ‫ליגט אין ''פרשת וירא''‪ ,‬מ'זעט דאס ווארט‬ ‫האב זיך אויסגעוויינט פאר'ן אייבערשטן‪,‬‬ ‫ארויסגעגאנגען זייער משפט‪ ,‬וואס האט זיי‬ ‫"אמנון"‪ ,‬מעג מען זיך דערמאנען פון די‬ ‫איך האב מתפלל געווען ס'זאל זיך טוישן‪".‬‬ ‫אנגעשריבן אויף די יאר וואס קומט‪ .‬ס'איז‬ ‫מספר הונדערט זיבן און פערציג‪ .‬וואס איז‬ ‫האט דער הייליגער חוזה פון לובלין‬ ‫געווען איין יאר וואס זיין גרויסן תלמיד‪,‬‬ ‫די מספר פון די ''קאפיטלעך תהלים''‪ ,‬דייקא‬ ‫געזאגט‪" ,‬פון אויסוויינען‪ ,‬פון דעם האבן מיר‬ ‫דער הייליגער רבי ר' בונ'ם פון פשיסחא‬ ‫אויף דעם אופן הרמז וואו די תהלים איז‬ ‫נישט גערעדט‪ .‬איך האב נאר געזען די פסק‬ ‫ז'יע וואס אין די יונגע יארן איז ער דאך‬ ‫ממתיק אלע דינים לרחמים און צוברעכט‬ ‫דין פון הימל אזוי ווי ס'איז יעצט‪ ,‬אבער‬ ‫געווען א סוחר‪ ,‬האט אים דער הייליגער‬ ‫אלע גבורות‪.‬‬ ‫מ'קען אלעמאל מתפלל זיין‪ ,‬זיך אויסוויינען‬ ‫לובלינער געזאגט מוצאי ראש השנה‪ ,‬אז‬ ‫צום אייבערשטן‪ ,‬און מיט אויסוויינען‪ ,‬דאס‬ ‫פאר דיר איז פארשריבן געווארן דאס יאר‬ ‫קען איך נישט זען‪ .‬איך קען נישט זען וואס‬ ‫אז ''דו וועסט אלעס פארלירן''‪ ,‬דיין גאנצע‬ ‫מ'פייערט טאקע אריין אין ונתנה תוקף‬ ‫מ'קען אלץ טוישן מיט אויסוויינען‪".‬‬ ‫פארמעגן‪ ,‬דו וועסט ווערן א גרויסער יורד‬ ‫מיט די גרעסטע פחד‪ .‬אבער צו דעם ונתנה‬ ‫ל'ע‪ .‬ווען רבי בונם האט געהערט אזעלכע‬ ‫תוקף לייגט מען אבער צו גלייך "אמנון"‬ ‫ווערטער‪ ,‬איז ער געווארן מורא'דיג‬ ‫לענייננו‪ ,‬מ'קען הערן אן ונתנה תוקף‪,‬‬ ‫‪ -‬געדענק ווער דער מחבר איז געווען‪,‬‬ ‫צעבראכן‪ .‬און פארשטייט זיך אז פון‬ ‫אלע שרעקעדיגע זאכן‪ ,‬אבער מ'דארף‬ ‫געדענק נאכאמאל "אמנון"‪ ,‬געדענק ס'איז‬ ‫דעמאלטס און ווייטער האט ער מורא'דיג‬ ‫אלעמאל געדענקען‪ ,‬אונז האבן דאך אן‬ ‫דא א תהלים'ל‪ ,‬א הונדערט זיבן און פערציג‪,‬‬ ‫עצה אויף די אלע גזירות‪ ,‬אונז קענען‬ ‫אסאך מתפלל געווען צום אייבערשטן אז‬ ‫מ'קען אלעס איבערדרייען‪ ,‬ימלל גבורת‬ ‫מיר זיך דאך אויסוויינען‪ ,‬ס'איז דאך דא א‬ ‫דער אייבערשטער זאל אים אויפרעכטן‪,‬‬ ‫ה'‪ ,‬צורייבן די קללות‪ ,‬און מאכן אלעס פאר‬ ‫תהילים'ל‪ ,‬מיט א תהילים'ל קען מען זיך‬ ‫און צורייסן די גזירה‪.‬‬ ‫ברכות‪ .‬און מיט'ן אייבערשטנ'ס הילף און די‬ ‫אלעס אויסבעטן‪ .‬בשעת וואס מ'זאגט‬ ‫כח פון די תהלים וועט מען נאר איבערדרייען‬ ‫דעם ונתנה תוקף און מ'כאפט א פחד‪ ,‬זאל‬ ‫די גאנצע השתלשלות איז אן אריכות‪,‬‬ ‫אלע קללות און ארויסברענגען די פנימיות‬ ‫מען אלעמאל געדענקען‪ ,‬מ'טאר נישט חס‬ ‫על כל פנים‪ ,‬במשך די ווינטער האט זיך‬ ‫פון די תוכחה‪ ,‬אלע געוואלדיגע ברכות‪,‬‬ ‫ושלום אריינפאלן אין א מרה שחורה און א‬ ‫געמאכט אהער און אהין‪ ,‬סך הכל איז‬ ‫ותחל שנה וברכותיה‪.‬‬ ‫יאוש‪ ,‬פארגעס נישט פון אונזער שטארקע‬ ‫געווען אז ער ''האט זיך צוריקגעכאפט‪'',‬‬ ‫פאר הערות‪ ,‬הוספות‪ ,‬נדבות‪,‬‬ ‫להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי‬ ‫שיעורים קצרים מדי יום ביומו‬ ‫און באקומען דעם גליון אויפן‬ ‫ושיעורים מדי שבוע בשבוע‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אמעריקע‪605-477-5551 :‬‬ ‫‪machonsichoosi@gmail.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪073-388-6653 :‬‬ ‫טעלעפָאן‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫‪605-477-5551,7‬‬ ‫איירָאּפע‪44-333-070-6593 :‬‬ ‫ָ‬ ‫גליון שיחתי ‪-‬ז‬