gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ראש השנה‬ ‫אינהאלט‬ ‫ראש השנה‬ ‫בראש השנה נפקדו ‪ -‬מ'קען אין ר"ה ַאלעס טוישן לטובה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ה‬ ‫ותגזור אומר ויקם לך ‪ -‬יעדע פשוט'ע תפילה‪ ,‬טוט אויפטרייסלען וועלטן ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יא‬ ‫החכם עיניו בראשו ‪ -‬אויסנוצן יעדע רגע פון ראש השנה צום גוטן ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כ‬ ‫כתבנו בספר פרנסה וכלכלה ‪ -‬דער חיוב און זכות אז מ'קען בעטן אויף ּפרנסה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬לג‬ ‫דאווענען ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬לח‬ ‫פארגיסן טרערן ביים ַ‬ ‫מלך מתרצה בדמעות ‪ַ -‬‬ ‫וואס מ'קרוינט דעם קעניג ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬מד‬ ‫טאג ָ‬ ‫חדות ה' הוא מעוזכם ‪ -‬די גרויסע שמחה אינעם ָ‬ ‫שטארקן די אמונה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬נ‬ ‫ַ‬ ‫מלך על כל הארץ ‪ -‬זוכה זיין ביים משפט דורך‬ ‫נאך תשובה טוהן ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬נח‬ ‫קול דממה דקה ישמע ‪ -‬אין די לעצטע מינוט קען מען ָ‬ ‫עורו ישנים ‪' -‬דערהערן' דעם קול פונעם שופר ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬סה‬ ‫געהאלפן ווערן מיט ַאלע ענינים ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬עו‬ ‫ָ‬ ‫יעלה זכרונם לפני לטובה ‪ַ -‬אן עת רצון צו‬ ‫פאר 'מדת החסד והרחמים' ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬עט‬ ‫ויעשו כולם אגודה אחת ‪ -‬דורך טוהן חסד קען מען בעטן ַ‬ ‫ספה"ק בת עין‬ ‫ׁשליׁש ֲעֹונֹות‬ ‫ׂשראל ְ ִ‬‫לי ְ ָ ֵ‬ ‫מווּתר ְ ִ‬ ‫הּקדֹוׁש ָּברּו הּוא ְ ַ ֵ‬ ‫הּׁשנה ַ ָ‬ ‫ּבערב ֹראׁש ַ ָ ָ‬ ‫חז"ל )תנחומא אמור פכ"ב הובא בטור או"ח סימן תקפא( ְ ֶ ֶ‬ ‫אמרּו ֲ ַ‬‫ְָ‬ ‫ּתׁשּובה‬ ‫ימי ְ ָ‬ ‫ּובעׂשרת ְ ֵ‬ ‫עס שטייט אין מדרש אז 'ערב ר"ה' איז דער באשעפער מוחל פאר די יודן א דריטל עבירות‪ֶ ֶ ֲ ַ ,‬‬ ‫ׁשליׁש און אין הושענא רבא נאך א דריטל‪,‬‬ ‫רּבא ְ ִ‬ ‫ֹוׁשענא ַ ָ‬ ‫ּובה ַ ְ ָ‬ ‫ׁשליׁש עשי"ת איז דער באשעפער מוחל נאך א דריטל‪ְ ,‬‬ ‫ְ ִ‬ ‫הּׁשנה די מפרשים פרעגן וואס איז די‬ ‫ּבערב ֹראׁש ַ ָ ָ‬ ‫ׁשליׁש ְ ֶ ֶ‬ ‫מוו ֵּתר ְ ִ‬ ‫ּתֹועלת יֵׁש ִאם ְ ַ‬ ‫הקׁשּו ַמה ֶ ֶ‬ ‫ּמפר ִׁשים ִ ְ‬ ‫ַעד ָּכאן‪ִ .‬ה ֵּנה ַה ְ ָ ְ‬ ‫ּתׁשּובה און נאך א דריטל אין‬ ‫ימי ְ ָ‬ ‫ׂשרת ְ ֵ‬‫ּובע ֶ ֶ‬ ‫אויפטוה אז דער באשעפער איז מוותר א דריטל עבירות אין 'ערב ר"ה'‪ֲ ַ ,‬‬ ‫נקרא ביז דערווייל )ביז הושע"ר( איז ער נאך א זינדיגער ווייל ס'איז נאך דא א דריטל‬ ‫חֹוטא ִ ְ ָ‬ ‫ּפנים עֹוד ֵ‬ ‫די עשי"ת‪ַ ,‬על ָּכל ָ ִ‬ ‫וואס איז נאכנישט נמחל געווארן‪.‬‬ ‫זהּובים‬ ‫לחבירֹו ג' ֵמאֹות ְ ִ‬ ‫ּכׁשאדם ַח ָּייב ַ ֲ ֵ‬ ‫למׁשל ְ ֶ ָ ָ‬ ‫הּנה ְ ָ ָ‬‫ּבדר ֶזה ס'געפעלט מיר צו זאגן פשט אויף די וועג‪ֵ ִ ,‬‬ ‫ֹומר ְ ֶ ֶ‬ ‫ונראה ל ַ‬ ‫ְ ְִ ֶ‬ ‫אחת און‬ ‫ּפרּוטה ַ ַ‬‫אפילּו ְ ָ‬ ‫לׁשּלם ֲ ִ‬ ‫ּבּמה ְ ַ ֵ‬ ‫ואין לֹו ַ ֶ‬‫למשל ווען א מענטש איז שולדיג פאר זיין חבר ‪ 300‬גאלדענע רענדלעך‪ֵ ְ ,‬‬ ‫ׁשּימחֹול לֹו און ער קומט בעטן פון זיין‬ ‫מאּתֹו ֶ ִ ְ‬‫לב ֵּקׁש ֵ ִ‬ ‫ּובא ְ ַ‬ ‫ער האט נישט מיט וואס צו באצאלן אפילו איין פרוטה‪ָ ,‬‬ ‫מחילה האט ער נישט די מוהט און כח צו בעטן ער זאל אים מוחל‬ ‫לבּקׁש ְ ִ ָ‬‫ּכח ְ ַ ֵ‬‫ואין לֹו ֹ ַ‬ ‫חבר ער זאל אים מוחל זיין‪ֵ ְ ,‬‬ ‫ּפנים‬‫ּבאיזה ָ ִ‬ ‫ׁשּלם ְ ֵ ֶ‬ ‫ּבידֹו ְל ַ ֵ‬‫ּפניו ווייל די מאסק פון בושה איז אויף זיין פנים‪ִ ,‬אם ֵאין לֹו ְּכלּום ְ ָ‬ ‫הּבּוׁשה ַעל ָ ָ‬ ‫מסוה ַ ָ‬ ‫זיין‪ִּ ,‬כי ַ ְ ֶ‬ ‫ּכּוּלם ווייל אויב ער פארמאגט נישט עפעס צו באצאלן מיט וואספארא פנים קען ער קומען צו‬ ‫מחילה ַעל ָ‬ ‫יב ֵּקׁש ְ ִ ָ‬ ‫ְַ‬ ‫איהם בעטן מוחל צו זיין די גאנצע חוב‪.‬‬ ‫מחילה אבער ווען דער 'מלוה' זעהט אים אז ער וויל זיך‬ ‫מאּתֹו ְ ִ ָ‬ ‫ּולבּקׁש ֵ ִ‬ ‫אליו ְ ַ ֵ‬ ‫לקרב ֵ ָ‬ ‫ֹוצה ְ ָ ֵ‬ ‫רֹואה אֹותֹו ֶׁשר ֶ‬ ‫ׁשהמלוה ֶ‬ ‫ּוכ ֶ ַ ַ ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ׁשּלם ווייל דער 'לוה' ווייסט זיין‬ ‫ּבּמה ְל ַ ֵ‬ ‫אׁשר ֵאין לֹו ַ ֶ‬ ‫ערּכֹו ֲ ֶ‬ ‫ֹודע ֶ ְ‬ ‫דערנענעטערן צו אים און איהם בעטן מחילה‪ִּ ,‬כי הּוא י ֵ ַ‬ ‫אליו נאר ס'איז איהם א‬ ‫לקרב ֵ ָ‬‫ֹולה הּוא לֹו ִ ְ ָ‬ ‫ּוׁשה ְּגד ָ‬ ‫אייגענע ווערד און אז ער האט נישט מיט וואס צו באצאלן‪ּ ,‬וב ָ‬ ‫ׁשליׁש דערפאר‬ ‫מעצמֹו ְ ִ‬‫ּתיכף ֵ ַ ְ‬‫ּומֹוחל לֹו ֵ ֶ‬ ‫רחמיו ַעל ַה ֶֹּלוה ֵ‬ ‫נכמרּו ַ ֲ ָ‬‫לכן ִ ְ ְ‬‫גרויסע בושה זיך צו דערנענטערן און בעטן מחילה‪ֵ ָ ,‬‬ ‫ווערט זיין רחמנות דערוועקט אויף דעם 'לוה' און דער 'מלוה' איז אים גלייך פון זיך אליין מוחל א דריטל פון די‬ ‫ּובזה ִי ַּגׁש‬ ‫רחמן כדי דער 'לוה' זאל זעהן אז דער 'מלוה' איז א בעל רחמים‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ּמלוה הּוא ַ ְ ָ‬ ‫ׁשה ַ ְ ֶ‬ ‫ׁשּיראה ַה ֶֹּלוה ֶ ַ‬ ‫ּכדי ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫חוב‪ֵ ְ ,‬‬ ‫מּצד‬‫ּנׁשאר און אזוי וועט ער צוקומען צו איהם בעטן מחילה אויף די איבריגע חוב‪ַ ִ ,‬‬ ‫מחילה ַעל ַה ִ ְ ָ‬ ‫מאּתֹו ְ ִ ָ‬ ‫לב ֵּקׁש ֵ ִ‬ ‫אליו ְ ַ‬‫ֵָ‬ ‫חּייב לֹו‬ ‫מּצד ֶׁשהּוא ַ ָ‬ ‫וגם ִ ַ‬ ‫רחמן ווייל יעצט ווייסט ער דאך אז דער 'מלוה' איז פוהל מיט רחמנות‪ַ ְ ,‬‬ ‫ּמלוה הּוא ַ ְ ָ‬ ‫ׁשה ַ ְ ֶ‬ ‫ׁשּידע ֶ ַ‬ ‫ֶ ֵַ‬ ‫מאּתֹו‬ ‫ּכׁשּמב ֵּקׁש ֵ ִ‬ ‫ואחר ָּכ ְ ֶ ְ ַ‬ ‫מעט און אויך דערפאר ווייל יעצט איז ער דאך שוין שולדיג אביסל ווייניגער געלט‪ַ ַ ְ .‬‬ ‫ָּפחֹות ְ ַ‬ ‫ׁשליׁש און דערנאך ווען דער 'לוה' בעט ער זאל אים מוחל זיין נאך א דריטל פון די חוב איז‬ ‫מֹוחל לֹו עֹוד ְ ִ‬ ‫מחילה ֵ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫ּׁשאר ווייל דער 'מלוה' וויל אז דער 'לוה' זאל אים ווייטער‬ ‫ׁשּיב ֵּקׁש עֹוד ַעל ַה ְ ָ‬ ‫ּבכדי ֶ ְ ַ‬ ‫אים טאקע מוחל נאך א דריטל‪ֵ ְ ִ ,‬‬ ‫ּותפ ָּלתֹו ווייל דער 'מלוה' וויל אז דער 'לוה' זאל צו‬ ‫ּקׁשתֹו ְ ִ‬ ‫ּבב ָ ָ‬ ‫ֹוצה הּוא ְ ַ‬ ‫בעטן צו מוחל זיין די לעצטע דריטל‪ִּ ,‬כי ר ֶ‬ ‫מֹוחל‬ ‫ּבר ֵ‬ ‫ית ָ ַ‬ ‫הּׁשם ִ ְ‬ ‫ׁשּמֹוחל לֹו ַה ֹּכל ביז צום סוף איז ער אים מוחל די גאנצע חוב‪ֵּ .‬כן ַ ֵ‬ ‫איהם בעטן און דאווענען‪ַ ,‬עד ֶ ֵ‬ ‫ּלתנּו און דאס איז ווייל ער‬ ‫ּבתפ ָ ֵ‬ ‫ֹוצה ִ ְ ִ‬ ‫מעט אזוי איז אונז דער באשעפער מוחל צוביסלעך אביסל אביסל‪ְ ,‬ור ֶ‬ ‫מעט ְ ַ‬ ‫ָלנּו ְ ַ‬ ‫אמן ֵּכן‬ ‫לפניו וואס זאל טאקע אנגענומען ווערן מיט ווילען פאר אים‪ֵ ָ .‬‬ ‫לרצֹון ְ ָ ָ‬ ‫ׁשיקּוּבלּו ְ ָ‬ ‫וויל אונזערע תפילות צו אים‪ְ ְ ֶ ,‬‬ ‫)בת עין‪ ,‬ראש השנה(‬ ‫יהי ָרצֹון‪.‬‬‫ְִ‬ ‫תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש‬ ‫סדר ועימוד‪ :‬א‪.‬י‪.‬ש‪ .‬אשדוד‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ã‬‬ ‫ראש השנה‬ ‫‪ïùéðòôòùàá‬‬‫‪© òìà© ïåô ïåøëæ øòã óéåøà ïòîå÷ âàè‬‬ ‫¨‬ ‫בראש השנה נפקדו ‪ -‬מ'קען אין ר"ה ַאלעס טוישן לטובה‬ ‫‪èøéñàô‬‬ ‫‪© èàä‬‬ ‫‪¨ ñàã‬‬‫‪¨ ïåà .å"ç èøò÷øàô‬‬ ‫‪© øòãਠïèåâ íåö‬‬ ‫‪,äøù ïòðòæ äðùä ùàø ïéà æà© (.é ä"ø) èâàæ‬‬ ‫‪¨ àøîâ éã‬‬ ‫‪úåø÷ò ïòååòâ ïòðòæ òëìòåå ,äðç ïåà ìçø ,äøù èéî‬‬ ‫‪èâàæ‬‬ ‫‪¨ .øòãðé÷ èéî ïøàååòâ‬‬‫¨‬ ‫‪ã÷ôð äðç ïåà ,ìçø‬‬ ‫‪ïòîå÷òâôéåøà© ïåøëæ øòééæ æéà ,ìæî ïåà òáè øòééæ ãöî‬‬ ‫‪íòè íòã áéìåö æà© ,("àéúà' ä"ã ,.àé óã) à"ùøäî øòã‬‬ ‫‪ òáè øòééæ ïùéåè åö ,äðùä ùàø ïéà ïèåâ íåö‬א‪.ì"ëò ,‬‬ ‫‪íòã ïéà ìééåå ,'ïåøëæä íåé' ïôåøòâðਠäðùä ùàø èøòåå‬‬ ‫פארוואס מ'לייענט ראש השנה די ‪ï‬רשה פון‬ ‫געזאגט ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫א‪ .‬ס'איז באקאנט אז דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ‬ ‫האט‬ ‫האט שרה אמינו ע"ה‬ ‫'וה' פקד את שרה'‪ ,‬ווייל די פקידה פון יצחק איז געווען קעגן די טבע‪ ,‬ווייל לויט'ן טבע ָ‬ ‫דאס קומט אונז צו לערנען‪ַ ,‬אז ראש השנה איז ַא צייט פון איבערקערענישן‬ ‫האבן קינדער )יבמות סד‪ָ .(:‬‬ ‫שוין נישט געקענט ָ‬ ‫פאנגט ער יעצט‬ ‫האט געליטן צרות ח"ו ביז יעצט‪ַ ,‬‬ ‫לטובה ולברכה‪ ,‬למעלה מדרך הטבע‪ ,‬און אויך אויב דער מענטש ָ‬ ‫ָאן ַא 'ניי בלעטל'‪ ,‬און ַאלעס וועט איבערגעדרייט ווערן צום גוטן‪') .‬חפץ חיים' עה"ת‪ ,‬און 'החפץ חיים‪ ,‬חייו ופעלו'(‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫וואס‬ ‫האט געהערט איבער די פילע צרות און בזיונות ָ‬ ‫די גמרא )ר"ה ג‪ (:‬דערציילט‪ ,‬אז ווען נחמיה הנביא ָ‬ ‫אראפגעלאזט‪ .‬ווען די קעניג‬ ‫ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫וואס זענען איבערגעבליבן אין ירושלים‪ ,‬איז זיין פנים‬‫עס ליידן די אידן ָ‬ ‫קראנק‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאך נישט‬ ‫פארוואס ער זעט אויס אזוי שלעכט‪ ,‬די ביסט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער אים געפרעגט‪,‬‬ ‫האט אים געזען‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האסט בייזוויליגע פלענער און מחשבות קעגן די מלכות‪.‬‬ ‫געזאגט ‪ -‬אז די ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער קעניג‬ ‫עס מיז זיין ‪ָ -‬‬ ‫געדאנקן‪ ,‬אבער וויאזוי קען איך‬ ‫ַ‬ ‫האב נישט קיין שום שלעכטע‬ ‫האט נחמיה געענטפערט‪" ,‬יחי המלך‪ ,‬איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארברענט"‪.‬‬‫שטאט פון מיינע אבות‪ ,‬איז חרוב און אירע טויערן זענען ַ‬ ‫ָ‬ ‫צובראכן ווען ירושלים‪ ,‬דער‬ ‫ָ‬ ‫נישט זיין‬ ‫האט אים די קעניג געשיקט צו גיין און אויפבויען די צווייטע בית המקדש‪.‬‬ ‫דאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט דען דער קעניג נישט געוויסט ַאז אזוי איז דער סדר פון מענשטן‪ ,‬אז‬ ‫פארשטיין‪ ,‬צו ָ‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫ַ‬ ‫צומאל שטייט מען אויף צופרי אויף די לינקע זייט? היינט איז ער פונקט נישט אין די גיסטע‪ ...‬היינט איז‬ ‫ָ‬ ‫אפגעמאכט ַאז אויב זיין פנים זעט‬ ‫ַ‬ ‫האט דער קעניג תיכף ָ‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫ער נישט אין די כלים‪ ...‬נו אויב אזוי‪ָ ַ ,‬‬ ‫דאס ַא סימן אויף בייזוויליגע מחשבות און ַאז ער איז ַא מורד במלכות?‬ ‫געפאלן‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫אויס‬ ‫וואס ַא‬‫סארט שפע און ברכה ָ‬ ‫זענען די ספרים מסביר‪ ,‬ווייל אינעם קעניג'ס הויז איז דא ַאלעס‪ַ .‬אלע ָ‬ ‫דארף‪ ,‬קען אים דער קעניג געבן ‪' -‬כלום חסר בבית המלך'‪ .‬דעריבער‪ ,‬אויב ַא מענטש געפינט זיך‬ ‫מענטש ַ‬ ‫האט דער קעניג ג'טענה'ט צו נחמיה הנביא‪,‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫פאלאץ‪ ,‬מיז ער זיין העכסט‪-‬צופרידן! ָ‬ ‫ביים קעניג אין ַ ַ‬ ‫דאן מיז זיין ַאז עס וועבן זיך אין‬‫קראנק‪ַ ,‬‬‫ַ‬ ‫פאר שמחה‪ ,‬און די ביסט נישט‬ ‫אויב דיין פנים שטריילט נישט ַ‬ ‫געדאנקן און די ביסט ַא מורד במלכות‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דיר שלעכטע‬ ‫פאלאץ‪ ,‬ווייל מיר טוהן‬ ‫די זעלבע איז מיט אונז‪ .‬אין ראש השנה געפונען מיר זיך ַאלע אינעם קעניג'ס ַ ַ‬ ‫טאג געשטעלט אויף צו ממליך‬ ‫גאנצער ָ‬ ‫זאגן מלכיות‪ ,‬און בכלל איז דער ַ‬ ‫דאך קרוינען דעם קעניג מיט'ן ָ‬ ‫ָ‬ ‫'דארף‬ ‫פאר אונז ‪ -‬מ ַ‬ ‫זיין דעם אויבערשטן‪ַ .‬אלע אוצרות ליגן יעצט אין אונזערע הענט‪ַ ,‬אלעס איז אפען ַ‬ ‫וואס שטריילט‬‫טאג זיין בשמחה און אויפגעלייגט‪ ,‬מיט ַא פנים ָ‬ ‫נאר בעטן‪ .‬דעריבער מיזן מיר אין דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארזויערטע פנים?'‬‫'פארוואס ביזטו היינט מיט ַא ַ‬ ‫דאך דער קעניג פרעגן ַ ָ‬ ‫פאר פרייד‪ ,‬ווייל אויב נישט קען ָ‬ ‫ַ‬ ‫באקומען פונעם קעניג ַאלע גיטע‬ ‫דאן וועלן מיר זוכה זיין צו ַ‬ ‫אויב מיר וועלן זיין פרייליך און צופרידן‪ַ ,‬‬ ‫גארנישט ביים קעניג‬ ‫דאך ָ‬ ‫געזאגט‪ ,‬פעלט ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַא 'קעניגליכע מתנה'‪ ,‬און ווי‬ ‫פאסט זיך ַ‬ ‫השפעות‪ ,‬ווי עס ַ‬ ‫פאלאץ‪.‬‬ ‫אין ַ ַ‬ ‫‪ä‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïøéåáòâ æéà øàé‬‬ ‫‪¨ íòðòé ïåà ,ìãééî à© åö ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èòåî' à© éåå éåæà© ïòðòæ à"ùøäî íòðåô øòèøòåå éã‬‬ ‫‪'ïîåæîå ïëåî' æéà âàè‬‬ ‫‪¨ øòã æà© íòã ïåô ïòî èòæ .äðéã èáééøù à"ùøäî øòã ìééåå ,'äáåøîä úà ÷éæçîä‬‬ ‫‪ 'ïùéðòøò÷øòáéà' ïéøòã ïëàî‬ב‪.‬‬ ‫©‬ ‫‪åö‬‬ ‫‪íòã ïåô èéé÷ñéåøâ éã ïâòåå ,øòèøòåå òèìééöòâ ïéà àã‬‬‫¨‬ ‫‪ïòééøãøòáéà äðùä ùàø ïéà ïò÷'î æà© ,âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïâéìééä‬‬ ‫©‪éã èøòåå äðùä ùàø ïéà ìééåå ,æéà ïåôøòã íòè øòã äáåèì ïùéåè åö ñò ïåà ,úåìæî ïåà ï'úåéòáè òìà‬‬ ‫‪úåëééù íåù ïéé÷ ïਠ,ééðñàãðåô‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôàùàá‬‬ ‫‪© © èìòåå‬‬ ‫‪!'äö÷ä ìà äö÷ä ïî' ùîî‬‬ ‫‪ïéà áéåà åìéôà ïåà ,øòéøô ïòååòâ æéà'ñ ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòã åö‬‬ ‫‪,å"ç èëòìù ïòååòâ ìæî ïééæ æéà 'èìòåå òâéãøòéøô' éã ä"ø) 'ìàåîùî íù' øòã èáééøù ,øòèøòåå òâéã'àøåî‬‬ ‫‪ùèðòî øòã ïåà ,ééðñàãðåô‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïਠñòìà© èöòé êéæ èâðàô‬‬‫©‬ ‫‪òèñòøâ éã æà© ,('äàøð' ä"ã ,ú"øãò úðù‬‬ ‫‪éáø ÷"äøä éåå ,ãðé÷ ïøéåáòâ¯ééð à© éåå éåæà© èøòåå ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,äàéøá éã ïéà ïòîå÷øàô‬‬ ‫‪¨ ïò÷ ñàåå‬‬ ‫‪¨ âðåøòãðò‬‬ ‫‪,'íìùä ñçðô éøîà') èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èàä‬‬‫÷‪¨ ò"éæ øòöéøà‬‬ ‫‪¨ ì'ñçðô æéà ,èìòåå øòã óéåà ïòååòâ èùéð êàð‬‬ ‫©‪¨ æéà ñðéåæà‬‬ ‫‪ì÷éèù à© èîòð'î éåå éåæà© æéà âàè‬‬ ‫‪¨ øòã æà© ,(àôú úåà ïåà ,äáé÷ð à© åö øëæ à© ïåô øáåò íòã ïòééøãåöøòáéà‬‬ ‫‪ñò èëà÷'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà ,'ïéôìàè' ïôåøòâðਠèøòåå ñàåå‬‬ ‫‪¨ õìàæ‬‬ ‫©‬ ‫‪.äðùä ùàø ïéà èøéñàt‬‬ ‫‪© èàä‬‬ ‫‪¨ âðåøòãðò àæà‬‬ ‫© ©‬ ‫‪òöðàâ‬‬‫‪© ñàã‬‬ ‫‪¨ .'ïéôìàè' íòééð à© ïëàî‬‬ ‫‪© åö tàè‬‬ ‫̈‪¨ à© ïéà tà‬‬ ‫‪èøòåå ñò ïåà èùéîòâñéåà èøàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪èøòåå õìàæ‬‬ ‫©‬ ‫‪íòðåô øòèøòåå éã ïåô ñò èðøòì 'ìàåîùî íù' øòã‬‬ ‫‪,óéåøà© ïèðåà ïåô ïåà tàøà‬‬ ‫‪¨ © ïáéåà ïåô èééøãòâøòáéà øùåé äì øëæ' ,(äðùä ùàøã 'à íåéì úéøçù) ïèééô‬‬ ‫‪ïåô ñòëìòåå ïòðò÷øòã èùéð åìéôà© ïéåù ïò÷'î æà© éåæà© äøëæ íåéäë äáùåç ,úåçà ïèáá øéîäì øáåò ,úåçøà‬‬ ‫‪æéà õìàæ‬‬‫‪© øòëìòåå ïåà ,òèùøòáéåà ñàã‬‬ ‫‪¨ ïòååòâ æéà ééæ äàì ñàåå‬‬‫‪¨ øëæ øòã æéà äðùä ùàø ïéà æà© ,'úåçàäì‬‬ ‫‪ùéðòøò÷øòáéà éã èéî æéà òáìòæ ñàã‬‬ ‫‪¨ .ïèðåà ïòååòâ èééøãòâøòáéà ,ïøéåáòâ èôøàãòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪ä"ò åðéîà‬‬ ‫דא ַא צייט‬ ‫ב‪ .‬דער 'שם משמואל' פירט אויס‪ַ ,‬אז ַא יעדע איד זאל זיך פון דעם ַארויסלערנען‪ַ ,‬אז ס'איז נישט ָ‬ ‫וואס איז מער געאייגענט איבערצודרייען דעם מזל פון שלעכטן צום גוטן ווי ראש השנה‪ ,‬ווייל אויב ביי ענינים‬ ‫ָ‬ ‫דאך ַאוודאי ַאז ביי ענינים פון די נשמה‪ ,‬איז דער מענטש בכח צו‬ ‫‪ï‬אסירט ביי לאה‪ ,‬איז ָ‬ ‫האט ַאזוי ַ‬‫פונעם גוף ָ‬ ‫זאל אים שטענדיג זיין גוט‪.‬‬ ‫פאר זיך‪ ,‬עס ָ‬ ‫מאכן גרויסע מה‪ï‬יכות ַ‬ ‫ַ‬ ‫פארוואס מ'פירט זיך די יעצטיגע טעג אז מ'טינקט‬ ‫זאגט דער 'שם משמואל' )ר"ה תרע"ד‪ ,‬ד"ה 'מנהגנו'( ַא טעם ַ ָ‬ ‫ענליך ָ‬ ‫האניג‪,‬‬ ‫זאך )די בין ָ‬ ‫וואס גיט ַארויס דעם ָ‬ ‫וואס קומט ַארויס פון ַא טמא'נע ַ‬ ‫זאך ָ‬ ‫האניג איז ַא טהור'ע ַ‬ ‫האניג‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫איין אין ָ‬ ‫איז טמא(‪ .‬קומט אויס‪ַ ,‬אז דער טמא און איסור ווערט איבערגעדרייט צו ַא 'היתר גמור' )אויך טוט די בין 'רודפ'ן' דעם‬ ‫פאלט ַאריין אין‬ ‫וואס ַ‬‫זאך ָ‬ ‫נאר יעדע טמא'נע ַ‬ ‫דאס‪ָ ,‬‬‫נאר ָ‬ ‫זאך(‪ ,‬און נישט ָ‬ ‫האניג איז די זיסטע ַ‬ ‫מענטש און בייסט אים‪ ,‬און ָ‬ ‫האניג )שו"ע יו"ד סי' פ"א‪ ,‬ס"ח(‪ .‬פון דעם‬ ‫האניג‪ ,‬ווערט עס מותר צו עסן‪ ,‬ווייל עס ווערט איבערגעדרייט צו זיין ַאזוי ווי ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאג‪ ,‬און‬‫גאנצן מצב ברוחניות ובגשמיות אין דעם ָ‬ ‫לערנען מיר‪ַ ,‬אז ַאזוי זענען מיר בכוח איבערצודרייען אונזער ַ‬ ‫זאלן ווערן ָאפענע רחמים‪.‬‬ ‫איבערצודרייען די דינים זיי ָ‬ ‫קאזשניצער זי"ע )'דעת משה'‪ ,‬לאלול‪ ,‬ד"ה 'איתא בילקוט'( ַאז ער געדענקט פון‬ ‫ַאזוי שרייבט אויך הרה"ק רבי משה'לע ָ‬ ‫קאזשניצער מגיד זי"ע‪ַ ,‬אז ער‬ ‫טאטן דעם הייליגן ָ‬ ‫יארן‪ַ ,‬אז ער פלעגט זיך אייביג וואונדערן אויף זיין ַ‬ ‫זיינע יונגע ָ‬ ‫האט ער‬ ‫וואס ָ‬ ‫טאג פון דין‪' ,‬לשמחה מה זו עושה'‪ָ ,‬‬ ‫איז געווען 'זייער פרייליך' אין ראש השנה‪ .‬לכאורה‪ ,‬אין דעם ָ‬ ‫וויבאלד עס איז דער ָאנהייב פונעם יאר‪ ,‬קומט‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬‫געהאט צו זיין ַאזוי פרייליך‪ָ .‬אבער לויט ווי מיר ָ‬ ‫ַ‬ ‫יאר הבעל"ט‪.‬‬‫פאר ַאלע טעג פונעם קומענדיגן ָ‬ ‫'אלעס גוטס' ַ‬ ‫ארא‪ ï‬קדושה און טהרה און ַ‬ ‫ַ ָ‬ ‫האבן‬‫וואס ָ‬‫געזאגט צו עטליכע יונגעלייט ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר ראש השנה‬ ‫יאר ַ‬ ‫האט איין ָ‬‫הרה"ק בעל 'אמרי אמת' זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫פארמעגן‪ ,‬בלייבנדיג ממש בעירום‬ ‫גאנצן ַ‬‫פארלוירן זייער ַ‬ ‫האבן ליידער ַ‬ ‫אינוועסטירט געלט אין ַא געשעפט‪ ,‬און ָ‬ ‫באלד‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫זאגט‪ַ ,‬אז ראש השנה איז יוסף ַארויסגעקומען פון תפיסה און עס ָ‬ ‫ובחוסר כל רח"ל‪ַ ,‬אז די גמרא ָ‬ ‫יארן אין מצרים‪ .‬זעען מיר דעם גרויסן כח פון ראש השנה‪ַ ,‬אז דער מצב פון ַא מענטש‬ ‫זאטע ָ‬‫ָאנגעהויבן די זיבן ַ‬ ‫שטארקן און מת‪ï‬לל זיין‪ ,‬און דער אויבערשטער וועט ווידער‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען זיך‬‫קען ווערן איבערגעדרייט‪ ,‬ממילא‪ַ ,‬‬ ‫אויפהייבן ענקער מזל צו גיין העכער און העכער‪.‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪å‬‬ ‫‪.âàè‬‬ ‫‪¨ íòã ïéà òtùð ïøòåå äùåã÷ ïåô úåòtùä ïåà èééøãòâøòáéà ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪èøòåå ñòìà© .äðùä ùàø ïéà‬‬ ‫‪,èééðàá‬‬ ‫'‪© èøòåå èìòåå éã ¯ 'êéùòî úìéçú íåéä äæ‬‬ ‫‪.ééðñàãðåô‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôàùàá‬‬ ‫‪© © ïøòåå åö‬‬ ‫©‪.äàéøá éã ïåô áééäðਠíééá éåå éåæà‬‬ ‫‪ùàø ïéà æà© ,(èøàã‬‬ ‫‪¨ ,äðùä ùàø) àøîâ éã èâàæ‬‬ ‫‪¨ êéåà‬‬ ‫‪íåéä äæ' ,ãéà ïãòé øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪æéà ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïéà äñéôú ïåô ïòîå÷òâñéåøà© óñåé æéà äðùä‬‬ ‫‪ïéà ïòééðàá‬‬ ‫©‬ ‫‪êéæ ïåà ïééèù åö ,'êéùòî úìéçú‬‬ ‫‪òøòååù éã ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ìèá æéà äðùä ùàø ïéà ïåà ,íéøöî‬‬ ‫‪íùä úãåáò ïåà äøåú ïéà ¯ úåéðçåøá ééñ ,âàè‬‬ ‫¨‬ ‫©‪íòã ïåô øéî ïòòæ .íéøöî ïéà ïøòèìò òøòæðåà ïåô èòáøà‬‬ ‫‪,ïáòì ïåô íéðéðò òìà© ééá ¯ úåéîùâá ééñ ïåà ,êøáúé ,èìòåå øòã óéåà èøéñàt‬‬ ‫‪© ñàåå‬‬‫‪¨ äòåùé òãòé æà© ,íòã‬‬ ‫‪òøòãðà© òìà© ïåà úåòåùé ïåà úåàåôø ,èðåæòâ ,äñðøt ïáéøùøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪èøòåå ,íéáø à© øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïåà ,ãéçé íòã øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïéà êéæ øàô‬‬‫‪© ï'ìòåt åö çëá æéà ãéà øòãòé .úåòtùä ì"öæ 'áéùîå ìàåù' ìòá ïåàâ øòã éåå ,äðùä ùàø ïéà‬‬ ‫‪ä÷åúîå äáåè äðù ,øàé‬‬ ‫‪¨ âéèëòì ñéæ à© ,äðùä ùàø èéî ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôìàäòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïòðòæ úåäîà éã æà© ,èáééøù‬‬ ‫‪ éðáá úåáåè òìà© ïåà ,äðùä ùàø ïåô âàè‬ג ‪ éðåæîå ééç‬ד‪'äñéôú' òðòâééà éã ïåô ïééâñéåøà© ïåà ,‬‬ ‫÷‪¨ íòã ïéà øòãðé‬‬ ‫זאגט )יבמות סד‪ ,:‬ד"ה 'שלש פקידות'(‪ַ ,‬אז דער אויבערשטער געדענקט די עקרות צו הערן זייער תפילה אין ראש‬ ‫ג‪ .‬רש"י ָ‬ ‫האבן קינדער‪.‬‬ ‫זאלן ָ‬ ‫השנה‪ ,‬און ער איז גוזר ַאז זיי ָ‬ ‫געווארן‪ ,‬איז די‬ ‫ָ‬ ‫באשאפן‬ ‫עס שטייט אין ספר 'זרע קודש' )ר"ה‪ ,‬ד"ה 'וה' פקד'(‪ַ ,‬אז ראש השנה‪ ,‬ווען די וועלט איז ַ ַ‬ ‫צייט פון פקידת עקרות‪.‬‬ ‫)וואס‬ ‫ָ‬ ‫ַאזוי שרייבט אויך דער 'אמרי נועם' )ר"ה‪ ,‬ד"ה 'בנוסח'(‪ַ ,‬אז די ראשי תיבות פון די ווערטער 'נפקד כהיום הזה'‬ ‫זאגט )בראשית‬ ‫וואס איז ממונה אויף קינדער‪ַ ,‬אזוי ווי דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫וואס איז דער שם ָ‬ ‫זאגן אין 'ונתנה תוקף'( איז 'הנ"ך'‪ָ ,‬‬ ‫מיר ָ‬ ‫טז‪ ,‬יא( 'הנך הרה ויולדת בן' וגו'‪ .‬אויף ַאן ַאנדער ָארט )אות יב( שרייבט דער 'אמרי נועם'‪ַ ,‬אז די ווערטער 'וידגו לרוב‬ ‫באטרעפן די זעלבע ווי די צוויי ווערטער 'ראש השנה'‪.‬‬ ‫בקרב הארץ' ַ‬ ‫דער 'תפארת שלמה' שרייבט )ליוה"כ‪ ,‬ד"ה 'רב איקלע'(‪ַ ,‬א רמז אין די ווערטער 'כמה יעברון וכמה יבראון'‪' .‬כמה‬ ‫זאלן ווערן געזונט‪.‬‬ ‫יאר‪' .‬וכמה יבראון' ‪ -‬וויפיל חולים ָ‬ ‫טראגעדיג אין דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאלן ווערן‬ ‫יעברון' ‪ -‬וויפיל עקרות ָ‬ ‫לאנגע‬ ‫געווארט ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬‫יונגערמאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט צו ַא‬ ‫ָ‬ ‫אמאל‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫דער גערער רבי‪ ,‬הרה"ק בעל 'פני מנחם' זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫געהאלפן צו ווערן מיט‬ ‫ָ‬ ‫האבן ביי די ווערטער 'כמה יעברון'‬ ‫זאל אין זינען ָ‬ ‫געהאלפן צו ווערן מיט קינדער‪ ,‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫צייט‬ ‫דאזיגע סגולה איז 'בדוק ומנוסה'‪.‬‬ ‫האט צוגעגעבן‪ַ ,‬אז די ָ‬ ‫ַא ישועה‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ענליך שרייבט שוין דער ַא‪ï‬טער רב זי"ע‪ ,‬אין 'אוהב ישראל' )ליקוטים חדשים‪ ,‬ימים נוראים(‪ַ ,‬אז מיר לייענען דעם ערשטן‬ ‫פאר עקרות‬ ‫טאג ראש השנה די ‪ï‬רשה פון 'וה' ‪ï‬קד את שרה'‪ ,‬ווייל מיט דעם קענען מיר ממשיך זיין ַא ישועה ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאזיגע ‪ï‬רשה ַאגאנץ ָיאר(‪.‬‬ ‫זאגן די ָ‬ ‫דאס זעלבע וועגן ָ‬ ‫געהאלפן צו ווערן מיט קינדער )אין ‪ï‬רשת ויצא‪ ,‬שרייבט דער ַא‪ï‬טער רב זי"ע ָ‬ ‫ָ‬ ‫בדרך אגב‪ ,‬עס שטייט אין ספר 'הנייר' )מתקופת בעלי התוס'(‪ ,‬אז ראש השנה בשעת קריאת התורה‪ ,‬זאל יעדער זען‬ ‫צו תשובה טוהן אין הארצן‪ ,‬ווייל דעמאלטס איז דעם אויבערשטנס האנט אפען און גרייט צו מקבל זיין יעדעם איינעם‪.‬‬ ‫האבן נישט די מינדעסטע השגה אין אונזערע‬ ‫כאטש מיר ָ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע ָ‬ ‫געווארן אין ראש השנה‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫זאגט ַאז שרה און רחל זענען נפקד‬ ‫וואס ָ‬ ‫הייליגע אבות און אמהות‪ָ ,‬אבער פון די גמרא ָ‬ ‫נאר אין‬ ‫האבן זרע של קיימא‪ָ ,‬‬ ‫פאר זיך ַא ישועה צו ָ‬ ‫האבן נישט געקענט אויס'‪ï‬ועל'ן ַ‬ ‫קלאר ַאז אפילו זיי ָ‬‫ָ‬ ‫זעט מען‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫ראש השנה‪ ,‬צוליב די גרויסע סגולה פונעם ָ‬ ‫דארפן זיך משתדל זיין‬ ‫פאר אונז‪ ,‬ווי ווייט מיר ַ‬ ‫קען מען פון דעם לערנען ַא 'קל וחומר‪ ,‬בן בנו של קל וחומר' ַ‬ ‫טאג ראש השנה‪' ,‬כי ממנו תוצאות חיים'‪.‬‬ ‫מיט ַאלע כוחות אויסצונוצן דעם הייליגן ָ‬ ‫זאגט )'תורת אמת'‪ ,‬יום שני דראש השנה תרל"ט(‪ַ ,‬אז אין ראש השנה ווערן נתעורר ַאלע‬ ‫ד‪ .‬הרה"ק רבי לייבעלע איגר זי"ע ָ‬ ‫געווארן ביי בריאת העולם‪' .‬בני' ‪ -‬ווייל אין‬ ‫ָ‬ ‫טאג נש‪ï‬ע‬‫הש‪ï‬עות טובות ‪ -‬בני‪ ,‬חיי‪ ,‬ומזוני‪ ,‬ווייל ס'איז אין דעם ָ‬ ‫געזאגט )בראשית א‪ ,‬כח( 'פרו ורבו'‪ ,‬און ַאזוי ווי ס'איז געווען ב‪ï‬ועל‪' .‬חיי' ‪ -‬ווייל‬ ‫ָ‬ ‫האט דער אויבערשטער‬ ‫טאג ָ‬ ‫דעם ָ‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק )שם ב‪ ,‬ז( 'ויפח באפיו נשמת חיים‪ ,‬ויהי האדם לנפש חיה'‪' .‬מזוני'‬ ‫ביי די בריאה פון אדם הראשון ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫פאר'ן מענטש ביי בריאת העולם‪ ,‬ווען דער אויבערשטער ָ‬ ‫געווארן ַ‬ ‫ָ‬ ‫‪ï -‬רנסה‪ ,‬איז שוין אויך צוגעגרייט‬ ‫)שם‪ ,‬פסוק יא( 'תדשא הארץ'‪.‬‬ ‫‪æ‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪,øàé‬‬ ‫‪¨ ï'ôéåà ïòâðéãòâ ñò èàä‬‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬‫‪¨ ùèðòî øòã óøàã‬‬ ‫©‬ ‫¯ ‪ ïôåà íòðòâééà ïééæ óéåà øòðééà øòãòé‬ה‪èòãðòåå ñò .‬‬ ‫‪ïòðòæ øòãìòô òìà© ìééåå ,ãìòô ï'øàô‬‬ ‫‪© ïìàöàá‬‬ ‫‪¨ © èùéð ïéøéáòî ä÷ãöå äìôúå äáåùúå' :ïééìà© æðåà ïéà øàð‬‬ ‫‪¨ êéæ‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪¨ øò éåå èðëòøòâ èøòåå ñò ïåà ,ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èöééìôøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ 'äøéæâä òåø úà‬ו‪.‬‬ ‫‪.øàé‬‬ ‫‪¨ ï'ôéåà ãìòô à© ïòîå÷àá‬‬ ‫‪© èùéð‬‬ ‫ותגזור אומר ויקם לך ‪ -‬יעדע פשוט'ע תפילה‪ ,‬טוט אויפטרייסלען‬ ‫‪© øòã áéåà æà© ,ïééøà© èøòì÷ (.å÷ íù) àøîâ éã‬‬ ‫‪øòâðéãøàô‬‬ ‫וועלטן‬ ‫‪íòã èàèùðà ïåà ,õééåå ïòééæðééà ïñééäòâ íéà èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪èðò'÷ñt'òâ èøòåå éåæà© ïåà ,(:ä÷ î"á) èâàæ‬‬‫‪¨ äðùî éã‬‬ ‫‪ïòðòæ ïèùøòâ éã ïåà ,ïèùøòâ èééæòâðééà øò èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪¨ ùèðòî à© áéåà æà© (á"ñ á"ëù 'éñ î"åç) ò"åù ïéà‬‬ ‫‪ïìàöàá‬‬ ‫‪¨ © åö áéåçî øòâðéã øòã æéà éö ,ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èöééìôøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪à© øàô‬‬ ‫‪© øàé‬‬‫‪¨ à© óéåà ïèééååö à© ééá ãìòô à© ïòâðéãòâ‬‬ ‫‪øòãìòô òìà© ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪æà ïòî èâàæ åö .ãìòô ï'øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪,'äðéãî úëî' à© èøéñàô‬‬ ‫‪© èàä‬‬‫‪¨ ñò ïåà ,íåëñ ïèîéèùàá‬‬ ‫©‬ ‫‪,'äðéãî úëî' øòã ïéà ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èöééìôøàô‬‬‫‪© êàã‬‬‫‪¨ ïòðòæ‬‬ ‫‪æéà äàåáú éã ïåà ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èöééìôøàô‬‬‫‪© æéà ãìòô ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà ,ãìòô íòðåô á"äòá ï'øàô‬‬ ‫‪© ïãàù‬‬ ‫‪¨ øòã æéà øòáéøòã‬‬ ‫‪,ãðàì‬‬ ‫‪© íòðåô øòãìòô òìà© èéî ïòîàæåö‬‬‫©‬ ‫‪ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪òéìà‬‬ ‫©‬ ‫האט געזאגט 'מי לא נפקד כהיום הזה' ‪ -‬ווער ווערט דען‬ ‫קאלושינער רבי‪ ,‬הרה"ק רבי מאיר שלום זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫דער ָ‬ ‫טאג פון ראש השנה‪") .‬נפקד" איז פון לשון געהאלפן‪" ,‬וה' פקד את שרה"(‬ ‫סארטן ישועות אין דעם ָ‬ ‫געהאלפן מיט ַאלע ָ‬‫ָ‬ ‫נישט‬ ‫געזאגט הגה"צ רבי יצחק הוטנער זצ"ל‪ ,‬ביי זיין דרשת הספד אויף הרה"ק מסאטמאר זי"ע‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫ה‪ַ .‬א 'מאמר נורא' ָ‬ ‫זאגט די פסוק )ז כג(‪' ,‬וימח את‬ ‫פאר אונז‪ ,‬אין די יעצטיגע טעג‪ .‬אין פרשת נח ָ‬ ‫וואס איז ממש נוגע ַ‬ ‫זאך ָ‬ ‫‪ַ -‬א ַ‬ ‫האט געשפעטיגט צו‬ ‫דארט רש"י )די דריטע פשט(‪ַ ,‬אז נח ָ‬ ‫כל היקום וכו' וישאר אך נח ואשר אתו בתבה'‪ .‬ברענגט ָ‬ ‫געווארן די‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫זאגט‪ַ ,‬אז אויף נח איז‬ ‫האט אים געביסן‪ .‬און רש"י ָ‬ ‫פאר די לייב און די לייב ָ‬ ‫דאס עסן ַ‬ ‫ברענגן ָ‬ ‫פאר נח ַא‬ ‫טאקע איז זיך געקומען ַ‬ ‫פארוואס ַ‬ ‫פארשטיין‪ָ ַ ,‬‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫פסוק‪' :‬הן צדיק בארץ ישולם' )משלי יא‪ ,‬לא‪ַ (.‬‬ ‫צאלט ָאפ זיינע עבירות אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫'עונש'‪ ,‬אזוי ווייט‪ ,‬אז רש"י ברענגט דעם פסוק ווי עס שטייט‪ַ ,‬אז ַא צדיק ָ‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬‫גאנצע ָ‬ ‫דאס ַ‬‫נאכט מיט ַאלע בהמות און חיות‪ ,‬און ָ‬ ‫טאג און ַ‬ ‫פארנומען ָ‬ ‫דאך נח געווען ַ‬ ‫סוף כל סוף איז ָ‬ ‫פארן לייב‪ ...‬נו‪ ,‬קומט‬ ‫דאס עסן ַ‬ ‫האט געשפעטיגט מיט בלויז עטליכע מינוט צו געבן ָ‬ ‫פאסירט איז געווען‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטראף?!‬ ‫ָ‬ ‫אזא‬ ‫אים דען ַ ַ‬ ‫געהאט ַאלע תירוצים אויף די וועלט‪ ,‬אמת'ע און ריכטיגע‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫טאקע‬‫האט ַ‬‫נאר די פשט איז‪ ,‬ווייל ס'איז אמת ַאז נח ָ‬ ‫ָ‬ ‫האלט אינמיטן חרוב ווערן‪ ,‬און נח‬ ‫גאנצע וועלט ַ‬‫האט געשפעטיגט‪ .‬אבער‪ ,‬בשעת א סכנה‪ ,‬ווען די ַ‬ ‫פארוואס ער ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫דאך צוגאנגען אינעם‬ ‫געווארן מיט די אחריות צו היטן אויף דעם איינציגסטן לייב ַ‬ ‫)אלע ַאנדערע לייבן זענען ָ‬ ‫ָ‬ ‫באויפטראגט‬ ‫ַ‬ ‫איז‬ ‫אזא‬ ‫דאן וועט מער נישט בלייבן קיין לייבן אויף דער וועלט‪ ,‬אין ַ ַ‬ ‫מבול(‪ ,‬און אויב ער וועט אים נישט היטן ריכטיג ַ‬ ‫נאך שטערקער‪,‬‬ ‫נאך מער און ָ‬ ‫דארף מען היטן ָ‬ ‫אזא צייט ַ‬ ‫צייט‪ ,‬העלפט נישט קיין שום תירוץ אויף דער וועלט‪ .‬אין ַ ַ‬ ‫האט ער געמיינט צו‬‫באדערפענישן פינעם לייב‪ ,‬כדי עס זאלן בלייבן לייבן אויף דער וועלט‪) .‬דערמיט ָ‬ ‫און געדענקן ַאלע ַ‬ ‫זאגן ביי זיין הספד‪ַ ,‬אז הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע איז געווען פון די פריער'דיגע 'דור דעה'‪ ,‬און אויך שפעטער איז ער איבערגבליבן ַאלס דער איינציגסטער‬ ‫ָ‬ ‫פארלוירן(‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס די דור ָ‬ ‫פארלוסט ָ‬ ‫דארפן מיר וויינען אויף די גרויסע ַ‬ ‫געהאט צו די פריער'דיגע צדיקים‪ ,‬דעריבער ַ‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫קשר וואס מיר ָ‬ ‫גאנצן‬ ‫פאסירן אינעם ַ‬‫וואס גייט ַ‬ ‫טאג ווען ַאלעס ָ‬‫טאג 'ראש השנה'‪ ,‬איז דער איינציגסטער ָ‬ ‫לדידן ייאמר‪ ,‬דער ָ‬ ‫אזא צייט‪ ,‬וועט נישט העלפן קיין טענת אדער‬‫פארשריבן ווערן‪' .‬אריה שאג מי לא יירא'‪ .‬אין ַ ַ‬ ‫יאר‪ ,‬גייט ַ‬ ‫קומענדיגן ָ‬ ‫תירוץ אויף דער וועלט‪ ,‬אויך אויב די ביסט הונדערט פראצענט גערעכט! די ביסט מחיוב צו ָאפהיטן און אכטונג‬ ‫געבן אויף די יעצטיגע טעג מער ווי ַאלעם אויף דער וועלט‪ ,‬און אזוי ארום וועלן מיר זוכה זיין צו א זיס‪ ,‬לעכטיג‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫און געבענטשטע ָ‬ ‫ו‪ .‬מיר האבן געהערט א שיינעם רמז אין די ווערטער 'לא‪-‬ל עורך דין'‪ .‬א לויער'ס תפקיד איז צו פארטיידיגן דעם‬ ‫מענטש וואס האט אים געדינגען‪ ,‬אויפווייזן זיינע טענות און אים זוכן זכותים‪ .‬דער שופט‪ ,‬ווידער‪ ,‬מוז זוכן די‬ ‫אמת און זיין גלייך צו ביידע זייטן‪ .‬דערפאר בעטן מיר אז דער אייבערשטער זאל זיך כביכול פירן מיט אונז ווי א‬ ‫'עורך דין' ‪' -‬א לויער' וואס שטייט אויף אונזער זייט און וויל פארענדיגן דעם דין לטובתנו‪ .‬מיר האבן דאך דיר‬ ‫'געדונגען' דורך ‪ -‬תשובה‪ ,‬תפילה און צדקה‪.‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ç‬‬ ‫‪ïèòáòâ èùéð êàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪øò èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪íòã óéåà ìééåå ,ãðàì‬‬ ‫©‬ ‫‪èâàæ‬‬ ‫‪¨ øòãਠ.ïòâðéãòâ ñò èàä‬‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòã øàô‬‬ ‫‪© èùéð‬‬ ‫̈‪.øàé¨ áééäðà‬‬ ‫‪åã áéåà ,ïâàæ‬‬ ‫‪¨ íéà ïò÷ øòîéèðâééà¯ãìòô øòã æà© ,ïòî‬‬ ‫‪ïìéåôàá‬‬‫‪© øéã áàä‬‬ ‫‪¨ êéà éåå éåæà© ,õééåå èòééæòâðééà èñìàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪,øòî êàð ïåà .äìéôú ïåô çë ïæéø íòã àã‬‬ ‫‪¨ øéî ïòòæ‬‬ ‫‪áåéà) ÷åñt øòã ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪íééå÷î øéî ééá èìàåå‬‬ ‫‪¨ ,ïäåè åö‬‬ ‫‪ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èùéð æéà ,äëìä òèðàîøòã éã‬‬ ‫‪ä"ã) èùèééè é"ùø ïåà ,"êì í÷éå øîåà øæâúå" (çë ,áë‬‬ ‫‪øòðééà æéà ãìòô ñàã‬‬ ‫‪¨ èâðéãøàô‬‬ ‫‪© ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòã áéåà à÷ååã‬‬ ‫‪èñòåå åã ñàåå‬‬ ‫"‪¨ ¯ 'äùòé ,øöåéäî ù÷áúù äî' ,("øæâúå‬‬ ‫‪å"ì éã ïåô ñðòèñâéðééååîà© øòãਠ,'øåãä é÷éãö' éã ïåô‬‬ ‫‪.øéã øàô‬‬ ‫‪© ïäåè øò èòåå ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã ïåô ïèòá øàð‬‬ ‫¨‬ ‫‪¯ äéäéù éî äéäé ¯ ãéà øòãòé øàð‬‬ ‫‪¨ ,íéøúñð íé÷éãö‬‬ ‫‪áàä‬‬ ‫‪¨ êéà' ,ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ãìòô ïåô øòîéèðâééà øòã ïò÷ øòáéøòã‬‬ ‫‪ììtúî øàé‬‬ ‫‪¨ áééäðਠáàä‬‬‫¨‬ ‫‪êéà" ,ï'äðòè åö çëá æéà‬‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ øò æà© øàé‬‬ ‫‪¨ áééäðਠïòèùøòáéåà íòã ïèòáòâ èùéð‬‬ ‫‪,øòëéæ ïéá êéà ïåà ,õééåå ïåô äçìöä éã óéåà ïòååòâ‬‬ ‫‪.'õééåå ééá øàð‬‬ ‫‪¨ ,ïèùøòâ ééá äçìöä ïáòâ øéã‬‬ ‫‪,õééåå èééæòâðééà ïåà èâìàôòâ‬‬‫¨‬ ‫‪êéî èñìàåå‬‬ ‫©‪¨ åã áéåà æà‬‬ ‫‪ñò ïòåå åìéôà© ,ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪òéìà‬‬ ‫‪© èùéð äàåáú éã èìàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪íòðåô ãö øòèééååö øòã éåå éåæà© ñéåà èøéô àøîâ éã‬‬ ‫‪èîòð ,äðòè éã èà èéî ïåà !..'äðéãî úëî' à© æéà ïåô á"äòá íòðåô äðòè éã ïਠèîòð'î æà© ,÷ôñ‬‬ ‫‪áéåà .äøåú ïéã ô"ò ,øòâðéã íòã ïåô èìòâ ñéåøà© ïòî ïòååòâ ììtúî èàä‬‬ ‫‪¨ øò ãìàáéåå‬‬‫©‬ ‫‪æà© èâàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà ,ãìòô‬‬ ‫‪äìéôú éã æà© 'à÷éôñ¯÷ôñ' à© åìéôà© ïòååòâ èìàåå‬‬ ‫‪¨ ñò ïáòâ íéà ìàæ‬‬ ‫‪¨ øòèùøòáéåà øòã æà© äðùä ùàø ïéà‬‬ ‫‪èìòâ ïòîòðñéåøà© øò ïò÷ éåæà© éåå ,ïôìòä èùéð èòåå ïééæ ïéà ïòééæðééà èòåå'î ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪'õééåå' éã ïéà äçìöä‬‬ ‫‪åøéáçî àéöåîä' ,ììë à© êàã‬‬ ‫‪¨ ïáàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪øéî ?íéà ïåô ,õééåå éã ééá ïòååòâ çéìöî éàãååà© øò èìàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪,ãìòô‬‬ ‫‪äìéôú éã æà© ,àã‬‬ ‫‪¨ ïåô øéî ïòòæ ,éàî àìà .'äéàøä åéìò èàäòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪ïãàù‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪ãðàì‬‬ ‫©‬ ‫‪ïåô ïùèðòî òìà© ùèàë‬‬ ‫¨‬ ‫‪éã éåå éåæà© ,âòè òâéìééä éã ïéà èôìòä ãéà ïãòé ïåô èàä‬‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬ ‫‪¨ ùèðòî øòã ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪øàð‬‬‫‪¨ ,úåàåáú òøòééæ‬‬ ‫‪ øåãä ÷éãö íòðåô äìéôú ,ïèùøòâ èøàã‬ז! ‪æà© øòëéæ øò æéà àìéîî‬‬ ‫‪¨ èééæòâðééà ïåà ,èùéåèòâ èàä‬‬ ‫‪¨ ïòâðéãòâ‬‬ ‫‪.øòôòùàá‬‬ ‫‪© ï'øàô‬‬ ‫‪© ïøòåå ïòîåðòâðਠèòåå äìéôú ïééæ‬‬ ‫‪ïåô ïùèðòî òìà© èéî ïòîàæåö‬‬ ‫©‬ ‫‪èàäòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪ïãàù‬‬ ‫‪¨ øò èàä‬‬ ‫¨‬ ‫געווארן וועגן חוני המעגל )תענית‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫ז‪ .‬זיי גיבן צו ַא וואונדערליך ָ‬ ‫ווארט‪ .‬דער ‪ï‬סוק 'ותגזר אומר ויקם לך' איז‬ ‫וואס בעט זיך ביי זיין טאטע און ער גיט‬ ‫האט מיט זיין תפילה ַאלעס גע'‪ï‬ועל'ט אין הימל‪ ,‬ווי ַא זון ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫כג‪ָ ,(.‬‬ ‫באגער‪ .‬פון דעם לערנען מיר‪ַ ,‬אז יעדער '‪ï‬שוט'ער איד' איז בכח אין ראש השנה‪ ,‬צו ‪ï‬ועל'ן מיט זיין‬ ‫נאך זיין ַ‬ ‫אים ָ‬ ‫תפילה‪ï ,‬ונקט ַאזוי ווי חוני המעגל‪...‬‬ ‫ָאט איז ַא ַא מורא'דיגע מעשה וואס ווייזט קלאר דעם שטארקן כח פון תפילה‪ַ ,‬אז עס איז בכח מבטל צו זיין‬ ‫באקאנטער‪ַ ,‬א חשובער איד‪,‬‬ ‫אלע שלעכטע גזירות און אפילו טוישן דעם גאנצן טבע פון די וועלט‪ .‬אונזערס ַא ַ ַ‬ ‫דאקטאר‬ ‫ָ‬ ‫געגאנגען צו ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫יאר תשפ"ב‪ .‬חודש אייר איז ער‬ ‫האט זיך נישט גוט געפילט דורכאויס דעם זומער פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫'מאטאציע'‪ .‬צוויי חדשים ש‪ï‬עטער‪ ,‬חודש‬ ‫ָ ַ‬ ‫האבן ליידער געוויזן אויף ַא‬‫מאכן טעסטן‪ ,‬און די אונטערזוכונגען ָ‬ ‫צו ַ‬ ‫האט פעסטגעשטעלט אז‬ ‫‪ï‬עציאליסט‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאקטאר עס ַאדורכגערעדט דעם ענין מיט ַא ס‬ ‫ָ‬ ‫האט דער ָ‬ ‫תמוז‪ָ ,‬‬ ‫וואס פריער‬‫די רעזולטאטן שטימען מיט דער מחלה רח"ל‪ ,‬און ער האט צוגעלייגט אז מ'מוז דעם איד ברענגען ָ‬ ‫ביילינסאן'‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫מעטאענקאלאגישן קליניק פון 'דוידוף‬ ‫ָ ָ‬ ‫ָ‬ ‫באהאנדלונגען אין‬ ‫פאר ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫געגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫ש‪ï‬יטאל‪ ,‬איז ער‬ ‫ָ‬ ‫'א‪ï‬אינטמענט' צו קומען אין דאווידאף‬ ‫געהאט זיין ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫נאכדעם ווי ער ָ‬ ‫י' אלול‪ָ ,‬‬ ‫פארשטיין‬‫באראטן(‪ ,‬כדי צו ַ‬ ‫דאקטאר האט זיך ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאקטאר מיט וועמען דער ערשטער ָ‬ ‫ָ‬ ‫)דאס איז דער ָ‬‫ָ‬ ‫פריוואט צו דאקטאר קאווארסקי‬ ‫געזאגט ַאז די טעסטס זענען זייער‬ ‫ָ‬ ‫קלאר‬ ‫ָ‬ ‫קאווארסקי האט אים‬ ‫דאקטאר ָ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן געוויזן‪ָ .‬‬ ‫‪ï‬ונקטליך וואס די טעסטן ָ‬ ‫האט דער‬ ‫רעזולטאטן‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫נישטא קיין שום מעגליכקייט אז נייע טעסטן וועלן ברענגען ַאנדערע‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬ונקטליך‪ ,‬און ס'איז‬ ‫דאקטאר‪ ,‬היות מ'דערנענטערט זיך יעצט צו די ימים נוראים‪ ,‬און מיט'ן כח פון תפילות און‬ ‫ָ‬ ‫איד געבעטן דעם ָ‬ ‫נאך די ימים‬ ‫נאך ַא טעסט ָ‬ ‫מאכן אויף אים ָ‬ ‫'זאל ַ‬ ‫אלזא מ ָ‬ ‫מעשים טובים קען מען ַאלעס איבערדרייען‪ ,‬בעט ער ַ ָ‬ ‫'א‪ï‬אינטמענט' צו‬ ‫באשטעלט ַאן ַ ָ‬ ‫האט אים ַ‬ ‫האט מסכים געווען‪ ,‬און ער ָ‬ ‫דאקטאר ָ‬ ‫ָ‬ ‫טובים פון חודש תשרי‪ .‬דער ָ‬ ‫ש‪ï‬יטאל ה' חשון תשפ"ג‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫'ביילינסאן'‬ ‫ָ‬ ‫מעטעאלאגישן קליניק אין‬ ‫ָ ָ‬ ‫קומען אין דעם‬ ‫באשטעלט‬ ‫'האט אים ַ‬ ‫אמאל די 'טעסטן'‪ ,‬און מ ָ‬ ‫נאך ַ ָ‬ ‫האט מען דורכגעפירט ָ‬ ‫ווען ער איז געקומען ה' חשון תשפ"ג‪ָ ,‬‬ ‫באהאנדלונגען‪ .‬ווען ער איז ָאבער געקומען י' כסלו אין‬ ‫צו קומען ַא חודש ש‪ï‬עטער‪ ,‬י' כסלו‪ ,‬כדי ָאנצוהייבן די ַ ַ‬ ‫‪‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫א' תמוז תשפ"ב‬ ‫ח' סיון תשפ"ב‬ ‫סיכום ביקור אמבולטורי ­ מרפאת המטולוגיה‬ ‫מספר קבלה‪2022806851 :‬‬ ‫תאריך ביקור‪30/10/2022 :‬‬ ‫מנהלת המערך ההמטולוגי‪ :‬פרופ' פיה‬ ‫‪19/09/1967‬‬ ‫ת‪ .‬לידה‬ ‫הלפרין‬ ‫שם משפחה‪:‬‬ ‫רענני‬ ‫‪55‬‬ ‫גיל‪:‬‬ ‫שמואל אלעזר‬ ‫שם פרטי‪:‬‬ ‫מנהל\ת יחידה‪ :‬פרופ' רענני פיה‬ ‫מ‪.‬ר‪21004.‬‬ ‫ת‪ .‬זהות‪5984103 :‬‬ ‫רד"ק ‪ 7‬בני ברק‪5134746 ,‬‬ ‫כתובת‪:‬‬ ‫אחות אחראית‪ :‬סעיד סידאווי‬ ‫זכר‬ ‫מין‪:‬‬ ‫‪0504101083‬‬ ‫טלפון‪:‬‬ ‫טלפון‪03­9378221 :‬‬ ‫שם האב‪ :‬יצחק‬ ‫סוג דם‪:‬‬ ‫פקס‪03­9378206 :‬‬ ‫מכתב הופק ע"י דר' פזגל עדית ‪09:19 30/10/2022‬‬ ‫סיבת הפניה‪/‬תלונה‪/‬מחלה נוכחית‬ ‫בן ‪, 55‬נשוי ואב לתשעה‪.‬‬ ‫אריטרוציטוזיס‪.‬‬ ‫המוגלובין ‪, 17.7‬המטוקריט ‪ RBC, 54‬של ‪, 5.91‬לויוקציטים ‪, 12000‬טסיות ‪.169‬‬ ‫‪ JAK2‬חיובי?‬ ‫אריטרופויטין ‪5.6‬‬ ‫פריטין ‪ B12, 19‬בנורמה‪ FA ,‬בנורמה‬ ‫סונר בטן ­ כבד וטחול תקינים‪.‬‬ ‫ברקע‪:‬‬ ‫סכרת‬ ‫השנה אישפוז עקב רגל סכרתית ‪ ,‬אבצס‪ ,‬טיפול אנטיביוטי ממושך‪.‬‬ ‫עישון ­ הפחית‪ ,‬כ ‪ 15‬סגריות ליום‪.‬‬ ‫הוחל טיפול באספירין‪.‬‬ ‫הבוקר מעבדה מלאה כולל ‪ JAK2‬ואקסון ‪.12‬‬ ‫אריטרופויטין‪.‬‬ ‫ביקורת חודש‪.‬‬ ‫ה' חשון תשפ"ג‬ ‫לא ידועה רגישות לתרופות‬ ‫המשך טיפול‪:‬‬ ‫­­‬ ‫לא‬ ‫סיכום והמלצות‬ ‫ביקורת חודש‪.‬‬ ‫דיווח פעולות‪:‬‬ ‫נרשם ע"י‬ ‫תאריך‬ ‫פעולה‬ ‫כמות‬ ‫קוד שירות‬ ‫דר' פזגל עדית מ‪.‬ר‪30334.‬‬ ‫‪09:19 30/10/2022‬‬ ‫בדיקת רופא המטולוג במרפאה‬ ‫‪1‬‬ ‫‪70087‬‬ ‫[‪]DIGITALSIGN‬‬ ‫חתימה‪_________ :‬‬ ‫נחתם ע"י‪ :‬דר' פזגל עדית מ‪.‬ר‪30334.‬‬ ‫ו' אלול תשפ"ב‬ ‫חוות דעת נוספת‬ ‫‪Page 1 of 1‬‬ ‫הודפס מאתר כללית און־ליין ב־‪.19.09.2024‬‬ ‫סיכום ביקור אמבולטורי ‪ -‬מרפאת המטולוגיה‬ ‫סיכום ביקור אמבולטורי ­ מרפאת המטולוגיה‬ ‫מספר קבלה‪2022907389 :‬‬ ‫תאריך ביקור‪04/12/2022 :‬‬ ‫מספר קבלה‪2022907389 :‬‬ ‫תאריך ביקור‪04/12/2022 :‬‬ ‫מנהלת המערך ההמטולוגי‪ :‬פרופ' פיה‬ ‫ת‪ .‬לידה‬ ‫הלפרין‬ ‫שם משפחה‪:‬‬ ‫מנהלת המערך ההמטולוגי‪ :‬פרופ' פיה‬ ‫‪19/09/1967‬‬ ‫‪19/09/1967‬‬ ‫ת‪ .‬לידה‬ ‫הלפרין‬ ‫שם משפחה‪:‬‬ ‫רענני‬ ‫שמואל אלעזר‬ ‫שם פרטי‪:‬‬ ‫רענני‬ ‫מנהל\ת יחידה‪ :‬פרופ' רענני פיה‬ ‫‪55‬‬ ‫גיל‪:‬‬ ‫‪55‬‬ ‫גיל‪:‬‬ ‫שמואל אלעזר‬ ‫שם פרטי‪:‬‬ ‫ת‪ .‬זהות‪5984103 :‬‬ ‫רד"ק ‪ 7‬בני ברק‪5134746 ,‬‬ ‫כתובת‪:‬‬ ‫מנהל\ת יחידה‪ :‬פרופ' רענני פיה‬ ‫מ‪.‬ר‪21004.‬‬ ‫ת‪ .‬זהות‪5984103 :‬‬ ‫רד"ק ‪ 7‬בני ברק‪5134746 ,‬‬ ‫כתובת‪:‬‬ ‫זכר‬ ‫מ‪.‬ר‪21004.‬‬ ‫אחות אחראית‪ :‬סעיד סידאווי‬ ‫מין‪:‬‬ ‫‪0504101083‬‬ ‫טלפון‪:‬‬ ‫אחות אחראית‪ :‬סעיד סידאווי‬ ‫זכר‬ ‫מין‪:‬‬ ‫‪0504101083‬‬ ‫טלפון‪:‬‬ ‫טלפון‪03-9378221 :‬‬ ‫שם האב‪ :‬יצחק‬ ‫סוג דם‪:‬‬ ‫טלפון‪03­9378221 :‬‬ ‫שם האב‪ :‬יצחק‬ ‫סוג דם‪:‬‬ ‫פקס‪03-9378206 :‬‬ ‫פקס‪03­9378206 :‬‬ ‫מכתב הופק ע"י דר' פזגל עדית ‪10:00 04/12/2022‬‬ ‫מכתב הופק ע"י דר' פזגל עדית ‪10:00 04/12/2022‬‬ ‫[‪]DIGITALSIGN‬‬‫חתימה‪_________ :‬‬ ‫נחתם ע"י‪ :‬דר' פזגל עדית מ‪.