באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — ראש השנה (2026-09-07)

ראש השנה
אינהאלט
ראש השנה
בראש השנה נפקדו -מ'קען אין ר"ה ַאלעס טוישן לטובה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ה
ותגזור אומר ויקם לך -יעדע פשוט'ע תפילה ,טוט אויפטרייסלען וועלטן . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יא
החכם עיניו בראשו -אויסנוצן יעדע רגע פון ראש השנה צום גוטן . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כ
כתבנו בספר פרנסה וכלכלה -דער חיוב און זכות אז מ'קען בעטן אויף ּפרנסה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לג
דאווענען . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לח פארגיסן טרערן ביים ַ מלך מתרצה בדמעות ַ -
וואס מ'קרוינט דעם קעניג . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .מד טאג ָ חדות ה' הוא מעוזכם -די גרויסע שמחה אינעם ָ
שטארקן די אמונה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .נ ַ מלך על כל הארץ -זוכה זיין ביים משפט דורך
נאך תשובה טוהן . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .נח קול דממה דקה ישמע -אין די לעצטע מינוט קען מען ָ
עורו ישנים ' -דערהערן' דעם קול פונעם שופר . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .סה
געהאלפן ווערן מיט ַאלע ענינים . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .עו ָ יעלה זכרונם לפני לטובה ַ -אן עת רצון צו
פאר 'מדת החסד והרחמים' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .עט ויעשו כולם אגודה אחת -דורך טוהן חסד קען מען בעטן ַ
ספה"ק בת עין
ׁשליׁש ֲעֹונֹות ׂשראל ְ ִלי ְ ָ ֵ
מווּתר ְ ִ
הּקדֹוׁש ָּברּו הּוא ְ ַ ֵ הּׁשנה ַ ָ
ּבערב ֹראׁש ַ ָ ָ חז"ל )תנחומא אמור פכ"ב הובא בטור או"ח סימן תקפא( ְ ֶ ֶ אמרּו ֲ ְַָ
ּתׁשּובה
ימי ְ ָ ּובעׂשרת ְ ֵ
עס שטייט אין מדרש אז 'ערב ר"ה' איז דער באשעפער מוחל פאר די יודן א דריטל עבירותֶ ֶ ֲ ַ ,
ׁשליׁש און אין הושענא רבא נאך א דריטל, רּבא ְ ִ ֹוׁשענא ַ ָ
ּובה ַ ְ ָ ׁשליׁש עשי"ת איז דער באשעפער מוחל נאך א דריטלְ , ְ ִ
הּׁשנה די מפרשים פרעגן וואס איז די ּבערב ֹראׁש ַ ָ ָ ׁשליׁש ְ ֶ ֶ מוו ֵּתר ְ ִ ּתֹועלת יֵׁש ִאם ְ ַ הקׁשּו ַמה ֶ ֶ ּמפר ִׁשים ִ ְ
ַעד ָּכאןִ .ה ֵּנה ַה ְ ָ ְ
ּתׁשּובה און נאך א דריטל אין ימי ְ ָ ׂשרת ְ ֵּובע ֶ ֶ
אויפטוה אז דער באשעפער איז מוותר א דריטל עבירות אין 'ערב ר"ה'ֲ ַ ,
נקרא ביז דערווייל )ביז הושע"ר( איז ער נאך א זינדיגער ווייל ס'איז נאך דא א דריטל חֹוטא ִ ְ ָ
ּפנים עֹוד ֵ די עשי"תַ ,על ָּכל ָ ִ
וואס איז נאכנישט נמחל געווארן.
זהּובים
לחבירֹו ג' ֵמאֹות ְ ִ ּכׁשאדם ַח ָּייב ַ ֲ ֵ
למׁשל ְ ֶ ָ ָ
הּנה ְ ָ ָּבדר ֶזה ס'געפעלט מיר צו זאגן פשט אויף די וועגֵ ִ , ֹומר ְ ֶ ֶ ונראה ל ַ ְ ְִ ֶ
אחת און ּפרּוטה ַ ַאפילּו ְ ָ לׁשּלם ֲ ִ
ּבּמה ְ ַ ֵ ואין לֹו ַ ֶלמשל ווען א מענטש איז שולדיג פאר זיין חבר 300גאלדענע רענדלעךֵ ְ ,
ׁשּימחֹול לֹו און ער קומט בעטן פון זיין מאּתֹו ֶ ִ ְלב ֵּקׁש ֵ ִ
ּובא ְ ַ ער האט נישט מיט וואס צו באצאלן אפילו איין פרוטהָ ,
מחילה האט ער נישט די מוהט און כח צו בעטן ער זאל אים מוחל לבּקׁש ְ ִ ָּכח ְ ַ ֵואין לֹו ֹ ַ חבר ער זאל אים מוחל זייןֵ ְ ,
ּפניםּבאיזה ָ ִ
ׁשּלם ְ ֵ ֶ ּבידֹו ְל ַ ֵּפניו ווייל די מאסק פון בושה איז אויף זיין פניםִ ,אם ֵאין לֹו ְּכלּום ְ ָ הּבּוׁשה ַעל ָ ָ
מסוה ַ ָ זייןִּ ,כי ַ ְ ֶ
ּכּוּלם ווייל אויב ער פארמאגט נישט עפעס צו באצאלן מיט וואספארא פנים קען ער קומען צו מחילה ַעל ָ יב ֵּקׁש ְ ִ ָ ְַ
איהם בעטן מוחל צו זיין די גאנצע חוב.
מחילה אבער ווען דער 'מלוה' זעהט אים אז ער וויל זיך מאּתֹו ְ ִ ָ ּולבּקׁש ֵ ִ
אליו ְ ַ ֵ לקרב ֵ ָ ֹוצה ְ ָ ֵ רֹואה אֹותֹו ֶׁשר ֶ ׁשהמלוה ֶ ּוכ ֶ ַ ַ ְ ֶ
ְ
ׁשּלם ווייל דער 'לוה' ווייסט זיין ּבּמה ְל ַ ֵ
אׁשר ֵאין לֹו ַ ֶ ערּכֹו ֲ ֶ ֹודע ֶ ְ
דערנענעטערן צו אים און איהם בעטן מחילהִּ ,כי הּוא י ֵ ַ
אליו נאר ס'איז איהם א לקרב ֵ ָֹולה הּוא לֹו ִ ְ ָ ּוׁשה ְּגד ָ
אייגענע ווערד און אז ער האט נישט מיט וואס צו באצאלןּ ,וב ָ
ׁשליׁש דערפאר מעצמֹו ְ ִּתיכף ֵ ַ ְּומֹוחל לֹו ֵ ֶ
רחמיו ַעל ַה ֶֹּלוה ֵ נכמרּו ַ ֲ ָלכן ִ ְ ְגרויסע בושה זיך צו דערנענטערן און בעטן מחילהֵ ָ ,
ווערט זיין רחמנות דערוועקט אויף דעם 'לוה' און דער 'מלוה' איז אים גלייך פון זיך אליין מוחל א דריטל פון די
ּובזה ִי ַּגׁש
רחמן כדי דער 'לוה' זאל זעהן אז דער 'מלוה' איז א בעל רחמיםֶ ָ , ּמלוה הּוא ַ ְ ָ ׁשה ַ ְ ֶ
ׁשּיראה ַה ֶֹּלוה ֶ ַ
ּכדי ֶ ִ ְ ֶ חובֵ ְ ,
מּצדּנׁשאר און אזוי וועט ער צוקומען צו איהם בעטן מחילה אויף די איבריגע חובַ ִ , מחילה ַעל ַה ִ ְ ָ מאּתֹו ְ ִ ָ לב ֵּקׁש ֵ ִ אליו ְ ֵַָ
חּייב לֹו מּצד ֶׁשהּוא ַ ָ וגם ִ ַ רחמן ווייל יעצט ווייסט ער דאך אז דער 'מלוה' איז פוהל מיט רחמנותַ ְ , ּמלוה הּוא ַ ְ ָ ׁשה ַ ְ ֶ
ׁשּידע ֶ ַ
ֶ ֵַ
מאּתֹו ּכׁשּמב ֵּקׁש ֵ ִ
ואחר ָּכ ְ ֶ ְ ַ מעט און אויך דערפאר ווייל יעצט איז ער דאך שוין שולדיג אביסל ווייניגער געלטַ ַ ְ . ָּפחֹות ְ ַ
ׁשליׁש און דערנאך ווען דער 'לוה' בעט ער זאל אים מוחל זיין נאך א דריטל פון די חוב איז מֹוחל לֹו עֹוד ְ ִ מחילה ֵ ְִ ָ
ּׁשאר ווייל דער 'מלוה' וויל אז דער 'לוה' זאל אים ווייטער ׁשּיב ֵּקׁש עֹוד ַעל ַה ְ ָ ּבכדי ֶ ְ ַ
אים טאקע מוחל נאך א דריטלֵ ְ ִ ,
ּותפ ָּלתֹו ווייל דער 'מלוה' וויל אז דער 'לוה' זאל צו ּקׁשתֹו ְ ִ ּבב ָ ָ
ֹוצה הּוא ְ ַ בעטן צו מוחל זיין די לעצטע דריטלִּ ,כי ר ֶ
מֹוחל
ּבר ֵ ית ָ ַ
הּׁשם ִ ְ
ׁשּמֹוחל לֹו ַה ֹּכל ביז צום סוף איז ער אים מוחל די גאנצע חובֵּ .כן ַ ֵ איהם בעטן און דאווענעןַ ,עד ֶ ֵ
ּלתנּו און דאס איז ווייל ער ּבתפ ָ ֵ
ֹוצה ִ ְ ִ מעט אזוי איז אונז דער באשעפער מוחל צוביסלעך אביסל אביסלְ ,ור ֶ מעט ְ ַ ָלנּו ְ ַ
אמן ֵּכן לפניו וואס זאל טאקע אנגענומען ווערן מיט ווילען פאר איםֵ ָ . לרצֹון ְ ָ ָ ׁשיקּוּבלּו ְ ָ
וויל אונזערע תפילות צו איםְ ְ ֶ ,
)בת עין ,ראש השנה(
יהי ָרצֹון.ְִ
תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד
באר הפרשה -ראש השנה ã
ראש השנה
ïùéðòôòùàá© òìà© ïåô ïåøëæ øòã óéåøà ïòîå÷ âàè ¨ בראש השנה נפקדו -מ'קען אין ר"ה ַאלעס טוישן לטובה
èøéñàô
© èàä ¨ ñà㨠ïåà .å"ç èøò÷øàô © øòãਠïèåâ íåö ,äøù ïòðòæ äðùä ùàø ïéà æà© (.é ä"ø) èâàæ ¨ àøîâ éã
úåø÷ò ïòååòâ ïòðòæ òëìòåå ,äðç ïåà ìçø ,äøù èéî èâàæ
¨ .øòãðé÷ èéî ïøàååò⨠ã÷ôð äðç ïåà ,ìçø
ïòîå÷òâôéåøà© ïåøëæ øòééæ æéà ,ìæî ïåà òáè øòééæ ãöî íòè íòã áéìåö æà© ,("àéúà' ä"ã ,.àé óã) à"ùøäî øòã
òáè øòééæ ïùéåè åö ,äðùä ùàø ïéà ïèåâ íåöא.ì"ëò , íòã ïéà ìééåå ,'ïåøëæä íåé' ïôåøòâðਠäðùä ùàø èøòåå
פארוואס מ'לייענט ראש השנה די ïרשה פון געזאגט ַ ָ ָ א .ס'איז באקאנט אז דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ
האט
האט שרה אמינו ע"ה 'וה' פקד את שרה' ,ווייל די פקידה פון יצחק איז געווען קעגן די טבע ,ווייל לויט'ן טבע ָ
דאס קומט אונז צו לערנעןַ ,אז ראש השנה איז ַא צייט פון איבערקערענישן האבן קינדער )יבמות סדָ .(:
שוין נישט געקענט ָ
פאנגט ער יעצט האט געליטן צרות ח"ו ביז יעצטַ , לטובה ולברכה ,למעלה מדרך הטבע ,און אויך אויב דער מענטש ָ
ָאן ַא 'ניי בלעטל' ,און ַאלעס וועט איבערגעדרייט ווערן צום גוטן') .חפץ חיים' עה"ת ,און 'החפץ חיים ,חייו ופעלו'(
aA
cמן הבאר c
וואס
האט געהערט איבער די פילע צרות און בזיונות ָ די גמרא )ר"ה ג (:דערציילט ,אז ווען נחמיה הנביא ָ
אראפגעלאזט .ווען די קעניג
ָ ָ געווארן
ָ וואס זענען איבערגעבליבן אין ירושלים ,איז זיין פניםעס ליידן די אידן ָ
קראנק.
ַ דאך נישט
פארוואס ער זעט אויס אזוי שלעכט ,די ביסט ָ ָ האט ער אים געפרעגט, האט אים געזעןָ , ָ
האסט בייזוויליגע פלענער און מחשבות קעגן די מלכות. געזאגט -אז די ָ
ָ האט דער קעניג עס מיז זיין ָ -
געדאנקן ,אבער וויאזוי קען איך
ַ האב נישט קיין שום שלעכטע האט נחמיה געענטפערט" ,יחי המלך ,איך ָ ָ
פארברענט".שטאט פון מיינע אבות ,איז חרוב און אירע טויערן זענען ַ ָ צובראכן ווען ירושלים ,דער
ָ נישט זיין
האט אים די קעניג געשיקט צו גיין און אויפבויען די צווייטע בית המקדש. דאן ָ ַ
האט דען דער קעניג נישט געוויסט ַאז אזוי איז דער סדר פון מענשטן ,אז פארשטיין ,צו ָ דארף מען ַ ַ
צומאל שטייט מען אויף צופרי אויף די לינקע זייט? היינט איז ער פונקט נישט אין די גיסטע ...היינט איז ָ
אפגעמאכט ַאז אויב זיין פנים זעט
ַ האט דער קעניג תיכף ָ פארוואס ָ
ער נישט אין די כלים ...נו אויב אזויָ ַ ,
דאס ַא סימן אויף בייזוויליגע מחשבות און ַאז ער איז ַא מורד במלכות? געפאלן ,איז ָ
ַ אויס
וואס ַאסארט שפע און ברכה ָ זענען די ספרים מסביר ,ווייל אינעם קעניג'ס הויז איז דא ַאלעסַ .אלע ָ
דארף ,קען אים דער קעניג געבן ' -כלום חסר בבית המלך' .דעריבער ,אויב ַא מענטש געפינט זיך מענטש ַ
האט דער קעניג ג'טענה'ט צו נחמיה הנביא, דאס ָ פאלאץ ,מיז ער זיין העכסט-צופרידן! ָ
ביים קעניג אין ַ ַ
דאן מיז זיין ַאז עס וועבן זיך איןקראנקַ ,ַ פאר שמחה ,און די ביסט נישט אויב דיין פנים שטריילט נישט ַ
געדאנקן און די ביסט ַא מורד במלכות.
ַ דיר שלעכטע
פאלאץ ,ווייל מיר טוהן
די זעלבע איז מיט אונז .אין ראש השנה געפונען מיר זיך ַאלע אינעם קעניג'ס ַ ַ
טאג געשטעלט אויף צו ממליך גאנצער ָ זאגן מלכיות ,און בכלל איז דער ַ דאך קרוינען דעם קעניג מיט'ן ָ ָ
'דארף
פאר אונז -מ ַ זיין דעם אויבערשטןַ .אלע אוצרות ליגן יעצט אין אונזערע הענטַ ,אלעס איז אפען ַ
וואס שטריילטטאג זיין בשמחה און אויפגעלייגט ,מיט ַא פנים ָ נאר בעטן .דעריבער מיזן מיר אין דעם ָ ָ
פארזויערטע פנים?''פארוואס ביזטו היינט מיט ַא ַ
דאך דער קעניג פרעגן ַ ָ פאר פרייד ,ווייל אויב נישט קען ָ ַ
באקומען פונעם קעניג ַאלע גיטע דאן וועלן מיר זוכה זיין צו ַ אויב מיר וועלן זיין פרייליך און צופרידןַ ,
גארנישט ביים קעניג דאך ָ
געזאגט ,פעלט ָ ָ פאר ַא 'קעניגליכע מתנה' ,און ווי
פאסט זיך ַ השפעות ,ווי עס ַ
פאלאץ.