‬ר‪30334.‬‬ ‫סיבת הפניה‪/‬תלונה‪/‬מחלה נוכחית‬ ‫בן ‪, 55‬נשוי ואב לתשעה‪.‬‬ ‫אריטרוציטוזיס‪.‬‬ ‫המוגלובין ‪, 17.7‬המטוקריט ‪ RBC, 54‬של ‪, 5.91‬לויוקציטים ‪, 12000‬טסיות ‪.169‬‬ ‫‪ JAK2‬חיובי?‬ ‫אריטרופויטין ‪5.6‬‬ ‫פריטין ‪ B12, 19‬בנורמה‪ FA ,‬בנורמה‬ ‫סונר בטן ­ כבד וטחול תקינים‪.‬‬ ‫ברקע‪:‬‬ ‫סכרת‬ ‫השנה אישפוז עקב רגל סכרתית ‪ ,‬אבצס‪ ,‬טיפול אנטיביוטי ממושך‪.‬‬ ‫עישון ­ הפחית‪ ,‬כ ‪ 15‬סגריות ליום‪.‬‬ ‫הוחל טיפול באספירין‪.‬‬ ‫הבוקר מעבדה מלאה כולל ‪ JAK2‬ואקסון ‪.12‬‬ ‫אריטרופויטין‪.‬‬ ‫ביקורת חודש‪.‬‬ ‫‪.4.12.22‬‬ ‫מעבדה‪:‬‬ ‫‪ JAK2‬שלילי‬ ‫אקסון ‪ 12‬שלילי‬ ‫רמת אריטרופויטין ‪13‬‬ ‫פריטין ‪.21‬‬ ‫לסיכום‪ ,‬אין עדות מעבדתית למחלה מיאלופרוליפרטיבית‪.‬‬ ‫המשך אספירין‪.‬‬ ‫הבוקר ספירה עדכנית‪.‬‬ ‫ימשיך במעקב המטולוגי‪.‬‬ ‫ביקורת ‪ 3‬חודשים‪.‬‬ ‫י' כסלו תשפ"ג‬ ‫י' כסלו תשפ"ג‬ ‫לא ידועה רגישות לתרופות‬ ‫המשך טיפול‪:‬‬ ‫­­‬ ‫לא‬ ‫סיכום והמלצות‬ ‫ביקורת ‪ 3‬חודשים‪.‬‬ ‫דיווח פעולות‪:‬‬ ‫נרשם ע"י‬ ‫תאריך‬ ‫פעולה‬ ‫כמות‬ ‫קוד שירות‬ ‫דר' פזגל עדית מ‪.‬ר‪30334.‬‬ ‫‪10:00 04/12/2022‬‬ ‫בדיקת רופא המטולוג במרפאה‬ ‫‪1‬‬ ‫‪70087‬‬ ‫‪Page 2 of 2‬‬ ‫הודפס מאתר כללית און־ליין ב־‪.23.09.2024‬‬ ‫‪Page 1 of 2‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪é‬‬ ‫'שווארץ‬ ‫ַ‬ ‫פארצייכנט‬ ‫אינגאנצן 'ריין' ב"ה‪ .‬ס'איז געווען ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך ַארויסגעשטעלט פון די טעסטן ַאז ער איז‬ ‫ש‪ï‬יטאל‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫פארזעצן‬ ‫דארף נישט ָ‬ ‫האט נישט ַאילו ַא צייכן פון די מחלה‪ ,‬און ער ַ‬ ‫וואס מיינט ַאז ער ָ‬ ‫'נעגאטיוו'‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫אויף ווייס' ַא‬ ‫פאר‬ ‫באקומען ַא צעטל מיט א פארשלאג צוריקצוקומען דריי חדשים ש‪ï‬עטער‪ַ ,‬‬ ‫נאר ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫באהאנדלונגען‪ .‬ער ָ‬ ‫די ַ ַ‬ ‫באהאנדלונגען ה' ישמרינו ויצילנו(‪.‬‬ ‫א בחינה פון 'ברוך ש‪ï‬טרני' פון די מחלה )אויך ָאן די שווערע ַ ַ‬ ‫'אונטערזוכונגן'‪ .‬ממש ַ‬ ‫דא איז געווען‬ ‫דיאגנאז‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫פארוואס ס'איז ַאריינגעקומען ַאן ענדערונג אינעם ַ ָ‬ ‫באמת‪ ,‬איז נישט קיין וואונדער ַ ָ‬ ‫האט גוט געוואוסט‬ ‫נאך די ימים נוראים‪ ...‬דער איד ָ‬ ‫דא‪ ,‬איז געווען ָ‬ ‫פאר חודש אלול‪ ,‬ראש השנה און יום כי‪ï‬ור‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאך דעם גזר דין‪ ,‬און ער איז בחסדי‬ ‫פאר קבלת התפילות אויך ָ‬ ‫וואס זענען מסוגל ַ‬ ‫ווי ַאזוי אויסצונוצן די טעג ָ‬ ‫געווארן גענצליך געזונט )בייגעלייגט זענען די בילדער פון די טעסטן(‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫השי"ת‬ ‫וואס לעבט‬ ‫נאר פון ַא איד 'מן השורה'‪ָ ,‬‬ ‫אמאליגע צדיקים‪ָ ,‬‬ ‫דא רעדן מיר נישט פון ַא מעשה פון איינעם פון די ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫הארצן און נשמה אין די ריזיגע כוחות פון די תפילות‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫האט געגלייבט מיט'ן ַ‬ ‫מיט אונז אין אונזער דור‪ ...‬און ָ‬ ‫אנגעכא‪ï‬ט אין זיי ווי אין ַא רעטונגס‪-‬ברעט‪ ,‬און זיי זענען אים‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך ָ‬ ‫אין די ימי הרחמים והרצון‪ ,‬און ער ָ‬ ‫שטארקן און גלייבן אין דעם כח פון‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען זיך‬ ‫געראטעוועט בעהי"ת‪ .‬ממילא‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן אים‬‫בייגעשטאנען און ָ‬‫ַ‬ ‫ראטעווען און מש‪ï‬יע זיין אויף אונז לטוב לנו כל הימים‪.‬‬ ‫דאס וועט אונז ַ‬ ‫תפילה‪ ,‬און ָ‬ ‫סלאנימער רבי‪ ,‬הרה"ק בעל‬ ‫ָ‬ ‫יאר ביים סוף פון חודש מנחם אב‪ ,‬איז דער‬ ‫האבן שוין דערציילט‪ַ ,‬אז איין ָ‬ ‫מיר ָ‬ ‫האבן‬‫דאקטוירים ָ‬ ‫געווארן זייער נישט געזונט ל"ע און ער איז געלעגן על ערש דוי רח"ל‪ .‬די ָ‬ ‫ָ‬ ‫'נתיבות שלום' זי"ע‪,‬‬ ‫'זאל אים‬ ‫האט נישט מסכים געווען מ ָ‬ ‫זאפארט‪ָ ,‬אן זיך פארזוימען‪ָ ,‬אבער דער רבי ָ‬ ‫'דארף אים ָא‪ï‬ערירן ָ ָ‬ ‫געזאגט ַאז מ ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‪ ,‬מיר גלייבן באמונה שלימה ַאז אין ראש השנה‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫ָא‪ï‬ערירן איידער עס גייען ַאדורך די הייליגע טעג‪ .‬ער ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און מיר זענען בכח‬ ‫פארקומען אין קומענדיגן ָ‬ ‫זאל מיט אים ָ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫וועט נגזר אויף דעם מענטש אין הימל ָ‬ ‫האלט זיך פעסט ביי זיין מיינונג‪,‬‬ ‫האט געזען ַאז דער רבי ַ‬ ‫זאל בטל ווערן‪ .‬ווען די מש‪ï‬חה ָ‬ ‫צו ‪ï‬ועל'ן ַאז די גזירה ָ‬ ‫זאל‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫האט אים אויסגעשטעלט ַא סדר היום‪ָ ,‬‬ ‫דאקטאר צום רבי'ן‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט מען ַאריבערגערופן דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫א‪ï‬עראציע‬ ‫ַ‬ ‫'האט ָא‪ï‬געשטו‪ï‬ט די ָ‬ ‫נאך די הייליגע טעג‪ ,‬און מ ָ‬ ‫שלאפן‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ ,.‬ביז ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאל‬ ‫עסן און טרינקען‪ ,‬און וויפיל ער ָ‬ ‫נאך יום כי‪ï‬ור‪.‬‬ ‫טאג ָ‬ ‫אויף ַא ָ‬ ‫א‪ï‬עראציע‪ ,‬און די‬ ‫ַ‬ ‫באשטעלטער ָ‬ ‫פאר דער ַ‬ ‫ש‪ï‬יטאל ַ‬ ‫ָ‬ ‫ממחרת יום הכי‪ï‬ורים‪ ,‬ווען דער רבי איז געקומען אין‬ ‫האט זיך ַארויסגעשטעלט ַאז די מחלה איז‬ ‫א‪ï‬עראציע‪ָ ,‬‬‫ַ‬ ‫פאר דער ָ‬ ‫געמאכט די נויטיגע טעסטן ַ‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬‫דאקטוירים ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫א‪ï‬עראציע‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫געפאר‪ .‬ער נויטיגט זיך שוין נישט אין דער ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארשוואונדן ב"ה‪ ,‬און דער רבי איז ַארויס פון יעדער‬ ‫ַ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז די צייט‬ ‫האט געמיינט צו ָ‬ ‫פאר אייער טובה' )ער ָ‬ ‫געהאלפן ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫געזאגט צום רבי'ן‪' ,‬די צייט ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאקטאר‬ ‫ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫האט‬‫זאל בעסער ווערן'‪ָ .‬‬ ‫‪-‬צושטאנד פון רבי'ן ָ‬‫ַ‬ ‫געהאלפן ַאז דער געזונט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫אריבערגעגאנגען‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס איז דערווייל ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬די‬ ‫פאר מיין טובה'‪ָ .‬‬ ‫האט גע'‪ï‬ועל'ט ַ‬ ‫'יא‪ ,‬די צייט ָ‬ ‫געזאגט‪ָ :‬‬‫ָ‬ ‫דער 'נתיבות שלום' זיך צעשריגן‪ ,‬און‬ ‫געהויבענע זמנים פון דעם חודש הרחמים והסלחות‪ ,‬און די טעג פון ראש השנה און יום כי‪ï‬ור‪ ,‬זענען די צייט ווען‬ ‫זאל ב"ה‬ ‫האט אויפגעטוהן ַאז איך ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫יעדער מענטש קען ‪ï‬ועל'ן צו טוישן דעם גזר דין לטובה ולברכה‪ ,‬און ָ‬ ‫אינגאנצן געזונט ווערן‪ ,‬למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫זאגנדיג‪ַ ,‬אז אויך‬ ‫פאר חולים מסוכנים ל"ע‪ָ ,‬‬ ‫דער 'נתיבות שלום' פלעגט דערציילן די מעשה אין די יעצטיגע טעג ַ‬ ‫פאר ראש‬ ‫געווארן אויף אייך ַא שווערער דין ח"ו‪ָ ,‬אבער מיר שטייען יעצט ַ‬ ‫ָ‬ ‫פאריאר ראש השנה איז נגזר‬ ‫אויב ַ ָ‬ ‫מאכן יעדע שלעכטע‬ ‫פארשרייבן ַא נייער גזר דין‪ ,‬און איר זענט בכח צו ‪ï‬ועל'ן בטל צו ַ‬ ‫השנה‪ ,‬ווען עס ווערט ַ‬ ‫גזירה‪ ,‬און ממתיק זיין די דינים לחיים טובים ולשלום‪.‬‬ ‫נאך דער חתונה‪ ,‬ליידער נישט זוכה געווען צו קינדער‪.‬‬ ‫יאר ָ‬ ‫האט צען ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫און ָאט איז ַא מעשה מיט ַא איד ָ‬ ‫געגאנגען צו‬ ‫ַ‬ ‫האט געליטן פון דעם יסורי הגוף והנפש אויף ַא שרעקליכן אופן רח"ל ה' ירחם‪ .‬מ'איז כסדר‬ ‫ער ָ‬ ‫פריער‪-‬דערמאנטע מעשה פונעם 'נתיבות שלום' זצ"ל‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫האט ער געהערט די‬ ‫דאקטוירים‪ .‬חודש אלול תשפ"ג‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬און מ'וועט‬ ‫א‪ï‬לאזן פון ַאלע ָ‬ ‫זאל איך אויך ַאזוי טוהן‪ ,‬מ'וועט זיך ָ ָ‬ ‫געטראכט ביי זיך‪ ,‬אפשר ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫ער ָ‬ ‫האט ָא‪ï‬געשמועסט מיט זיין‬ ‫זאל אונז העלפן‪ .‬ער ָ‬ ‫באשעפער ער ָ‬ ‫נאר ַאריינלייגן תפילות ותחנונים צו בעטן דעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן 'הזמן פעל לטובתם'‪ ...‬די‬ ‫ָ‬ ‫טאקע מקוים‬ ‫בני בית‪ ,‬צו בעטן דעם אויבערשטען ָאן קיין אויפהער‪ ,‬און ס'איז ַ‬ ‫געווארן אין הימל‪ ,‬און ס'איז ביי זיי געבוירן‬ ‫ָ‬ ‫פאר זיי‪ ,‬די הייסע תפילות זענען ָאנגענומען‬ ‫האט אויפגעטוהן ַ‬ ‫צייט ָ‬ ‫דאקטוירים‪...‬‬‫דארפן גיין צו ָ‬ ‫'זאל ַ‬ ‫וואס מ ָ‬‫געווארן ַא בן זכר למזל טוב‪ָ ,‬אן דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫‪àé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪íéøéåè÷àã‬‬ ‫‪¨ éã ïåô âðåðééî éã ïâò÷ ,ïøòåå‬‬ ‫‪© íòã ïåô ãåîéì øòã‬‬ ‫‪øò'èåùt à© áéåà ,æéà æðåà øàô‬‬ ‫‪,äùåã÷ã úçð ïtòù åö øòãਠ,äìéìç ïáòâòâôéåà íéà‬‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ äìéôú ïééæ èéî ï'ìòåt åö çëá æéà ùèðòî‬‬ ‫‪'èðòä ïáéåäòâ' ïáàä‬‬‫'‪¨ íéëðçî 'òìà‬‬ ‫‪© ïòåå ìàô‬‬ ‫‪© ïéà êéåà‬‬ ‫‪ïåô ïøòåå åö èòååòèàøòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪,øàé‬‬ ‫‪¨ áééäðਠììtúî æéà øò‬‬ ‫‪,àîéé÷ ìù òøæ èéî ïøòåå åö ïôìàäòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòãਠ,ùåàé ïéà‬‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ èìòåå òöðàâ‬‬‫‪© éã ,èñééä ñàã‬‬ ‫©‪¨ ,'äðéãî úëî' à‬‬ ‫÷‪ïìòèùåöôéåà øòãਠ,íéçîåî 'òìà'© ïåô âðåðééî øòã ïâò‬‬ ‫‪,ïèñðéãøàô‬‬ ‫‪© èéî ïáééìáøàô‬‬ ‫‪© èòåå øò ïåà èìòâ ïøéìøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫‪¨ øòëàî¯íåìù‬‬ ‫©‬ ‫©‪'òìà'© ïòåå êéåà ,áåèù òùéãéà à‬‬ ‫÷‪øòöéîò áéåà :íéðéðò òìà© ïéà ï'ìòåt êéåà øéî ïòðò‬‬ ‫‪ùèðòî øòãòé ,òáìòæ ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪...âðåðòôàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïáòâòâôéåà‬‬ ‫‪èìééäòâñéåà øò ïò÷ ,äîéìù äàåôø à© ïéà êéæ èâéèéåð‬‬ ‫וואס בדידיה הוה‬ ‫יונגערמאן פון אונזער חבורה אין חיפה‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן מיר געהערט פון ַא‬ ‫נאך ַא מורא'דיגע מעשה ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫געווארן ‪ .Cross-eyed‬די עלטערן ָ‬ ‫ָ‬ ‫יאר צייט געליטן ַאז זיינע אויגן זענען‬ ‫האט ַא ָ‬ ‫עובדא‪ ,‬זיין זעקס‪-‬יעריג יונגל‪ָ ,‬‬ ‫פארשידענע וועגן )מיט‬ ‫מ'האט ‪ï‬רובירט צו היילן זיינע אויגן אויף ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאקטוירים‪.‬‬ ‫פארשידענע ָ‬ ‫דאס קינד צו ַ‬ ‫גענומען ָ‬ ‫נישטא‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט ַאז ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫דאקטאר‬ ‫ָ‬ ‫האט דער ָ‬ ‫ערפאלג‪ .‬אין חודש תמוז תשפ"ד‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫ס‪ï‬עציעלע אויגן‪-‬גלעזער‪ ,‬א‪.‬ד‪.‬ג‪ָ ,(.‬אבער ָאן‬ ‫פאר‬ ‫'א‪ï‬אינטמענט' ַ‬ ‫געמאכט דעם ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫דאס קינד אויף זיינע אויגן‪ .‬ער ָ‬ ‫קיין ַאנדערע ברירה‪ ,‬מ'וועט מוזן ָא‪ï‬ערירן ָ‬ ‫זונטאג‪ ,‬כ"ו אלול תשפ"ד‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואך פון יום כי‪ï‬ור‪ .‬אויך‬ ‫דאנערשטאג‪ ,‬ח' תשרי תשפ"ה‪ ,‬אין דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫א‪ï‬עראציע אויף ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער ָ‬ ‫'באשטעטיגט' ַאז‬ ‫האט ער ווייטער ַ‬ ‫נאך ַא 'טעסט' אויף די אויגן פונעם קינד‪ָ ,‬‬ ‫האט דורכגעפירט ָ‬ ‫דאקטאר ָ‬ ‫ָ‬ ‫ווען דער ָ‬ ‫א‪ï‬עראציע‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מאכן די ָ‬ ‫מ'וועט מוזן ַ‬ ‫גאנצע מש‪ï‬חה‪ ,‬און זיי דערציילן‬ ‫צוזאמענגענומען די ַ‬ ‫ַ‬ ‫האב איך‬ ‫יונגערמאן‪ :‬ערב ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫דערציילט דער‬ ‫געדארפט‬‫ַ‬ ‫האט‬ ‫סלאנימער רבי'ן‪ ,‬דער בעל 'נתיבות שלום' זי"ע‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬אסירט מיט'ן‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫די מעשה ָ‬ ‫א‪ï‬עראציע אויף ַא‬ ‫ַ‬ ‫דאקטאר ָא‪ï‬צולייגן די ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט געבעטן דעם ָ‬ ‫א‪ï‬עראציע אין זומער און ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַאדורכגיין ַא שווערע ָ‬ ‫נאך יום כי‪ï‬ור‪ ,‬ווייל ביי די תפילות אין די הייליגע טעג קען מען ‪ï‬ועל'ן ַאלע ישועות‪ ,‬און מ'קען ַאפילו בטל‬ ‫טאג ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך די הייליגע טעג‪ ,‬ווען דער 'נתיבות‬ ‫טאקע געווען‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫‪ï‬עראציע‪ .‬און ַאזוי איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫מאכן די נויטווענדיגקייט פון ַאן ָא‬ ‫ַ‬ ‫'דארף בכלל נישט ָא‪ï‬ערירן ווייל דער רבי איז ב"ה‬ ‫געזאגט ַאז מ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫דאקטאר‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫שלום' איז געקומען צום ָ‬ ‫אינגאנצן געזונט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫יונגערמאן ווייטער ‪ַ -‬אז אויך מיר וועלן‬ ‫ַ‬ ‫פאר מיין מש‪ï‬חה ‪ -‬דערציילט אונז דער‬ ‫געזאגט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האב איך‬ ‫דאס זעלבע ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫א‪ï‬עראציע‪ .‬און ַאזוי ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארפן ַאדורכגיין די ָ‬ ‫זאל נישט ַ‬ ‫פאר אונזער קינד\ברודער‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ראש השנה מת‪ï‬לל זיין ַ‬ ‫האב מיר כסדר דערמאנט‬ ‫גאנצן יום טוב ראש השנה ָ‬ ‫האבן מת‪ï‬לל געווען‪ ,‬און במשך פון ַ‬ ‫טאקע געטוהן‪ ,‬מיר ָ‬ ‫מיר ַ‬ ‫פאר דער רפואה פון אונזער‬ ‫האבן מת‪ï‬לל געווען ַ‬ ‫איינער דעם ַאנדערן די מעשה מיט'ן 'נתיבות שלום'‪ ,‬און מיר ָ‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫און וואונדער איבער וואונדער‪ ,‬ווי גרויס ס'איז דער כח פון תפילה אין די יעצטיגע טעג‪ ,‬ממש למעלה מדרך‬ ‫האט אויסגערופן‬ ‫דאקטאר‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫געגאנגען מיט'ן קינד צום ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאכמיטאג‪ ,‬זענען מיר‬ ‫ָ‬ ‫מאנטאג‪ ,‬ה' תשרי תשפ"ה ָ‬ ‫הטבע‪ָ ָ .‬‬ ‫פאל‪ַ ,‬אז דער גרעסטער טייל פון דער 'פזילה' איז‬ ‫אזא ַ‬ ‫געהאט ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫קיינמאל נישט‬‫ָ‬ ‫נאך‬‫האב ָ‬ ‫מיט שטוינונג‪ :‬איך ָ‬ ‫באהאנדלונגען‪ ,‬ווייל ווי עס‬ ‫דארף ער נישט קיין שום ַ ַ‬ ‫דאס קינד‪ .‬אויך ַ‬ ‫'דארף נישט ָא‪ï‬ערירן ָ‬ ‫‪ï‬געגאנגען‪ ,‬און מ ַ‬ ‫ַ‬ ‫ארא‬ ‫ַ ָ‬ ‫פארשוואונדן‪ ...‬ער איז מער נישט ‪... Cross-eyed‬‬ ‫אינגאנצן ַ‬ ‫ַ‬ ‫ווייזט אויס‪ ,‬איז ַאלעס‬ ‫האבן ַאלע געהערט די מעשה‬ ‫ַאז מ'איז זיך מתבונן טיפער אין דער מעשה‪ ,‬קומט מען צו דער מסקנה‪ַ ,‬אוודאי ָ‬ ‫וואס נעמט‬ ‫פאר דעם ָ‬ ‫‪ï‬אסירט מיט'ן 'נתיבות שלום'‪ַ ,‬אז 'הזמן ‪ï‬על לטובתך'‪ָ ...‬אבער וואויל איז ַ‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫ָ‬ ‫קא‪ ï‬און פירט עס אויס למעשה‪ ,‬מיט אמונה אין דעם גרויסן כח פון תפילה אין ראש השנה‪!..‬‬ ‫זאך אין ָ‬ ‫ַאריין די ַ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז אויך ַא‬ ‫ָ‬ ‫האט מיר‬ ‫טאכטער ה' ירחם‪ָ ,‬‬ ‫פארלוירן ַא ָ‬ ‫האט ליידער ַ‬ ‫ַא חשוב'ער רב שליט"א‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫'דארף מת‪ï‬לל זיין זוכה צו זיין ביים מש‪ï‬ט‪' ,‬כי הוא נורא ואויום'‪ָ ,‬אבער‬ ‫האט ער געהערט ווי ווייט מ ַ‬ ‫יאר פריער ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטארק צו אים‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז נוגע ַאזוי‬ ‫געטראכט און אפילו נישט 'גע'חלומ'ט'‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט נישט‬ ‫ער ָ‬ ‫נאר יעדער‬ ‫האבן שוין געהערט ַאלע 'דרשות' און מעשיות‪ָ ...‬‬ ‫זאגן‪ ,‬מיר ָ‬ ‫'זאל נישט ָ‬ ‫עורו נא התעוררו נא‪ ,‬און מ ָ‬ ‫פאר זיך כל מילי‬ ‫דאס ַאלעס איז נוגע צו אים ַאליין‪ ,‬און ַאזוי וועט ער זוכה זיין צו ‪ï‬ועל'ן ַ‬ ‫דארף וויסן ַאז ָ‬ ‫איינער ַ‬ ‫האפענונגסלאז ח"ו‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס זעען אויס ָ‬ ‫זאכן ָ‬ ‫דמיטב‪ ,‬אויך ביי ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪áé‬‬ ‫‪ úåøéæâ òøòååù òìà© ïëàî‬ט‪ïéà èééèù ñò éåå ,‬‬‫‪© åö ìèá êøã' ï'ôéåà ïééâåöôéåøà© ãðàèùîéà‬‬ ‫©‬ ‫‪æéà âàèééåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïééæ èéî‬‬ ‫‪úéøá' íòã ééá :('á ùåøã ,çñôì ùåøã) "ìçð éáøò" ÷"äôñ‬‬ ‫ח‬ ‫‪. øàé‬‬‫‪¨ áééäðਠ,úåìéôú òðééæ èéî 'êìîä‬‬ ‫‪úéùàøá) èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã èàä‬‬ ‫‪¨ ,'íéøúáä ïéá‬‬ ‫‪ééæ ïåà ,"äðù úåàî òáøà íúåà åðòå íåãáòå" (âé ,åè ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïáòâòâñéåøà© ïéåù æéà äøéæâ éã áéåà åìéôà‬‬ ‫‪ïòååòâ æéà ñàã‬‬‫‪¨ .øàé‬‬ ‫‪¨ èøòãðåä øéô ïãéà éã ïâéðéét ïìòåå çåëá øàé‬‬ ‫‪¨ áééäðਠäìéôú éã æéà ,ñçå äìéìç‬‬ ‫ח‪ .‬אין אסאך ספרים ווערט דער ענין פון ראש השנה מרומז אין קאפיטל ב' פון תהלים‪' :‬אספרה אל חק בני אתה‬ ‫אני היום ילדתיך'‪' .‬חק' ווייזט אויף ראש השנה‪ ,‬און 'היום' ווייזט אויף דעם טאג פון דין‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫זאגט כביכול צו יעדן איד‪' :‬בני אתה' ‪ -‬דו ביסט מיין קינד ‪' -‬היום ילדתיך'‪ ,‬היינט האב איך דיר געבוירן‪ ,‬ווייל ראש‬ ‫השנה איז דער טאג פון חידוש הבריאה‪ .‬און גלייך דערנאך שטייט‪' :‬שאל ממני ואתנה' ‪ -‬בעט פון מיר אלעס וואס‬ ‫דיין הארץ וויל‪ ,‬און איך וועל דיר געבן‪.‬‬ ‫‪ï‬אסירט ביי איינע פון די תלמידים פון אר"י‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ט‪ .‬דער 'ערבי נחל' )לר"ה( ברענגט ַא מורא'דיגע מעשה‪ָ ,‬‬ ‫נאמען פונעם תלמיד‪ :‬רבי יוסף מערבי ז"ל(‪ :‬אין ראש‬ ‫הקדוש זי"ע )אויך דער "היכל הברכה"‪ ,‬ברענגט די מעשה‪ ,‬און ער גיט צו דעם ָ‬ ‫שטארקן און מרבה‬ ‫ַ‬ ‫זאלסט זיך‬ ‫געזאגט‪' ,‬למען השם‪ ,‬דו ָ‬ ‫ָ‬ ‫באוויזן צו אים און אים‬ ‫האט אליהו הנביא ז"ל זיך ַ‬ ‫השנה‪ָ ,‬‬ ‫געשטארקט אויף ַאזוי ווייט‪ַ ,‬אז דער גרויסער שר מיכאל‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיך‬ ‫זיין בתפלה ובתחנונים‪ ,‬ווייל די מקטריגים ָ‬ ‫א‪ï‬געשוואכט‬ ‫ַ‬ ‫געווארן און זיין כח איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫וועלכער דערמאנט שטענדיג די זכותים פון אידידשע קינדער‪ ,‬איז שטיל‬ ‫וואס צו ענטפערן'‪.‬‬ ‫האט נישט ָ‬ ‫געווארן‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫אסאך תורה‪ ,‬איז וואו‬ ‫האבן דאך אידן געלערנט ַ ַ‬ ‫יאר ָ‬ ‫האט דער תלמיד פונעם אריז"ל געפרעגט אליהו‪ ,‬יענעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫'האט געלערנט‬ ‫האט אליהו געענטפערט‪ַ ,‬אז אויף דעם גופא איז דער קיטרוג‪ַ ,‬אז מ ָ‬ ‫איז דער זכות פון די תורה? ָ‬ ‫מ'דארף לערנען‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫תורה נישט ַאזוי ווי‬ ‫טאטע פון ַאלע‬ ‫דאך דער ַ‬ ‫זאגט אברהם אבינו צו דעם? ער איז ָ‬ ‫וואס ָ‬‫האט דער תלמיד ווייטער געפרעגט‪' :‬און ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫דאך אים ַאוודאי נישט ָא‪ï‬שיקן מיט ליידיגע הענט'‪ָ .‬‬ ‫פארוואס קומט ער נישט מלמד‪-‬זכות זיין? מ'וועט ָ‬ ‫אידן‪ָ ַ ,‬‬ ‫פאר זיי‪.‬‬ ‫זאגט ַאז ער שעמט זיך צו גיין בעטן ַ‬ ‫אליהו געענטפערט‪ַ ,‬אז אברהם ָ‬ ‫האט ער אויסגעשריגן מיט ַא ציטערדיג קול‪' :‬עם ה'‪ ,‬חזקו‬ ‫דאס געהערט‪ָ ,‬‬ ‫האט ָ‬ ‫ווען דער תלמיד פונעם אריז"ל ָ‬ ‫באשעפער‪ .‬טוט‬ ‫פאר די שטעט פון אונזער ַ‬ ‫פאלק‪ ,‬און ַ‬ ‫פאר אונזער ָ‬ ‫שטארקן און מת‪ï‬לל זיין ַ‬ ‫ַ‬ ‫לאמיר זיך‬ ‫ונתחזקה ‪ָ -‬‬ ‫בארעכענען און אפטרעטן פונעם‬ ‫תשובה אויף ַאלע אייערע עבירות‪ .‬ווער ווייסט‪ ,‬אפשר וועט דער אויבערשטער זיך ַ‬ ‫האבן זיך‬‫צארן איז שוין ַארויס‪ ,‬די הענט פון די מקטרגים ָ‬ ‫געוואלט טוהן‪ ,‬ווייל דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫שלעכטן ָ‬ ‫וואס זיי צו ענטפערן'‪.‬‬ ‫האט שוין נישט ַאן ענטפער ָ‬ ‫געשטארקט און אונזער מליץ יושר ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫זאלן תשובה טוהן‪ ,‬ביז אליהו איז געקומען צו אים און ער ָ‬ ‫לאנג געשריגן מיט מוסר ַאז אידן ָ‬ ‫האט ַאזוי ַ‬ ‫ער ָ‬ ‫האט זיך ָאנגעקליידעט אינעם כח התשובה פון יענער שול‪ ,‬און ער איז געקומען‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז אברהם אבינו ע"ה ָ‬ ‫ָ‬ ‫אים‬ ‫זאלן דערווייל תשובה‬ ‫צו דעם אויבערשטען צו דערווייטערן און ָא‪ï‬שטו‪ï‬ן דעם מש‪ï‬ט ביז יום כי‪ï‬ור‪ ,‬כדי אידן ָ‬ ‫נאנטע‬ ‫האט דער רב געשריבן א בריוו צו ַאלע ָ‬ ‫נאך ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫באלד ָ‬ ‫טוהן און זיך אומקערן פון זייערע וועגן‪ַ .‬‬ ‫האט געהערט‬ ‫וואס ער ָ‬‫געמאלדן ַאלעס ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיי‬‫מ'זאל זען תשובה צו טוהן ווי ווייט מעגליך‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטעט‪ַ ,‬אז‬ ‫פון אליהו הנביא זכור לטוב‪ ,‬עכ"ל‪.‬‬ ‫דא זעען מיר ווי ווייט עס דערגרייכט דער כוח פון‬ ‫עס נעמט ַארום ַא ציטער ווען מ'זעט די מעשה‪ ,‬ווייל פון ָ‬ ‫האט שוין נישט געקענט‬ ‫אזא שווערע צייט‪ ,‬ווען דער מלאך מיכאל‪ ,‬דער שר פון אידישע קינדער‪ָ ,‬‬ ‫תפילה‪ַ ,‬אז אין ַ ַ‬ ‫האט זיך געשעמט צו גיין‬ ‫טאטע פון כלל ישראל‪ָ ,‬‬ ‫פאר אידן‪ ,‬און ַאפילו אברהם אבינו ע"ה‪ ,‬דער ַ‬ ‫ממליץ‪-‬טוב זיין ַ‬ ‫געהאלפן מבטל זיין די דינים און‬ ‫ָ‬ ‫האבן ָאבער די תפילות פון אידישע קינדער‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ָ ,‬‬ ‫בעטן רחמים ַ‬ ‫געזאגט צום תלמיד פונעם אריז"ל‪" :‬למען השם התחזק להרבות‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫פארשניידן ַאלע מקטריגים‪ ,‬ווי אליהו הנביא ָ‬ ‫ַ‬ ‫בתפלה ותחנונים"‪.‬‬ ‫האט געגעבן צו די מענטשן אויף דער וועלט‪ַ ,‬אז‬ ‫וואס דער אויבערשטער ָ‬ ‫דא לערנען מיר אויך דעם כח ָ‬ ‫פון ָ‬ ‫דא אויף דער וועלט‪ ,‬איז אברהם אבינו ע"ה געווען בכח ָא‪ï‬צושטו‪ï‬ן‬ ‫האבן געטוהן ָ‬ ‫וואס אידן ָ‬‫נאר דורך תשובה ָ‬ ‫ָ‬ ‫קלאר ווי דער מענטש טוט מיט זיינע תפילות און מיט זיין תשובה‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאך יום כי‪ï‬ור‪ .‬זעען מיר‬ ‫דעם מש‪ï‬ט ביז ָ‬ ‫‪âé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪èëàîòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪¨ ïãéà éã éåå è÷ðåt æà© ,øéî ïòðøòì íòã‬‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫‪èâàæòâñéåøà‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪© øàì‬‬ ‫¨‬ ‫‪æéà ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,'íéøöî ãåáòéù' ïåô äøéæâ éã‬‬ ‫‪ïåô äøéæâ éã èëàîòâ‬‬‫©‬ ‫©‪ìèá ïåà ,'ùéðòøò÷øòáéà' ïà‬‬ ‫‪éã ïòåå ,ïâòååèñòãðåô øòáਠ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© ï'ëøåã ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪éåæà© ïåà ,ä÷òö ïåà äìéôú øòééæ êøåã íéøöî ãåáòù‬‬ ‫‪ìàøùé éðá åçðàéå' ¯ èðééååòâ ïåà èöëòø÷òâ ïáàä‬‬ ‫‪¨ ïãéà‬‬ ‫‪éåæà© ,èééö éã øàô‬‬ ‫‪© íéøöî ïåô ïòâðàâòâñéåøà‬‬ ‫©‬ ‫‪© ééæ ïòðòæ‬‬ ‫‪ìòúå' ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪íééå÷î ãìàá‬‬ ‫©‬ ‫‪æéà ,'å÷òæéå äãåáòä ïî‬‬ ‫‪íòã ïéà ïùéðòøò÷øòáéà ïëàî‬‬ ‫‪© åö çëá ãéà øòãòé æéà‬‬ ‫‪èééøôàá‬‬ ‫‪© ïòðòæ ééæ ïåà ,'äãåáòä ïî íé÷ìàä ìà íúòåù‬‬ ‫יא‬ ‫‪. 'äìéôúä éðôá ãîåòä øáã ïéà' .âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪.úåìâ ïéà øàé‬‬‫‪¨ 210 æéåìá êàð‬‬ ‫‪¨ íéøöî ïåô ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫החכם עיניו בראשו ‪ -‬אויסנוצן יעדע רגע פון ראש השנה‬ ‫‪øòôòùàá‬‬ ‫‪© ïåô ïåöø øòã æéà éåæà© ìééåå øàôøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪æéà ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫צום גוטן‬ ‫‪,äøéæâ éã ñéåøà© èéâ øòèùøòáéåà øòã ïòåå ãìàá‬‬ ‫©‬ ‫‪øòã íéøàåå‬‬ ‫‪¨ àøîâ éã øòã ïòåå ïøòåå ìèá ìàæ‬‬ ‫‪© æéà'ñ áéåà æà© (.æè÷ á"á) èâàæ‬‬ ‫‪¨ äøéæâ éã æà© øæåâ êéåà øò æéà‬‬ ‫‪øàé‬‬ ‫‪¨ òöðàâ‬‬ ‫‪© ñàã‬‬ ‫‪¨ æéà ,äðùä ùàø âàè‬‬ ‫‪¨ øòèùøò‬‬ ‫‪ äøéæâ éã ïëàî‬י‪.‬‬ ‫‪© åö ìèá ïééæ ììtúî èòåå ãéà‬‬ ‫‪ùàø âàè‬‬ ‫÷‪¨ ïèùøò íòã èìà‬‬ ‫‪© æéà'ñ áéåà ïåà ,íéøàåå‬‬ ‫©‬ ‫‪èâàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñàååøàô‬‬ ‫‪¨ © íòè à© íéøôñ éã ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ,íòã èéåì‬‬ ‫÷‪.èìà‬‬‫‪© ïééæ øàé‬‬ ‫‪¨ õðàâ‬‬ ‫‪© à© èòåå ,äðùä‬‬ ‫‪¨ ,äøåàëì .'íéøöî úàéöéì øëæ' äðùä ùàø‬‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪ò"éæ 'ìàøùé úéá' ìòá ÷"äøä íòã óéåà èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪,äðùä ùàø èéî íéøöî úàéöé èàä‬‬ ‫‪¨ úåëééù à© øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪áéåà æà© ,ïééæ æîøî èìàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪àã‬‬ ‫‪¨ ïáàä‬‬‫©‪¨ ì"æç æà‬‬ ‫‪ïåô øàð‬‬ ‫"‪¨ ?"ïåùàø íåéì ïåøëæ ,êéùòî úìéçú íåéä äæ‬‬ ‫פאר די אבות‪ ,‬נתעורר צו ווערן און בעטן פון דעם אויבערשטען ַא‬ ‫'אויפטרייסלען' ַאלע וועלטן‪ ,‬און ער איז גורם ַ‬ ‫פאר דעם מענטש‪.‬‬ ‫ישועה ַ‬ ‫יאר איז‬ ‫‪ï‬אסירט ַא מורא'דיגע מעשה‪ .‬יענעם ָ‬ ‫יאר צוריק ַ‬ ‫פאר דרייסיג ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫י‪ .‬אין דער ישיבה אין געיטסהעד‪ָ ,‬‬ ‫יאר‪ ,‬ביי 'ונתנה תוקף' אין‬ ‫דאס קומענדיגע ָ‬ ‫געווארן ַא יונגער בחור פון דער ישיבה‪ .‬ממילא‪ ,‬איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫ליידער נפטר‬ ‫גאר ַא גרויסע התעוררות צווישן ַאלע ישיבה בחורים‪ ,‬און ווען מ'איז ָאנגעקומען צו די‬ ‫די הייליגע טעג‪ ,‬געווען ָ‬ ‫ווערטער‪' ,‬ותשובה ותפלה וצדקה מעבירין את רוע הגזירה'‪ ,‬זענען די קולות אין ישיבה געווען 'עד לב השמים'‪.‬‬ ‫דאן געווען משגיח אין דער ישיבה אין‬ ‫סאלאמאן זצ"ל‪ ,‬וועלכער איז ַ‬‫אויך דער בעל תפילה‪ ,‬הגה"צ רבי מתתיהו ָ ָ ָ‬ ‫ארא‪ï‬גערינען בלוט פון זיין‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫האט געשריגן הויך אויפ'ן קול‪" :‬ותשובה ותפילה וצדקה‪ ,"...‬אזש עס ָ‬ ‫געיטסהעד‪ָ ,‬‬ ‫פאר אים אויפ'ן עמוד‪ ,‬און די ווערטער 'רוע הגזירה' זענען אויסגעמעקט‬ ‫וואס איז געלעגן ַ‬ ‫האלדז אויף דעם מחזור ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן‪ ,‬און במשך‬ ‫ָ‬ ‫טאקע ָא‪ï‬געמעקט‬ ‫געווארן פון מחזור‪ ...‬און וואונדער איבער וואונדער‪ ,‬דער 'רוע הגזירה' איז ַ‬ ‫ָ‬ ‫גאנץ געיטסהעד‪ ,‬איז נישט געווען‬ ‫שטאט‪ .‬אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט מען נישט געהערט ַא שלעכטע בשורה ח"ו אין‬ ‫יאר ָ‬ ‫גאנצן ָ‬‫פון ַ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫ַאפילו איין נפטר ל"ע יענעם ָ‬ ‫וואס דער רוסישער‬ ‫שלאכטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫רא‪ï‬שיצער רב זי"ע פלעגט מעורר זיין מיט ַא מעשה שהיה‪ ,‬אין איינע פון די‬ ‫יא‪ .‬דער ָ‬ ‫געשאסן ַא טויטליכן פייל‬ ‫ָ‬ ‫האבן די פיינטליכע קרעפטן‬ ‫האט געפירט קעגן זיינע פיינט‪ָ ,‬‬ ‫ניקאלאי ימ"ש ָ‬ ‫ָ ַ‬ ‫צאר‬ ‫ַ‬ ‫פאר‪,‬‬ ‫דא קומט ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫באמערקט ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫סאלדאט‪ ,‬וועלכער ָ‬‫האט ַא ָ ַ‬ ‫מאמענט‪ָ ,‬‬ ‫צאר‪ .‬אין יענעם ָ‬ ‫ציל'נדיג אויפ'ן ַ‬ ‫געווארן און‬ ‫ָ‬ ‫דערשראקן‬ ‫ָ‬ ‫האט געריטן‪ ,‬איז‬ ‫צאר ָ‬ ‫דאס פערד אויף וועלכן דער ַ‬ ‫אויסגעשריגן מיט ַא ביטער קול‪ ,‬און ָ‬ ‫האט גע'‪ï‬גר'ט אויפ'ן ָארט‪ ,‬און דער‬ ‫האט ַארויפגעש‪ï‬רינגען הויך‪ַ .‬אזוי איז דער פייל ַאריין אינעם פערד וועלכער ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געראטעוועט‬ ‫ַ‬ ‫צאר איז‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט ַאז ער וויל אים‬ ‫ָ‬ ‫האט אים‬ ‫סאלדאט‪ ,‬און ער ָ‬‫צאר געשיקט רופן יענעם ָ ַ‬ ‫האט דער ַ‬ ‫נאך דער מלחמה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאר‪.‬‬ ‫הארץ גליסט ָ‬ ‫וואס זיין ַ‬‫געראטעוועט זיין לעבן‪ .‬ער קען דעריבער בעטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫פאר דעם ָ‬ ‫באלוינען ַ‬ ‫ַ‬ ‫קאמאנדיר אין דער‬ ‫פאר'ן קעניג‪ַ ,‬אז היות זיין ָ ַ‬ ‫געזאגט ַ‬ ‫ָ‬ ‫געהאט ַא 'קליין קע‪ï‬ל'‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫סאלדאט‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫האט דער ָ ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫צאר אים‬‫האט דער ַ‬ ‫קאמאנדיר‪ָ ...‬‬ ‫באשטימען ַא צווייטן ָ ַ‬ ‫'זאל ַ‬ ‫ַארמיי ‪ï‬ייניגט אים‪ ,‬בעט ער פונעם קייסער מ ָ‬ ‫נאר איינער!‬ ‫קאמאנדיר‪ָ .‬אבער דו ַ‬‫באשטימען ַאן ַאנדערן ַאלס דיין ָ ַ‬ ‫פארלאנג און ַ‬ ‫נאכגעבן דיין ַ ַ‬ ‫‪ -‬גוט‪ ,‬כ'וועל ָ‬ ‫קאמאנדיר?!‬ ‫האסטו נישט געבעטן צו ווערן ַאליין ַא ָ ַ‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫האט אונז געגעבן דעם‬ ‫זאגט מען צו אונז‪ ,‬דער אויבערשטער ָ‬ ‫דאס זעלבע ָ‬ ‫רא‪ï‬שיצער רב אויסגעפירט‪ָ :‬‬ ‫האט דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫טארן‬ ‫יאר הבא עלינו לטובה‪ ,‬מיר ָ‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫זאל אונז גוט זיין ַא ַ‬ ‫זאכן‪ַ ,‬אז עס ָ‬‫כח פון תפילה‪ ,‬צו ‪ï‬ועל'ן דערמיט גרויסע ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ãé‬‬ ‫‪êéæ ïèìàä‬‬ ‫©‬ ‫‪åö ,äðùä ùàø ïéà ïöøàä‬‬ ‫©‬ ‫‪ïöðàâ‬‬‫‪© ï'èéî íòã øàô‬‬ ‫'‪© 'ïøò÷àìô‬‬ ‫©‬ ‫‪ùèðòî øòã èåè äðùä ùàø ïéà‬‬ ‫יד‬ ‫‪. ïééø ïåà âéìééä‬‬ ‫יב‬ ‫‪èòåå , âàè‬‬ ‫‪¨ íòðåô äùåã÷ éã èøétù øò ,ïòèùøòáéåà‬‬ ‫‪øòáਠ,'ä úãåáò ïéà øàé‬‬ ‫‪¨ õðàâ‬‬‫'‪© à© 'íéøàåå‬‬ ‫©‬ ‫‪ïééæ íéà‬‬ ‫‪ñàåå‬‬‫‪¨ øòã øàô‬‬ ‫‪© æéà ìéåàåå' :èáééøù 'ùîùå øåàî' øòã‬‬ ‫‪ïåô áåè íåé øòã ,èñééä ñàã‬‬ ‫'÷‪¨ .'èìà‬‬ ‫©‬ ‫‪æéà øò áéåà‬‬ ‫‪ïåà ïâéìééä êéæ ïåà ïâéðééø åö êéæ äëåæ æéà øò‬‬ ‫÷‪ïåà èéé÷èìà‬‬ ‫‪© èéî íéà óéåà øòáéøà© èééâ äðùä ùàø‬‬ ‫‪øòôòùàá‬‬ ‫‪© øòæðåà øàô‬‬ ‫‪© ïèééøâåöåö êéæ ïåà ,úåáùçî òðééæ‬‬ ‫‪ò÷øàèù‬‬‫©‬ ‫‪éã èéî èùéð 'èáòì' øò ,èéé÷âéãééì èéî‬‬ ‫'÷‪øò èòåå íòã èéî ìééåå ,äðùä ùàø ïåô äòù 48 òìà© 'èìà‬‬ ‫©‬ ‫‪ïééæ øàé‬‬‫‪¨ õðàâ‬‬ ‫‪© à© øò èòåå ,âàè‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪íòðåô äùåã‬‬ ‫‪,øàé‬‬ ‫‪¨ ïöðàâ‬‬ ‫‪© ï'ôéåà 'ä úå÷éáã ïåà äùåã÷ ïééæ êéùîî‬‬ ‫‪ å"ç‬יג‪(ãð 'ò ,â"ç ,'ìàøùé øàô' øôñ) .‬‬ ‫‪à© øòôòùàá‬‬ ‫©‬ ‫‪íòã ïéà ÷åáã ïééæ ïòðò÷ ìàæ‬‬ ‫©‪¨ øò æà‬‬ ‫‪ï'äòù éã ïåô íé÷ìç éã ïåô ÷ìç øòãòé .âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïöðàâ‬‬ ‫©‬ ‫©‪ä"ã ,äðùä ùàø éæîø) 'ùîùå øåàî' øòã èáééøù éåæà‬‬ ‫‪âàè‬‬‫¨‬ ‫'‪ïãòé óéåà ùèðòî íòã èôìòä ,äðùä ùàø ïéà ä"ø) àøîâ éã ïåô øòèøòåå éã óéåà ,('éðôì åøîà‬‬ ‫‪ àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïâéðò÷ åö ,øàé¨ ïåô øéà ¯ 'íëéìò éðåëéìîúù éãë úåéëìî éðôì åøîà' (.æè‬טו‪.ã"ëò ,‬‬ ‫‪ïöðàâ‬‬ ‫‪© ï'èéî äðùä ùàø ïéà 'úåéåëìî' éã ïâàæ‬‬ ‫‪¨ èìàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪æà© ,('äðùä ùàø êøò) 'õòåé àìt' øòã êéåà èáééøù éåæà© ñìà© ïòðéåø÷ êéî øéà èòåå íòã êøåã ìééåå ,õøàä‬‬ ‫©‬ ‫‪ùàø ïéà çë èéî êéæ è÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪ùèðòî øòã áéåà‬‬ ‫‪.øàé‬‬ ‫‪¨ ïöðàâ‬‬ ‫÷‪© íòðåô êùîá âéðò‬‬ ‫‪ïåô ãçt ïåà äàøé èéî ìåô ïééæ ìàæ‬‬ ‫‪¨ õøàä‬‬‫‪© ïééæ ,äðùä‬‬ ‫‪ïåà óìéä à© ïòðéôòâ øò èòåå ,ïòèùøòáéåà íòã íòã ïéà êéæ èòãðòåå øàé‬‬ ‫‪¨ òöðàâ‬‬ ‫‪© ñàã‬‬‫‪¨ æà© ,èðééî ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ øàé‬טז‪.‬‬ ‫‪¨ õðàâ‬‬ ‫‪© à© ïáòì èòåå äîùð ïééæ ïåà ,âðåæééìñéåà ïåà úîàá êéæ óéåà èîòð ùèðòî øòã ìéôéåå‬‬ ‫'זאל נישט ַאריינלייגן‬‫קאמאנדיר‪ ...‬מ ָ‬ ‫'זאל טוישן זיין ָ ַ‬ ‫האט געבעטן מ ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫סאלדאט ָ‬ ‫נארישער ָ ַ‬ ‫ָאבער נישט זיין ווי יענער ַ‬ ‫פאר ַא‬ ‫וואס ער בעט‪ַ ,‬‬ ‫זאל מסדר זיין די תפילה ָ‬ ‫נאר יעדער בר דעת ָ‬ ‫נארישקייטן‪ָ ,‬‬ ‫גאנצן כח פון תפילה אין ַ‬ ‫דעם ַ‬ ‫'שנה טובה ומתוקה' אין ַאלע זיינע ענינים‪.‬‬ ‫זאל מען‬ ‫יב‪ .‬דער 'שם משמואל' שרייבט )נצבים תרע"ג(‪ַ ,‬אז עס איז וויכטיג צו געדענקן אז אין די יעצטיגע טעג ָ‬ ‫שטארקן‬ ‫ַ‬ ‫גאנצע עבודה פונעם חודש תשרי מיט ַא גרויסע התלהבות און‬ ‫זאל טוהן די ַ‬ ‫נאר מען ָ‬‫'קאלט'‪ָ ,‬‬ ‫נישט זיין ַ‬ ‫געפיל‪ .‬און מיט דעם כח שטייט מען מיט אויפגעהויבענע קע‪ ï‬און מ'זיגט אינעם מש‪ï‬ט‪ ,‬און יעדער מענטש לויט‬ ‫די מדריגה פון זיין התלהבות‪ ,‬איז ער זוכה אינעם דין‪' ,‬ואתם הדבקים בה' אלוקיכם חיים כולכם היום'‪.‬‬ ‫באקומען‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫געווארן פון ַא לונגען ַאנטצינדונג ל"ע ָ‬ ‫ָ‬ ‫יונגערמאן נפטר‬ ‫ַ‬ ‫אמאל אין חודש שבט‪ ,‬איז ַא‬ ‫יג‪ָ ַ .‬‬ ‫האט דער גאון רבי חיים שמולעוויץ זצ"ל‪ ,‬ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין‬ ‫קאלטע וועטער‪ָ .‬‬ ‫פון די ַ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫ירושלים‪,‬‬ ‫געווארן ווען‬ ‫ָ‬ ‫יונגערמאן איז יעצט נפטר געווארן פון די קעלט‪ ,‬ער איז שוין 'נפטר'‬ ‫ַ‬ ‫‪ -‬צי דען מיינט איר‪ַ ,‬אז דער‬ ‫'קאלט'(‪.‬‬ ‫געקאכט ‪ -‬אינעם 'מחזור' פון ראש השנה' )ווייל זיין תפילה איז געווען ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫די זון ָ‬ ‫אמאל טוט מען אין איין ראש השנה‬ ‫יד‪ .‬ס'איז כדאי צו ברענגן די ווערטער פונעם 'מגן אברהם' )סוף סימן תקצ"א( ַאז ַ ָ‬ ‫יארן אין מצרים‪.‬‬ ‫זאטע ָ‬ ‫האט געזען אין חלום ַאז עס וועלן קומען זיבן ַ‬ ‫יאר‪ַ ,‬אזוי ווי ‪ï‬רעה ָ‬ ‫מש‪ï‬ט'ן אויף עטליכע ָ‬ ‫זאל בעטן דעם אויבערשטען און איינרייסן וועלטן‪ ,‬ווייל מיט די תפילה קען ער ‪ï‬ועל'ן אויף‬ ‫האט שכל‪ָ ,‬‬ ‫וואס ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫יארן‪.‬‬ ‫אסאך ָ‬ ‫ַ ַ‬ ‫טו‪ַ .‬אזוי טייטשט הרה"ק בעל 'יסוד העבודה' זי"ע‪ ,‬דעם ‪ï‬סוק )דברים ו‪ ,‬כד( 'לחיותינו כהיום הזה'‪ .‬עס שטייט אין‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק‪' :‬לחיותינו' ‪ -‬מיר שע‪ï‬ן חיות אויף דעם‬ ‫זוהר הקדוש ַאז 'היום' איז מרמז אויף ראש השנה‪ָ .‬‬ ‫טאג ראש השנה‪.‬‬ ‫יאר‪' ,‬כהיום הזה' ‪ -‬לויט ווי מיר פירן זיך אין דעם ָ‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר די מצוה פון תקיעת שופר אין ראש השנה(‪ַ ,‬אז‬ ‫טז‪ .‬רבינו סעדיה גאון ז"ל שרייבט )אין צווייטן טעם‪ ,‬צווישן זיינע צען טעמים ַ‬ ‫דעמאלס שופר כדי אויסצורופן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫מ'בלאזט‬ ‫ָ‬ ‫טאג פון די עשרת ימי תשובה‪ ,‬און‬ ‫ראש השנה איז דער ערשטער ָ‬ ‫זאל ער נישט‬ ‫זאל תשובה טוהן‪ ,‬און אויב נישט‪ָ ,‬‬ ‫וואס וויל תשובה טוהן‪ָ ,‬‬ ‫ווארענט ַאז יעדער ָ‬ ‫וואס ָ‬‫ַאזוי ווי איינער ָ‬ ‫האבן קיין טענות‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ס'איז אבער וויכטיג צו וויסן‪' ,‬בית יעקב אלו הנשים'‪ ,‬וועלכע זענען‪ ,‬ברוך השם‪ ,‬מטו‪ï‬ל מיט די קליינע קינדער‬ ‫‪åè‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ èééö éã ïòâðòøáøàô‬יז ©‪ äðùä åìéôà‬יח‪,ïòôਠèééøá ïòðòæ ìîéä ïéà ïøòéåè òìà© ïòåå ,‬‬ ‫‪¨ ,àìéîî‬‬ ‫‪© èùéð ïòî øàè‬‬ ‫‪úéá' ìòá ÷"äøä ,éáø øòîéðàìñ‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòã èáééøù ñò éåå ùàø ïåô áåè íåé ïâéìééä íòã ïéà èåðéî ïééà‬‬ ‫פארזיכערן דעם המשך און דעם קיום פון כלל ישראל‪ .‬צוליב דעם קענען זיי נישט קומען אין‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און זיי ַ‬ ‫טארן זיי ָאבער‬ ‫צוזאמען מיט רבבות אלפי ישראל‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫הארץ‬ ‫דאס ַ‬‫דאווענען אין די ימים נוראים‪ ,‬און זיך אויסגיסן ָ‬ ‫שול ַ‬ ‫באשעפער‪.‬‬‫האבן נישט זוכה געווען מת‪ï‬לל צו זיין צום ַ‬ ‫טראכטן ַאז זיי ָ‬ ‫ַ‬ ‫נישט זיין בעצבות ח"ו‪ ,‬צו‬ ‫געזאגט ַאז ער‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫לא‪ï‬יאן זצ"ל‪ָ ,‬‬ ‫געזאגט‪ :‬מיין טאטע‪ ,‬הגה"צ רבי אליהו ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫לא‪ï‬יאן זצ"ל ָ‬ ‫הגה"צ רבי לייבל ַ ַ‬ ‫וואס געפינען זיך אינדערהיים אין די הייליגע טעג און זיי גיבן זיך ָא‪ ï‬מיט זייערע קליינע‬ ‫האט בקבלה‪ַ ,‬אז די פרויען ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס הערשט אין שול‪ַ ,‬אז זייערע תפילות‬ ‫גאנצן מצב ָ‬ ‫דארפן נישט ָאנקומען צו ַאלע תפילות‪ ,‬און צו דעם ַ‬ ‫קינדער‪ַ ,‬‬ ‫וואס פירט ַארויף זייערע תפילות צום כסא‬ ‫דא ַא ס‪ï‬עציעלער 'צינור' ָ‬‫זאלן ָאנגענומען ווערן אין הימל‪ ,‬ווייל עס איז ָ‬‫ָ‬ ‫האבן די מעגליכקייט מת‪ï‬לל צו זיין‪ ,‬דערנענטערן זיי זיך צום כסא הכבוד‪,‬‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫הכבוד‪ .‬מיט די געציילטע ווערטער ָ‬ ‫לאנגע שטונדן אין ביהמ"ד און איז ממליך דעם גרויסן הייליגן קעניג‪.‬‬ ‫וואס שטייט ַ‬‫גאנצער ציבור ָ‬ ‫‪ï‬ונקט ַאזוי ווי דער ַ‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫פאלט אויס אין‬ ‫דער 'ערוך לנר' שרייבט )אין זיין ספר 'מנחת עני'‪ ,‬פ' האזינו(‪ַ ,‬א חקירה אויב ווען ראש השנה ַ‬ ‫דאס ערגסטע ח"ו און די בעסטע‬ ‫וואס זענען געווען ָ‬ ‫יארן ָ‬‫שבת‪ ,‬צי ס'איז ַא גוטער סימן‪ .‬מיר געפינען ַאז די ָ‬ ‫יארן‪ ,‬זענען געווען ראש השנה שחל בשבת‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫יארן‪ַ ,‬אזוי ווי די‬ ‫יארן‪ַ ,‬אז פון איין זייט‪ ,‬זענען די שווערסטע ָ‬‫ארא‪ ï‬אין דעם חשבון פון די ָ‬ ‫ער ברענגט ַ ָ‬ ‫יארן וואס ראש השנה איז געווען שבת‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬זענען געווען ָ‬ ‫ָ‬ ‫יארן ווען די צוויי בתי המקדש זענען חרוב‬ ‫ָ‬ ‫יאר ווען‬‫דאס ָ‬ ‫פאר כלל ישראל‪ַ ,‬אזוי ווי ָ‬‫יארן ַ‬‫פארקערט‪ַ ,‬אז די בעסטע ָ‬ ‫פון דער צווייטער זייט זעט מען ַ‬ ‫יאר ווען די אידן זענען ַאריינגעגאנגען אין ארץ ישראל‪ ,‬איז ראש‬ ‫דאס ָ‬ ‫'האט אויפגעשטעלט דעם משכן‪ ,‬און ָ‬ ‫מ ָ‬ ‫דארף מען וויסן צי עס איז ַא גוטער סימן‪ָ ,‬אדער חלילה נישט‪.‬‬ ‫דעמאלס געווען שבת‪ .‬ממילא‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫השנה אויך‬ ‫זאגן א סברא ווי ַאזוי ראש השנה שחל‬ ‫זאגט דער 'ערוך לנר'‪ַ ,‬אז עס ווענדט זיך אין אונז‪ .‬ווייל מ'קען ָ‬ ‫ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און דאן קומט דער קול השופר‬ ‫גאנץ ָ‬‫האבן געזינדיגט ַא ַ‬ ‫וואס ָ‬‫פאר אונזער טובה‪ :‬ווייל אידן ָ‬ ‫בשבת איז ַ‬ ‫האפען ַאז דורך די תקיעות וועט דער שטן צעטומלט ווערן‪ ,‬און דער זכות‬ ‫אינעם יום הדין‪ ,‬און די אידן ָ‬ ‫פאר אידן‪.‬‬ ‫פון די תקיעות וועט זיין ַא סניגור ַ‬ ‫וואך‪ָ ,‬אבער ווען ראש השנה‬ ‫דעמאלס ווען ראש השנה איז אינמיטן דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫דאס איז ָאבער ַאלעס ָ‬ ‫ָ‬ ‫בלאזט מען נישט שופר‪ ,‬ווי ַאזוי קענען מיר געפינען ַא זכות צו בלייבן גערעכט‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלס‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫איז אין שבת‪ָ ,‬‬ ‫וואס איז דער 'בת זוג' פון‬ ‫)מ'בלאזט דאך נישט אין שבת(‪ .‬אויף דעם קומט דער הייליגער שבת‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫אינעם יום הדין?‬ ‫זאגט )שמות לא‪ ,‬יז( 'ביני‬ ‫באשעפער‪ַ ,‬אזוי ווי דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫פאר'ן ַ‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬און איז ממליץ טוב אויף אונז ַ‬ ‫וואס אידישע קינדער היטן דעם שבת ווי ס'דארף‬ ‫ובין בני ישראל אות הוא לעולם'‪ .‬און אין זכות פון דעם ָ‬ ‫צו זיין‪ ,‬איז דער אויבערשטער מוחל זייערע עבירות‪.‬‬ ‫לאנג ווי די אידן היטן ָא‪ ï‬דעם הייליגן שבת‪ָ .‬אבער‬ ‫געווארן דווקא ַאזוי ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז ָאבער ַאלץ‬ ‫ָ‬ ‫פארשוועכן איר כבוד ברבים און בפרהסיא‪,‬‬ ‫אויב מ'היט נישט דעם שבת געהעריג‪ ,‬און אדרבה‪ ,‬מ'טוט חלילה ַ‬ ‫דאך ַא‬ ‫איז ווי ַאזוי קען דער שבת ווערן ַא מליץ יושר אונז גערעכט צו מאכן ביים מש‪ï‬ט? עס ווערט ָ‬ ‫קטיגור ח"ו וכו'‪.‬‬ ‫יארן ווען ראש השנה קומט אויס‬ ‫דער 'ערוך לנר' פירט אויס‪ַ ,‬אז צוליב דעם איז ס‪ï‬עציעל אין ַאזעלכע ָ‬ ‫דארף מען זיך ָאנשטרענגען און תשובה טוהן אן ַא הפסק‪.