אין ַ ַ
ä באר הפרשה -ראש השנה
ïøàååòâ
¨ ïøéåáòâ æéà øàé ¨ íòðòé ïåà ,ìãééî à© åö ïøàååòâ
¨ èòåî' à© éåå éåæà© ïòðòæ à"ùøäî íòðåô øòèøòåå éã
'ïîåæîå ïëåî' æéà âàè ¨ øòã æà© íòã ïåô ïòî èòæ .äðéã èáééøù à"ùøäî øòã ìééåå ,'äáåøîä úà ÷éæçîä
'ïùéðòøò÷øòáéà' ïéøòã ïëàîב. © åö íòã ïåô èéé÷ñéåøâ éã ïâòåå ,øòèøòåå òèìééöòâ ïéà àã¨
ïòééøãøòáéà äðùä ùàø ïéà ïò÷'î æà© ,âàè ¨ ïâéìééä
©éã èøòåå äðùä ùàø ïéà ìééåå ,æéà ïåôøòã íòè øòã äáåèì ïùéåè åö ñò ïåà ,úåìæî ïåà ï'úåéòáè òìà
úåëééù íåù ïéé÷ ïਠ,ééðñàãðåô ¨ ïôàùàá
© © èìòåå !'äö÷ä ìà äö÷ä ïî' ùîî
ïéà áéåà åìéôà ïåà ,øòéøô ïòååòâ æéà'ñ ñàåå ¨ íòã åö
,å"ç èëòìù ïòååòâ ìæî ïééæ æéà 'èìòåå òâéãøòéøô' éã ä"ø) 'ìàåîùî íù' øòã èáééøù ,øòèøòåå òâéã'àøåî
ùèðòî øòã ïåà ,ééðñàãðåô ¨ ïਠñòìà© èöòé êéæ èâðàô© òèñòøâ éã æà© ,('äàøð' ä"ã ,ú"øãò úðù
éáø ÷"äøä éåå ,ãðé÷ ïøéåáòâ¯ééð à© éåå éåæà© èøòåå ñàåå ¨ ,äàéøá éã ïéà ïòîå÷øàô ¨ ïò÷ ñàåå
¨ âðåøòãðò
,'íìùä ñçðô éøîà') èâàæòâ ¨ èàä÷¨ ò"éæ øòöéøà ¨ ì'ñçðô æéà ,èìòåå øòã óéåà ïòååòâ èùéð êà𠩨 æéà ñðéåæà
ì÷éèù à© èîòð'î éåå éåæà© æéà âàè ¨ øòã æà© ,(àôú úåà ïåà ,äáé÷ð à© åö øëæ à© ïåô øáåò íòã ïòééøãåöøòáéà
ñò èëà÷'î
¨ ïåà ,'ïéôìàè' ïôåøòâðਠèøòåå ñàåå ¨ õìàæ © .äðùä ùàø ïéà èøéñàt © èàä ¨ âðåøòãðò àæà
© ©
òöðàâ© ñàã ¨ .'ïéôìàè' íòééð à© ïëàî © åö tàè ̈¨ à© ïéà tà
èøòåå ñò ïåà èùéîòâñéåà èøàã ¨ èøòåå õìàæ © íòðåô øòèøòåå éã ïåô ñò èðøòì 'ìàåîùî íù' øòã
,óéåøà© ïèðåà ïåô ïåà tàøà ¨ © ïáéåà ïåô èééøãòâøòáéà øùåé äì øëæ' ,(äðùä ùàøã 'à íåéì úéøçù) ïèééô
ïåô ñòëìòåå ïòðò÷øòã èùéð åìéôà© ïéåù ïò÷'î æà© éåæà© äøëæ íåéäë äáùåç ,úåçà ïèáá øéîäì øáåò ,úåçøà
æéà õìàæ© øòëìòåå ïåà ,òèùøòáéåà ñàã ¨ ïòååòâ æéà ééæ äàì ñàåå¨ øëæ øòã æéà äðùä ùàø ïéà æà© ,'úåçàäì
ùéðòøò÷øòáéà éã èéî æéà òáìòæ ñàã ¨ .ïèðåà ïòååòâ èééøãòâøòáéà ,ïøéåáòâ èôøàãòâ © èàä
¨ ä"ò åðéîà
דא ַא צייט ב .דער 'שם משמואל' פירט אויסַ ,אז ַא יעדע איד זאל זיך פון דעם ַארויסלערנעןַ ,אז ס'איז נישט ָ
וואס איז מער געאייגענט איבערצודרייען דעם מזל פון שלעכטן צום גוטן ווי ראש השנה ,ווייל אויב ביי ענינים ָ
דאך ַאוודאי ַאז ביי ענינים פון די נשמה ,איז דער מענטש בכח צו ïאסירט ביי לאה ,איז ָ האט ַאזוי ַפונעם גוף ָ
זאל אים שטענדיג זיין גוט. פאר זיך ,עס ָ מאכן גרויסע מהïיכות ַ ַ
פארוואס מ'פירט זיך די יעצטיגע טעג אז מ'טינקט זאגט דער 'שם משמואל' )ר"ה תרע"ד ,ד"ה 'מנהגנו'( ַא טעם ַ ָ ענליך ָ
האניג, זאך )די בין ָ
וואס גיט ַארויס דעם ָ וואס קומט ַארויס פון ַא טמא'נע ַ זאך ָ האניג איז ַא טהור'ע ַ האניג ,ווייל ָ
איין אין ָ
איז טמא( .קומט אויסַ ,אז דער טמא און איסור ווערט איבערגעדרייט צו ַא 'היתר גמור' )אויך טוט די בין 'רודפ'ן' דעם
פאלט ַאריין אין וואס ַזאך ָ נאר יעדע טמא'נע ַ דאסָ ,נאר ָ זאך( ,און נישט ָ האניג איז די זיסטע ַ
מענטש און בייסט אים ,און ָ
האניג )שו"ע יו"ד סי' פ"א ,ס"ח( .פון דעם
האניג ,ווערט עס מותר צו עסן ,ווייל עס ווערט איבערגעדרייט צו זיין ַאזוי ווי ָ ָ
טאג ,אוןגאנצן מצב ברוחניות ובגשמיות אין דעם ָ לערנען מירַ ,אז ַאזוי זענען מיר בכוח איבערצודרייען אונזער ַ
זאלן ווערן ָאפענע רחמים. איבערצודרייען די דינים זיי ָ
קאזשניצער זי"ע )'דעת משה' ,לאלול ,ד"ה 'איתא בילקוט'( ַאז ער געדענקט פון ַאזוי שרייבט אויך הרה"ק רבי משה'לע ָ
קאזשניצער מגיד זי"עַ ,אז ער טאטן דעם הייליגן ָ יארןַ ,אז ער פלעגט זיך אייביג וואונדערן אויף זיין ַ זיינע יונגע ָ
האט ער וואס ָ טאג פון דין' ,לשמחה מה זו עושה'ָ , איז געווען 'זייער פרייליך' אין ראש השנה .לכאורה ,אין דעם ָ
וויבאלד עס איז דער ָאנהייב פונעם יאר ,קומט ַ געזאגט,
ָ האבןגעהאט צו זיין ַאזוי פרייליךָ .אבער לויט ווי מיר ָ ַ
יאר הבעל"ט.פאר ַאלע טעג פונעם קומענדיגן ָ 'אלעס גוטס' ַ ארא ïקדושה און טהרה און ַ ַ ָ
האבןוואס ָגעזאגט צו עטליכע יונגעלייט ָ ָ פאר ראש השנה יאר ַ האט איין ָהרה"ק בעל 'אמרי אמת' זי"עָ ,
פארמעגן ,בלייבנדיג ממש בעירום גאנצן ַפארלוירן זייער ַ האבן ליידער ַ אינוועסטירט געלט אין ַא געשעפט ,און ָ
באלד האבן זיך ַ זאגטַ ,אז ראש השנה איז יוסף ַארויסגעקומען פון תפיסה און עס ָ ובחוסר כל רח"לַ ,אז די גמרא ָ
יארן אין מצרים .זעען מיר דעם גרויסן כח פון ראש השנהַ ,אז דער מצב פון ַא מענטש זאטע ָָאנגעהויבן די זיבן ַ
שטארקן און מתïלל זיין ,און דער אויבערשטער וועט ווידער ַ דארף מען זיךקען ווערן איבערגעדרייט ,ממילאַ ,
אויפהייבן ענקער מזל צו גיין העכער און העכער.
באר הפרשה -ראש השנה å
.âàè
¨ íòã ïéà òtùð ïøòåå äùåã÷ ïåô úåòtùä ïåà èééøãòâøòáéà ñìàîòã ¨ èøòåå ñòìà© .äðùä ùàø ïéà
,èééðàá
'© èøòåå èìòåå éã ¯ 'êéùòî úìéçú íåéä äæ .ééðñàãðåô
¨ ïôàùàá
© © ïøòåå åö
©.äàéøá éã ïåô áééäðਠíééá éåå éåæà
ùàø ïéà æà© ,(èøàã ¨ ,äðùä ùàø) àøîâ éã èâàæ ¨ êéåà
íåéä äæ' ,ãéà ïãòé øàô © ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨ æéà ñàã ¨ ïéà äñéôú ïåô ïòîå÷òâñéåøà© óñåé æéà äðùä
ïéà ïòééðàá
© êéæ ïåà ïééèù åö ,'êéùòî úìéçú òøòååù éã ïøàååòâ
¨ ìèá æéà äðùä ùàø ïéà ïåà ,íéøöî
íùä úãåáò ïåà äøåú ïéà ¯ úåéðçåøá ééñ ,âàè ¨ ©íòã ïåô øéî ïòòæ .íéøöî ïéà ïøòèìò òøòæðåà ïåô èòáøà
,ïáòì ïåô íéðéðò òìà© ééá ¯ úåéîùâá ééñ ïåà ,êøáúé ,èìòåå øòã óéåà èøéñàt © ñàåå¨ äòåùé òãòé æà© ,íòã
òøòãðà© òìà© ïåà úåòåùé ïåà úåàåôø ,èðåæòâ ,äñðøt ïáéøùøàô © èøòåå ,íéáø à© øàô © ïåà ,ãéçé íòã øàô
©
ïéà êéæ øàô© ï'ìòåt åö çëá æéà ãéà øòãòé .úåòtùä ì"öæ 'áéùîå ìàåù' ìòá ïåàâ øòã éåå ,äðùä ùàø ïéà
ä÷åúîå äáåè äðù ,øàé ¨ âéèëòì ñéæ à© ,äðùä ùàø èéî ïøàååòâ ¨ ïôìàäòâ
¨ ïòðòæ úåäîà éã æà© ,èáééøù
éðáá úåáåè òìà© ïåà ,äðùä ùàø ïåô âàèג éðåæîå ééçד'äñéôú' òðòâééà éã ïåô ïééâñéåøà© ïåà , ÷¨ íòã ïéà øòãðé
זאגט )יבמות סד ,:ד"ה 'שלש פקידות'(ַ ,אז דער אויבערשטער געדענקט די עקרות צו הערן זייער תפילה אין ראש ג .רש"י ָ
האבן קינדער. זאלן ָ השנה ,און ער איז גוזר ַאז זיי ָ
געווארן ,איז די ָ באשאפן
עס שטייט אין ספר 'זרע קודש' )ר"ה ,ד"ה 'וה' פקד'(ַ ,אז ראש השנה ,ווען די וועלט איז ַ ַ
צייט פון פקידת עקרות.
)וואס
ָ ַאזוי שרייבט אויך דער 'אמרי נועם' )ר"ה ,ד"ה 'בנוסח'(ַ ,אז די ראשי תיבות פון די ווערטער 'נפקד כהיום הזה'
זאגט )בראשית וואס איז ממונה אויף קינדערַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ וואס איז דער שם ָ זאגן אין 'ונתנה תוקף'( איז 'הנ"ך'ָ ,
מיר ָ
טז ,יא( 'הנך הרה ויולדת בן' וגו' .אויף ַאן ַאנדער ָארט )אות יב( שרייבט דער 'אמרי נועם'ַ ,אז די ווערטער 'וידגו לרוב
באטרעפן די זעלבע ווי די צוויי ווערטער 'ראש השנה'. בקרב הארץ' ַ
דער 'תפארת שלמה' שרייבט )ליוה"כ ,ד"ה 'רב איקלע'(ַ ,א רמז אין די ווערטער 'כמה יעברון וכמה יבראון'' .כמה
זאלן ווערן געזונט. יאר' .וכמה יבראון' -וויפיל חולים ָ טראגעדיג אין דעם ָ ָ זאלן ווערן
יעברון' -וויפיל עקרות ָ
לאנגע געווארט ַא ַ ַ האטוואס ָיונגערמאן ָ
ַ געזאגט צו ַא
ָ אמאל
האט ַ ָ דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'פני מנחם' זי"עָ ,
געהאלפן צו ווערן מיט ָ האבן ביי די ווערטער 'כמה יעברון' זאל אין זינען ָ געהאלפן צו ווערן מיט קינדער ,ער ָ ָ צייט
דאזיגע סגולה איז 'בדוק ומנוסה'. האט צוגעגעבןַ ,אז די ָ ַא ישועה ,און ער ָ
ענליך שרייבט שוין דער ַאïטער רב זי"ע ,אין 'אוהב ישראל' )ליקוטים חדשים ,ימים נוראים(ַ ,אז מיר לייענען דעם ערשטן
פאר עקרות טאג ראש השנה די ïרשה פון 'וה' ïקד את שרה' ,ווייל מיט דעם קענען מיר ממשיך זיין ַא ישועה ַ ָ
דאזיגע ïרשה ַאגאנץ ָיאר(.
זאגן די ָ
דאס זעלבע וועגן ָ געהאלפן צו ווערן מיט קינדער )אין ïרשת ויצא ,שרייבט דער ַאïטער רב זי"ע ָ ָ
בדרך אגב ,עס שטייט אין ספר 'הנייר' )מתקופת בעלי התוס'( ,אז ראש השנה בשעת קריאת התורה ,זאל יעדער זען
צו תשובה טוהן אין הארצן ,ווייל דעמאלטס איז דעם אויבערשטנס האנט אפען און גרייט צו מקבל זיין יעדעם איינעם.
האבן נישט די מינדעסטע השגה אין אונזערע כאטש מיר ָ געזאגטַ ,אז ָ
ָ האטהרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע ָ
געווארן אין ראש השנה, ָ זאגט ַאז שרה און רחל זענען נפקד וואס ָ
הייליגע אבות און אמהותָ ,אבער פון די גמרא ָ
נאר אין האבן זרע של קיימאָ , פאר זיך ַא ישועה צו ָ האבן נישט געקענט אויס'ïועל'ן ַ קלאר ַאז אפילו זיי ָָ זעט מען
טאג.
ראש השנה ,צוליב די גרויסע סגולה פונעם ָ
דארפן זיך משתדל זיין פאר אונז ,ווי ווייט מיר ַ קען מען פון דעם לערנען ַא 'קל וחומר ,בן בנו של קל וחומר' ַ
טאג ראש השנה' ,כי ממנו תוצאות חיים'. מיט ַאלע כוחות אויסצונוצן דעם הייליגן ָ
זאגט )'תורת אמת' ,יום שני דראש השנה תרל"ט(ַ ,אז אין ראש השנה ווערן נתעורר ַאלע ד .הרה"ק רבי לייבעלע איגר זי"ע ָ
געווארן ביי בריאת העולם' .בני' -ווייל אין ָ טאג נשïעהשïעות טובות -בני ,חיי ,ומזוני ,ווייל ס'איז אין דעם ָ
געזאגט )בראשית א ,כח( 'פרו ורבו' ,און ַאזוי ווי ס'איז געווען בïועל' .חיי' -ווייל ָ האט דער אויבערשטער טאג ָ דעם ָ
זאגט דער ïסוק )שם ב ,ז( 'ויפח באפיו נשמת חיים ,ויהי האדם לנפש חיה'' .מזוני' ביי די בריאה פון אדם הראשון ָ
געזאגט
ָ האט
פאר'ן מענטש ביי בריאת העולם ,ווען דער אויבערשטער ָ געווארן ַ
ָ ï -רנסה ,איז שוין אויך צוגעגרייט
)שם ,פסוק יא( 'תדשא הארץ'.
æ באר הפרשה -ראש השנה
,øàé
¨ ï'ôéåà ïòâðéãòâ ñò èàä
¨ ñàåå¨ ùèðòî øòã óøàã © ¯ ïôåà íòðòâééà ïééæ óéåà øòðééà øòãòéהèòãðòåå ñò .
ïòðòæ øòãìòô òìà© ìééåå ,ãìòô ï'øàô
© ïìàöàá
¨ © èùéð ïéøéáòî ä÷ãöå äìôúå äáåùúå' :ïééìà© æðåà ïéà øàð ¨ êéæ
èàä
¨ øò éåå èðëòøòâ èøòåå ñò ïåà ,ïøàååòâ
¨ èöééìôøàô
© 'äøéæâä òåø úàו.
.øàé
¨ ï'ôéåà ãìòô à© ïòîå÷àá
© èùéð
ותגזור אומר ויקם לך -יעדע פשוט'ע תפילה ,טוט אויפטרייסלען
© øòã áéåà æà© ,ïééøà© èøòì÷ (.å÷ íù) àøîâ éã
øòâðéãøàô וועלטן
íòã èàèùðà ïåà ,õééåå ïòééæðééà ïñééäòâ íéà èàä ¨ èðò'÷ñt'òâ èøòåå éåæà© ïåà ,(:ä÷ î"á) èâàæ¨ äðùî éã
ïòðòæ ïèùøòâ éã ïåà ,ïèùøòâ èééæòâðééà øò èàä ¨ èàä
¨ ùèðòî à© áéåà æà© (á"ñ á"ëù 'éñ î"åç) ò"åù ïéà
ïìàöàá
¨ © åö áéåçî øòâðéã øòã æéà éö ,ïøàååòâ
¨ èöééìôøàô
© à© øàô
© øàé¨ à© óéåà ïèééååö à© ééá ãìòô à© ïòâðéãòâ
øòãìòô òìà© ãìàáéåå
© æà ïòî èâàæ åö .ãìòô ï'øàô © ,'äðéãî úëî' à© èøéñàô
© èàä¨ ñò ïåà ,íåëñ ïèîéèùàá ©
,'äðéãî úëî' øòã ïéà ïøàååòâ
¨ èöééìôøàô© êà㨠ïòðòæ æéà äàåáú éã ïåà ïøàååòâ
¨ èöééìôøàô© æéà ãìòô ñàã ¨
ïåà ,ãìòô íòðåô á"äòá ï'øàô © ïãàù
¨ øòã æéà øòáéøòã ,ãðàì
© íòðåô øòãìòô òìà© èéî ïòîàæåö© ïøàååòâ
¨ ÷òéìà
©
האט געזאגט 'מי לא נפקד כהיום הזה' -ווער ווערט דען קאלושינער רבי ,הרה"ק רבי מאיר שלום זי"עָ , דער ָ
טאג פון ראש השנה") .נפקד" איז פון לשון געהאלפן" ,וה' פקד את שרה"( סארטן ישועות אין דעם ָ געהאלפן מיט ַאלע ָָ נישט
געזאגט הגה"צ רבי יצחק הוטנער זצ"ל ,ביי זיין דרשת הספד אויף הרה"ק מסאטמאר זי"ע ָ האטהַ .א 'מאמר נורא' ָ
זאגט די פסוק )ז כג(' ,וימח את פאר אונז ,אין די יעצטיגע טעג .אין פרשת נח ָ וואס איז ממש נוגע ַ זאך ָ ַ -א ַ
האט געשפעטיגט צו דארט רש"י )די דריטע פשט(ַ ,אז נח ָ כל היקום וכו' וישאר אך נח ואשר אתו בתבה' .ברענגט ָ
געווארן די
ָ געזאגט
ָ זאגטַ ,אז אויף נח איז האט אים געביסן .און רש"י ָ פאר די לייב און די לייב ָ דאס עסן ַ ברענגן ָ
פאר נח ַא טאקע איז זיך געקומען ַ פארוואס ַ
פארשטייןָ ַ , דארף מען ַ פסוק' :הן צדיק בארץ ישולם' )משלי יא ,לאַ (.
צאלט ָאפ זיינע עבירות אויף דער וועלט. 'עונש' ,אזוי ווייט ,אז רש"י ברענגט דעם פסוק ווי עס שטייטַ ,אז ַא צדיק ָ
האטוואס ָגאנצע ָ דאס ַנאכט מיט ַאלע בהמות און חיות ,און ָ טאג און ַ
פארנומען ָ דאך נח געווען ַ סוף כל סוף איז ָ
פארן לייב ...נו ,קומט דאס עסן ַ האט געשפעטיגט מיט בלויז עטליכע מינוט צו געבן ָ פאסירט איז געוועןַ ,אז ער ָ ַ
שטראף?!
ָ אזא
אים דען ַ ַ
געהאט ַאלע תירוצים אויף די וועלט ,אמת'ע און ריכטיגע, ַ טאקעהאט ַנאר די פשט איז ,ווייל ס'איז אמת ַאז נח ָ ָ
האלט אינמיטן חרוב ווערן ,און נח גאנצע וועלט ַהאט געשפעטיגט .אבער ,בשעת א סכנה ,ווען די ַ פארוואס ער ָ
ַ ָ
דאך צוגאנגען אינעם געווארן מיט די אחריות צו היטן אויף דעם איינציגסטן לייב ַ
)אלע ַאנדערע לייבן זענען ָ ָ באויפטראגט
ַ איז
אזא
דאן וועט מער נישט בלייבן קיין לייבן אויף דער וועלט ,אין ַ ַ מבול( ,און אויב ער וועט אים נישט היטן ריכטיג ַ
נאך שטערקער, נאך מער און ָ דארף מען היטן ָ אזא צייט ַ
צייט ,העלפט נישט קיין שום תירוץ אויף דער וועלט .אין ַ ַ
האט ער געמיינט צובאדערפענישן פינעם לייב ,כדי עס זאלן בלייבן לייבן אויף דער וועלט) .דערמיט ָ און געדענקן ַאלע ַ
זאגן ביי זיין הספדַ ,אז הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע איז געווען פון די פריער'דיגע 'דור דעה' ,און אויך שפעטער איז ער איבערגבליבן ַאלס דער איינציגסטער
ָ
פארלוירן(
האט ַ
וואס די דור ָ
פארלוסט ָ
דארפן מיר וויינען אויף די גרויסע ַ
געהאט צו די פריער'דיגע צדיקים ,דעריבער ַ
ַ האבן
קשר וואס מיר ָ
גאנצן
פאסירן אינעם ַוואס גייט ַ
טאג ווען ַאלעס ָטאג 'ראש השנה' ,איז דער איינציגסטער ָ לדידן ייאמר ,דער ָ
אזא צייט ,וועט נישט העלפן קיין טענת אדערפארשריבן ווערן' .אריה שאג מי לא יירא' .אין ַ ַ יאר ,גייט ַ
קומענדיגן ָ
תירוץ אויף דער וועלט ,אויך אויב די ביסט הונדערט פראצענט גערעכט! די ביסט מחיוב צו ָאפהיטן און אכטונג
געבן אויף די יעצטיגע טעג מער ווי ַאלעם אויף דער וועלט ,און אזוי ארום וועלן מיר זוכה זיין צו א זיס ,לעכטיג
יאר.
און געבענטשטע ָ
ו .מיר האבן געהערט א שיינעם רמז אין די ווערטער 'לא-ל עורך דין' .א לויער'ס תפקיד איז צו פארטיידיגן דעם
מענטש וואס האט אים געדינגען ,אויפווייזן זיינע טענות און אים זוכן זכותים .דער שופט ,ווידער ,מוז זוכן די
אמת און זיין גלייך צו ביידע זייטן .דערפאר בעטן מיר אז דער אייבערשטער זאל זיך כביכול פירן מיט אונז ווי א
'עורך דין' ' -א לויער' וואס שטייט אויף אונזער זייט און וויל פארענדיגן דעם דין לטובתנו .מיר האבן דאך דיר
'געדונגען' דורך -תשובה ,תפילה און צדקה.