‬‬ ‫אין שבת‪ַ ,‬‬ ‫האבן נישט די מינדסטע‬‫כאטש מיר ָ‬ ‫געזאגט הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫יז‪ .‬מורא'דיגע ווערטער‪ָ ,‬‬ ‫האט‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫השגה אין די הייליגע אבות און אמהות‪ָ ,‬אבער פון דער גמרא איז משמע ַאז שרה און רחל זענען נפקד‬ ‫האבן קינדער‪,‬‬ ‫פאר זיך צו ָ‬ ‫האבן נישט געקענט ‪ï‬ועל'ן ַ‬‫מיט קינדער אין ראש השנה‪ ,‬זעט מען פון דעם‪ַ ,‬אז אויך זיי ָ‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫נאר אין ראש השנה‪ ,‬צוליב די גרויסע סגולה פונעם ָ‬‫ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪æè‬‬ ‫‪ø÷éò øòã ìééåå ,ïáòì ïöðàâ‬‬ ‫‪© ï'ôéåà ùèðòî ï'øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïâàæ ì"æç ñàåå íòã óéåà ('ìë' ä"ã ,ä"øì) ò"éæ 'íäøáà‬‬ ‫÷‪.tà‬‬ ‫‪¨ íòðéà ñòìà© êéæ èòãðòåå‬‬ ‫)‪éåå è÷ðåt æà© ,'ùàø ùåçéî àìå ,ùåçéî ìë' (.àé úáù‬‬ ‫‪éã ïéà âàèééåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪à© ïåô ùøòãðà© æéà âàèééåå‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪tà‬‬ ‫¨‬ ‫©‪à‬‬ ‫‪òøòãðà© éã áéåà êéåà ,äðùä ùàø èéî æéà òáìòæ ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫©‪ùèðòî øòã áéåà ìééåå ,ùèðòî íòðåô íéøáéà òøòãðà‬‬ ‫‪èéî ùèðòî ï'ôéåà øòáéøà© ïòééâ øàé‬‬ ‫‪¨ ïåô âòè‬‬ ‫÷‪ïåô íòðééà óéåà tàì‬‬ ‫©‬ ‫‪ï÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪à© äìéìç èîå÷àá‬‬ ‫©‬ ‫‪åö ïòæ øòáਠøò óøàã‬‬ ‫©‬ ‫‪,å"ç 'íéùåçéî' òðòãéùøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪øòã áéåà êéåà æéà ,íéøáéà ç"îø òøòãðà© òðééæ‬‬ ‫‪éåå äðùä ùàø áåè íåé íòðåô âòè òâéìééä éã ïèéä øòáਠêéæ øò èòåå ééåå ÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫÷‪íéà èåè ètàì‬‬ ‫©‬ ‫‪à© åìéôà© ïééâøòáéøà© èùéð ìàæ'ñ‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪ tà‬יט‪,‬‬ ‫©‪¨ ïéà âéåà ïà‬‬ ‫‪à© øòáਠ,å"ç øàôòâ‬‬‫©‬ ‫‪ñðáòì à© ïéà ïòðéôòâ èùéð‬‬ ‫‪ å"ç âéãééì ïééâ èéî òãðå÷òñ‬כ‪.‬‬ ‫‪ïãàù‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪ïâéæéø à© ïééæ íøåâ å"ç ïò÷ tà‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪ïéà tàì‬‬ ‫©‬ ‫דארפן זיך‬ ‫מאל ַאזוי פיל‪ ,‬ווי ווייט מיר ַ‬ ‫פון דעם קענען מיר לערנען ַא 'קל וחומר‪ ,‬בן בנו של קל וחומר'‪ ,‬טויזנט ָ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫גאנצן ָ‬‫דאס גיט אונז חיות אויפ'ן ַ‬ ‫באמיען מיט ַאלע כוחות אויסצונוצן די טעג פון ראש השנה‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫ַ‬ ‫ביינאכט‪' ,‬יהי רצון שנהיה לראש ולא לזנב'‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫זאגן ראש השנה‬ ‫וואס מיר ָ‬ ‫זאגן ַא רמז אויף די ווערטער ָ‬ ‫די ספרים ָ‬ ‫קא‪ ï‬אויף‬‫ס'איז דער שטייגער פון די בעלי חיים‪ַ ,‬אז ווען זיי ווילן קוקן אויף זייער וויידל‪ ,‬דרייען זיי אויס דעם ָ‬ ‫זאלן אויסנוצן דעם ראש השנה געהעריג‪' ,‬ולא‬ ‫ביינאכט‪' ,‬שנהיה לראש' ‪ -‬מיר ָ‬ ‫ַ‬ ‫צוריק‪ַ .‬אזוי בעטן מיר ראש השנה‬ ‫האבן נישט‬ ‫פארוואס מיר ָ‬‫ווייטאג און צער ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫יאר צוריקקוקן מיט‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫דארפן ַא ַ‬‫לזנב' ‪ -‬ממילא וועלן מיר נישט ַ‬ ‫פארגאנגענעם ראש השנה ריכטיג‪.‬‬ ‫אויסגענוצט דעם ַ ַ‬ ‫נאמען פון זיין רבי'ן‪ ,‬הרה"ק בעל 'בית אברהם'‬ ‫נאכגעזאגט אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫יח‪ .‬הגה"ח רבי ישראל שמעון קאסטעלאניץ ז"ל ָ‬ ‫'מזאל זיך‬ ‫ָ‬ ‫הארץ‪:‬‬‫סלאנים‪ַ ,‬אז ער פלעגט אין די הייליגע טעג אויסשרייען פון די טיפענישן פון זיין הייליג ַ‬ ‫ָ‬ ‫זי"ע פון‬ ‫וואס‬ ‫מ'זאל נישט זיין אין די יעצטיגע טעג ַאזוי ווי יענער שוטה ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס מיינט‪,‬‬ ‫מארק'‪ָ .‬‬ ‫נאר אויפ'ן ַ‬‫נישט דרייען ווי ַא ַ‬ ‫אסאך געלט‪.‬‬‫גאר ַ ַ‬ ‫פארדינען ָ‬ ‫דארט ַ‬ ‫גארנישט‪ ,‬אין דער צייט ווען ער קען ָ‬ ‫מארק און ער טוט ָ‬ ‫דרייט זיך ַארום אויפ'ן ַ‬ ‫ווארט 'מח'‪ַ ,‬א רמז ַאז ראש השנה‬ ‫דאס ָ‬ ‫צאל שעה'ן אין ראש השנה זענען ‪ַ ,48‬אזוי ווי ָ‬ ‫יט‪ .‬די ספרים שרייבן‪ ,‬די ָ‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬‫זאל דער ָ‬ ‫יאר‪ַ ,‬אלעס ווענדעט זיך אין ראש השנה‪ ,‬און ָא‪ï‬געהיטן ווערן ָ‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫איז דער 'מח' פון ַ‬ ‫הארל‪...‬‬‫קא‪ַ ï‬אפילו ַאזוי גרויס ווי ַא ָ‬ ‫ח"ו ַא לעכל אין ָ‬ ‫געזאגט )'אמרי פנחס'‪ ,‬אות תפא( ‪ַ ,‬אז ראש השנה איז דער 'גליפה' פון‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫קאריצער זי"ע ָ‬ ‫כ‪ .‬הרה"ק רבי פנחס'ל ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און צוליב‬ ‫גאנץ ָ‬‫יאר‪ַ .‬אזוי ווי דער מענטש פירט זיך אין ראש השנה‪ַ ,‬אזוי פירט מען זיך מיט אים ַא ַ‬ ‫גאנצן ָ‬‫ַ‬ ‫פארדרייט זיין ‪ï‬נים אויף ַא‬ ‫וואס עסט זויערס‪ַ ,‬‬ ‫דעם עסט מען נישט זויערע מאכלים אין ראש השנה‪ ,‬ווייל דער ָ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫גאנצן ָ‬‫סעקונדע צוליב די זויערקייט דערפון‪ ,‬און ער וועט בלייבן חלילה ַאזוי אויפ'ן ַ‬ ‫וואס‬ ‫דאס איז ענליך צו ַא בוי‪-‬מייסטער ָ‬ ‫האט ערקלערט דעם ענין פון ראש השנה‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫און הרה"ק רבי פנחס'ל ָ‬ ‫מאכט ער ַא 'בלו‪ï‬רינט' דערפון‪ ,‬מיט‬ ‫בויט ַא גרויסן בנין לשם ולתפארת‪ .‬איידער ער הייבט ָאן בויען דעם בנין‪ַ ,‬‬ ‫פארפעלן ַאפילו‬ ‫וואס ער וויל אויפבויען אין דעם גרויסן בנין‪ .‬ער ‪ï‬רובירט נישט צו ַ‬ ‫יעדן צימער און יעדן ווינקל ָ‬ ‫יאר‪,‬‬ ‫גאנצן ָ‬‫דאס זעלבע אין ראש השנה‪ ,‬טוט דער אויבערשטער ָא‪ï‬צייכענען ַא 'בלו‪ï‬רינט' אויפ'ן ַ‬ ‫איין ‪ï‬רט דערפון‪ָ .‬‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫גאנצן ָ‬‫לאזט איבער ַא גרויסן צייכן אויפ'ן ַ‬ ‫מ'מאכט אין ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫זאך ָ‬ ‫און צוליב דעם‪ ,‬איז יעדע קליינע ַ‬ ‫געוואלט‬ ‫ָ‬ ‫קאריצער זי"ע נישט‬ ‫האט הרה"ק רבי פנחס'ל ָ‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר 'אמרי פנחס'‪ַ ,‬אז צוליב דעם ָ‬ ‫וואס טויג נישט‪ ,‬און עס הערשט‬ ‫ווארט ָ‬ ‫ארויסזאגן פון מויל ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאגן דרשות אין ראש השנה‪ ,‬אויב ער וועט חלילה ַ‬ ‫ָ‬ ‫דארף דער‬ ‫יאר‪ .‬און צוליב דעם ַ‬ ‫גאנצן ָ‬‫לאזט איבער ַא רושם אויפ'ן ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫טאג‪ָ ,‬‬‫אזא ָ‬‫ַא גרויסער מוא און ‪ï‬חד אין ַ ַ‬ ‫נאך די סעודה‪.‬‬ ‫טאג ראש השנה‪ ,‬אויך ָ‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫נאר עוסק זיין אין תורה און תפילה במשך פונעם ַ‬ ‫מענטש ָ‬ ‫טאקע געפירט די צדיקים אין ַאלע דורות‪ ,‬אויסצונוצן יעדע סעקונדע ממש‪.‬‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫טאג ראש השנה‪,‬‬ ‫גאנצן ָ‬‫אסאך תהלים במשך פון ַ‬ ‫זאגן ַ ַ‬ ‫באקאנט ַאז דער הייליגער בעל התניא זי"ע פלעגט ָ‬ ‫עס איז ַ ַ‬ ‫דעמאלס‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫נאכט ראש השנה‪ .‬ער ָ‬ ‫נאך תפילת מעריב די צווייטע ַ‬ ‫נאך מנחה ערב ראש השנה ביז ָ‬ ‫אנגעהויבן פון ָ‬ ‫האט זיך ממש נישט ַאוועקגערירט פונעם תהלים און פונעם מחזור‪ ,‬פונעם מחזור‬ ‫געזאגט ַא 'מאמר'‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאפילו נישט‬ ‫זאגן 'דברי אלוקים חיים'[‪.‬‬ ‫דאס ענין פון ָ‬ ‫באקאנט ווי חשוב ס'איז ביי אים געווען ָ‬ ‫]כאטש ס'איז ַ ַ‬ ‫און פונעם תהלים ָ‬ ‫האט זיך אויך געפירט דער גרויסער מגיד פון מעזריטש זי"ע(‪.‬‬ ‫דארט‪ַ ,‬אז ַאזוי ָ‬‫יאר תש"ב‪ ,‬און ער ברענגט ָ‬ ‫)'ספר השיחות ריי"צ'‪ָ ,‬אנהייב ָ‬ ‫‪æé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫שלאפן‬‫ָ‬ ‫זאלן‬‫זאכן‪ :‬א‪ .‬זיי ָ‬ ‫אנגעזאגט זיינע תלמידים אין ראש השנה אויף צוויי ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט אויך ָ‬ ‫דער בעל התניא ָ‬ ‫שלאפט ווייניגער‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬‫שלאפן מער ווי עס פעלט אויס‪ ,‬ווייל דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫צוריקהאלטן פון‬ ‫ַ‬ ‫'זאל זיך‬ ‫]דאס הייסט‪ ,‬מ ָ‬ ‫ווייניגער ָ‬ ‫זאלן זיך‬ ‫פארלאנגט‪ ,‬קען ער זיין מיד און צעטומלט‪ ,‬און עס וועט זיין 'יצא שכרו בהפסדו'[‪ ,.‬ב‪ .‬זיי ָ‬ ‫ווי זיין גוף ַ ַ‬ ‫אנצוהאלטן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר יעדן מענטש‪ ,‬און ס'איז כדאי עס ָ‬ ‫צוריקהאלטן פון רעדן דברים בטלים‪ .‬די ‪ 2‬הנהגות זענען גלייך ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך אויך געפירט דער הייליגער רבי ר' אלימלך פון‬ ‫עס ווערט געברענגט )'אהל אלימלך'‪ ,‬אות שמב(‪ַ ,‬אז ַאזוי ָ‬ ‫געשטאנען אין‬ ‫ַ‬ ‫אויפגעשטאנען פרי אין ראש השנה‪ ,‬און שוין פונעם עלות השחר איז ער‬ ‫ַ‬ ‫ליזענסק זי"ע‪ַ ,‬אז ער איז‬ ‫דאווענען ‪ï‬סוקי דזמרה מיט דביקות‪ ,‬און ער איז געווען דער שליח ציבור ביי ַאלע תפילות‪ ,‬פון‬ ‫שול און ָאנגעהויבן ַ‬ ‫דאן איז ער‬ ‫נאך חצות‪ַ .‬‬ ‫דאווענען מוסף ‪ַ 1‬אזייגער ָ‬ ‫געבלאזן שופר‪ ,‬און געעענדיגט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט אויך‬ ‫ָאנהייב ביז'ן סוף‪ .‬ער ָ‬ ‫האלבע שעה‪.‬‬ ‫האט געדויערט נישט מער ווי ַא ַ‬ ‫גאנצע סעודה ָ‬ ‫געגאנגען עסן און טרינקען כמצוות היום‪ָ ,‬אבער די ַ‬ ‫ַ‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫געזאגט תהלים בציבור מיט השת‪ï‬כות הנפש ביז ענדע ָ‬ ‫ָ‬ ‫צוריקגעגאנגען אין בית המדרש און‬ ‫ַ‬ ‫דאן איז ער‬ ‫ַ‬ ‫מאל דעם ספר תהלים‪ ,‬פון ראש‬ ‫די ‪ï‬וסקים שרייבן )זע 'משנה ברורה'‪ ,‬סי' תקפא סק"ג( ַאז ס'איז כדאי צו ענדיגן דריי ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס דוד המלך ע"ה ָ‬ ‫וואפען ווי די פסוקים ָ‬ ‫שטארקערן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן נישט ַא‬ ‫חודש אלול ביז יום כי‪ï‬ור‪ ,‬און מיר ָ‬ ‫פאר דעם אויבערשטען און מעורר זיין רחמים‬ ‫הארץ ַ‬ ‫דאס ַ‬ ‫פאר אידן אין ַאלע דורות‪ ,‬זיך אויסצוגיסן ָ‬ ‫מחבר געווען ַ‬ ‫און חסדים אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫טאג פון ראש השנה‪,‬‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫אסאך תהלים במשך דעם ַ‬ ‫זאגן ַ ַ‬‫האט זיך געפירט צו ָ‬ ‫דער בריסקער רב הגרי"ז זצ"ל ָ‬ ‫פארלוירן ַאלע זיינע‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫טאג איז דער מענטש ענליך צו איינעם ָ‬ ‫האט עס ערקלערט‪ ,‬ווייל אין דעם ָ‬ ‫און ער ָ‬ ‫גאנצע מש‪ï‬חה איז‬ ‫וואס איז ביז יעצט געווען מסודר מיט זיין ‪ï‬רנסה און זיין ַ‬ ‫פארמעגנס רח"ל‪ ,‬ווייל אויך איינער ָ‬ ‫ַ‬ ‫האר‪ַ .‬אלעס ליגט‬ ‫זאכן‪ ,‬הענגט ָאבער יעצט ַאלעס אויף ַא ָ‬ ‫שטארק‪ ,‬און ַאזוי ביי ַאלע ַאנדערע ַ‬ ‫ַ‬ ‫געווען געזונט און‬ ‫אסאך רחמים‬ ‫דארף מען בעטן ַ ַ‬ ‫האנט עס צו טוישן צום גוטן‪ .‬ממילא‪ַ ,‬‬ ‫וואגשאל‪ ,‬און עס איז אין אונזער ַ‬ ‫יעצט אויפ'ן ָ ָ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫זאל אים געבן ַא גוט געבענטשט ָ‬ ‫באשעפער ער ָ‬ ‫ותחנונים פון ַ‬ ‫דאס איז דער ‪ï‬שוט'ער ‪ï‬שט פון די תפילה 'כדלים וכרשים דפקנו דלתיך'‪ï ,‬שוטו כמשמעו ממש‪ ,‬אויך בגשמיות‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫ווייל אין דער יעצטיגער סעקונדע שטייט דער מענטש 'בעירום ובחוסר כל' כפשוטו ממש‪.‬‬ ‫זאגן תהלים‪ ,‬מער ווי צו לערנען‬ ‫פארציען צו ָ‬ ‫האט אויסגעפירט‪ַ ,‬אז צוליב דעם טוט ער ָ‬ ‫און דער בריסקער רב ָ‬ ‫פארשידענע הערות און קשיות אויף דעם‬ ‫זיינע קביעות'דיגע שיעורים‪ ,‬ווייל ביים לערנען ווערן נתעורר אין זיין מח ַ‬ ‫צומאל קען ער‬ ‫ָ‬ ‫נאכקוקן אין ספרים כדי צו טרעפן ַא תירוץ אויף זיינע קשיות‪ ,‬און‬ ‫דארף ָ‬ ‫וואס ער לערנט‪ ,‬און ער ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארציען‬ ‫נאכזוכן אין די ספרים‪ ,‬וועגן דעם טוט ער ָ‬ ‫פארברענגען ַא סעקונדע בשעת ער טוט ָ‬ ‫צוליב דעם קומען צו ַ‬ ‫זאגן תהלים‪ ,‬ווייל ַאזוי וועט ער אויסנוצן יעדע סעקונדע בשלימות‪.‬‬ ‫צו ָ‬ ‫מיטאג‬ ‫ָ‬ ‫אמאל ראש השנה ביי‬ ‫עס דערציילט הרב אלפא שליט"א‪ַ ,‬א תלמיד פונעם בריסקער רב זצ"ל‪ַ ,‬אז ער איז ַ ָ‬ ‫האט געזען ווי דער רב זיצט מיט ַאלע זיינע קינדער ַארום דעם‬ ‫ַאריינגעקומען צום בריסקער רב אין הויז‪ ,‬און ער ָ‬ ‫‪ï‬אסירט ע‪ï‬עס‬ ‫האט ַ‬ ‫געוואלדיגע התעוררות )ווי אין ַא מצב פון היסטעריע‪ ,(...‬כאילו עס ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאגן תהלים מיט ַא‬ ‫טיש און ַאלע ָ‬ ‫‪ï‬אסירט‪ ...‬דער‬ ‫דא ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫האט ער אין זיין שרעק געפרעגט דעם עלטסטן זון פון בריסקער רב‪ָ ,‬‬ ‫ַא צרה ח"ו‪ָ .‬‬ ‫האט געהערט זיין שאלה און אים געענטפערט‪:‬‬ ‫בריסקער רב ָ‬ ‫‪ï‬אסירט מיט מיין שוועסטער?‪...‬‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫האט דען נישט געהערט ָ‬ ‫‪ -‬איר ָ‬ ‫האט דער בריסקער רב אים‬ ‫‪ï‬אסירט‪ָ .‬‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬‫דערשראקן‪ ,‬און געפרעגט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאך מער‬ ‫געווארן ָ‬ ‫ָ‬ ‫איז הרב אלפא‬ ‫האט‬ ‫‪ï‬אסירט‪ָ ...‬‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫‪ï‬אסירט מיט מיין ‪ï‬לימעניק‪ָ ...‬‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫האט נישט געהערט ָ‬ ‫געזאגט‪ :‬איר ָ‬ ‫ָ‬ ‫ווייטער‬ ‫‪ï‬אסירט? ווייל‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫דאס ַאלעס ָ‬ ‫האט נישט געהערט ָ‬ ‫פארוואס איר ָ‬ ‫דער בריסקער רב אויסגערופן‪ :‬איר ווייסט ַ ָ‬ ‫‪ï‬אסירן‪...‬‬ ‫זאל נישט ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫מיר זענען יעצט מת‪ï‬לל ַאז ָ‬ ‫דאס‬‫נאכט ראש השנה )און אזוי אויך ָ‬ ‫וואס מ'איז מת‪ï‬לל די ערשטע ַ‬ ‫גאר ַא גרויסע מעלה די תפילות ָ‬ ‫האבן ָ‬ ‫באזונדער‪ָ ,‬‬ ‫שטאט וואו עס וואוינען‬ ‫ָ‬ ‫זאגט ַא משל כדרכו‪ַ ,‬א איד וואוינט ַאליין אין ַא‬ ‫אויסזאגן ספר תהלים(‪ ,‬ווי דער דובנער מגיד זצ"ל ָ‬ ‫ָ‬ ‫באשטימט‪.‬‬ ‫דארט ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫וואס דער מיניסטער ָ‬ ‫באפעל פון ס‪ï‬עציעלע ממונים ָ‬ ‫שטאט פירט זיך אויפ'ן ַ‬ ‫ָ‬ ‫נאר גוים‪ .‬די‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַאן‬ ‫יאר‪ַ ,‬‬ ‫איינמאל ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫דארט‪ .‬ער קומט ָ‬ ‫נאר ווייט פון ָ‬ ‫שטאט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫דער מיניסטער ַאליין‪ ,‬וואוינט נישט אין‬ ‫האבן פיינט‬ ‫שטאט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫קלא‪ï‬ט ווי ס'דאארף צו זיין‪ַ .‬אלע גוי'שע איינוואוינער פון דער‬ ‫ַ‬ ‫איבערבליק צו זען אויב ַאלעס‬ ‫שטאט‬‫ָ‬ ‫יעדעסמאל ווען דער מיניסטער איז געקומען אין‬ ‫ָ‬ ‫געהאט דעם איד מיט ַא געפערליכער שנאה‪ ,‬און ממילא‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪çé‬‬ ‫פאר אים אויף‬ ‫געוואלט דערנענטערן צו אים און זיך ָא‪ï‬רעדן ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך‬ ‫באשטימער צייט‪ ,‬און דער איד ָ‬ ‫אין דער ַ‬ ‫האבן‬‫פאר אים און ָ‬ ‫דארט ַ‬ ‫געשטאנען ָ‬‫ַ‬ ‫האט‪ ,‬זענען זיינע גוי'שע שונאים אייביג שוין‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫‪ï‬ראבלעמען ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאלע‬ ‫האט נישט געקענט צוגיין צום מיניסטער און‬ ‫פאר דעם מיניסטער‪ַ ,‬אזוי ַאז דער איד ָ‬ ‫גערעדט שלעכטס אויף אים ַ‬ ‫זאל ליידער ווערן זייער ָארים ל"ע‪.‬‬ ‫האט גורם געווען ַאז ער ָ‬ ‫דאס ַאלעס ָ‬ ‫באדערפענישן‪ָ .‬‬ ‫בעטן פון אים זיינע ַ‬ ‫טאג‬ ‫געראטן ַאז אין דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן אים‬ ‫וואס צו טוהן‪ ,‬און זיי ָ‬ ‫באראטן מיט זיינע גוטע פריינט ָ‬ ‫האט ער זיך ַ ָ‬ ‫אמאל ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫באגעגענען דעם‬ ‫פארטאגס‪ ,‬אפשר וועט ער ַ‬ ‫זאל ער אויפשטיין ַ ָ‬ ‫שטאט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫דארף ָאנקומען אין‬ ‫ווען דער מיניסטער ַ‬ ‫באקומען ַאלעס וואס ער‬ ‫דאן וועט ער קענען ַ‬ ‫בארעדן‪ ,‬און ַ‬ ‫נאך איידער זיינע שונאים וועלן קומען אים ַ‬ ‫מיניסטער ָ‬ ‫בארעדן‪.‬‬ ‫דארט און אים ַ‬ ‫וויבאלד קיינער וועט נישט שטיין ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארף‪,‬‬ ‫גאנצע‬‫ביינאכט און ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פאר אונז‪ ,‬אידן‪ ,‬זיך צו פעדערן ראש השנה‬ ‫דאס איז ַא גוטע עצה אוך ַ‬ ‫דער נמשל איז‪ָ ,‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬איידער עס קומט דער יום הדין ווען דער שטן שטייט און זוכט מקטרג צו זיין‬ ‫נאכט מת‪ï‬לל זיין צום ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז די כוונה פון ‪ï‬סוק‪' ,‬קומי רוני בלילה לראש אשמורות'‪,‬‬ ‫חלילה אויף אונז‪ ,‬און צו שטערן אונזערע תפילות‪ָ .‬‬ ‫פאר ראש השנה‪' .‬שפכי כמים לבך נוכח פני ה''‪ ,‬לאמיר זיך אויסגיסן דאס הארץ זוכן‬ ‫'ראש אשמורות' מיינט מען ַ‬ ‫דארט‪ ,‬און ממילא‪ ,‬וועט‬ ‫נאך נישט דער שטן ָ‬ ‫דעמאלס געפינט זיך ָ‬ ‫ָ‬ ‫דער בוכ"ע געפינט זיך ַאליין‪ָ ,‬אן די מקטרגים‪,‬‬ ‫וואס מען בעט‪') .‬קול יעקב'‪ ,‬איכה ב‪ ,‬יט(‬ ‫דעמאלס קענען אויס'‪ï‬ועל'ן ַאלעס ָ‬ ‫ָ‬ ‫מען‬ ‫גאנץ ספר תהלים אין דער‬ ‫מאל ַ‬ ‫גאר גוטע סגולה‪ ,‬צו ענדיגן צוויי ָ‬ ‫האבן געהערט פון ערליכע אידן‪ַ ,‬א ָ‬ ‫מיר ָ‬ ‫דערפאר אין ‪ï‬סוק‬‫ַ‬ ‫זאגן ַא רמז‬ ‫גאר גרויסע ישועות ]טייל ָ‬ ‫נאכט ראש השנה‪ ,‬און עס איז מסוגל אויף ָ‬ ‫ערשטער ַ‬ ‫)תהלים פא‪ ,‬ח( 'אענך בסתר רעם'‪ .‬בסת"ר איז ראשי תיבות ב' ס'פרי ת'הלים ר'אש השנה[‪.‬‬ ‫האט געזען אין‬ ‫יאר צוריק(‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫פאר ‪ָ 250‬‬‫‪ï‬ראג‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫ַא מקור דערצו קען מען טרעפן אין ספר 'בינת יששכר' )געדרוקט אין‬ ‫מאל תהלים פון ָאנהייב ביז'ן סוף‪ ,‬ווייל דער ספר תהלים‬ ‫ביינאכט צוויי ָ‬‫ַ‬ ‫זאגן ראש השנה‬ ‫ַא ספר ַאז ס'איז גוט צו ָ‬ ‫ווארט 'כ‪ï‬ר'‪ ,‬און עס איז מענינא דיומא‪,‬‬ ‫צאל פון ָ‬ ‫מאל ‪ 150‬איז ‪ַ ,300‬אזוי ווי די ָ‬ ‫קא‪ï‬יטלעך‪ ,‬און צוויי ָ‬ ‫דאך ‪ַ 150‬‬ ‫האט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא כ‪ï‬רה‪ ,‬עכ"ל‪.‬‬ ‫'דארף ָ‬ ‫ַאז מ ַ‬ ‫יאר‪ ,‬און איין‬ ‫געווארט אויף קינדער ‪ָ 22‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫באקאנטן ‪ï‬וסק‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫האבן געהערט ַאן עדות נאמנה פון ַא ַ ַ‬ ‫מיר ָ‬ ‫אומבאקאנטער איד אים ַאריינגעשיקט ַא בריוו וואו ער שרייבט אים וועגן דער‬ ‫ַ ַ‬ ‫האט ַאן‬ ‫יאר ערב ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫טאכטער‪.‬‬ ‫געווארן זיין איינציגע ָ‬ ‫ָ‬ ‫יאר איז ביי אים געבוירן‬ ‫האט ַאזוי געטוהן‪ ,‬און צום ָ‬ ‫סגולה‪ ,‬און ער ָ‬ ‫פאר‬‫פאר יום טוב ַ‬ ‫האט גערעדט ַ‬ ‫יאר‪ ,‬ווען ער ָ‬ ‫דאזיגע סגולה‪ ,‬און איין ָ‬ ‫האט מפרסם געווען די ָ‬ ‫דער איד ַאליין ָ‬ ‫האבן דרייסיג בחורים מקיים געווען די סגולה‪ ,‬און ביז דריי‬ ‫באקאנטער ישיבה‪ָ ,‬‬ ‫ַא גרו‪ï‬ע עלטערע בחורים פון ַא ַ ַ‬ ‫געווארן חתנים בשעטו"מ‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫חדשים זענען ‪ 29‬פון זיי‬ ‫ביינאכט‪ ,‬איז ַאוודאי נישט פון די לייכטע סגולות‪ ,‬ס‪ï‬עציעל ַאז‬ ‫ַ‬ ‫מאל ראש השנה‬ ‫אויסזאגן תהלים צוויי ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס‬‫ָ‬ ‫קלארן מוח‪ָ ,‬אבער פונדעסטוועגן‪ ,‬ברענגען‬ ‫ָ‬ ‫דאווענען מיט ַא‬ ‫לאנגע שעה'ן ביים ַ‬ ‫דארף מען שטיין ַ‬ ‫מארגן‪ ,‬ראש השנה‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫מ'זאל וויסן וועגן דעם כח פון די סגולה‪ ,‬און דער עיקר איז‪ ,‬אויסצונוצן די צייט ריכטיג‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫דא די סגולה‪ ,‬כדי‬ ‫מיר ָ‬ ‫איינמאל תהלים‪ָ ,‬אדער‬ ‫ָ‬ ‫כאטש‬‫זאגן ָ‬ ‫מ'זאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאג‪ ,‬און‬ ‫פארברענגען ַאפילו איין סעקונדע פון דעם הייליגן ָ‬ ‫און נישט ַ‬ ‫מ'זאל עס איינטיילן צווישן די בני בית‪ ,‬א‪.‬ד‪.‬ג‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ַא טייל דערפון‪ ,‬ווי ווייט מעגליך‪ָ ,‬אדער‬ ‫דאס מזל‬ ‫האבן זוכה געווען אין דעם זכות‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫זאגן אידן עדות וועגן 'אותות ומופתים' צו וועלכע זיי ָ‬ ‫יאר ָ‬ ‫יעדן ָ‬ ‫'נאך די‬ ‫האט אויסגעזען ווי מ'האלט שוין ָ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫זאכן ָ‬ ‫זאל זיך טוישן ביי זיי 'מן הקצה אל הקצה'‪ ,‬און אויך ביי ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאלן ווערן איבערגעדרייט צום גוטן‪ ,‬מיט בני חיי‬ ‫שאנס אויף דער וועלט ַאז זיי ָ‬ ‫נישטא קיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫גזירה'‪ַ ,‬אז ס'איז חלילה‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫דארף ָ‬ ‫וואס ער ַ‬ ‫ומזוני‪ ,‬מיט גוטע שידוכים‪ ,‬יעדער איינער ָ‬ ‫געווארט אויף שידוכים‪ ,‬יעדער איינער פון זיי‪ ,‬מיט‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫וואס פיר פון זייערע קינדער ָ‬ ‫מיר ווייסן פון ַא מש‪ï‬חה ָ‬ ‫האבן‬‫ביינאכט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫זיין אייגענע 'מעשה'‪ .‬איין געשיכטע‪ ,‬ערגער פון דער צווייטער‪ .‬אינמיטן דער סעודה ראש השנה‬ ‫האבן ַאלע‬ ‫יאר ָ‬ ‫האבן צעטיילט דעם ספר תהלים צווישן זיך‪ ,‬און יענעם ָ‬ ‫זיי געשמועסט וועגן דער סגולה‪ ,‬און זיי ָ‬ ‫וואס זענען 'לכתחילה שבלכתחילה'‪.‬‬ ‫גאר גוטע זיווגים‪ָ ,‬‬ ‫געהאט בשעטומ"צ‪ ,‬מיט ָ‬ ‫ַ‬ ‫פיר חתונה‬ ‫האט אונז דערציילט‪ַ ,‬אז ער‬ ‫פלארידא ָ‬ ‫ַ‬ ‫ָ‬ ‫באקאנטער איד אין‬ ‫דאס זעלבע מיט 'בני' ‪ -‬זוכה צו זיין צו קינדער‪ַ .‬א ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האבן ליידער נישט‬ ‫האט געטוהן‪ָ ,‬‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫יאר אויף קינדער‪ ,‬און ַאלע ‪ï‬עולות ָ‬ ‫צוואנציג ָ‬‫ָ‬ ‫געווארט‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫ָ‬ ‫געווארן למעלה‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫מאל תהלים‪ ,‬און ער איז‬ ‫געזאגט מיט כוונה צוויי ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬‫ביינאכט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫יאר ראש השנה‬ ‫איין ָ‬ ‫‪èé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫יארן וועגן‬ ‫'האט געהערט אין משך פון ָ‬ ‫וואס מ ָ‬ ‫טרא‪ï‬ן אינעם ים ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר ַא‬ ‫דאס ַאלעס איז ָ‬ ‫למעלה מדרך הטבע! און ָ‬ ‫נאכ'ן טוהן די דערמאנטע וואונדערליכע סגולה‪.‬‬ ‫וואס קומען ָ‬ ‫וואונדערליכע ישועות ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און דער צווייטער איז שוין‬ ‫געווארן ‪ָ 28‬‬‫ָ‬ ‫וואס איינער איז שוין‬ ‫און ָאט איז ַא מעשה פון צוויי ברידער‪ָ ,‬‬ ‫יאר‬‫האט דער יונגערער ברודער געטוהן די סגולה‪ ,‬און ער איז יענעם ָ‬ ‫יאר ַאלט‪ .‬ראש השנה תשפ"ג‪ָ ,‬‬ ‫געווען ‪ָ 32‬‬ ‫יאר ש‪ï‬עטער ‪ -‬ראש השנה‬ ‫האט געטוהן דער עלטערער ברודער ַא ָ‬ ‫דאס זעלבע ָ‬ ‫געווארן למזל טוב‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫געהאט אין ַא מזל'דיגער שעה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫יאר חתונה‬ ‫האט יענעם ָ‬ ‫תשפ"ד‪ ,‬און אויך ער ָ‬ ‫האט ַא כלה‬ ‫האבן געהערט פון די בעלי העובדא וועמען מיר קענען גוט‪ַ ,‬אז ענדע חודש אלול תשפ"ה‪ָ ,‬‬ ‫מיר ָ‬ ‫האט געטוהן די סגולה‪,‬‬ ‫האבן‪ .‬זי ָ‬ ‫האט זי זוכה געווען חתונה צו ָ‬ ‫דעמאלס ָ‬ ‫ָ‬ ‫יאר ַאלט‪ ,‬און ערשט‬ ‫וואס איז געווען ‪ָ 25‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר‪ï‬לאנטערט‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך ַ‬ ‫טאטע איז ראש השנה תשפ"ה געווען נישט געזונט ל"ע אויף די נירן‪ .‬זיין מצב ָ‬ ‫ווען איר ַ‬ ‫דאקטאר‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‪ ,‬און דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן שוין נישט‬ ‫באהאנדלונגען ָ‬ ‫'דיאליסיס' ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫אויף שרעקליכן אופן רח"ל‪ַ ,‬אזוי ַאז די‬ ‫וואכן צום לעבן‪...‬‬ ‫האט דער איד געציילטע טעג ָאדער ָ‬ ‫געלאזט וויסן ַאז לויט זיין מיינונג‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫ָ‬ ‫אויסגעזאגט מיט מסירות נפש‪ ,‬צוויי‬ ‫ָ‬ ‫דאס ‪ 25‬יעריגע מיידל‪,‬‬ ‫טאכטער‪ָ ,‬‬ ‫האט זיין ָ‬ ‫נאכט ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫די ערשטע ַ‬ ‫זאל‬‫זאל ווערן געזונט‪ָ ,‬אדער זי ָ‬ ‫טאטע ָ‬ ‫וואס פריער צו בעטן‪ַ ,‬אז איר ַ‬ ‫מאל דעם ספר תהלים‪ ,‬נישט וויסנדיג אויף ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫קלאר‪ַ ,‬אז מ'קען בעטן ַאלעס ָ‬ ‫ָ‬ ‫געטראכט‪ָ ,‬אבער למעשה‪ ,‬איז‬ ‫ַ‬ ‫האט ַאזוי‬ ‫דא דערמאנען‪ַ ,‬אז זי ָ‬ ‫)מ'דארף ָ‬ ‫ַ‬ ‫שוין זוכה זיין צו ַא גוטן שידוך‬ ‫טאטן ָאנקומען געזונט‬ ‫זאל זוכה זיין צו זען איר ַ‬ ‫האט זי געבעטן זי ָ‬ ‫זאך(‪ .‬וועגן דעם ָ‬ ‫האבן‪ ,‬און נישט דווקא איין ַ‬‫מ'דארף ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטארק צו איר חתונה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫שווארצע‬ ‫ַ‬ ‫נירן‪-‬טראנס‪ï‬לאנטאציע‪ ,‬קעגן ַאלע‬ ‫ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫דורכגעמאכט ַא‬ ‫ַ‬ ‫טאטע‬ ‫האט איר ַ‬ ‫וכך הוה‪ ,‬מיט גרויסע ניסים‪ָ ,‬‬ ‫האט זוכה‬ ‫טאכטער ‪ָ -‬‬ ‫געווארן פולשטענדיג געזונט‪ ,‬און זי ‪ -‬די ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬און ער איז ברוך השם‬ ‫נביאות'ן פון די ָ‬ ‫פארגעקומען איר חתונה‪ ,‬מיט דער‬ ‫גאר פיינעם זיווג בעהי"ת‪ ,‬און ענדע חודש אלול תשפ"ה‪ ,‬איז ָ‬ ‫געווען צו ַא ָ‬ ‫האט די כלה ַאליין מקיים‬ ‫שטארק ב"ה‪ .‬שבת שבע ברכות ביי דער סעודה‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫טאטן‪ ,‬געזונט און‬ ‫באטייליגונג פון איר ַ‬ ‫ַ‬ ‫גאנצע השתלשלות‪.‬‬ ‫געווען 'שיחו בכל נפלאותיו'‪ ,‬און דערציילט ברבים די ַ‬ ‫יאר אויף זרע של קיימא‪ ,‬און‬ ‫האלב ָ‬ ‫געווארט פיר און ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬ ‫באקומען פון ַא איד ָ‬ ‫האבן מיר ַ‬ ‫נאך ַא בריוו ָ‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬ראבלעם איז‪ .‬ראש השנה‬ ‫ָ‬ ‫וואס דער‬ ‫דאקטוירים נישט געקענט דערגיין ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫גאנצער צייט ָ‬ ‫אין משך פון דער ַ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫מאל תהלים‪ ,‬און זיי זענען‬ ‫אויסגעזאגט צוויי ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאן און זיין פרוי‬ ‫‪ï‬ארפאלק‪ ,‬דער ַ‬ ‫דאס ָ ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫תשפ"ה‪ָ ,‬‬ ‫דאקטוירים‪.‬‬ ‫באהאנדלונג פון ָ‬ ‫נאטירליכן אופן‪ָ ,‬אן דער ַ ַ‬ ‫נארמאלן ַ‬ ‫חודש תמוז תשפ"ה‪ ,‬מיט ַא געזונט קינד בלע"ה‪ ,‬אויף ַא ָ ַ‬ ‫מאל‬‫אויסגעזאגט צוויי ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ַא חשובע בחור‬ ‫נאכט ראש השנה תשפ"ה‪ָ ,‬‬ ‫נאך ַא מעשה‪ ,‬די ערשטע ַ‬ ‫און ָאט איז ָ‬ ‫טאג ראש השנה‪ ,‬איז‬ ‫יארן אויף איר זיווג‪ .‬דעם ערשטן ָ‬ ‫לאנגע ָ‬ ‫געווארט ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫פאר זיינס ַא קרובה‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫תהלים ַ‬ ‫דארט‬ ‫כאטש זי איז ָ‬ ‫באלאנגט‪ָ ,‬‬ ‫דאווענען אין שול פון דער קהילה וואו זי ַ ַ‬ ‫דאס מיידל צו גיין ַ‬ ‫פאר ָ‬ ‫איינגעפאלן ַ‬ ‫ַ‬ ‫הארץ‬ ‫האט אויך ַאריינגעגעבן אין ַ‬ ‫דאווענען אין די ימים נוראים‪ .‬דער אויבערשטער ָ‬ ‫אריינגעגאנגען ַ‬ ‫ַ‬ ‫קיינמאל נישט ַ‬ ‫ָ‬ ‫געדאווענט‪ .‬ביים‬ ‫ַ‬ ‫קיינמאל נישט‬ ‫ָ‬ ‫דארט‬ ‫האט ָ‬ ‫כאטש זי ָ‬ ‫דאווענען אין דער זעלבער שול‪ָ ,‬‬ ‫פון ַאן ַאנדערע פרוי‪ ,‬צו גיין ַ‬ ‫אנטשטאנען‬ ‫ַ‬ ‫דארט איז ַ‬ ‫שטארק געפעלן‪ ,‬און פון ָ‬ ‫ַ‬ ‫גאר‬ ‫האט איר ָ‬ ‫דאווענען‪ ,‬און זי ָ‬ ‫דאס מיידל ַ‬ ‫האט זי געזען ָ‬ ‫דאווענען‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫דער שידוך בשעה טובה ומוצלחת‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬טוט תפילה אייביג ‪ï‬ועל'ן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫מאכן איין ‪ï‬ונקט‪ :‬ווי‬ ‫קלאר ַ‬‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫איידער מיר ענדיגן מיט דעם ענין‪ ,‬ווילן מיר ָ‬ ‫אויסזאגן‬ ‫ָ‬ ‫דאס‬‫נאכט ראש השנה‪ ,‬בפרט טוט ָ‬ ‫נאך מער אין דער ערשטער ַ‬ ‫ס‪ï‬עציעל אין די יעצטיגע טעג‪ ,‬און ָ‬ ‫הארץ‪ .‬דער‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫געזאגט‪ .‬ווי אידן מאמנים גלייבן מיר אין דעם מיט'ן ַ‬ ‫ָ‬ ‫ש‪ï‬אלטן הימלען‪ ,‬ווי‬ ‫ַ‬ ‫מאל‬ ‫תהלים צוויי ָ‬ ‫טאקע ווייזן בחוש ווי די תפילות ‪ï‬ועל'ן אויבן אין הימל די גרעסטע ישועות אין ַאלע ענינים‬ ‫אויבערשטער טוט ַ‬ ‫לטובה ולברכה‪.‬‬ ‫מאל הערט‬ ‫פארשטייען נישט די הימלישע חשבונות‪ ,‬און ָאפט ָ‬ ‫דארף מען אויך געדענקען‪ַ ,‬אז מיר ַ‬ ‫ָאבער למעשה‪ַ ,‬‬ ‫דארף מען געדענקען‪ַ ,‬אז ַא 'בשר ודם'‬ ‫געווארן‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫נאך נישט‬ ‫מען ווי מענטשן רעדן זיך ָא‪ַ ï‬אז זיי זענען ָ‬ ‫האט גע'‪ï‬ועל'ט‪ָ ,‬אבער עס איז אויסער יעדן‬ ‫וואס און ווי ַאזוי ער ָ‬ ‫קיינמאל נישט וויסן גענוי ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬קען‬ ‫אסאך‪ ,‬צי אויפ'ן ָארט‪ָ ,‬אדער ש‪ï‬עטער‪ ,‬צי ביי דעם ענין ַאליין‪ָ ,‬אדער ביי‬ ‫גאר ַ ַ‬ ‫ספר‪ַ ,‬אז יעדע תפילה טוט אויף ָ‬ ‫געהאלפן אויף‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז מת‪ï‬לל‪ ,‬און ער ווערט‬ ‫פאר דעם מענטש ָ‬ ‫וואס זענען ַא טובה און ַא ברכה ַ‬ ‫ַאנדערע ענינים ָ‬ ‫ַאן אופן למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ë‬‬ ‫כתבנו בספר פרנסה וכלכלה ‪ -‬דער חיוב און זכות אז מ'קען‬ ‫‪(ãé ,á úìä÷) ÷åñt ïéà æîø à© íéøôñ éã ïâàæ‬‬ ‫¨‬ ‫©‪éåæà‬‬ ‫בעטן אויף ּפרנסה‬ ‫‪ìëù èàä‬‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬ ‫'‪¨ øòã æà© ,'åùàøá åéðéò íëçä‬‬ ‫‪èîåèùàá ïåà ïáéøùøàô‬‬ ‫‪© èøòåå âàè‬‬‫'÷‪¨ ïâéìééä íòã ïéà øò ïåà ,'tà‬‬ ‫¨‬ ‫‪íòã ïéà êéæ èòãðòåå ñòìà© æà© èòæ‬‬ ‫‪øòãòé øàô‬‬‫©‬ ‫‪äñðøô éã èéé÷ëéìè÷ðåô à èéî‬‬ ‫‪ïéà òâø òãòé æéà'ñ øòééè éåå ïöàùåötà‬‬ ‫©‬ ‫‪¨ èééèùøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ èìòåå øòã óéåà ùéðòôòùàá‬כב )‪,àìéîî ïåà ,(.æè äöéá‬‬ ‫©‬ ‫‪ øàé‬כא‪.‬‬ ‫‪¨ ïöðàâ‬‬ ‫‪© ï'ôéåà 'òétùî' øòã æéà ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,äðùä ùàø‬‬ ‫האט‬‫באקומען פון ַא איד‪ ,‬וועלכער שרייבט אונז‪ַ ,‬אז ראש השנה תשפ"ה ָ‬ ‫האבן ַ‬ ‫וואס מיר ָ‬ ‫און ָאט איז ַא בריוו ָ‬ ‫יאר און‬‫האלט מען שוין ביים סוף פונעם ָ‬ ‫דא ַ‬ ‫פאר ַא געוויסע ישועה‪ ,‬און ָ‬ ‫מאל ספר תהלים ַ‬ ‫אויסגעזאגט צוויי ָ‬ ‫ָ‬ ‫ער‬ ‫נאך ַאלץ אויף די ישועה‪ָ ,‬אבער מיט דעם אלעם עס איז אים וויכטיג מחזק צו זיין ַאנדערע מענטשן‬ ‫ווארט ָ‬ ‫ער ַ‬ ‫מאל ראש‬ ‫זאגן ספר תהלים צוויי ָ‬ ‫האט נישט קיין ספק ַאז די סגולה און דער כח פון ָ‬ ‫צו טוהן די סגולה‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫פארשידענע ַאנדערע ַ‬ ‫יאר‪ ,‬ביי ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫מאל ָ‬ ‫בייגעשטאנען מערערע ָ‬ ‫ַ‬ ‫ביינאכט‪ ,‬איז אים‬ ‫ַ‬ ‫השנה‬ ‫געפארן מיט זיינע תלמידים אויף ַא‬ ‫ָ‬ ‫פאר תלמידים‪ ,‬איז ער‬ ‫ער רעכנט אויס‪ ,‬צום בייש‪ï‬יל‪ַ ,‬אז ַאלס ַא מלמד ַ‬ ‫באקומען‬ ‫געדארפט ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואלט ער‬ ‫וואס בדרך הטבע ָ‬ ‫אומגעפאלן אויף ַא שרעקליכן אופן ל"ע‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫‪ï‬אציר‪ ,‬וואו ער איז‬ ‫ש ַ‬ ‫געפאר ה' ירחם‪ָ ,‬אבער דער אויבערשטער‬ ‫ַ‬ ‫געשאפן ַא לעבנס‬ ‫ַ‬ ‫וואס וואלט‬ ‫קא‪ ï‬רח"ל ָ‬ ‫שטארקן זעץ אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫קלא‪ַ ï‬א‬ ‫ַ‬ ‫פונעם‬ ‫קא‪ï‬‬‫פאר'ן ָ‬ ‫געשאדט ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט נישט‬ ‫געווארן אויף ַא לייכטן אופן‪ .‬עס ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארוואונדעט‬ ‫געראטעוועט און ער איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט אים‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך שנעל דערהוילט דערפון‪ .‬ער‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫נאר ַא וואונד ָ‬ ‫קא‪ָ ,ï‬‬ ‫ח"ו‪ ,‬און אפילו נישט קיין 'טרוקענע' מכות אין ָ‬ ‫האט געטוהן מיט אים ַא חסד און אים געהיטן און געשיצט‪.‬‬ ‫האט געזען בחוש ווי דער אויבערשטער ָ‬ ‫שרייבט‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫מאל מיט בשורות טובות און‬ ‫געווארן מערערע ָ‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫יאר איז ער אויך‬ ‫ער גיט צו‪ַ ,‬אז אין לויף פונעם ָ‬ ‫ביינאכט מת‪ï‬לל געווען‬ ‫ַ‬ ‫האט ראש השנה‬ ‫כאטש ער ָ‬ ‫וואונדערליכע ישועות אין די ענינים פון געזונט און ‪ï‬רנסה‪ ,‬און ָ‬ ‫וואס דער‬ ‫געווארן אין ַאנדערע ענינים‪ ,‬אויף ַאן ַאנדערן וועג ָ‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫מאל‬ ‫אויף ַאן ַאנדערן ענין‪ ,‬איז ער מערערע ָ‬ ‫פאר אים‪.‬‬ ‫האט געזען ַאז ס'איז ריכטיג ַ‬ ‫אויבערשטער ָ‬ ‫זאלן טוהן די‬ ‫וואס זענען מסו‪ï‬ק צי זיי ָ‬ ‫שטארקן ַאלע ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס וועט‬ ‫האפט ַאז ָ‬ ‫ער פירט אויס אינעם בריוו‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ביינאכט‪ ,‬ע"כ‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מאל ראש השנה‬ ‫אויסצוזאגן תהלים צוויי ָ‬ ‫ָ‬ ‫סגולה‪,‬‬ ‫וואס ווערט נישט נתעורר אין ראש השנה מת‪ï‬לל צו‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫כא‪ .‬דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ‬ ‫פלאמען‪ ,‬און ער איז געלעגן‬ ‫ַ‬ ‫וואס זיין הויז איז ַארויף אין‬ ‫זיין צו דעם אויבערשטען‪ ,‬איז ער ַאזוי ווי ַא בעה"ב ָ‬ ‫געמאכט פון‬‫ַ‬ ‫האט ער זיך נישט וויסנדיג‬ ‫האבן געשריגן צו אים‪' ,‬פייער! פייער!' ָ‬ ‫כאטש ַאלע ָ‬ ‫רואיג אין בעט‪ ,‬און ָ‬ ‫פארמעגן‪.‬‬‫ראטעווען זיין ַ‬ ‫וואסער כדי צו ַ‬ ‫באמיט צו ברענגען ַ‬ ‫זיי און זיך נישט ַ‬ ‫פארשרייבן‬ ‫פאר אים ַ‬ ‫'זאל ַ‬ ‫קלאר‪ ,‬אין דער יעצטיגער טייערער צייט קען דער מענטש ‪ï‬ועל'ן מ ָ‬ ‫ָ‬ ‫דער נמשל איז‬ ‫באמיט זיך נישט‬ ‫וואס ַ‬ ‫נארישן שכל‪ ,‬פירט זיך ממש ווי יענער טי‪ï‬ש ָ‬ ‫יאר פון שפע און ברכה‪ָ ,‬אבער ער מיט זיין ַ‬ ‫ַא ָ‬ ‫ראטעווען ע‪ï‬עס פונעם פייער‪.‬‬ ‫צו ַ‬ ‫דאס הייסט‪,‬‬ ‫דאס איז די כוונה פון ירושלמי )געברענגט אין רמ"א‪ ,‬סי' תקפג ס"ב( 'מאן דדמיך בריש שתא דמיך מזליה'‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫הארץ אויסצונוצן די צייט אין ראש השנה‪.‬‬ ‫ער לייגט נישט צו ַ‬ ‫וואס זיצט און טוט‬ ‫וואס דער 'מגן אברהם' שרייבט )סי' תקפג סק"ו( 'והיושב בטל כישן דמי'‪ .‬דער ָ‬ ‫באקאנט ָ‬ ‫ס'איז ַ ַ‬ ‫באבובער רב‪ ,‬הרה"ק בעל 'קדושת ציון' זצ"ל הי"ד‪,‬‬ ‫האט געפרעגט דער ָ‬ ‫געשלאפן‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫וואלט‬ ‫גארנישט‪ ,‬איז גלייך ווי ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר באמת‪,‬‬ ‫ווארט 'דמי' איז לכאורה איבעריג‪ָ .‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫זאגן 'היושב בטל כישן'‪ָ .‬‬ ‫וואלט געווען גענוג צו ָ‬ ‫ַאז לכאורה ָ‬ ‫כאטש ַא מעלה ווען ער‬ ‫האט ָ‬ ‫שלאפט‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫שלאפט‪ ,‬ווייל דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫איז דער 'יושב בטל'‪ ,‬נישט ממש ווי איינער ָ‬ ‫האט על כל ‪ï‬נים ַא נוצן פון זיין‬ ‫האט נישט אויסגענוצט די צייט מת‪ï‬לל צו זיין‪ָ ,‬אבער ער ָ‬ ‫כאטש ער ָ‬ ‫שלאפט‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫נאך ערגער ווי איינער ָ‬ ‫האט נישט קיין שום נוצן דערפון‪ ,‬ממילא‪ ,‬איז ער ָ‬ ‫וואס זיצט ליידיג ָ‬ ‫שלאף‪ָ ,‬אבער דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫כאטש‪...‬‬ ‫שלאפט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט געבענטשט‬ ‫האט געוואוינט ַא איד‪ ,‬הרב ר' יוסף וויינבערג ז"ל‪ ,‬וועמען דער אויבערשטער ָ‬ ‫כב‪ .‬אין ירושלים ָ‬ ‫אויסגעבראכן ַא גרויסער 'קריזיס' אין די געשעפטן‪ ,‬און ַאלע סוחרים פון ירושלים‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫אמאל ָ‬ ‫מיט ַאן עשירות‪ָ ַ .‬‬ ‫האט זיך געוואנדן אויף דעם ווי ַאזוי‬ ‫גאנצער עתיד ָ‬ ‫פאר'דאגה'ט און צעטומלט‪ ,‬ווייל זייער ַ‬ ‫ארומגעגאנגען ַ‬ ‫ַ‬ ‫זענען ַ‬ ‫רומגעגאנגען רואיג אויך‬ ‫ַ‬ ‫וואס איז ַא‬ ‫עס וועט זיך ענדיגן דער 'קריזיס'‪ .‬ר' יוסף וויינבערג איז געווען דער איינציגער ָ‬ ‫‪àë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪éåæà© ïòðòæ ,äñðøt óéåà ïèòá ñàåå‬‬ ‫‪¨ ïùèðòî éã æà© ,'áä‬‬ ‫‪åðéáà' :ïòèùøòáéåà íòã ïåô ïèòá åö èééö éã ñò æéà‬‬ ‫‪ïéåù èàä‬‬ ‫‪¨ ...'áéâ ïåà áéâ' ,ïòééøù ñàåå‬‬ ‫‪¨ èðéä éã éåå‬‬ ‫‪òìà© êéåà ïåà ,'äìëìëå äñðøô øôñá åðéáúë ,åðéëìî‬‬ ‫‪ùåã÷ä áåè íù ìòá øòã ,íòã ïâòåå èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫̈‪øòáà‬‬ ‫©‪.óøàã ïòî ñàåå ï'úåëøèöä òøòãðà‬‬ ‫‪øòã æà© (ãë ,ë"äåéå ä"øì íéèå÷éì ,ú"äò 'áåè íù ìòá') ò"éæ‬‬ ‫‪ ïèééö òâéèðééä òøòæðåà ïâòåå èùéð èãòø ùåã÷ä øäåæ‬כג‪,‬‬ ‫‪øäåæ øòã æà© ï'äðòè ïåà ïòîå÷ èòåå øòðééà áéåà ïåà‬‬ ‫‪ùèðòî íòã øàô‬‬ ‫‪© ïøòèù äñðøt ïéà ïåøñç øòã ïòåå‬‬ ‫‪áä ïéáìëë ïéçååö' (.áë øäåæ éðå÷éú) èâàæ‬‬ ‫‪¨ ùåã÷ä‬‬ ‫באגעגענט דעם ש‪ï‬עטערדיגן‬ ‫דארט ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫געפארן קיין טבריא‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאג איז ער‬ ‫אין דעם מצב‪ .‬אין ַא שיינעם ָ‬ ‫דאן געוואוינט אין טבריא‪ ,‬און דער 'ברכת אברהם'‬ ‫האט ַ‬ ‫סלאנימער רבי'ן‪ ,‬הרה"ק בעל 'ברכת אברהם' זי"ע‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ָ‬ ‫איבערצולאזן ַאלע אייערע געשעפטן און אייער‬ ‫ָ‬ ‫געהאט די כוחות הנפש‬ ‫ַ‬ ‫האט איר‬ ‫האט געפרעגט ר' יוסף'ן‪ ,‬ווי ַאזוי ָ‬‫ָ‬ ‫האט רבי יוסף געענטפערט‪:‬‬ ‫האר'‪ָ .‬‬ ‫אזא צייט‪ ,‬ווען ַאלעס 'הענגט אויף ַא ָ‬ ‫הויז אין ַ ַ‬ ‫‪ -‬מיין יריד איז ראש השנה!‬ ‫פאר דעם‬ ‫באשערט ַ‬ ‫וואס מ'איז ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫זאגן‪ ,‬ראש השנה איז די צייט ווען מ'קען ענדערן ָ‬ ‫האט געמיינט צו ָ‬ ‫ער ָ‬ ‫'האט‬ ‫וואס מ ָ‬‫דאס נישט מער ווי ַא 'גילוי'‪ַ ,‬אן ַאנט‪ï‬לעקונג וויפיל און ָ‬ ‫יאר‪ ,‬איז ָ‬‫מענטש‪ָ ,‬אבער אין משך פון ָ‬ ‫יאסל‬‫וואס רבי ָ‬‫אסאך איבער'חזר'ן די ווערטער ָ‬ ‫דאן‪ ,‬פלעגט דער 'ברכת אברהם' ַ ַ‬ ‫באשטימט אין ראש השנה‪ ...‬זינט ַ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט‪' :‬מיין יריד איז ראש השנה‪ ...‬מיין יריד איז ראש השנה'‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫האט אים‬‫וויינבערג ָ‬ ‫געזאגט )ליל ראש השנה תש"ט‪ ,‬אין ערשטן ָ‬ ‫יאר פון זיין הנהגה פון גערער חסידות‬ ‫ָ‬ ‫כג‪ .‬הרה"ק בעל 'בית ישראל' מ'גער זי"ע ָ‬ ‫האט‬ ‫געזאגט אין זיין‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫‪ -‬געברענגט אין ספר 'פאר ישראל'‪ ,‬ח"א‪ ,‬ע' רצג(‪ַ ,‬אז זיין זיידע‪ ,‬הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע ָ‬ ‫נאר אויף מלכות שמים און אויף‬ ‫זאל מען נישט בעטן אויף גשמיות‪ָ ,‬‬ ‫טאג ראש השנה ָ‬ ‫צייט‪ַ ,‬אז דעם ערשטן ָ‬ ‫באדערפענישן‪.‬‬ ‫טאג ראש השנה‪ ,‬קען מען בעטן אויף ‪ï‬רנסה און ַאנדערע גשמיות'דיגע ַ‬ ‫נאר אין צווייטן ָ‬ ‫'אידישקייט'‪ָ ,‬‬ ‫דאך גערעכנט ַאזוי ווי ַא 'יומא אריכתא'‬ ‫האט צוגעגעבן‪ ,‬די צוויי טעג פון ראש השנה ווערן ָ‬‫און דער 'בית ישראל' ָ‬ ‫האבן אויך אידישקייט און ‪ï‬רנסה איין קדושה‪ ,‬און 'הא‬ ‫האבן איין קדושה‪ ,‬און באמת ָ‬ ‫טאג ‪ -‬און ָ‬ ‫לאנגער ָ‬‫‪ -‬איין ַ‬ ‫זאלן קענען דינען דעם אויבערשטען מיט תורה און‬ ‫בהא תליא' ‪ -‬איינס ווענדעט זיך אין ַאנדערן‪ ,‬ווייל כדי מיר ָ‬ ‫האבן ַא שפע פון ‪ï‬רנסה בכבוד‪ ,‬און אויב ַאזוי‪ ,‬קען מען‬ ‫דארפן מיר ָ‬ ‫תפילה‪ ,‬און ערציען אונזערע קינדער ריכטיג‪ַ ,‬‬ ‫טאג ראש השנה‪.‬‬ ‫בעטן אויף ‪ï‬רנסה אויך אין ערשטן ָ‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫האט‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז זיין רבי‪ ,‬דער הייליגער לעכעוויטשער זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫קאברינער זי"ע ָ‬‫הרה"ק רבי משה ָ‬ ‫האט ַאריינגעשריבן אין 'קוויטל' אין די ימים נוראים בקשות אויף ‪ï‬רנסה‪,‬‬ ‫וואס ָ‬‫מק‪ï‬יד געווען אויף איינעם ָ‬ ‫באטראכטן‬ ‫'דארף גוט זיך ַ ַ‬ ‫אזא צייט וועגן זיינע צרכי הגוף‪ ,‬ווען מ ַ‬ ‫טראכטן אין ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫זאגנדיג‪ ,‬ווי ַאזוי קען ַא מענטש‬ ‫ָ‬ ‫באשעפער‪.‬‬‫וואס מ'קען איבערבעטן דעם גרויסן ַ‬ ‫'במה יתרצה עבד אל אדוניו' ‪ -‬מיט ָ‬ ‫געזאגט אויף דעם‪ַ ,‬אז יעצט ווען ַא איד בעט אויף ‪ï‬רנסה‪ ,‬בעט‬‫ָ‬ ‫קאברינער זי"ע‬ ‫האט דער ָ‬ ‫פונדעסטוועגן‪ָ ,‬‬ ‫קלארן דעת מת‪ï‬לל צו זיין צום‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא‬ ‫זאל ָ‬ ‫ער אויף טהרת הנפש‪ ,‬ווייל דער תוכן פון זיין רצון איז ַאז ער ָ‬ ‫קא‪ï‬יטל תהלים מיט ַא דעה צלולה‪ָ ,‬אדער לערנען‪ ,‬מכבד זיין דעם‬ ‫זאגן ַא ַ‬ ‫באשעפער געהעריג‪ָ ,‬אדער צו ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן צורך פון עבודת השם‪.‬‬ ‫דאך ַ‬‫דאס ַאלעס איז ָ‬ ‫צאלן שכר לימוד‪ ,‬און ָ‬ ‫שבת‪ָ ,‬‬ ‫נאכאמאל 'מעומד'‪,‬‬ ‫בלאזט מען ָ ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫דערנאך‬ ‫ָ‬ ‫מ'בלאזט שופר אין ראש השנה 'מיושב'‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫זאגט )ר"ה טז‪ַ (:‬אז‬ ‫די גמרא ָ‬ ‫געזאגט הרה"ק רבי שמחה בונם זי"ע פון פשיסחא ווייל דער עיקר‬ ‫ָ‬ ‫האט אויף דעם‬ ‫כדי צו צעטומלען דעם שטן‪ָ .‬‬ ‫גאנצן שלימות‪,‬‬ ‫האט נישט געדינט דעם אויבערשטען געהעריג מיט'ן ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫האט אויף דעם ָ‬ ‫וואס ַא מענטש ָ‬ ‫תירוץ ָ‬ ‫האט‬‫האט גורם געווען ַאז ער ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫געהאט צוליב ‪ï‬רנסה‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫איז צוליב די טירדות און צעטומלעניש ָ‬ ‫דאס איז נישט קיין‬‫דאווענען‪ .‬אויף דעם טענה'ט ָאבער דער שטן‪ַ ,‬אז ָ‬‫קלארע דעה צו לערנען און ַ‬ ‫ָ‬ ‫געהאט ַא‬ ‫ַ‬ ‫נישט‬ ‫באשעפער‪ ,‬און נישט קוקן אויף די טירדות פון ‪ï‬רנסה‪.‬‬ ‫געדארפט דינען דעם ַ‬ ‫ַ‬ ‫האסט‬ ‫תירוץ‪ ,‬ווייל דו ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪áë‬‬ ‫÷‪ò"éæ øòöéøà‬‬ ‫‪¨ ì'ñçðô éáø ÷"äøä èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ êéìðò àìéîî ïåà ,úòãä áåùé èéî ïòèùøòáéåà íòã ïòðéã åö‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫)'‪ïãòø íéèåù :ïåùìä äæá (äôú úåà ,'ñçðô éøîà‬‬ ‫‪ñò ,äáøãà .äñðøt óéåà ïèòá åö èùéð ñò èãàù‬‬ ‫©‬ ‫‪ áåéç à© àã‬כד ‪ äñðøt óéåà ïééæ åö ììtúî‬כה‪èùéð ïòðòæ ééæ ïåà ,'áä áä ïéáìëë ïéçååö' ïééà êéæ .‬‬ ‫‪¨ åìéôà© æéà‬‬ ‫דעמאלס זעט איין‬ ‫ָ‬ ‫בלאזן מיר שופר‪ ,‬און דער שטן ווערט צעטומלט און ער קענן נישט מקטרג זיין‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫וועגן דעם‬ ‫וואס ווערט צעטומלט צוליב די טירדות‪ ,‬קען‬ ‫יא זייער ַא גוטער תירוץ‪ַ ,‬אז איינער ָ‬ ‫דאס איז באמת ָ‬ ‫דער שטן ַאז ָ‬ ‫נישט טוהן זיין עבודה באמת און בשלימות‪) .‬ספר 'שיח שרפי קודש'(‬ ‫האט צוגעגעבן‪ַ ,‬אז‬ ‫ווארקער זי"ע )'שמועות יצחק'‪ ,‬שבת שובה‪ ,‬אות ו( און ער ָ‬ ‫געזאגט הרה"ק רבי יצחק'ל ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫ענליך ָ‬ ‫באלד צעטומלט און‬ ‫בלאזן ווערסטו ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס אידן‬‫נאר‪ ,‬פון איין תקיעה ָ‬ ‫זאגט דער מלאך מיכאל צו דעם שטן‪ :‬זע ָ‬ ‫דאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאך ַא 'מלאך' און פונדעסטוועגן ביזטו‬ ‫וואס דו ביזט ָ‬ ‫וואגסטו צו רעדן אויף 'מענטשן'‪ָ ,‬‬ ‫צעמישט‪ ,‬אויב ַאזוי‪ ,‬ווי ַאזוי ַ‬ ‫זאל טוהן ַא מענטש‪ַ ,‬א 'קרוץ מחומר'‪ ,‬ווען די טירדות צעטומלען אים‪.‬‬ ‫וואס ָ‬‫דערשראקן‪ ,‬אויב ַאזוי‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫נאר אויף ענינים פון רוחניות )אויך במשך‬ ‫וואס איז מת‪ï‬לל ָ‬ ‫זאגן ַאפילו בדרך מליצה‪ַ ,‬אז אדרבה‪ ,‬דער ָ‬ ‫כד‪ .‬די ספרים ָ‬ ‫זאגט‪ ,‬כדי צו שטייגן אין‬ ‫וואס ָ‬‫יאר(‪ ,‬זעט אויס חלילה ווי ַא 'כופר במקצת'‪ ,‬ווייל ער איז ַאזוי ווי איינער ָ‬ ‫פונעם ָ‬ ‫האב סייעתא דשמיא‪ ,‬און וועגן דעם וועל איך מת‪ï‬לל זיין דערויף‪ָ ,‬אבער אין ענינים פון גשמיות‬ ‫דארף איך ָ‬ ‫רוחניות‪ַ ,‬‬ ‫'אליין ַאן עצה געבן'‪...‬‬ ‫קען איך מיר ַ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫סאלאנטער זצ"ל )געברענגט אין ספר 'כוכבי אור'‪ ,‬ע' רסב(‪ ,‬און ַאזוי ָ‬ ‫געזאגט דער גאון רבי ישראל ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫ַאזוי ָ‬ ‫געווארן צו בעטן אויך אויף ַאלע‬ ‫ָ‬ ‫דער גאון בעל 'חזון איש' זצ"ל )'מעשה איש'‪ ,‬ח"ג‪ ,‬ע' קנז( ַאז ראש השנה איז געגעבן‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫דארף ָ‬ ‫וואס דער מענטש ַ‬ ‫באדערפענישן ָ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט ַאז דער קרעכץ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫מליובאוויטש זי"ע ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז דער עיקר פון די תפילות‪ ,‬ווי הרה"ק מהר"ש‬ ‫כה‪ .‬אדרבה‪ָ ,‬‬ ‫און געוויין אויף דעם גשמיות'דיגן מצב אין ראש השנה‪ ,‬איז אין גדר פון 'תשובה עילאה'‪) .‬ספר 'ליקוטי דיבורים'‪,‬‬ ‫ח"ד‪ ,‬ע' תשכ(‬ ‫רא‪ï‬שיץ‪ ,‬צווישן די חבריא פון הייליגן‬ ‫'באבוב זי"ע הי"ד פלעגט דערציילן‪ַ ,‬אז אין ָ‬ ‫הרה"ק בעל 'קדושת ציון' מ ָ‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫זאנוויל )וועמען‬ ‫זאנוויל‪ .‬דער רבי ַ‬ ‫נאמען רבי ַ‬ ‫רא‪ï‬שיצער רב זי"ע‪ ,‬איז איינע פון די חסידים געווען ַא איד מיט'ן ָ‬ ‫ָ‬ ‫אמאל‬ ‫ארימאן ל"ע‪ָ ,‬אבער ער איז געווען ַא שיינער בעל תפילה‪ָ ַ .‬‬ ‫ַ‬ ‫רא‪ï‬שיצער'( איז געווען ַא בלוטיגער ָ‬ ‫'זאנוויל ָ‬ ‫גערופן ַ‬ ‫פאר‬‫שטאט אין די ימים נוראים‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫דאווענען ַאלס שליח ציבור אין ַא געוויסע‬ ‫אנגעבאטן צו קומען ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט מען אים ָ‬ ‫ָ‬ ‫אנבאט‪ .‬ווי קען ער זיין ראש השנה‪,‬‬ ‫זאל ָאננעמען דעם ָ ָ‬ ‫האט זיך געקווענקלט צי ער ָ‬ ‫זאנוויל ָ‬‫ַא שיינעם לוין‪ .‬רבי ַ‬ ‫זאנוויל‬ ‫האט ָאבער 'געזיגט'‪ ,‬און רבי ַ‬ ‫רא‪ï‬שיצער רב? דער שרעקליכער דחקות ָ‬ ‫נישט ביי זיין הייליגן רבי'ן‪ ,‬דעם ָ‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דאווענען ימים נוראים אין יענער‬ ‫אנבאט צו קומען ַ‬ ‫האט ָאנגעומען דעם ָ ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫רא‪ï‬שיצער רב אים‬ ‫האט דער ָ‬ ‫רא‪ï‬שיצער רב‪ָ ,‬‬ ‫זאנוויל איז ַאריינגעקומען זיך געזעגענען פון ָ‬ ‫ווען רבי ַ‬ ‫רא‪ï‬שיצער רב‪' :‬ובכן‬ ‫זאנוויל צוריק געענטפערט דעם ָ‬ ‫האט רבי ַ‬ ‫זאנוויל‪ ,‬ובכן תן פחדך‪ ,‬אויך געלט‪ָ '...‬‬ ‫'אה‪ַ ,‬‬ ‫שארף‪ָ :‬‬‫ַ‬ ‫צדיקים‪ ,‬אויך געלט‪'...‬‬ ‫זאג‪ ,‬ובכן יתקדש שמך ה'‬ ‫האט צוגעלייגט צו די מעשה‪' :‬און איך ָ‬ ‫באבוב'ער רב‪ ,‬בעל 'קדושת ציון'‪ָ ,‬‬ ‫און דער ָ‬ ‫זאלן קענען דינען דעם אויבערשטען ווי ס'דארף צו זיין‪,‬‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬כדי אידישע קינדער ָ‬ ‫אלוקינו‪ ,‬אויך געלט'‪ָ ...‬‬ ‫אסאך געלט‪...‬‬‫האבן ַ ַ‬ ‫דארפן זיי ָ‬ ‫ַ‬ ‫מ'זאל קענען‬ ‫ָ‬ ‫פאר'ן צורך פון רוחניות‪ַ ,‬אז‬ ‫נאר ַ‬ ‫גאנצע בעטן אויף גשמיות‪ ,‬איז ָ‬ ‫דאס ַ‬ ‫ס'איז ַא גרויסער כלל‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫האבן גשמיות‪ ,‬איז גלייך ווי‬ ‫דינען דעם אויבערשטען במנוחת הנפש‪ .‬ממילא‪ ,‬איז אויך ווען ַא איד איז מת‪ï‬לל צו ָ‬ ‫וואלט געבעטן אויף רוחניות‪.‬‬ ‫ער ָ‬ ‫זאגט דער 'חתם סופר' זי"ע )סוף פ' תבא( אויפ'ן ‪ï‬סוק )תהלים כז‪ ,‬ד( 'אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש‪ ,‬שבתי‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫מאל‪ַ ,‬אזוי ווי דער ‪ï‬סוק‬ ‫זאכן אויף איין ָ‬‫'זאל נישט בעטן אויף צוויי ַ‬ ‫זאגן )תענית ח‪ַ (:‬אז מ ָ‬‫בבית ה' כל ימי חיי'‪ .‬חז"ל ָ‬ ‫דאך אין די תפילת שמונה‬ ‫פארשטיין‪ ,‬מיר בעטן ָ‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫זאגט )עזרא ח‪ ,‬כג( 'ונצומה ונבקשה מאלוקינו על זאת'‪ַ .‬‬ ‫ָ‬ ‫אמאל‪.‬‬ ‫זאכן מיט ַ ָ‬ ‫אסאך ַ‬ ‫עשרה‪ ,‬און אין 'אבינו מלכנו'‪ ,‬אויף ַ ַ‬ ‫האבן‪ ,‬כדי צו קענען דינען‬ ‫דארפן ָ‬‫וואס מיר ַ‬‫האבן ַאלעס ָ‬ ‫זאלן ָ‬ ‫זאך‪ַ ,‬אז מיר ָ‬ ‫נאר איין ַ‬‫איז דער תירוץ‪ ,‬מיר מיינען ָ‬ ‫דאס איז די כוונה פון דעם ‪ï‬סוק‪' ,‬אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש'‪ .‬איך בעט פון דעם‬ ‫דעם אויבערשטען‪ָ .‬‬ ‫‪âë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪,'ãåã úñðë') äðòè øòééæ èâòøôòâtਠïéåù ò"éæ øòðìàè‬‬‫¨‬ ‫‪,äñðøt óéåà øåtéë íåé ïåà äðùä ùàø ïéà ììtúî‬‬ ‫‪ïéà èùèééèòâðééøà© ñò èàä‬‬ ‫‪¨ øò ïåà ,('ìëä úà ïæä' êøò‬‬ ‫‪ïòðòæ ééæ] èéð ééæ ïèòá ñàã‬‬ ‫‪¨ ïåà ,èéð ééæ ïáàä‬‬ ‫‪¨ ñàã‬‬‫¨‬ ‫‪íéîé éã ïéà ïòðòååàã‬‬ ‫‪© íééá ïâàæ‬‬ ‫‪¨ øéî ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòèøòåå éã ïåà ,äñðøt óéåà ïèòá åö èùéð äâéøãî à© ïéà èùéð‬‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã ¯ 'êîù àøåðå äúà ùåã÷' :íéàøåð ,äñðøt åö äëåæ èùéð ééæ ïòðòæ ,èùéð ïèòá ééæ ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪øéî ïòðò÷ éåæà© éåå ,éåæà© áéåà .'àøåðå ùåã÷' à© æéà‬‬ ‫‪.['ïàëîå ïàëî çø÷' ïáééìá ééæ ïåà‬‬ ‫‪òøòãðà© óéåà ïåà (äìç) 'ùèéìéå÷' à© ïâòåå íéà ïåô ïèòá‬‬ ‫‪,(ãôú úåà ,íù ,'ñçðô éøîà') èâðòøáòâ èøàã‬‬ ‫‪¨ èøòåå êéåà‬‬ ‫‪ä¯åìà ïéàå' ,øéî ïâàæ‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà .äñðøt ïåô íéðéðò‬‬ ‫‪åö êéæ ïòîòåå åö èùéð êàã‬‬ ‫‪¨ ïáàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪øéî ¯ 'êéãòìáî ìàîà‬‬ ‫‪¨ © èàä‬‬ ‫÷‪¨ ò"éæ øòöéøà‬‬ ‫©‪¨ ì'ñçðô éáø ÷"äøä æà‬‬ ‫‪éã èæéétù øò ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,ïòèùøòáéåà íòã åö øàð‬‬ ‫‪¨ ïãðòåå‬‬ ‫‪úøùò éã ïåô âòè ïòö òìà© ïîä úùøt ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ïñééäòâ‬‬ ‫‪áéåà ,ïèòá øéî ïìàæ‬‬ ‫‪¨ ïòã ïòîòåå ïåô .èìòåå òöðàâ‬‬ ‫©‬ ‫‪øò éåå èøòäòâ êéà áàä‬‬ ‫‪¨ ìàî‬‬‫‪¨ êàñà‬‬ ‫‪© © ïåà ,äáåùú éîé‬‬ ‫‪.àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïåô èùéð‬‬ ‫‪ïåà äñðøt óéåà ïééæ ììtúî ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪æà© èâàæòâðà‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòã æà© ïáééìâ åö ,óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ ï'úåëøèöä òøòãðà© éã‬‬ ‫‪ïåà ,âðàìøàô‬‬ ‫©‬ ‫©‬ ‫‪ïééæ ïìéôøò éàãååà© èòåå øòèùøòáéåà‬‬ ‫דאווענען‬ ‫פארגיסן טרערן ביים ַ‬‫מלך מתרצה בדמעות ‪ַ -‬‬ ‫כו‬ ‫‪. äåöî òñéåøâ à© æéà ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪õàøè‬‬ ‫¨‬ ‫‪æà© (.ö óã) "úåðååëä øòù" ÷"äôñ ïéà èééèù ñò‬‬ ‫‪ïééæ èâòìô ,áåè íåé à æéà äðùä ùàø ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòã‬‬ ‫‪øéî ïòðò÷ éåæà© éåå ,ï'äðòè ñàåå‬‬ ‫‪¨ ïùèðòî àã‬‬ ‫‪¨ ïòðòæ ñò‬‬ ‫‪ïéà úåìéôú éã ééá ïòðééåå êàñ‬‬ ‫‪© à© ,ì"æéøà øòã ,éáø êìî' íòã øàô‬‬ ‫‪© éðåæîå ééç éðá óéåà ïééæ ììtúî‬‬ ‫‪ äðùä ùàø ïåô âòè ééååö éã ì'ãåã éáø ÷"äøä èàä‬כז‪éã ïéà éàãååà© ïåà ,‬‬ ‫‪¨ ,úîàá øòáਠ,'àùéðå íø ì¯à‬‬ ‫וואס בעט איך פון דעם אויבערשטען? 'שבתי בבית ה' כל ימי חיי'‪ ,‬און‬ ‫זאך ‪ -‬נישט מער‪ָ .‬‬ ‫נאר איין ַ‬ ‫אויבערשטען ָ‬ ‫פאר דעם צוועק‪.‬‬ ‫נאר ַ‬ ‫וואס איך בעט ביי ַאלע מיינע תפילות‪ ,‬זענען ָ‬ ‫ַאלע בקשות ָ‬ ‫סטאלינער זי"ע‪ .‬זיי‬ ‫ָ‬ ‫אמאל געקומען אויף יום טוב פון ראש השנה צו הרה"ק רבי אשר‬ ‫כו‪ַ .‬א גרו‪ï‬ע חסידים זענען ַ ָ‬ ‫האט‬‫האבן זיי געגעסן ערגעץ ַאנדערש‪ .‬ווען דער רבי ָ‬ ‫געדאוונט ביים רבי'ן‪ָ ,‬אבער די סעודות ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאר‬ ‫האבן ָאבער ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט בדרך צחות‪:‬‬‫ָ‬ ‫האט ער‬‫באמערקט‪ָ ,‬‬ ‫עס ַ‬ ‫דא אויף ‪ï‬רנסה‪ָ ,‬אבער עסן‪ ,‬עסן זיי ערגעץ ַאנדערש‪...‬‬ ‫דאווענען ָ‬ ‫‪ -‬די חסידים ַ‬ ‫ראדזינער ז"ל פון בני‬ ‫ראדזינער ז"ל ַ‬ ‫)א זיידע פון הרב נתנאל ַ‬ ‫האט איינער פון די ָאנוועזענדע חסידים‪ ,‬הרה"ח רבי נתנאל ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאך אין זוהר‬ ‫געטראכט ביי זיך‪ ,‬עס שטייט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט אויפגעשטעלט דעם בית המדרש לתורה ולחסידות 'אש קודש'(‪,‬‬ ‫ברק‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫זאגן די‬‫האט דער רבי געמיינט מיט'ן ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫'זאל נישט בעטן אויף ‪ï‬רנסה אין ראש השנה‪ ,‬אויב ַאזוי‪ָ ,‬‬ ‫הקדוש ַאז מ ָ‬ ‫אדורכגעגאנגען ביים‬ ‫ַ‬ ‫דא אויף ‪ï‬רנסה‪ .‬ש‪ï‬עטער‪ ,‬ווען דער דערמאנטער חסיד איז ַ‬ ‫ווערטער ַאז זיי זענען מת‪ï‬לל ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער רבי אים ָא‪ï‬געשטעלט און‬ ‫יאר‪ָ ,‬‬ ‫סטאלינער צו ווינטשן ַא גוט ָ‬ ‫ָ‬ ‫הייליגן‬ ‫האט ‪ï‬רנסה און‬ ‫וואס ָ‬‫פאר ַא מענטש ָ‬ ‫נאר גילטיג ַ‬ ‫מ'טאר נישט בעטן ראש השנה אויף ‪ï‬רנסה‪ ,‬איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫דאס ָ‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫אינגאנצן נישט קיין ‪ï‬רנסה‪ ,‬מעג ער בעטן דערויף אין ראש השנה!‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ָ‬ ‫נאך‪ָ ,‬אבער איין ָ‬ ‫ער בעט ָ‬ ‫וואס ער דריקט זיך אויס‬ ‫דאס לשון פון זוהר הקדוש‪ָ ,‬‬ ‫האט צוגעגעבן‪ַ ,‬אז לויט דעם איז מדויק ָ‬ ‫און דער רבי ָ‬ ‫ווארט‬ ‫דאס ָ‬ ‫מאל ָ‬ ‫זאגט נישט איין ָ‬ ‫וואס בעטן אויף ‪ï‬רנסה‪' ,‬צווחין ככלבין הב הב'‪ ,‬און ער ָ‬ ‫שארף וועגן די מענטשן ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס זיי‬ ‫דאס ָ‬ ‫'נאך'‪ ,‬מער ווי ָ‬ ‫נאר זיי בעטן ָ‬ ‫האבן ‪ï‬רנסה‪ָ ,‬‬ ‫וואס ָ‬‫דאס גייט ַארויף אויף די מענטשן ָ‬ ‫'הב' )גיב(‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫מאכן ַאזוי ווי ער‬ ‫פארשטייט זיך צו ַ‬ ‫וואס ַ‬‫גארנישט ‪ -‬און אויך איינער ָ‬ ‫פארמאגט ָ‬ ‫וואס ַ ָ‬ ‫פארמאגן שוין‪ָ .‬אבער דער ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫פאנגט זיך ָאן ַא נייער חשבון‪ ,‬און ממילא איז ער גלייך ַאזוי ווי איינער‬ ‫'ארים' ‪ -‬מיט'ן וויסן ַאז אין ראש השנה ַ‬ ‫איז ָ‬ ‫אזא איינער מעג בעטן 'הב לן מזוני' ‪ -‬גיב אונז ‪ï‬רנסה‪.‬‬ ‫גארנישט‪ַ ַ ,‬‬ ‫נאך ָ‬ ‫פארמאגט ָ‬ ‫וואס ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאגן אין די סליחות‪' ,‬מכניסי דמעה‪ ,‬הכניסו דמעותינו לפני מלך מתרצה בדמעות'‪ .‬מיר בעטן די מלאכים‪,‬‬ ‫כז‪ .‬מיר ָ‬ ‫באוויליגט ווען‬ ‫וואס ווערט ַ‬ ‫באשעפער‪ ,‬דער גרויסער קעניג ָ‬ ‫פאר'ן ַ‬‫זאלן ַאריינברענגען אונזערע טרערן ַ‬ ‫זיי ָ‬ ‫פאר אים טרערן‪.‬‬ ‫מ'פארגיסט ַ‬ ‫ַ‬ ‫‪ï‬אטענציעלע‬ ‫באדינען די ָ‬ ‫באשטימט ַא מענטש צו ַ‬ ‫פארמאגט ַא געשעפט‪ ,‬און ער ַ‬ ‫וואס ַ ָ‬ ‫ס'איז ַא משל צו ַא מענטש ָ‬ ‫וואס איז געשטעלט‬ ‫זעלבסט‪-‬פארשטענדליך‪ַ ,‬אז אויב עס קומט ַא קונה‪ ,‬טוט דער ַארבעטער ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאך‬‫קונים‪ .‬איז ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ãë‬‬ ‫‪åö ïòîå÷òâðòîàæåö‬‬ ‫©‬ ‫‪êéæ øòðéãàá‬‬ ‫©‬ ‫©‪ïåà èëòð÷ òìà‬‬ ‫‪ùèðòî øòã æà© ,ïâàæ‬‬ ‫‪¨ èâòìô øò .øåtéë íåé ïåô úåìéôú‬‬ ‫‪.âéðò÷ íòã ïèòáåöøòáéà éåæà© éåå äöò ïà© ïèëàøè‬‬ ‫©‬ ‫'‪òâéìééä éã ïéà ïééååòâ à© èùéð íéà 'èìàôàá‬‬ ‫© ©‬ ‫‪ñò ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪,èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà ,'íé÷ùîä øù' øòã èìòèùòâôéåà êéæ èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪èùéð äìéìç æéà äîùð ïééæ æà© ïîéñ à© æéà ,âòè‬‬ ‫‪,ïøàé‬‬ ‫©‪¨ ìéô éåæà© ïéåù âéðò÷ íòã ïò÷ øò éåå èéåì æà‬‬ ‫‪ úåîéìùá‬כח‪.‬‬ ‫‪íéà êøåã ïèòáøòáéà ïòðò÷ èùéð íéà ïòî èòåå‬‬ ‫‪êàñ‬‬ ‫©‬ ‫‪à© ò÷àè‬‬ ‫©‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪úåøåã òìà© ïéà íé÷éãö éã‬‬ ‫‪ïééà øàð‬‬‫‪¨ ïàäøàô‬‬ ‫©‬ ‫'‪© æéà ñò .äðúî à© èéî 'ïôéå÷øòèðåà‬‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫©‪¨ äìéôú ïåô èéé÷ñéåøâ éã ïâòåå èãòøòâîåøà‬‬ ‫‪÷ðàøèòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪ïñéååòâ à© âéðò÷ ï'øàô‬‬ ‫‪© ïòâðàìøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪åö :äöò‬‬ ‫‪,íéðåðçú ïåà úåéëá èéî ïöøàä‬‬‫÷‪© ïôéè ïåô ñéåøà© èîå‬‬ ‫‪ïâééìåö èòåå øò ïåà ,áéì øòééæ èàä‬‬ ‫‪¨ âéðò÷ øòã ñàåå‬‬‫¨‬ ‫‪êìî' øòã êàã‬‬‫‪¨ æéà ,àåä êåøá øòèùøòáéåà øòã ìééåå‬‬ ‫‪ïâéãìåùèðà© êéæ ïìòåå ééæ åàåå ååéøá à© ÷ðàøèòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪íåö‬‬ ‫‪.'úåòîãá äöøúî‬‬ ‫‪ï'ôéåà êéæ èâééì ñò .âéðò÷ íòðåô äìéçî ïèòá ïåà‬‬ ‫‪,èéîòâ êéìééøô à© ïáàä‬‬ ‫‪¨ èòåå âéðò÷ øòã ïòåå æà© ,ìëù‬‬ ‫‪¨ ò"éæ "äùî çîùé" øòã‬‬ ‫‪à© (ãé ,ä"øì "íééç úçëåú") èâàæ‬‬ ‫‪êéæ ïáàä‬‬ ‫‪¨ ééæ ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà ïééæ ìçåî ééæ øò èòåå‬‬ ‫‪òðééæ óéåà èøòæééáòâ êéæ èàä‬‬ ‫‪¨ âéðò÷ à© ,ìùî‬‬ ‫כט‬ ‫‪. íéà ïâò÷ èâéãðéæøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïòðòæ .ïôàøèùàá‬‬ ‫¨‬ ‫‪© èìàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ééæ èàä‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪øò ïåà èëòð‬‬ ‫ארא‪ï‬צולאזן‬ ‫ָ‬ ‫פארהאנדלונגען מיט זיי‪ ,‬און אויב נויטיג‪ ,‬האט ער די רשות ַ ָ‬ ‫באהאנדלען די קונים‪ ,‬פירן די ַ ַ‬ ‫געווארן צו ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫גאנצער געשטעל‬ ‫וואס זיין ַ‬ ‫ַאביסל פונעם ‪ï‬רייז‪ָ ,‬אבער אויב עס קומט ַאריין אין דעם געשעפט ַא 'בעסערער מענטש'‪ָ ,‬‬ ‫מאכן 'גרויסע געשעפטן'‬ ‫דא ַ‬ ‫נאר ער וויל ָ‬‫זאגט עדות ַאז ער איז נישט געקומען סתם איינקויפן ע‪ï‬עס‪ָ ,‬‬ ‫גאנג ָ‬ ‫און ַ‬ ‫באלד ַאריינפירן אין צימער פונעם בעל הבית‪ .‬דער ַארבעטער וועט‬ ‫מיט'ן אייגענטימער‪ ,‬וועט דער ַארבעטער אים ַ‬ ‫'‪ï‬אסט נישט' צו רעדן מיט אים‪ ,‬ווייל ער איז בלויז ַאן ַארבעטער‪.‬‬ ‫פאר יענעם ַ‬ ‫נישט רעדן מיט אים‪ ,‬ווייל ַ‬ ‫וואס אידישע קינדער‬ ‫דאך נישט צו ַא 'אידישע טרער'‪ָ ,‬‬ ‫פארשטייען ָ‬ ‫זאגן צו די מלאכים‪ ,‬ענק ַ‬ ‫דער נמשל איז‪ :‬מיר ָ‬ ‫וואס זיי ליידן ברוחניות ובגשמיות אין ביטערן גלות‪ .‬וועגן דעם בעטן מיר‪' ,‬הכניסו דמעותינו‬ ‫פארגיסן צוליב דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫באשעפער‪ ,‬דער גרויסער קעניג‬ ‫זאלט ַארייננעמען אונזערע טרערן אין היכל פונעם ַ‬ ‫לפני מלך מתרצה בדמעות'‪ ,‬איר ָ‬ ‫פארגיסט ַא טרער‪.‬‬ ‫וואס ַ‬‫באוויליגט צו יעדן איד ָ‬ ‫וואס ער ווערט ַ‬ ‫ָ‬ ‫פאר‬‫זאלט זיך משתדל זיין און מת‪ï‬לל זיין ַ‬ ‫וועגן דעם בעטן מיר ביי די מלאכים‪' ,‬השתדלו והרבו תחינה' איר ָ‬ ‫זאלט‬ ‫וואס איר ָ‬‫זאלט איר ַאריינפירן אינעווייניג‪ ,‬צום 'מלך מתרצה בדמעות'‪ָ ,‬אן דעם ָ‬ ‫אונז‪ָ ,‬אבער אונזערע טרערן‪ָ ,‬‬ ‫בכלל צורירן צו זיי‪...‬‬ ‫דאווענען‬‫כאטש ַ‬ ‫זאל ָ‬‫וואס איז נישט בטבע ַא 'בעל בכי' ָ‬ ‫כח‪ .‬די פוסקים שרייבן )"אלף המגן"‪ ,‬סי' תקפב סקמ"ה( ַאז דער ָ‬ ‫זאל נתעורר ווערן און מעורר זיין זכותים אין הימל‪ ,‬און זיי ברענגען‬ ‫מאכן' ווי ער וויינט‪ ,‬כדי ער ָ‬ ‫הויך און 'זיך ַ‬ ‫דאס 'קול' פון מיין געוויין‪.‬‬‫האט געהערט ָ‬ ‫דערויף דעם ‪ï‬סוק )תהלים ו‪ ,‬ט( 'כי שמע ה' קול בכיי'‪ ,‬דער אויבערשטער ָ‬ ‫‪ï‬אלאץ זיין‬ ‫פארטריבן פון קעניגליכן ַ ַ‬ ‫האט ַ‬ ‫געזאגט הרה"ק מסאטמאר זי"ע‪ַ ,‬א קעניג ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫כט‪ַ .‬אן ַאנדערן משל‪ָ ,‬‬ ‫האט דער‬ ‫טאטן דעם קעניג‪ָ ,‬‬ ‫ווארענונגען פונעם ַ‬‫טראץ ַאלע ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארזינדיגט קעגן אים‪ ,‬און‬ ‫האט זיך ַ‬ ‫זון‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫פארגעזעצט מיט זיינע שלעכטע מעשים‪.‬‬ ‫זון ָ‬ ‫האט זיך‬ ‫פארטריבענעם זון‪ ,‬און זי ָ‬ ‫נאך איר ַ‬ ‫פארבענגט ָ‬ ‫האט די קעניגין זיך זייער ַ‬ ‫יאר ש‪ï‬עטער‪ָ ,‬‬ ‫עטליכע ָ‬ ‫לאנד וואו דער זון איז‬ ‫ארויסגעלאזט אויף ַא ווייטן וועג כדי אים אויפצוזוכן‪ ,‬ביז זי איז ָאנגעקומען אין ַא ווייטן ַ‬ ‫ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט דער זון אויסגעשריגן צו זיין מאמע ַא 'זעקה גדולה‬ ‫געווען אונטער ַארעסט‪ .‬פון יענער זייט פונעם טויער‪ָ ,‬‬ ‫דערבארימען אויף אים‪ ,‬און אים ַארויסנעמען‬ ‫ַ‬ ‫אלזא‪,‬‬ ‫זאל זיך‪ָ ַ ,‬‬ ‫דא ָאן גרויסע ‪ï‬ייניגונגען‪ .‬זי ָ‬‫ומרה'‪ַ ,‬אז ער ליידט זיך ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט זיין מאמע ‪ -‬די קעניגין ‪ -‬אים‬ ‫פון די ביטערע תפיסה‪ָ .‬‬ ‫פאר‪ï‬אנצטערן טויער פון‬‫אריבערווארפן ַא שליסל‪ ,‬מיט וועלכן דו וועסט קענען עפענען דעם ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫‪ -‬איך וועל דיר ַ‬ ‫דער טורמע‪.‬‬ ‫האט ער ‪ï‬רובירט עפענען דעם‬ ‫געווארפן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט אים‬ ‫וואס זי ָ‬‫געכא‪ï‬ט דעם שליסל ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫נאך דעם ווי דער זון ָ‬ ‫ָ‬ ‫אמאל ‪ï‬רובירט עפענען‪ָ ,‬אבער ס'איז ווידער נישט‬ ‫נאך ַ ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫האט זיך נישט געעפענט‪ .‬ער ָ‬ ‫טויער‪ָ ,‬אבער דער טויער ָ‬ ‫האסט מיר נישט געגעבן דעם‬ ‫האט ער ַארויסגעשריגן דורכ'ן טויער צו זיין מאמע‪' ,‬איז מעגליך‪ַ ,‬אז דו ָ‬ ‫געגאנגען‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫האט די מאמע אים געענטפערט‪:‬‬ ‫ריכטיגן שליסל?' ָ‬ ‫‪äë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪íòã ïèòáøòáéà øéî ïòðò÷ ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪èéî .íéà ïâò‬‬ ‫‪© ùèðòî øòã ïòåå ,æéà ìùîð øòã‬‬ ‫‪ïåô ïøòøè èñéâøàô‬‬ ‫‪æéà øòèùøòáéåà øòã ,øòôèðò øòã æéà ?ïòèùøòáéåà‬‬ ‫‪øòôòùàá‬‬‫‪© øòã èøòåå ,ïòðòååàã‬‬ ‫‪© íééá ïöøàä‬‬ ‫‪© ïôéè‬‬ ‫‪íéà ïòî ïò÷ éåæà© ïåà ,'úåòîãá äöøúî êìî' øòã‬‬ ‫‪äöøúî êìî' à© êàã‬‬‫‪¨ æéà øò ìééåå ,íéà åö èâéìéååàá‬‬ ‫©‬ ‫‪ñòtò èùéð ïâàîøàô‬‬ ‫¨‬ ‫‪© øéî .ïøòøè èéî ïèòáøòáéà‬‬ ‫‪,äìéçî ïèòá êéåà íéà ïåô ïòî ïò÷ ,ïàã‬‬ ‫‪© ïåà ,'úåòîãá‬‬ ‫‪ ïøòøè èéî øàð‬לא‪.‬‬ ‫‪¨ ,ïèòáåöøòáéà íéà ñàåå‬‬ ‫©‪¨ èéî ùøòãðà‬‬ ‫‪ äøôëå äçéìñ‬ל‪.‬‬ ‫‪òùéãéà ïåà äìéôú ïåô çë øòã æéà ñò ñéåøâ éåå ùåøã) 'ìçð éáøò' ÷"äôñ ïéà èééèù øòèøòåå òëéìãðò‬‬ ‫‪ïåàâ íòã ïåô øòèøòåå éã ïåô ïòæ ïòî ïò÷ ,ïøòøè‬‬ ‫‪ïèòáåöøòáéà èééö éã æéà èöòé æà© (ä"øì‬‬ ‫‪÷åñt ï'ôéåà èâàæ‬‬ ‫‪¨ øò ñàåå‬‬‫‪¨ ,ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåèòâ ïáàä‬‬ ‫‪¨ øéî ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòìà© øàô‬‬ ‫‪© ïòèùøòáéåà íòã‬‬ ‫יארן‪ ,‬איז‬‫וואס דען‪ ,‬אין לויף פון די ָ‬ ‫נאר ָ‬‫דאס איז דער ריכטיגער שליסל פון דער טורמע‪ָ ,‬‬ ‫‪ -‬איך בין זיכער ַאז ָ‬ ‫נאר‬‫פאר דיר ָ‬ ‫האב ַ‬ ‫דערפאר עפענט זיך נישט די טיר מיט'ן שליסל‪ .‬איך ָ‬ ‫ַ‬ ‫'פארזשאווערט' און‬ ‫ַ‬ ‫געווארן ַ‬ ‫ָ‬ ‫דער שליסל‬ ‫פארשווינדן פון‬ ‫'זשאווער' ַ‬‫ַ‬ ‫'ראסט' און‬ ‫גאנצער ָ‬ ‫סאך טרערן אויפ'ן שליסל‪ ,‬און ַאזוי וועט דער ַ‬ ‫פארגיס ַא ַ‬‫איין עצה‪ַ :‬‬ ‫זיך ַאליין‪ ,‬און דו וועסט קענען עפענען דעם טויער‪...‬‬ ‫האבן מיר ליידער גורם געווען ַאז דער 'שליסל' צו תשובה‬ ‫דער נמשל איז פארשטענדליך‪ :‬מיט אונזערע מעשים‪ָ ,‬‬ ‫פארגיסן הייסע טרערן אויפ'ן‬ ‫זאלן ַ‬ ‫'פארזשאווערט' ווערן‪ .‬אונזער איינציגע עצה איז‪ ,‬מיר ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל ַ‬ ‫און מעשים טובים‪ָ ,‬‬ ‫פאר'ן‬‫'זשאווער'‪ ,‬און אונזערע תפלות וועלן ָאנגענומען ווערן ַ‬ ‫ַ‬ ‫גאנצער‬ ‫שליסל‪ ,‬און ַאזוי וועט ָא‪ï‬געטון ווערן דער ַ‬ ‫זאלן קענען אויס'‪ï‬ועל'ן ַא שנה טובה ומתוקה‪.‬‬ ‫באשעפער‪ַ ,‬אז מיר ָ‬ ‫הייליגן ַ‬ ‫געזאגט )"קדושת נפתלי"‪ ,‬ראש השנה( ַא רמז‪ ,‬דב"ש איז ראשי תיבות ש'ימה‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי מעליצער זצ"ל ָ‬ ‫פארשרייבן גוטס‬ ‫ד'מעתי ב'נאדך )תהלים נו‪ ,‬ט( ‪ -‬לייג אריין מיינע טרערן אין דיין פלעשל‪ .‬דער אויבערשטער וויל ַ‬ ‫מ'זאל נישט ח"ו קענען‬ ‫ָ‬ ‫דאס פלעשל פון טינט‪ַ ,‬אז‬ ‫נאר דער שטן קומט און טריקענט אויס ָ‬ ‫פאר אידישע קינדער‪ָ ,‬‬‫ַ‬ ‫וואס‬‫באשעפער‪' ,‬שימה דמעתי בנאדך' ‪ -‬לייגט אונטער די טרערן ָ‬ ‫שרייבן גוטס אויף אידן‪ .‬אויף דעם בעטן מיר‪ַ :‬‬ ‫אזא אופן‪ ,‬וועסטו‬ ‫פארגיסן אין די הייליגע טעג‪ ,‬אין דיין פלעשל‪ ,‬אונטער דעם טינט‪' ,‬הלא בספרתך' ‪ -‬אויף ַ ַ‬ ‫מיר ַ‬ ‫אונז קענען ַאריינשרייבן לטובה ולברכה אין דיין ספר החיים‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫ל‪ .‬עס שטייט אין ספה"ק 'אמרי פנחס' )החדש‪ ,‬אות תסט( ַאז ראש השנה איז ענדליך צו ַא חתונה‪ï .‬ונקט ווי ביי ַא‬ ‫טאנצן די געסט און זיי פרייען זיך מיט די שמחה פון חתן‪-‬כלה‪ָ ,‬אבער ביי די חו‪ï‬ה‪ ,‬וויינען דער חתן‬ ‫חתונה‪ַ ,‬‬ ‫דאך די גרעסטע שמחה ַאז זיי וועלן זוכה זיין‬ ‫פארוואס וויינען זיי? עס איז ָ‬ ‫פארשטיין‪ָ ַ ,‬‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫און די כלה‪ַ .‬‬ ‫זאך )עי' קידושין ב‪,(:‬‬ ‫פארלוירענע ַ‬ ‫אויפצושטעלן ַא אידישע שטוב? אין ַא צייט ווען דער 'בעל אבידה' טרעפט זיין ַ‬ ‫וואס געפינט זיין אבידה‪ ,‬ביז יעצט‪ ,‬איז ער געווען ַא 'פלג גופא'‪ ,‬און‬ ‫וואס ַא חתונה איז צוגעגליכן צו ַא מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‪ ,‬קומט דאך צו זיין בשמחה?‬ ‫ָ‬ ‫פארטיג‬‫באשאפונג ַ‬ ‫יעצט איז זיין ַ ַ‬ ‫דערפאר‬ ‫ַ‬ ‫פארוואס חתן‪-‬כלה‪ ,‬און אויך די עלטערן‪ ,‬וויינען ווען זיי שטייען אונטער די חו‪ï‬ה‪ ,‬איז‬ ‫נאר דער טעם ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארקומען ש‪ï‬עטער‪ ,‬און מען‬ ‫וואס עס וועט ָ‬ ‫דאך נישט עתידות‪ ,‬ער קען נישט וויסן ָ‬ ‫ווייל דער מענטש ווייסט ָ‬ ‫פארקערטע‬ ‫מאן און די פרוי זענען צוויי ַ‬ ‫זאל זיך פירן כשורה‪ .‬דער ַ‬ ‫סאך רחמי שמים ַאז ַאלעס ָ‬ ‫האבן ַא ַ‬‫דארף ָ‬‫ַ‬ ‫סאך סייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫האבן ַא ַ‬ ‫דארף מען ָ‬ ‫זאל עולה יפה זיין‪ַ ,‬‬ ‫נאטורן‪ ,‬און כדי דער זיווג ָ‬ ‫ַ‬ ‫יאר‬‫נאך ַא ָ‬ ‫באנייט מיט ָ‬ ‫דאס זעלבע איז ראש השנה‪ .‬פון איין זייט‪ ,‬הערשט ַא גרויסע פרייד ַאז די בריאה וועט ַ‬ ‫ָ‬ ‫דערפאר וויינען מיר‬ ‫ַ‬ ‫פארשרייבט אין הימל‪ ,‬און‬ ‫וואס מען ַ‬‫האבן ַא קיום‪ָ ,‬אבער ווער ווייסט ָ‬ ‫וואס די וועלט וועט ָ‬‫ָ‬ ‫בשעת די תפילות אין די ימים נוראים‪.‬‬ ‫פאר תקיעת שופר‪ ,‬זיך געוואנדן אין‬ ‫אמאל‪ ,‬שטייענדיג אויף די בימה ַ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫לא‪ .‬דער הייליגער 'קדושת לוי' זי"ע ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫דער ריכטונג פון די 'עזרת נשים'‪ ,‬און‬ ‫בלאזן מיט'ן שופר!‬ ‫ָ‬ ‫זאל קענען‬ ‫וואשט אויס דעם שופר מיט אייערע טרערן‪ ,‬כדי איך ָ‬ ‫‪ -‬ערליכע אידישע טעכטער‪ַ :‬‬ ‫האבן מתקן‬ ‫וואס די גדולים אין ַאלע דורות ָ‬ ‫פארשידענע תפילות ָ‬ ‫פארוואס מיר געפינען ַ‬ ‫דאס איז דער טעם ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאגן ַאז שערי דמעות לא ננעלו‪ .‬ממילא‪ ,‬אויב די נשים צדקניות‬ ‫‪ï‬ראך‪ ,‬ווייל חז"ל ָ‬ ‫געווען אויף דער אידישער ש ַ‬ ‫פארגיסן טרערן‪.‬‬ ‫זאגן‪ ,‬קענען זיי ַ‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫פארשטייען ָ‬‫ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪åë‬‬ ‫‪'íéãéñç øôñ' øòã èáééøù ,øòèøòåå òëéìøòãðåàåå‬‬ ‫)‪úåøäð åàùð ,äúà íìåòî æàî êàñë ïåëð' (ã ,âö íéìäú‬‬ ‫)‪ùèðòî à© ïééæ ìàîà ïò÷'ñ ,(ì÷ 'éñ‬‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,"æà" èøàåå‬‬ ‫‪¨ ñàã‬‬‫‪¨ ,'øôåñ íúç' øòã èâàæ‬‬ ‫‪¨ .''åâå 'ä‬‬ ‫‪ïòîòððਠìàæ‬‬ ‫‪¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ãøòåå èùéð æéà ñàåå‬‬‫¨‬ ‫‪,äðùä ùàø óéåà æîøî æéà ,'æ ïåà 'à úåéúåà éã èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà íéðåðçú ïåà úåìéôú òðééæ áéìåö øàð‬‬ ‫‪¨ ,äìéôú ïééæ‬‬ ‫‪ùãåç ïèòáéæ íòã ïåô ('à) âàè‬‬ ‫‪¨ øòèùøò øòã æéà ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà âéáééà èðééåå øò ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïâéåà òðééæ ïåô ïøòøè éã‬‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã èàä‬‬ ‫‪¨ âàè‬‬‫‪¨ íòã ïéà .éøùú æéà ñàã‬‬ ‫)‪¨ ,('æ‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪øò áéåà åìéôà æéà ,øòôòùàá‬‬ ‫©‬ ‫‪íòã èòá øò‬‬ ‫‪ïåëð' èééèù ñò éåå ,äàéøá òöðàâ‬‬‫‪© éã óéåà èâéðò÷òâ‬‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã èåè ,íéáåè íéùòî ïåà úåëæ ïéé÷ èùéð‬‬ ‫‪,øòèééåå ÷åñt øòã èâàæ‬‬ ‫‪¨ .'äúà íìåòî æàî êàñë‬‬ ‫̈‪.äìéôú ïééæ ïòîòððà‬‬ ‫'‪íòã ,ïøòøè òøòééæ èéî óéåà ïáééä ,ïãéà éã ¯ 'åàùð‬‬ ‫‪.ù"ééò ,ìåëéáë ïèùøòáéåà‬‬ ‫‪úçëåú ,ïâä øôñì çôñðä) 'äùî êøã' øôñ ïéà èééèù ñò‬‬ ‫‪èéî èòá'î ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪äìéôú éã æà© ,(ã"ë íåéì øñåî‬‬ ‫‪© ïòî ïò÷ íòã ïåô‬‬ ‫‪ïñéåøâ íòã ïåô ìñéáà© ïééèùøàô‬‬ ‫‪,ïøòåå åö ïòîåðòâðਠèðàð‬‬ ‫‪¨ øàâ‬‬ ‫‪¨ ïåà áåùç æéà ïøòøè ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,ïâéåà éã ïåô ïøòøè ïåô äìåòt éã ïåà çë‬‬ ‫לב‬ ‫‪øòëìòåå êøåã øéè éã . ì"æç ïåô èðà÷àá‬‬ ‫‪© © æéà'ñ éåå‬‬ ‫‪.øòôòùàá‬‬ ‫‪© ïåô äëåìî éã ïáééäôéåà ìåëéáë ïòåè‬‬ ‫כאטש די טויערן‬ ‫זאגט )ב"מ נט‪ַ (.‬אז ָ‬ ‫הארץ פון יעדן איד‪ .‬די גמרא ָ‬ ‫דאס ַ‬‫אויסצואוואשן ָ‬ ‫ַ‬ ‫די טרערן זענען אויך בכח‬ ‫פארבליבן ָאפען‪ ,‬די טויערן פון‬ ‫געווארן אין דער צייט פון גלות‪ ,‬זענען ָאבער ַ‬ ‫ָ‬ ‫געשלאסן‬ ‫ָ‬ ‫פון תפלה זענען ליידער‬ ‫‪ï‬אניעוועזשער‬ ‫זאגט הגה"צ רבי אליהו אליעזר דעסלער זצ"ל‪ ,‬משגיח פון דער ָ‬ ‫טרערן ‪' -‬שערי דמעות לא ננעלו'‪ָ .‬‬ ‫דאך זיכער‬ ‫וואס געפינען זיך אין הימל‪ ,‬ווייל עס איז ָ‬ ‫דא רעדט מען נישט פון די טויערן ָ‬ ‫ישיבה אין בני ברק‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫נאר די כוונה פון חז"ל‬ ‫נאך ַאלץ ָאפען ָאנצונעמען די תפילות פון אידישע קינדער‪ָ ,‬‬ ‫ַאז די טויערן פון הימל זענען ָ‬ ‫דאווענען און זיך‬ ‫פארש‪ï‬ארט‪ ,‬ביז מיר זענען נישט בכח צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס זענען ליידער ַ‬ ‫הארץ‪ָ ,‬‬ ‫איז אויף די טויערן פון ַ‬ ‫כאטש 'שערי תפילה ננעלו'‪ ,‬זענען‬ ‫פאר דעם‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫באשעפער געהעריג‪ .‬איז די עצה ַ‬ ‫פאר דעם ַ‬ ‫הארץ ַ‬ ‫דאס ַ‬ ‫אויסגיסן ָ‬ ‫דאן וועלן‬ ‫קוואל פון די טרערן‪ ,‬און ַ‬ ‫ַ‬ ‫נאר עפענען דעם‬ ‫זאל מען ָ‬ ‫ָאבער די טויערן פון אידישע טרערן געבליבן ָאפען‪ָ .‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬און אויס'פועל'ן‬ ‫פאר'ן ַ‬‫דאווענען ַ‬ ‫זיך אויך עפענען די טויערן פון אידישע הערצער‪ ,‬און זיי וועלן קענען ַ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫גאנצן קומענדיגן ָ‬ ‫ברכות און ישועות אויפ'ן ַ‬ ‫סאלדאטן אין‬ ‫באזוכט ַאן איינהייט פון אידישע ָ ַ‬ ‫אמאל ַ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫ליובאוויטש‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫הרה"ק בעל 'צמח צדק' זי"ע פון‬ ‫בייגעשטאנען די‬ ‫ַ‬ ‫סאלדאטן‪ ,‬וועלכע זענען‬ ‫האבן געלויבט די אידישע ָ ַ‬ ‫צאר )עס איז ַ ַ‬ ‫באקאנט ווי די גדולי הדורות ָ‬ ‫דער ַארמיי פון רוסישן ַ‬ ‫האבן‬ ‫האט געשמועסט מיט זיי‪ָ ,‬‬ ‫געהאלטן פעלזן‪-‬פעסט ביי אידישקייט(‪ .‬ווען דער 'צמח צדק' ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיך‬‫שווערסטע נסיונות און ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫זיי אים‬ ‫זאל דער‬ ‫טראגן ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס מיר‬ ‫אויסגעוואשן די קנע‪ ï‬אויף די מיליטערישע מונדירן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן שוין‬ ‫‪ -‬מיר ָ‬ ‫'אויסצואוואשן' אונזערע נשמות‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫רבי אונז לערנען ווי ַאזוי‬ ‫האבן געענטפערט‪ַ ,‬אז‬ ‫אויסגעוואשן די קנע‪ ,ï‬און זיי ָ‬‫ַ‬ ‫האבן‬‫וואס זיי ָ‬ ‫האט דער 'צמח צדק' זיי געפרעגט‪ ,‬מיט ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער 'צמח צדק' זיי‬ ‫וואסער‪ָ .‬‬ ‫זאמד און ַ‬ ‫געוואשן מיט ַ‬ ‫ַ‬ ‫האבן עס‬‫זיי ָ‬ ‫קא‪ï‬יטלעך תהלים זענען ַאזוי ווי‬ ‫אויסוואשן אייערע נשמות‪ ...‬ווייל ַ‬ ‫ַ‬ ‫'וואסער' קענט איר אויך‬ ‫'זאמד' און ַ‬ ‫‪ -‬מיט ַ‬ ‫וואשט מען אויס און מ'רייניגט ָא‪ ï‬די נשמה‪ ,‬ביז זי שיינט‬ ‫וואס מיט זיי ַ‬ ‫'וואסער'‪ָ ,‬‬ ‫דאס ַ‬ ‫זאמד‪ ,‬און די טרערן זענען ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַאזוי ווי פריער )השיחות להצמח צדק‪ ,‬ער"ה‪ ,‬תר"ד(‪.‬‬ ‫זאגט )ב"מ נט‪" (.‬אף על פי ששערי תפילה‬ ‫הארץ פון ַא איד‪ ,‬און די גמרא ָ‬ ‫דאס ַ‬ ‫אויסצואוואשן ָ‬ ‫ַ‬ ‫לב‪ .‬טרערן זענען בכח‬ ‫פארשלאסן געווארן‪ָ ,‬אבער די טויערן פון‬ ‫כאטש די טויערן פון תפילה זענען ַ‬ ‫ננעלו‪ ,‬שערי דמעות לא ננעלו"‪ָ ,‬‬ ‫נאר זיי זענען געבליבן ָאפן‪.‬‬ ‫פארשלאסן געווארן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫טרערן זענען נישט ַ‬ ‫דא וועגן די טויערן‬ ‫זאגט אויף דעם דער משגיח‪ ,‬הגה"צ רבי אליהו אליעזר דעסלער זצ"ל‪ַ ,‬אז חז"ל רעדן נישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך ַאלץ ָאפען‬ ‫געווארן‪ ,‬ווייל ס'איז זיכער ַאז די טויערן פון הימל זענען ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארמאכט‬ ‫אין הימל ַאז זיי זענען חלילה ַ ַ‬ ‫וואס זענען‬ ‫הארץ ָ‬ ‫נאר וועגן די טויערן פון ַ‬ ‫דא רעדט מען ָ‬ ‫און גרייט ָאנצונעמען די תפילות פון אידישע קינדער‪ָ .‬‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫פאר'ן ַ‬ ‫הארץ ַ‬ ‫דאס ַ‬ ‫דאס איז גורם ַאז דער מענטש קען נישט מת‪ï‬לל זיין און זיך אויסגיסן ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫פארשטא‪ï‬ט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארש‪ï‬ארט‪ ,‬זענען די טויערן פון‬ ‫ַ‬ ‫נאר טרערן‪ ,‬ווייל אויך אויב די טויערן פון תפילה זענען ַ‬ ‫און די עצה דערצו איז ָ‬ ‫‪æë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫וואס‬ ‫טאג ָ‬ ‫חדות ה' הוא מעוזכם ‪ -‬די גרויסע שמחה אינעם ָ‬ ‫‪èùéð èøòåå ,ïøòøè èéî úåìéôú éã ïééøà© ïòîå÷ ñò‬‬ ‫מ'קרוינט דעם קעניג‬ ‫‪íòã ïåô øàð‬‬ ‫‪¨ ,äðåîî à© øòãà êàìî à© êøåã èðôòòâ‬‬ ‫‪ìâúå íéîùä åçîùé' :íéìäú ïéà èâàæ ä"ò êìîä ãåã èéî øòèùøòáéåà øòã ,åîöòáå åãåáëá ïòèùøòáéåà‬‬ ‫‪åá øùà ìëå éãù æåìòé ,åàåìîå íéä íòøé ,õøàä‬‬ ‫‪òðééæ èìéôøò ïåà äìéôú ïééæ èøòôèðò úåðîçø òðééæ‬‬ ‫‪.(âé¯àé ,åö) 'õøàä èåôùì àá éë àá éë 'ä éðôì ,'åâå‬‬ ‫‪ ì"ëò ,ïåöø éäé ïë ïîà ,ïèåâ íåö ïòâðàìøàô‬לג‪.‬‬ ‫©‬ ‫©‬ ‫פארשלאסענע‬ ‫דאס ַ‬‫קוואל פון טרערן‪ ,‬און מיט דעם עפנט ער אויך ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארף עפענען דעם‬ ‫טרערן געבליבן ָאפן‪ .‬דער מענטש ַ‬ ‫באשעפער בתפלה ותחנונים אויסצו'‪ï‬ועל'ן די ישועה‪.‬‬‫פאר'ן ַ‬ ‫'זאל זיך קענען ַאוועקשטעלן ַ‬ ‫הארץ‪ַ ,‬אז מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫הרה"ק בעל 'ישמח משה' זי"ע טייטשט דעם ‪ï‬סוק )קהלת יא‪ ,‬א( 'שלח לחמך על ‪ï‬ני המים כי ברוב הימים‬ ‫דאס מיינט מען‬ ‫וואס מען שיקט ַארויף אין הימל‪' ,‬על ‪ï‬ני המים' ‪ָ -‬‬ ‫תמצאנו'‪ .‬די כוונה איז אויף ַא בקשה ָ‬ ‫לאזן איבער ַא גרויסן רושם אין הימל‪ .‬זיי ‪ï‬ועל'ן‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫וואסער‪ָ ,‬‬ ‫פארגיסט ַאזוי ווי ַ‬ ‫וואס מען ַ‬‫די טרערן ָ‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק‪' ,‬כי ברוב הימים תמצאנו' ‪ -‬אויב‬ ‫דאס ָ‬‫לאנגער צייט‪ָ .‬‬ ‫ַאזוי ווי ַאן עבודה און יגיעה פון ַא ַ‬ ‫אסאך טעג‪ ,‬וועסטו טרעפן אין ציל און דיין תפילה וועט‬ ‫אסאך טרערן במשך פון ַ ַ‬ ‫פארגיסן ַ ַ‬ ‫דו וועסט ַ‬ ‫ָאנגענומען ווערן‪.‬‬ ‫וואס איז מת‪ï‬לל צו דעם‬ ‫פאר דעם ָ‬ ‫זאגט )'יערות דבש'‪ ,‬ח"א‪ ,‬דרוש יא( וואויל איז ַ‬ ‫דער גאון רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע ָ‬ ‫אזא תפילה קומט נישט צוריק ליידיג‪.‬‬ ‫הארץ‪ ,‬ווייל ַ ַ‬ ‫צובראכן ַ‬ ‫ָ‬ ‫אויבערשטען מיט טרערן און מיט ַא‬ ‫מ'דארף עס טוהן מיט שמחה‪ ,‬ווי‬ ‫ַ‬ ‫נאר‬ ‫דא וועגן וויינען מיט עצבות ח"ו‪ָ ,‬‬ ‫לג‪ .‬ס'איז ָאבער ‪ï‬שוט ַאז מ'רעדט נישט ָ‬ ‫דאס קומט אונז לערנען‬ ‫זאגט‪ ,‬ב'שמך י'גילון כ'ל ה'יום‪ ,‬ראשי תיבות 'בכיה'‪ָ .‬‬ ‫דער גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע ָ‬ ‫זאך איז נישט ַא סתירה צו דער ַאנדערער‪.‬‬ ‫צוזאמען‪ .‬איין ַ‬ ‫ַ‬ ‫ַאז שמחה און בכיה גייען‬ ‫צוזאמענשטעלן שמחה מיט ַא געוויין‪ :‬שרייבט שוין אויף דעם דער‬ ‫ַ‬ ‫וועט דער מענטש פרעגן‪ ,‬ווי ַאזוי קען מען‬ ‫מאדער רב‪ ,‬הגאון בעל 'לבושי מרדכי' זצ"ל )דער שווער בזיוו"ר פונעם גאון רבי יוסף צבי דושינסקי זצ"ל‪ ,‬אב"ד חוסט וירושלים(‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫אויפ'ן ‪ï‬סוק )תהלים מז( 'כי מלך כל הארץ אלקים זמרו משכיל'‪ .‬אויב מיר געדענקען ַאז דער אויבערשטער איז דער‬ ‫פאר אים? )ווען דער מענטש זינגט‪ ,‬איז ער ָ‬ ‫דאך‬ ‫גאנצער וועלט‪ ,‬ווי ַאזוי קען מען זיך ַאוועקשטעלן זינגען ַ‬ ‫קעניג פון דער ַ‬ ‫דאס איז בכלל‬ ‫פארשטאנד‪ ,‬ווייסט ַאז ָ‬ ‫האט שכל און ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק‪' ,‬משכיל' ‪ -‬דער ָ‬ ‫פריילעך(‪ .‬אויף דעם ָ‬ ‫נישט ַא סתירה איינס צום ַאנדערן‪.‬‬ ‫האט זיין מוח ‪ï‬לוצלינג אויפגעהערט ַארבעטן‬ ‫וואס ליידער ָ‬ ‫האט ַא טייער קינד‪ָ ,‬‬ ‫וואס ָ‬ ‫על דרך משל‪ַ ,‬א קעניג ָ‬ ‫פאר אים ַא רפואה‪ .‬בלית ברירה איז דער קעניג‬ ‫האבן נישט געקענט געפינען ַ‬ ‫‪ï‬ראפעסארן ָ‬ ‫ָ‬ ‫ָ‬ ‫רח"ל‪ ,‬און די גרעסטע‬ ‫קראנקע רח"ל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר גייסטיש‬ ‫געווען געצוואונגען אים ַאריינצוגעבן אין ַא מוסד ס‪ï‬עציעל ַ‬ ‫דא‬ ‫האט ָ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫'קאסטימער' ָ‬ ‫שטארק געפרייט מיט'ן נייעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫גאר‬ ‫האט זיך ָ‬ ‫דירעקטאר פון יענעם מוסד ָ‬ ‫ָ‬ ‫דער‬ ‫האט זיך ָא‪ï‬געגעבן‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫טאג ָ‬ ‫פאר יעדן ָ‬‫האנט ַ‬ ‫באצאלט מיט ַא ברייטער ַ‬ ‫האט אים ַ ָ‬ ‫צובאקומען‪ ,‬ווייל דער קעניג ָ‬ ‫ַ‬ ‫מיט זיין זון מיט איבערגעגעבנקייט‪ַ .‬אזוי ַאז עטליכע חדשים ש‪ï‬עטער‪ ,‬ווען דעם קעניג'ס זון איז אויסגעהיילט‬ ‫האט‬‫פאר'ן קעניג‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫געוואלט איבערגעבן וועגן דעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫דירעקטאר פון דעם מוסד נישט‬ ‫ָ‬ ‫האט דער‬‫געווארן‪ָ ,‬‬ ‫באקומען באצאלט‪.‬‬ ‫דאן וועט דער קעניג ַארויסנעמען זיין זון פונעם מוסד‪ .‬און ער וועט מער נישט ַ‬ ‫געוואוסט ַאז ַ‬ ‫דארט‪ .‬זיין האפענונג איז‬ ‫מ'זאל שוין קומען אים ַארויסנעמען פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫טאג‬‫האט יעדן ָ‬ ‫דעם קעניג'ס זון ָ‬ ‫טאטן דעם קעניג‪ ,‬וואו ער שרייבט ַאז ער איז ברוך‬ ‫האט דער זון געשיקט ַא בריוו צו זיין ַ‬ ‫ָאבער געווען אומזיסט‪ָ .‬‬ ‫וואס‬ ‫דירעקטאר‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ .‬דער‬ ‫טאטנ'ס ַ ַ‬ ‫ווארט שוין גערן צוריקצוקומען צום ַ‬ ‫אינגאנצן געזונט‪ ,‬און ער ַ‬ ‫ַ‬ ‫השם שוין‬ ‫האפענונג ַאז די בשורה פונעם זון'ס‬ ‫באלד צעריסן דעם בריוו‪ ,‬מיט דער ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫געוואלט אים ַאוועקשיקן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט‬ ‫ָ‬ ‫רפואה וועט נישט דערגרייכן דעם קעניג‪.‬‬ ‫פארוואס‬ ‫פארשטיין ַ ָ‬ ‫האט בשום אופן נישט געקענט ַ‬ ‫נאך בריוו‪ ,‬און ָ‬ ‫נאך און ָ‬ ‫האט דער זון פון דעם קעניג געשיקט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫טאטע ָ‬ ‫טאטן‪ ,‬און דער ַ‬ ‫דאך ַאזוי ליב דעם ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫זיין טאטע‪ ,‬דער קעניג‪ ,‬קומט נישט אים ָא‪ï‬נעמען ַאהיים‪ .‬ער ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪çë‬‬ ‫©‪úåùøã') ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã èáééøù éåæà‬‬ ‫‪øîàî ,äáåùúä øåáéç) 'éøéàî' øòã èâðòøá ,÷åñt íòã ïåô‬‬ ‫‪æéà äðùä ùàø ùèàë‬‬ ‫‪¨ :(ò"÷ú ìåìà ê"æ ,'øôåñ íúç‬‬ ‫‪ïéà äçîùá ïééæ åö äåöî à© æéà'ñ æà© äéàø à© (æ"ô ,á‬‬ ‫‪ï'ètùî èîå÷ øòèùøòáéåà øòã ïòåå ,âàè‬‬ ‫‪ äðùä ùàø‬לד‪¨ à© ï'ètùî èîå÷ øòèùøòáéåà øòã ïòåå ,‬‬ ‫‪¨ øòâéèëøàô‬‬ ‫‪æéà ,ïâòååèñòãðåô ,èìòåå øòã ïåô ïùéðòôòùàá‬‬ ‫‪© òìà© åö íéðt ìá÷î äëåæ ïòðòæ øéî ïåà ,èìòåå òöðàâ‬‬ ‫‪© éã‬‬ ‫‪à÷ååã ,äáøãà .âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòâéøòéåøè à© èùéð øòáਠñò‬‬ ‫‪ ìåëéáë ïòèùøòáéåà íòã ïééæ‬לה‪.‬‬ ‫פארוואלטער‬‫פארשטאנען ַאז דער ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער ַ‬ ‫האט ָאבער ַאביסל טיפער ַאריינגעטראכט דערין ָ‬ ‫אים ליב‪ .‬ווען ער ָ‬ ‫נאך‬‫באגער ַאז ער זאל ָ‬ ‫ווארפט ַאוועק זיינע בריוו‪ ,‬זיי זאלן נישט ָאנקומען צו זייער ציל‪ ,‬צוליב זיין ַ‬ ‫פונעם מוסד ַ‬ ‫פארבלייבן‪.‬‬‫דארט ַ‬ ‫ָ‬ ‫'צעהאקטע' ווערטער‬ ‫ַ‬ ‫האט ָאנגעשריבן ַא 'בריוו'‪ ,‬וואו ער שרייבט‬ ‫האט דער זון פונעם קעניג געטוהן? ער ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫באהאלטן‬‫האט ער ַ ַ‬ ‫מאלערייען‪ַ ,‬אזוי ווי עס פירן זיך דריי‪-‬יעריגע קינדער‪ ...