באר הפרשה -ראש השנה ç
ïèòáòâ èùéð êàã ¨ øò èàä ¨ íòã óéåà ìééåå ,ãðàì
© èâàæ ¨ øòãਠ.ïòâðéãòâ ñò èàä ¨ ñàåå ¨ íòã øàô © èùéð
̈.øàé¨ áééäðà åã áéåà ,ïâàæ ¨ íéà ïò÷ øòîéèðâééà¯ãìòô øòã æà© ,ïòî
ïìéåôàá© øéã áàä ¨ êéà éåå éåæà© ,õééåå èòééæòâðééà èñìàåå ¨
,øòî êàð ïåà .äìéôú ïåô çë ïæéø íòã àã ¨ øéî ïòòæ
áåéà) ÷åñt øòã ïøàååòâ ¨ íééå÷î øéî ééá èìàåå ¨ ,ïäåè åö
ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨ èùéð æéà ,äëìä òèðàîøòã éã
ä"ã) èùèééè é"ùø ïåà ,"êì í÷éå øîåà øæâúå" (çë ,áë
øòðééà æéà ãìòô ñàã ¨ èâðéãøàô © ñàåå
¨ øòã áéåà à÷ååã
èñòåå åã ñàåå "¨ ¯ 'äùòé ,øöåéäî ù÷áúù äî' ,("øæâúå
å"ì éã ïåô ñðòèñâéðééååîà© øòãਠ,'øåãä é÷éãö' éã ïåô
.øéã øàô © ïäåè øò èòåå ,øòôòùàá © íòã ïåô ïèòá øàð ¨
¯ äéäéù éî äéäé ¯ ãéà øòãòé øàð ¨ ,íéøúñð íé÷éãö
áàä
¨ êéà' ,ïâàæ ¨ ãìòô ïåô øòîéèðâééà øòã ïò÷ øòáéøòã
ììtúî øàé ¨ áééäðਠáàä¨ êéà" ,ï'äðòè åö çëá æéà
ìàæ
¨ øò æà© øàé ¨ áééäðਠïòèùøòáéåà íòã ïèòáòâ èùéð
,øòëéæ ïéá êéà ïåà ,õééåå ïåô äçìöä éã óéåà ïòååòâ
.'õééåå ééá øàð ¨ ,ïèùøòâ ééá äçìöä ïáòâ øéã
,õééåå èééæòâðééà ïåà èâìàôò⨠êéî èñìàåå
©¨ åã áéåà æà
ñò ïòåå åìéôà© ,ïøàååòâ
¨ ÷òéìà
© èùéð äàåáú éã èìàåå ¨ íòðåô ãö øòèééååö øòã éåå éåæà© ñéåà èøéô àøîâ éã
èîòð ,äðòè éã èà èéî ïåà !..'äðéãî úëî' à© æéà ïåô á"äòá íòðåô äðòè éã ïਠèîòð'î æà© ,÷ôñ
áéåà .äøåú ïéã ô"ò ,øòâðéã íòã ïåô èìòâ ñéåøà© ïòî ïòååòâ ììtúî èàä ¨ øò ãìàáéåå© æà© èâàæ'î
¨ ïåà ,ãìòô
äìéôú éã æà© 'à÷éôñ¯÷ôñ' à© åìéôà© ïòååòâ èìàåå ¨ ñò ïáòâ íéà ìàæ ¨ øòèùøòáéåà øòã æà© äðùä ùàø ïéà
èìòâ ïòîòðñéåøà© øò ïò÷ éåæà© éåå ,ïôìòä èùéð èòåå ïééæ ïéà ïòééæðééà èòåå'î ñàåå ¨ 'õééåå' éã ïéà äçìöä
åøéáçî àéöåîä' ,ììë à© êàã ¨ ïáàä ¨ øéî ?íéà ïåô ,õééåå éã ééá ïòååòâ çéìöî éàãååà© øò èìàåå ¨ ,ãìòô
äìéôú éã æà© ,àã ¨ ïåô øéî ïòòæ ,éàî àìà .'äéàøä åéìò èàäòâ © ïãàù
¨ ïáàä
¨ ãðàì
© ïåô ïùèðòî òìà© ùèàë ¨
éã éåå éåæà© ,âòè òâéìééä éã ïéà èôìòä ãéà ïãòé ïåô èàä ¨ ñàåå ¨ ùèðòî øòã ãìàáéåå © øàð¨ ,úåàåáú òøòééæ
øåãä ÷éãö íòðåô äìéôú ,ïèùøòâ èøàãז! æà© øòëéæ øò æéà àìéîî ¨ èééæòâðééà ïåà ,èùéåèòâ èàä ¨ ïòâðéãòâ
.øòôòùàá © ï'øàô
© ïøòåå ïòîåðòâðਠèòåå äìéôú ïééæ ïåô ïùèðòî òìà© èéî ïòîàæåö © èàäòâ
© ïãàù
¨ øò èàä ¨
געווארן וועגן חוני המעגל )תענית
ָ געזאגט
ָ ז .זיי גיבן צו ַא וואונדערליך ָ
ווארט .דער ïסוק 'ותגזר אומר ויקם לך' איז
וואס בעט זיך ביי זיין טאטע און ער גיט האט מיט זיין תפילה ַאלעס גע'ïועל'ט אין הימל ,ווי ַא זון ָ וואס ָ
כגָ ,(.
באגער .פון דעם לערנען מירַ ,אז יעדער 'ïשוט'ער איד' איז בכח אין ראש השנה ,צו ïועל'ן מיט זיין נאך זיין ַ
אים ָ
תפילהï ,ונקט ַאזוי ווי חוני המעגל...
ָאט איז ַא ַא מורא'דיגע מעשה וואס ווייזט קלאר דעם שטארקן כח פון תפילהַ ,אז עס איז בכח מבטל צו זיין
באקאנטערַ ,א חשובער איד, אלע שלעכטע גזירות און אפילו טוישן דעם גאנצן טבע פון די וועלט .אונזערס ַא ַ ַ
דאקטאר
ָ געגאנגען צו ַא ָ
ַ יאר תשפ"ב .חודש אייר איז ער האט זיך נישט גוט געפילט דורכאויס דעם זומער פון ָ ָ
'מאטאציע' .צוויי חדשים שïעטער ,חודש ָ ַ האבן ליידער געוויזן אויף ַאמאכן טעסטן ,און די אונטערזוכונגען ָ צו ַ
האט פעסטגעשטעלט אז ïעציאליסט ,וועלכער ָ ַ דאקטאר עס ַאדורכגערעדט דעם ענין מיט ַא ס ָ האט דער ָ תמוזָ ,
וואס פריערדי רעזולטאטן שטימען מיט דער מחלה רח"ל ,און ער האט צוגעלייגט אז מ'מוז דעם איד ברענגען ָ
ביילינסאן'.
ָ מעטאענקאלאגישן קליניק פון 'דוידוף
ָ ָ ָ באהאנדלונגען אין
פאר ַ ַ ַ
געגאנגען
ַ שïיטאל ,איז ער
ָ 'אïאינטמענט' צו קומען אין דאווידאף געהאט זיין ַ ָ
ַ האט
נאכדעם ווי ער ָ י' אלולָ ,
פארשטייןבאראטן( ,כדי צו ַ
דאקטאר האט זיך ַ ָ
ָ דאקטאר מיט וועמען דער ערשטער ָ
ָ )דאס איז דער ָָ פריוואט צו דאקטאר קאווארסקי
געזאגט ַאז די טעסטס זענען זייער ָ קלאר
ָ קאווארסקי האט אים
דאקטאר ָ ַ
ָ האבן געוויזןָ . ïונקטליך וואס די טעסטן ָ
האט דער רעזולטאטןָ .
ַ נישטא קיין שום מעגליכקייט אז נייע טעסטן וועלן ברענגען ַאנדערע ָ ïונקטליך ,און ס'איז
דאקטאר ,היות מ'דערנענטערט זיך יעצט צו די ימים נוראים ,און מיט'ן כח פון תפילות און ָ איד געבעטן דעם ָ
נאך די ימים נאך ַא טעסט ָ מאכן אויף אים ָ 'זאל ַ
אלזא מ ָ
מעשים טובים קען מען ַאלעס איבערדרייען ,בעט ער ַ ָ
'אïאינטמענט' צו
באשטעלט ַאן ַ ָ האט אים ַ האט מסכים געווען ,און ער ָ דאקטאר ָ
ָ טובים פון חודש תשרי .דער ָ
שïיטאל ה' חשון תשפ"ג. ָ 'ביילינסאן'
ָ מעטעאלאגישן קליניק אין
ָ ָ קומען אין דעם
באשטעלט 'האט אים ַ
אמאל די 'טעסטן' ,און מ ָ נאך ַ ָ האט מען דורכגעפירט ָ ווען ער איז געקומען ה' חשון תשפ"גָ ,
באהאנדלונגען .ווען ער איז ָאבער געקומען י' כסלו אין צו קומען ַא חודש שïעטער ,י' כסלו ,כדי ָאנצוהייבן די ַ ַ
באר הפרשה -ראש השנה
א' תמוז תשפ"ב ח' סיון תשפ"ב
סיכום ביקור אמבולטורי מרפאת המטולוגיה
מספר קבלה2022806851 : תאריך ביקור30/10/2022 :
מנהלת המערך ההמטולוגי :פרופ' פיה 19/09/1967 ת .לידה הלפרין שם משפחה:
רענני 55 גיל: שמואל אלעזר שם פרטי:
מנהל\ת יחידה :פרופ' רענני פיה
מ.ר21004. ת .זהות5984103 : רד"ק 7בני ברק5134746 , כתובת:
אחות אחראית :סעיד סידאווי זכר מין: 0504101083 טלפון:
טלפון039378221 : שם האב :יצחק סוג דם:
פקס039378206 :
מכתב הופק ע"י דר' פזגל עדית 09:19 30/10/2022
סיבת הפניה/תלונה/מחלה נוכחית
בן , 55נשוי ואב לתשעה.
אריטרוציטוזיס.
המוגלובין , 17.7המטוקריט RBC, 54של , 5.91לויוקציטים , 12000טסיות .169
JAK2חיובי?
אריטרופויטין 5.6
פריטין B12, 19בנורמה FA ,בנורמה
סונר בטן כבד וטחול תקינים.
ברקע:
סכרת
השנה אישפוז עקב רגל סכרתית ,אבצס ,טיפול אנטיביוטי ממושך.
עישון הפחית ,כ 15סגריות ליום.
הוחל טיפול באספירין.
הבוקר מעבדה מלאה כולל JAK2ואקסון .12
אריטרופויטין.
ביקורת חודש.
ה' חשון תשפ"ג לא ידועה רגישות לתרופות
המשך טיפול:
לא
סיכום והמלצות
ביקורת חודש.
דיווח פעולות:
נרשם ע"י תאריך פעולה כמות קוד שירות
דר' פזגל עדית מ.ר30334. 09:19 30/10/2022 בדיקת רופא המטולוג במרפאה 1 70087
[]DIGITALSIGN חתימה_________ : נחתם ע"י :דר' פזגל עדית מ.ר30334.
ו' אלול תשפ"ב
חוות דעת נוספת
Page 1 of 1
הודפס מאתר כללית און־ליין ב־.19.09.2024
סיכום ביקור אמבולטורי -מרפאת המטולוגיה סיכום ביקור אמבולטורי מרפאת המטולוגיה
מספר קבלה2022907389 : תאריך ביקור04/12/2022 : מספר קבלה2022907389 : תאריך ביקור04/12/2022 :
מנהלת המערך ההמטולוגי :פרופ' פיה ת .לידה הלפרין שם משפחה: מנהלת המערך ההמטולוגי :פרופ' פיה
19/09/1967 19/09/1967 ת .לידה הלפרין שם משפחה:
רענני שמואל אלעזר שם פרטי: רענני
מנהל\ת יחידה :פרופ' רענני פיה
55 גיל: 55 גיל: שמואל אלעזר שם פרטי:
ת .זהות5984103 : רד"ק 7בני ברק5134746 , כתובת: מנהל\ת יחידה :פרופ' רענני פיה
מ.ר21004. ת .זהות5984103 : רד"ק 7בני ברק5134746 , כתובת:
זכר מ.ר21004.
אחות אחראית :סעיד סידאווי מין: 0504101083 טלפון:
אחות אחראית :סעיד סידאווי זכר מין: 0504101083 טלפון:
טלפון03-9378221 : שם האב :יצחק סוג דם: טלפון039378221 : שם האב :יצחק סוג דם:
פקס03-9378206 : פקס039378206 :
מכתב הופק ע"י דר' פזגל עדית 10:00 04/12/2022
מכתב הופק ע"י דר' פזגל עדית 10:00 04/12/2022
[]DIGITALSIGNחתימה_________ : נחתם ע"י :דר' פזגל עדית מ.ר30334. סיבת הפניה/תלונה/מחלה נוכחית
בן , 55נשוי ואב לתשעה.
אריטרוציטוזיס.
המוגלובין , 17.7המטוקריט RBC, 54של , 5.91לויוקציטים , 12000טסיות .169
JAK2חיובי?
אריטרופויטין 5.6
פריטין B12, 19בנורמה FA ,בנורמה
סונר בטן כבד וטחול תקינים.
ברקע:
סכרת
השנה אישפוז עקב רגל סכרתית ,אבצס ,טיפול אנטיביוטי ממושך.
עישון הפחית ,כ 15סגריות ליום.
הוחל טיפול באספירין.
הבוקר מעבדה מלאה כולל JAK2ואקסון .12
אריטרופויטין.
ביקורת חודש.
.4.12.22
מעבדה:
JAK2שלילי
אקסון 12שלילי
רמת אריטרופויטין 13
פריטין .21
לסיכום ,אין עדות מעבדתית למחלה מיאלופרוליפרטיבית.
המשך אספירין.
הבוקר ספירה עדכנית.
ימשיך במעקב המטולוגי.
ביקורת 3חודשים.
י' כסלו תשפ"ג י' כסלו תשפ"ג לא ידועה רגישות לתרופות
המשך טיפול:
לא
סיכום והמלצות
ביקורת 3חודשים.
דיווח פעולות:
נרשם ע"י תאריך פעולה כמות קוד שירות
דר' פזגל עדית מ.ר30334. 10:00 04/12/2022 בדיקת רופא המטולוג במרפאה 1 70087
Page 2 of 2
הודפס מאתר כללית און־ליין ב־.23.09.2024
Page 1 of 2
באר הפרשה -ראש השנה é
'שווארץ
ַ פארצייכנט אינגאנצן 'ריין' ב"ה .ס'איז געווען ַ ַ האט זיך ַארויסגעשטעלט פון די טעסטן ַאז ער איז שïיטאלָ , ָ
פארזעצן דארף נישט ָ האט נישט ַאילו ַא צייכן פון די מחלה ,און ער ַ וואס מיינט ַאז ער ָ 'נעגאטיוו'ָ ,
ַ אויף ווייס' ַא
פאר
באקומען ַא צעטל מיט א פארשלאג צוריקצוקומען דריי חדשים שïעטערַ , נאר ַ האט ָ באהאנדלונגען .ער ָ די ַ ַ
באהאנדלונגען ה' ישמרינו ויצילנו(.
א בחינה פון 'ברוך שïטרני' פון די מחלה )אויך ָאן די שווערע ַ ַ 'אונטערזוכונגן' .ממש ַ
דא איז געווען דיאגנאז ,ווייל ָ
פארוואס ס'איז ַאריינגעקומען ַאן ענדערונג אינעם ַ ָ באמת ,איז נישט קיין וואונדער ַ ָ
האט גוט געוואוסט נאך די ימים נוראים ...דער איד ָ דא ,איז געווען ָ פאר חודש אלול ,ראש השנה און יום כיïור ,און ָ ַ
נאך דעם גזר דין ,און ער איז בחסדי פאר קבלת התפילות אויך ָ וואס זענען מסוגל ַ ווי ַאזוי אויסצונוצן די טעג ָ
געווארן גענצליך געזונט )בייגעלייגט זענען די בילדער פון די טעסטן(. ָ השי"ת
וואס לעבט נאר פון ַא איד 'מן השורה'ָ , אמאליגע צדיקיםָ , דא רעדן מיר נישט פון ַא מעשה פון איינעם פון די ַ ָ ָ
הארצן און נשמה אין די ריזיגע כוחות פון די תפילות גאנצן ַ האט געגלייבט מיט'ן ַ מיט אונז אין אונזער דור ...און ָ
אנגעכאïט אין זיי ווי אין ַא רעטונגס-ברעט ,און זיי זענען אים ַ האט זיך ָ אין די ימי הרחמים והרצון ,און ער ָ
שטארקן און גלייבן אין דעם כח פון ַ דארף מען זיך געראטעוועט בעהי"ת .ממילאַ , ַ האבן איםבייגעשטאנען און ַָ
ראטעווען און משïיע זיין אויף אונז לטוב לנו כל הימים. דאס וועט אונז ַ תפילה ,און ָ
סלאנימער רבי ,הרה"ק בעל ָ יאר ביים סוף פון חודש מנחם אב ,איז דער האבן שוין דערציילטַ ,אז איין ָ מיר ָ
האבןדאקטוירים ָ געווארן זייער נישט געזונט ל"ע און ער איז געלעגן על ערש דוי רח"ל .די ָ ָ 'נתיבות שלום' זי"ע,
'זאל אים האט נישט מסכים געווען מ ָ זאפארטָ ,אן זיך פארזוימעןָ ,אבער דער רבי ָ 'דארף אים ָאïערירן ָ ָ געזאגט ַאז מ ַ ָ
געזאגט ,מיר גלייבן באמונה שלימה ַאז אין ראש השנה ָ האטָאïערירן איידער עס גייען ַאדורך די הייליגע טעג .ער ָ
יאר ,און מיר זענען בכח פארקומען אין קומענדיגן ָ זאל מיט אים ָ וואס עס ָ וועט נגזר אויף דעם מענטש אין הימל ָ
האלט זיך פעסט ביי זיין מיינונג, האט געזען ַאז דער רבי ַ זאל בטל ווערן .ווען די משïחה ָ צו ïועל'ן ַאז די גזירה ָ
זאל
וואס ער ָ האט אים אויסגעשטעלט ַא סדר היוםָ , דאקטאר צום רבי'ן ,און ער ָ ָ האט מען ַאריבערגערופן דעם ָ ָ
אïעראציע
ַ 'האט ָאïגעשטוïט די ָ נאך די הייליגע טעג ,און מ ָ שלאפן ,א.א.וו ,.ביז ָ ָ זאל עסן און טרינקען ,און וויפיל ער ָ
נאך יום כיïור. טאג ָ אויף ַא ָ
אïעראציע ,און די ַ באשטעלטער ָ פאר דער ַ שïיטאל ַ
ָ ממחרת יום הכיïורים ,ווען דער רבי איז געקומען אין
האט זיך ַארויסגעשטעלט ַאז די מחלה איז אïעראציעָ ,ַ פאר דער ָ געמאכט די נויטיגע טעסטן ַ ַ האבןדאקטוירים ָ ָ
האטאïעראציעָ . ַ געפאר .ער נויטיגט זיך שוין נישט אין דער ָ ַ פארשוואונדן ב"ה ,און דער רבי איז ַארויס פון יעדער ַ
זאגןַ ,אז די צייט האט געמיינט צו ָ פאר אייער טובה' )ער ָ געהאלפן ַ ָ האט
געזאגט צום רבי'ן' ,די צייט ָ ָ דאקטאר
ָ דער ָ
האטזאל בעסער ווערן'ָ . -צושטאנד פון רבי'ן ַָ געהאלפן ַאז דער געזונט ָ האטאריבערגעגאנגעןָ ,
ַ וואס איז דערווייל ַ ָ
דאס הייסט ,די פאר מיין טובה'ָ . האט גע'ïועל'ט ַ 'יא ,די צייט ָ געזאגטָ :ָ דער 'נתיבות שלום' זיך צעשריגן ,און
געהויבענע זמנים פון דעם חודש הרחמים והסלחות ,און די טעג פון ראש השנה און יום כיïור ,זענען די צייט ווען
זאל ב"ה האט אויפגעטוהן ַאז איך ָ דאס ָ יעדער מענטש קען ïועל'ן צו טוישן דעם גזר דין לטובה ולברכה ,און ָ
אינגאנצן געזונט ווערן ,למעלה מדרך הטבע. ַ
זאגנדיגַ ,אז אויך פאר חולים מסוכנים ל"עָ , דער 'נתיבות שלום' פלעגט דערציילן די מעשה אין די יעצטיגע טעג ַ
פאר ראש געווארן אויף אייך ַא שווערער דין ח"וָ ,אבער מיר שטייען יעצט ַ ָ פאריאר ראש השנה איז נגזר אויב ַ ָ
מאכן יעדע שלעכטע פארשרייבן ַא נייער גזר דין ,און איר זענט בכח צו ïועל'ן בטל צו ַ השנה ,ווען עס ווערט ַ
גזירה ,און ממתיק זיין די דינים לחיים טובים ולשלום.