‬צווישן די שורות ָ‬ ‫פארשידענע ָ‬ ‫און ַ‬ ‫זאל שיקן און אים ַארויסנעמען‬ ‫טאטן ַאז ער ָ‬ ‫'אריינגעשמוגלט' זיין וויי געשריי צו זיין ַ‬ ‫האט ַ‬ ‫עטליכע אותיות‪ ,‬וואו ער ָ‬ ‫דארט‪.‬‬ ‫פון ָ‬ ‫האט ער זיך געפרייט דערמיט‪ ,‬און עס געשיקט צום‬ ‫האט געזען דעם 'שיינעם' בריוו‪ָ ,‬‬ ‫דירעקטאר ָ‬ ‫ָ‬ ‫ווען דער‬ ‫נאך ַאלץ אין דעם זעלבן מצב ווי פריער‪.‬‬ ‫טראכטן‪ַ ,‬אז זיין זון איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאך דער קעניג‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ ,‬ווייל ַאזוי וועט ָ‬ ‫קעניגליכן ַ ַ‬ ‫פארטיפט אין דעם‬ ‫האט דער קעניג מיט זיין חכמה זיך ַ‬ ‫ווען דער בריוו איז ָאבער ָאנגעקומען אין קעניג'ס הויז‪ָ ,‬‬ ‫באליבטן זון‪ ,‬און געשיקט שליחים אים‬ ‫פארשטאנען די בקשה פון זיין ַ‬‫ַ‬ ‫האט באלד ַ‬ ‫אינהאלט פון דעם בריוו‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪.‬‬ ‫ארויסצונעמען פון דעם מוסד און אים צוריקברענגען צום קעניגליכן ַ ַ‬ ‫באשעפער בתפלה ובתחנונים‪ָ ,‬אבער די מקטרגים לאזן נישט‬ ‫דער נמשל איז ‪ï‬שוט‪ .‬אידישע קינדער שרייען צום ַ‬ ‫זאלן נישט קענען ָאנקומען צום כסא הכבוד‪ .‬וועגן דעם טוען די‬ ‫אדורך די תפילות און זיי האלטן זיי צוריק זיי ָ‬ ‫געזאנגען גייען ַארויף ָאן‬ ‫ַ‬ ‫דאזיגע‬‫באשעפער‪ ,‬און די ָ‬ ‫אידן זיך איבערקליגן און הייבן ָאן זינגען שירות ותשבחות צום ַ‬ ‫נישטא אין‬ ‫ָ‬ ‫טראכטנדיג ַאז ס'איז‬ ‫ַ‬ ‫צוריקצוהאלטן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫פארלייגן זיך נישט די מקטרגים עס‬ ‫שטערונגען‪ ,‬ווייל אויף דעם ַ‬ ‫זיי ַא תחינה און בקשה‪.‬‬ ‫באהאלטן תפילות און בקשות‪ ,‬און דער אויבערשטער‪,‬‬ ‫דער אמת איז ָאבער‪ַ ,‬אז אין די שירות ותשבחות זענען ַ ַ‬ ‫פארלאנגען פון אידישע קינדער לטובה ולברכה‪.‬‬ ‫דער אב הרחמן‪ ,‬הערט די אידישע תפלות‪ ,‬און ער ערפילט די ַ ַ‬ ‫האלטן‪ַ ,‬אז עס איז ַא‬ ‫לד‪ .‬דער 'שאגת ארי' )סימן כ"ב( איז מאריך צו אויפווייזן פון פילע ראשונים‪ַ ,‬אז ַאלע פון זיי ַ‬ ‫מצוה מן התורה צו זיין בשמחה אין ראש השנה‪ ,‬און אזוי פסקנ'ט דער משנה ברורה )תקצז סק"א( להלכה‪.‬‬ ‫אין הגהת חתם סופר אויפן שו"ע )סימן תקצז(‪ ,‬איז דער חת"ס מדייק פון לשון המשנה )ר"ה כט‪' (:‬יום טוב שחל‬ ‫להיות בשבת'‪ .‬זעט מען פון דעם אז ראש השנה האט א דין פון 'יו"ט' און מען איז מחיוב צו זיין בשמחה‪.‬‬ ‫הרה"ק בעל 'אמרי חיים' זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז די ר"ת פון מ'לכיות ז'כרונות ש'ופרות )מיטן כולל(‪ ,‬איז בגמטריא‬ ‫שמח‪ .‬דאס איז א רמז‪ ,‬אז כאטשיג וואס ר"ה איז א יום דין‪ ,‬דארף מען אבער זיין בשמחה‪.‬‬ ‫האט ַארויסגעשיקט‬ ‫ניקאלאי ימ"ש ָ‬ ‫ָ ַ‬ ‫צאר‬ ‫געזאגט ַא משל‪ ,‬דער רוסישער ַ‬ ‫ָ‬ ‫לה‪ .‬דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ‬ ‫האט‬ ‫טאג‪,‬‬‫רוסלאנד‪ַ ,‬אז דער קייסער גרייט זיך צו קומען ַא געוויסן ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַא מעלדונג צו ַאלע שטעט און דערפער אין‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫זאל זיין גרייט יענעם ָ‬ ‫לאנד‪ ,‬און יעדער איינער ָ‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫באזוכן איבער'ן ַ‬ ‫ַ‬ ‫הוי‪ï‬טשטאט ‪ï‬עטערבורג‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פארגעקומען אין דער קייסערליכער‬ ‫ניקאלאי איז ָ‬ ‫ָ ַ‬ ‫צאר‬ ‫פאר'ן ַ‬‫דער ערשטער 'קבלת ‪ï‬נים' ַ‬ ‫איינגעארדענט ַאן‬‫ָ‬ ‫האט מען‬ ‫דערנאך ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר'ן קייסער געווען מיט'ן פולסטן כבוד און ערע‪.‬‬ ‫אויפנאמע ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארט איז די‬ ‫ָ‬ ‫שטאט‬‫ָ‬ ‫מאסקווע‪ ,‬אויך אויף ַא בכבוד'יגן אופן‪ָ ,‬אבער שוין ווייניגער ווי אין ‪ï‬עטערבורג‪ַ .‬אזוי אין יעדע‬ ‫אויפנאמע אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫ניקאלאי‪ ,‬לויט זייער מעמד און מצב‪.‬‬ ‫ָ ַ‬ ‫צאר‬ ‫האבן די איינוואוינער אויפגענומען דעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫מאדנעם מנהג מיט זייערע‬ ‫געהאט ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן די ָארטיגע ‪ï‬ויערישע איינוואוינער‬ ‫פארווארפענעם שטעטל‪ָ ,‬‬ ‫אין ַא ַ ָ‬ ‫אייגנארטיגן‬ ‫ַ‬ ‫געווארן מיט ַאן‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז ָאנגעקומען אין שטעטל‪ ,‬איז אויפגענומען‬ ‫גאסט ָ‬ ‫שוואכע השגות‪ַ ,‬אז יעדער ַ‬ ‫ַ‬ ‫באקומען די‬ ‫האט ַ‬ ‫באווארפן מיט שטיינער‪ַ ...‬אזוי ַאז ווען דער '‪ï‬ריץ' פונעם שטעטל ָ‬ ‫'האט אים ַ ָ‬ ‫'קבלת ‪ï‬נים'‪ ,‬ווען מ ָ‬ ‫באזוכן אינעם שטעטל‪ ,‬איז ער געווען‬ ‫ניקאלאי גרייט זיך צו קומען ַ‬‫ָ ַ‬ ‫צאר‬ ‫‪ï‬אלאץ ַאז דער ַ‬‫מעלדונג פונעם קייסערליכן ַ ַ‬ ‫פארזאמלונג‪ ,‬וואו ער‬ ‫פאר ַא וויכטיגע ַ ַ‬ ‫צוזאמגערופן ַאלע ‪ï‬ויערן פון שטעטל ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט שנעל‬‫פארלוירן פון ‪ï‬חד‪ .‬ער ָ‬ ‫ווי ַ‬ ‫‪èë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ïåò øôëé íåçø àåäå' .'àéù÷ àðéã' ïôåøòâ èùéð èøòåå ,úå÷éáã ïåà äáäà ïåà äáåùú ïåô õøàä‬‬ ‫‪© êéìééøô à© èéî‬‬ ‫‪.'ùåã÷ íåéäå‬‬ ‫‪÷åñt ïéà æîåøî æéà ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,äçîù ïåô ïééååòâ à© èéî ïåà‬‬ ‫‪ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôìàäòâ‬‬ ‫¨‬ ‫'‪ïòðòæ úåäîà òâéìééä éã ,øòî êàð ïåà úåáöò øòáਠ.'äéëá' ú"ø ,'íåé'ä ì'ë ïåìéâ'é êîù'á‬‬ ‫‪ïåà úåáåè òìà© ïåà ,âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪íòã ïéà øòãðé÷ èéî‬‬ ‫‪åö èøòäòâ ñò ,'ã÷ôé àìå øëæé àì' ,èéé÷ðëàøáåö‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà‬‬ ‫‪ïâéèðééä ï'æéá .âàè‬‬ ‫‪¨ íòã ïéà òtùð ïøòåå úåòtùä òâéìééä‬‬ ‫‪øàè'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà ,'àðéãã àøèéñ' ïåà ,'àôéì÷ã àøèéñ' éã‬‬ ‫‪õøà ïéà êéåà ,âòè ééååö äðùä ùàø ïòî èìàä‬‬ ‫‪© ,âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪.ë"ò ,âàè‬‬ ‫‪¨ íòã ïéà å"ç íéðéã ïééæ øøåòî èùéð‬‬ ‫‪,'àéù÷ àîåé' à© ïòååòâ èòåå äðùä ùàø áéåà .ìàøùé‬‬ ‫©‪¨ éåæà‬‬ ‫‪:äðùä ùàø ïâòåå (é ,ç äéîçð) àéáð øòã èâàæ‬‬ ‫‪ùàø ïèìàä‬‬ ‫‪© åö ïòååòâ ï÷úî èùéð øòëéæ ïòî èìàåå‬‬ ‫¨‬ ‫לו‬ ‫'‪. 'íëæåòî àéä 'ä úåãç éë åáöòú ìàå‬‬ ‫‪.'åðéãéá åðéúåáà âäðî' ìééåå øàôøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪æéåìá âòè ééååö äðùä‬‬ ‫÷‪éåæàéåå ?'äùåò åæ äî äçîùì' :ïâòøô ùèðòî øòã ïò‬‬ ‫‪óñåé éáø ïåàâ øòã èâðòøá ,åöøòã äéàø ò÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫©‪à‬‬ ‫÷‪ì"æç ?ïéãä íåé íòã ïéà êéìééøô ïééæ ïòî ïò‬‬ ‫‪,'áéùîå ìàåù' úåáåùúå úåìàù) ì"öæ ïäàæðàèàð‬‬ ‫‪© ìåàù‬‬ ‫‪íòã åö èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫‪¨ íéëàìî éã æà© (:áì ä"ø) ïâàæ‬‬‫¨‬ ‫‪ò'ùåøéôá à© àã‬‬‫‪¨ æéà äøåàëì æà© ,(äë÷ 'éñ ,â"ç ,äàòéáø äøåãäî‬‬ ‫‪èùéð ïãéà ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ñàååøàô‬‬ ‫‪¨ © ,íìåò ìù åðåáø ,ïòèùøòáéåà‬‬ ‫‪,äðùä ùàø ééá 'àéù÷ àîåé' êééù èùéð æéà'ñ æà© äéàø‬‬ ‫‪øòã èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪?øåtéë íåé ïåà äðùä ùàø ïéà ììä‬‬ ‫‪íåé íòã óéåà 'åðééçäù' äëøá éã êàã‬‬ ‫‪¨ ïëàî‬‬ ‫‪© øéî ìééåå‬‬ ‫‪øòã æà© ,êéìâòî ïòã æéà :èøòôèðòòâ ééæ øòèùøòáéåà‬‬ ‫‪ïëàæ‬‬‫‪© òëéìééøô óéåà øàð‬‬ ‫‪¨ ïòî èëàî‬‬‫‪© 'åðééçäù' ïåà ,áåè‬‬ ‫‪íéà øàô‬‬ ‫÷‪© ïòôਠæéà'ñ ïåà ïéãä àñë ï'ôéåà èöéæ âéðò‬‬ ‫‪úøéôñ óéåà 'åðééçäù' à© èùéð ïòî èëàî‬‬ ‫]‪© íòã áéìåö‬‬ ‫‪?ììä ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ïãéà ïìàæ‬‬‫‪¨ ,'íéúî éøôñ' ïåà 'íééç éøôñ' éã‬‬ ‫‪äàðä èàä'î‬‬‫¨‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ êàæ‬‬ ‫‪© à© èùéð æéà ñò ìééåå ,øîåòä‬‬ ‫‪?äðùä ùàø ïéà ïòééøô êéæ ïòã ïòî âòî ,åð .ë"ò‬‬ ‫‪ïáøåç íåö øëæ à© êàã‬‬ ‫‪¨ æéà'ñ ¯ ùôð úîâò øàð‬‬ ‫‪¨ ,ïåôøòã‬‬ ‫‪¨ 'åðøåôñ' øòã éåå ,õåøéú øòã æéà ïà© æéà ñò æà© ïâàæ‬‬ ‫‪÷åñt íòã óéåà èâàæ‬‬ ‫‪¨ ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪áéåà àìéîî .[ùã÷îä úéá‬‬ ‫)‪åá êìî úòåøú ïåøëæ' .'äòåøú ïåøëæ' (ãë ,âë àø÷éå‬‬ ‫‪æà© èåùt êàã‬‬ ‫‪¨ æéà ,'àéù÷ àðéã' ïåà ùôð úîâò ïåô ïéðò‬‬ ‫‪ï'èéî êéæ èééøô'î ïòåå âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪à© æéà'ñ .'íëìîá åìéâé ñò æà© ïééæ æåî .'åðééçäù' à© ïëàî‬‬ ‫‪© åö êééù èùéð æéà ñò‬‬ ‫האט ַארומגערעדט באריכות‬ ‫באזוכן אינעם שטעטל‪ ,‬און ער ָ‬ ‫האט זיי ערקלערט ַאז דער קייסער גרייט זיך צו קומען ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארלאנגט‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז ער ַ ַ‬‫ָ‬ ‫האט ער זיי‬‫האבן אויפצונעמען דעם קעניג‪ .‬דערביי ָ‬ ‫וואס זיי וועלן ָ‬ ‫איבער דעם גרויסן זכות ָ‬ ‫באצירן‬ ‫גאסן‪ ,‬און אויך נישט צו ַ‬ ‫צאר ‪ -‬נישט צו רייניגן די ַ‬ ‫אויפנאמע פונעם ַ‬ ‫ַ‬ ‫פאר די‬ ‫גארנישט פון זיי צו טוהן ע‪ï‬עס ַ‬ ‫ָ‬ ‫קארעטע!‬ ‫ווארפט נישט קיין שטיינער אויפ'ן קעניג און זיין ַ‬‫זאך‪ַ :‬‬ ‫נאר איין ַ‬ ‫גאסן מיט שיינע בלומען‪ָ ,‬‬ ‫די ַ‬ ‫ארא‪ ï‬אויף דער וועלט אין ראש השנה‪.‬‬ ‫יאר קומט די הייליגע שכינה ַ ָ‬ ‫האט אויסגעפירט‪ :‬יעדעס ָ‬ ‫דער 'חפץ חיים' ָ‬ ‫גאנצער וועלט‪ .‬די הייליגע אבות‪ ,‬וועלכע‬ ‫פאר דעם קעניג פון דער ַ‬ ‫‪ï‬אסט ַ‬ ‫דארפן ָאנגרייטן ַא 'קבלת ‪ï‬נים' ווי עס ַ‬ ‫מיר ַ‬ ‫‪ï‬ראכט‪ַ ,‬אזוי ווי ‪ï‬עטערבורג‬ ‫ַ‬ ‫פאר די שכינה‪ ,‬פלעגן איר מקבל‪ï-‬נים זיין מיט גרויס כבוד און‬‫זענען געווען ַא 'מרכבה' ַ‬ ‫פאר‬ ‫האבן אויך צוגעגרייט ַ‬ ‫צאר )להבדיל אלף הבדלות(‪ .‬משה און ַאהרן‪ ,‬און אויך די ַאנדערע נביאים‪ָ ,‬‬ ‫פאל פונעם ַ‬ ‫אין ַ‬ ‫דעם אויבערשטען ַא 'קבלת ‪ï‬נים'‪ ,‬כמעט ַאזוי ווי די אבות‪ ,‬און ַאזוי ווייטער אין יעדן דור ‪ -‬די תנאים‪ ,‬די אמוראים‪,‬‬ ‫פאר די הייליגע שכינה‪ ,‬ביז אונזער לעצטן‬ ‫יאר צוגעגרייט ַא 'קבלת ‪ï‬נים' ַ‬‫האבן יעדעס ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫גאונים און ראשונים‪ָ ,‬‬ ‫'ווארפט נישט קיין שטיינער'! 'אך בה' אל תמרודו'‪ ,‬יעדער איינער אויף זיין אופן‪.‬‬ ‫פאדערט מען פון אונז? ַ‬ ‫וואס ָ‬‫דור‪ָ .‬‬ ‫וואכטפאגל זצ"ל‪ ,‬משגיח אין די לעיקוואודער ישיבה ‪ -‬אלול‪ ,‬ימים נוראים(‬ ‫ָ‬ ‫)געברענגט אין 'לקט רשימות'‪ ,‬פון הגאון רבי נתן מאיר ַ‬ ‫געזאגט בדרך צחות‪ ,‬די וועלט פירט זיך ַאז מ'עסט נישט ניסלעך אין ראש השנה‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫קאצקער רבי זי"ע ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫האט דער‬ ‫באטרעפט 'חטא' )‪ ,(18‬ווי דער רמ"א שרייבט )או"ח סי' תקפג‪ ,‬ס"ב(‪ָ .‬‬ ‫ווייל 'אגוז' מיט'ן 'כולל' איז בגימטריא ַ‬ ‫דארף מען אויך זיך היטן נישט צו זינדיגן ח"ו‪ ,‬ווייל אויך 'חטא' איז בגימטריא 'חטא'‪...‬‬‫געזאגט‪ַ ,‬אז ַאזוי ַ‬ ‫ָ‬ ‫קאצקער רבי‬ ‫ָ‬ ‫האט חנה נישט געבעטן אויף קינדער ביז‬ ‫לו‪ .‬דער 'חתם סופר' זי"ע איז מוסיף )טור ג‪ ,‬ד"ה 'בהיות'(‪ַ ,‬אז צוליב דעם ָ‬ ‫צובראכן‬ ‫ָ‬ ‫פארטרויערט און געהאט ַא‬ ‫האט איר בארואיגט מיט זיין ווייכע שפראך‪ ,‬ווייל זי איז געווען ַ‬ ‫אלקנה ָ‬ ‫בארואיגט פון‬ ‫האט זיך ַ‬‫נאך דעם ווי זי ָ‬ ‫האט געוואוסט ַאז איר תפילה וועט נישט העלפן‪ָ .‬אבער ָ‬ ‫הארץ‪ ,‬און זי ָ‬ ‫ַ‬ ‫באשעפער‪.‬‬‫האט זיך אויפגעהויבן און מת‪ï‬לל געווען צום ַ‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק 'ותקם ותתפלל' ‪ -‬זי ָ‬ ‫אלקנה‪ָ ,‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ì‬‬ ‫שטארקן די‬ ‫ַ‬ ‫מלך על כל הארץ ‪ -‬זוכה זיין ביים משפט דורך‬ ‫‪èöéæ øò ìééåå øàôøòã‬‬‫©‬ ‫‪ò÷àè æéà ñàã‬‬ ‫÷‪ âéðò‬לז ‪¨ ïåà‬‬ ‫אמונה‬ ‫‪êéæ ïòî óøàã‬‬ ‫©‬ ‫‪ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪.ïéãä àñë ï'ôéåà èìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ øòèùøòáéåà øòã (.æè ä"ø) èâàæ‬‬ ‫‪åøîà' ,èâàæ‬‬ ‫‪ âéðò÷ øòæðåà æéà øò ìééåå ,ïòééøô øòî‬לח‪¨ àøîâ éã øò éãë ïåà ,‬‬ ‫‪.'íëéìò éðåëéìîúù éãë ,úåéåëìî éðôì‬‬ ‫‪äëæî æðåà ïåà ,ãñç åö ètùî íòã ïâééáøòáéà ìàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪(áë ,âì äéòùé) èâàæ‬‬ ‫‪¨ àéáð øòã éåå éåæà© ,ètùî íééá ïééæ‬‬ ‫‪ò"ëåá øòã ,äðùä ùàø è"åé íòðåô ãåñé øòã æéà ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫לט‬ ‫'‪. 'åðòéùåé àåä åðéëìî 'ä ,åðé÷÷åçî 'ä åðéèôåù 'ä éë‬‬ ‫‪÷æçî êéæ øéî ïìàæ âòè éã ïéà æà ,æðåà ïåô èòá‬‬ ‫‪øòã æéà øòèùøòáéåà øòã æà ,äðåîà ï'øæç ïåà ïééæ ä"ø) 'úîà úôù' øòã èáééøù ,ïôåà ïøòãðà© ïà© óéåà‬‬ ‫‪ èìòåå øòöðàâ‬מ‪äùòéå äùåòå äùò' ,‬‬ ‫‪© øòã øòáéà âéðò÷ íòã ïéà ìåô ïòðòæ 'ùåã÷ íò ìàøùé' (ç"îøú úðù‬‬ ‫‪èøéñàt‬‬ ‫‪© ñàåå‬‬‫‪¨ êàæ‬‬ ‫‪© à© àã‬‬ ‫‪¨ èùéð æéà'ñ .'íéùòîä ìëì íåé à© æéà ñò ùèàë‬‬ ‫‪¨ ìééåå ,äåãç ïåà äçîù èéî âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåöø ï'èéî ïäåèòâ èùéð èøòåå ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,èìòåå øòã óéåà ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© ï'øàô‬‬‫‪© ïøòåå ïòæòâ ïìéåå ïãéà éã øòáਠ,ïéãä‬‬ ‫‪ïìéåäøàô‬‬ ‫‪© èùéð æéà êàæ‬‬‫‪© íåù ïéé÷ ïåà øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã ïåô ééæ ïòðòæ íòã áéìåö .ïèåâ íåö ïò÷ðòãòâ ééæ ìàæ‬‬ ‫‪¨ øò‬‬ ‫‪.ïâéåà òðééæ ïåô‬‬ ‫‪.âàè‬‬‫‪¨ íòã ïéà êéìééøô‬‬ ‫מזאגט נישט 'נפילת אפים'‬ ‫ָ‬ ‫פארוואס‬ ‫זאגט )'עבודת ישראל'‪ ,‬פ' נצבים‪ ,‬ד"ה 'אתם'(‪ַ ,‬א טעם ַ ָ‬ ‫קאזשניצער מגיד זי"ע ָ‬ ‫לז‪ .‬דער ָ‬ ‫'ארא‪ï‬געלאזטן' ‪ï‬נים‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס זיך ַארומצודרייען מיט ַאן ַ ָ‬ ‫האט דער מענטש נישט ָ‬ ‫ערב ראש השנה‪ ,‬ווייל אין די טעג ָ‬ ‫עס שטייט אין 'תנא דבי אליהו' )פט"ז(‪ ,‬מיט וואס איז ישעיה בן אמוץ אנדערש ווי אלע אנדערע נביאים‪ ,‬אז ער‬ ‫האט זוכה געווען צו נביאות זאגן איבער אלע טובות און נחמות פאר אידישע קינדער? ווייל ער נעמט אויף זיך‬ ‫מלכות שמים מיט שמחה!‬ ‫)א זון פון דעם 'חסד לאברהם' זי"ע‪ ,‬און ַאן אייניקל פונעם בעל 'תפארת שלמה' זי"ע(‬ ‫לח‪" .‬בעל 'כנסת יחזקאל' מ'ראדאמסק זי"ע ַ‬ ‫וואס טיילט ָא‪ ï‬צווישן אידן און זייער ליבן‬ ‫דא ַא 'מסך המבדיל' ‪ַ -‬א 'מחיצה' ָ‬ ‫יאר‪ ,‬איז ָ‬ ‫שרייבט אז ַאגאנץ ָ‬ ‫דא קיין שום הבדלה און חציצה צווישן אידן און דעם אויבערשטען‪.‬‬ ‫טאטן אין הימל‪ָ ,‬אבער אין ראש השנה‪ ,‬איז נישט ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאנטקייט פון דעם אויבערשטען צו אידישע קינדער אין דעם טאג‪.‬‬ ‫אזוי גרויס איז די ָ‬ ‫לט‪ .‬דער סמ"ק מצוריך שרייבט )מצוה צ"א‪ ,‬הערה רעו(‪ַ ,‬אז מ'טוט ָאן ווייסע בגדים אין ראש השנה‪ ,‬ווייל עס הערשט‬ ‫האלטן ח"ו‪ ,‬טוט מען ָאן ווייסע קליידער‪ ,‬כדי צו דערמאנען‬ ‫'זאל זיך נישט גרויס ַ‬ ‫ַא גרויסע שמחה‪ ,‬און כדי מ ָ‬ ‫זיך פון דעם יום המיתה‪.‬‬ ‫געוואלט צוגרייטן און‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫מ'קען אפשר ערקלערן די ווערטער פון דעם סמ"ק מצוריך על דרך משל‪ַ ,‬א קעניג ָ‬ ‫באפוילן‬‫האט ַ‬ ‫זאל איבערנעמען פון אים דעם כסא מלוכה‪ .‬ער ָ‬ ‫נאמינירן זיין איינציגן זון ַאלס קרוין‪ï-‬רינץ‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאן געהייסן ַארויסנעמען די‬ ‫האט ַ‬ ‫לאנד‪ ,‬און ער ָ‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫מיניסטארן און בכבוד'יגע מענטשן פון ַ‬ ‫ָ‬ ‫צוזאמענצורופן ַאלע‬ ‫ַ‬ ‫וואס פלעגט‬ ‫באדינער‪ָ ,‬‬ ‫פאר איינעם פון זיינע ַ‬ ‫הערליכע קרוין פון די קעניגליכע אוצרות‪ ,‬און עס איבערגעגעבן ַ‬ ‫גאר ַארויפלייגן די קרוין פון זיין בן‪-‬יחיד‪.‬‬ ‫זאל ָ‬‫דאזיגער משרת ָ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ַ ,‬אז דער ָ‬ ‫שטענדיג רייניגן דעם ַ ַ‬ ‫‪ï‬ראסטער‬ ‫ָ‬ ‫אזא‬ ‫'ארא‪ ï‬פון זינען' פון גרויס שמחה‪ַ ,‬אז ַ ַ‬ ‫אזא משרת קען ‪ï‬שוט ַ ָ‬ ‫פארשטענדליך‪ַ ,‬אז ַ ַ‬ ‫דאך ַ‬ ‫איז ָ‬ ‫קא‪ï‬‬‫מיניסטארן און ַאדעל‪-‬לייט‪ָ ,‬אנצוטוהן די קרוין אויפ'ן ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן פון ַאלע‬ ‫ָ‬ ‫באדינער ווי ער‪ ,‬איז אויסדערוויילט‬ ‫ַ‬ ‫וואס איז ממש העכער פון זיינע השגות‪...‬‬ ‫דאך ַא כיבוד ָ‬ ‫דאס איז ָ‬ ‫פונעם ‪ï‬רינץ‪ָ .‬‬ ‫האט דער אויבערשטער אונז אויסדערוויילט פון ַאלע צענדליגער טויזנטער מלאכים‪ ,‬שרפים און 'חיות‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫זאלן אים קרוינען ַאלס דער‬ ‫גאר פון אונז ַאז מיר ָ‬ ‫באדינען אים אין הימל‪ ,‬און ער בעט ָ‬ ‫וואס שטייען און ַ‬ ‫הקודש'‪ָ ,‬‬ ‫גאנצער וועלט ‪' -‬כדי שתמליכוני עליכם'‪ .‬צוליב דעם טוט מען ָאן ווייסע קליידער‪ ,‬כדי צו דערמאנען‬ ‫קעניג פון דער ַ‬ ‫האלטן גרויס‪.‬‬ ‫'בארואיגן' זיך נישט צו ַ‬ ‫דעם יום המיתה‪ ,‬און ַאזוי וועט מען זיך ַ‬ ‫מ‪ַ .‬אזוי שרייבט דער גאון רבי יהונתן אייבעשיץ זי"ע )'יערות דבש'‪ ,‬ח"ב‪ ,‬דרוש א'‪ ,‬און דער מקור דערפון איז אין 'תנא דבי אליהו'‪,‬‬ ‫טאג ראש השנה איז‬ ‫זוטא‪ ,‬כב(‪ַ ,‬אז די 'עשרת ימי תשובה' זענען ַאנטקעגן די 'עשרת הדברות'‪ .‬דער ערשטער ָ‬ ‫באשעפער‪ ,‬און דער צווייטער‬ ‫וואס איז דער שורש פון די מצוה פון אמונה אין דעם ַ‬ ‫ַאנטקעגן 'אנכי ה' אלוקיך'‪ָ ,‬‬ ‫וויבאלד ביידע‬ ‫ַ‬ ‫טאג ראש השנה איז ַאנטקעגן 'לא יהיה לך אלהים אחרים' ‪ -‬צו לייקענען אין די עבודה זרה‪ .‬און‬ ‫ָ‬ ‫האבן איין ענין‪ ,‬ווערן ביידע טעג פון ראש השנה גערעכענט ַאזוי ווי איין קדושה‪ ,‬און ווי איין 'יומא אריכתא'‪.‬‬ ‫דיברות ָ‬ ‫‪àì‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪úåòtùä òèåâ òìà© åö ïééæ äëåæ ïìàæ‬‬ ‫‪¨ øéî ïåà ,ètùî‬‬ ‫‪éðôì åøîà' :øòèùøòáéåà øòã èâàæ‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà ïåà‬‬ ‫‪åðéìò àáä øàé‬‬ ‫‪¨ ïöðàâ‬‬ ‫‪© ï'øàô‬‬‫‪© úåéðçåøá ïåà úåéîùâá‬‬ ‫‪ï'øæç'øòáéà øãñë øéà èìàæ‬‬‫‪¨ âòè éã ïéà ¯ 'úåéåëìî‬‬ ‫‪çë íòã ïåà äöò éã ïáòâòâ æðåà øò èàä‬‬ ‫‪¨ ,äáåèì‬‬ ‫‪øòã æà© ,'äìùî ìëá åúåëìîå' ïåô ãåñé íòã‬‬ ‫‪éåå .'íééçì åðéøëæ' åö ïééæ äëåæ ïòðò÷ ïìàæ‬‬ ‫©‪¨ øéî æà‬‬ ‫‪,'àùðå íø àñë ìò áùåé êìî' øòã æéà øòèùøòáéåà‬‬ ‫‪ïèìàä‬‬‫©‬ ‫‪êéæ èìàæ‬‬‫‪¨ øéà ¯ 'úåéåëìî éðôì åøîà' ?éåæà‬‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ ñò ïåà ,õøàä‬‬ ‫‪© ïéà ïòâðéøãðééøà© ïìòåå ïëàæ‬‬ ‫‪© éã æéá‬‬ ‫‪.'íééç úåàöåú äðîî éë' .äðåîà éã ééá èñòô‬‬ ‫‪êúåëìî' æà© ,'äðøîàú éúåîöò ìë' ïåô äðéçá à© ïééæ‬‬ ‫‪ íéðéã òìà© ïééæ åö ÷éúîî çëá æéà äðåîà‬מא‪ïåà ,‬‬ ‫‪.'øåãå øåã ìëá êúìùîîå íéîìåò ìë úåëìî‬‬ ‫‪âéáééà æðåà ìàæ‬‬ ‫‪¨ ñò ,íéîçø êàñà‬‬ ‫‪© © ïééæ åö êéùîî‬‬ ‫‪øòã ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪,ïéðò íòã øòáéà ïâàæ‬‬ ‫‪¨ íéøôñ éã‬‬ ‫‪.ïééæ èåâ‬‬ ‫‪íééá ïééæ äëåæ ïìàæ‬‬‫‪¨ øéî æà© ìéåå øòèùøòáéåà‬‬ ‫האט געטייטשט דעם ‪ï‬סוק )תהלים יז‪ ,‬ב( 'מלפניך משפטי יצא‪,‬‬ ‫מא‪ .‬הרה"ק בעל 'דמשק אליעזר' זי"ע פון וויזשניץ‪ָ ,‬‬ ‫זאגט צו דעם מענטש‪' :‬מלפניך' ‪ -‬דו קענסט איבערוועגן‪ ,‬ווי ַאזוי‬ ‫עיניך תחזינה מישרים'‪ .‬דער אויבערשטער ָ‬ ‫זאלסט קוקן‬ ‫זאל זיין‪' ,‬מש‪ï‬טי' ‪ -‬מיין מש‪ï‬ט מיט דיר‪ .‬ער גיט ָאבער צו ַא תנאי‪' :‬עיניך תחזינה מישרים' ‪ -‬דו ָ‬ ‫עס ָ‬ ‫זאך מיט ַאן אויג פון אמונה‪.‬‬ ‫אויף יעדער ַ‬ ‫געזאגט בדרך מליצה אויפ'ן ‪ï‬סוק )תהלים לג‪ ,‬כב( 'יהי חסדך ה' עלינו‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫סאסובער זי"ע ָ‬ ‫הרה"ק רבי משה לייב ַ‬ ‫כאטש דו זעסט‬ ‫יאר‪ .‬און ָ‬‫זאלסט אונז געבן ַא גוט און זיס ָ‬ ‫כאשר יחלנו לך'‪ .‬רבונו של עולם‪ ,‬מיר בעטן פון דיר‪ ,‬דו ָ‬ ‫גאנצן‬ ‫האפען און קוקן ַארויס צו דיר מיט'ן ַ‬ ‫נישט אין אונז קיין שום מעלה‪' :‬כאשר יחלנו לך' ‪ï -‬ונקט ַאזוי ווי מיר ָ‬ ‫שטארקע אמונה אין דיר‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן מיר ַא‬ ‫כאטש מיר זעען דיך נישט ‪' -‬כי לא יראני האדם וחי'‪ .‬פונדעסטוועגן‪ָ ,‬‬ ‫הארץ‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫זאלסטו אויך טוהן גוטס מיט אונז‪') .‬ליקוטי הרמ"ל השלם'‪ ,‬אות ה(‬ ‫און ַאזוי ָ‬ ‫דאווענט‪ ,‬אויף‬ ‫געוואלט 'קויפן' ַא זיץ אין דער שול וואו ער ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט זייער‬ ‫יונגערמאן דערציילט‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַא חשוב'ער‬ ‫זאל זיך נישט‬ ‫דאווענען מיט ישוב הדעת און מנוחת הנפש‪ .‬ער ָ‬ ‫זאל קענען ַ‬ ‫יאר תשפ"ג‪ ,‬כדי ער ָ‬ ‫די ימים נוראים פון ָ‬ ‫באזיץ דעם סכום‬ ‫געהאט אין זיין ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער ָאבער נישט‬ ‫ארומוואלגערן פון איין ָארט צום ַאנדערן‪ ...‬ליידער‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫דארפן ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך‬ ‫האט נישט געקויפט‪ .‬ער ָ‬ ‫‪ï‬לאץ‪ ,‬ער ָ‬‫ַ‬ ‫האט געמוזט מוותר זיין אויפ'ן‬ ‫אזא זיץ‪ ,‬און ער ָ‬ ‫קאסט ַ ַ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫ָ‬ ‫אימשטאנד אים צו 'ערלעדיגן'‬ ‫ַ‬ ‫באשעפער ברוך הוא‪ ,‬אז דער 'כל יכול' איז‬ ‫געשטארקט מיט בטחון אין דעם ַ‬ ‫ַ‬ ‫ָאבער‬ ‫האט ער‬ ‫גאנץ חודש אלול‪ָ ,‬‬ ‫דארפן קויפן‪ ...‬במשך פון ַ‬ ‫זאל עס ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫דאווענען‪ ,‬אויך ָאן דעם ָ‬ ‫ַאן ָארט צום ַ‬ ‫געדאוונט צום אויבערשטען און געגלייבט מיט אמת'ע ַאמונה‪ ,‬אז דער בוכ"ע וועט אים זיכער העלפן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ָ‬‫גאנגען צו די 'מא‪ï‬ע' ָ‬ ‫דאווענען‪ ,‬און איז צוגע ַ‬ ‫ערב ראש השנה‪ ,‬ווען ער איז געקומען אין שול ַאריין ַ‬ ‫האט‬ ‫‪ï‬לאץ‪ ,‬זייענדיג זיכער ביי זיך ַאז ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫'האט אים צוגעטיילט ַא‬ ‫געהאנגען אין הויף פון דער שול‪ ,‬צו זען וואו מ ָ‬ ‫ָ‬ ‫באשטעלט ַאן ָארט‬ ‫האבן ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫האט ָאבער געפעלט אויף דער ליסטע פון די ָ‬ ‫נאמען ָ‬‫באקומען ַא זיץ‪ ...‬זיין ָ‬ ‫ַאוודאי ַ‬ ‫האט ער זיך בלית ברירה ַאוועקגעשטעלט ביי איינע פון די ַאדורכגענג צווישן די שורות‪ ,‬זיך שטו‪ï‬נדיג‬ ‫צו זיצן‪ָ .‬‬ ‫געדאוונט‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן דארט‬‫וואס ָ‬ ‫צווישן די פילע בחורים ָ‬ ‫דורכגאנג‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫דארפסטו זיך שטו‪ï‬ן אין דעם‬ ‫'פארוואס ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫יונגערמאן אים צוגערופן און אים‬ ‫ַ‬ ‫האט ַא‬‫‪ï‬לוצלינג‪ָ ,‬‬ ‫האט יענער‬ ‫זאך‪ָ .‬‬ ‫אזא ַ‬ ‫האט ער זיך זייער געוואונדערט‪ ,‬ווי ַאזוי איז מעגליך ַ ַ‬ ‫‪ï‬לאץ נעבן מיר‪ָ ...‬‬ ‫ַ‬ ‫האסטו דאך ַא‬ ‫דו ָ‬ ‫באנק נעבן מיר'‪...‬‬ ‫פארצייכנט אויף דער ַ‬ ‫יא ַ‬‫געזאגט‪' ,‬גיב ַא קוק אויף דער ליסטע‪ ,‬וועסטו זען ַאז דיין ָארט איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫אים‬ ‫געגאנגען קוקן אויף דער ליסטע‪ ,‬און וואונדער איבער וואונדער‪ :‬ביי יעדעמס פלאץ‪ ,‬איז‬ ‫ַ‬ ‫מאל‬‫איז ער ַא צווייטן ָ‬ ‫נאמען פון זיין‬ ‫דאס ָארט‪ ,‬און אויך דער ָ‬ ‫באשטימט ָ‬ ‫פאר אים איז ַ‬ ‫וואס ַ‬ ‫נאמען פון דעם מענטש ָ‬ ‫געשטאנען דער ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטאט‪ ,‬וואו עס איז אויפגעקלעבט דערביי ַא 'סטיקער' מיט די ווערטער 'ימים נוראים תשפ"ג'‪ָ ,‬אבער ביי זיין ָארט‬ ‫ָ‬ ‫פארגעסן צו‬ ‫האט מען 'בטעות' ַ‬ ‫יאר ָ‬ ‫האט זיך ַארויסגעשטעלט‪ַ ,‬אז היי ָ‬ ‫שטייט‪' ,‬ימים נוראים תשפ"ב'‪ ...‬און עס ָ‬ ‫יאר פריער‪...‬‬‫איבערגעלאזט דעם 'סטיקער' פון ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫דארט‬‫מ'האט ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארקויפן 'פונקט' דעם זיץ‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫האט אים 'ערלעדיגט' ַאן ָארט‬ ‫זעען מיר פון די מעשה‪ ,‬ווי ַאזוי דער אויבערשטער‪ ,‬דער 'מסבב כל הסיבות'‪ָ ,‬‬ ‫אדאנק זיין אמונה‪ ,‬ווייל דער אויבערשטער העלפט דעם מענטש‬ ‫יאר‪ַ ַ ,‬‬ ‫האט עס נישט געקויפט דעם ָ‬ ‫אויך אויב ער ָ‬ ‫)אוודאי‬‫געהאלפן ווערן אויף דעם וועג‪ַ .‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר דעם מענטש ַאז ער קען‬ ‫גארנישט איין ַ‬ ‫פאלט ָ‬ ‫וואס עס ַ‬ ‫אויף ַאן אופן ָ‬ ‫נאר אויב ער‬ ‫פאר זיך ַא 'זיץ' אויף די ימים נוראים‪ָ ...‬‬ ‫זאגן ַאז דער מענטש איז נישט מחויב צו טוהן השתדלות און ערלעדיגן ַ‬ ‫דא ָ‬ ‫קומען מיר נישט ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪áì‬‬ ‫‪ïéà êéæ ïòééøô ïåà ïò÷ðéøè ïåà ïñò ééæ ,ìâòð éã ïãééðù‬‬ ‫‪ïéà ÷åñt íòã óéåà èâàæ‬‬ ‫‪¨ (.èð÷ â"ç) ùåã÷ä øäåæ øòã‬‬ ‫‪øòã æà© øòëéæ ïòðòæ ééæ ìééåå ,äðùä ùàø ïåô âàè‬‬‫‪¨ íòã‬‬ ‫‪.'åðé÷åìà 'äì úåøúñðä' (çë ,èë) íéáöð úùøt‬‬ ‫‪øàôøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪ïåà ,ñð à© ééæ èéî ïäåè èòåå øòèùøòáéåà‬‬ ‫‪¯ 'úåøúñð' éã ïùøàôåöëàð‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬‫¨‬ ‫‪èùéð ïáàä‬‬‫¨‬ ‫‪øéî‬‬ ‫‪,äðùä ùàø áøò ïãàáåöðà‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ ïåà ïøòùåötਠêéæ ééæ ïøéô‬‬ ‫‪âéùî ïåà ïééèùøàô‬‬ ‫‪© ïòã ïò÷ øòåå ìééåå ,ïùéðòèìàäàá‬‬ ‫© ©‬ ‫‪.áåè íåé ãåáëì äãåòñ òðééù à© ïèééøâåö ïåà‬‬ ‫‪æéà ñàåå‬‬‫‪¨ ,äòã ñ'øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã ïåô èéé÷ôéè éã ïééæ‬‬ ‫‪øàð‬‬‫‪¨ êéæ ïôøàã‬‬ ‫©‬ ‫‪øéî .ïâéåà ñ'ðòîòìà© ïåô ïèìàäàá‬‬ ‫© ©‬ ‫‪êéæ èãàá'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪æà© ,óéñåî æéà (ä"÷ñ íù) 'áäæ éøåè' øòã‬‬ ‫‪åðéáà ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã ïéà äèåùt äðåîà èéî ï÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪ïåà ,äðùä ùàø áøò øàä‬‬ ‫‪¨ éã êéæ èøòù'î ïåà‬‬ ‫‪.ãñç èéî èìòåå éã èøéô øò ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪ ïîçøä áà‬מב‪,‬‬ ‫‪æà© ïæééåå åö éãë ,'øåè' ïéà èééèù øàôøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪íòè øòã‬‬ ‫'‪.'íéîçøá åéúåéøáå ,ãñçá åîìåò âäðîä‬‬ ‫‪øò æà© ,ïòèùøòáéåà íòã óéåà êéæ ïøòëéæøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪øéî‬‬ ‫‪,èñééä ñàã‬‬ ‫‪ ïèåâ íåö ìééèøåà øòæðåà ïáòâñéåøà© èòåå‬מג‪¨ .‬‬ ‫‪© ¨ êéæ èåè'î æà© ,èáééøù (à"ô÷ú 'éñ ç"åà) 'øåè' øòã‬‬ ‫‪ïùàååtà‬‬ ‫‪ïééæ äëåæ ïìàæ‬‬‫©‪¨ øéî æà© íøåâ æéà ïééìà© ïåçèá øòã æà‬‬ ‫‪'íìåò ìù åâäðî' .äðùä ùàø áøò ïøòùtਠïåà‬‬ ‫‪ ètùî íééá‬מד‪.‬‬ ‫‪òöøàååù‬‬ ‫©‬ ‫‪ïਠøò èåè ètùî à© èàä‬‬ ‫©‪¨ ùèðòî à© ïòåå æà‬‬ ‫‪,ùåã÷ä íåé áøò úåçéìñ éã ïéà øéî ïâàæ‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà ïåà øò ïåà ,ïöøàååù‬‬ ‫©‬ ‫÷‪ïéà ïééà êéæ èìéä øò ïåà ,øòãééì‬‬ ‫'‪äúò ìáà ,ãçôé éáì úàæ ìòå ùòî ïéà éãéá‬‬ ‫‪,ìâòð òðééæ èùéð èãééðù øò ïåà ,ãøàá‬‬ ‫‪¨ éã ïñ÷àåå‬‬‫‪© èæàì‬‬ ‫¨‬ ‫‪íéøîåàá ,çèåá éðà úàæ ìòå ,ãçåéîä íù úåëìî éøëæá øòáਠ.ïééæ èòåå ìééèøåà ïééæ ñàåå‬‬ ‫‪¨ èùéð èñééåå øò ìééåå‬‬ ‫‪êàð‬‬‫‪¨ êéæ ïòî óøàã‬‬ ‫‪© âòè òâéèöòé éã ïéà ìééåå ,'ãçà 'ä ïåà øòãééì÷ òñééåå ïਠïòäåè ééæ .ùøòãðà© ïòðòæ ïãéà‬‬ ‫שטארקן מיט אמונה און וויסן ַאז דער אויבערשטער וועט אים ַאוודאי העלפן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫נאר‬ ‫דארף מען זיך ָ‬ ‫איז צוליב וועלכע סיבה נישט ביכולת עס צו טוהן‪ַ ,‬‬ ‫בפרט ַאז 'אונס רחמנא פטריה'‪.(...‬‬ ‫זאגט )'תורת אבות'‪ ,‬ר"ה‪ ,‬אות יב( תקיעת שופר איז מרמז‬ ‫מב‪ .‬הגה"צ רבי משה מידנער זצ"ל‪ ,‬מגדולי חסידי סלאנים‪ָ ,‬‬ ‫זאגט די גמרא )ר"ה‬ ‫זאגט )ישעיה כב‪ ,‬כג( 'ותקעתיו יתד במקום נאמן'‪ .‬און אויף דעם ָ‬ ‫אויף אמונה‪ ,‬ווי דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫צובראכענע שטיקלעך איז פסול‪ .‬אמונה‬ ‫ָ‬ ‫כז‪' (.‬דיבק שברי שופרות ‪ï‬סול' ‪ -‬א שופר וואס איז צוזאם‪-‬געשטעלט פון‬ ‫שטארקן‬ ‫ַ‬ ‫מ'דארף זיך‬ ‫ַ‬ ‫צובראכענע שטיקלעך פון שופרות( איז ַא ‪ï‬סול'ע אמונה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫אסאך‬ ‫אסאך טענות ַ‬ ‫)אזוי ווי ַ ַ‬ ‫דורך חקירות און ַ ַ‬ ‫וואס גיט ַארויס ַא ‪ï‬שוט'ן קול‪.‬‬ ‫מיט אמונה ‪ï‬שוטה‪ַ ,‬אזוי די תקיעה‪ָ ,‬‬ ‫זאגן‬ ‫שאטן‪ָ .‬‬‫זאגן אין די סליחות‪' ,‬חסות בצילך הנה באנו'‪ָ ,‬אט זענען מיר געקומען זיך איינהילן אין דיין ָ‬ ‫מג‪ .‬מיר ָ‬ ‫האט געליטן‬ ‫די ספרים ַא כוונה אין די ווערטער‪ ,‬ווייל די גמרא דערציילט )ב"מ פה‪ַ (:‬אז רבינו הקדוש )רבי( ָ‬ ‫באקומען די יסורים צוליב‬ ‫האט ַ‬‫דארט ַאז ער ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און די גמרא דערציילט ָ‬ ‫שרעקליכע יסורים פאר משך פון דרייצן ָ‬ ‫האבן זיך אויך ָא‪ï‬געטוהן פון אים צוליב ַא מעשה‪ ,‬ומעשה שהיה כך היה‪:‬‬ ‫ַא מעשה שהיה‪ ,‬און די יסורים ָ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫האט מורא‬ ‫וואס ָ‬‫דאס קעלבל‪ָ ,‬‬ ‫האט רבי געזען ווי מ'פירט ַא קעלבל צום שעכט הויז‪ָ .‬‬ ‫טאג ָ‬ ‫אין ַא געוויסן ָ‬ ‫האט רבי אים ַאוועקגעשיקט פון‬ ‫באהאלטן אונטער רבי'ס מלבוש‪ָ .‬‬ ‫האט זיך ַ ַ‬ ‫אנטלאפן און ָ‬‫ָ‬ ‫פאר דעם שוחט‪ ,‬איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן'‪ .‬צוליב דעם איז ַארויס ַא גזירה אין הימל‬ ‫ָ‬ ‫באשאפן‬ ‫דאך ַ ַ‬‫פאר דעם צוועק ביזטו ָ‬ ‫געזאגט‪' :‬גיי‪ַ ,‬‬‫ָ‬ ‫זיך‪ ,‬און אים‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫ווייטאגן אין משך פון דרייצן ָ‬ ‫ָ‬ ‫אסאך‬ ‫דארפן ליידן ַ ַ‬ ‫זאל ַ‬‫ַאז רבי ָ‬ ‫געשאכטן קעלבלעך‪ .‬און נאך מער‪ ,‬צו וועט יעצט איינער‬ ‫ָ‬ ‫דאך אויך‬ ‫האט מען ָ‬ ‫דעמאלס ָ‬‫ָ‬ ‫איז לכאורה שווער‪ ,‬ביז‬ ‫טאר מען מער נישט שעכטן ַא קעלבל?‬ ‫‪ï‬אסירט מיט רבי‪ָ ,‬‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫נאך די מעשה ָ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫כא‪ï‬ן שוץ אונטער די‬ ‫באשעפענישן קומט ַ‬ ‫נאר די כוונה פון דעם איז‪ַ ,‬אז ווען איינע פון דעם אויבערשטען'ס ַ‬ ‫ָ‬ ‫טאר מען איר נישט ַאוועקשיקן פון זיך‪.‬‬ ‫פליגל פון ַא מענטש ‪ -‬אפי' אויב זי איז נישט גערעכט דערמיט‪ָ ,‬‬ ‫זאגן אים‪,‬‬ ‫פאר אונז‪ ,‬אין די יעצטיגע טעג בעטן מיר זיך צו דעם 'א‪-‬ל רחום וחנון'‪ ,‬און מיר ָ‬ ‫דאס זעלבע לדידן‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫שאטן‪ ,‬אויב‬‫האבן ליידער געזינדיגט‪ָ ,‬אבער 'חסות בצילך הנה באנו'‪ ,‬מיר קומען זיך שיצן אונטער דיין ָ‬ ‫כאטש מיר ָ‬ ‫ָ‬ ‫'טאר נישט‬‫דאך אונז געלערנט אין דיין תורה ַאז מ ָ‬ ‫האסט ָ‬ ‫ַאזוי‪ ,‬ווי ַאזוי קענסטו אונז ַאוועקשיקן פון זיך? דו ָ‬ ‫האבן אויף אונז‪,‬‬ ‫דארפסטו רחמנות ָ‬ ‫וואס קומט זיך שיצן אונטער דיינע פליגל‪ ,‬און אויב ַאזוי‪ַ ,‬‬ ‫ַאוועקשיקן איינעם ָ‬ ‫יאר פול מיט הצלחה‪ָ ,‬אן שום ‪ï‬גע חלילה‪.‬‬ ‫און מש‪ï‬יע זיין אויף אונז ַא לעכטיג ָ‬ ‫מד‪ַ .‬אזוי שרייבט הרה"ק בעל 'יסוד העבודה' זי"ע‪ַ ,‬אז הרה"ק רבי נח לעכעוויטשער זי"ע פלעגט יעדן ראש השנה‬ ‫‪âì‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪æéà ïåôøòã äðååë éã æà© ,èëàðééá‬‬‫©‬ ‫'‪äðùä ùàø 'íéðîéñ‬‬ ‫‪ãéçé ãçà' øòã ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã óéåà ïøòëéæøàô‬‬ ‫‪© øòî‬‬ ‫‪èùéð æéà'ñ ìééåå ,äìéôú êøãá íéìëàî éã ïñò åö èùéð‬‬ ‫‪èøà¨ ñàã‬‬‫‪¨ ¯ 'çøáîå ñåðî' øòæðåà æéà øò ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,'ãçåéîå‬‬ ‫‪ èñò'î úòùá äìéôú øàô‬מה‪ø÷éò øòã .‬‬ ‫‪© èøà¨ ïà© àã‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòã æà© ,èâðòøáòâ èøòåå ñò éåå ,'ïôéåìèðà'© åö åàåå‬‬ ‫‪æà© ,ïæééåå åö éãë æéà íéðîéñ éã èñò'î ñàååøàô‬‬ ‫¨‬ ‫‪© íòè‬‬ ‫‪æéà ('ìàøùé òîù' ÷åñt íòã ïéà) 'ãçà' èøàåå‬‬‫‪¨ ïéà 'ã úåà‬‬ ‫‪ïáééøùøàô‬‬ ‫‪© æðåà èòåå øò æà© øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã ïéà èáééìâ'î‬‬ ‫‪øàô‬‬ ‫‪© èøà¨ ïà© àã‬‬‫‪¨ æéà ñò æà© ïééæ åö æîøî éãë ,ñéåøâ‬‬ ‫‪ïéà ïáéøùòâ áàä‬‬ ‫‪¨ êéà éåå èéåì ìòéöòtñ' .øàé‬‬‫‪¨ èåâ à© åö‬‬ ‫‪äðåîà ïåô (ú"ìã) 'øéè' éã ïéà ïòîå÷åöðééøà© ãéà ïãòé‬‬ ‫‪äðùä ùàø æà© ,á"éøú úðù àáú úùøt ïåô íéùåøã éã‬‬ ‫‪ïòîå÷ðééøà© ìéåå ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòãòé ïåà ,ú"éùä úåãçà ïéà‬‬ ‫‪ãéáòã äî ìë' ïâàæ‬‬ ‫‪¨ øãñë ïåà êéìééøô ïééæ ïòî óøàã‬‬ ‫©‬ ‫‪.ïòîå÷ðééøà© èøàã‬‬ ‫‪¨ ïò÷ ,äðéëù éã ïåô ìâéìô éã øòèðåà‬‬ ‫‪ 'äáåèì åæ íâ' ïåà ,'ãéáò áèì àðîçø‬מו‪íòã èéî ïåà ,‬‬ ‫‪úîëç' úåäâä) èáééøù ì"öæ øòâåì÷ äîìù éáø ïåàâ øòã‬‬ ‫‪ .'ïèåâ íåö ïøòåå èééøãòâøòáéà úîàá ñòìà© èòåå‬מז‬ ‫‪éã èñò'î ñàåå‬‬‫‪¨ íòã ïâòåå (à"ñ ,â"ô÷ú 'éñ ç"åà ,'äîìù‬‬ ‫פאר דעם אויבערשטען‪ ,‬ווען‬ ‫זאגן מיט זיין הייליג מויל‪' ,‬חדות ה' הוא' ‪ -‬ס'איז ַא שמחה און ַא גרויסער נחת רוח ַ‬ ‫ָ‬ ‫שטארקייט‪.‬‬‫ַ‬ ‫וואס איז אונזער‬ ‫טראכט און איר גלייבט וועגן זיין חסד‪' ,‬הוא מעוזינו' ‪ָ -‬‬ ‫ַ‬ ‫איר‬ ‫וואס עס שרייבט דער של"ה הקדוש )דער עיקר פון זיינע ווערטער‪ ,‬ווערן געברענגט‬ ‫באקאנט ָ‬‫מה‪ .‬פון דער צווייטער זייט‪ ,‬איז ַ ַ‬ ‫דארט‪ ,‬סק"ב( ַאז דער עיקר איז נתעורר צו ווערן צו תשובה ווען מ'עסט די סימנים‪ ,‬ווייל פון וואו‬ ‫אין משנה ברורה ָ‬ ‫פארקערט חלילה‪ַ ,‬אז זיינע‬ ‫דאך מעגליך אויך ַ‬ ‫פארשניטן? ס'איז ָ‬ ‫ווייסט מען ַאז ווען מ'עסט 'כרתי'‪ ,‬ווערן די שונאים ַ‬ ‫פארשניידן‬ ‫דאס עצם עסן די 'סימנים' איז גורם צו ַ‬ ‫פארשניטן ווערן ח"ו‪ .‬און ס'איז ‪ï‬שוט‪ַ ,‬אז נישט ָ‬ ‫זאלן ַ‬ ‫זכותים ָ‬ ‫וואס דער מענטש טוט דערביי‪ï ,‬ועל'ט מעורר רחמים צו זיין‬ ‫נאר די תפילה און בקשה מיט די תשובה ָ‬ ‫די שונאים‪ָ ,‬‬ ‫אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫זאכן‪ ,‬סיי מיט תשובה און תפילה‪,‬‬ ‫און באמת‪ ,‬איז 'אלו ואלו דברי אלוקים חיים'‪ַ .‬א ירא שמים איז יוצא ביידע ַ‬ ‫און סיי מיט אמונה ַאז ַאלעס איז צום גוטן‪.‬‬ ‫שוואכן שלום בית‪ ,‬עד כדי כך‪ַ ,‬אז‬ ‫ַ‬ ‫פאר זיין רבי'ן‪ ,‬איבער זיין‬ ‫הארץ ַ‬ ‫דאס ַ‬ ‫אויסגעגאסן ָ‬ ‫ָ‬ ‫אמאל‬ ‫האט זיך ַ ָ‬ ‫מו‪ַ .‬א איד ָ‬ ‫האט דער‬ ‫קא‪ָ ...ï‬‬ ‫דאס 'וויידל' פונעם פיש‪ ,‬אנשטאט דעם ָ‬ ‫דערלאנגט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיין ווייב אים‬ ‫ביינאכט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫ראש השנה‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫רבי אים‬ ‫געזאגט 'שנהיה לראש'‪ ...‬דער עיקר‬ ‫ָ‬ ‫האסט ַאוודאי‬ ‫געזאגט 'שנהיה לזנב'?‪ ...‬דו ָ‬ ‫ָ‬ ‫האסטו צוליב דעם‬ ‫‪ -‬צי דען ָ‬ ‫האט ַאוועקגעשטעלט‬ ‫'זאגט‪ .‬ממילא‪ ,‬איז נישט קיין חילוק אויב זי ָ‬ ‫וואס מ ָ‬ ‫דאך ַאלעס אין די ווערטער ָ‬ ‫ווענדעט זיך ָ‬ ‫קא‪...ï‬‬ ‫אויפ'ן טיש ַא וויידל פון ַא פיש‪ָ ,‬אדער ַא ָ‬ ‫שטארק היטן זיך נישט צו בייזערן אין די‬ ‫ַ‬ ‫מ'דארף זיך זייער‬ ‫ַ‬ ‫דער 'משנה ברורה' שרייבט )סי' תקפ"ג סק"ה(‪ַ ,‬אז‬ ‫זאל זיין ַא גוטער סימן‪.‬‬ ‫יעצטיגע טעג‪ ,‬אויסער דעם גרויסן איסור פון כעס‪ ,‬כדי עס ָ‬ ‫האט נישט‬ ‫סלאנימער זי"ע‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאטל‬‫פאר הרה"ק רבי ָ‬ ‫זארג ַ‬ ‫אמאל אויסגעדרוקט זיין ָ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫יונגערמאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫סלאנימער‬ ‫ָ‬ ‫מאטיל‬ ‫האט הרה"ק רבי ָ‬ ‫האבן‪ָ ...‬‬‫יאר ער וועט ָ‬ ‫פאר ַא ָ‬ ‫וואס ַ‬ ‫'קא‪ ,'ï‬און ווער ווייסט ָ‬ ‫באוויזן צו קויפן ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫אים‬ ‫זאל שוין זיין 'סוף וקץ לכל צרותינו'‪.‬‬ ‫זאג הויך אויפ'ן קול‪ ,‬עס ָ‬ ‫‪ -‬נעם דעם וויידל פונעם פיש‪ ,‬און ָ‬ ‫וואס ער וועט‬ ‫געדאנק דערפון איז‪ ,‬יעדער מענטש איז בכוח אויסצושטעלן זיין מצב צום גוטן‪ ,‬דורך דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער‬ ‫'א‬ ‫דאך אייביג ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫זאל ער וויינען? ער ָ‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫טאקע העלפן צום גוטן‪ָ ַ ...‬‬ ‫גלייבן ַאז דער אויבערשטער וועט אים ַ‬ ‫‪ï‬לאנטער אין וועלכן ער געפינט זיך‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫וועג ַארויס' פון דעם‬ ‫ביינאכט‪ַ ,‬ארומגענומען מיט‬ ‫ַ‬ ‫אמאל געזעסן ביי דער סעודה ראש השנה‬ ‫דער גאון רבי יהודה פתייה זצ"ל‪ ,‬איז ַ ָ‬ ‫געשטאנען ַא מנורה‬ ‫ַ‬ ‫געסט‪' ,‬כולו אומר כבוד והדר'‪ .‬ער איז געווען ָאנגעטוהן אין ווייסע בגדים‪ ,‬און אויפ'ן טיש איז‬ ‫האט איינער פון די ָאנוועזענדע אידן בטעות ַא שטו‪ ï‬געגעבן דעם טיש‪ַ ,‬אזוי ַאז די‬ ‫מיט גרויסע לעכט‪ï .‬לוצלינג ָ‬ ‫געווארן טונקל אינעם צימער‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫פארלאשן‪ .‬ס'איז‬ ‫האבן זיך ַ ָ‬ ‫ארא‪ï‬געפאלן אויף דער ערד‪ ,‬און די לעכט ָ‬ ‫ַ‬ ‫לייכטער איז ַ ָ‬ ‫וויבאלד ס'איז געווען טונקל‬ ‫ַ‬ ‫אריינצופאלן אין כעס ח"ו‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫צוריקגעהאלטן נישט ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך ָאבער‬ ‫רבי יהודה פתייה ָ‬ ‫געפאלן‪ ,‬און ַאלעס‬ ‫ַ‬ ‫טאץ‬ ‫האנט‪ ,‬איז דער ַ‬ ‫טאץ פיש אין איר ַ‬ ‫אין הויז‪ ,‬איז ווען די רעביצין איז ַארויסגעקומען מיט'ן ַ‬ ‫אויסגעגאסן אויף דער ערד‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך‬‫ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ãì‬‬ ‫דאן‪' ...‬שוד ושבר'‪ ...‬דער‬ ‫‪ï‬אסירט מיט די פיש‪ָ .‬אבער ַ‬ ‫האט ַ‬‫וואס עס ָ‬ ‫האט זיך אויפגעשטעלט צו זען ָ‬ ‫רבי יהודה ָ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫געפאלן אויף דער ערד‪ ,‬און זיין ווייסע בעקישע איז‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך אויסגעגליטשט אויף די 'פיש יוהך'‪ .‬ער איז‬ ‫רב ָ‬ ‫האט זיך נישט געבייזערט‪ ,‬און ַאפילו נישט‬ ‫איינגעהאלטן‪ .‬ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער זיך ָאבער‬‫פארשמירט‪ ...‬מיט דעם ַאלעם‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫ַארויסגעוויזן ַא רוגזא‪...‬‬ ‫אזא גוט‬‫געהאט ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫קיינמאל נישט‬ ‫ָ‬ ‫נאך‬ ‫האט ָ‬ ‫געזאגט וועגן זיך‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער עדות‬‫יאר‪ָ ,‬‬‫ביים סוף פון יענעם ָ‬ ‫האנט‪,‬‬ ‫נאר צוגעלייגט ַא ַ‬ ‫האט ָ‬‫האט געש‪ï‬ירט ַא 'הארת ‪ï‬נים' פון הימל‪ ,‬און וואו ער ָ‬ ‫יאר‪ .‬ער ָ‬ ‫יאר ווי יענעם ָ‬ ‫זיס ָ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫גאר שיינע חידושי תורה במשך פון יענעם ָ‬ ‫האט אויך זוכה געווען מחדש צו זיין ָ‬ ‫האט ער מצליח געווען‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאכט ‪ -‬און אין דעם‬ ‫דאזיגע הייליגע ַ‬‫פארשטיין לויט זיין מצב‪ַ ,‬אז דער עיקר אין די ָ‬ ‫פון דעם קען יעדער איינער ַ‬ ‫הארץ‪ ,‬מיט ַא שלוות הנפש ַאז‬ ‫ליבשאפט און מיט ַא פרייליך ַ‬ ‫ַ‬ ‫טאג פון ראש השנה ‪ -‬איז ָאצונעמען ַאלעס מיט‬ ‫ָ‬ ‫פאר‬‫נאך ַא 'סימנא טבא'‪ַ ,‬‬ ‫האבן ָ‬‫‪ï‬אסירן‪ ,‬וועט ער ָ‬‫וואס וועט מיט אים ַ‬ ‫דאן איז ַאלעס ָ‬‫ַאלעס איז לטובה ולברכה‪ַ .‬‬ ‫טובה‪ ,‬ברכה און הצלחה‪.‬‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫ביינאכט די חלה און‬ ‫ַ‬ ‫מ'האט איינגעפירט איינצוטינקען ראש השנה‬ ‫ָ‬ ‫די זקני ירושלים פלעגן זאגן‪ַ ,‬אז אויב‬ ‫דאך ַא קל וחומר‪ַ ,‬אז ס'איז‬ ‫יאר‪ ,‬איז ָ‬ ‫האבן ַא גוט זיס ָ‬ ‫זאלן ָ‬‫האניג‪ ,‬כדי מרמז צו זיין ַאז מיר ָ‬ ‫דאס ע‪ï‬ל אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאג מיט‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬זיך ַארומצודרייען אין דעם ָ‬ ‫דא ַא בעסערער סימן ווי צו זיין ַא 'זיסער איד'‪ָ .‬‬ ‫נישט ָ‬ ‫האבן ַא‬ ‫פאר אים ַא סימן ַאז ער וועט מיט'ן אויבערשטען'ס הילף ָ‬ ‫דאס וועט זיין ַ‬ ‫ַא פרייליך ‪ï‬נים‪ ,‬און ָ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫פרייליך ָ‬ ‫ביינאכט‬ ‫ַ‬ ‫יאר ראש השנה‬ ‫האט דערציילט וועגן איינע פון די צדיקים‪ַ ,‬אז איין ָ‬ ‫הרה"ק בעל 'נתיבות שלום' זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫ארויסגעפאלן‬ ‫ַ‬ ‫דאס שטיקל חלה ַ‬ ‫האט געשניטן די 'המוציא'‪ ,‬איז ָ‬ ‫אויסגעגאסן‪ .‬ווען ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער וויין זיך‬ ‫ביי קידוש‪ָ ,‬‬ ‫'האט עס ‪ï‬שוט נישט געקענט עסן‪ .‬ווען די רעביצין‬ ‫געווארן‪ ,‬און מ ָ‬‫ָ‬ ‫פארברענט‬ ‫האנט‪ .‬אויך די פיש זענען ַ‬ ‫פון זיין ַ‬ ‫באקומען‪ ,‬ווער ווייסט‪ ,‬אפשר איז עס נישט ַא גוטער סימן פון הימל‪ ,‬ס‪ï‬עציעל‬ ‫האט זי מורא ַ‬ ‫באמערקט‪ָ ,‬‬ ‫דאס ַ‬‫האט ָ‬‫ָ‬ ‫טראכטנדיג צו זיך‪' :‬מה זאת‬ ‫ַ‬ ‫געווארן טרויעריג‪,‬‬‫ָ‬ ‫פארמערן מיט גוטע סימנים‪ .‬זי איז‬ ‫אין ראש השנה‪ ,‬ווען מ'טוט ַ‬ ‫עשה אלוקים לנו'‪.‬‬ ‫גאנצער טעם‬ ‫האבן‪ ,‬ווייל דער ַ‬ ‫וואס מורא צו ָ‬ ‫האט נישט ָ‬ ‫בארואיגט‪ַ ,‬אז זי ָ‬ ‫האט איר ָאבער ַ‬ ‫מאן‪ ,‬דער צדיק‪ָ ,‬‬ ‫איר ַ‬ ‫פאר די טבע פונעם מענטש צו זיין‬ ‫דאס איז גורם ַ‬ ‫נאר ווייל ָ‬ ‫דאך ָ‬ ‫פארוואס מ'עסט גוטע און זיסע מאכלים‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫רואיג און פרייליך‪ .