נאך דער חתונה ,ליידער נישט זוכה געווען צו קינדער. יאר ָ האט צען ָ וואס ָ און ָאט איז ַא מעשה מיט ַא איד ָ
געגאנגען צו ַ האט געליטן פון דעם יסורי הגוף והנפש אויף ַא שרעקליכן אופן רח"ל ה' ירחם .מ'איז כסדר ער ָ
פריער-דערמאנטע מעשה פונעם 'נתיבות שלום' זצ"ל ,און ַ האט ער געהערט די דאקטוירים .חודש אלול תשפ"גָ , ָ
דאקטוירים ,און מ'וועט אïלאזן פון ַאלע ָ זאל איך אויך ַאזוי טוהן ,מ'וועט זיך ָ ָ געטראכט ביי זיך ,אפשר ָ ַ האטער ָ
האט ָאïגעשמועסט מיט זיין זאל אונז העלפן .ער ָ באשעפער ער ָ נאר ַאריינלייגן תפילות ותחנונים צו בעטן דעם ַ ָ
געווארן 'הזמן פעל לטובתם' ...די ָ טאקע מקוים בני בית ,צו בעטן דעם אויבערשטען ָאן קיין אויפהער ,און ס'איז ַ
געווארן אין הימל ,און ס'איז ביי זיי געבוירן ָ פאר זיי ,די הייסע תפילות זענען ָאנגענומען האט אויפגעטוהן ַ צייט ָ
דאקטוירים...דארפן גיין צו ָ 'זאל ַ וואס מ ָגעווארן ַא בן זכר למזל טובָ ,אן דעם ָ ָ
àé באר הפרשה -ראש השנה
ïáàä
¨ ñàåå
¨ íéøéåè÷àã
¨ éã ïåô âðåðééî éã ïâò÷ ,ïøòåå © íòã ïåô ãåîéì øòã
øò'èåùt à© áéåà ,æéà æðåà øàô
,äùåã÷ã úçð ïtòù åö øòãਠ,äìéìç ïáòâòâôéåà íéà ñàåå
¨ äìéôú ïééæ èéî ï'ìòåt åö çëá æéà ùèðòî
'èðòä ïáéåäòâ' ïáàä'¨ íéëðçî 'òìà © ïòåå ìàô
© ïéà êéåà ïåô ïøòåå åö èòååòèàøòâ
© ,øàé
¨ áééäðਠììtúî æéà øò
,àîéé÷ ìù òøæ èéî ïøòåå åö ïôìàäòâ ¨ øòãਠ,ùåàé ïéà ìàæ
¨ èìòåå òöðàâ© éã ,èñééä ñàã ©¨ ,'äðéãî úëî' à
÷ïìòèùåöôéåà øòãਠ,íéçîåî 'òìà'© ïåô âðåðééî øòã ïâò ,ïèñðéãøàô
© èéî ïáééìáøàô
© èòåå øò ïåà èìòâ ïøéìøàô
©
ïáàä
¨ øòëàî¯íåìù
© ©'òìà'© ïòåå êéåà ,áåèù òùéãéà à ÷øòöéîò áéåà :íéðéðò òìà© ïéà ï'ìòåt êéåà øéî ïòðò
ùèðòî øòãòé ,òáìòæ ñàã ¨ ...âðåðòôàä
¨ ïáòâòâôéåà èìééäòâñéåà øò ïò÷ ,äîéìù äàåôø à© ïéà êéæ èâéèéåð
וואס בדידיה הוה יונגערמאן פון אונזער חבורה אין חיפהָ , ַ האבן מיר געהערט פון ַא נאך ַא מורא'דיגע מעשה ָ ָ
האבן געווארן .Cross-eyedדי עלטערן ָ ָ יאר צייט געליטן ַאז זיינע אויגן זענען האט ַא ָ עובדא ,זיין זעקס-יעריג יונגלָ ,
פארשידענע וועגן )מיט מ'האט ïרובירט צו היילן זיינע אויגן אויף ַ ָ דאקטוירים. פארשידענע ָ דאס קינד צו ַ גענומען ָ
נישטא
ָ געזאגט ַאז ס'איז ָ דאקטאר
ָ האט דער ָ ערפאלג .אין חודש תמוז תשפ"דָ , ָ סïעציעלע אויגן-גלעזער ,א.ד.גָ ,(.אבער ָאן
פאר 'אïאינטמענט' ַ געמאכט דעם ַ ָ ַ האט דאס קינד אויף זיינע אויגן .ער ָ קיין ַאנדערע ברירה ,מ'וועט מוזן ָאïערירן ָ
זונטאג ,כ"ו אלול תשפ"ד, ָ וואך פון יום כיïור .אויך דאנערשטאג ,ח' תשרי תשפ"ה ,אין דער ָ ָ אïעראציע אויף ָ ַ דער ָ
'באשטעטיגט' ַאז האט ער ווייטער ַ נאך ַא 'טעסט' אויף די אויגן פונעם קינדָ , האט דורכגעפירט ָ דאקטאר ָ
ָ ווען דער ָ
אïעראציע.
ַ מאכן די ָ מ'וועט מוזן ַ
גאנצע משïחה ,און זיי דערציילן צוזאמענגענומען די ַ ַ האב איך יונגערמאן :ערב ראש השנהָ , ַ דערציילט דער
געדארפטַ האט סלאנימער רבי'ן ,דער בעל 'נתיבות שלום' זי"עַ ,אז ער ָ ָ ïאסירט מיט'ן האט ַ וואס ָ די מעשה ָ
אïעראציע אויף ַא
ַ דאקטאר ָאïצולייגן די ָ ָ האט געבעטן דעם ָ אïעראציע אין זומער און ער ָ ַ ַאדורכגיין ַא שווערע ָ
נאך יום כיïור ,ווייל ביי די תפילות אין די הייליגע טעג קען מען ïועל'ן ַאלע ישועות ,און מ'קען ַאפילו בטל טאג ָ ָ
נאך די הייליגע טעג ,ווען דער 'נתיבות טאקע געוועןַ ,אז ָ ïעראציע .און ַאזוי איז ַ ַ מאכן די נויטווענדיגקייט פון ַאן ָא ַ
'דארף בכלל נישט ָאïערירן ווייל דער רבי איז ב"ה געזאגט ַאז מ ַ ָ האט ער דאקטארָ , ָ שלום' איז געקומען צום ָ
אינגאנצן געזונט.
ַ
יונגערמאן ווייטער ַ -אז אויך מיר וועלן ַ פאר מיין משïחה -דערציילט אונז דער געזאגט ַ ָ האב איך דאס זעלבע ָ ָ
האבן אïעראציע .און ַאזוי ָ ַ דארפן ַאדורכגיין די ָ זאל נישט ַ פאר אונזער קינד\ברודערַ ,אז ער ָ ראש השנה מתïלל זיין ַ
האב מיר כסדר דערמאנט גאנצן יום טוב ראש השנה ָ האבן מתïלל געווען ,און במשך פון ַ טאקע געטוהן ,מיר ָ מיר ַ
פאר דער רפואה פון אונזער האבן מתïלל געווען ַ איינער דעם ַאנדערן די מעשה מיט'ן 'נתיבות שלום' ,און מיר ָ
קינד.
און וואונדער איבער וואונדער ,ווי גרויס ס'איז דער כח פון תפילה אין די יעצטיגע טעג ,ממש למעלה מדרך
האט אויסגערופן דאקטאר ,און ער ָ ָ געגאנגען מיט'ן קינד צום ָ ַ נאכמיטאג ,זענען מיר
ָ מאנטאג ,ה' תשרי תשפ"ה ָ הטבעָ ָ .
פאלַ ,אז דער גרעסטער טייל פון דער 'פזילה' איז אזא ַ געהאט ַ ַ ַ קיינמאל נישטָ נאךהאב ָ מיט שטוינונג :איך ָ
באהאנדלונגען ,ווייל ווי עס דארף ער נישט קיין שום ַ ַ דאס קינד .אויך ַ 'דארף נישט ָאïערירן ָ ïגעגאנגען ,און מ ַ ַ ארא
ַ ָ
פארשוואונדן ...ער איז מער נישט ... Cross-eyed אינגאנצן ַ ַ ווייזט אויס ,איז ַאלעס
האבן ַאלע געהערט די מעשה ַאז מ'איז זיך מתבונן טיפער אין דער מעשה ,קומט מען צו דער מסקנהַ ,אוודאי ָ
וואס נעמט פאר דעם ָ ïאסירט מיט'ן 'נתיבות שלום'ַ ,אז 'הזמן ïעל לטובתך'ָ ...אבער וואויל איז ַ האט ַ וואס עס ָ ָ
קא ïאון פירט עס אויס למעשה ,מיט אמונה אין דעם גרויסן כח פון תפילה אין ראש השנה!.. זאך אין ָ ַאריין די ַ
געזאגטַ ,אז אויך ַא ָ האט מיר טאכטער ה' ירחםָ , פארלוירן ַא ָ האט ליידער ַ ַא חשוב'ער רב שליט"א ,וועלכער ָ
'דארף מתïלל זיין זוכה צו זיין ביים משïט' ,כי הוא נורא ואויום'ָ ,אבער האט ער געהערט ווי ווייט מ ַ יאר פריער ָ ָ
שטארק צו אים... ַ דאס איז נוגע ַאזוי געטראכט און אפילו נישט 'גע'חלומ'ט'ַ ,אז ָ ַ האט נישט ער ָ
נאר יעדער האבן שוין געהערט ַאלע 'דרשות' און מעשיותָ ... זאגן ,מיר ָ 'זאל נישט ָ עורו נא התעוררו נא ,און מ ָ
פאר זיך כל מילי דאס ַאלעס איז נוגע צו אים ַאליין ,און ַאזוי וועט ער זוכה זיין צו ïועל'ן ַ דארף וויסן ַאז ָ איינער ַ
האפענונגסלאז ח"ו...
ָ וואס זעען אויס ָ זאכן ָ דמיטב ,אויך ביי ַ
באר הפרשה -ראש השנה áé
úåøéæâ òøòååù òìà© ïëàîטïéà èééèù ñò éåå ,© åö ìèá êøã' ï'ôéåà ïééâåöôéåøà© ãðàèùîéà
© æéà âàèééåå
¨ ïééæ èéî
úéøá' íòã ééá :('á ùåøã ,çñôì ùåøã) "ìçð éáøò" ÷"äôñ ח
. øàé¨ áééäðਠ,úåìéôú òðééæ èéî 'êìîä
úéùàøá) èâàæòâ
¨ øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ ,'íéøúáä ïéá
ééæ ïåà ,"äðù úåàî òáøà íúåà åðòå íåãáòå" (âé ,åè ïøàååòâ
¨ ïáòâòâñéåøà© ïéåù æéà äøéæâ éã áéåà åìéôà
ïòååòâ æéà ñà㨠.øàé
¨ èøòãðåä øéô ïãéà éã ïâéðéét ïìòåå çåëá øàé
¨ áééäðਠäìéôú éã æéà ,ñçå äìéìç
ח .אין אסאך ספרים ווערט דער ענין פון ראש השנה מרומז אין קאפיטל ב' פון תהלים' :אספרה אל חק בני אתה
אני היום ילדתיך'' .חק' ווייזט אויף ראש השנה ,און 'היום' ווייזט אויף דעם טאג פון דין .דער אייבערשטער
זאגט כביכול צו יעדן איד' :בני אתה' -דו ביסט מיין קינד ' -היום ילדתיך' ,היינט האב איך דיר געבוירן ,ווייל ראש
השנה איז דער טאג פון חידוש הבריאה .און גלייך דערנאך שטייט' :שאל ממני ואתנה' -בעט פון מיר אלעס וואס
דיין הארץ וויל ,און איך וועל דיר געבן.
ïאסירט ביי איינע פון די תלמידים פון אר"י האט ַ וואס ָ ט .דער 'ערבי נחל' )לר"ה( ברענגט ַא מורא'דיגע מעשהָ ,
נאמען פונעם תלמיד :רבי יוסף מערבי ז"ל( :אין ראש הקדוש זי"ע )אויך דער "היכל הברכה" ,ברענגט די מעשה ,און ער גיט צו דעם ָ
שטארקן און מרבה ַ זאלסט זיך געזאגט' ,למען השם ,דו ָ ָ באוויזן צו אים און אים האט אליהו הנביא ז"ל זיך ַ השנהָ ,
געשטארקט אויף ַאזוי ווייטַ ,אז דער גרויסער שר מיכאל, ַ האבן זיך זיין בתפלה ובתחנונים ,ווייל די מקטריגים ָ
אïגעשוואכט
ַ געווארן און זיין כח איז ָ
ָ וועלכער דערמאנט שטענדיג די זכותים פון אידידשע קינדער ,איז שטיל
וואס צו ענטפערן'. האט נישט ָ געווארן ,און ער ָ ָ
אסאך תורה ,איז וואו
האבן דאך אידן געלערנט ַ ַ יאר ָ האט דער תלמיד פונעם אריז"ל געפרעגט אליהו ,יענעם ָ ָ
'האט געלערנט האט אליהו געענטפערטַ ,אז אויף דעם גופא איז דער קיטרוגַ ,אז מ ָ איז דער זכות פון די תורה? ָ
מ'דארף לערנען.
ַ תורה נישט ַאזוי ווי
טאטע פון ַאלע דאך דער ַ זאגט אברהם אבינו צו דעם? ער איז ָ וואס ָהאט דער תלמיד ווייטער געפרעגט' :און ָ ָ
האטדאך אים ַאוודאי נישט ָאïשיקן מיט ליידיגע הענט'ָ . פארוואס קומט ער נישט מלמד-זכות זיין? מ'וועט ָ אידןָ ַ ,
פאר זיי.
זאגט ַאז ער שעמט זיך צו גיין בעטן ַ אליהו געענטפערטַ ,אז אברהם ָ
האט ער אויסגעשריגן מיט ַא ציטערדיג קול' :עם ה' ,חזקו דאס געהערטָ , האט ָ ווען דער תלמיד פונעם אריז"ל ָ
באשעפער .טוט פאר די שטעט פון אונזער ַ פאלק ,און ַ פאר אונזער ָ שטארקן און מתïלל זיין ַ ַ לאמיר זיך ונתחזקה ָ -
בארעכענען און אפטרעטן פונעם תשובה אויף ַאלע אייערע עבירות .ווער ווייסט ,אפשר וועט דער אויבערשטער זיך ַ
האבן זיךצארן איז שוין ַארויס ,די הענט פון די מקטרגים ָ געוואלט טוהן ,ווייל דער ָ ָ האט
וואס ער ָ שלעכטן ָ
וואס זיי צו ענטפערן'. האט שוין נישט ַאן ענטפער ָ געשטארקט און אונזער מליץ יושר ָ ַ
האטזאלן תשובה טוהן ,ביז אליהו איז געקומען צו אים און ער ָ לאנג געשריגן מיט מוסר ַאז אידן ָ האט ַאזוי ַ ער ָ
האט זיך ָאנגעקליידעט אינעם כח התשובה פון יענער שול ,און ער איז געקומען געזאגטַ ,אז אברהם אבינו ע"ה ָ ָ אים
זאלן דערווייל תשובה צו דעם אויבערשטען צו דערווייטערן און ָאïשטוïן דעם משïט ביז יום כיïור ,כדי אידן ָ
נאנטע האט דער רב געשריבן א בריוו צו ַאלע ָ נאך ראש השנהָ , באלד ָ טוהן און זיך אומקערן פון זייערע וועגןַ .
האט געהערט וואס ער ָגעמאלדן ַאלעס ָ ָ האט זיימ'זאל זען תשובה צו טוהן ווי ווייט מעגליך ,און ער ָ ָ שטעטַ ,אז
פון אליהו הנביא זכור לטוב ,עכ"ל.
דא זעען מיר ווי ווייט עס דערגרייכט דער כוח פון עס נעמט ַארום ַא ציטער ווען מ'זעט די מעשה ,ווייל פון ָ
האט שוין נישט געקענט אזא שווערע צייט ,ווען דער מלאך מיכאל ,דער שר פון אידישע קינדערָ , תפילהַ ,אז אין ַ ַ
האט זיך געשעמט צו גיין טאטע פון כלל ישראלָ , פאר אידן ,און ַאפילו אברהם אבינו ע"ה ,דער ַ ממליץ-טוב זיין ַ
געהאלפן מבטל זיין די דינים און ָ האבן ָאבער די תפילות פון אידישע קינדער פאר זיינע קינדערָ , בעטן רחמים ַ
געזאגט צום תלמיד פונעם אריז"ל" :למען השם התחזק להרבות ָ האט פארשניידן ַאלע מקטריגים ,ווי אליהו הנביא ָ ַ
בתפלה ותחנונים".
האט געגעבן צו די מענטשן אויף דער וועלטַ ,אז וואס דער אויבערשטער ָ דא לערנען מיר אויך דעם כח ָ פון ָ
דא אויף דער וועלט ,איז אברהם אבינו ע"ה געווען בכח ָאïצושטוïן האבן געטוהן ָ וואס אידן ָנאר דורך תשובה ָ ָ
קלאר ווי דער מענטש טוט מיט זיינע תפילות און מיט זיין תשובה, ָ נאך יום כיïור .זעען מיר דעם משïט ביז ָ
âé באר הפרשה -ראש השנה
èëàîòâ
© ¨ ïãéà éã éåå è÷ðåt æà© ,øéî ïòðøòì íòã
ïáàä èâàæòâñéåøà
¨ ÷© øàì
¨ æéà ñàåå
¨ ,'íéøöî ãåáòéù' ïåô äøéæâ éã
ïåô äøéæâ éã èëàîòâ© ©ìèá ïåà ,'ùéðòøò÷øòáéà' ïà éã ïòåå ,ïâòååèñòãðåô øòáਠ,øòôòùàá © ï'ëøåã ïøàååòâ
¨
éåæà© ïåà ,ä÷òö ïåà äìéôú øòééæ êøåã íéøöî ãåáòù ìàøùé éðá åçðàéå' ¯ èðééååòâ ïåà èöëòø÷òâ ïáàä ¨ ïãéà
éåæà© ,èééö éã øàô
© íéøöî ïåô ïòâðàâòâñéåøà
© © ééæ ïòðòæ ìòúå' ïøàååòâ
¨ íééå÷î ãìàá © æéà ,'å÷òæéå äãåáòä ïî
íòã ïéà ïùéðòøò÷øòáéà ïëàî © åö çëá ãéà øòãòé æéà èééøôàá
© ïòðòæ ééæ ïåà ,'äãåáòä ïî íé÷ìàä ìà íúòåù
יא
. 'äìéôúä éðôá ãîåòä øáã ïéà' .âàè ¨ .úåìâ ïéà øàé¨ 210 æéåìá êàð ¨ íéøöî ïåô ïøàååòâ
¨
החכם עיניו בראשו -אויסנוצן יעדע רגע פון ראש השנה øòôòùàá © ïåô ïåöø øòã æéà éåæà© ìééåå øàôøòã
© æéà ñàã
¨
צום גוטן ,äøéæâ éã ñéåøà© èéâ øòèùøòáéåà øòã ïòåå ãìàá ©
øòã íéøàåå ¨ àøîâ éã øòã ïòåå ïøòåå ìèá ìàæ
© æéà'ñ áéåà æà© (.æè÷ á"á) èâàæ ¨ äøéæâ éã æà© øæåâ êéåà øò æéà
øàé
¨ òöðàâ © ñàã ¨ æéà ,äðùä ùàø âàè ¨ øòèùøò äøéæâ éã ïëàîי.
© åö ìèá ïééæ ììtúî èòåå ãéà
ùàø âàè ÷¨ ïèùøò íòã èìà © æéà'ñ áéåà ïåà ,íéøàåå
©
èâàæ'î
¨ ñàååøàô
¨ © íòè à© íéøôñ éã ïâàæ ¨ ,íòã èéåì
÷.èìà© ïééæ øàé
¨ õðàâ
© à© èòåå ,äðùä
¨ ,äøåàëì .'íéøöî úàéöéì øëæ' äðùä ùàø
ñàåå
ò"éæ 'ìàøùé úéá' ìòá ÷"äøä íòã óéåà èâàæòâ ¨ èàä
¨ ,äðùä ùàø èéî íéøöî úàéöé èàä ¨ úåëééù à© øàô
©
áéåà æà© ,ïééæ æîøî èìàååòâ
¨ àã
¨ ïáà䩨 ì"æç æà ïåô øàð "¨ ?"ïåùàø íåéì ïåøëæ ,êéùòî úìéçú íåéä äæ
פאר די אבות ,נתעורר צו ווערן און בעטן פון דעם אויבערשטען ַא 'אויפטרייסלען' ַאלע וועלטן ,און ער איז גורם ַ
פאר דעם מענטש. ישועה ַ
יאר איז ïאסירט ַא מורא'דיגע מעשה .יענעם ָ יאר צוריק ַ פאר דרייסיג ָ האט ַ י .אין דער ישיבה אין געיטסהעדָ ,
יאר ,ביי 'ונתנה תוקף' אין דאס קומענדיגע ָ געווארן ַא יונגער בחור פון דער ישיבה .ממילא ,איז ָ ָ ליידער נפטר
גאר ַא גרויסע התעוררות צווישן ַאלע ישיבה בחורים ,און ווען מ'איז ָאנגעקומען צו די די הייליגע טעג ,געווען ָ
ווערטער' ,ותשובה ותפלה וצדקה מעבירין את רוע הגזירה' ,זענען די קולות אין ישיבה געווען 'עד לב השמים'.
דאן געווען משגיח אין דער ישיבה אין סאלאמאן זצ"ל ,וועלכער איז ַאויך דער בעל תפילה ,הגה"צ רבי מתתיהו ָ ָ ָ
אראïגערינען בלוט פון זיין האט ַ ָ האט געשריגן הויך אויפ'ן קול" :ותשובה ותפילה וצדקה ,"...אזש עס ָ געיטסהעדָ ,
פאר אים אויפ'ן עמוד ,און די ווערטער 'רוע הגזירה' זענען אויסגעמעקט וואס איז געלעגן ַ האלדז אויף דעם מחזור ָ ַ
געווארן ,און במשך
ָ טאקע ָאïגעמעקט געווארן פון מחזור ...און וואונדער איבער וואונדער ,דער 'רוע הגזירה' איז ַ ָ
גאנץ געיטסהעד ,איז נישט געווען שטאט .אין ַ
ָ האט מען נישט געהערט ַא שלעכטע בשורה ח"ו אין יאר ָ גאנצן ָפון ַ
יאר.
ַאפילו איין נפטר ל"ע יענעם ָ
וואס דער רוסישער שלאכטן ָ
ַ ראïשיצער רב זי"ע פלעגט מעורר זיין מיט ַא מעשה שהיה ,אין איינע פון די יא .דער ָ
געשאסן ַא טויטליכן פייל ָ האבן די פיינטליכע קרעפטן האט געפירט קעגן זיינע פיינטָ , ניקאלאי ימ"ש ָ
ָ ַ צאר
ַ
פאר,
דא קומט ָ וואס ָ באמערקט ָ האט ַ סאלדאט ,וועלכער ָהאט ַא ָ ַ מאמענטָ , צאר .אין יענעם ָ ציל'נדיג אויפ'ן ַ
געווארן און
ָ דערשראקן
ָ האט געריטן ,איז צאר ָ דאס פערד אויף וועלכן דער ַ אויסגעשריגן מיט ַא ביטער קול ,און ָ
האט גע'ïגר'ט אויפ'ן ָארט ,און דער האט ַארויפגעשïרינגען הויךַ .אזוי איז דער פייל ַאריין אינעם פערד וועלכער ָ ָ
געווארן.
ָ געראטעוועט
ַ צאר איז ַ
געזאגט ַאז ער וויל אים ָ האט אים סאלדאט ,און ער ָצאר געשיקט רופן יענעם ָ ַ האט דער ַ נאך דער מלחמהָ , ָ
נאר.
הארץ גליסט ָ וואס זיין ַגעראטעוועט זיין לעבן .ער קען דעריבער בעטן ָ ַ האט
וואס ער ָ פאר דעם ָ באלוינען ַ ַ
קאמאנדיר אין דער
פאר'ן קעניגַ ,אז היות זיין ָ ַ געזאגט ַ
ָ געהאט ַא 'קליין קעïל'...
ַ האטסאלדאט ,וועלכער ָ
האט דער ָ ַ ָ
געזאגט:
ָ צאר איםהאט דער ַ קאמאנדירָ ...
באשטימען ַא צווייטן ָ ַ 'זאל ַ
ַארמיי ïייניגט אים ,בעט ער פונעם קייסער מ ָ
נאר איינער! קאמאנדירָ .אבער דו ַבאשטימען ַאן ַאנדערן ַאלס דיין ָ ַ פארלאנג און ַ
נאכגעבן דיין ַ ַ -גוט ,כ'וועל ָ
קאמאנדיר?!
האסטו נישט געבעטן צו ווערן ַאליין ַא ָ ַ פארוואס ָ
ַ ָ
האט אונז געגעבן דעם זאגט מען צו אונז ,דער אויבערשטער ָ דאס זעלבע ָ ראïשיצער רב אויסגעפירטָ : האט דער ָ ָ
טארן
יאר הבא עלינו לטובה ,מיר ָ גאנץ ָ זאל אונז גוט זיין ַא ַ זאכןַ ,אז עס ָכח פון תפילה ,צו ïועל'ן דערמיט גרויסע ַ
באר הפרשה -ראש השנה ãé
êéæ ïèìàä © åö ,äðùä ùàø ïéà ïöøàä © ïöðàâ© ï'èéî íòã øàô '© 'ïøò÷àìô © ùèðòî øòã èåè äðùä ùàø ïéà
יד
. ïééø ïåà âéìééä יב
èòåå , âàè ¨ íòðåô äùåã÷ éã èøétù øò ,ïòèùøòáéåà
øòáਠ,'ä úãåáò ïéà øàé ¨ õðàâ'© à© 'íéøàåå © ïééæ íéà
ñàåå¨ øòã øàô © æéà ìéåàåå' :èáééøù 'ùîùå øåàî' øòã
ïåô áåè íåé øòã ,èñééä ñàã '÷¨ .'èìà
© æéà øò áéåà
ïåà ïâéìééä êéæ ïåà ïâéðééø åö êéæ äëåæ æéà øò ÷ïåà èéé÷èìà © èéî íéà óéåà øòáéøà© èééâ äðùä ùàø
øòôòùàá © øòæðåà øàô © ïèééøâåöåö êéæ ïåà ,úåáùçî òðééæ
ò÷øàèù© éã èéî èùéð 'èáòì' øò ,èéé÷âéãééì èéî
'÷øò èòåå íòã èéî ìééåå ,äðùä ùàø ïåô äòù 48 òìà© 'èìà © ïééæ øàé¨ õðàâ © à© øò èòåå ,âàè ¨ ÷íòðåô äùåã
,øàé ¨ ïöðàâ © ï'ôéåà 'ä úå÷éáã ïåà äùåã÷ ïééæ êéùîî
å"çיג(ãð 'ò ,â"ç ,'ìàøùé øàô' øôñ) .
à© øòôòùàá © íòã ïéà ÷åáã ïééæ ïòðò÷ ìàæ ©¨ øò æà
ï'äòù éã ïåô íé÷ìç éã ïåô ÷ìç øòãòé .âàè ¨ ïöðàâ
© ©ä"ã ,äðùä ùàø éæîø) 'ùîùå øåàî' øòã èáééøù éåæà
âàè¨ 'ïãòé óéåà ùèðòî íòã èôìòä ,äðùä ùàø ïéà ä"ø) àøîâ éã ïåô øòèøòåå éã óéåà ,('éðôì åøîà
àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïâéðò÷ åö ,øàé¨ ïåô øéà ¯ 'íëéìò éðåëéìîúù éãë úåéëìî éðôì åøîà' (.æèטו.ã"ëò ,
ïöðàâ
© ï'èéî äðùä ùàø ïéà 'úåéåëìî' éã ïâàæ ¨ èìàæ ¨
æà© ,('äðùä ùàø êøò) 'õòåé àìt' øòã êéåà èáééøù éåæà© ñìà© ïòðéåø÷ êéî øéà èòåå íòã êøåã ìééåå ,õøàä ©
ùàø ïéà çë èéî êéæ è÷øàèù © ùèðòî øòã áéåà .øàé
¨ ïöðàâ ÷© íòðåô êùîá âéðò
ïåô ãçt ïåà äàøé èéî ìåô ïééæ ìàæ ¨ õøàä© ïééæ ,äðùä
ïåà óìéä à© ïòðéôòâ øò èòåå ,ïòèùøòáéåà íòã íòã ïéà êéæ èòãðòåå øàé ¨ òöðàâ
© ñà㨠æà© ,èðééî ñàã ¨
øàéטז.
¨ õðàâ © à© ïáòì èòåå äîùð ïééæ ïåà ,âðåæééìñéåà ïåà úîàá êéæ óéåà èîòð ùèðòî øòã ìéôéåå
'זאל נישט ַאריינלייגןקאמאנדיר ...מ ָ
'זאל טוישן זיין ָ ַ האט געבעטן מ ָ וואס ָ
סאלדאט ָ
נארישער ָ ַ ָאבער נישט זיין ווי יענער ַ
פאר ַא וואס ער בעטַ , זאל מסדר זיין די תפילה ָ נאר יעדער בר דעת ָ נארישקייטןָ , גאנצן כח פון תפילה אין ַ דעם ַ
'שנה טובה ומתוקה' אין ַאלע זיינע ענינים.
זאל מען יב .דער 'שם משמואל' שרייבט )נצבים תרע"ג(ַ ,אז עס איז וויכטיג צו געדענקן אז אין די יעצטיגע טעג ָ
שטארקן
ַ גאנצע עבודה פונעם חודש תשרי מיט ַא גרויסע התלהבות און זאל טוהן די ַ נאר מען ָ'קאלט'ָ ,
נישט זיין ַ
געפיל .און מיט דעם כח שטייט מען מיט אויפגעהויבענע קע ïאון מ'זיגט אינעם משïט ,און יעדער מענטש לויט
די מדריגה פון זיין התלהבות ,איז ער זוכה אינעם דין' ,ואתם הדבקים בה' אלוקיכם חיים כולכם היום'.
באקומען האט ַ וואס ער ָ געווארן פון ַא לונגען ַאנטצינדונג ל"ע ָ ָ יונגערמאן נפטר
ַ אמאל אין חודש שבט ,איז ַא יגָ ַ .
האט דער גאון רבי חיים שמולעוויץ זצ"ל ,ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין קאלטע וועטערָ . פון די ַ
געזאגט:
ָ ירושלים,
געווארן ווען
ָ יונגערמאן איז יעצט נפטר געווארן פון די קעלט ,ער איז שוין 'נפטר' ַ -צי דען מיינט אירַ ,אז דער
'קאלט'(.
געקאכט -אינעם 'מחזור' פון ראש השנה' )ווייל זיין תפילה איז געווען ַ ָ האטדי זון ָ
אמאל טוט מען אין איין ראש השנה יד .ס'איז כדאי צו ברענגן די ווערטער פונעם 'מגן אברהם' )סוף סימן תקצ"א( ַאז ַ ָ
יארן אין מצרים. זאטע ָ האט געזען אין חלום ַאז עס וועלן קומען זיבן ַ יארַ ,אזוי ווי ïרעה ָ משïט'ן אויף עטליכע ָ
זאל בעטן דעם אויבערשטען און איינרייסן וועלטן ,ווייל מיט די תפילה קען ער ïועל'ן אויף האט שכלָ , וואס ָ דער ָ
יארן.
אסאך ָ
ַ ַ
טוַ .אזוי טייטשט הרה"ק בעל 'יסוד העבודה' זי"ע ,דעם ïסוק )דברים ו ,כד( 'לחיותינו כהיום הזה' .עס שטייט אין
זאגט דער ïסוק' :לחיותינו' -מיר שעïן חיות אויף דעם זוהר הקדוש ַאז 'היום' איז מרמז אויף ראש השנהָ .
טאג ראש השנה. יאר' ,כהיום הזה' -לויט ווי מיר פירן זיך אין דעם ָ גאנצן ָ
ַ
פאר די מצוה פון תקיעת שופר אין ראש השנה(ַ ,אז טז .רבינו סעדיה גאון ז"ל שרייבט )אין צווייטן טעם ,צווישן זיינע צען טעמים ַ
דעמאלס שופר כדי אויסצורופן, ָ מ'בלאזט
ָ טאג פון די עשרת ימי תשובה ,און ראש השנה איז דער ערשטער ָ
זאל ער נישט זאל תשובה טוהן ,און אויב נישטָ , וואס וויל תשובה טוהןָ , ווארענט ַאז יעדער ָ וואס ַָאזוי ווי איינער ָ
האבן קיין טענות. ָ
ס'איז אבער וויכטיג צו וויסן' ,בית יעקב אלו הנשים' ,וועלכע זענען ,ברוך השם ,מטוïל מיט די קליינע קינדער
åè באר הפרשה -ראש השנה
èééö éã ïòâðòøáøàôיז © äðùä åìéôàיח,ïòôਠèééøá ïòðòæ ìîéä ïéà ïøòéåè òìà© ïòåå , ¨ ,àìéîî
© èùéð ïòî øàè
úéá' ìòá ÷"äøä ,éáø øòîéðàìñ ¨ øòã èáééøù ñò éåå ùàø ïåô áåè íåé ïâéìééä íòã ïéà èåðéî ïééà
פארזיכערן דעם המשך און דעם קיום פון כלל ישראל .צוליב דעם קענען זיי נישט קומען אין אין שטוב ,און זיי ַ
טארן זיי ָאבער
צוזאמען מיט רבבות אלפי ישראלָ . ַ הארץ
דאס ַדאווענען אין די ימים נוראים ,און זיך אויסגיסן ָ שול ַ
באשעפער.האבן נישט זוכה געווען מתïלל צו זיין צום ַ טראכטן ַאז זיי ָ
ַ נישט זיין בעצבות ח"ו ,צו
געזאגט ַאז ער
ָ האט
לאïיאן זצ"לָ ,
געזאגט :מיין טאטע ,הגה"צ רבי אליהו ַ ַ ָ האט
לאïיאן זצ"ל ָ
הגה"צ רבי לייבל ַ ַ
וואס געפינען זיך אינדערהיים אין די הייליגע טעג און זיי גיבן זיך ָא ïמיט זייערע קליינע
האט בקבלהַ ,אז די פרויען ָ ָ
וואס הערשט אין שולַ ,אז זייערע תפילות גאנצן מצב ָ דארפן נישט ָאנקומען צו ַאלע תפילות ,און צו דעם ַ קינדערַ ,
וואס פירט ַארויף זייערע תפילות צום כסא דא ַא סïעציעלער 'צינור' ָזאלן ָאנגענומען ווערן אין הימל ,ווייל עס איז ָָ
האבן די מעגליכקייט מתïלל צו זיין ,דערנענטערן זיי זיך צום כסא הכבוד, וואס זיי ָ
הכבוד .מיט די געציילטע ווערטער ָ
לאנגע שטונדן אין ביהמ"ד און איז ממליך דעם גרויסן הייליגן קעניג. וואס שטייט ַגאנצער ציבור ָ ïונקט ַאזוי ווי דער ַ
aA
cמן הבאר c
פאלט אויס אין דער 'ערוך לנר' שרייבט )אין זיין ספר 'מנחת עני' ,פ' האזינו(ַ ,א חקירה אויב ווען ראש השנה ַ
דאס ערגסטע ח"ו און די בעסטע וואס זענען געווען ָ
יארן ָשבת ,צי ס'איז ַא גוטער סימן .מיר געפינען ַאז די ָ
יארן ,זענען געווען ראש השנה שחל בשבת. ָ
יארןַ ,אזוי ווי די
יארןַ ,אז פון איין זייט ,זענען די שווערסטע ָארא ïאין דעם חשבון פון די ָ ער ברענגט ַ ָ
יארן וואס ראש השנה איז געווען שבת. געווארן ,זענען געווען ָ
ָ יארן ווען די צוויי בתי המקדש זענען חרוב ָ
יאר וועןדאס ָ פאר כלל ישראלַ ,אזוי ווי ָיארן ַפארקערטַ ,אז די בעסטע ָ פון דער צווייטער זייט זעט מען ַ
יאר ווען די אידן זענען ַאריינגעגאנגען אין ארץ ישראל ,איז ראש דאס ָ 'האט אויפגעשטעלט דעם משכן ,און ָ מ ָ
דארף מען וויסן צי עס איז ַא גוטער סימןָ ,אדער חלילה נישט. דעמאלס געווען שבת .ממילאַ , ָ השנה אויך
זאגן א סברא ווי ַאזוי ראש השנה שחל זאגט דער 'ערוך לנר'ַ ,אז עס ווענדט זיך אין אונז .ווייל מ'קען ָ ָ
יאר ,און דאן קומט דער קול השופר גאנץ ָהאבן געזינדיגט ַא ַ
וואס ָפאר אונזער טובה :ווייל אידן ָ בשבת איז ַ
האפען ַאז דורך די תקיעות וועט דער שטן צעטומלט ווערן ,און דער זכות אינעם יום הדין ,און די אידן ָ
פאר אידן.
פון די תקיעות וועט זיין ַא סניגור ַ
וואךָ ,אבער ווען ראש השנה דעמאלס ווען ראש השנה איז אינמיטן דער ָ ָ נאר
דאס איז ָאבער ַאלעס ָ ָ
בלאזט מען נישט שופר ,ווי ַאזוי קענען מיר געפינען ַא זכות צו בלייבן גערעכט ָ דעמאלס
ָ וואס
איז אין שבתָ ,
וואס איז דער 'בת זוג' פון )מ'בלאזט דאך נישט אין שבת( .אויף דעם קומט דער הייליגער שבתָ , ָ אינעם יום הדין?
זאגט )שמות לא ,יז( 'ביני
באשעפערַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ פאר'ן ַ
אידישע קינדער ,און איז ממליץ טוב אויף אונז ַ
וואס אידישע קינדער היטן דעם שבת ווי ס'דארף ובין בני ישראל אות הוא לעולם' .און אין זכות פון דעם ָ
צו זיין ,איז דער אויבערשטער מוחל זייערע עבירות.
לאנג ווי די אידן היטן ָא ïדעם הייליגן שבתָ .אבער געווארן דווקא ַאזוי ַ
ָ געזאגט
ָ דאס איז ָאבער ַאלץ ָ
פארשוועכן איר כבוד ברבים און בפרהסיא, אויב מ'היט נישט דעם שבת געהעריג ,און אדרבה ,מ'טוט חלילה ַ
דאך ַא
איז ווי ַאזוי קען דער שבת ווערן ַא מליץ יושר אונז גערעכט צו מאכן ביים משïט? עס ווערט ָ
קטיגור ח"ו וכו'.