‬קומט אויס‪ַ ,‬אז דער עיקר פונעם גוטן סימן איז‪ ,‬אין די ‪ï‬נימיות פונעם מענטש‪ַ ,‬אז ער איז רואיג‬ ‫‪ï‬אסירט‬ ‫האבן ַ‬ ‫כאטש עס ָ‬ ‫פארלאזט זיך אויף דער הילף פון דעם אויבערשטען‪ .‬אויב ַאזוי‪ָ ,‬‬ ‫און גוטמוטיג‪ ,‬און ער ַ ָ‬ ‫פארלאזן אויף די חסדים פון דעם אויבערשטען‪,‬‬ ‫נישט גוטע סימנים‪ָ ,‬אבער אויב מיר וועלן בלייבן רואיג און זיך ַ ָ‬ ‫פאר רחמים און‬ ‫הארץ איז דער בעסטער סימן ַ‬ ‫דאס ‪ï‬נימיות פון ַ‬ ‫יאר‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫וועלן מיר ַאוודאי זוכה זיין צו ַא גוט ָ‬ ‫נאך ַאזעלכע 'איבערקערענישן'‪ ,‬איז די ריכטיגע 'שלוות הנפש'(‪.‬‬ ‫חסדים‪) .‬אדרבה‪ ,‬דייקא די רואיגקייט ָ‬ ‫זאגן אין די הייליגע טעג‪,‬‬ ‫וואס מיר ָ‬‫מז‪ .‬הרה"ק בעל 'דברי שמואל' מ'סלאנים זי"ע‪ ,‬טייטשט דעם נוסח התפילה ָ‬ ‫שטארקע הכנה‪ָ ,‬אבער ווען עס קומט‬ ‫ַ‬ ‫אסאך אידן גרייט זיך צו ראש השנה מיט ַא‬ ‫'לצופה נסתרות ביום דין'‪ַ ַ .‬‬ ‫נאר‬ ‫דאווענען‪ .‬און נישט ָ‬ ‫אמאל ַאז זיי ש‪ï‬ירן נישט ַא התלהבות און התעוררות ביים ַ‬ ‫‪ï‬אסירט ַ ָ‬ ‫ָאן דער יום הדין‪ַ ,‬‬ ‫דאווענט ער מיט‬ ‫אינגאנצן נישט צוגעגרייט פריער‪ָ ,‬אבער ראש השנה ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך‬ ‫וואס ָ‬‫נאר ער זעט זיין חבר ָ‬ ‫דאס‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫שטארקן מיט‬ ‫ַ‬ ‫זאל זיך‬ ‫נאר ער ָ‬ ‫צובראכן ביי זיך‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫זאל ער נישט ווערן‬ ‫התלהבות‪ ,‬ער ש‪ï‬ירט ַא גרויסע התעוררות‪ָ .‬‬ ‫הארץ‪ַ ,‬אלעס איז ַאנט‪ï‬לעקט‬ ‫באהעלטענישן פון ַ‬ ‫אמונה ַאז דער אויבערשטער איז ַא 'צופה נסתרות'‪ .‬ער זעט ַאלע ַ‬ ‫פאר‬ ‫וואס ַ‬ ‫ווייטאגן און יסורים‪ .‬ער ווייסט גענוי ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר דעם אויבערשטען ברוך הוא‪ .‬דער אויבערשטער ווייסט זיינע‬ ‫ַ‬ ‫געמאכט צום יום טוב‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫ַא הכנות דער מענטש ָ‬ ‫וואס דער הייליגער רבי‬ ‫זאגן די 'תפילה קודם התפילה'‪ָ ,‬‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז אין די 'הייליגע טעג' איז וויכטיג צו ָ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫'האט‬ ‫דאווענען‪' ,‬והכן לבבינו'‪ָ ...‬אבער אויב מ ָ‬ ‫פאר'ן ַ‬‫זאגן ַ‬ ‫האט מתקן געווען צו ָ‬ ‫ר' אלימלך פון ליזענסק זי"ע ָ‬ ‫הארעווען‬ ‫'דארף ָ‬ ‫וואס קומט ָאן שווער‪ ,‬און מ ַ‬ ‫מ'דארף וויסן ַאז ַא תפילה ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל מען נישט ווערן בעצבות ח"ו‪.‬‬ ‫ַא נסיון‪ָ ,‬‬ ‫דערויף‪ ,‬איז זייער חשוב אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫‪äì‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫נאך ‪ äîçìî éã ïéà‬מח‪÷éúîî ïåà ïèù íòã ïòìîåèòö åö ,‬‬ ‫קול דממה דקה ישמע ‪ -‬אין די לעצטע מינוט קען מען ָ‬ ‫‪.íéøåîâ íéîçø åö ééæ ïòééøãøòáéà ïåà ,íéðéã òìà© ïééæ‬‬ ‫תשובה טוהן‬ ‫‪ øòèéö à ïåà ãçô à ïàã èôàë ñò íòã ïâòåå úåëéøàá‬מט ‪ ïéã íòã ïåô‬נ‪,‬‬ ‫‪© íåøà© ïãòø íéùåã÷ä íéøôñ éã‬‬ ‫‪ìåãâ øôåùáå' ,'ó÷åú äðúðå' èåét íòðéà ïâàæ‬‬‫‪¨ øéî éåå ñéåøà© èééâ'î ïòåå ,øôåù ïæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪èééâ'î øòãééà ïîæ‬‬ ‫טאר דער מענטש‬ ‫וואס מ'גייט ַאריבער‪ .‬ממילא‪ָ ,‬‬ ‫ליבשאפט ַאלעס ָ‬ ‫ַ‬ ‫דעריבער איז כדי צו געדענקן‪ָ ,‬אנצונעמען מיט‬ ‫האט‬‫טאג‪ .‬צום בייש‪ï‬יל‪ ,‬ער ָ‬ ‫געהאט יענעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫פארשידענע פראבלעמען ָ‬ ‫זיך נישט אפרעדן זיין אויף ַ‬ ‫דאווענען ערגעץ‬ ‫דאווענען אין ַא געוויסע שול‪ָ ,‬אבער צוליב ַא סיבה‪ ,‬איז ער געווען געצוואונגען צו ַ‬ ‫‪ï‬לאנט צו ַ‬ ‫גע ַ‬ ‫וואס דער שטן וויל דורך דעם ַאריינברענגען עצבות אין דעם מענטש‬ ‫דא הונדערטער דוגמאות ָ‬ ‫ַאנדערש‪ַ .‬אזוי זענען ָ‬ ‫נאך דעם יצר הרע‪,‬‬ ‫נאכגעשלע‪ï‬ט צו ווערן ָ‬ ‫שטארקט ער זיך נישט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט שכל‪,‬‬ ‫צוליב קלייניגקייטן‪ .‬אויב דער מענטש ָ‬ ‫פאר דעם מענטש‪,‬‬ ‫'דארף וויסן ַאז אדרבה‪ַ ,‬אלע 'שטרויכלונגען' זענען מליצי יושר ַ‬ ‫נאר ער איז שטענדיג בשמחה‪ .‬מ ַ‬ ‫ָ‬ ‫אויב ער איז זיך מכניע עס ָאנצונעמען רואיג‪ ,‬מיט ַא שלוות הנפש‪.‬‬ ‫יארן געווען דער שליח ציבור‬ ‫לאנגע ָ‬‫טאטע איז ַ‬ ‫האט דערציילט‪ַ ,‬אז זיין ַ‬ ‫איינער פון די גאוני וצדיקי ירושלים ָ‬ ‫פאר ראש השנה שנת תרפ"ה‪ ,‬איז ָאנגעקומען קיין‬ ‫אין די ימים נוראים‪ ,‬אין דער ביהמ"ד 'זהרי חמה' אין ירושלים‪ַ .‬‬ ‫טאטע‪ ,‬דער‬ ‫פאר'ן עמוד אין די הייליגע טעג‪ .‬זיין ַ‬ ‫דאווענען ַ‬ ‫געזאגט ַאז ער וויל ַ‬ ‫ָ‬ ‫ארץ ישראל ַא חשוב'ער איד‪ ,‬און‬ ‫לאנגיאריגן‬ ‫פארלעגנהייט‪ ,‬ווייל ס'איז אים געווען שווער אויפצוגעבן זיין ַ ָ‬ ‫שטענדיגער שליח ציבור‪ ,‬איז געווען אין ַא ַ‬ ‫אריבערגעגאנגען צו דעם מקובל רבי שלמה אלישיב זצ"ל‪ ,‬דער מחבר פון‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן עמוד‪ .‬איז ער ַ‬ ‫דאווענען ַ‬ ‫חזקה צו ַ‬ ‫יאר‬ ‫האלטן פעסט ַאז ער וויל אויך היי ָ‬ ‫זאל זיך ַ‬ ‫זאל טוהן ‪ -‬צי ער ָ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫ספר 'לשם שבו ואחלמה'‪ ,‬פרעגן ָ‬ ‫לאזן יענעם חשוב'ן אידן פון חוץ לארץ‪ ,‬זיין דער שליח ציבור‪.‬‬ ‫זאל מוותר זיין‪ ,‬און ָ‬ ‫פאר'ן עמוד‪ָ ,‬אדער ער ָ‬ ‫דאווענען ַ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער 'לשם' אים‬ ‫ָ‬ ‫פאר דעם מענטש זוכה צו זיין‬ ‫פאר דעם יום הדין‪ ,‬איז עס זייער בייהילפיג ַ‬ ‫מאכט זיך ַאן עגמת נפש ַ‬ ‫‪ -‬ווען עס ַ‬ ‫פאר'ן עמוד‪ ,‬וועט‬ ‫דאווענען ַ‬ ‫פאר דיר צו ַ‬ ‫באשערט ַ‬ ‫ביי דעם מש‪ï‬ט‪ .‬ממילא‪ ,‬איז כדאי מוותר צו זיין‪ .‬אויב עס איז ַ‬ ‫עס דיר שוין אונטערקומען ערגעץ ַאנדערש‪...‬‬ ‫דאווענען אין ַאן ַאנדערע בכבוד'יגע שול אין ירושלים‪.‬‬ ‫'האט אים מכבד געווען צו ַ‬ ‫וכך הוה‪ ,‬מ ָ‬ ‫פאר די תקיעות‪,‬‬ ‫זאגן ַ‬ ‫זאל דער בעל תוקע ָ‬ ‫מח‪ .‬דער גאון רבי שלמה קלוגער זצ"ל שרייבט ַאז לויט זיין מיינונג‪ָ ,‬‬ ‫זאגט מען )‪ï‬סוק א( 'המלמד ידי לקרב אצבעותי למלחמה'‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫דארט ָ‬ ‫קא‪ï‬יטל קמ"ד פון תהלים‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫ַ‬ ‫קא‪ï‬יטל קמ"ד איז‬ ‫'דארף פריער מת‪ï‬לל זיין דערויף‪ ,‬און ַ‬ ‫טאג‪ ,‬און מ ַ‬ ‫וואס מיר פירן אין דעם ָ‬ ‫ַא גרויסע מלחמה ָ‬ ‫זאגט עס בכוונה‪) .‬הגהות 'חכמת שלמה'‪ ,‬סי' תקפה‪ ,‬ס"ב(‬ ‫מסוגל אויב מען ָ‬ ‫האט‬‫זאגן מוסר אינמיטן ווינטער‪ָ ,‬‬ ‫געדארפט איינעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫אמאל ווען דער בעלזער רב הרה"ק מהר"א זי"ע ָ‬ ‫מט‪ָ ַ .‬‬ ‫באלד קומען דער זמן‬ ‫דאך שוין ַ‬‫האסטו נישט מורא‪ ,‬עס וועט ָ‬ ‫געזאגט‪ :‬ווי ַאזוי ָ‬ ‫ָ‬ ‫ער אים צוגערופן און אים‬ ‫פאר תקיעת שופר‪...‬‬ ‫פון ַ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז די ‪ï‬חד און התעוררות צו תשובה איז נישט קיין סתירה צו שמחה‪ ,‬ווי עס‬ ‫ָ‬ ‫האבן שוין ָאבער‬ ‫מיר ָ‬ ‫וואלאזשינער זצ"ל )ביים סוף פון סידור הגר"א‪' ,‬כתר ראש'‪ ,‬אות קד(‪ַ ,‬אז זיין רבי‪ ,‬דער ווילנער‬ ‫שרייבט דער גאון רבי חיים ָ ָ‬ ‫צוגעגאנגען צו תקיעת שופר‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫גאון זי"ע‪ ,‬איז געווען גאר פרייליך איידער ער איז‬ ‫וואס די ‪ï‬וסקים שרייבן ַאז מ'פירט זיך ַאז דער בעל תוקע איז עולה‬ ‫זאגט )סי' תקפד‪ ,‬ס"ב( אויף דעם ָ‬ ‫דער 'לבוש' ָ‬ ‫זאגט )תהלים יט‪ ,‬ט( '‪ï‬קודי ה' ישרים משמחי לב'‪ ,‬און ַאזוי קען מען‬ ‫צו די תורה אין ראש השנה‪ ,‬ווייל דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫בלאזן תקיעת שופר מתוך שמחה וחדוה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫'דארף‬ ‫זאגן ַא רמז‪ ,‬שופ"ר איז ראשי תיבות ש'חוק פ'ינו ו'לשונינו ר'ינה )תהלים קכו‪ ,‬ב(‪ַ ,‬א רמז ַאז מ ַ‬ ‫די ספרים ָ‬ ‫בלאזן שופר מתוך שמחה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫נאכט ראש השנה ביי‬ ‫מאכן די ברכה 'שהחיינו'‪ ,‬די צווייטע ַ‬ ‫אא"ז הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע פלעגט ַ‬ ‫יאר‪ ,‬די צווייטע‬ ‫נאכט פון יום טוב(‪ .‬איין ָ‬ ‫האט עס נישט געגעסן די ערשטע ַ‬ ‫)וואס ער ָ‬‫ָ‬ ‫האבנדיג דעם מילגרוים‬ ‫קידוש‪ ,‬אין זינען ָ‬ ‫האט געפירט אין דער לעלוב'ער שול אויף רחוב בהר"ן אין די מאה שערים געגנט פון ירושלים(‪,‬‬ ‫)וואס ער ָ‬‫ָ‬ ‫פאר'ן טיש‬ ‫נאכט ראש השנה ַ‬ ‫ַ‬ ‫זאגן ַאז דער מילגרוים איז פול מיט ווערים‪ ,‬מ'וועט עס נישט קענען‬ ‫קא‪ ï‬ע"ה‪ ,‬געקומען ָ‬ ‫טאכטער‪ ,‬רעביצין ָ‬ ‫איז זיין ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪åì‬‬ ‫‪ïò÷'î ìééåå ,ïøòèéö ìîéä ïéà íéëàìî éã åìéôà© ïòäåè ìéçå ïåæôçé íéëàìîå ,òîùé ä÷ã äîîã ìå÷å ,ò÷úé‬‬ ‫‪æéá øòééô øòã æéà'ñ ñéåøâ éåå ïìòèùøàô‬‬‫¨‬ ‫‪èùéð êéæ‬‬ ‫‪.ïåæçàé äãòøå‬‬ ‫‪.øôåù øòã ïਠèîå÷ ñò‬‬ ‫‪ïúðåäé éáø ïåàâ øòã èáééøù øòèøòåå òâéã'àøåî‬‬ ‫‪úîà à èéî ïäåè äáåùú åö èééö éã ñò æéà ,àìéîî øéîàì (ãé ùåøã ,'ùáã úåøòé') ò"éæ õéùòáééà‬‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòðééà êéåà ïåà ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪âàè‬‬ ‫‪¨ øòã æéà'ñ âéèëøàô‬‬ ‫‪¨ éåå ïòæ ïåà ïééæ ïðåáúî êéæ‬‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ ,'úåøøåòúä' à© èøétùòâ èùéð èöòé æéá êàð‬‬ ‫‪¨ èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪íåøà© øòééô à© èðòøá ñò ïòåå ,ïòèùøòáéåà íòã ïåô‬‬ ‫נא‬ ‫‪¨ úåðîçø øò òâéãøòééô ïòðòøá øôåù úåòé÷ú æéá ïåà ,íåøà© ïåà‬‬ ‫‪ïåà , úéá éðá òðééæ ïåà êéæ óéåà ïáàä‬‬ ‫‪ ñðèééöàá‬נב ‪.úåòtùä òèåâ éã‬‬‫‪© ïtàë‬‬ ‫‪© åö ïôéåì ìàæ‬‬‫‪¨ øò øàôøòã‬‬ ‫©‬ ‫÷‪ïåà ,úåàñøt øòèðæéåè ïåà øòèðæéåè ïìéå‬‬ ‫זאגן‬ ‫געזאגט )ער ָ‬ ‫האט נישט געמיינט צו ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער רבי‬ ‫דא‪ָ .‬‬ ‫פאר ַא 'שהחיינו'‪ ,‬איז נישט ָ‬ ‫עסן‪ ,‬און קיין ַאנדערע 'נייע ‪ï‬רי' ַ‬ ‫באנייען מיט א 'התחדשות'(‪:‬‬ ‫נאר צו לערנען דעם עולם וועגן זיך ַ‬ ‫הלכה למעשה‪ָ ,‬‬ ‫מאכן ַא‬ ‫דאך זיין ווי ַא ניי‪-‬געבוירן קינד‪ ,‬וועט מען קענען ַ‬‫‪ -‬נו‪ ,‬מה כל הרעש‪ ,‬איך וועל תשובה טוהן‪ ,‬וועל איך ָ‬ ‫'שהחיינו' אויפ'ן ניי‪-‬געבוירענעם יונגעלע‪...‬‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫ראצפערט‪,‬‬‫האט געוואוינט אין ַ‬‫האט ָ‬ ‫אין דער צייט ווען דער פריערדיגער בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק מהרי"ד זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫באגעגנט דעם ווייצענער רב‪ ,‬הגאון בעל 'מעשה למלך' זצ"ל‪ ,‬און אים געפרעגט‪ :‬דער ניגון‬ ‫אמאל ַ‬‫האט ער ַ ָ‬‫ָ‬ ‫פאר'ן מגילה‪-‬לייענען אין ‪ï‬ורים‪.‬‬ ‫פאר תקיעת שופר‪ ,‬איז ענליך צו דער תנועה פון דער ברכה ַ‬ ‫פון דער ברכה ַ‬ ‫דערפאר?‬ ‫ַ‬ ‫אפשר ווייסט דער ווייצענער רב ַא טעם‬ ‫האט ַאליין געענטפערט זיין קשיא‪ :‬ווען דער מענטש‬ ‫'הוא מותיב לה‪ ,‬והוא מפרק לה'‪ .‬דער בעלזער רב ָ‬ ‫יאר‪ ,‬קען‬ ‫האט ָא‪ï‬געטוהן אין משך פונעם ָ‬‫וואס ער ָ‬‫דערמאנט זיך אין זיין רוחניות'דיגן מצב‪ ,‬און אין ַאלעס ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאגן מיט'ן ניגון פון מגילת‬ ‫האט מען מתקן געווען מ'זאל עס ָ‬ ‫ער חלילה וחס ווערן טרויעריג‪ .‬וועגן דעם ָ‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫מ'זאל ווערן בשמחה און תשובה טוהן מיט ַא פרייליך ַ‬ ‫ָ‬ ‫אסתר‪ ,‬כדי‬ ‫פאר די תקיעות‪,‬‬ ‫זאגן 'וידוי' ַ‬ ‫'זאל נישט ָ‬ ‫וואס די ספרים הקדושים שרייבן ַאז מ ָ‬ ‫פאר דעם ָ‬ ‫דאס איז דער טעם ַ‬ ‫נ‪ָ .‬‬ ‫אזא‬ ‫פאר דעם שטן ַאן ָארט מקטרג צו זיין ח"ו‪ ,‬אין ַ ַ‬ ‫כדי נישט צו דערמאנען די חטאים ח"ו‪ ,‬און נישט צו געבן ַ‬ ‫געווארן צווישן די‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫געדאנק‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאגן 'וידוי' שטילערהייט‪ ,‬און אין‬ ‫גאנצע 'שקלא וטריא' אין די ‪ï‬וסקים וועגן ָ‬ ‫מורא'דיגן זמן )די ַ‬ ‫דאך שוין ָאנגעהויבן אויפטוהן זיינע גוטע ‪ï‬עולות(‪.‬‬ ‫האט ָ‬‫בלאזן‪ ,‬ווייל דער שופר ָ‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט שוין ָאנגעהויבן צו‬ ‫ָ‬ ‫נאך דעם ווי‬ ‫תקיעות‪ָ ,‬‬ ‫האט דער בעל שם טוב‬ ‫פאר די תקיעות‪ָ ,‬‬ ‫יאר ַ‬ ‫נא‪ .‬עס ווערט געברענגט אין ספר 'כתר שם טוב' )אות שלה(‪ַ ,‬אז איין ָ‬ ‫הארץ‪:‬‬ ‫הקדוש זי"ע זיך צעשריגן פון די טיפענישן פון זיין הייליג ַ‬ ‫מאכן ַא 'חשבון הנפש'‪,‬‬ ‫זאל יעדער איינער פון אייך זיך ַ‬ ‫האט ַאהער געברענגט אייערע קליינע קינדער‪ָ ,‬‬ ‫‪ -‬איר ָ‬ ‫האט געפירט זיין זון יצחק צו די‬ ‫האט געברענגט זיינע קינדער אין שול ַאריין‪ַ ,‬אזוי ווי אברהם אבינו ע"ה ָ‬ ‫אויב ער ָ‬ ‫פאר אייערע קינדער‪.‬‬ ‫זאלט איר דעריבער תשובה‪ ,‬און מת‪ï‬לל זיין ַ‬ ‫עקידה‪ָ ,‬‬ ‫קא‪ï‬יטל 'למנצח‬ ‫פאר די תקיעות‪ ,‬דעם ַ‬ ‫זאגן ַ‬ ‫פארוואס ס'איז דער מנהג ישראל תורה‪ ,‬צו ָ‬ ‫דאס איז דער טעם ַ ָ‬ ‫נב‪ָ .‬‬ ‫נאנט צום שאול תחתיות‬ ‫געשטאנען ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאך שוין‬‫לבני קרח מזמור' )תהלים מז(‪ ,‬ווייל די קינדער פון קרח זענען ָ‬ ‫האבן תשובה‬ ‫צוריקגעהאלטן און ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיי זיך‬‫נאר אין דער לעצטער מינוט‪ ,‬ממש 'ביים טויער פון גיהנום'‪ָ ,‬‬ ‫רח"ל‪ָ ,‬‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫אויסגעפלאסטערט‬ ‫ַ‬ ‫זאגן )מגילה יד‪ַ (.‬אז עס איז‬ ‫הארץ‪ַ ,‬אזוי ווי חז"ל ָ‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫געטוהן צו דעם אויבערשטען מיט'ן ַ‬ ‫פאר תקיעת‬ ‫דאס קומט אונז צו לערנען‪ַ ,‬אז יעצט‪' ,‬אין די לעצטע מינוט' ַ‬ ‫פאר זיי ַא ס‪ï‬עציעלן ָארט אין גיהנום‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫נאך ַאלץ תשובה טוהן‪!..‬‬ ‫שופר‪ ,‬קען מען ָ‬ ‫דא אין דעם ַא לימוד זכות אויף אידישע קינדער‪ .‬די קינדער פון קרח‬ ‫נאך ַא טעם ווערט געברענגט‪ַ ,‬אז ס'איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‪' ,‬ובני קרח לא מתו'‪ .‬ממילא‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫דאך תשובה געטוהן ממש 'צום סוף'‪ ,‬און זייער תשובה איז ָאנגענומען‬ ‫האבן ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז שוין ליידער ָאנגעקומען ביז'ן‬ ‫איז יעצט די צייט ָאנצונעמען די תשובה פון אידישע קינדער‪ ,‬אויך איינעם ָ‬ ‫שאול תחתיות‪...‬‬ ‫‪æì‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪åö ,ètùî íééá ïééæ äëåæ ìàæ‬‬ ‫‪¨ øò ïééèùééá íéà èòåå ï'øàô‬‬‫‪© äìá÷ òèåâ à© êéæ óéåà ïòîòð ìàæ‬‬ ‫‪¨ øòðééà øòãòé‬‬ ‫‪ïòîå÷ ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪úåòtùä òèåâ òâéã'àøåî òìà© ïòîå÷àá‬‬ ‫©‬ ‫‪ñàã‬‬‫¨‬ ‫נג‬ ‫‪ïåà , äáåèì åðéìò àáä øàé‬‬ ‫‪¨ ïâéãðòîå÷ ïöðàâ‬‬ ‫©‬ ‫באקאנטער חסיד און 'בדחנא דמלכא'‪ ,‬וועלכער פלעגט משמח זיין מיט‬ ‫ראקאווער זצ"ל‪ ,‬דער ַ ַ‬ ‫הרה"צ רבי מרדכי ַ ָ‬ ‫געזאגט צום לובלינער‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫דאווענען‪,‬‬‫נאכ'ן ַ‬ ‫אמאל ראש השנה ָ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫ווערטלעך דעם הייליגן רבי'ן פון לובלין זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫‪ï‬אסירט גרויסע ניסים מיט אידישע קינדער‪...‬‬ ‫האבן ַ‬ ‫‪ -‬היינט ָ‬ ‫וואס ער מיינט‪ ,‬האט ער געזאגט‪:‬‬ ‫האט דער רבי פון לובלינער געפרעגט רבי מרדכי'ן ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאך‬‫וואלטן מיר ָ‬ ‫קא‪ï‬יטל קי"ט פון תהלים‪ָ ,‬‬ ‫מאל ַ‬ ‫פאר די תקיעות זיבן ָ‬ ‫זאגן ַ‬ ‫'וואלט קובע געווען צו ָ‬ ‫‪ -‬אויב מ ָ‬ ‫קא‪ï‬יטל‪...‬‬‫בלאזן שופר‪ ,‬צוליב דעם אריכות פון דעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫נישט ָאנגעקומען צו‬ ‫האט געענטפערט דעם רבי'ן פון לובלין‪ ,‬זעען אויס‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫ראקאווער ָ‬ ‫כאטש די ווערטער פון רבי מרדכי ַ ָ‬ ‫און ָ‬ ‫קא‪ï‬יטל רעדט דוד המלך ע"ה וועגן‬ ‫דא אין דעם ַא טיפערע כוונה‪ ,‬ווייל אין דעם ַ‬ ‫ווי סתם ַא 'ווערטל'‪ ,‬איז ָאבער ָ‬ ‫וואס דינען דעם אויבערשטען בשלימות‪' :‬אשרי נוצרי עדותיך'‪' ...‬בכל לבי דרשתיך'‪' ...‬ותורתך חנני'‪,‬‬ ‫די 'תמימי דרך'‪ָ ,‬‬ ‫'דבקתי בעדותיך'‪' ,‬זכרתי מש‪ï‬טיך מעולם'‪' ,‬חצות לילה אקום' 'טוב לי תורת פיך מאלפי זהב וכסף'‪ ...‬ממילא‪ ,‬אויב‬ ‫'זאל איבערקוקן די מעשים‬ ‫וואלטן די מקטרגים חלילה געקענט טענה'ן ַאז מ ָ‬ ‫פאר די תקיעות‪ָ ,‬‬ ‫געזאגט קי"ט ַ‬ ‫ָ‬ ‫'וואלט‬ ‫מ ָ‬ ‫הארבקייט‬ ‫דא‪ ...‬און ווער קען דען ביישטיין די ַ‬ ‫זאגן ָ‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫האבן מקיים געווען ָ‬ ‫פון אידישע קינדער‪ ,‬אויב זיי ָ‬ ‫נאר 'למנצח לבני קרח מזמור'‪...‬‬ ‫קא‪ï‬יטל קי"ט‪ָ ,‬‬ ‫מ'זאגט נישט ַ‬ ‫ָ‬ ‫פונעם מש‪ï‬ט‪ ,‬דעריבער איז ַא גרויסער 'נס' ַאז‬ ‫פאר'ן בעלזער רב הרה"ק מהר"א זי"ע‪ַ ,‬אז ער איז‬ ‫פאר ראש השנה‪ ,‬זיך מזכיר געווען ַ‬ ‫אמאל ַ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫נג‪ַ .‬א חסיד ָ‬ ‫זאל אים אויסלערנען די כוונות פון די תקיעות‪.‬‬ ‫דער 'בעל תוקע' ראש השנה‪ ,‬און ער בעט דעריבער ַאז דער רב ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בעלזער רב אים‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬‫בלאזן‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫האט געהייסן‬ ‫האבן 'רחמנא אמר תקעו'‪ ,‬דער אויבערשטער ָ‬ ‫דארף מען אין זינען ָ‬ ‫‪ -‬ביי די תקיעות‪ַ ,‬‬ ‫יאר געדענקען ַאז דו ביזט דער 'בעל תוקע'‪...‬‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫דארפסט ַא ַ‬ ‫דו ַ‬ ‫פאר יעדן איינעם‬ ‫נאר ַ‬ ‫פאר יענעם בעלזער חסיד דער בעל תוקע‪ָ ,‬‬ ‫נאר ַ‬ ‫געווארן נישט ָ‬‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז באמת‬ ‫ָ‬ ‫יאר געדענקען די ימי הדין‪.‬‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫מ'דארף ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פון אונז‪ַ ,‬אז‬ ‫'דארף 'געדענקען' די תקיעות פון ראש‬ ‫דאס מרמז זיין אין לשון פונעם ‪ï‬סוק )ויקרא כג‪ ,‬כד( 'זכרון תרועה'‪ .‬מ ַ‬ ‫מ'קען ָ‬ ‫יאר‪...‬‬ ‫השנה‪ ,‬אויך אינמיטן ָ‬ ‫געזאגט הרה"ק בעל 'אהבת ישראל' זי"ע‪ַ ,‬אז ראש השנה ווערט ָאנגערופן 'יום הזכרון'‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫יאר איז ַאריבער אויף אים ַא 'ראש השנה'‪,‬‬ ‫יאר ַאז עס ָאנהייב ָ‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫דארף טוהן ‪ï‬עולות צו געדענקען ַא ַ‬ ‫מענטש ַ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫באגלייטן ַאלע טעג פונעם ָ‬ ‫זאל אים ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫וואס ער וועט נעמען אויף זיך ַא גוטע קבלה ָ‬ ‫דורך דעם ָ‬ ‫ווישאווער רב‬ ‫ָ‬ ‫האט ער געלערנט אין דער ישיבה פון‬ ‫האט דערציילט‪ַ ,‬אז ַאלס בחור ָ‬ ‫גאטליב ָ‬ ‫הגה"ח רבי אברהם ָ‬ ‫ווישאווע צוויי תלמידים פון דער ישיבה פונעם 'חפץ חיים'‬ ‫ָ‬ ‫אמאל זענען ָאנגעקומען אין‬ ‫הרה"ק רבי מענדעלע זצ"ל‪ָ ַ .‬‬ ‫האט מען געבעטן‬ ‫שטאט‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫אוועקגעפארן פון‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַא דבר מצוה‪ .‬איידער זיי זענען ַ‬ ‫זאמלען געלט ַ‬ ‫ראדין‪ ,‬צו ַ‬ ‫זצ"ל אין ַ‬ ‫האבן זיי דערציילט‪,‬‬ ‫פאר די תלמידים פון די ישיבה‪ָ .‬‬ ‫זאגן עטליכע ווערטער ַ‬ ‫זאלן ָ‬‫ראדינער תלמידים זיי ָ‬ ‫די צוויי ַ‬ ‫פאר תקיעת שופר‪ַ ,‬אזוי ווי ס'איז דער מנהג אין ַאלע‬ ‫מאכן ַא 'הפסקה' ַ‬ ‫ראדין איז געווען איינגעפירט צו ַ‬ ‫ַאז אין ַ‬ ‫מאכן די נויטיגע הכנות צו תקיעת‬ ‫האבן אויסגענוצט די צייט צו ַ‬ ‫אסאך תלמידים פון די ישיבה ָ‬ ‫תפוצות ישראל‪ַ ַ .‬‬ ‫אריינגעגאנגען אין‬ ‫ַ‬ ‫ראדין‪ ,‬און ַ‬ ‫גאסן פון ַ‬ ‫ארומגעגאנגען איבער די ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס זענען ַ‬ ‫שופר‪ָ ,‬אבער עס זענען געווען בחורים ָ‬ ‫'האלט‬‫דאווענען אין יעדע שול‪ ,‬ווער ס'איז דער בעל תפילה‪ ,‬און וואו מ ַ‬ ‫די בתי מדרשים צו זען וויפיל אידן עס ַ‬ ‫האבן געזען אין די ַאנדערע‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫פאר די ַאנדערע בחורים ָ‬ ‫האבן זיי דערציילט ַ‬ ‫יעצט‪ ...‬צוריקקומענדיג אין ישיבה‪ָ ,‬‬ ‫בתי מדרשים‪.‬‬ ‫פארענט פון די ישיבה און איבערגעגעבן זייער 'אנאליז'‪ ,‬איז דער 'חפץ חיים'‬ ‫געשטאנען ָ‬ ‫ַ‬ ‫איינמאל ווען זיי זענען‬ ‫ָ‬ ‫וואס מ'רעדט‬ ‫פארשטאנען פון ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט גוט ַ‬ ‫זי"ע ַאריינגעקומען צו די תקיעות‪ ,‬און געהערט זייער שמועס‪ ,‬און ער ָ‬ ‫געזאגט ַא משל צו ַא בן יחיד‬ ‫ָ‬ ‫דא‪ַ ...‬אריינקומענדיג אין שול‪ ,‬איז דער 'חפץ חיים' ַארויף אויף צום ארון קודש‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז געווען ווייט פון זייער‬ ‫האבן אים געשיקט מיט מסירות נפש צו לערנען אין ַא ישיבה ָ‬ ‫וואס זיינע עלטערן ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויסוואקסן גרויס אין תורה און יראת שמים‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫זאל‬ ‫געוואלט ַאז זייער בן יחיד ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬‫שטאט‪ ,‬ווייל זיי ָ‬ ‫ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪çì‬‬ ‫‪æéà âàè‬‬‫‪¨ ïãòé ùèàë‬‬ ‫‪¨ æà© (:æè ä"ø) èáééøù 'éøéàî' øòã‬‬ ‫‪ìáå÷î øòâéìééä øòã èáééøù ñò éåå ,øôåù íòã êøåã‬‬ ‫‪éåå éåæà© ,ïäåè åö äáåùú ùèðòî íòã øàô‬‬ ‫‪© éåàø‬‬ ‫‪äðùä ùàø úåìéôú øãñ ,'íåìù øäð') ò"éæ éáòøù íåìù éáø‬‬ ‫‪,'êúúéî éðôì ãçà íåé áåù' (é"î ,á"ô úåáà) ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ì"æç‬‬ ‫‪úò' ïà© æéà úåòé÷ú éã ïåô èééö éã æà (øôåù úòé÷úå‬‬ ‫‪øòî êàð‬‬ ‫‪¨ ùèðòî øòã óøàã‬‬ ‫̈‪© ,äðùä ùàø ïéà øòáà‬‬ ‫‪òìà© óéåà äèøç òâéã'úîà ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫‪¨ åö ,'ïåöø‬‬ ‫‪íéøôñ ééøã ,ìùî êøãá èâàæòâ‬‬‫¨‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫‪¨ ì"æç .ïøòåå øøåòúð‬‬ ‫‪øòãòé ïåà ,èøôáå ììëá ,øàé‬‬ ‫‪¨ íòðòâðàâøàô‬‬ ‫‪© © ïåô úåøéáò‬‬ ‫‪óéåà ïåà íéòùø éã óéåà ,äðùä ùàø ïéà èðòôòòâ ïøòåå‬‬ ‫‪à© óéåà äáåùú ïäåè åö êéæ óéåà ïòîòð ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòãòé æà© ,èñééä ñàã‬‬‫‪¨ .íéðåðéá éã óéåà ïåà ,íé÷éãö éã‬‬ ‫‪èùéð ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪.èéîøòã ìùëð èøòåå øò ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪àèç‬‬ ‫‪øòáéøòã ïåà íéùòî òðééæ èéåì ètùî'òâ èøòåå ùèðòî‬‬ ‫‪,äøéáò ïééà óéåà åìéôà© ïäåè åö äáåùú ïìòôøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪.úåøéáò òìà óéåà êéìâòî èééåå éåå ïäåè äáåùú óøàã‬‬ ‫‪äëåæ ïòî æéà íòã èéî ìééåå ,òáøàä‬‬ ‫‪© øòãਠòèëééì‬‬ ‫‪ìùøúî êéæ æéà ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòã æà© ,øòèééåå øò èáééøù‬‬ ‫‪ïâòååøòáéà èåè'î ïåà ,äáåùú ìòá à© ïåà ÷éãö à© ïééæ åö‬‬ ‫‪íòã ïéà ÷ìç à© èùéð èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪,äáåùú ïåô‬‬ ‫‪.úåëæ óëì èìòåå òöðàâ‬‬ ‫‪© éã ïåà êéæ èéîøòã‬‬ ‫אזא ווייטע‬ ‫שטאט צו די ַאנדערע‪ ,‬ס‪ï‬עציעל ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארבינדונג פון איין‬‫אין יענע צייטן‪ ,‬איז געווען שווער צו שטיין אין ַ‬ ‫האט נישט געהערט‬ ‫האבן נישט געהערט פונעם זון‪ ,‬און דער זון ָ‬ ‫וואס די עלטערן ָ‬ ‫יארן ָ‬ ‫שטרעקע‪ַ .‬אזוי זענען ַאריבער ָ‬ ‫יאר איז זי‬‫נאך עטליכע ָ‬ ‫געווארן נישט געזונט ל"ע און ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאג איז די מאמע פונעם בחור‬ ‫פון די עלטערן‪ .‬אין ַא ָ‬ ‫לאזן וויסן‬ ‫פארלעגנהייט‪ ,‬נישט וויסנדיג ווי ַאזוי ער קען ָ‬ ‫טאטע איז געווען אין ַא ַ‬ ‫ַאוועק פון דער וועלט רח"ל‪ .‬דער ַ‬ ‫האבן אים גע'ע'צה'ט‬ ‫באראטן מיט עטליכע פון זיינע ידידים‪ ,‬און זיי ָ‬ ‫האט ער זיך ַ ָ‬ ‫פאר זייער בן‪-‬יחיד‪ָ .‬‬ ‫אזא 'בשורה' ַ‬ ‫ַ ַ‬ ‫זאל זיין אויפגעשריבן די ביטערע‬ ‫טאש ַא צעטל‪ ,‬וואו עס ָ‬ ‫זאל ַאריינלייגן אין ַ‬‫פאר זון ַא נייעם בגד‪ ,‬און ער ָ‬ ‫צו שיקן ַ‬ ‫פאר דעם זון‪ ,‬ווייל זייענדיג פיל מיט פרייד מיט'ן אנצוג‪,‬‬ ‫בשורה פון זיין מאמע'ס ‪ï‬טירה‪ַ .‬אזוי וועט זיין לייכטער ַ‬ ‫'פארזיסן' זיין טרויער און צער‪.‬‬ ‫וועט ַאביסל ַ‬ ‫האט געקויפט ַא שיינעם אנצוג און עס געשיקט צו זיין זון דעם בחור אין‬ ‫האט ַאזוי געטוהן‪ .‬ער ָ‬ ‫דער טאטע ָ‬ ‫דאס צעטל‬ ‫געטראפן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫האט זיך זייער געפרייט מיט'ן אנצוג‪ָ ,‬אבער ווען ער ָ‬ ‫דער ווייטער ישיבה‪ .‬דער בחור ָ‬ ‫געווארן איבערגעדרייט צו טרויער ל"ע‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע פרייד‬ ‫מיט די ביטערע בשורה איז זיין ַ‬ ‫דער נמשל איז‪ ,‬ראש השנה איז דער יום הדין‪' ,‬היום הרת עולם‪ ,‬היום יעמיד במשפט כל יצורי עולמים'‪ ,‬און‬ ‫באהאלטן אין ַא יום טוב‪ ,‬ווי ס'איז מרומז אין ‪ï‬סוק 'בכסה'‬ ‫האט מען עס ַ ַ‬ ‫זאלן עס נישט ָאננעמען שווער ָ‬ ‫כדי מיר ָ‬ ‫וואס ווערן ַאריינגעשריבן אין‬ ‫'דארף ָאבער וויסן‪ַ ,‬אז דער וועג ממתיק צו זיין און מבטל זיין די גזירות ָ‬ ‫ליום חגינו‪ .‬מ ַ‬ ‫וואס עס שטייט געשריבן 'בכסה'‪ ,‬און‬ ‫די צעטלעך‪ ,‬איז דורך תקיעת שופר‪ ,‬דורך דעם 'תקעו' איז מען ממתיק ַאלס ָ‬ ‫אזא הייליגן און געהויבענעם זמן‪ ...‬אדרבה‪,‬‬‫וואגט צו רעדן 'דברים בטלים' אין ַ ַ‬ ‫ממילא‪ ,‬איז ַא וואונדער ווי ַאזוי איר ַ‬ ‫דאן איז מען זוכה איבערצודרייען‬ ‫פארשטייט מען זיך צוצוגרייטן ווי ס'דארף צו זיין צו די תקיעות‪ ,‬און ַ‬ ‫'האט שכל ַ‬ ‫ַאז מ ָ‬ ‫ַאלעס צום גוטן‪ ,‬און צו ‪ï‬ועל'ן ַא 'שנה טובה ומתוקה'‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫געזאגט ַא משל‪ַ ,‬א יונגער מענטש איז ליידער‬ ‫ָ‬ ‫הערשקאוויץ זצ"ל‪ ,‬האט‬ ‫ָ‬ ‫מיין זיידע‪ ,‬הגה"ח רבי שמעון אהרן‬ ‫באוויינט‬ ‫האט ַ‬ ‫שטאט‪ .‬יעדער ָ‬‫ָ‬ ‫גאנצער‬ ‫האט ַארויסגערופן ַא רעש אין דער ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫זאך ָ‬ ‫ַאוועק פון דער וועלט רח"ל‪ַ ,‬א ַ‬ ‫‪ï‬אסירט‪ .‬צווישן דעם עולם ביי דער לוי'‬ ‫האט מיט אים ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫דעם יונגען נפטר איבער דעם גרויסן אומגליק רח"ל ָ‬ ‫וואס‬‫באגרייפן די גרויסע צרה ָ‬ ‫נאך נישט געקענט ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫האט זיך ַארומגעדרייט זיין קליין קינד‪ַ ,‬א יונגל‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך דעריבער גענומען‬ ‫גאנץ לעבן‪ .‬ער ָ‬ ‫טאטע וועט אים אויספעלן זיין ַ‬ ‫געטראפן‪ ,‬וויפיל זיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט אים ליידער‬ ‫ָ‬ ‫טאטן'ס גוף איז געווען צוגעדעקט‪ ,‬און און געשלע‪ï‬ט די ציצית‪ .‬איז ַא איד‬ ‫ש‪ï‬ילן מיט'ן טלית מיט וועלכן זיין ַ‬ ‫דאך‬‫געזאגט‪' :‬מיין טייער קינד‪ ,‬ווייסטו ווער עס ליגט אונטער דעם טלית? עס איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫צוגעגאנגען צום קינד‪ ,‬און אים‬ ‫ַ‬ ‫וואס מער וועסטו נישט זוכה זיין אים צו זען'‪.‬‬ ‫טאטע‪ָ ,‬‬ ‫דיין ליבער ַ‬ ‫דארפן מיר נתעורר ווערן אין ראש השנה‪ ,‬ווייל ַאלע דרייען זיך ַארום פרייליך און רואיג‪,‬‬ ‫דער נמשל איז‪ָ ,‬אט ַאזוי ַ‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫באהאלטן 'אונטער דעם טלית' ‪' -‬בכסה ליום חגינו'‪ ,‬און ָ‬ ‫וואס עס ליגט ַ ַ‬ ‫ָאבער קיינער ווייסט נישט ָ‬ ‫באשעפער‪ ,‬איז‬ ‫פאר דעם ַ‬ ‫טאג‪ָ .‬אבער מיט תפילה און תחנונים ַ‬ ‫פארשריבן אויף יעדן איינעם ביים מש‪ï‬ט אין דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל ווערן צוגעדעקט 'אונטער דעם טלית'‪ַ ,‬א גרויסע שפע מיט ַאלע טובות און ברכות‪.‬‬ ‫מען זוכה ַאז עס ָ‬ ‫‪èì‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪© © ïåà ä÷åúîå äáåè äðù à© åö ïééæ äëåæ èòåå øò èùéð úåøøåòúä éã æéà øàé‬‬ ‫‪êàñà‬‬ ‫‪¨ õðàâ‬‬ ‫‪© à© ìééåå ,øòôòùàá‬‬ ‫©‬ ‫נד‬ ‫‪.ïîà , 'éã éìá ãò' ,òôù‬‬ ‫©‪ùàééî êéæ èåè ïéã ïåô äãî éã êéåà ïåà ,ãðòæòååðਠéåæà‬‬ ‫‪.íéàøåð íéîé éã æéá íéà óéåà èøàåå‬‬ ‫‪© ïåà íéà ïåô ïééæ‬‬ ‫עורו ישנים ‪' -‬דערהערן' דעם קול פונעם שופר‬ ‫‪úåëìä) èáééøù ì"æ í"áîø øòã ñàåå‬‬ ‫‪¨ èðà÷àá‬‬ ‫‪© © æéà'ñ‬‬ ‫‪¨ øòã æà© ,èáééøù 'éøéàî' øòã áéåà‬‬ ‫‪èùéð èøòåå ñàåå‬‬ ‫‪ùàø ïéà øôåù úòé÷ú ùèàë‬‬‫‪¨ æà© (ã"ä ,â"ô ,äáåùú‬‬ ‫‪é÷åìàá ÷ìç åì ïéà' ,äðùä ùàø ïéà øøåòúð‬‬ ‫‪íòã ïéà àã‬‬‫‪¨ øòáਠæéà ,áåúëä úøéæâ à© æéà äðùä ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòã æà© ,'äáåøî äáåè äãî' êàã‬‬‫‪¨ æéà ,'ìàøùé‬‬ ‫‪òâéãòôàìù‬‬ ‫¨‬ ‫‪ åøåò' ,æîø à© ïæàìá‬נה ‪ 'íëúðùî íéðùé‬נו ¯ ‪éã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà äáåùú åö âòè òâéèöòé éã ïéà øøåòúð àé‬‬ ‫‪¨ èøòåå‬‬ ‫‪.óàìù‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôéè øòééæ ïåô ï÷òååôéåà êéæ ïìàæ‬‬ ‫‪¨ ïùèðòî ïåà ,'ìàøùé é÷åìàá ÷ìç' à© àé‬‬‫‪¨ èàä‬‬‫‪¨ ,íéùòîä ïå÷éú‬‬ ‫באשעפער ַאזוי‬ ‫פאר'ן ַ‬‫בלאזן שופר ַ‬‫ָ‬ ‫האט געהייסן‬ ‫נד‪ .‬דער רשב"ץ ז"ל שרייבט אין זיינע חידושים )ר"ה טז‪ ,(:‬די תורה ָ‬ ‫פאר דעם‬ ‫פאר ַא קעניג און מ'רופט אויס 'יחי המלך'‪ ,‬און די דאזיגע תקיעה גייט ארויף ַ‬ ‫מ'בלאזט שופר ַ‬‫ָ‬ ‫ווי‬ ‫וואס דינען‬‫וואס לויבט זיינע קנעכט ָ‬ ‫באשעפער לזכרון‪ ,‬צו געדענקען אידישע קינדער צום גוטן‪ַ ,‬אזוי ווי ַא קעניג ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫בלאזן שופר‪ ,‬רופן מיר אויס ַאז דער אויבערשטער איז אונזער קעניג‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס מיינט‪ַ ,‬אז מיט'ן‬ ‫אים‪ ,‬עכ"ל‪ָ .‬‬ ‫פון דעם ַא נחת רוח‪ ,‬און ער איז מש‪ï‬יע גוטס אויף זיינע קינדער‪.‬‬ ‫פארלאזט איר‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫טאכטער פונעם קעניג ָ‬ ‫אויף ַאן ַאנדערן אופן‪ ,‬שרייבן די ספרים הקדושים על דרך משל‪ :‬די ָ‬ ‫האט נישט צוריקגעפונען דעם 'דרך המלך'‪ ,‬צו‬ ‫פארבלאנדזשעט אויפ'ן וועג‪ ,‬און זי ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך ַ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ ,‬און ָ‬ ‫פאטער'ס ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫מאל‬ ‫האט זיך כסדר ָאנגעשטויסן אין שטיינער‪ ,‬און איז מערערע ָ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ .‬זי ָ‬ ‫טאטנ'ס ַ ַ‬ ‫קענען צוריקקומען צו איר ַ‬ ‫האט זיך געביטן אויף‬ ‫גאנצע אויסזען ָ‬ ‫געווארן‪ ,‬און איר ַ‬‫ָ‬ ‫אומגעפאלן‪ ,‬ביז אירע קעניגליכע קליידער זענען צעריסן‬ ‫ַ‬ ‫'האט איר שוין נישט געקענט דערקענען‪.‬‬ ‫ַאזוי ווייט ַאז מ ָ‬ ‫האבן איר‬‫האבן די וועכטער‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ָ ,‬‬‫ווען זי איז ענדליך ָאנגעקומען צוריק צו איר טאטעס קעניגליכן ַ ַ‬ ‫טאכטער פונעם‬ ‫'לאזט מיך ַאריין‪ ,‬ווייל איך בין די ָ‬ ‫געזאגט‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫האט זי‬ ‫אריינלאזן‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫געוואלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫נישט דערקענט‪ ,‬איר נישט‬ ‫וואס שטעלן‬ ‫דא ַאהער מענטשן‪' ,‬אורחי ‪ï‬ורחי'‪ָ ,‬‬ ‫טאג קומען ָ‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫'א ַ‬ ‫האבן די וועכטער איר געענטפערט‪ַ :‬‬ ‫קעניג'‪ָ .‬‬ ‫פאמיליע'‪...‬‬ ‫פאר ַאלס 'קרובים' פון דער קייזערליכער ַ‬ ‫זיך ָ‬ ‫טאטע‪ ,‬אויך אויב דו קענסט מיך נישט דערקענען‪,‬‬ ‫טאטע‪ַ ,‬‬ ‫יאמערליכן קול‪ַ :‬‬ ‫האט די טאכטער אויסגעשריגן מיט ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאכטער ָאדער נישט'‪.‬‬ ‫כאטש מיין קול‪ ,‬און דערקען אויב איך בין דיין ָ‬ ‫הער ָ‬ ‫זאגן מיר צו דעם אויבערשטען‪ :‬אויך אויב מיר זענען פול מיט עבירות ַאז מ'קען נישט דערקענען‬ ‫דאס זעלבע ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויף אונז ַאז מיר זענען דיינע קינדער‪ָ ,‬אבער הער אונזער קול‪ ,‬וועסטו זען ַאז מיר זענען דיינע קינדער‪ ,‬און דו‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫ביסט אונזער ַ‬ ‫וואס גייט ארויף אין הימל מעורר רחמים צו זיין ַאז מיר זענען‬ ‫דאס איז דער ענין פון דעם קול שופר‪ַ ,‬א קול ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט געווארן‬‫ָ‬ ‫דאס איז אויך‬ ‫דערמאנט צום גוטן‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫די קינדער פון דעם אויבערשטען‪ ,‬און דורך דעם ווערן מיר‬ ‫זאגט 'כי קולך ערב' ‪ -‬דיין קול איז‬ ‫לגבי דעם קול פון תפילה‪ ,‬דער אויבערשטער הערט אידישע תפילות‪ ,‬און ער ָ‬ ‫זיס אין מיינע אויערן כביכול‪.‬‬ ‫בלאזן מיט'ן שופר בלויז עטליכע‬ ‫ָ‬ ‫זאגט )ר"ה‪ ,‬ד"ה 'אני ישנה'(‪ַ ,‬אז מן התורה איז באמת גענוג צו‬ ‫נה‪ .‬דער 'בית אברהם' ָ‬ ‫שלאף‪ָ ,‬אבער‬‫ָ‬ ‫שלאפענדיגער מענטש אויפגעוועקט פון זיין‬ ‫ָ‬ ‫בלאזן ווערט דער‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬אר‬ ‫קולות‪ ,‬ווייל אויך דורך ַא ָ‬ ‫בלאזן הונדערט‬ ‫ָ‬ ‫האבן חז"ל מתקן געווען צו‬ ‫שוואכער‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫וואס די דורות זענען ליידער‬ ‫לאנגען גלות ָ‬ ‫צוליב דעם ַ‬ ‫אסאך‬ ‫'דארף ַ ַ‬ ‫שלאף פון די הבלי הזמן‪ ,‬און מ ַ‬ ‫ָ‬ ‫קולות‪ ,‬ווייל יעצט איז נישט ַאזוי לייכט זיך צו ערוועקן פון דעם‬ ‫שלאף‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫מעורר זיין ביז מען טוט זיך ערוועקן פונעם טיפן‬ ‫האט דער רמב"ם געשריבן 'עורו עורו'‬ ‫לויט איין גירסא )געדרוקט אין 'מהדורת שבתי פרענקל'‪ ,‬לויט'ן כתב‪-‬יד פונעם רמב"ם ז"ל( ָ‬ ‫דארפן זיך אויפוועקן‬ ‫דא‪ï‬לטן לשון‪ַ ,‬אז עס קומט מרמז צו זיין ַאז מיר ַ‬ ‫פאר דעם ָ‬ ‫זאגן ַא טעם ַ‬ ‫מאל‪ .‬קען מען ָ‬ ‫‪ -‬צוויי ָ‬ ‫זאלן‬‫נאר מיר ָ‬ ‫)וואס שטייט ביי ‪ï‬רעה( 'ויישן ויחלום שנית'‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫זאלן נישט זיין אין די בחינה‬ ‫פון דעם קול שופר‪ ,‬און מיר ָ‬ ‫אמאל‬ ‫נאך ַ ָ‬ ‫זאלן מיר אייביג ָ‬ ‫נאך דעם ווי מיר וועלן שוין נתעורר ווערן‪ָ ,‬‬ ‫נתעורר ווערן צו עבודת השם‪ ,‬און אויך ָ‬ ‫'אויפלעבן' די התעוררות‪.‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪î‬‬ ‫‪øéà ïåà ,ïäåè äáåùú ïåà íéùòî òøòééà ï÷å÷ëàð‬‬ ‫¨‬ ‫'‪òâéãðòìîéøã éã ïåà ¯ 'íëúîãøúî åöé÷ä íéîãøðå‬‬ ‫‪éã ïòî èðééî ñàã‬‬ ‫‪¨ ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã ïò÷ðòãòâ èìàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èìàæ‬‬ ‫‪¨ øéà .ìîéøã øòééæ ïåô ï÷òååôéåà êéæ ïìàæ‬‬ ‫‪¨ ïùèðòî‬‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫'דארף בלאזן 'תרועה' אין ראש השנה‪,‬‬ ‫זאגט )ר"ה לג‪ַ (:‬אז מ'לערנט ַארויס דעם אופן ווי ַאזוי מ ַ‬ ‫די גמרא ָ‬ ‫זאגט )שופטים כח‪ ,‬ל( 'בעד החלון נשקפה ותיבב אם סיסרה בעד‬ ‫וואס דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫פון די מאמע פון סיסרא‪ָ ,‬‬ ‫דארט תוספות )ד"ה 'שיעור'(‪ַ ,‬אז צוליב‬ ‫זאגט ָ‬ ‫האשנב‪ ,‬מדוע בושש רכבו לבוא‪ ,‬מדוע אחרו פעמי מרכבותיו'‪ָ .‬‬ ‫בלאזט מען הונדערט קולות‪ ,‬אנטקעגן די הונדערט קרעכצן פון סיסרא'ס מאמע‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דעם‬ ‫דאך געוואוסט ַאז איר זון זיגט אייביג‬‫האט ָ‬ ‫זאגן די ספרים ַא כוונה אין דעם‪ ,‬ווייל די מאמע פון סיסרא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זי מורא‬ ‫פארזוימט זיך צוריקצוקומען‪ָ ,‬‬ ‫האט געזען ַאז ער ַ‬ ‫אין ַאלע זיינע מלחמות‪ָ ,‬אבער יעצט ַאז זי ָ‬ ‫פארשידענע‬ ‫שלאכט אין דער מלחמה שטויסט זיך ָאן אין ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאס מאל ַאנדערש‪ ,‬און דער‬‫געהאט אפשר איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט זי אנגעהויבן וויינען און ַארויסקרעכצן הונדערט קרעכצן‪.‬‬ ‫שוועריגקייטן‪ .‬און אין איר גרויסן ‪ï‬חד ָ‬ ‫דארפן מיר געדענקען ראש השנה‪ ,‬מעורר צו זיין אונזערע הערצער דורך די הונדערט קולות‪,‬‬ ‫דאס זעלבע ַ‬‫ָ‬ ‫נאך אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫האבן מיר זוכה געווען צו ַא רואיג לעבן‪ ,‬און מיר געפינען זיך ָ‬ ‫ווייל אויך אויב ביז יעצט ָ‬ ‫דאס מאל וועלן מיר ַאריבערגיין דעם מש‪ï‬ט בשלום ובשלוה? און אויף‬ ‫פונדעסטוועגן‪ ,‬ווער ווייסט אויב אויך ָ‬ ‫יאר‪.‬‬‫באשעפער און אויס'‪ï‬ועל'ן ַא גוט זיס ָ‬ ‫דעם וויינט מען‪ ,‬כדי נתעורר צו ווערן תשובה צו טוהן צום ַ‬ ‫מארגן אינדערפרי‪ .‬איז דער חבר געקומען‬ ‫זאל אים אויפוועקן ָ‬ ‫האט געבעטן זיין חבר ַאז ער ָ‬ ‫מ'דערציילט‪ ,‬איינער ָ‬ ‫נאכן אים 'שטו‪ï‬ן'‬ ‫שלאף‪ַ ,‬אזוי ַאז אויך ָ‬ ‫ָ‬ ‫געשלאפן ַא טיפן‬ ‫ָ‬ ‫באשטימע צייט אים אויפצואוועקן‪ָ ,‬אבער ער איז‬ ‫אין די ַ‬ ‫האט‬‫שלאפנדיגן חבר‪ָ ,‬אבער 'אין קול ואין עונה'‪ָ ...‬‬ ‫ָ‬ ‫וואסער אויף זיין‬‫געגאסן ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫האט ער זיך נישט ערוועקן‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫טאג‪,‬‬ ‫געגאנגען זיין וועג‪ .‬ש‪ï‬עטער אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער 'וועקער' אויפגעגעבן אויף די מעגליכקייט אים צו ערוועקן‪ ,‬און איז זיך‬ ‫האט אים נישט אויפגעוועקט‪ַ ,‬אזוי ווי‬ ‫פארוואס ער ָ‬ ‫געהאט טענות צו אים‪ָ ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫געטראפן דעם וועקער און‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬‫ָ‬ ‫'האב דיך‬ ‫דאך ‪ï‬רובירט דיך צו וועקן‪ ,‬און כ ָ‬ ‫האב ָ‬‫געזאגט‪ ,‬איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט יענער‬ ‫נאכט פריער‪ָ ...‬‬ ‫'האט ָא‪ï‬געשמועסט ַא ַ‬ ‫מ ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער '‪ï‬עפער'‬ ‫געוואלט אויפשטיין‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫האסט נישט‬ ‫וואסער‪ָ ,‬אבער דו ָ‬ ‫באגאסן מיט ַ‬ ‫ַאפילו ַ ָ‬ ‫שלאף‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫וואסער אינמיטן‬‫האב געזען אין חלום ווי עמיצער גיסט אויף מיר ַ‬ ‫טאקע ַאז איך ָ‬ ‫יא‪ ,‬איך געדענק ַ‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫דאס קומט‬ ‫אמאל זיך צו ערוועקן 'אין' דעם חלום‪ ,‬און ָ‬ ‫לענינינו‪ ,‬קען מען לערנען פון די 'מעשה'‪ַ ,‬אז ס'איז שייך ַ ָ‬ ‫דארף נתעורר ווערן ב‪ï‬ועל ממש‪ ,‬און צו וויסן ַאז ַאלעס הענגט‬ ‫דער רמב"ם ז"ל אונז דערמאנען‪ַ ,‬אז דער מענטש ַ‬ ‫'כא‪ï‬ט זיך אויף‬ ‫וואגשאל ַארויסצוגיין זכאי ביים מש‪ï‬ט‪ ,‬אויב מ ַ‬ ‫וואגשאל‪ .‬מ'קען לייכט איבערוועגן דעם ָ ָ‬ ‫אויף דעם ָ ָ‬ ‫שלאף און מ'ווערט נתעורר צו תשובה דורכ'ן קול שופר‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פון טיפן‬ ‫געשלאפן‬ ‫ָ‬ ‫דארט‬‫אויסגעבראכן ַא שריפה רח"ל‪ ,‬בשעת ס'איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫נו‪ .‬עס ווערט געברענגט ַא משל‪ ,‬אין ַא הויז ָ‬ ‫האט‬ ‫שלאפענדיגן‬‫ָ‬ ‫'ראטעווען' דעם‬‫געוואלט ַ‬‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫וואס ָ‬ ‫רואיג איינער פון די בני בית‪ .‬זענען געקומען עטליכע 'חכמים' ָ‬ ‫מאס פונעם בעטן‬ ‫האבן ָאנגעהויבן מעסטן די פענצטער ווי גרויס זיי זענען‪ ,‬און אויך די ָ‬ ‫מענטש פונעם פייער‪ ,‬און ָ‬ ‫ראטעווען זיין‬ ‫שלאפנדיג אויפ'ן בעט‪ ,‬כדי צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫ארויסטראגן‬ ‫ָ‬ ‫געשלאפן‪ ,‬צו זען אויב מ'קען אים ַ‬ ‫ָ‬ ‫אויף וועלכן ער איז‬ ‫האט איינער זיי ָאנגעשריגן‪' :‬שוטים‪ ,‬בטלנים‪ ,‬ביז איר וועט ענדיגן מעסטן די פענצטער און דעם בעט‪ ,‬וועט‬ ‫לעבן‪ָ ...‬‬ ‫זאל ער‬ ‫צוזאמען מיט'ן בעט‪ ...‬וועקט אים אויף‪ ...‬וועקט אים אויף‪ ...‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארברענט ווערן חלילה‬ ‫דאך דער מענטש ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאס לעבן'‪.‬‬ ‫ראטעווען ָ‬‫ַאנטלויפן זיך צו ַ‬ ‫טאג‪,‬‬ ‫פארכטיגן ָ‬ ‫נאר זיך ערוועקן אין דעם ָ‬ ‫דארפן אויפהערן 'מעסטן' ַאהין און ַאהער‪ָ ,‬‬ ‫דער נמשל איז‪ ,‬מיר אידן ַ‬ ‫באשעפער‪' ,‬מלכו של עולם'‪.‬‬ ‫און נעמען אויף זיך צו גיין אויפ'ן 'דרך המלך' פונעם ַ‬ ‫אמאל געפרעגט די תלמידים פון זיין ישיבה‪,‬‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫כהנמאן זצ"ל‪ָ ,‬‬‫ַ‬ ‫‪ï‬אניעוועזשער רב‪ ,‬הגאון רבי יוסף שלמה‬ ‫דער ָ‬ ‫וואס וויל אים איינשלינגען‬ ‫שלאפט‪ ,‬און ער זעט אין זיין חלום ַא גרויסן לייב ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫וואס מ'טוט מיט ַא מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫ראטעוועט מיך פון דעם שרעקעדיגן לייב‪ .‬נו‪ ,‬ווי ַאזוי‬ ‫האט ער זיך צעשריגן אין חלום‪ַ :‬‬ ‫לעבעדיגערהייט רח"ל‪ָ .‬‬ ‫פארענטפערט‬ ‫האט ַאליין ַ‬‫‪ï‬אניעוועזשער רב ָ‬ ‫אזא איינעם? 'הוא מותיב לה‪ ,‬והוא מפרק לה' ‪ -‬דער ָ‬ ‫ראטעוועט מען ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫‪àî‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ ïâòåå òøòééà èøòñòáøàô‬נז‪øòðééà øòãòé .