יארן ווען ראש השנה קומט אויס דער 'ערוך לנר' פירט אויסַ ,אז צוליב דעם איז סïעציעל אין ַאזעלכע ָ
דארף מען זיך ָאנשטרענגען און תשובה טוהן אן ַא הפסק. אין שבתַ ,
האבן נישט די מינדסטעכאטש מיר ָ געזאגט הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"עַ ,אז ָ
ָ יז .מורא'דיגע ווערטערָ ,
האט
געווארן
ָ השגה אין די הייליגע אבות און אמהותָ ,אבער פון דער גמרא איז משמע ַאז שרה און רחל זענען נפקד
האבן קינדער,
פאר זיך צו ָ
האבן נישט געקענט ïועל'ן ַמיט קינדער אין ראש השנה ,זעט מען פון דעםַ ,אז אויך זיי ָ
טאג.
נאר אין ראש השנה ,צוליב די גרויסע סגולה פונעם ָָ
באר הפרשה -ראש השנה æè
ø÷éò øòã ìééåå ,ïáòì ïöðàâ © ï'ôéåà ùèðòî ï'øàô © ïâàæ ì"æç ñàåå íòã óéåà ('ìë' ä"ã ,ä"øì) ò"éæ 'íäøáà
÷.tà
¨ íòðéà ñòìà© êéæ èòãðòåå )éåå è÷ðåt æà© ,'ùàø ùåçéî àìå ,ùåçéî ìë' (.àé úáù
éã ïéà âàèééåå
¨ à© ïåô ùøòãðà© æéà âàèééåå
¨ ÷tà
¨ ©à
òøòãðà© éã áéåà êéåà ,äðùä ùàø èéî æéà òáìòæ ñàã ¨ ©ùèðòî øòã áéåà ìééåå ,ùèðòî íòðåô íéøáéà òøòãðà
èéî ùèðòî ï'ôéåà øòáéøà© ïòééâ øàé ¨ ïåô âòè ÷ïåô íòðééà óéåà tàì © ï÷øàèù
© à© äìéìç èîå÷àá ©
åö ïòæ øòáਠøò óøàã © ,å"ç 'íéùåçéî' òðòãéùøàô © øòã áéåà êéåà æéà ,íéøáéà ç"îø òøòãðà© òðééæ
éåå äðùä ùàø áåè íåé íòðåô âòè òâéìééä éã ïèéä øòáਠêéæ øò èòåå ééåå ÷øàèù © ÷íéà èåè ètàì ©
à© åìéôà© ïééâøòáéøà© èùéð ìàæ'ñ ¨ ÷ tàיט,
©¨ ïéà âéåà ïà à© øòáਠ,å"ç øàôòâ© ñðáòì à© ïéà ïòðéôòâ èùéð
å"ç âéãééì ïééâ èéî òãðå÷òñכ. ïãàù
¨ ÷ïâéæéø à© ïééæ íøåâ å"ç ïò÷ tà ¨ ÷ïéà tàì
©
דארפן זיך
מאל ַאזוי פיל ,ווי ווייט מיר ַ פון דעם קענען מיר לערנען ַא 'קל וחומר ,בן בנו של קל וחומר' ,טויזנט ָ
יאר.
גאנצן ָדאס גיט אונז חיות אויפ'ן ַ באמיען מיט ַאלע כוחות אויסצונוצן די טעג פון ראש השנה ,ווייל ָ ַ
ביינאכט' ,יהי רצון שנהיה לראש ולא לזנב'. ַ זאגן ראש השנה וואס מיר ָ זאגן ַא רמז אויף די ווערטער ָ די ספרים ָ
קא ïאויףס'איז דער שטייגער פון די בעלי חייםַ ,אז ווען זיי ווילן קוקן אויף זייער וויידל ,דרייען זיי אויס דעם ָ
זאלן אויסנוצן דעם ראש השנה געהעריג' ,ולא ביינאכט' ,שנהיה לראש' -מיר ָ ַ צוריקַ .אזוי בעטן מיר ראש השנה
האבן נישט פארוואס מיר ָווייטאג און צער ַ ָ ָ יאר צוריקקוקן מיט גאנץ ָ דארפן ַא ַלזנב' -ממילא וועלן מיר נישט ַ
פארגאנגענעם ראש השנה ריכטיג. אויסגענוצט דעם ַ ַ
נאמען פון זיין רבי'ן ,הרה"ק בעל 'בית אברהם' נאכגעזאגט אין ָ
ָ האט ָ יח .הגה"ח רבי ישראל שמעון קאסטעלאניץ ז"ל ָ
'מזאל זיך
ָ הארץ:סלאניםַ ,אז ער פלעגט אין די הייליגע טעג אויסשרייען פון די טיפענישן פון זיין הייליג ַ ָ זי"ע פון
וואס
מ'זאל נישט זיין אין די יעצטיגע טעג ַאזוי ווי יענער שוטה ָ ָ דאס מיינט, מארק'ָ . נאר אויפ'ן ַנישט דרייען ווי ַא ַ
אסאך געלט.גאר ַ ַ פארדינען ָ דארט ַ גארנישט ,אין דער צייט ווען ער קען ָ מארק און ער טוט ָ דרייט זיך ַארום אויפ'ן ַ
ווארט 'מח'ַ ,א רמז ַאז ראש השנה דאס ָ צאל שעה'ן אין ראש השנה זענען ַ ,48אזוי ווי ָ יט .די ספרים שרייבן ,די ָ
האטוואס ָזאל דער ָ יארַ ,אלעס ווענדעט זיך אין ראש השנה ,און ָאïגעהיטן ווערן ָ גאנצן ָ
איז דער 'מח' פון ַ
הארל...קאַ ïאפילו ַאזוי גרויס ווי ַא ָ ח"ו ַא לעכל אין ָ
געזאגט )'אמרי פנחס' ,אות תפא( ַ ,אז ראש השנה איז דער 'גליפה' פון ָ האט
קאריצער זי"ע ָ כ .הרה"ק רבי פנחס'ל ָ
יאר ,און צוליב גאנץ ָיארַ .אזוי ווי דער מענטש פירט זיך אין ראש השנהַ ,אזוי פירט מען זיך מיט אים ַא ַ גאנצן ַָ
פארדרייט זיין ïנים אויף ַא וואס עסט זויערסַ , דעם עסט מען נישט זויערע מאכלים אין ראש השנה ,ווייל דער ָ
יאר.
גאנצן ָסעקונדע צוליב די זויערקייט דערפון ,און ער וועט בלייבן חלילה ַאזוי אויפ'ן ַ
וואס
דאס איז ענליך צו ַא בוי-מייסטער ָ האט ערקלערט דעם ענין פון ראש השנהַ ,אז ָ און הרה"ק רבי פנחס'ל ָ
מאכט ער ַא 'בלוïרינט' דערפון ,מיט בויט ַא גרויסן בנין לשם ולתפארת .איידער ער הייבט ָאן בויען דעם בניןַ ,
פארפעלן ַאפילו וואס ער וויל אויפבויען אין דעם גרויסן בנין .ער ïרובירט נישט צו ַ יעדן צימער און יעדן ווינקל ָ
יאר,
גאנצן ָדאס זעלבע אין ראש השנה ,טוט דער אויבערשטער ָאïצייכענען ַא 'בלוïרינט' אויפ'ן ַ איין ïרט דערפוןָ .
יאר.
גאנצן ָלאזט איבער ַא גרויסן צייכן אויפ'ן ַ מ'מאכט אין ראש השנהָ , ַ וואס
זאך ָ און צוליב דעם ,איז יעדע קליינע ַ
געוואלט
ָ קאריצער זי"ע נישט האט הרה"ק רבי פנחס'ל ָ עס ווערט געברענגט אין ספר 'אמרי פנחס'ַ ,אז צוליב דעם ָ
וואס טויג נישט ,און עס הערשט ווארט ָ ארויסזאגן פון מויל ַא ָ
ָ זאגן דרשות אין ראש השנה ,אויב ער וועט חלילה ַ ָ
דארף דער יאר .און צוליב דעם ַ גאנצן ָלאזט איבער ַא רושם אויפ'ן ַ וואס ָ טאגָ ,אזא ַָא גרויסער מוא און ïחד אין ַ ַ
נאך די סעודה. טאג ראש השנה ,אויך ָ גאנצן ָ נאר עוסק זיין אין תורה און תפילה במשך פונעם ַ מענטש ָ
טאקע געפירט די צדיקים אין ַאלע דורות ,אויסצונוצן יעדע סעקונדע ממש. האבן זיך ַ ַאזוי ָ
טאג ראש השנה, גאנצן ָאסאך תהלים במשך פון ַ זאגן ַ ַ
באקאנט ַאז דער הייליגער בעל התניא זי"ע פלעגט ָ עס איז ַ ַ
דעמאלס
ָ האטנאכט ראש השנה .ער ָ נאך תפילת מעריב די צווייטע ַ נאך מנחה ערב ראש השנה ביז ָ אנגעהויבן פון ָ
האט זיך ממש נישט ַאוועקגערירט פונעם תהלים און פונעם מחזור ,פונעם מחזור געזאגט ַא 'מאמר' .ער ָ ָ ַאפילו נישט
זאגן 'דברי אלוקים חיים'[. דאס ענין פון ָ באקאנט ווי חשוב ס'איז ביי אים געווען ָ ]כאטש ס'איז ַ ַ און פונעם תהלים ָ
האט זיך אויך געפירט דער גרויסער מגיד פון מעזריטש זי"ע(.
דארטַ ,אז ַאזוי ָיאר תש"ב ,און ער ברענגט ָ
)'ספר השיחות ריי"צ'ָ ,אנהייב ָ
æé באר הפרשה -ראש השנה
שלאפןָ זאלןזאכן :א .זיי ָ אנגעזאגט זיינע תלמידים אין ראש השנה אויף צוויי ַ ָ האט אויך ָ דער בעל התניא ָ
שלאפט ווייניגער ָ וואסשלאפן מער ווי עס פעלט אויס ,ווייל דער ָ ָ צוריקהאלטן פון
ַ 'זאל זיך
]דאס הייסט ,מ ָ ווייניגער ָ
זאלן זיך פארלאנגט ,קען ער זיין מיד און צעטומלט ,און עס וועט זיין 'יצא שכרו בהפסדו'[ ,.ב .זיי ָ ווי זיין גוף ַ ַ
אנצוהאלטן.
ַ פאר יעדן מענטש ,און ס'איז כדאי עס ָ צוריקהאלטן פון רעדן דברים בטלים .די 2הנהגות זענען גלייך ַ ַ
האט זיך אויך געפירט דער הייליגער רבי ר' אלימלך פון עס ווערט געברענגט )'אהל אלימלך' ,אות שמב(ַ ,אז ַאזוי ָ
געשטאנען אין ַ אויפגעשטאנען פרי אין ראש השנה ,און שוין פונעם עלות השחר איז ער ַ ליזענסק זי"עַ ,אז ער איז
דאווענען ïסוקי דזמרה מיט דביקות ,און ער איז געווען דער שליח ציבור ביי ַאלע תפילות ,פון שול און ָאנגעהויבן ַ
דאן איז ער נאך חצותַ . דאווענען מוסף ַ 1אזייגער ָ געבלאזן שופר ,און געעענדיגט ַ ָ האט אויך ָאנהייב ביז'ן סוף .ער ָ
האלבע שעה. האט געדויערט נישט מער ווי ַא ַ גאנצע סעודה ָ געגאנגען עסן און טרינקען כמצוות היוםָ ,אבער די ַ ַ
טאג. געזאגט תהלים בציבור מיט השתïכות הנפש ביז ענדע ָ ָ צוריקגעגאנגען אין בית המדרש און ַ דאן איז ער ַ
מאל דעם ספר תהלים ,פון ראש די ïוסקים שרייבן )זע 'משנה ברורה' ,סי' תקפא סק"ג( ַאז ס'איז כדאי צו ענדיגן דריי ָ
האט וואס דוד המלך ע"ה ָ וואפען ווי די פסוקים ָ שטארקערן ָ ַ האבן נישט ַא חודש אלול ביז יום כיïור ,און מיר ָ
פאר דעם אויבערשטען און מעורר זיין רחמים הארץ ַ דאס ַ פאר אידן אין ַאלע דורות ,זיך אויסצוגיסן ָ מחבר געווען ַ
און חסדים אויף דער וועלט.
טאג פון ראש השנה, גאנצן ָ אסאך תהלים במשך דעם ַ זאגן ַ ַהאט זיך געפירט צו ָ דער בריסקער רב הגרי"ז זצ"ל ָ
פארלוירן ַאלע זיינע האט ַ וואס ָ טאג איז דער מענטש ענליך צו איינעם ָ האט עס ערקלערט ,ווייל אין דעם ָ און ער ָ
גאנצע משïחה איז וואס איז ביז יעצט געווען מסודר מיט זיין ïרנסה און זיין ַ פארמעגנס רח"ל ,ווייל אויך איינער ָ ַ
הארַ .אלעס ליגט זאכן ,הענגט ָאבער יעצט ַאלעס אויף ַא ָ שטארק ,און ַאזוי ביי ַאלע ַאנדערע ַ ַ געווען געזונט און
אסאך רחמים דארף מען בעטן ַ ַ האנט עס צו טוישן צום גוטן .ממילאַ , וואגשאל ,און עס איז אין אונזער ַ יעצט אויפ'ן ָ ָ
יאר.
זאל אים געבן ַא גוט געבענטשט ָ באשעפער ער ָ ותחנונים פון ַ
דאס איז דער ïשוט'ער ïשט פון די תפילה 'כדלים וכרשים דפקנו דלתיך'ï ,שוטו כמשמעו ממש ,אויך בגשמיות, ָ
ווייל אין דער יעצטיגער סעקונדע שטייט דער מענטש 'בעירום ובחוסר כל' כפשוטו ממש.
זאגן תהלים ,מער ווי צו לערנען פארציען צו ָ האט אויסגעפירטַ ,אז צוליב דעם טוט ער ָ און דער בריסקער רב ָ
פארשידענע הערות און קשיות אויף דעם זיינע קביעות'דיגע שיעורים ,ווייל ביים לערנען ווערן נתעורר אין זיין מח ַ
צומאל קען ער ָ נאכקוקן אין ספרים כדי צו טרעפן ַא תירוץ אויף זיינע קשיות ,און דארף ָ וואס ער לערנט ,און ער ַ ָ
פארציען נאכזוכן אין די ספרים ,וועגן דעם טוט ער ָ פארברענגען ַא סעקונדע בשעת ער טוט ָ צוליב דעם קומען צו ַ
זאגן תהלים ,ווייל ַאזוי וועט ער אויסנוצן יעדע סעקונדע בשלימות. צו ָ
מיטאג
ָ אמאל ראש השנה ביי עס דערציילט הרב אלפא שליט"אַ ,א תלמיד פונעם בריסקער רב זצ"לַ ,אז ער איז ַ ָ
האט געזען ווי דער רב זיצט מיט ַאלע זיינע קינדער ַארום דעם ַאריינגעקומען צום בריסקער רב אין הויז ,און ער ָ
ïאסירט עïעס האט ַ געוואלדיגע התעוררות )ווי אין ַא מצב פון היסטעריע ,(...כאילו עס ָ ַ זאגן תהלים מיט ַא טיש און ַאלע ָ
ïאסירט ...דער דא ַ האט ָ וואס ָ האט ער אין זיין שרעק געפרעגט דעם עלטסטן זון פון בריסקער רבָ , ַא צרה ח"וָ .
האט געהערט זיין שאלה און אים געענטפערט: בריסקער רב ָ
ïאסירט מיט מיין שוועסטער?... האט ַ וואס עס ָ האט דען נישט געהערט ָ -איר ָ
האט דער בריסקער רב אים ïאסירטָ . האט ַ
וואס ָדערשראקן ,און געפרעגטָ , ָ נאך מער געווארן ָ
ָ איז הרב אלפא
האט ïאסירטָ ... האט ַ וואס ָ ïאסירט מיט מיין ïלימעניקָ ... האט ַ וואס עס ָ האט נישט געהערט ָ געזאגט :איר ָ ָ ווייטער
ïאסירט? ווייל האט ַ וואס ָ דאס ַאלעס ָ האט נישט געהערט ָ פארוואס איר ָ דער בריסקער רב אויסגערופן :איר ווייסט ַ ָ
ïאסירן... זאל נישט ַ דאס ָ מיר זענען יעצט מתïלל ַאז ָ
דאסנאכט ראש השנה )און אזוי אויך ָ וואס מ'איז מתïלל די ערשטע ַ גאר ַא גרויסע מעלה די תפילות ָ האבן ָ באזונדערָ ,
שטאט וואו עס וואוינען ָ זאגט ַא משל כדרכוַ ,א איד וואוינט ַאליין אין ַא אויסזאגן ספר תהלים( ,ווי דער דובנער מגיד זצ"ל ָ ָ
באשטימט. דארט ַ האט ָ וואס דער מיניסטער ָ באפעל פון סïעציעלע ממונים ָ שטאט פירט זיך אויפ'ן ַ ָ נאר גוים .די ָ
פאר ַאן יארַ , איינמאל ַא ָ
ָ נאר
דארט .ער קומט ָ נאר ווייט פון ָ שטאטָ , ָ דער מיניסטער ַאליין ,וואוינט נישט אין
האבן פיינט שטאטָ , ָ קלאïט ווי ס'דאארף צו זייןַ .אלע גוי'שע איינוואוינער פון דער ַ איבערבליק צו זען אויב ַאלעס
שטאטָ יעדעסמאל ווען דער מיניסטער איז געקומען אין ָ געהאט דעם איד מיט ַא געפערליכער שנאה ,און ממילא, ַ
באר הפרשה -ראש השנה çé
פאר אים אויף געוואלט דערנענטערן צו אים און זיך ָאïרעדן ַ ָ האט זיך באשטימער צייט ,און דער איד ָ אין דער ַ
האבןפאר אים און ָ דארט ַ געשטאנען ַָ האט ,זענען זיינע גוי'שע שונאים אייביג שוין וואס ער ָ ïראבלעמען ָ ָ ַאלע
האט נישט געקענט צוגיין צום מיניסטער און פאר דעם מיניסטערַ ,אזוי ַאז דער איד ָ גערעדט שלעכטס אויף אים ַ
זאל ליידער ווערן זייער ָארים ל"ע. האט גורם געווען ַאז ער ָ דאס ַאלעס ָ באדערפענישןָ . בעטן פון אים זיינע ַ
טאג
געראטן ַאז אין דעם ָ ָ האבן אים וואס צו טוהן ,און זיי ָ באראטן מיט זיינע גוטע פריינט ָ האט ער זיך ַ ָ אמאל ָ ַ ָ
באגעגענען דעם פארטאגס ,אפשר וועט ער ַ זאל ער אויפשטיין ַ ָ שטאטָ , ָ דארף ָאנקומען אין ווען דער מיניסטער ַ
באקומען ַאלעס וואס ער דאן וועט ער קענען ַ בארעדן ,און ַ נאך איידער זיינע שונאים וועלן קומען אים ַ מיניסטער ָ
בארעדן. דארט און אים ַ וויבאלד קיינער וועט נישט שטיין ָ ַ דארף,
גאנצעביינאכט און ַא ַ ַ פאר אונז ,אידן ,זיך צו פעדערן ראש השנה דאס איז ַא גוטע עצה אוך ַ דער נמשל איזָ ,
באשעפער ,איידער עס קומט דער יום הדין ווען דער שטן שטייט און זוכט מקטרג צו זיין נאכט מתïלל זיין צום ַ ַ
דאס איז די כוונה פון ïסוק' ,קומי רוני בלילה לראש אשמורות', חלילה אויף אונז ,און צו שטערן אונזערע תפילותָ .
פאר ראש השנה' .שפכי כמים לבך נוכח פני ה'' ,לאמיר זיך אויסגיסן דאס הארץ זוכן 'ראש אשמורות' מיינט מען ַ
דארט ,און ממילא ,וועט נאך נישט דער שטן ָ דעמאלס געפינט זיך ָ ָ דער בוכ"ע געפינט זיך ַאלייןָ ,אן די מקטרגים,
וואס מען בעט') .קול יעקב' ,איכה ב ,יט( דעמאלס קענען אויס'ïועל'ן ַאלעס ָ ָ מען
גאנץ ספר תהלים אין דער מאל ַ גאר גוטע סגולה ,צו ענדיגן צוויי ָ האבן געהערט פון ערליכע אידןַ ,א ָ מיר ָ
דערפאר אין ïסוקַ זאגן ַא רמז גאר גרויסע ישועות ]טייל ָ נאכט ראש השנה ,און עס איז מסוגל אויף ָ ערשטער ַ
)תהלים פא ,ח( 'אענך בסתר רעם' .בסת"ר איז ראשי תיבות ב' ס'פרי ת'הלים ר'אש השנה[.
האט געזען אין יאר צוריק(ַ ,אז ער ָ פאר ָ 250ïראגַ , ַ ַא מקור דערצו קען מען טרעפן אין ספר 'בינת יששכר' )געדרוקט אין
מאל תהלים פון ָאנהייב ביז'ן סוף ,ווייל דער ספר תהלים ביינאכט צוויי ַָ זאגן ראש השנה ַא ספר ַאז ס'איז גוט צו ָ
ווארט 'כïר' ,און עס איז מענינא דיומא, צאל פון ָ מאל 150איז ַ ,300אזוי ווי די ָ קאïיטלעך ,און צוויי ָ דאך ַ 150 האט ָ ָ
האבן ַא כïרה ,עכ"ל. 'דארף ָ ַאז מ ַ
יאר ,און איין געווארט אויף קינדער ָ 22 ַ האטבאקאנטן ïוסקַ ,אז ער ָ האבן געהערט ַאן עדות נאמנה פון ַא ַ ַ מיר ָ
אומבאקאנטער איד אים ַאריינגעשיקט ַא בריוו וואו ער שרייבט אים וועגן דער ַ ַ האט ַאן יאר ערב ראש השנהָ , ָ
טאכטער. געווארן זיין איינציגע ָ ָ יאר איז ביי אים געבוירן האט ַאזוי געטוהן ,און צום ָ סגולה ,און ער ָ
פארפאר יום טוב ַ האט גערעדט ַ יאר ,ווען ער ָ דאזיגע סגולה ,און איין ָ האט מפרסם געווען די ָ דער איד ַאליין ָ
האבן דרייסיג בחורים מקיים געווען די סגולה ,און ביז דריי באקאנטער ישיבהָ , ַא גרוïע עלטערע בחורים פון ַא ַ ַ
געווארן חתנים בשעטו"מ. ָ חדשים זענען 29פון זיי
ביינאכט ,איז ַאוודאי נישט פון די לייכטע סגולות ,סïעציעל ַאז ַ מאל ראש השנה אויסזאגן תהלים צוויי ָ ָ דאסָ
קלארן מוחָ ,אבער פונדעסטוועגן ,ברענגען ָ דאווענען מיט ַא לאנגע שעה'ן ביים ַ דארף מען שטיין ַ מארגן ,ראש השנהַ , ָ
מ'זאל וויסן וועגן דעם כח פון די סגולה ,און דער עיקר איז ,אויסצונוצן די צייט ריכטיג, ָ דא די סגולה ,כדי מיר ָ
איינמאל תהליםָ ,אדער ָ כאטשזאגן ָ מ'זאל ָ ָ טאג ,און פארברענגען ַאפילו איין סעקונדע פון דעם הייליגן ָ און נישט ַ
מ'זאל עס איינטיילן צווישן די בני בית ,א.ד.ג. ָ ַא טייל דערפון ,ווי ווייט מעגליךָ ,אדער
דאס מזל האבן זוכה געווען אין דעם זכותַ ,אז ָ זאגן אידן עדות וועגן 'אותות ומופתים' צו וועלכע זיי ָ יאר ָ יעדן ָ
'נאך די
האט אויסגעזען ווי מ'האלט שוין ָ וואס עס ָ זאכן ָ זאל זיך טוישן ביי זיי 'מן הקצה אל הקצה' ,און אויך ביי ַ ָ
זאלן ווערן איבערגעדרייט צום גוטן ,מיט בני חיי שאנס אויף דער וועלט ַאז זיי ָ נישטא קיין ַ
ָ גזירה'ַ ,אז ס'איז חלילה
האבן.
דארף ָ וואס ער ַ ומזוני ,מיט גוטע שידוכים ,יעדער איינער ָ
געווארט אויף שידוכים ,יעדער איינער פון זיי ,מיט ַ האבן
וואס פיר פון זייערע קינדער ָ מיר ווייסן פון ַא משïחה ָ
האבןביינאכטָ ,
ַ זיין אייגענע 'מעשה' .איין געשיכטע ,ערגער פון דער צווייטער .אינמיטן דער סעודה ראש השנה
האבן ַאלע יאר ָ האבן צעטיילט דעם ספר תהלים צווישן זיך ,און יענעם ָ זיי געשמועסט וועגן דער סגולה ,און זיי ָ
וואס זענען 'לכתחילה שבלכתחילה'. גאר גוטע זיווגיםָ , געהאט בשעטומ"צ ,מיט ָ ַ פיר חתונה
האט אונז דערציילטַ ,אז ער פלארידא ָ
ַ ָ באקאנטער איד אין דאס זעלבע מיט 'בני' -זוכה צו זיין צו קינדערַ .א ַ ַ ָ
געהאלפן.
ָ האבן ליידער נישט האט געטוהןָ , וואס ער ָ יאר אויף קינדער ,און ַאלע ïעולות ָ צוואנציג ָָ געווארט
ַ האט
ָ
געווארן למעלה
ָ געהאלפן
ָ מאל תהלים ,און ער איז געזאגט מיט כוונה צוויי ָ ָ האט ערביינאכטָ , ַ יאר ראש השנה איין ָ
èé באר הפרשה -ראש השנה
יארן וועגן 'האט געהערט אין משך פון ָ וואס מ ָ טראïן אינעם ים ָ ָ נאר ַא דאס ַאלעס איז ָ למעלה מדרך הטבע! און ָ
נאכ'ן טוהן די דערמאנטע וואונדערליכע סגולה. וואס קומען ָ וואונדערליכע ישועות ָ
יאר ,און דער צווייטער איז שוין געווארן ָ 28ָ וואס איינער איז שוין און ָאט איז ַא מעשה פון צוויי ברידערָ ,
יארהאט דער יונגערער ברודער געטוהן די סגולה ,און ער איז יענעם ָ יאר ַאלט .ראש השנה תשפ"גָ , געווען ָ 32
יאר שïעטער -ראש השנה האט געטוהן דער עלטערער ברודער ַא ָ דאס זעלבע ָ געווארן למזל טובָ . ָ געהאלפן
ָ
געהאט אין ַא מזל'דיגער שעה. ַ יאר חתונה האט יענעם ָ תשפ"ד ,און אויך ער ָ
האט ַא כלה האבן געהערט פון די בעלי העובדא וועמען מיר קענען גוטַ ,אז ענדע חודש אלול תשפ"הָ , מיר ָ
האט געטוהן די סגולה, האבן .זי ָ האט זי זוכה געווען חתונה צו ָ דעמאלס ָ ָ יאר ַאלט ,און ערשט וואס איז געווען ָ 25 ָ
פארïלאנטערט ָ האט זיך ַ טאטע איז ראש השנה תשפ"ה געווען נישט געזונט ל"ע אויף די נירן .זיין מצב ָ ווען איר ַ
דאקטאר
ָ געהאלפן ,און דער ָ ָ האבן שוין נישט באהאנדלונגען ָ 'דיאליסיס' ַ ַ ַ אויף שרעקליכן אופן רח"לַ ,אזוי ַאז די
וואכן צום לעבן... האט דער איד געציילטע טעג ָאדער ָ געלאזט וויסן ַאז לויט זיין מיינונגָ , ָ האטָ
אויסגעזאגט מיט מסירות נפש ,צוויי ָ דאס 25יעריגע מיידל, טאכטערָ , האט זיין ָ נאכט ראש השנהָ , די ערשטע ַ
זאלזאל ווערן געזונטָ ,אדער זי ָ טאטע ָ וואס פריער צו בעטןַ ,אז איר ַ מאל דעם ספר תהלים ,נישט וויסנדיג אויף ָ ָ
וואס
קלארַ ,אז מ'קען בעטן ַאלעס ָ ָ געטראכטָ ,אבער למעשה ,איז ַ האט ַאזוי
דא דערמאנעןַ ,אז זי ָ )מ'דארף ָ
ַ שוין זוכה זיין צו ַא גוטן שידוך
טאטן ָאנקומען געזונט זאל זוכה זיין צו זען איר ַ האט זי געבעטן זי ָ זאך( .וועגן דעם ָ האבן ,און נישט דווקא איין ַמ'דארף ָ
ַ
שטארק צו איר חתונה. ַ און
שווארצע ַ נירן-טראנסïלאנטאציע ,קעגן ַאלע
ַ ַ ַ דורכגעמאכט ַא
ַ טאטע האט איר ַ וכך הוה ,מיט גרויסע ניסיםָ ,
האט זוכה טאכטער ָ - געווארן פולשטענדיג געזונט ,און זי -די ָ ָ דאקטוירים ,און ער איז ברוך השם נביאות'ן פון די ָ
פארגעקומען איר חתונה ,מיט דער גאר פיינעם זיווג בעהי"ת ,און ענדע חודש אלול תשפ"ה ,איז ָ געווען צו ַא ָ
האט די כלה ַאליין מקיים שטארק ב"ה .שבת שבע ברכות ביי דער סעודהָ , ַ טאטן ,געזונט און באטייליגונג פון איר ַ ַ
גאנצע השתלשלות. געווען 'שיחו בכל נפלאותיו' ,און דערציילט ברבים די ַ
יאר אויף זרע של קיימא ,און האלב ָ געווארט פיר און ַא ַ ַ האטוואס ָ באקומען פון ַא איד ָ האבן מיר ַ נאך ַא בריוו ָ ָ
ïראבלעם איז .ראש השנה ָ וואס דער דאקטוירים נישט געקענט דערגיין ָ האבן די ָ גאנצער צייט ָ אין משך פון דער ַ
געווארן
ָ געהאלפן
ָ מאל תהלים ,און זיי זענען אויסגעזאגט צוויי ָ ָ מאן און זיין פרוי ïארפאלק ,דער ַ דאס ָ ָ האט ָ תשפ"הָ ,
דאקטוירים. באהאנדלונג פון ָ נאטירליכן אופןָ ,אן דער ַ ַ נארמאלן ַ
חודש תמוז תשפ"ה ,מיט ַא געזונט קינד בלע"ה ,אויף ַא ָ ַ
מאלאויסגעזאגט צוויי ָ ָ האט ַא חשובע בחור נאכט ראש השנה תשפ"הָ , נאך ַא מעשה ,די ערשטע ַ און ָאט איז ָ
טאג ראש השנה ,איז יארן אויף איר זיווג .דעם ערשטן ָ לאנגע ָ געווארט ַ ַ האט פאר זיינס ַא קרובה ,וועלכע ָ תהלים ַ
דארט כאטש זי איז ָ באלאנגטָ , דאווענען אין שול פון דער קהילה וואו זי ַ ַ דאס מיידל צו גיין ַ פאר ָ איינגעפאלן ַ
ַ
הארץ האט אויך ַאריינגעגעבן אין ַ דאווענען אין די ימים נוראים .דער אויבערשטער ָ אריינגעגאנגען ַ
ַ קיינמאל נישט ַ
ָ
געדאווענט .ביים ַ קיינמאל נישט
ָ דארט
האט ָ כאטש זי ָ דאווענען אין דער זעלבער שולָ , פון ַאן ַאנדערע פרוי ,צו גיין ַ
אנטשטאנען
ַ דארט איז ַ שטארק געפעלן ,און פון ָ ַ גאר
האט איר ָ דאווענען ,און זי ָ דאס מיידל ַ האט זי געזען ָ דאווענעןָ , ַ
דער שידוך בשעה טובה ומוצלחת.
געזאגט ,טוט תפילה אייביג ïועל'ן, ָ מאכן איין ïונקט :ווי קלאר ַָ נאר
איידער מיר ענדיגן מיט דעם ענין ,ווילן מיר ָ
אויסזאגן
ָ דאסנאכט ראש השנה ,בפרט טוט ָ נאך מער אין דער ערשטער ַ סïעציעל אין די יעצטיגע טעג ,און ָ
הארץ .דער גאנצן ַ געזאגט .ווי אידן מאמנים גלייבן מיר אין דעם מיט'ן ַ ָ שïאלטן הימלען ,ווי ַ מאל
תהלים צוויי ָ
טאקע ווייזן בחוש ווי די תפילות ïועל'ן אויבן אין הימל די גרעסטע ישועות אין ַאלע ענינים אויבערשטער טוט ַ
לטובה ולברכה.
מאל הערט פארשטייען נישט די הימלישע חשבונות ,און ָאפט ָ דארף מען אויך געדענקעןַ ,אז מיר ַ ָאבער למעשהַ ,
דארף מען געדענקעןַ ,אז ַא 'בשר ודם' געווארןַ , ָ געהאלפן
ָ נאך נישט מען ווי מענטשן רעדן זיך ָאַ ïאז זיי זענען ָ
האט גע'ïועל'טָ ,אבער עס איז אויסער יעדן וואס און ווי ַאזוי ער ָ קיינמאל נישט וויסן גענוי ָ ָ אויף דער וועלט ,קען
אסאך ,צי אויפ'ן ָארטָ ,אדער שïעטער ,צי ביי דעם ענין ַאלייןָ ,אדער ביי גאר ַ ַ ספרַ ,אז יעדע תפילה טוט אויף ָ
געהאלפן אויף ָ וואס איז מתïלל ,און ער ווערט פאר דעם מענטש ָ וואס זענען ַא טובה און ַא ברכה ַ ַאנדערע ענינים ָ
ַאן אופן למעלה מדרך הטבע.
באר הפרשה -ראש השנה ë
כתבנו בספר פרנסה וכלכלה -דער חיוב און זכות אז מ'קען (ãé ,á úìä÷) ÷åñt ïéà æîø à© íéøôñ éã ïâàæ
¨ ©éåæà
בעטן אויף ּפרנסה ìëù èàä ¨ ñàåå
'¨ øòã æà© ,'åùàøá åéðéò íëçä
èîåèùàá ïåà ïáéøùøàô © èøòåå âàè'÷¨ ïâéìééä íòã ïéà øò ïåà ,'tà
¨ íòã ïéà êéæ èòãðòåå ñòìà© æà© èòæ
øòãòé øàô© äñðøô éã èéé÷ëéìè÷ðåô à èéî ïéà òâø òãòé æéà'ñ øòééè éåå ïöàùåötà
© ¨ èééèùøàô
©
èìòåå øòã óéåà ùéðòôòùàáכב ),àìéîî ïåà ,(.æè äöéá
© øàéכא.
¨ ïöðàâ
© ï'ôéåà 'òétùî' øòã æéà ñàåå
¨ ,äðùä ùàø
האטבאקומען פון ַא איד ,וועלכער שרייבט אונזַ ,אז ראש השנה תשפ"ה ָ האבן ַ וואס מיר ָ און ָאט איז ַא בריוו ָ
יאר אוןהאלט מען שוין ביים סוף פונעם ָ דא ַ
פאר ַא געוויסע ישועה ,און ָ מאל ספר תהלים ַ אויסגעזאגט צוויי ָ ָ ער
נאך ַאלץ אויף די ישועהָ ,אבער מיט דעם אלעם עס איז אים וויכטיג מחזק צו זיין ַאנדערע מענטשן ווארט ָ ער ַ
מאל ראש זאגן ספר תהלים צוויי ָ האט נישט קיין ספק ַאז די סגולה און דער כח פון ָ צו טוהן די סגולה ,ווייל ער ָ
זאכן.
פארשידענע ַאנדערע ַ יאר ,ביי ַ דאס ָ מאל ָ בייגעשטאנען מערערע ָ ַ ביינאכט ,איז אים ַ השנה
געפארן מיט זיינע תלמידים אויף ַא ָ פאר תלמידים ,איז ער ער רעכנט אויס ,צום ביישïילַ ,אז ַאלס ַא מלמד ַ
באקומען געדארפט ַ ַ וואלט ער וואס בדרך הטבע ָ אומגעפאלן אויף ַא שרעקליכן אופן ל"עָ , ַ ïאציר ,וואו ער איז ש ַ
געפאר ה' ירחםָ ,אבער דער אויבערשטער ַ געשאפן ַא לעבנס ַ וואס וואלט קא ïרח"ל ָ שטארקן זעץ אין ָ ַ קלאַ ïא ַ פונעם
קאïפאר'ן ָ געשאדט ַ
ַ האט נישט געווארן אויף ַא לייכטן אופן .עס ָ ָ פארוואונדעט געראטעוועט און ער איז ַ ַ האט אים ָ
האט זיך שנעל דערהוילט דערפון .ער וואס ער ָ נאר ַא וואונד ָ קאָ ,ï ח"ו ,און אפילו נישט קיין 'טרוקענע' מכות אין ָ
האט געטוהן מיט אים ַא חסד און אים געהיטן און געשיצט. האט געזען בחוש ווי דער אויבערשטער ָ שרייבטַ ,אז ער ָ
מאל מיט בשורות טובות און געווארן מערערע ָ ָ געהאלפן
ָ יאר איז ער אויך ער גיט צוַ ,אז אין לויף פונעם ָ
ביינאכט מתïלל געווען ַ האט ראש השנה כאטש ער ָ וואונדערליכע ישועות אין די ענינים פון געזונט און ïרנסה ,און ָ
וואס דער געווארן אין ַאנדערע ענינים ,אויף ַאן ַאנדערן וועג ָ ָ געהאלפן
ָ מאל
אויף ַאן ַאנדערן ענין ,איז ער מערערע ָ
פאר אים. האט געזען ַאז ס'איז ריכטיג ַ אויבערשטער ָ
זאלן טוהן די וואס זענען מסוïק צי זיי ָ שטארקן ַאלע ָ ַ דאס וועט האפט ַאז ָ ער פירט אויס אינעם בריווַ ,אז ער ָ
ביינאכט ,ע"כ. ַ מאל ראש השנה אויסצוזאגן תהלים צוויי ָ ָ סגולה,
וואס ווערט נישט נתעורר אין ראש השנה מתïלל צו געזאגטַ ,אז דער ָ ָ האטכא .דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ
פלאמען ,און ער איז געלעגן ַ וואס זיין הויז איז ַארויף אין זיין צו דעם אויבערשטען ,איז ער ַאזוי ווי ַא בעה"ב ָ
געמאכט פוןַ האט ער זיך נישט וויסנדיג האבן געשריגן צו אים' ,פייער! פייער!' ָ כאטש ַאלע ָ רואיג אין בעט ,און ָ
פארמעגן.ראטעווען זיין ַ וואסער כדי צו ַ באמיט צו ברענגען ַ זיי און זיך נישט ַ
פארשרייבן פאר אים ַ 'זאל ַ קלאר ,אין דער יעצטיגער טייערער צייט קען דער מענטש ïועל'ן מ ָ ָ דער נמשל איז
באמיט זיך נישט וואס ַ נארישן שכל ,פירט זיך ממש ווי יענער טיïש ָ יאר פון שפע און ברכהָ ,אבער ער מיט זיין ַ ַא ָ
ראטעווען עïעס פונעם פייער. צו ַ
דאס הייסט, דאס איז די כוונה פון ירושלמי )געברענגט אין רמ"א ,סי' תקפג ס"ב( 'מאן דדמיך בריש שתא דמיך מזליה'ָ . ָ
הארץ אויסצונוצן די צייט אין ראש השנה. ער לייגט נישט צו ַ
וואס זיצט און טוט וואס דער 'מגן אברהם' שרייבט )סי' תקפג סק"ו( 'והיושב בטל כישן דמי' .דער ָ באקאנט ָ ס'איז ַ ַ
באבובער רב ,הרה"ק בעל 'קדושת ציון' זצ"ל הי"ד, האט געפרעגט דער ָ געשלאפןָ .