‬‬ ‫‪© ïåà ,úåîùð ééæ ïåà ,ïîæä éìáä éã áéìåö úîà íòã ïñòâøàô‬‬ ‫‪© ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫נח‬ ‫‪ïééæ ïåà âòåå ïèëòìù ïééæ ïæàìøòáéà‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ êééà ïåô ñàåå‬‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ ïèéé÷ùéøàð‬‬ ‫‪© èéî ïøàé‬‬‫‪¨ òøòééæ òìà© ïòâðòøáøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪.èåâ èùéð æéà ñàåå‬‬ ‫‪¨ äáùçî‬‬ ‫‪òøòééà ïéà ïééøà© è÷å÷ .èùéð ïòååòèàø‬‬ ‫‪© ïåà èùéð ïôìòä‬‬ ‫דארפן‬ ‫וואס מ'טוט? מ'וועקט אים אויף‪ ...‬מ'וועקט אים אויף‪ ...‬און ַאזוי וועט ער מער נישט ַ‬ ‫וואס הייסט ָ‬ ‫זיין קשיא'‪ָ :‬‬ ‫פארציקט ווערן דורך דעם לייב‪.‬‬ ‫האבן ַאז ער וועט ַ‬ ‫מורא ָ‬ ‫שלאף‪ ,‬און ער דרייט זיך ַארום‬ ‫ָ‬ ‫שטארקן‬ ‫ַ‬ ‫צומאל ַא‬‫ָ‬ ‫שלאפט דער מענטש‬ ‫ָ‬ ‫יאר‬ ‫דער מוסר השכל איז‪ַ ,‬אז דורכ'ן ָ‬ ‫בלאזן מיר שופר צו זיך ערוועקן פון טיפן‬ ‫ָ‬ ‫וואס דער יצר הרע טוט אים איינרעדן‪ ,‬און צוליב דעם‬ ‫מיט דמיונות ָ‬ ‫'זאל זען ַאז 'לא דובים ולא יער' ‪ -‬דער יצר הרע מיט ַאלע זיינע‬ ‫אויפכא‪ï‬ן פון ַאלע 'חלומות'‪ַ ,‬אז מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫שלאף‪ ,‬און זיך‬ ‫ָ‬ ‫תאוות‪ ,‬איז נישט מער ווי ַא בלויזער 'חלום' און דמיון‪.‬‬ ‫זאגן 'סליחות'‪,‬‬‫טאקע‪ַ ,‬אז איבעראל וואו עס ווערט געברענגט אין שולחן ערוך און אין די ‪ï‬וסקים וועגן ָ‬ ‫מיר זעען ַ‬ ‫'דארף 'אויפשטיין' צו סליחות‪ ,‬און דער רבינו יונה ז"ל שרייבט )שערי תשובה‪ ,‬שער א‪"ï ,‬ג( ַאז‬ ‫דאס לשון‪ַ ,‬אז מ ַ‬ ‫שטייט ָ‬ ‫דאס איז דער ערשטע‬ ‫שלאפן‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫נאר ביי די עמי הארץ ָ‬ ‫פארש‪ï‬עטיגן תשובה צו טוהן‪ָ ,‬‬ ‫דאס ַ‬ ‫מ'געפינט נישט ָ‬ ‫מ'זאל נעמען אויף זיך ָאנצוהייבן‬ ‫ָ‬ ‫וואס קומט פון די הבלי הזמן‪ ,‬און‬ ‫שלאף ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאך צו תשובה‪ ,‬זיך צו ערוועקן פון טיפן‬ ‫דינען דעם אויבערשטען‪.‬‬ ‫האט דערציילט‪ַ ,‬אז ווען דער גאון רבי אלעזר רוקח זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫נז‪ .‬הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע ָ‬ ‫שטארקער שטורעם אויפ'ן ים‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫אויסגעבראכן ַא‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫'מעשה רוקח'‪ ,‬איז געפארן מיט ַא שיף קיין ארץ ישראל‪ָ ,‬‬ ‫‪ï‬אסאזשירן וועלן‬ ‫שטארק געטרייסלט‪ַ ,‬אז ס'איז געווען ַא סכנה ַאז די שיף מיט ַאלע ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך זייער‬ ‫און די שיף ָ‬ ‫'האט דערקענט אויפ'ן 'מעשה רוקח' ַאז ער איז ַא גרויסער מענטש‪ ,‬זענען די‬ ‫וויבאלד מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫דערטרינקען ווערן רח"ל‪.‬‬ ‫פאר ַא ישועה‪.‬‬ ‫זאל מת‪ï‬לל זיין ַ‬ ‫מענטשן אויף די שיף צוגעקומען צו אים און געבעטן ער ָ‬ ‫'זאל אים געבן‬ ‫האט דער 'מעשה רוקח' געבעטן פון זיי מ ָ‬ ‫דעמאלס געווען ראש השנה ביינאכט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫וויבאלד ס'איז‬‫ַ‬ ‫טאקע געברענגט דעם‬ ‫מ'האט אים ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאל קענען מקיים זיין די מצוות היום ביים עלות השחר‪ ,‬און‬ ‫ַא שופר‪ ,‬כדי ער ָ‬ ‫געבלאזן 'תקיעה‪ ,‬שברים‪ ,‬תרועה'‪ ,‬און אויך די ַאנדערע קולות‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫האט אויפגעשיינט‪ָ ,‬‬ ‫שופר‪ַ .‬אזוי ווי דער זון ָ‬ ‫געראטעוועט‬‫ַ‬ ‫בארואיגט‪ ,‬און די שיף איז‬ ‫האט דער שטורעם‪-‬ווינט זיך ַ‬ ‫מ'בלאזט‪ ,‬און ביז ַא קורצע צייט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫ָ‬ ‫געווארן און ָאנגעקומען בשלום קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫געזאגט צום עולם‪ַ ,‬אז דער 'מעשה רוקח' ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬‫האט דערציילט די מעשה‪ָ ,‬‬ ‫ווען דער רבי ר' בונם זי"ע ָ‬ ‫האט געזען‬ ‫נאר ווען ער ָ‬ ‫שטארקע ווינטן אויפ'ן ים‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫בלאזן שופר ַאלס ַא סגולה איינצושטילן די‬ ‫ָ‬ ‫נישט געמיינט צו‬ ‫אריינכא‪ï‬ן‬ ‫ַ‬ ‫געוואלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫ַאז 'כלו כל הקיצין'‪ ,‬און ַאז ביז ַא קורצע צייט וועט די שיף זיך דערטרינקען ח"ו‪ָ ,‬‬ ‫האט געזען זיין גרויסע‬ ‫נאר ווען דער אויבערשטער ָ‬ ‫פארלאזן די וועלט‪ָ .‬‬‫נאך ַא מצוה איידער ער וועט ַ ָ‬ ‫מקיים צו זיין ָ‬ ‫פארגעסט ער פון זיין אייגענעם צער און ער וויל‬ ‫ליבשאפט צו יעדע מצוה‪ַ ,‬אז אויך ווען עס הערשט ַא סכנה ח"ו ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער מיט דעם מעורר געווען רחמים אין הימל אויף זיך און אויף ַאלע‬ ‫מקיים זיין דעם אויבערשטען'ס מצוה‪ָ ,‬‬ ‫געווארן פון ַא מיתה משונה ה' ירחם‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געראטעוועט‬ ‫ַ‬ ‫רייזנדע אויף די שיף‪ ,‬און זיי זענען‬ ‫האט געטוהן ַאנדערש ווי‬ ‫פארוואס דער 'מעשה רוקח' ָ‬ ‫]לויט די ווערטער פון רבי'ן ר' בונם‪ ,‬קען מען פארשטיין ַ ָ‬ ‫זאגן 'מלכיות‪ ,‬זכרונות‪,‬‬ ‫דאך ביים ָ‬ ‫'בלאזט ָ‬ ‫וואס מ ָ‬ ‫געבלאזן שופר נישט לויט'ן סדר פון די ברכות ָ‬ ‫ָ‬ ‫ס'איז די הלכה‪ ,‬און‬ ‫האט אים אויסגעזען ַאז ָאט ָאט וועט‬ ‫וויבאלד עס ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארענטפערט‪,‬‬ ‫שופרות'‪ָ .‬אבער לויט די דערמאנטע ווערטער איז ַ‬ ‫בלאזן שופר‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫אניאגן צו‬ ‫דאווענען‪ ,‬וועט ער נישט ָ ָ‬ ‫די שיף זיך ח"ו דערטרינקען און אויב ער וועט וועלן קודם ַ‬ ‫זאגט )ר"ה לד‪ַ (:‬אז צוויי שטעט‪ ,‬אין איינע‬ ‫אזא אופן‪ ,‬איז ַאוודאי מצוה פון תקיעת שופר פריער‪ ,‬ווי די גמרא ָ‬ ‫אויף ַ ַ‬ ‫'בלאזט‪ ,‬און‬ ‫שטאט וואו מ ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאל מען גיין צו די‬ ‫מאכן די ברכה‪ָ ,‬‬ ‫נאר צו ַ‬ ‫בלאזט מען‪ ,‬און אין די צווייטע ווייסט מען ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר די ברכות[‪.‬‬ ‫'מאכט ָ‬ ‫שטאט וואו מ ַ‬ ‫ָ‬ ‫נישט צו די‬ ‫נח‪ .‬מורא'דיגע ווערטער שרייבט דער הייליגער בעל 'אור המאיר' זי"ע )לר"ה‪ ,‬ד"ה 'או יאמר היתקע'(‪ ,‬לכאורה איז שווער‪,‬‬ ‫געדארפט‬‫ַ‬ ‫פאר דעם‬ ‫האט מען ַ‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫אויב דער ציל פון תקיעת שופר איז מעורר צו זיין אידן צו תשובה‪ָ ַ ,‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪áî‬‬ ‫‪èæàìá'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪æà© (.æè) ä"ø 'úëñî ïéà èâàæ àøîâ éã ïòî óøàã‬‬ ‫©‬ ‫‪øôåù ìå÷ íòã êøåã æà© ,èñééä ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪éãë ,âéãðòééèù ïòî èæàìá‬‬‫¨‬ ‫‪êàðøòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà ,âéãðòöéæ‬‬ ‫נט‬ ‫‪òéðëî êéæ ïåà , ïäåè äáåùú ïåà ïøòåå øøåòúð‬‬ ‫‪éôãî .â ä"ø) ï"ø øòã èáééøù .ïèù íòã ïòìîåèòö åö ïòðéã åö íéà ïåà øòôòùàá‬‬ ‫‪© ïåô ïåöø íòã ïäåè åö ïééæ‬‬ ‫‪òéðëî ,èðééî 'ïèùä ááøòì éãë' æà© ,('äîì' ä"ã ,ó"éøä‬‬ ‫‪.õøàä‬‬ ‫‪© ïöðàâ‬‬ ‫‪© ï'èéî‬‬ ‫שטאט וואו עס וואוינען אידן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫מאכן ַא תקנה ַאז אין יעדע‬ ‫דאך געקענט ַ‬ ‫מ'האט ָ‬ ‫ָ‬ ‫בלאזן דערמיט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא 'שופר' צו‬ ‫ָ‬ ‫זאגן ַא 'דרשת התעוררות'‪ ,‬און מעורר זיין דעם ציבור צו תשובה‪.‬‬ ‫זאלן דער רב ָאדער מגיד ָ‬ ‫ָ‬ ‫סארטן‪,‬‬ ‫פארשידנארטיגע ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטאט וואו עס וואוינען מענטשן פון ַ‬ ‫ָ‬ ‫ענטפערט דער 'אור המאיר' מיט ַא משל‪ַ ,‬א‬ ‫שטאט ַא וועכטער‪ ,‬צו היטן פון גנבים און‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט ַאוועקגעשטעלט ביים טויער פון‬ ‫ָ‬ ‫ָארימעלייט און רייכע מענטשן‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬וועט ער‬ ‫ָ‬ ‫וואס דערנענטערן זיך צו די‬ ‫באנדע גנבים ָ‬ ‫באמערקט ַא ַ‬ ‫פארברעכער‪ .‬ווען דער וועכטער ַ‬ ‫ַאנדערע ַ‬ ‫פארטרייבן די גנבים?‬ ‫דאך ַאוודאי שרייען 'גנבים!‪ ...‬גנבים!‪ '...‬ווער וועט קומען צו לויפן כדי צו העלפן דעם וועכטער ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארמעגן‪ .‬די ָארימעלייט‪ ,‬וועלן‬ ‫פאר זייער ַ‬ ‫דאך מורא ַ‬ ‫האבן ָ‬ ‫נאר די רייכע‪ ,‬ווייל זיי ָ‬ ‫ַאוודאי וועלן קומען צו לויפן ָ‬ ‫דארט‬ ‫דאך ָ‬ ‫וואס ַארט זיי אויב ַא גנב וועט ַאריינקומען צו זיי אין הויז‪ .‬ער וועט ָ‬ ‫ַאוודאי בלייבן אינדערהיים‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫שטאט‬‫ָ‬ ‫וואס צו נעמען‪ָ ...‬אבער אויב דער וועכטער וועט אויסשרייען ַאז עס ברענט ַא פייער אין‬ ‫האבן ָ‬ ‫גארנישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטאט‪ ,‬וועלן‬ ‫ָ‬ ‫זאפארט ַאנטלויפן פון‬ ‫דארף ָ ָ‬ ‫דאס לעבן ַ‬ ‫ראטעווען ָ‬ ‫וואס וויל זיך ַ‬ ‫דאס שטעטל ברענט און יעדער ָ‬ ‫ח"ו‪ָ ,‬‬ ‫ראטעווען זייער לעבן‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬כדי צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאך ַאלע ַאנטלויפן פון‬ ‫ָ‬ ‫שטארקן אין‬ ‫ַ‬ ‫מ'זאל זיך‬ ‫ָ‬ ‫פאר'ן ציבור ַאז‬ ‫געהאלטן ַא דרשה ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואלט‬‫דער נמשל איז‪ ,‬אויב דער רב ָאדער דער מגיד ָ‬ ‫דאווענען‪ ,‬און ממילא‪ ,‬מיינט מען‬ ‫דארף צו ַ‬ ‫דאווענען ווי ַא איד ַ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז זיי ַ‬ ‫דעם ענין פון תפילה‪ ,‬וועלן טייל אידן ָ‬ ‫נישט זיי מיט די דברי התעוררות‪ ...‬ווידער‪ ,‬אויב מ'וועט מעורר זיין דעם עולם זיך צו שט ַארקן אין לימוד התורה‪,‬‬ ‫א‪ï‬געשאקלט פון זיינע ווערטער‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫דאך די תלמידי חכמים זיך ָ‬ ‫וואלטן ָ‬ ‫מאכן ַא 'קביעות עתים לתורה'‪ ,‬א‪.‬ד‪.‬ג‪ָ ,.‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלטן די עסקנים‬ ‫זאגן מוסר רייד טוהן חסד‪ָ ,‬‬ ‫יאר‪ ,‬און אויב ער וועט זיי ָ‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫געזאגט ַאז זיי זיצן ב"ה און לערנען ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫יאר‪ .‬צוליב‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫פאר אידן ַא ַ‬ ‫פארנומען מיט עסקנות ַ‬ ‫דאך ַ‬ ‫דא‪ ,‬ווייל זיי זענען ָ‬ ‫געזאגט רואיג‪ַ ,‬אז נישט זיי מיינט מען ָ‬ ‫ָ‬ ‫בלאזן שופר אין ראש השנה‪ ,‬ווייל דער שופר איז מעורר יעדן איינעם צו תשובה אין‬ ‫ָ‬ ‫האט די תורה געהייסן‬ ‫דעם‪ָ ,‬‬ ‫פאררעכטן‪ ,‬ווי‬ ‫דארף ַ‬ ‫וואס ער ַ‬ ‫דאך זייער גוט ָ‬ ‫וואס ער איז‪' .‬לב יודע מרת נפשו' ‪ -‬יעדער איינער ווייסט ָ‬ ‫יעדן מצב ָ‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫שטאט‪-‬לייט צו ַאנטלויפן פון‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַאלע‬ ‫וואס איז גורם ַ‬ ‫וואס שרייט 'פייער‪ ...‬פייער'‪ָ ,‬‬ ‫יענער וועכטער ָ‬ ‫נט‪ .‬דער גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע שרייבט )'דרשות חתם סופר'‪ ,‬שסט‪ַ ,(:‬אז די ראשי תיבות פון ב'חצוצרות ו'קול ש'ופר‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫ה'ריעו )תהלים צח‪ ,‬ו( איז בוש"ה‪ ,‬וויל דער עיקר איז זיך צו שעמען מיט די מעשים תעתועים מיט וועלכע‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫פארלאפענעם ָ‬ ‫גאנצן ַ ָ‬ ‫ָאנגעברענגט דעם ַ‬ ‫באטרעפט ‪ַ ,590‬אזוי ווי די‬ ‫זאגט דער 'נתיבות שלום' )ח"ב‪ ,‬ע' קלא( ַאז 'שופר' מיט די אותיות ַ‬ ‫ַאן ַאנדערן רמז ָ‬ ‫צובראכן‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא‬ ‫דאס איז דער ענין פון תקיעת שופר‪ :‬צו ברענגען דעם מענטש צו ָ‬ ‫צוויי ווערטער 'שברון לב'‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫פאר דעם אויבערשטען‪.‬‬ ‫הארץ ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט געהערט פון איינעם פון די זקני ירושלים‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫אייזנבאך זצ"ל ָ‬ ‫ַ‬ ‫החסיד המפואר רבי וועלוול‬ ‫טאטן אויף‬ ‫געפארן מיט זיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫יאר‬ ‫האט געהערט פון זיין זיידן דער בעל המעשה‪ַ ,‬אז ַאלס קינד‪ ,‬איז ער איין ָ‬ ‫ַאז ער ָ‬ ‫וואס איז געקומען אויף יום טוב‪,‬‬ ‫טשערנאבילער זי"ע‪ .‬צוליב דעם גרויסן ציבור ָ‬ ‫ָ‬ ‫ראש השנה צו הרה"ק רבי אהרן‬ ‫פאר‬‫האט מען ַ‬ ‫דאווענען‪ָ .‬‬ ‫נאך ‪ï‬לעצער צו שטיין ביים ַ‬ ‫מ'האט געמוזט צולייגן ָ‬ ‫ָ‬ ‫איז געווען ַא גרויסער געדרענג און‬ ‫אסאך חסידים און געקוקט‬ ‫געשטאנען ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארט זענען‬ ‫דאך פון די שול‪ ,‬און ָ‬ ‫לאך אינעם ַ‬ ‫געמאכט ַא גרויסן ָ‬ ‫ַ‬ ‫דעם צוועק‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫טשערנאבילער‪ ,‬צו זען זיין הייליגע עבודה אין דעם גרויסן ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויפ'ן רבי'ן‪ ,‬רבי אהרן‬ ‫וואס איז געווען‬ ‫ענגשאפט אין שול‪ ,‬און צוליב די גרויסע שטו‪ï‬עניש ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאך ַאלץ געווען ַא גרויסע‬ ‫ס'איז ָאבער ָ‬ ‫'האט‬‫אייזנבאך ז"ל( גע'חלש'ט‪ .‬מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר רבי וועלוול‬ ‫האט עס דערציילט ַ‬ ‫וואס ָ‬‫האט דער בעל העובדא )דער זקן ָ‬ ‫פאר די תקיעות‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫דאך‬ ‫לאך אינעם ַ‬ ‫אביסל מער לופטיג )צוליב דעם ָ‬ ‫אים דערמונטערט און ַאוועקגעזעצט נעבן די בימה‪ ,‬וואו עס איז געווען ַ‬ ‫געשטאנען דער רבי‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דארט איז‬ ‫געמאכט(‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫ָ‬ ‫האט ער געקענט הערן די הייליגע‬ ‫טשערנאבילער‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאנט צו הרה"ק רבי אהרן‬ ‫געשטאנען ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס קינד איז‬ ‫וויבאלד ָ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט‪' :‬תקיעה'‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫בלאזן שופר‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫געגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן עולם איידער מ'איז‬ ‫געזאגט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫וואס דער רבי ָ‬ ‫ווערטער ָ‬ ‫‪âî‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫דאס ווייזט אויף גאווה‪' .‬תרועה'‪ ,‬ווידער‪ ,‬ווייזט אויף‬ ‫וואס קומט ַארויס פונעם שופר‪ ,‬און ָ‬ ‫גלאטער קול ָ‬ ‫ַ‬ ‫איז ַא‬ ‫דאס איז מרומז אין ‪ï‬סוק )תהלים מז‪ ,‬ו( 'עלה אלוקים'‪ .‬כדי‬ ‫האלט זיך קליין‪ .‬און ָ‬ ‫צובראכנקייט‪ ,‬ווען דער מענטש ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא‬ ‫מ'זאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫דארף מען מקיים זיין 'בתרועה' ‪-‬‬ ‫וואס איז מרומז אין דעם שם 'אלוקים'‪ַ ,‬‬ ‫ָא‪ï‬צוטוהן די מדת הדין ָ‬ ‫וואס איז מרמז אויף מדת הרחמים‪ ,‬ווערט חלילה ָא‪ï‬געטוהן ווען עס איז 'בקול‬ ‫הארץ‪ .‬ה' ‪ -‬דער שם הוי' ָ‬ ‫צובראכן ַ‬ ‫ָ‬ ‫'גלאטיג'‪ָ ,‬אן ַא ‪ï‬גם‪ ,‬רח"ל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאכט זיך ַאז ער איז‬ ‫פאר דעם מענטש ַ‬ ‫וואס מיינט ַאז ַ‬ ‫שופר' ‪ -‬דער קול פון 'תקיעה'‪ָ ,‬‬ ‫האט‬‫אויסגעבראכן אין ַא געוויין‪ .‬דער זקן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַאלע‬ ‫האט געהערט די הייליגע ווערטער פונעם רבי'ן‪ָ ,‬‬ ‫ווען דער עולם ָ‬ ‫קא‪ ï‬ביז פיס‪.‬‬‫געמאכט זיינע בגדים פון ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאס‬ ‫האבן ַ‬ ‫וואס ָ‬‫האבן ממש גערונען 'טייכן טרערן'‪ָ ,‬‬ ‫דאך ָ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז פון ַ‬ ‫ָ‬ ‫עדות‬ ‫באקאנטן חסיד רבי ישראל שמעון‬ ‫אמאל געשמועסט מיט דעם ַאלטן ַ ַ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫הרה"ק בעל 'נתיבות שלום' זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫בענקשאפט‬ ‫ַ‬ ‫האבן ַארויסגעהויבן מיט‬ ‫סלאנים‪ ,‬און ַאלע ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך איינעם פון די חשוב'ע חסידים אין‬ ‫קאסטעלאניץ זצ"ל‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַ‬ ‫סלאנימער רבי'ן הרה"ק בעל 'בית אברהם' זי"ע‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫באראנאוויטש‪ ,‬ביים‬ ‫האט אויסגעזען ראש השנה אין ַ ַ ָ‬ ‫ווי ַאזוי עס ָ‬ ‫דארט‪,‬‬‫מ'האט געזען ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫פאר'ן יונגן דור די מורא'דיגע מראה ָ‬ ‫אריינגעטראכט‪ ,‬ווי ַאזוי מ'קען איבערגעבן ַ‬ ‫ַ‬ ‫האבן ַ‬ ‫זיי ָ‬ ‫באראנאוויטש‪,‬‬ ‫געהאט זיין ישיבה אין ַ ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫ביי דעם 'בית אברהם' )מ'דערציילט‪ַ ,‬אז דער גאון רבי אלחנן ַ‬ ‫וואסערמאן זצ"ל הי"ד‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס‬ ‫געדאווענט מוסף אין די ימים נוראים‪ ,‬כדי צו הערן ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארט‬ ‫מ'האט ָ‬ ‫ָ‬ ‫פלעגט שטיין הינטער די טיר פון דעם בית המדרש פונעם 'בית אברהם' ווען‬ ‫דאס‬‫זאגן ָ‬ ‫האט מען געזען די התעוררות ביים ָ‬ ‫הארצן(‪ .‬באזונדער ָ‬ ‫געדאווענט פון טיפן ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארט‬‫מ'האט ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫קול פון די תפילות ָ‬ ‫האט עס געזאגט בדמעות שליש‬ ‫פאר די תקיעות‪ .‬דער רבי ָ‬ ‫וואס איז געדרוקט אין מחזור ַ‬ ‫שטיקל פון זוהר הקדוש ָ‬ ‫האט דער 'בית‬ ‫וואס ציילט געלט‪ .‬ס‪ï‬עציעל ָ‬ ‫‪ï‬אמעליך‪ ,‬ווי איינער ָ‬ ‫ארויסזאגנדיג די ווערטער במתינות‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫לאנגע שעה'ן‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס דער זוהר שרייבט‪ַ ,‬אז דער בעל‬ ‫זאגן די ווערטער ָ‬ ‫האט זיך אויפגעשטעלט צו ָ‬ ‫אברהם' זיך צעוויינט ווען ער ָ‬ ‫האט געטוהן ַאזוי און ַאזוי‪ ,‬ווער וויל מלמד‪-‬זכות זיין אויף אים‪ ,‬אויב ס'איז‬ ‫הכרוז שטייט און רופט אויס‪ ,‬יענער ָ‬ ‫פאר אים‪ ,‬איז גוט‪ ,‬און אויב נישט‪ ,‬ווערט ער חלילה איבערגעגעבן צו דעם מלאך‬ ‫זאגן גוטס ַ‬ ‫וואס קען ָ‬ ‫דא איינער ָ‬ ‫ָ‬ ‫הארצן‬‫האט דער 'בית אברהם' זיך מתוודה געווען פון טיפן ַ‬ ‫באשטראפן ח"ו‪ .‬בעת מעשה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז ממונה אים צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס דער אויבערשטער איז מדקדק מיט די צדיקים 'כחוט השערה'‪.‬‬ ‫אויף די נדנודי חטא‪ָ ,‬‬ ‫האלט‪' ,‬עיצומו של יום מכ‪ï‬ר' ‪ -‬יום כי‪ï‬ור איז מכ‪ï‬ר אויף ַאלע עבירות‬ ‫זאגט )יומא פה‪ַ (:‬אז רבינו הקדוש ַ‬ ‫די גמרא ָ‬ ‫'האט נישט תשובה געטוהן‪.‬‬ ‫האט געטוהן‪ ,‬אויך אויב מ ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט הרה"ק רבי העניך מ'אלכסנדר זי"ע דערציילט‪ַ ,‬אז ווען ער איז געווען‬ ‫כדי צו ערקלערן די שיטה פון רבי‪ָ ,‬‬ ‫טאג איז‬ ‫גאר ַא געהויבענער איד‪ .‬אין ַא ָ‬ ‫וואס איז געווען ָ‬ ‫האט ער געלערנט ביי ַא מלמד ָ‬ ‫יאר‪ָ ,‬‬ ‫ַא יונגל פון זעקס ָ‬ ‫געהאלטן ביי גסיסה רח"ל‪ .‬זענען די חברה קדישא‬ ‫ַ‬ ‫האט שוין‬ ‫געווארן זייער נישט געזונט ל"ע‪ ,‬און ָ‬ ‫ָ‬ ‫דער מלמד‬ ‫האט דער מלמד‬ ‫זאגן ווידוי‪ָ .‬‬ ‫זאל תשובה טוהן און ָ‬ ‫פאר דעם מלמד ער ָ‬ ‫געזאגט )ווי ס'איז זייער שטייגער( ַ‬ ‫ָ‬ ‫געקומען און‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אויב דער מענטש אנערקענט זיין נידעריגן מצב אין רוחניות‪,‬‬ ‫געזאגט‪ :‬קיין תשובה איז אויך ַא תשובה'‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫דאך ַאז אין זיין מצב קען ער‬ ‫פארמאגט נישט קיין שום מעשים טובים‪ ,‬ווייסט ער ָ‬ ‫און ער ווייסט ַאז ער ַאליין ַ ָ‬ ‫נישט טוהן תשובה ריכטיג‪ ,‬און די עצם ידיעה איז די גרעסטע מדריגה פון תשובה‪.‬‬ ‫דאס איז די כוונה פון רבינו הקדוש‪ַ ,‬אז יום כי‪ï‬ור איז מכ‪ï‬ר אויף די עבירות אויך ווען מ'טוט נישט תשובה‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫גארנישט‪ ,‬זיי זענען זוכה צו ַא כ‪ï‬רה און מחילה‪.‬‬ ‫האבן ָ‬ ‫וואס ווייסן ביי זיך ַאז זיי ָ‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬די מענטשן ָ‬ ‫ָ‬ ‫בלאזן‬ ‫ָ‬ ‫געשטאנען גרייט אויף די בימה צו‬ ‫ַ‬ ‫אמאל ראש השנה‪ ,‬ווען הרה"ק רבי יחיאל פון מוש זי"ע איז שוין‬ ‫ַ ָ‬ ‫געשטאנען נעבן אים‪ַ ,‬אז אינדרויסן‬ ‫ַ‬ ‫וואס זענען‬ ‫פאר די ָ‬ ‫בלאזן‪ָ ,‬אנווייזנדיג ַ‬ ‫ָ‬ ‫געוואלט ָאנהייבן‬ ‫ָ‬ ‫האט ער נישט‬ ‫שופר‪ָ ,‬‬ ‫פון ביהמ"ד שטייט ַא 'דבר אחר' און עסט אויף די ‪ï‬ירות אויפ'ן פעלד פון ַא אידישן אייגנטימער‪ ,‬און ער קען‬ ‫ארויסגעגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫טאקע ַ‬‫דארט‪ .‬צוויי יונגעלייט זענען ַ‬ ‫פארטרייבן דעם 'דבר אחר' פון ָ‬ ‫בלאזן ביז מ'וועט נישט ַ‬ ‫ָ‬ ‫נישט‬ ‫געבלאזן די תקיעות‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האט רבי יחיאל מוש'ער‬ ‫דאן ָ‬ ‫דארט‪ ,‬און ַ‬ ‫פארטריבן דעם חזיר פון ָ‬ ‫און ַ‬ ‫האט ער זיך ָאנגערופן‪:‬‬ ‫האט דערציילט די מעשה‪ָ ,‬‬ ‫יארן ש‪ï‬עטער‪ ,‬ווען הרה"ק בעל 'בית אברהם' מ'סלאנים זי"ע ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז דער רבי איז מסתמא‬ ‫ָ‬ ‫האבן די חסידים ש‪ï‬עטער‬ ‫נאך נישט געהערט'‪ָ .‬‬ ‫האב איך ָ‬ ‫'אזא מעשה פונעם מוש'ער ָ‬ ‫ַ ַ‬ ‫פאר‬ ‫אזא געהויבענע צייט ַ‬ ‫פארמאגט‪ַ ,‬אז אויך אין ַ ַ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫וואס דער מוש'ער ָ‬ ‫געווארן בעיקר פון די מדת החסד ָ‬ ‫ָ‬ ‫נת‪ï‬על‬ ‫פאר'ן פעלד פון ַא איד‪] .‬ענליך ווי עס ווערט דערציילט וועגן הרה"ק רבי דוד'ל‬ ‫געזארגט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער זיך‬ ‫תקיעת שופר‪ָ ,‬‬ ‫שאקלען ַא קליין קינד‬ ‫האט מען אים געזען שטיין און ָ‬ ‫פארנאכטס‪ָ ,‬‬‫פאר 'כל נדרי' יום כי‪ï‬ור ַ ַ‬ ‫אמאל ַ‬ ‫לעלובער זי"ע‪ַ ,‬אז ַ ָ‬ ‫דאס איז דער‬ ‫געגאנגען אין שול צו 'כל נדרי'‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫ַ‬ ‫איבערגעלאזט און זי איז‬ ‫ָ‬ ‫האט אים‬ ‫וואס זיין מאמע ָ‬ ‫אין בעטל ָ‬ ‫גאנצער מהות פון די צדיקים‪ַ ,‬אז אויך אין די העכסטע זמנים געדענקען זיי צו טוהן חסד ַא צווייטן איד[‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ãî‬‬ ‫‪ïëòøáòö óøàã‬‬‫‪© øòðééà øòãòé æà© æîø à© ,ìå÷ ïëàøáåö‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñåîò) èâàæ‬‬ ‫‪¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,òøä øöé íòã ïééæ åö‬‬ ‫‪òðééæ óéåà ïäåè äáåùú ïåà ,òøä øöé ï÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪ïééæ‬‬ ‫‪.'åãøçé àì íòäå øéòá øôåù ò÷úé íà' (å ,â‬‬ ‫‪ íéùòî òèëòìù‬ס‪.‬‬ ‫‪ïéðò øòã æà© ,ì"æ ï"ø íòðåô øòèøòåå éã ïåô øéî ïòòæ‬‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ äáåùú éã æà© ìâåñî ÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪¨ æéà èééö éã‬‬ ‫‪øàâ‬‬ ‫‪øöé íòã ïáééøèøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪åö æéà øôåù úòé÷ú ïåô‬‬ ‫‪øòã èáééøù ñò éåå ,ìîéä ïéà ïòîåðòâðਠïøòåå‬‬ ‫‪ïãòøøòáéà èøéáåøt øò ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪,'äñéòáù øåàù' ,òøä‬‬ ‫‪ìáå÷î íòã ïåô ïòîàð‬‬ ‫'‪¨ ïéà (äðùä ùàø êøò) 'õòåé àìt‬‬ ‫‪.å"ç úåøéáò ïäåè åö øàé‬‬ ‫‪¨ òöðàâ‬‬ ‫‪© à© øòãðé÷ òùéãéà‬‬ ‫‪äðùä ùàø úåìéôú øãñ ,'íåìù øäð') ò"éæ éáòøù íåìù éáø‬‬ ‫‪ùàø ïéà äáåùú ïåô úåøøåòúä éã æà© ,(øôåù úòé÷úå‬‬ ‫©‪æà© (àéù äåöî) 'êåðéçä øôñ' øòã êéåà èáééøù éåæà‬‬ ‫‪âðåàéîàá‬‬ ‫‪© òñéåøâ à© ïâò÷èðà© øòî ìéô èôìòä äðùä‬‬ ‫‪èøòåå ñàåå‬‬ ‫‪¨ 'äòåøú ïåøëæ' ïåô ïéðò øòã æéà ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ ïîæ ïøòãðà© ïà© ïéà äáåùú ïåô‬סא‪.‬‬ ‫‪à© æéà 'äòåøú' ìééåå ,øôåù úòé÷ú ééá èðàîøòã‬‬ ‫באדייט פון די‬ ‫פארשטייט איר נישט דעם טיפן ַ‬ ‫'פארוואס ַ‬ ‫געזאגט צו די חסידים‪ָ ַ :‬‬ ‫ָ‬ ‫האט ָאבער‬ ‫דער 'בית אברהם' ָ‬ ‫מ'זאל נישט‬ ‫ָ‬ ‫דאך אויסצורייסן דעם 'דבר אחר' פון אידישע הערצער‪,‬‬ ‫גאנצע כוונה פון תקיעת שופר איז ָ‬ ‫מעשה? די ַ‬ ‫האבן מער קיין שייכות מיט די כוחות פון שלעכטס‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫זאגט 'בכסה'‪ ,‬פון‬ ‫זאגט וועגן ראש השנה )תהלים פא‪ ,‬ד( 'תקעו בחודש שופר בכסה ליום חגינו'‪ .‬ער ָ‬ ‫ס‪ .‬דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫געזאגט דערויף ַא משל‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫הערשקאוויץ זצ"ל‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט מיין זיידע‪ ,‬הגה"ח רבי שמעון אהרן‬ ‫לשון 'כיסוי' ‪ -‬צודעקן‪ָ .‬‬ ‫גאנצער‬‫האט ַארויסגערופן ַא רעש אין דער ַ‬ ‫וואס ָ‬‫זאך ָ‬‫ַא יונגער מענטש איז ליידער ַאוועק פון דער וועלט רח"ל‪ַ ,‬א ַ‬ ‫‪ï‬אסירט‪.‬‬‫האט מיט אים ַ‬ ‫וואס ָ‬‫באוויינט דעם יונגען נפטר איבער דעם גרויסן אומגליק רח"ל ָ‬ ‫האט ַ‬‫שטאט‪ .‬יעדער ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך נישט געקענט‬ ‫האט ָ‬‫האט זיך ַארומגעדרייט זיין קליין קינד‪ַ ,‬א יונגל‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫צווישן דעם עולם ביי דער לוי' ָ‬ ‫גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫טאטע וועט אים אויספעלן זיין ַ‬ ‫געטראפן‪ ,‬וויפיל זיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט אים ליידער‬ ‫וואס ָ‬ ‫באגרייפן די גרויסע צרה ָ‬‫ַ‬ ‫טאטן'ס גוף איז געווען צוגעדעקט‪ ,‬און און‬ ‫האט זיך דעריבער גענומען ש‪ï‬ילן מיט'ן טלית מיט וועלכן זיין ַ‬ ‫ער ָ‬ ‫געזאגט‪' :‬מיין טייער קינד‪ ,‬ווייסטו ווער עס ליגט‬ ‫ָ‬ ‫צוגעגאנגען צום קינד‪ ,‬און אים‬ ‫ַ‬ ‫געשלע‪ï‬ט די ציצית‪ .‬איז ַא איד‬ ‫וואס מער וועסטו נישט זוכה זיין אים צו זען'‪.‬‬ ‫טאטע‪ָ ,‬‬ ‫דאך דיין ליבער ַ‬ ‫אונטער דעם טלית? עס איז ָ‬ ‫דארפן מיר נתעורר ווערן אין ראש השנה‪ ,‬ווייל ַאלע דרייען זיך ַארום פרייליך און רואיג‪,‬‬ ‫דער נמשל איז‪ָ ,‬אט ַאזוי ַ‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫באהאלטן 'אונטער דעם טלית' ‪' -‬בכסה ליום חגינו'‪ ,‬און ָ‬ ‫וואס עס ליגט ַ ַ‬ ‫ָאבער קיינער ווייסט נישט ָ‬ ‫באשעפער‪ ,‬איז‬ ‫פאר דעם ַ‬ ‫טאג‪ָ .‬אבער מיט תפילה און תחנונים ַ‬ ‫פארשריבן אויף יעדן איינעם ביים מש‪ï‬ט אין דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל ווערן צוגעדעקט 'אונטער דעם טלית'‪ַ ,‬א גרויסע שפע מיט ַאלע טובות און ברכות‪.‬‬ ‫מען זוכה ַאז עס ָ‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫אסאך הלכות פון תקיעת שופר אין ראש השנה‪ ,‬פון די תקיעות פון יובל‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫די גמרא )ר"ה לג‪ (:‬לערנט ַארויס‬ ‫יאר‪ ,‬און אין סך‪-‬הכל‪,‬‬ ‫געבלאזן איין תקיעה אין פופציג ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאך בית דין‬ ‫האט ָ‬ ‫פארשטיין‪ .‬אין יובל ָ‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט עקזיסטירט‪ ,‬איז נישט געווען מער ווי‬ ‫וואס כלל ישראל ָ‬ ‫יארן ָ‬ ‫איז אויסגעקומען אז אין משך פון ַאלע ָ‬ ‫וואס איז שוין איינגעפירט‬‫האט מען ַארויסגעלערנט פון יובל אויף ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫‪ 17‬יובלות‪ .‬אויב ַאזוי‪ָ ַ ,‬‬ ‫בלאזן‪ ,‬צענדליגער טויזנטער תקיעות?‬ ‫ָ‬ ‫נאך אי"ה‬ ‫געבלאזן‪ ,‬און מ'וועט ָ‬ ‫ָ‬ ‫'האט שוין‬ ‫יארן‪ ,‬און מ ָ‬ ‫טויזנטער ָ‬ ‫געדארפט ארויסלערנען די תקיעות פון יובל פון ראש השנה‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלט מען ענדערש‬ ‫לכאורה‪ָ ,‬‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז די כוונה דערפון איז‪ַ ,‬אז עס קומט אונז לערנען ַאז ‪ï‬ונקט ַאזוי ווי ביי יובל‪ ,‬זענען‬ ‫קען מען ָ‬ ‫דאזיגער איינצעלנער תקיעה‬ ‫ארויסגעגאנגען פריי דורך בלויז איין תקיעה‪ ,‬און מיט דער ָ‬ ‫ַ‬ ‫טויזנטער קנעכט ַ‬ ‫צוריקגעגאנגען צו זייערע אייגנטימער ‪ַ -‬אלעס מיט'ן כח פון איין תקיעה‪ .‬קענען‬ ‫ַ‬ ‫זענען טויזנטער פעלדער‬ ‫נאר נישט געפינען‪ ,‬קענען מיר מיט איין‬ ‫זאלן זיך ָ‬ ‫פאר אונז‪ַ ,‬אז אין וועלכן מצב מיר ָ‬‫מיר פון דעם לערנען ַ‬ ‫תקיעה ַארויסגיין פריי פונעם יצר הרע‪ ,‬און ווערן ַא נייער מענטש!‬ ‫הארבסטע עבירות‪ ,‬ווי דער 'צמח‬ ‫פאר תקיעת שופר‪ ,‬תשובה טוהן אויך אויף די ַ‬‫סא‪ .‬באמת‪ ,‬קען מען אין די מינוטן ַ‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק )תהלים פא‪ ,‬ד( 'תקעו בחודש שופר'‪ ,‬און ביי יעקב‬ ‫צדק' שרייבט )ליקוטים‪ ,‬אות ג'(‪ַ ,‬אז ביי שופר ָ‬ ‫‪äî‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪íòã øàô‬‬ ‫©‬ ‫געהאלפן ווערן ‪ïèåâ íåö è÷ðòãòâ øòãðé÷ òùéãéà‬‬ ‫ָ‬ ‫יעלה זכרונם לפני לטובה ‪ַ -‬אן עת רצון צו‬ ‫‪.ïòèùøòáéåà‬‬ ‫מיט ַאלע ענינים‬ ‫‪¨ ì"æç‬‬ ‫‪éã ïéà ïòîòð ïãéà éã ïòåå æà© (â ,è"ëô ø"÷éå) ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ïéà ,è"òøú úðù ,'ìàåîùî íù') èâàæòâ‬‬ ‫‪ïòîàð‬‬ ‫¨‬ ‫‪íé÷éãö ïáàä‬‬‫¨‬ ‫‪íòã øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà úåøôåù òøòééæ èðòä‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪éåæà© ïåà ò"éæ 'øæð éðáà' ìòá ÷"äøä ,ïèàè‬‬ ‫‪© ïééæ ïåô‬‬ ‫‪ïåô ïééèùôéåà øòèùøòáéåà øòã èåè ,ïòèùøòáéåà‬‬ ‫‪éîìùåøé ïéà èééèù ñò ìééåå ,(ò"éæ àéðúä ìòá øòã èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪êéåà àñë ï'ôéåà ÷òååà© êéæ èöòæ øò ïåà ,ïéãä àñë íòã‬‬ ‫‪íéé÷î æéà ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã æà© (â"ä à"ô ä"ø) ïøòåå øôåù íòã êøåã æà© ,èâàæ‬‬ ‫‪ íéîçø‬סב‪¨ àøîâ éã ïåà ,‬‬ ‫דאס‬‫האט די זעלבע אותיות ווי ָ‬ ‫ווארט 'תקעו' ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק )בראשית לב‪ ,‬כו( 'ותקע כף ירך יעקב'‪ָ .‬‬ ‫אבינו ע"ה ָ‬ ‫האט‬‫וואס ער ָ‬ ‫הארבסטע עבירות ָ‬ ‫מ'בלאזט שופר קען דער מענטש מתקן זיין אויך די ַ‬ ‫ָ‬ ‫ווארט 'ותקע'‪ַ ,‬א רמז ַאז ווען‬ ‫ָ‬ ‫דאס הייסט‪' ,‬אביזרייהו דגילוי עריות'‪.‬‬ ‫‪ï‬וגם געווען )מיט זיין 'ירך'(‪ָ ,‬‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬‫דארט(‪ַ ,‬אז ַאפילו איינער ָ‬ ‫נאך מער )געברענגט אין ספר 'פלא יועץ'‪ָ ,‬‬ ‫זאגט ָ‬‫דער מקובל רבי שלום שרעבי זי"ע ָ‬ ‫האבן ַא כ‪ï‬רה ווען ער טוט תשובה בשעת די תקיעות‪,‬‬ ‫אסאך מענטשן צו זינדיגן‪ ,‬קען אויך ָ‬ ‫פאר ַ ַ‬ ‫ליידער גורם געווען ַ‬ ‫וואס עס שטייט וועגן זיי אין זוהר הקדוש ַאז עס‬ ‫האבן ַא תיקון אויף ַאלע '‪ï‬גמים' ָ‬ ‫דעמאלס ָ‬‫ָ‬ ‫און אויך קען מען‬ ‫פאררעכטן‪.‬‬ ‫דעמאלס ַ‬‫ָ‬ ‫העלפט נישט חלילה קיין תשובה‪ַ .‬אלעס קען מען‬ ‫האבן ַא‬‫נאכגעזאגט פון די מקובלים‪ַ ,‬אז ביי תקיעת שופר קען דער מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן די בעלזער צדיקים זי"ע ָ‬ ‫אויך ָ‬ ‫זאגט )יומא פו‪ַ (.‬אז אויף דעם חטא פון חילול השם‬ ‫כאטש די גמרא ָ‬ ‫כ‪ï‬רה ַאפילו אויף די עבירה פון חילול השם‪ ,‬און ָ‬ ‫נאר 'כולן תולין‬ ‫מאכן‪ָ ,‬‬ ‫העלפט נישט קיין תשובה און יום כי‪ï‬ור איז נישט מכ‪ï‬ר‪ ,‬און יסורים טוהען עס נישט זיס ַ‬ ‫זאגט אין די גמרא‬ ‫וויבאלד רבי אבהו ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטארבן ווערט דער חטא נמחל‪ .‬פונדעסטוועגן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫נאר ביים‬‫ומיתה ממרקת'‪ָ ,‬‬ ‫פאר די אידן דעם זכות‬ ‫זאל געדענקען ַ‬ ‫'בלאזט מיט ַא שופר פון ַא ווידער‪ ,‬כדי דער אויבערשטער ָ‬ ‫)ר"ה טז‪ַ (.‬אז מ ָ‬ ‫פאר‬ ‫וואלטן זיך ַאליין מקריב געווען ַ‬ ‫דאן ווערט עס זיי גערעכנט גלייך וויי זיי ָ‬ ‫פון עקידת יצחק בן אברהם‪ ,‬און ַ‬ ‫האבן‬‫דא דער ענין פון מסירות נפש‪ ,‬און ממילא קען מען ָ‬ ‫דעם אויבערשטען‪ .‬קומט אויס‪ַ ,‬אז ביי תקיעת שופר איז ָ‬ ‫בלאזן שופר‪' ,‬שערי תשובה לא ננעלו'‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ַא סליחה און מחילה אויף ַאלע עבירות ביים‬ ‫ארויפגעגאנגען אויף די בימה‪ ,‬און מיט‬ ‫ַ‬ ‫פאר די תקיעות ַ‬ ‫יאר ַ‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל מ'אלכסנדר זי"ע‪ ,‬איז איין ָ‬ ‫צובראכנקייט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט מיט ַא שטים פון‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫אויפגעהויבענע אויגן צום הימל‪ָ ,‬‬ ‫‪' -‬פנה אל תפילת הערער' )תהלים קב‪ ,‬יח(‪ ,‬ער הערט צו די נאקיטע תפילות‪' .‬ולא בזה את תפילתם' ‪ -‬ער טוט‬ ‫נאקעט( דער‬ ‫ווארט 'ערער'‪ ,‬האט ער געטייטשט ַאז עס איז פון לשון ַ‬ ‫)דאס ָ‬ ‫ָ‬ ‫נישט גרינגשעצן אויך אין די נאקיטע תפילות'‪.‬‬ ‫נאקעט פון מצוות און מעשים טובים‪.‬‬ ‫אויבערשטער הערט‪-‬אויס אונזערע תפילות אויך אויב מיר זענען חלילה ַ‬ ‫געזאגט בדרך מליצה‪ ,‬דער אויבערשטער כביכול וואונדערט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫קאסוב ָ‬ ‫סב‪ .‬הרה"ק בעל 'אהבת שלום' זי"ע פון ָ‬ ‫דערפאר‬ ‫ַ‬ ‫נאר‬ ‫דאך ָ‬ ‫דאס איז ָ‬ ‫זיך אויף זיך ַאליין‪ ,‬ווי ַאזוי בין איך ָאנגעקומען ביז ַאהער‪ ,‬צו זיצן אויף ַא כסא דין‪ָ .‬‬ ‫האט מיך איבערגערעדט צו זיין אין כעס אויף‬ ‫האט מקטרג געווען אויף אידישע קינדער און ער ָ‬ ‫ווייל דער שטן ָ‬ ‫וואס‬ ‫האט ַא גרויסן כח מיט זיינע איבעררעדענישן‪ ,‬און אויב ַאזוי‪ָ ,‬‬ ‫דאך פון דעם ַאז דער שטן ָ‬ ‫די אידן‪ .‬זע איך ָ‬ ‫וואס‬ ‫נאר פון דעם גרויסן כח ָ‬ ‫דאך ָ‬ ‫גאנצער חטא קומט ָ‬ ‫האב איך קעגן די אידן ווען זיי זינדיגן‪ .‬זייער ַ‬ ‫פאר ַא טענה ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיי איבערצורעדן‪ ...‬מכח דעם טעם זעלבסט‪ ,‬גייט דער אויבערשטער ַאריבער פונעם כסא דין צום‬ ‫דער שטן ָ‬ ‫כסא רחמים‪.‬‬ ‫זאגן‬ ‫נאכ'ן ָ‬‫זאגן ָ‬ ‫וואס מיר ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫האט דער פריערדיגער בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק מהרי"ד זי"ע געטייטשט )פ' וירא( ָ‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫די ‪ï‬רשה פון די עקידה‪' :‬כמו שכבש אברהם אבינו את רחמיו וכו' כן יכבשו רחמיך את כעסך מעלינו'‪ .‬לכאורה‬ ‫איינהאלטן זיין כעס‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫זאל ערוועקן זיין מדה פון רחמים און‬ ‫איז שווער‪ ,‬ווי ַאזוי בעטן מיר ַאז דער אויבערשטער ָ‬ ‫'איינגעהאלטן' זיין מדה פון‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫פארקערט‪ ,‬ער ָ‬ ‫דאך געטוהן ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫אין צוגלייך צו אברהם אבינו ע"ה‪ .‬אברהם ָ‬ ‫'רחמנות' און מעורר געווען די מדה פון דין און גבורה‪ ,‬צו שחט'ן זיין זון?‬ ‫געגאנגען צו די‬ ‫ַ‬ ‫זאגן )תנחומא‪ ,‬וירא‪ ,‬כב( ַאז ווען אברהם אבינו ע"ה איז‬ ‫האט דער בעלזער רב געענטפערט‪ ,‬חז"ל ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט געזען‬ ‫צוריקצוהאלטן פון ברענגען יצחק'ן אויף די עקידה‪ .‬ווען דער שטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫עקידה‪ ,‬איז דער שטן געקומען אים‬ ‫דארף‬ ‫פארוואס אברהם ַ‬ ‫מאדנע טענות ַ ָ‬ ‫פארשידענע ָ‬ ‫האט ער ָאנגעהויבן טענה'ן ַ‬ ‫פאלגן‪ָ ,‬‬‫ַאז אברהם וויל אים נישט ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪åî‬‬ ‫‪øéî ïòðòæ ,èìòåå øòã óéåà àã‬‬‫'‪¨ øôåù 'ïæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪øéî ïòåå‬‬ ‫©‪ïãéà éã ïòåå æà© ñéåà èîå÷ ,äøåú éã ïåô úååöî òìà‬‬ ‫‪,ïæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã êéåà æà© íøåâ êàã‬‬‫¨‬ ‫‪,èéîøòã ïæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà úåøôåù òøòééæ èðòä éã ïéà ïòîòð‬‬ ‫'‪.ùèðòî íòðéà äàéøá òééð à© ïééøà© 'èæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪øò ïåà‬‬ ‫‪òáìòæ éã ìåëéáë ìîéä ïéà ïáéåà êéåà øøåòúð èòåå‬‬ ‫‪èùéð øòî ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫÷‪¨ ùèðòî øòã æà© ,ñéåà èîå‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫'‪'èæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã êéåà ïåà ,äìåòt‬‬ ‫‪ïøéåáòâ èøòåå øò øàð‬‬ ‫÷‪¨ ,øáò ïééæ èéî úåëééù ïéé‬‬ ‫‪.'ò÷úé ìåãâ øôåùáå' ,øéî ïâàæ‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà ïåà ,øôåù‬‬ ‫‪æéá áéåà åìéôà ïåà ,ùéðòôòùàá‬‬‫‪© òééð à© éåå ,ééðñàãðåô‬‬ ‫¨‬ ‫‪÷åñt øòã éåå éåæà© æéà 'äòé÷ú' ñ'ïòèùøòáéåà íòã‬‬ ‫‪ñàã‬‬‫‪¨ êéæ ïò÷ ,å"ç èåâ èùéð ïòååòâ ìæî ïééæ æéà èöòé‬‬ ‫‪íãàä éäéå íééç úîùð åéôàá çôéå' (æ ,á úéùàøá) èâàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪!ïèåâ íåö ïòééøãøòáéà øòèééåå ïåà èöòé ïåô ìæî‬‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòã ¯ 'çôð äéìéãî çôðã ïàî' ïåà ,'äéç ùôðì‬‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã æà© ñéåà èîå÷ .êéæ ïåô èæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪,èæàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪© èùéð øéî ïòðò÷ ,ìëù íòðééì÷ øòæðåà èéî‬‬ ‫‪ïôééøâàá‬‬ ‫‪'úåéç' ïééæ ïåô ïåùàøä íãà ïéà úåéç ïæàìáòâðééøà‬‬ ‫¨‬ ‫‪© èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪íòã êøåã øøåòúð ïøòåå ñàåå‬‬ ‫‪¨ íéîçø òñéåøâ éã‬‬ ‫‪à© ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåùàøä íãà æéà íòã êøåã ïåà ,ìåëéáë‬‬ ‫‪òèëòìù òìà© ïëàî‬‬ ‫©‬ ‫‪åö ìèá ,úåòé÷ú éã ïåô øãñ‬‬ ‫‪øå÷î øòã êàã‬‬ ‫'‪¨ æéà øòèùøòáéåà øòã ìééåå ,'äéç ùôð‬‬ ‫‪èéî ééñ ,úåòtùä òèåâ òìà© ïééæ åö òétùî ïåà ,úåøéæâ‬‬ ‫‪ïéà ïáòì ïééæ ïåô ïæàìáòâðééøà‬‬ ‫¨‬ ‫‪© èàä‬‬ ‫‪¨ øò ïåà ,ïáòì ïåô‬‬ ‫‪ úåéðçåøá àéîùã àúòééñ‬סג‪ééñ ïåà ,àøåáä úãåáò ïéà ,‬‬ ‫‪.ùèðòî ïåô óåâ íòã‬‬ ‫‪ éðá ïéà ,úåéîùâá úåòtùä òèåâ‬סד‪ ééç ,‬סה‪ éðåæî ,‬סו‪ñò ,‬‬ ‫‪.èåâ ïééæ âéáééà æðåà ìàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåøëæ êéùòî úìéçú íåéä äæ' æà© ïñééåå øéî ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪ïùèðòî áéåà æà© ,èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ ò"éæ øòðéæåø øòâéìééä øòã øòã ïòååòâ æéà äðùä ùàø ¯ 'ïåùàøä íåéì‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪'ïåöø úò' øòã æéà'ñ ñéåøâ éåå èñåàååòâ ïèìàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪,àìéîî ,ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôàùàá‬‬ ‫‪© © æéà ïåùàøä íãà ïòåå âàè‬‬ ‫¨‬ ‫טאקע‪ ,‬ביסט‬ ‫געזאגט‪ ,‬ריכטיג ַ‬‫ָ‬ ‫האט אברהם אים‬ ‫צוריקהאלטן פון ברענגען יצחק'ן אויף די עקידה‪ .‬צום סוף ָ‬ ‫ַ‬ ‫זיך‬ ‫'דארף אייביג טוהן‬ ‫האבן ַא כלל‪ַ ,‬אז מ ַ‬ ‫דאך נישט קיין ַאנדערער ווי דער 'שטן'‪ ,‬און מיר ָ‬ ‫גערעכט‪ָ ,‬אבער דו ביסט ָ‬ ‫זאגט‪...‬‬ ‫וואס דער שטן ָ‬‫פארקערט פון דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫יא‪ ,‬איר זענט אפשר גערעכט‬ ‫פאר די מקטרגים‪ָ ,‬‬ ‫זאל ענטפערן ַ‬ ‫דאס זעלבע בעטן מיר פון דעם אויבערשטען‪ ,‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארשרייבן‬ ‫'פארקערט' פון אייערע טענות‪ ,‬און ממילא‪ ,‬וועל איך ַ‬ ‫דאך טוהן ַאלץ ַ‬ ‫דארף ָ‬‫מיט אייערע טענות‪ָ ,‬אבער איך ַ‬ ‫די אידן בספרן של צדיקים גמורים לאלתר לחיים טובים ולשלום‪ ,‬אמן כן יהי רצון‪.‬‬ ‫האט אין זיך ַא ס‪ï‬עציעלע קדושה‪,‬‬ ‫סג‪ .‬הרה"ק רבי צדוק הכהן מלובלין זי"ע שרייבט )'דברי חלומות'‪ ,‬יד( ַאז יעדע מצוה ָ‬ ‫הארץ פונעם מענטש‪ַ ,‬אזוי‬ ‫לויט דעם אור פון יענע מצוה‪ .‬די מצוה פון תקיעת שופר‪ ,‬ברענגט ַאריין יראה אין ַ‬ ‫דאס איז דער עיקר וואס דער בוכ"ע בעט‪,‬‬ ‫זאגט )עמוס ג‪ ,‬ו( 'אם יתקע שופר בעיר ועם לא יחרדו'‪ .‬און ָ‬ ‫ווי דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫זאגט )דברים י‪ ,‬יב( 'מה ה' אלוקיך שואל מעמך כי אם ליראה את ה' אלוקיך'‪ .‬און צוליב דעם איז די‬ ‫ווי דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫יאר‪...‬‬ ‫גאנצן ָ‬‫הארץ פונעם מענטש אויפ'ן ַ‬ ‫מצוה פון תקיעת שופר אין ראש השנה‪ ,‬כדי ַאריינצוגעבן יראת שמים אין ַ‬ ‫יאר‪ַ ,‬אלעס‬ ‫גאנץ ָ‬‫טראכט א ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס דער מענטש‬ ‫געדאנקען פון יראת שמים ָ‬ ‫ַ‬ ‫רבי צדוק הכהן פירט אויס‪ :‬און ַאלע‬ ‫קומט פון דעם קיום פון די מצוה פון שופר אין ראש השנה‪.‬‬ ‫)נאר לגבי לימוד התורה(‪ ,‬שרייבט רבי צדוק הכהן זצ"ל אויך אויף ַאן ַאנדער ָארט )'רסיסי לילה'‪ ,‬אות לה(‬ ‫אן ענליך לשון ָ‬ ‫ַ‬ ‫יאר‪ ,‬קומט פונעם כח פון שופר אין ראש השנה‪.‬‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫גאנצער כח צו לערנען תורה במשך פון ַ‬ ‫ַאז אונזער ַ‬ ‫ווארט 'עקרה' זענען‬ ‫נאך דעם ָ‬ ‫וואס קומען ָ‬ ‫סד‪ .‬תקיעת שופר איז מסוגל אויף פקידת עקרות‪ ,‬ווייל די אותיות ָ‬ ‫דאס איז ַא רמז ַאז דער שופר וועט זיי ַארויסנעמען פון גדר פון עקרות‪.‬‬ ‫'שופר'‪ָ ,‬‬ ‫זאגט )'עטרת ישועה'‪ ,‬פ' כי תצא‪ ,‬ד"ה 'או יאמר כי תצא'( ַאז אין זכות פון תקיעת שופר‪,‬‬ ‫סה‪ .‬הרה"ק בעל 'עטרת ישועה' זי"ע ָ‬ ‫איז מען זוכה צו אריכות ימים‪ .‬ער איז עס מרמז אין די ווערטער פון חז"ל )ר"ה כו‪' (:‬שופר מאריך'‪ַ ,‬אז דורך דעם‬ ‫שופר איז מען זוכה צו אריכות ימים‪ .‬אויך איז 'מאריך' פון לשון 'ארוכה' ‪ַ -‬א רפואה שלימה )'עטרת ישועה'‪ ,‬פ' ראה(‪.‬‬ ‫באטרעפט ‪ַ ,576‬אזוי ווי‬ ‫ווארט 'תקעו' ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫געזאגט )ליל ר"ה קודם קידוש(‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫סו‪ .‬הרה"ק בעל 'עטרת ישועה' זי"ע ָ‬ ‫האט‬ ‫פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫דאס איז ַא רמז ַאז דער שופר איז בכח צו עפענען די טויערן פון ‪ï‬רנסה בהרחבה ַ‬ ‫'עושר'‪ָ .‬‬ ‫ענליך שרייבט הרה"ק בעל 'תפארת שלמה' זי"ע )לר"ה‪ ,‬ד"ה 'תקיעת'( אויף די ווערטער פון די גמרא )שבת קיז‪' (:‬תקיעת‬ ‫שופר ורדיית הפת' ‪ַ -‬א רמז ַאז די מצוה פון תקיעת שופר איז מש‪ï‬יע ‪ï‬רנסה‪.‬‬ ‫‪æî‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪© ìèá ïòî ïò÷ éåæà© éåå ,ì"æ õðéî ètàëòâðà‬‬ ‫‪?úåøéæâ òøòååù ïëàî‬‬ ‫©‬ ‫‪¨ ééæ ïèìàåå‬‬ ‫‪¨ ,øôåù úòé÷ú ééá èùøòä ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪èâàæ‬‬ ‫סח‬ ‫‪¨ ÷åñt øòã . íéãñç úåìéîâ ïåô äåöî éã êøåã‬‬ ‫סז‬ ‫‪(íìùä 'ïéùéã÷ ïéøéò') . èðòä òãééá èéî èééö éã‬‬ ‫‪èâàæ‬‬ ‫‪¨ àøîâ éã ïåà ,'ïã ïðåç 'ä äåìî' (æé ,èé éìùî) êàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ èùéð ïòåå æà© ,èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èàä‬‬ ‫ויעשו כולם אגודה אחת ‪ -‬דורך טוהן חסד קען מען בעטן )‪¨ ïðçåé éáø æà (.é á"á‬‬ ‫‪èðò÷òâ èùéð ñò ïòî èìàåå‬‬ ‫‪¨ ,÷åñt ïéà éåæà© èééèù ñò‬‬ ‫פאר 'מדת החסד והרחמים'‬‫ַ‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã æà© ,'äåìî ùéàì äåì ãáò ,ìåëéáë' ,ïâàæ‬‬‫¨‬ ‫‪,äáåùúå' ,íéàøåð íéîé éã ïåô úåìéôú éã ïéà ïâàæ‬‬ ‫‪¨ øéî‬‬ ‫‪.ùèðòî íòðåô èâøàá‬‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòðééà éåå éåæà© èøòåå‬‬ ‫‪.'äøéæâä òåø úà ïéøéáòî ,ä÷ãöå ,äìôúå‬‬ ‫‪¨ øéî úåëìä) 'øùåé è÷ì' øòã èáééøù øòèøòåå òâéã'àøåî‬‬ ‫‪'òáåú' øòã æà© (à"ñ ,ãé 'éñ î"åç) ïì àîéé÷ à© ïáàä‬‬ ‫‪íòã êàð‬‬‫‪¨ ïééâëàð‬‬ ‫‪¨ óøàã‬‬ ‫‪© (ïèééååö à© ééá èìòâ èðàî‬‬ ‫)‪¨ ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪í"øäî øòã ïåô ïòîàð‬‬‫‪¨ ïéà ,(áé ,úåçéìñä éîé‬‬ ‫זאל מען‬ ‫'מאכט פריער די ברכה‪ָ ,‬‬ ‫מ'בלאזט שופר‪ ,‬און מ ַ‬‫ָ‬ ‫עס שטייט אין ספר 'שער המלך' )שער ג‪ ,‬פ"ד( ַאז ווען‬ ‫פארשריבן‬ ‫דעמאלס ווערט ַ‬ ‫ָ‬ ‫נאך די ברכה‪ ,‬ווייל‬‫נתעורר ווערן מיט ַא גרויס געוויין‪ ,‬ס‪ï‬עציעל ווען מ'ענטפערט 'אמן' ָ‬ ‫יאר‪ ,‬ע"כ‪.‬‬ ‫גאנצן קומענדיגן ָ‬ ‫פאר'ן ַ‬ ‫גאנצע שפע ַ‬ ‫די קצבה פון ‪ï‬רנסה און די ַ‬ ‫סז‪ .‬עס שטייט אין ספר 'אור דוד' )פון הגאון רבי דוד מייזליש זצ"ל( אויף די ווערטער פון די גמרא )ר"ה כז‪' (:‬כל הקולות‬ ‫דאס קול פון דעם שופר איז געווען דיק‪ ,‬און‬ ‫כשרין בשופר'‪ַ ,‬אלע קולות זענען כשר ביי ַא שופר‪ .‬סיי אויב ָ‬ ‫'האט יוצא געווען די מצוה פון תקיעת שופר‪.‬‬ ‫האט ַארויסגעגעבן ַא דינעם קול‪ ,‬איז דער שופר כשר‪ ,‬און מ ָ‬ ‫סיי עס ָ‬ ‫מ'בלאזט שופר הערשט ַא גרויסער 'עת רצון' אין הימל‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז ַא רמז‪ַ ,‬אז ווען‬ ‫זאגט דער 'אור דוד'‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫געדאווענט‬ ‫ַ‬ ‫'האט‬ ‫וואס מ ָ‬ ‫דעמאלס ָאנגענומען ַאלע תפילות‪ַ .‬אלע 'קולות' ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטארקן זיך די רחמים‪ ,‬און עס ווערן‬ ‫ַ‬ ‫עס‬ ‫דאס הייסט‪,‬‬ ‫פאר דעם אויבערשטען סיי ַא 'דיקער' קול‪ָ ,‬‬ ‫געווארן ַ‬ ‫ָ‬ ‫יאר‪ ,‬זענען כשר און זענען ָאנגענומען‬ ‫אין משך פון ָ‬ ‫דאס קול איז געווען‬ ‫'האט מת‪ï‬לל געווען אויף גשמיות'דיגע געברויכן‪ ,‬ענינים פון עולם הזה‪ ,‬און סיי אויב ָ‬ ‫אויב מ ָ‬ ‫מ'בלאזט שופר‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר עבודת השם יתברך‪ַ ,‬אלעס ווערט 'כשר' ווען‬ ‫דאס הייסט‪ַ ,‬‬ ‫'דין'‪ָ ,‬‬ ‫ארימאן ערב ראש השנה אין‬ ‫ַ‬ ‫פאר ַאן ָ‬‫האט געגעבן ַא 'דינר' ַ‬ ‫סח‪ .‬די גמרא )ברכות יח‪ (.‬דערציילט ַא מעשה‪ַ ,‬א חסיד ָ‬ ‫געגאנגען נעכטיגן אינעם‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך געקריגט מיט אים וועגן דעם‪ ,‬און ער איז דעריבער‬ ‫יאר‪ .‬זיין ווייב ָ‬‫ַא הונגער ָ‬ ‫געזאגט צו‬ ‫ָ‬ ‫האט איינע‬ ‫האט ער געהערט צוויי 'רוחות' )נשמות( רעדן איינע צו די ַאנדערע‪ָ .‬‬ ‫דארט ָ‬ ‫בית הקברות‪ ,‬און ָ‬ ‫פאר ַא ‪ï‬ורענות‬ ‫לאמיר ַארומפליען איבער דער וועלט‪ ,‬און מיר וועלן הערן 'מאחורי ה‪ï‬רגוד' וואס ַ‬ ‫די צווייטע‪ ,‬קום‪ָ ,‬‬ ‫באגראבן‬ ‫האט די צווייטע איר געענטפערט‪ ,‬איך קען עס נישט טוהן‪ ,‬ווייל איך בין ַ ָ‬ ‫עס קומט ח"ו אויף דער וועלט‪ָ .‬‬ ‫זאלסטו מיר איבערדערציילן‪ .‬איז‬ ‫וואס דו וועסט הערן‪ָ ,‬‬ ‫זאלסטו גיין‪ ,‬און ָ‬ ‫אין ַא 'מחצלת' פון שטעקעלעך‪ .‬ענדערש ָ‬ ‫האסטו געהערט‬ ‫וואס ָ‬ ‫האט די ערשטע איר געפרעגט‪ָ ,‬‬ ‫די ַאנדערע נשמה ַארומגעפלויגן און ווען זי איז צוריקגעקומען‪ָ ,‬‬ ‫וואס וועט איינזייען ביי די ערשטע‬ ‫האב געהערט ַאז יעדער איינער ָ‬ ‫האט זי געענטפערט‪ ,‬איך ָ‬ ‫מאחורי ה‪ï‬רגוד? ָ‬ ‫אויסקלא‪ï‬ן די תבואה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האגל‬ ‫'רביעה'‪ ,‬וועט ַא ָ‬ ‫האט טאקע געווארטן און ער האט ערשט איינגעזייט‬ ‫און אזוי איז טאקע געווען‪ .‬יענע איד אינעם בית הקברות ָ‬ ‫געווארן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫קאליע‬ ‫האבן איינגעזייט‪ ,‬איז ַ‬ ‫וואס ַאלע מענטשן פון דער וועלט ָ‬ ‫אין די צווייטע 'רביעה'‪ ,‬און די תבואה ָ‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫קאליע‬ ‫ָאבער זיין תבואה‪ ,‬איז נישט ַ‬ ‫האט געהערט ווי צוויי‬ ‫ווידעראמאל איבערגענעכטיגט אין ַא בית הקברות‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫האט ער‬ ‫יאר‪ָ ,‬‬ ‫דאס קומענדיגע ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאמיר ַארומשוועבן איבער דער וועלט‪ ,‬און מיר‬ ‫געזאגט צו די צווייטע‪ :‬קום און ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט איינע‬ ‫נשמות רעדן צווישן זיך‪ָ .‬‬ ‫ווידעראמאל‬ ‫ַ ָ‬ ‫האט די צווייטע‬ ‫שטראף עס וועט קומען אויף דער וועלט‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַא‬‫וואס ַ‬‫וועלן הערן 'מאחורי ה‪ï‬רגוד' ָ‬ ‫געווארן צווישן‬ ‫ָ‬ ‫באגראבן‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז איך קען נישט ַארומפליען‪ ,‬ווייל איך בין ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאך דיר שוין‬ ‫האב ָ‬‫געזאגט צו איר‪ ,‬איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זי ווידער ַארומגעשוועבט‪,‬‬ ‫זאגן‪ָ .‬‬‫זאלסטו מיר קומען ָ‬ ‫וואס דו וועסט הערן‪ָ ,‬‬ ‫זאלסטו גיין‪ ,‬און ָ‬ ‫נאר ענדערש ָ‬ ‫שטעקעלעך‪ָ ,‬‬ ‫האט זי געענטפערט‪,‬‬ ‫האט געהערט‪ָ ,‬‬ ‫וואס זי ָ‬ ‫האט זי געפרעגט ָ‬ ‫און ווען זי איז צוריקגעקומען און די ַאנדערע נשמה ָ‬ ‫פארפלייצט ווערן‪.‬‬ ‫וואס וועט איינזייען תבואה ביי די צווייטע 'רביעה'‪ ,‬וועט זיין תבואה ַ‬ ‫האב געהערט‪ַ ,‬אז יעדער ָ‬ ‫איך ָ‬ ‫גאנצער וועלט )וועלכע‬ ‫האט טאקע איינגעזייעט ביי די ערשטע 'רביעה'‪ ,‬און די תבואה פון דער ַ‬ ‫נו‪ ,‬שומע ועושה‪ ,‬ער ָ‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פארפלייצט‬ ‫געווארן‪ָ ,‬אבער זיין תבואה איז נישט ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארפלייצט‬‫האבן איינגעזייעט ביי די צווייטע( איז ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪çî‬‬ ‫האט איבערגעשטיגן מיט זיין רייכטום ַאלע‬ ‫געווארן רייך‪ ,‬און ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאזיגער חסיד איז‬ ‫לאמיר זיך מתבונן זיין‪ ,‬דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר זיין תבואה איז געווען‬ ‫געווארן‪ ,‬און ָ‬‫ָ‬ ‫גאנצער וועלט איז חרוב‬ ‫עשירים פון דער וועלט‪ ,‬ווייל די תבואה פון דער ַ‬ ‫ארימאן‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫פאר ַאן ָ‬ ‫האט געגעבן צדקה‪ַ ,‬א דינר ַ‬ ‫האט ער זוכה געווען ווייל ער ָ‬ ‫יאר‪ .‬און צו דעם ַאלעם ָ‬ ‫ניי פון היי ָ‬ ‫זיין פרוי איז געווען בייז אויף אים‪.‬‬ ‫שלאפן דווקא אינעם בית הקברות‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫געגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫פארוואס ער איז‬ ‫עס ווערט געברענגט )'עיון יעקב'‪ ,‬על העין יעקב(‪ַ ,‬א טעם ַ ָ‬ ‫האט‬ ‫נאמען אויף זיין פרוי‪ַ ,‬אז זי ָ‬ ‫'זאל ַארויסגיין ַא שלעכטער ָ‬ ‫געוואלט ַאז ס ָ‬‫ָ‬ ‫האט נישט‬ ‫און נישט אין שול‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫נאר‬‫דא געווען פון זיין זייט‪ַ ,‬א 'וותרנות בתוך וותרנות'‪ ,‬און נישט ָ‬ ‫ביינאכט‪ .‬ממילא איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫בא'עוול'ט ראש השנה‬ ‫אים ַאזוי ַ‬ ‫האט‬ ‫נאר ער ָ‬ ‫האט אים דערצערנט‪ָ ,‬‬ ‫וואס זי ָ‬ ‫האט איר נישט געענטפערט אויף דעם ָ‬ ‫האט געשוויגן און ער ָ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער זוכה געווען צו ווערן דער גרעסטער עושר אין דער וועלט‪.‬‬ ‫אויך חס געווען אויף איר כבוד‪ ,‬און אין דעם זכות ָ‬ ‫גאר ש‪ï‬עט צו די תקיעות‪ .‬ווען‬ ‫ראדאשיץ‪ַ ,‬אריינגעקומען ָ‬ ‫יאר ראש השנה‪ ,‬איז הרה"ק רבי ישכר בער זי"ע פון ַ‬ ‫איין ָ‬ ‫‪ï‬אסירט ביי זיין רבי'ן‪ ,‬דער הייליגער רבי פון‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫האט ער דערציילט ַא מעשה‪ָ ,‬‬ ‫ער איז ַאריינגעקומען אין שול‪ָ ,‬‬ ‫לאנגע צייט ביז ער איז ַאריינגעקומען צו תקיעת שופר‪ ,‬ווייל ער‬ ‫אויפגעהאלטן ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫אמאל‬ ‫האט זיך ַ ָ‬ ‫לובלין זי"ע‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫פאר‬‫נאכגעזוכט אין זיינע מעשים‪ ,‬צו טרעפן ַא זכות ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫בלאזן‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫באטראכט ַאלס נישט ראוי צוצוגיין‬ ‫האט זיך ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫זאך ָ‬ ‫לאנגע צייט זיך דערמאנט ַא גוטע ַ‬ ‫נאך ַא ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫זיך ווען ער גייט מקיים זיין די מצוות היום‪ ,‬ביז ער ָ‬ ‫פאלגענד‪:‬‬ ‫האט דערציילט ווי ָ‬ ‫דאן זיך גענומען צו די עבודת הקודש‪ .‬ער ָ‬ ‫געשטארקט‪ ,‬און ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך‬‫געטוהן‪ .‬ער ָ‬ ‫אמאל ָא‪ï‬געשמועסט מיט זיין משמש בקודש‪ ,‬אויפצושטיין פרי כדי עוסק צו זיין‬ ‫האט זיך ַ ָ‬ ‫דער לובלינער זי"ע ָ‬ ‫פארגעסן צוצוגרייטן ביים בעט פון רבי'ן‪,‬‬ ‫האט ָאבער דער משמש ַ‬ ‫נאכט‪ָ ,‬‬ ‫אין מקיים זיין ַא געוויסע מצוה‪ .‬יענע ַ‬ ‫האט געזען ַאז ער קען נישט שטעלן זיין פוס אויף‬ ‫וואסער'‪ .‬אינדעפרי‪ ,‬ווען די רבי ָ‬ ‫וואשן 'נעגל ַ‬ ‫וואסער זיך צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫צוגעווארט ביז דער משמש וועט קומען‪ָ ,‬אבער דער משמש איז נישט ַאריינגעקומען‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ער בלית ברירה‬ ‫דער ערד‪ָ ,‬‬ ‫אומפאראנטווארטליכקייט פון דעם משמש‪,‬‬‫ָ‬ ‫ַ ַ‬ ‫פאר'ן רבי'ן פון לובלין‪ַ ,‬אז צוליב די‬ ‫האט גורם געווען גרויס צער ַ‬ ‫דאס ָ‬‫ָ‬ ‫א‪ï‬געמאכט ביי זיך‪ַ ,‬אז ווען דער משמש וועט‬ ‫ַ‬ ‫האט שוין ַאפילו ָ‬ ‫דארפן ָא‪ï‬לייגן דעם קיום המצוה‪ .‬ער ָ‬ ‫וועט ער ַ‬ ‫זאל ער זיך‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫בארעכנט‪ָ ַ ,‬‬ ‫האט דער לובלינער זיך ַ‬ ‫דערנאך ָ‬ ‫ָ‬ ‫ָאנקומען‪ ,‬וועט ער אים גוט אויס'מוסר'ן‪ָ ,‬אבער‬ ‫פאר דעם‬ ‫נאר געווען כדי מקיים צו זיין ַא מצוה און טוהן ַא נחת רוח ַ‬ ‫דאך ָ‬ ‫גאנצע איילעניש איז ָ‬ ‫בייזערן? די ַ‬ ‫זאל נישט גיין טוהן‬ ‫האט ער יעצט געזען ַאז דעם אויבערשטען'ס רצון איז ַאז ער ָ‬ ‫אויבערשטען ברוך הוא‪ .‬און ָאט ָ‬ ‫איינצוהאלטן דעם כעס‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫באשלאסן‬ ‫ָ‬ ‫אלזא ַ‬ ‫האט ער זיך צו בייזערן? ער ה ָאט ַ ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫די מצוה יעצט‪ ,‬ממילא‪ָ ,‬‬ ‫אויפנעמען דעם משמש בסבר ‪ï‬נים יפות‪.‬‬ ‫האט דער רבי פון לובלין‬ ‫טאקע געטוהן‪ .‬ווען דער משמש איז ענדליך ָאנגעקומען‪ָ ,‬‬ ‫האט דער לובלינער ַ‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫גאר שיין‪ ,‬בסבר ‪ï‬נים יפות‪.‬‬ ‫האט אים אויפגענומען ָ‬ ‫איבערנאטורליכע כוחות‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫איינגעהאלטן זיין כעס מיט‬ ‫ַ‬ ‫דאזיגער מעשה‪ ,‬איז ער ַאריינגעקומען צו תקיעת שופר‪.‬‬ ‫האט זיך דערמאנט אין דער ָ‬ ‫ווען ער ָ‬ ‫האבן נישט ַאפילו די מינדעסטע השגה אין דער גרויסקייט און הייליגקייט פון רבי'ן פון לובלין זי"ע‪,‬‬ ‫כאטש מיר ָ‬ ‫ָ‬ ‫האלט זיך צוריק פון ַא כעס‪...‬‬ ‫פאר אונז‪ַ ,‬אז די עיקר גדלות פון ַא מענטש איז ווען ער ַ‬ ‫דאס ַא לימוד ַ‬ ‫איז ָ‬ ‫‪ï‬לאגט‬‫ָ‬ ‫יאר‬‫יונגערמאן פון אונזער חבורה‪ַ ,‬אז עטליכע ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט דערציילט ַא‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫און ָאט איז ַא מורא'דיגע מעשה‪ָ ,‬‬ ‫בארגן געלט פון מענטשן‪ ,‬ביז ער איז‬ ‫האט ער געמוזט ָ‬ ‫שטארק מיט ‪ï‬רנסה‪ ,‬און בלית ברירה ָ‬ ‫ַ‬ ‫ער זיך שוין זייער‬ ‫נאכ'ן‬‫נאכ'ן אויפשטיין אינדערפרי‪ָ ,‬‬ ‫באלד ָ‬ ‫טאג‪-‬טעגליך‪ַ ,‬‬ ‫געווארן 'ראשו ורובו' אין דעם 'עולם הגלגולים'‪ָ ...‬‬ ‫ָ‬ ‫פארזינקען‬ ‫ַ‬ ‫'דארף‬‫באנק‪ ,‬כדי אויסצוגעפינען וויפיל געלט מ ַ‬ ‫טעלעפאנירן צו די ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואשן די הענט‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫זאגן 'מודה אני' און זיך ַ‬ ‫ָ‬ ‫באנק‬ ‫לאנגע שעה'ן אין דער ַ‬ ‫דערגאנגען ַאזוי ווייט‪ַ ,‬אז ער פלעגט שטיין ַ‬ ‫ַ‬ ‫טאג‪ ...‬זיין מצב איז שוין‬ ‫דעקן דעם היינטיגן ָ‬ ‫מאשין‪ ,‬און בעטן פון זיי ַא הלוואה‪,‬‬ ‫וואס נעמען ַארויס געלט פון דער ַ‬ ‫"כא‪ï‬ן' מענטשן ָ‬ ‫מאשין צו ַ‬ ‫נעבן דעם 'עי טי עם' ַ‬ ‫האט געליטן‪ ,‬און ס'איז ליידער מקוים‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫דאס גרויסע דחקות ָ‬ ‫טאג‪ ...‬ס'איז 'לא יאומן כי יסופר' ָ‬ ‫כאטש אויף איין ָ‬ ‫ָ‬ ‫ארימאן‪ַ ,‬אז זיין לעבן איז קיין לעבן נישט‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫געווארן ביי אים 'בהידור'‪ ,‬די ווערטער פון חז"ל וועגן ַאן ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאכן 'פתיחת הארון' ביי‬ ‫יונגערמאן געהערט וועגן די סגולה צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט דער‬ ‫פאר יום כי‪ï‬ור תשפ"א‪ָ ,‬‬ ‫עטליכע טעג ַ‬ ‫דאזיגע מצוה‬ ‫באקומען גרויס השתוקקות מקיים צו זיין די ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫פארמאכטע טויערן‪ ,‬און ָ‬ ‫נעילה‪ַ ,‬אז עס עפנט ַאלע ַ ַ‬ ‫נאר די רייכערע אידן קענען זיך‬ ‫קאסט ָאבער זייער טייער אין רוב בתי מדרשים‪ ,‬און ָ‬ ‫פון ‪ï‬תיחת הארון‪ .‬די 'מצוה' ָ‬ ‫האט ָאבער געהערט ַאז אין ַא געוויסע שול‬ ‫קיינמאל נישט צוקומען דערצו‪ ...‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס ערלויבן‪ ...‬איינער ווי ער‪ ,‬קען‬ ‫ָ‬ ‫דא ווייניג מת‪ï‬ללים‪ ,‬און קיינער 'זוכט' נישט‬ ‫דארטן ָ‬ ‫פארקויפט מען נישט דעם זכות פון ‪ï‬תיחת הארון‪ ,‬ווייל ס'זענען ָ‬ ‫ַ‬ ‫‪èî‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ïééèù ìéåå øò æà© ï'äðòè øò ïò÷ ,àìéîî .ètùî íåö‬‬ ‫‪úéá íééá äøåú ïéã íòã ïèìàä‬‬ ‫)‪© ïééâ æåî øò ,èñééä ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫'‪'òáúð‬‬ ‫‪ ïéãä úãî øàô‬סט‪.‬‬ ‫‪© èùéð ïåà ,íéîçø ïåà ãñçä úãî øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪à© ééá ,ïâòååèñòãðåô .(ïìòèù êéæ ìéåå 'òáúð' øòã ïëìòåå åö ïéã‬‬ ‫‪ïâàæ‬‬ ‫©‪¨ øòèøòåå éã ,íéøôñ éã ïùèééè éåæà‬‬ ‫‪¨ øéî ñàåå‬‬ ‫)‪ïééâ åö áéåçî ('òáúð' øòã æéà ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪äåì øòã æéà ,äàååìä‬‬ ‫‪ãñçá ïåëéå' íéàøåð íéîé éã ïéà ïòðòååàã‬‬ ‫‪© íééá‬‬ ‫‪øòã áéåà ,àìéîî .äåìî íòã ¯ 'òáåú' íòã êàð‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ íòã êøåã .'úîàá åéìò áùúå êàñë‬‬ ‫‪à© èåè'î ñàåå‬‬ ‫‪èâøàá‬‬‫‪¨ ñàåå ,'äåì' à© éåå éåæà© æéà ìåëéáë øòèùøòáéåà‬‬ ‫‪òëìòåå óéåà ïñéìùàá‬‬ ‫‪© åö çëá ïòî æéà ,ãñç úåìéîâ‬‬ ‫‪ñéåà èîå÷ ,äåìî ï'èéî ãñç à© èåè ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòðééà ïåô‬‬ ‫‪æðåà ïöòæ êéæ ìàæ‬‬‫‪¨ ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã ìäåèù‬‬ ‫‪åö çëá æéà ,'äåìî' øòã æéà ñàåå‬‬ ‫©‪¨ ,ùèðòî øòã æà‬‬ ‫‪ ï'ètùî åö‬ע‪.‬‬ ‫‪ïìòèù÷òååà© êéæ ìéåå øò ïéã úéá ïëìòåå øàô‬‬ ‫‪© ïñéìùàá‬‬ ‫©‬ ‫אריבערגעגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫פאר יונגע קינדער‪ .‬איז ער תיכף ומיד ַ‬ ‫מאל גיט מען עס ַאוועק ַאפילו ַ‬ ‫דאזיגע סגולה‪ .‬אדרבה‪ָ ,‬אפט ָ‬ ‫די ָ‬ ‫האט‬‫זאל אים געבן '‪ï‬תיחת הארון'‪ .‬דער גבאי פון דער שול‪ָ ,‬‬ ‫צום הוי‪ï‬ט 'גבאי' פון יענע שול‪ ,‬און אים געבעטן ער ָ‬ ‫האט 'געקויפט' ַא זיץ אין יענע שול אויף יום כי‪ï‬ור‪.‬‬ ‫אוועקגעשאנקען דעם זכות‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫גערן אים ַ‬ ‫ווען עס איז ָאנגעקומען די צייט פון תפילת נעילה‪ ,‬איז ער געווען גרייט צוצוגיין צו 'פתיחת הארון'‪ .‬ער איז‬ ‫אט‪-‬אט וועט זיין מזל זיך טוישן צום גוטן‪ ,‬און ער וועט ַארויפקומען 'מבירא‬ ‫איבערראשונג‪ַ ,‬אז ָ ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווען פול מיט‬ ‫צוגעגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫באמערקט ַאז איינע פון די מת‪ï‬ללים איז‬ ‫האט ער ָאבער ַ‬ ‫עמיקתא לאיגרא רמא'‪ ...‬צו זיין ַאנטוישונג‪ָ ,‬‬ ‫האט איינגעשטימט‪ ,‬און‬ ‫צולאזן צו 'פתיחת הארון'‪ .‬דער צווייטער גבאי ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאל אים‬ ‫צום 'גבאי שני'‪ ,‬און געבעטן ער ָ‬ ‫האט ער עס שוין ַאוועקגעגעבן‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז ליידער‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט אים ָאבער‬ ‫צוגעגאנגען צום הוי‪ï‬ט גבאי‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ַ‬ ‫איז‬ ‫דא ַא מת‪ï‬לל‬ ‫פאר זיך‪ ,‬מיט דער טענה‪ַ ,‬אז ער איז ָ‬ ‫געפאדערט ‪ï‬תיחה ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט ָאבער‬ ‫פאר דעם ַאנדערן‪ ...‬יענער ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן 'פינצטער אין די אויגן'‪ ,‬ווייל‬ ‫ָ‬ ‫אלזא‪ ,‬ס'איז אים‬ ‫גאסט‪ָ ַ ...‬‬‫נאר ַא ַ‬ ‫יונגערמאן( איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫קבוע‪ ,‬און דער צווייטער )אונזער‬ ‫דאוונען‬ ‫געגאנגען ַ‬‫ַ‬ ‫פאר דעם צוועק ַאפילו‬ ‫שטארק ַארויסגעקוקט אויף ‪ï‬תיחת הארון‪ ,‬און ער איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאך ַאזוי‬‫האט ָ‬ ‫ער ָ‬ ‫האט זיך‬ ‫צוגעזאגט‪ ...‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאך אים‬ ‫'האט ָ‬ ‫כאטש ער איז נישט געוואוינט צו יענע שול‪ ,‬און בעיקר‪ ,‬ווייל מ ָ‬ ‫ַאהין‪ָ ,‬‬ ‫באלד מודיע‬ ‫האט ער ַ‬ ‫האבן‪ָ ...‬‬ ‫שאדן ָ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז פון ַא וותרנות קען מען נישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫וואס צדיקים ָ‬ ‫ָאבער דערמאנט ָ‬ ‫'זאל נישט זיין מחלוקת ביי אידן‪.‬‬ ‫געווען‪ַ ,‬אז ער איז מוותר אויף זיין זכות‪ַ ,‬אבי ס ָ‬ ‫האט זיך איבערגעדרייט‬ ‫דאס רעדל ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און ָ‬ ‫האלטן שוין ביים סוף פונעם ָ‬ ‫האט אויסגעפירט‪ :‬מיר ַ‬ ‫יונגערמאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער‬ ‫האב שוין‬ ‫נאר איך ָ‬ ‫נאר ענדיג איך דעם חודש בכבוד‪ָ ,‬‬ ‫האט ָאנגעהויבן גיין 'מעלה מעלה'‪ .‬נישט ָ‬ ‫בחסדי השם‪ַ ,‬אלעס ָ‬ ‫קאסעס‪...‬‬ ‫פארשידענע גמילות חסדים ַ‬ ‫באוויזן ַאריינצולייגן געלט אין ַ‬ ‫ַאפילו ַ‬ ‫וואס איז מוותר‬ ‫וואס אין דעם כלל איז אויך איינער ָ‬ ‫וואס איז ַא רודף צדקה‪ָ ,‬‬ ‫פון די מעשה לערנען מיר‪ַ ,‬אז איינער ָ‬ ‫דאך ַאוודאי ַא‬‫פאר ַא צווייטן‪' ,‬ימצא חיים צדקה וכבוד'‪ .‬און אויב ‪ï‬תיחת הארון ביי נעילה איז ַא גוטע סגולה‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר ַא מחלוקת‪ ...‬ישמע חכם וילמד לקח‪ ,‬יעדער איינער‪ ,‬אויף זיין אופן‪.‬‬ ‫מאכן ַא '‪ï‬תיחה' ַ‬ ‫וואונדערליכע 'סגולה' נישט צו ַ‬ ‫אמאל געווען במשך‬ ‫יונגערמאן וועלכער איז געווען ַא חסיד פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע‪ ,‬איז ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫סט‪ַ .‬א‬ ‫טאג ראש השנה ביים בעט פון זיינס ַא פריינט וועלכער איז געווען נישט געזונט ל"ע‪ ,‬און ער איז‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫דעם ַ‬ ‫געזאגט‪' :‬דער איד איז ַא בן‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫האט אים געזען‪ָ ,‬‬ ‫נאר צו די תקיעות‪ .‬ווען רבי שלמה'קע ָ‬ ‫געקומען אין שול ָ‬ ‫האט ַא כח ַאז מ'איז זוכה‬ ‫האט מען נישט געהערט פון אים ַאזעלכע ווערטער(‪ ,‬ווייל גמילות חסדים ָ‬ ‫)כאטש געווענליך‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫עולם הבא‬ ‫דורך דעם צו עולם הבא‪.‬‬ ‫געזאגט אויף די גמרא )מגילה‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫‪ï‬שעווארסקער זי"ע ָ‬‫ָ‬ ‫יאנקעלע‬ ‫וואס הרה"ק רבי ַ‬ ‫קען מען צושטעלן צו דעם ָ‬ ‫יאנקעלע‬ ‫האט רבי ַ‬ ‫באקומט שכר מער ווי ַאלע‪ָ .‬‬ ‫מאכט 'גלילה' אויף די ספר תורה‪ַ ,‬‬ ‫וואס ַ‬ ‫לב‪ַ (.‬אז דער מענטש ָ‬ ‫פארמאכט זיין ספר‪ ,‬כדי צו גיין‬ ‫וואס איז 'גולל'‪ ,‬ער ַ ַ‬ ‫זאג ‪ï‬שט‪ַ ,‬אז דער מענטש ָ‬ ‫'יאך ָ‬ ‫געזאגט בדרך רמז ומליצה‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫באקומט ער שכר קעגן ַאלע‪'...‬‬ ‫העלפן ַא צווייטן איד‪ַ ,‬‬ ‫נאמען פון ספר 'אמרי קודש'‪:‬‬ ‫מורא'דיגע ווערטער‪ ,‬געפינען מיר אין 'מטה אפרים' )'אלף המגן'‪ ,‬סי' תקפג סק"ד( אין ָ‬ ‫גאסט ביי יעדע סעודה‪ ,‬ווערט אים גערעכנט גלייך ַאזוי ווי ער‬ ‫זאל זיין ביי זיין טיש ַא ַ‬ ‫וואס איז מק‪ï‬יד עס ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫געהאט ַאלע כוונות האריז"ל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלט אין זינען‬ ‫ָ‬ ‫האט געהערט פון הרה"ח ר'‬ ‫האבן געהערט ַא מעשה נורא פון איינע פון די צדיקי הדור שליט"א‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ע‪ .‬מיר ָ‬ ‫האט געהערט די מעשה פונעם בעל העובדא אליינס‪ .‬וכה היה מעשה‪ :‬אין דער‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫האפערט‪ָ ,‬‬ ‫הערשל ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫‪ð‬‬ ‫‪¨ øéî ïåà ,äéúåëøáå äðù ìçú éðôìî ïåöø éäé ,øòôòùàá‬‬ ‫‪åö ïééæ äëåæ áåø÷á ïìàæ‬‬ ‫‪© íåö ììtúî ïòðòæ øéî‬‬ ‫‪.ïîà åðéîéá äøäîá äîéìù äìåàâ éã‬‬ ‫‪,ä÷åúîå äáåè äðù åðéìò ùãçúù ,íéîùáù åðéáà‬‬ ‫שטאט‬ ‫ָ‬ ‫באמבארדירט די‬ ‫האבן ָ ַ‬ ‫ערא‪ï‬לאנען ָ‬ ‫ָ ַ‬ ‫ביטערער תקופה פון דער צווייטער וועלט מלחמה‪ ,‬ווען דייטשע ַארמיי‬ ‫ענגלאנד‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫הוי‪ï‬טשטאט‪ ,‬צו דער דרום‪-‬זייט פון‬ ‫ָ‬ ‫אנטלאפן פון דער בריטישער‬ ‫ָ‬ ‫לאנדאן‪ ,‬זענען פילע טויזנטער מענטשן ַ‬ ‫ָ ָ‬ ‫לאנדאן‪ ,‬און איז ָאנגעקומען אין‬ ‫אנטלאפן פון ָ ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאסקאוויטש זי"ע‪ ,‬איז ַ‬ ‫ָ‬ ‫שאצער רבי‪ ,‬הרה"ק רבי שלום ָ‬ ‫אויך דער ָ‬ ‫געיטסהעד‪.‬‬ ‫האבן שטענדיג געסט סמוכים על שולחנו‪ .‬אין יענע שווערע מלחמה צייטן‬ ‫האט זיך געפירט צו ָ‬ ‫שאצער רבי ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫'וואוטשערס'‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫נאר מיט ספעציעלע‬ ‫באקומען פיש און פלייש ָ‬ ‫'האט געקענט ַ‬ ‫מאנגל אין עסן‪ .‬מ ָ‬ ‫האט געהערשט ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫יא געווען בריווח‪ ,‬און‬ ‫קארטאפל איז ָ‬ ‫‪ï‬ארציעס‪ .‬מעהל‪ ,‬צוויבל און ַ ָ‬ ‫נאר קליינע ָ‬ ‫האט מען געטיילט ָ‬ ‫דאן‪ָ ,‬‬ ‫און אויך ַ‬ ‫וואך‪ ,‬פלעגט מען‬ ‫דאס איז געווען דער הוי‪ï‬ט‪-‬מאכל פון די ‪ï‬ליטים אין יענע שווערע צייטן‪ .‬במשך פון דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואסער‬ ‫געקאכט לכבוד סעודת שבת קודש‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט מען‬ ‫נאר אויף שבת ָ‬ ‫קארטאפל‪-‬זו‪ ,ï‬און ָ‬ ‫איינטינקען ברויט אין ַ ָ‬ ‫בייטאג‪ ,‬פלעגט מען ַאריינלייגן‬ ‫ָ‬ ‫'האט עס ָאנגערופן 'זו‪ .'ï‬אויף דער סעודה פון שבת‬ ‫וואס מ ָ‬ ‫מיט ַאביסל פלייש דערין‪ָ ,‬‬ ‫'טשאלענט'‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫'האט ָאנגערופן‬ ‫וואס מ ָ‬ ‫קארטאפל‪ָ ,‬‬ ‫ַאביסל פלייש אין די ַ ָ‬ ‫האט דער‬ ‫יאר תש"ד‪ָ ,‬‬ ‫דינסטאג‪ ,‬און לכבוד דעם לעצטן שבת פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאנטאג און‬ ‫ראש השנה תש"ה‪ ,‬איז געווען ָ ָ‬ ‫האט ער‬ ‫געבאקן חלות ַאזוי ווי געווענליך‪ָ ,‬אבער לכבוד יום טוב‪ ,‬ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫איינציגער 'בעקער' אין געיטסהעד‪,‬‬ ‫זאגן די סליחות 'זכור‬ ‫געגאנגען ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארטאגס‪ ,‬און דערנאך איז ער‬ ‫געבאקן חלות מוצאי שבת‪ ,‬ביז ‪ַ 4‬אזייגער ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ערשט‬ ‫פאסטן‬ ‫האט זיך געפירט צו ַ‬ ‫געפאסט‪ַ ,‬אזוי ווי ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט דער בעקער‬ ‫ברית'‪ .‬אין לויף פונעם טאג‪ ,‬ערב ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫געבאקן חלות‪ַ ,‬אזוי ַאז ס'איז נישט‬ ‫ַ‬ ‫טאג נישט‬ ‫האט ער במשך'ן ָ‬ ‫יאר ערב ראש השנה‪ ,‬און צוליב דעם‪ָ ,‬‬ ‫יעדעס ָ‬ ‫שטאט‪ ,‬אויף ביידע טעג ראש השנה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַאלע אידן אין‬ ‫געווען גענוג חלות ַ‬ ‫שאצער רבי'ן‪ַ ,‬אז אויף דער‬ ‫פאר'ן ָ‬ ‫געלאזט וויסן ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער משמש‬ ‫נאך די סעודה‪ָ ,‬‬ ‫נאכט ראש השנה ָ‬ ‫די ערשטע ַ‬ ‫וואס איז‬ ‫פאר ַאלע ָאנוועזנדע ביי זיין טיש‪ָ ,‬‬ ‫דא ַא 'כזית' חלה ַ‬ ‫נאך ָ‬ ‫טאג ראש השנה‪ ,‬איז ָ‬ ‫סעודה פון ערשטן ָ‬ ‫נאכט יום טוב ‪ -‬שוין ָא‪ï‬גערעדט פון דעם צווייטן‬ ‫באשטאנען פון בערך ‪ 30‬נפשות בלע"ה‪ָ ,‬אבער אויף דער צווייטער ַ‬ ‫ַ‬ ‫ַ‬ ‫דערפאר ווייל דער‬ ‫ַ‬ ‫דאס ַאלעס‬ ‫דא ַאפילו איין כזית כזית צו עסן לכבוד יום טוב‪ָ .‬‬ ‫טאג ראש השנה ‪ -‬איז נישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס ער‬ ‫נאך געהויבענע ענינים ָ‬ ‫זאגן די סליחות פון 'זכור ברית'‪ ,‬און ָ‬ ‫געוואלט מוותר זיין אויפ'ן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט‬ ‫בעקער ָ‬ ‫פאר ערב ראש השנה‪ָ ,‬אבער‬ ‫באקן די חלות ַ‬ ‫יארן‪ ,‬פלעגט ער ַ‬ ‫יאר ערב ראש השנה‪ַ .‬‬ ‫)אנדערע ָ‬ ‫האט זיך געפירט צו טוהן יעדעס ָ‬ ‫ָ‬ ‫געבאקן גענוג חלות לכבוד יום טוב(‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ער נישט‬ ‫פאר ערב ראש השנה‪ָ ,‬‬ ‫טאג ַ‬ ‫דאך שבת געווען דער ָ‬ ‫יאר תש"ה‪ ,‬איז ָ‬‫וויבאלד יענער ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארטאגס‪,‬‬ ‫אויפגעשטאנען ‪ַ 4‬אזייגער ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫שאצער רבי‬ ‫טאג ראש השנה אינדערפרי‪ ,‬איז דער ָ‬ ‫צומארגנס‪ ,‬דעם ערשטן ָ‬ ‫ָ‬ ‫שאצער רבי‬ ‫האט דער ָ‬ ‫געגאנגען זיך טובל'ען אין מקוה‪ .‬אויפ'ן וועג‪ ,‬איז אים ַאנטקעגן געקומען דער בעקער‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫אים‬ ‫זאגן‪ :‬יעצט איז פיר ַאזייגער‬ ‫)נאכ'ן זיך טובל'ען אין מקוה(‪ ,‬ווייל איך וויל דיר ָ‬ ‫אהיים ָ‬ ‫‪ָ -‬אט בין איך אויפ'ן וועג צו דיר ַ‬ ‫נאך ַאכט שעה צייט ביז די‬ ‫האסט ָ‬ ‫בלאזן שופר אי"ה ‪ַ 12‬אזייגער‪ַ ,‬אזוי ַאז דו ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארטאגס‪ .‬ביי אונזער מנין‪ ,‬וועט מען‬ ‫ַ ָ‬ ‫שטאט‪ ,‬ווייל דו ביזט ‪ï‬טור‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַאלע אידן אין‬ ‫‪ï‬צובאקן גענוג חלות ַ‬ ‫ַ‬ ‫אלזא‪ ,‬צו דער בעקעריי‪ ,‬און זע ָא‬ ‫תקיעות‪ ...‬גיי‪ָ ַ ,‬‬ ‫זאלסט קומען אין בית המדרש ַאריין‬ ‫באקן זיך‪ .‬דו ָ‬ ‫זאגן תהלים‪ ,‬און תפילת שחרית קענסטו דאווענען ווען די חלות ַ‬ ‫פון ָ‬ ‫ווארטן אויף דיר מיט די תקיעות‪...‬‬ ‫נאך ‪ַ 12‬אזייגער‪ ,‬וועל איך ַ‬ ‫צו תקיעת שופר‪ ,‬און אויב דו וועסט ָאנקומען אין שול ָ‬ ‫שאצער רבי'ן‪:‬‬‫געזאגט צום ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בעקער‪ַ ,‬א דערציטערטער‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫אויסצוזאגן‬ ‫ָ‬ ‫אויפגעשטאנען פרי כדי‬ ‫ַ‬ ‫‪ -‬היינט איז דער יום הדין‪' ,‬היום יעמיד במש‪ï‬ט כל יצורי עולמים'‪ .‬איך בין‬ ‫דאווענען‪ .‬ווי ַאזוי קען איך יעצט גיין אין דער בעקעריי‪ ,‬און זיך ָא‪ï‬געבן מיט ַאזעלכע 'גשמיות'דיגע'‬ ‫פאר'ן ַ‬ ‫גאנץ תהלים ַ‬ ‫ַ‬ ‫ענינים?!‪...‬‬ ‫געזאגט צו דעם בעקער‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫שאצער רב‬ ‫האט דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫אנשטאט דיר‪...‬‬‫ָ‬ ‫זאגן תהלים‬ ‫זארגט נישט‪ ,‬איך וועל ָ‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫זאגן 'לא‪-‬ל עורך דין'‪ ,‬און די ַאנדערע‬ ‫וואס וועל איך טוהן מיט'ן ָ‬ ‫'אבער ָ‬ ‫האט דער בעקער ווייטער גע'טענה'ט‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בעקער‬ ‫זאגן אנשטאט אים‪ָ ...‬‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז אויך די ‪ï‬יוטים‪ ,‬וועט ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫שאצער רב אים‬ ‫האט דער ָ‬ ‫‪ï‬יוטים?‪ָ '...‬‬ ‫‪àð‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬ראש השנה‬ ‫דארט גערעכנט‬ ‫זאל ָ‬ ‫שאצער רב‪ ,‬אויב אין הימל וועט ער זיך אויך וועלן בייטן מיט אים‪ַ ,‬אז עס ָ‬ ‫געפרעגט דעם ָ‬ ‫טאג ראש השנה‪ ,‬דער 'יום הדין‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫געדאוונט ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫געשטאנען אין שול און‬ ‫ַ‬ ‫ווערן גלייך ווי ער )דער בעקער( איז‬ ‫שאצער רב אים געענטפערט‪:‬‬ ‫האט דער ָ‬‫געבאקן חלות‪ָ ...‬‬ ‫ַ‬ ‫געשטאנען און‬ ‫ַ‬ ‫הגדול והנורא'‪ ,‬און דער רבי איז‬ ‫‪ַ -‬אוודאי בין איך מסכים דערצו‪ָ .‬אבער אויב דו ביזט אויך מסכים דערצו‪ ,‬זע איך ַאז דו ביזט בכלל נישט קיין‬ ‫'סוחר'‪...‬‬ ‫פארהאן ַא גרעסערער זכות אין ראש‬ ‫פארשטאנען ַאז ס'איז נישט ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫שאצער רב ַ‬ ‫האט דער ָ‬ ‫מיט זיין הייליגן שכל‪ָ ,‬‬ ‫דארף יעדער איינער‬ ‫וואס צו עסן‪ַ .‬‬ ‫)אוודאי ַ‬ ‫האבן ָ‬ ‫זאלן ָ‬ ‫זארגן ַאז אידישע קינדער ָ‬‫פאר אידן‪ ,‬און ָ‬ ‫באקן חלות ַ‬ ‫השנה‪ ,‬ווי צו ַ‬ ‫פון אונז זיך משתדל זיין אויסצושטעלן זיין סדר היום צו קענען זיך געפינען אין די הייליגע טעג אין שול און מת‪ï‬לל זיין ערליך צו דעם אויבערשטען‪,‬‬ ‫באקן‬ ‫פאר אידן אין יום טוב‪ ,‬איז ער ַאוודאי געווען מחויב צו ַ‬ ‫זאלן זיין גענוג חלות ַ‬ ‫האט נישט געזען דערצו ַאז עס ָ‬ ‫וויבאלד דער בעקער ָ‬ ‫ַ‬ ‫ָאבער‬ ‫דאווענען ראש השנה אין שול(‪.‬‬ ‫פאר זיי‪ ,‬אנשטאט ַ‬ ‫חלות ַ‬ ‫כל המוסיף לבקש רחמים זכות הוא לו‬ ‫האט לעצטנס‬‫וואס ָ‬ ‫האבן געהערט פון דעם בעל העובדא ַא מורא'דיגע מעשה ָ‬ ‫מיר ָ‬ ‫וואס זיצט און לערנט בהתמדה‪,‬‬‫ּפאסירט מיט אים‪ .‬דער יונגערמאן‪ַ ,‬א בן עליה‪ָ ,‬‬‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫מאכן צוויי פון זיינע קינדער‪ ,‬און עס ָ‬ ‫האט שוין זוכה געווען חתונה צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס ס'איז אים שווער געווען צו דערהייבן‪.‬‬ ‫אנגעזאמלט גרויסע חובות ָ‬ ‫ַ‬ ‫זיך אים ָ‬ ‫וואנדער‪-‬שטעקן‬‫זאל נעמען אין האנט דעם ַ‬ ‫האט זיין בני בית אים געבעטן ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ארויסלאזן איבער ימים ונהרות‪ ,‬כדי מזכה צו זיין אידן נדיבי עם מיט‬ ‫ָ‬ ‫און זיך ַ‬ ‫די גרויסע מצוות פון הכנסת כלה און החזקת תלמיד חכם‪.‬‬ ‫האט נישט געוואוסט ווי ַאזוי‬ ‫גאר ַאן איידעלער מענטש‪ָ ,‬‬ ‫דער איד‪ ,‬וועלכער איז ָ‬ ‫האנט‬‫וואגן אויסצושטרעקן ַא ַ‬ ‫דאס קענען אויספירן‪ ,‬ווי ַאזוי וועט ער ַ‬ ‫ער וועט ָ‬ ‫האט‬‫געהאט קיין ברירה‪ .‬און ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט ָאבער צום סוף נישט‬ ‫צו ַא צווייטן‪ ...‬ער ָ‬ ‫וויבאלד ער איז ָאבער‬‫ַ‬ ‫ארויסלאזן אויף ַא נסיעה קיין ַאמעריקע‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫זיך געמוזט ַ‬ ‫'געארבעט'‪ַ ...‬אזוי‬ ‫ַ‬ ‫האט עס כמעט נישט‬ ‫'פאך'‪ָ ,‬‬ ‫נישט געווען ַא מומחה אין דעם ַ‬ ‫האט ער‬ ‫אהיימגעפארן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאכט איידער ער הרא געזאלט ַ‬ ‫ַאז אין דער לעצטער ַ‬ ‫האט אפילו נישט‬ ‫פארדינסטן און געזען ַאז ער ָ‬ ‫געמאכט ַא חשבון פון זיינע ַ‬ ‫ַ‬ ‫צובראכן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫געווארן זייער‬ ‫ָ‬ ‫באוויזן צו דעקן די הוצאות פון דער נסיעה‪ .‬ער איז‬ ‫ַ‬ ‫טראכטנדיג 'מאין יבוא עזרי'‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫באקאנטער‬ ‫אריינגעגאנגען אין דער ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫נאכט‪-‬שטונדן איז דער איד ַ‬ ‫אין די שּפעטע ַ‬ ‫האט זיך ַאוועקגעזעצט אין ַא ווינקל‪,‬‬ ‫ּפארק‪ .‬ער ָ‬ ‫בארא ַ‬ ‫'שומרי שבת' שול אין ָ ָ‬ ‫באשעפער בדמעות שליש‪ ,‬אולי יחוס עם עני ואביון‪,‬‬ ‫און מתּפלל געווען צום ַ‬ ‫אולי ירחם‪...‬‬ ‫האט אויסגעזען ווי‬‫וואס ָ‬ ‫פארטאגס‪ ,‬איז צוגעקומען צו אים ַא איד ָ‬ ‫ַארום ‪ָ ַ 2:30‬‬ ‫האט דער‬ ‫פארוואס ער וויינט ַאזוי‪ .‬לכתחילה ָ‬ ‫ַא 'בר הכי'‪ ,‬און אים געפרעגט ַ ָ‬ ‫האט אים שטארק‬ ‫געוואלט ענטפערן‪ָ ,‬אבער ווען יענער ָ‬‫ָ‬ ‫יונגערמאן אים נישט‬ ‫ַ‬ ‫האט ער זיך‬‫פארקלעמט‪ָ ,‬‬ ‫פארוואס ער איז ַאזוי ַ‬ ‫זאל אים דערציילן ַ ָ‬ ‫געבעטן ער ָ‬ ‫ּפאסירט‪,‬‬ ‫האט מיט אים ַ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫האט אים דערציילט אלעס ָ‬ ‫געעפנט און ער ָ‬ ‫פארט אהיים מיט ליידיגע הענט‪ .‬ער ווייסט נישט ווי ַאזוי ער וועט‬ ‫און ַאז ער ָ‬ ‫פאר זיינע בעלי חובות‪.‬‬ ‫קענען ווייזן זיין ּפנים ַ‬ ‫טאש‬ ‫האט ַארויסגענומען פון ַ‬‫באקומען אויף אים‪ ,‬און ער ָ‬ ‫האט דער איד רחמנות ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‪' ,‬מאך דיר‬ ‫ָ‬ ‫ַא טשעק‪-‬ביכל‪ ,‬אונטערגעשריבן ַא ליידיגן טשעק‪ ,‬און אים‬ ‫ַא חשבון פון דיינע חובות‪ ,‬און דו קענסט שרייבן אויפ'ן טשעק ביז ‪ 150‬טויזנט‬ ‫האט דעקונג‪"...‬‬ ‫דאלאר ‪" ...‬די דארפסט זיך נישט זארגן‪ ,‬דער טשעק ָ‬ ‫ָ ַ‬ ‫האט ַארומגענומען דעם איד‪ ,‬וועלכער‬‫וואס ָ‬‫זאגן די גרויסע שמחה ָ‬ ‫איבריג צו ָ‬ ‫איז אין איין סעקונדע ארויפגעשּפרינגען 'מבירא עמיקתא לאיגרא רמא'‪ ...‬ער‬ ‫נאך מערערע‬‫קאּפ‪ָ ,‬‬ ‫אראּפצולייגן דעם ָ‬ ‫צוריקגעגאנגען אין זיין אכסניא‪ ,‬כדי זיך ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫איז‬ ‫שלאפלאזע נעכט פון דאגות‪...‬‬ ‫ָ ָ‬ ‫פאר‬ ‫דאווענען און דאנקן דעם אויבערשטען ַ‬ ‫אינדערפרי ווען ער האט געענדיגט ַ‬ ‫שטארקן‬‫ַ‬ ‫האט ער געשּפירט ַא‬ ‫האט געטוהן מיט אים‪ָ ,‬‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫דעם חסד ָ‬ ‫האט‬‫לאנגע צייט נישט געגעסן געהעריג‪ .‬ער ָ‬ ‫האט שוין ַא ַ‬‫הונגער‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫דארף‬ ‫געטראכט ביי זיך‪" ,‬ברוך השם‪ ,‬איך קען גיין עסן כאחד האדם‪ ,‬און איך ַ‬ ‫ַ‬ ‫נישט ַאריינגיין עסן אין 'הכנסת אורחים'‪ "...‬איז ער אריין אין א לאקאלע‬ ‫באשטעלט ַא סעודה‪ַ ,‬אזוי ווי ס'איז איינגעפירט ביי חשוב'ע‬ ‫געשעפט און זיך ַ‬ ‫דאלאר‪ .‬ווען ער‬ ‫געקאסט ַאכט און פערציג ָ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫בעלי בתים‪ .‬דער 'פרישטאג' ָ‬ ‫האט‬‫באצאלן‪ָ ,‬אבער ער ָ‬ ‫געוואלט ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫האט געענדיגט עסן און געבענטשט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט ער געבעטן פונעם 'וועיטער'‬ ‫טאש ַאפילו ַא ּפרוטה‪ָ .‬‬ ‫געטראפן אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫נישט‬ ‫האט ָאבער‬‫באצאלן‪ .‬יענער ָ‬ ‫רשות צו גיין צו דער אכסניא און ברענגען געלט צו ַ ָ‬ ‫האט שוין‬‫נאר ַאן ַארבעטער‪ ,‬און עס ָ‬ ‫דא דער בעה"ב‪ָ ,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך בין נישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫דא ָאנגעזעטיגט מיט ַא סעודה‪ ,‬און זענען‬ ‫האבן זיך ָ‬ ‫דא‪ַ ,‬אז מענטשן ָ‬ ‫ּפאסירט ָ‬‫ַ‬ ‫באצאלן‬ ‫געדארפט ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫דערנאך האב איך‬ ‫ָ‬ ‫באצאלן‪ ...‬און‬ ‫קיינמאל נישט צוריקגעקומען ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫שאדן‪.‬‬ ‫דעם ָ‬ ‫באקאנטע‪ ,‬און‬ ‫אויב דו ווילסט‪ ,‬קענסטו זיך פַארבינדן מיט איינעם פון דיינע ַ ַ‬ ‫באצאלן דעם חוב‪ָ .‬אבער דו קענסט נישט ַארויסגיין‬ ‫זאל קומען ַ ָ‬‫אים בעטן ער ָ‬ ‫צאלסט נישט‪.‬‬‫פון דער טיר אויב דו ָ‬ ‫וואס‬ ‫דערמאנען פון ַא קרוב ָאדער ידיד ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך ָאבער נישט געקענט‬ ‫דער איד ָ‬ ‫האט זיך דערמאנט‬ ‫באצאלן דעם חשבון‪ָ ,‬אבער ער ָ‬ ‫זאל אים קומען העלפן און ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ַארויסגענומען דעם טשעק‬‫טאש יענעם ליידיגן טשעק‪ .‬ער ָ‬ ‫האט אין ַ‬‫ַאז ער ָ‬ ‫האט אים געפרעגט אויב‬‫פאר דעם וועיטער‪ ,‬און ער ָ‬‫האט עס געוויזן ַ‬ ‫און ער ָ‬ ‫האט געשריבן דעם טשעק‪.‬‬‫וואס ָ‬ ‫ער קען דעם איד ָ‬ ‫דא פון צייט צו צייט מיט‬ ‫יא‪ ,‬איך קען אים‪ .‬ער קומט ָ‬ ‫האט געענטפערט‪ָ ,‬‬‫יענער ָ‬ ‫יונגערמאן אים געבעטן‪ ,‬איך וועל‬ ‫ַ‬ ‫האט דער‬‫פאר ַא מאלצייט‪ָ .‬‬ ‫זיין משּפחה ַ‬ ‫ַאריבערגיין צו אים‪ ,‬און ער וועט זיכער באצאלן די גאנצע סעודה‪ .‬דער וועיטער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אויב ס'איז ַאזוי ווי‬ ‫ָ‬ ‫ארויסלאזן‪ ,‬און אים‬ ‫ָ‬ ‫געוואלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט אים ָאבער נישט‬‫ָ‬ ‫דאלאר‪ ,‬און‬ ‫זאגסט‪ ,‬שרייב אויף אויפ'ן טשעק דעם סכום פון ַאכט און פערציג ָ ַ‬ ‫דו ָ‬ ‫דערנאך גיי איך ַאריבער צו אים און בעט פון אים ַא נייעם טשעק צו דעקן די‬‫ָ‬ ‫דאלאר‪...‬‬ ‫‪ 150‬טויזנט ָ ַ‬ ‫האט אויפגעשריבן אויפ'ן טשעק דעם‬‫האט ער ַאזוי געטוהן‪ ,‬ער ָ‬ ‫בלית ברירה ָ‬ ‫טראכטנדיג ַאז ער וועט‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן פרישטאג‪,‬‬ ‫דאלאר ַ‬ ‫סכום פון אכט און פערציג ָ ַ‬ ‫דאלאר‪.‬‬ ‫ַאריבערגיין בעטן יענעם נדיב ַא נייעם טשעק אויף ‪ 150‬טויזנט ָ ַ‬ ‫האפנדיג‬ ‫הארץ ַאהיים צו דעם נדבן‪ָ ,‬‬ ‫געגאנגען מיט ַא שווער ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארט איז ער‬ ‫פון ָ‬ ‫באדויערן‪,‬‬ ‫פארּפאסט די געלעגנהייט‪ .‬צו זיין ַ‬ ‫פארשּפעטיגט און ַ‬‫האט נישט ַ‬ ‫ַאז ער ָ‬ ‫האט ָאבער דער נדבן שוין געטוישט זיין מיינונג‪ ,‬מיט'ן אויסרייד‪ַ ,‬אז באמת פירט‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫ער זיך נישט צו געבן ַאזעלכע גרויסע נתינות‪' ,‬לא מיניה ולא מקצתיה'‪ָ .‬‬ ‫פאר ַא שווערן משּפט אויף ַא סכום פון צוויי‬ ‫געשטאנען ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס דען? ער איז‬ ‫ָ‬ ‫זאל געווינען דעם‬ ‫באשעפער ער ָ‬ ‫האט געבעטן דעם ַ‬ ‫דאלאר‪ ,‬און ער ָ‬ ‫מיליאן ָ ַ‬ ‫ָ‬ ‫באדערפענישן‬‫האט גענומען אויף זיך צו העלפן ַא איד מיט אלע זיינע ַ‬ ‫משּפט‪ .‬ער ָ‬ ‫פארלאנגען‬ ‫זאל דער אויבערשטער ערפילן זיינע ַ ַ‬ ‫אלס ַא סגולה‪ַ .‬אז אין דעם זכות ָ‬ ‫האט זיך ָאבער ַאזוי צוגעפירט‬‫וויבאלד עס ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל געווינען דעם משּפט‪.‬‬ ‫און ער ָ‬ ‫נאר כדי צו זעטיגן דיין הונגער‪,‬‬ ‫האסט אנגעפילט דעם טשעק ָ‬ ‫ַאז דו ָ‬ ‫דארף העלפן ַא‬ ‫זעט אויס ַאז דו ביזט נישט דער ריכטיגער ַאדרעס‪ ,‬און איך ַ‬ ‫צווייטן ארימאן‪...‬‬ ‫יונגערמאן האט‬ ‫ַ‬ ‫ווייטאג וואס דער‬ ‫ָ‬ ‫הארץ‬ ‫מ'קען זיך פארשטעלן די שווערע ַ‬ ‫)זעלבסט‪-‬פארשטענדליך‪ַ ,‬אז דער‬ ‫ַ‬ ‫געשפירט ווען ער איז ארויס בפחי נפש‪.‬‬ ‫יונגערמאן איז למעשה‬ ‫ַ‬ ‫האט ב"ה גענוג וועגן צו העלפן‪ ,‬און דער‬ ‫אויבערשטער ָ‬ ‫געווארן פון ַאן ַאנדערן ָארט‪ָ (.‬אבער מיר קענען לערנען דערפון ַא‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫האנט ַאן ָאפענעם טשעק אויף‬ ‫געהאט אין ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט שוין‬ ‫וויכטיגן לימוד‪ .‬דער איד ָ‬ ‫האט שוין געקענט‬‫דאלאר‪ .‬ער ָ‬ ‫דער סומע פון הונדערט און פופציג טויזנט ָ ַ‬ ‫פאר‬ ‫האט נעבעך ַאלעס דערלייגט‪ַ ,‬‬‫נאר ער ָ‬‫ַארויסגיין פריי פון ַאלע זיינע חובות‪ָ ,‬‬ ‫איין גוטע סעודה‪...‬‬ ‫לאמיר זיין ַאנדערש‪ ,‬אין די יעצטיגע טעג ווען די טויערן פון הימל זענען ָאפן‬ ‫'אפענעם טשעק'‪ ,‬און מיר קענען‬ ‫פאר אונז‪ .‬דער אויבערשטער כביכול גיט אונז ָאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫מיליאנען טובות און ברכות‪ַ ,‬א שנה טובה ומתוקה אין‬ ‫ָ‬ ‫מיליאנען‬ ‫ָ‬ ‫דארט‬ ‫ָאנפילן ָ‬ ‫זאל מקיים ווערן 'מחוק ברחמיך הרבים‬ ‫ַאלע ענינים‪ַ ,‬א כתיבה וחתימה טובה‪ .‬עס ָ‬ ‫זאל אויף אונז גוזר זיין גוטע גזירות‪ ,‬און‬ ‫באשעפער ָ‬ ‫כל שטרי חובותינו'‪ .‬דער ַ‬ ‫פארשריבן ווערן אין ַאלע גוטע ספרים‪ ,‬אין דעם ספר פון ּפרנסה טובה‬ ‫זאלן ַ‬ ‫מיר ָ‬ ‫פארברענגען צייט‬‫אלזא נישט ַ‬ ‫לאמיר ַ ָ‬ ‫וכלכלה‪ ,‬ספר גאולה וישועה בכלל ובפרט‪ָ .‬‬ ‫דאלאר‪...‬‬ ‫זאלן נישט ַארויסגיין מיט בלויז ‪ַ ָ 48‬‬ ‫נארישקייטן‪ ,‬כדי מיר ָ‬ ‫מיט ַ‬