ָ וואלט
גארנישט ,איז גלייך ווי ער ָ ָ
נאר באמת, ווארט 'דמי' איז לכאורה איבעריגָ . דאס ָ זאגן 'היושב בטל כישן'ָ . וואלט געווען גענוג צו ָ ַאז לכאורה ָ
כאטש ַא מעלה ווען ער האט ָ שלאפטָ ,ָ וואס
שלאפט ,ווייל דער ָ ָ וואס
איז דער 'יושב בטל' ,נישט ממש ווי איינער ָ
האט על כל ïנים ַא נוצן פון זיין האט נישט אויסגענוצט די צייט מתïלל צו זייןָ ,אבער ער ָ כאטש ער ָ שלאפטַ ,אז ָ ָ
וואס
נאך ערגער ווי איינער ָ האט נישט קיין שום נוצן דערפון ,ממילא ,איז ער ָ וואס זיצט ליידיג ָ שלאףָ ,אבער דער ָ ָ
כאטש... שלאפט ָ ָ
האט געבענטשט האט געוואוינט ַא איד ,הרב ר' יוסף וויינבערג ז"ל ,וועמען דער אויבערשטער ָ כב .אין ירושלים ָ
אויסגעבראכן ַא גרויסער 'קריזיס' אין די געשעפטן ,און ַאלע סוחרים פון ירושלים ָ האט
אמאל ָ
מיט ַאן עשירותָ ַ .
האט זיך געוואנדן אויף דעם ווי ַאזוי גאנצער עתיד ָ פאר'דאגה'ט און צעטומלט ,ווייל זייער ַ ארומגעגאנגען ַ ַ זענען ַ
רומגעגאנגען רואיג אויך
ַ וואס איז ַא עס וועט זיך ענדיגן דער 'קריזיס' .ר' יוסף וויינבערג איז געווען דער איינציגער ָ
àë באר הפרשה -ראש השנה
éåæà© ïòðòæ ,äñðøt óéåà ïèòá ñàåå ¨ ïùèðòî éã æà© ,'áä åðéáà' :ïòèùøòáéåà íòã ïåô ïèòá åö èééö éã ñò æéà
ïéåù èàä ¨ ...'áéâ ïåà áéâ' ,ïòééøù ñàåå ¨ èðéä éã éåå òìà© êéåà ïåà ,'äìëìëå äñðøô øôñá åðéáúë ,åðéëìî
ùåã÷ä áåè íù ìòá øòã ,íòã ïâòåå èâàæòâ ¨ ̈øòáà ©.óøàã ïòî ñàåå ï'úåëøèöä òøòãðà
øòã æà© (ãë ,ë"äåéå ä"øì íéèå÷éì ,ú"äò 'áåè íù ìòá') ò"éæ
ïèééö òâéèðééä òøòæðåà ïâòåå èùéð èãòø ùåã÷ä øäåæכג, øäåæ øòã æà© ï'äðòè ïåà ïòîå÷ èòåå øòðééà áéåà ïåà
ùèðòî íòã øàô © ïøòèù äñðøt ïéà ïåøñç øòã ïòåå áä ïéáìëë ïéçååö' (.áë øäåæ éðå÷éú) èâàæ
¨ ùåã÷ä
באגעגענט דעם שïעטערדיגן דארט ַ האט ָ געפארן קיין טבריא ,און ער ָ
ָ טאג איז ער
אין דעם מצב .אין ַא שיינעם ָ
דאן געוואוינט אין טבריא ,און דער 'ברכת אברהם' האט ַ
סלאנימער רבי'ן ,הרה"ק בעל 'ברכת אברהם' זי"ע ,וועלכער ָ ָ
איבערצולאזן ַאלע אייערע געשעפטן און אייער ָ געהאט די כוחות הנפש
ַ האט איר
האט געפרעגט ר' יוסף'ן ,ווי ַאזוי ָָ
האט רבי יוסף געענטפערט: האר'ָ .
אזא צייט ,ווען ַאלעס 'הענגט אויף ַא ָ הויז אין ַ ַ
-מיין יריד איז ראש השנה!
פאר דעם באשערט ַ וואס מ'איז ַ דאס ָ זאגן ,ראש השנה איז די צייט ווען מ'קען ענדערן ָ האט געמיינט צו ָ ער ָ
'האט
וואס מ ָדאס נישט מער ווי ַא 'גילוי'ַ ,אן ַאנטïלעקונג וויפיל און ָ יאר ,איז ָמענטשָ ,אבער אין משך פון ָ
יאסלוואס רבי ָאסאך איבער'חזר'ן די ווערטער ָ דאן ,פלעגט דער 'ברכת אברהם' ַ ַ באשטימט אין ראש השנה ...זינט ַ ַ
געזאגט' :מיין יריד איז ראש השנה ...מיין יריד איז ראש השנה'... ָ האט איםוויינבערג ָ
געזאגט )ליל ראש השנה תש"ט ,אין ערשטן ָ
יאר פון זיין הנהגה פון גערער חסידות ָ כג .הרה"ק בעל 'בית ישראל' מ'גער זי"ע ָ
האט
געזאגט אין זיין
ָ האט
-געברענגט אין ספר 'פאר ישראל' ,ח"א ,ע' רצג(ַ ,אז זיין זיידע ,הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע ָ
נאר אויף מלכות שמים און אויף זאל מען נישט בעטן אויף גשמיותָ , טאג ראש השנה ָ צייטַ ,אז דעם ערשטן ָ
באדערפענישן. טאג ראש השנה ,קען מען בעטן אויף ïרנסה און ַאנדערע גשמיות'דיגע ַ נאר אין צווייטן ָ 'אידישקייט'ָ ,
דאך גערעכנט ַאזוי ווי ַא 'יומא אריכתא' האט צוגעגעבן ,די צוויי טעג פון ראש השנה ווערן ָאון דער 'בית ישראל' ָ
האבן אויך אידישקייט און ïרנסה איין קדושה ,און 'הא האבן איין קדושה ,און באמת ָ טאג -און ָ לאנגער ָ -איין ַ
זאלן קענען דינען דעם אויבערשטען מיט תורה און בהא תליא' -איינס ווענדעט זיך אין ַאנדערן ,ווייל כדי מיר ָ
האבן ַא שפע פון ïרנסה בכבוד ,און אויב ַאזוי ,קען מען דארפן מיר ָ תפילה ,און ערציען אונזערע קינדער ריכטיגַ ,
טאג ראש השנה. בעטן אויף ïרנסה אויך אין ערשטן ָ
aA
cמן הבאר c
האט
געזאגטַ ,אז זיין רבי ,דער הייליגער לעכעוויטשער זי"עָ , ָ האט
קאברינער זי"ע ָהרה"ק רבי משה ָ
האט ַאריינגעשריבן אין 'קוויטל' אין די ימים נוראים בקשות אויף ïרנסה, וואס ָמקïיד געווען אויף איינעם ָ
באטראכטן
'דארף גוט זיך ַ ַ
אזא צייט וועגן זיינע צרכי הגוף ,ווען מ ַ
טראכטן אין ַ ַ
ַ זאגנדיג ,ווי ַאזוי קען ַא מענטש
ָ
באשעפער.וואס מ'קען איבערבעטן דעם גרויסן ַ 'במה יתרצה עבד אל אדוניו' -מיט ָ
געזאגט אויף דעםַ ,אז יעצט ווען ַא איד בעט אויף ïרנסה ,בעטָ קאברינער זי"ע
האט דער ָ פונדעסטוועגןָ ,
קלארן דעת מתïלל צו זיין צום
ָ האבן ַא
זאל ָ
ער אויף טהרת הנפש ,ווייל דער תוכן פון זיין רצון איז ַאז ער ָ
קאïיטל תהלים מיט ַא דעה צלולהָ ,אדער לערנען ,מכבד זיין דעם זאגן ַא ַ
באשעפער געהעריגָ ,אדער צו ָ ַ
פאר'ן צורך פון עבודת השם. דאך ַדאס ַאלעס איז ָ צאלן שכר לימוד ,און ָ שבתָ ,
נאכאמאל 'מעומד',
בלאזט מען ָ ַ ָ ָ דערנאך
ָ מ'בלאזט שופר אין ראש השנה 'מיושב' ,און
ָ זאגט )ר"ה טזַ (:אז
די גמרא ָ
געזאגט הרה"ק רבי שמחה בונם זי"ע פון פשיסחא ווייל דער עיקר ָ האט אויף דעם
כדי צו צעטומלען דעם שטןָ .
גאנצן שלימות,
האט נישט געדינט דעם אויבערשטען געהעריג מיט'ן ַ וואס ער ָ
האט אויף דעם ָ וואס ַא מענטש ָ תירוץ ָ
האטהאט גורם געווען ַאז ער ָ
דאס ָ
געהאט צוליב ïרנסה ,און ָ
ַ האט
וואס ער ָ
איז צוליב די טירדות און צעטומלעניש ָ
דאס איז נישט קייןדאווענען .אויף דעם טענה'ט ָאבער דער שטןַ ,אז ָקלארע דעה צו לערנען און ַ ָ געהאט ַא
ַ נישט
באשעפער ,און נישט קוקן אויף די טירדות פון ïרנסה. געדארפט דינען דעם ַ
ַ האסט תירוץ ,ווייל דו ָ
באר הפרשה -ראש השנה áë
÷ò"éæ øòöéøà
¨ ì'ñçðô éáø ÷"äøä èâàæòâ
¨ ¨ êéìðò àìéîî ïåà ,úòãä áåùé èéî ïòèùøòáéåà íòã ïòðéã åö
èàä
)'ïãòø íéèåù :ïåùìä äæá (äôú úåà ,'ñçðô éøîà ñò ,äáøãà .äñðøt óéåà ïèòá åö èùéð ñò èãàù ©
áåéç à© àãכד äñðøt óéåà ïééæ åö ììtúîכהèùéð ïòðòæ ééæ ïåà ,'áä áä ïéáìëë ïéçååö' ïééà êéæ .
¨ åìéôà© æéà
דעמאלס זעט איין ָ בלאזן מיר שופר ,און דער שטן ווערט צעטומלט און ער קענן נישט מקטרג זיין. ָ וועגן דעם
וואס ווערט צעטומלט צוליב די טירדות ,קען יא זייער ַא גוטער תירוץַ ,אז איינער ָ דאס איז באמת ָ דער שטן ַאז ָ
נישט טוהן זיין עבודה באמת און בשלימות) .ספר 'שיח שרפי קודש'(
האט צוגעגעבןַ ,אז ווארקער זי"ע )'שמועות יצחק' ,שבת שובה ,אות ו( און ער ָ געזאגט הרה"ק רבי יצחק'ל ָ ָ האט
ענליך ָ
באלד צעטומלט און בלאזן ווערסטו ַ ָ וואס אידןנאר ,פון איין תקיעה ָ זאגט דער מלאך מיכאל צו דעם שטן :זע ָ דאן ָ
ַ
דאך ַא 'מלאך' און פונדעסטוועגן ביזטו וואס דו ביזט ָ וואגסטו צו רעדן אויף 'מענטשן'ָ , צעמישט ,אויב ַאזוי ,ווי ַאזוי ַ
זאל טוהן ַא מענטשַ ,א 'קרוץ מחומר' ,ווען די טירדות צעטומלען אים. וואס ָדערשראקן ,אויב ַאזויָ ,
ָ געווארן
ָ
נאר אויף ענינים פון רוחניות )אויך במשך וואס איז מתïלל ָ זאגן ַאפילו בדרך מליצהַ ,אז אדרבה ,דער ָ כד .די ספרים ָ
זאגט ,כדי צו שטייגן אין וואס ָיאר( ,זעט אויס חלילה ווי ַא 'כופר במקצת' ,ווייל ער איז ַאזוי ווי איינער ָ פונעם ָ
האב סייעתא דשמיא ,און וועגן דעם וועל איך מתïלל זיין דערויףָ ,אבער אין ענינים פון גשמיות דארף איך ָ רוחניותַ ,
'אליין ַאן עצה געבן'... קען איך מיר ַ
געזאגט
ָ האט
סאלאנטער זצ"ל )געברענגט אין ספר 'כוכבי אור' ,ע' רסב( ,און ַאזוי ָ
געזאגט דער גאון רבי ישראל ַ ַ ָ האטַאזוי ָ
געווארן צו בעטן אויך אויף ַאלע ָ דער גאון בעל 'חזון איש' זצ"ל )'מעשה איש' ,ח"ג ,ע' קנז( ַאז ראש השנה איז געגעבן
האבן.
דארף ָ
וואס דער מענטש ַ באדערפענישן ָ ַ
געזאגט ַאז דער קרעכץ ָ האט
מליובאוויטש זי"ע ָ
ַ דאס איז דער עיקר פון די תפילות ,ווי הרה"ק מהר"ש כה .אדרבהָ ,
און געוויין אויף דעם גשמיות'דיגן מצב אין ראש השנה ,איז אין גדר פון 'תשובה עילאה') .ספר 'ליקוטי דיבורים',
ח"ד ,ע' תשכ(
ראïשיץ ,צווישן די חבריא פון הייליגן 'באבוב זי"ע הי"ד פלעגט דערציילןַ ,אז אין ָ הרה"ק בעל 'קדושת ציון' מ ָ
מ'האט
ָ זאנוויל )וועמען
זאנוויל .דער רבי ַ
נאמען רבי ַ ראïשיצער רב זי"ע ,איז איינע פון די חסידים געווען ַא איד מיט'ן ָ ָ
אמאל
ארימאן ל"עָ ,אבער ער איז געווען ַא שיינער בעל תפילהָ ַ . ַ ראïשיצער'( איז געווען ַא בלוטיגער ָ 'זאנוויל ָ
גערופן ַ
פארשטאט אין די ימים נוראיםַ , ָ דאווענען ַאלס שליח ציבור אין ַא געוויסע אנגעבאטן צו קומען ַ
ָ האט מען אים ָ ָ
אנבאט .ווי קען ער זיין ראש השנה, זאל ָאננעמען דעם ָ ָ האט זיך געקווענקלט צי ער ָ זאנוויל ַָא שיינעם לוין .רבי ַ
זאנוויל
האט ָאבער 'געזיגט' ,און רבי ַ ראïשיצער רב? דער שרעקליכער דחקות ָ נישט ביי זיין הייליגן רבי'ן ,דעם ָ
שטאט.
ָ דאווענען ימים נוראים אין יענער
אנבאט צו קומען ַ האט ָאנגעומען דעם ָ ָ ָ
געזאגט
ָ ראïשיצער רב אים האט דער ָ ראïשיצער רבָ , זאנוויל איז ַאריינגעקומען זיך געזעגענען פון ָ ווען רבי ַ
ראïשיצער רב' :ובכן זאנוויל צוריק געענטפערט דעם ָ האט רבי ַ זאנוויל ,ובכן תן פחדך ,אויך געלטָ '... 'אהַ , שארףָ :ַ
צדיקים ,אויך געלט'...
זאג ,ובכן יתקדש שמך ה' האט צוגעלייגט צו די מעשה' :און איך ָ באבוב'ער רב ,בעל 'קדושת ציון'ָ , און דער ָ
זאלן קענען דינען דעם אויבערשטען ווי ס'דארף צו זיין, דאס מיינט ,כדי אידישע קינדער ָ אלוקינו ,אויך געלט'ָ ...
אסאך געלט...האבן ַ ַ דארפן זיי ָ ַ
מ'זאל קענען
ָ פאר'ן צורך פון רוחניותַ ,אז
נאר ַ גאנצע בעטן אויף גשמיות ,איז ָ דאס ַ ס'איז ַא גרויסער כללַ ,אז ָ
האבן גשמיות ,איז גלייך ווי דינען דעם אויבערשטען במנוחת הנפש .ממילא ,איז אויך ווען ַא איד איז מתïלל צו ָ
וואלט געבעטן אויף רוחניות. ער ָ
זאגט דער 'חתם סופר' זי"ע )סוף פ' תבא( אויפ'ן ïסוק )תהלים כז ,ד( 'אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש ,שבתי ַאזוי ָ
מאלַ ,אזוי ווי דער ïסוק זאכן אויף איין ָ'זאל נישט בעטן אויף צוויי ַ
זאגן )תענית חַ (:אז מ ָבבית ה' כל ימי חיי' .חז"ל ָ
דאך אין די תפילת שמונה פארשטיין ,מיר בעטן ָ דארף מען ַ זאגט )עזרא ח ,כג( 'ונצומה ונבקשה מאלוקינו על זאת'ַ . ָ
אמאל.
זאכן מיט ַ ָ אסאך ַ
עשרה ,און אין 'אבינו מלכנו' ,אויף ַ ַ
האבן ,כדי צו קענען דינען דארפן ָוואס מיר ַהאבן ַאלעס ָ זאלן ָ
זאךַ ,אז מיר ָ
נאר איין ַאיז דער תירוץ ,מיר מיינען ָ
דאס איז די כוונה פון דעם ïסוק' ,אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש' .איך בעט פון דעם דעם אויבערשטעןָ .
âë באר הפרשה -ראש השנה
,'ãåã úñðë') äðòè øòééæ èâòøôòâtਠïéåù ò"éæ øòðìàè¨ ,äñðøt óéåà øåtéë íåé ïåà äðùä ùàø ïéà ììtúî
ïéà èùèééèòâðééøà© ñò èàä ¨ øò ïåà ,('ìëä úà ïæä' êøò ïòðòæ ééæ] èéð ééæ ïèòá ñàã ¨ ïåà ,èéð ééæ ïáàä ¨ ñàã¨
íéîé éã ïéà ïòðòååàã © íééá ïâàæ
¨ øéî ñàåå
¨ øòèøòåå éã ïåà ,äñðøt óéåà ïèòá åö èùéð äâéøãî à© ïéà èùéð
øòèùøòáéåà øòã ¯ 'êîù àøåðå äúà ùåã÷' :íéàøåð ,äñðøt åö äëåæ èùéð ééæ ïòðòæ ,èùéð ïèòá ééæ ãìàáéåå ©
øéî ïòðò÷ éåæà© éåå ,éåæà© áéåà .'àøåðå ùåã÷' à© æéà .['ïàëîå ïàëî çø÷' ïáééìá ééæ ïåà
òøòãðà© óéåà ïåà (äìç) 'ùèéìéå÷' à© ïâòåå íéà ïåô ïèòá
,(ãôú úåà ,íù ,'ñçðô éøîà') èâðòøáòâ èøàã ¨ èøòåå êéåà
ä¯åìà ïéàå' ,øéî ïâàæ ¨ íòã óéåà .äñðøt ïåô íéðéðò
åö êéæ ïòîòåå åö èùéð êàã ¨ ïáàä
¨ øéî ¯ 'êéãòìáî ìàîà
¨ © èàä ÷¨ ò"éæ øòöéøà ©¨ ì'ñçðô éáø ÷"äøä æà
éã èæéétù øò ñàåå ¨ ,ïòèùøòáéåà íòã åö øàð ¨ ïãðòåå
úøùò éã ïåô âòè ïòö òìà© ïîä úùøt ïâàæ ¨ ïñééäòâ
áéåà ,ïèòá øéî ïìàæ ¨ ïòã ïòîòåå ïåô .èìòåå òöðàâ
©
øò éåå èøòäòâ êéà áàä ¨ ìàî¨ êàñà
© © ïåà ,äáåùú éîé
.àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã ïåô èùéð ïåà äñðøt óéåà ïééæ ììtúî ìàæ'î ¨ æà© èâàæòâðà
¨ ¨ èàä
¨
øòã æà© ïáééìâ åö ,óøàã'î © ñàåå
¨ ï'úåëøèöä òøòãðà© éã
ïåà ,âðàìøàô
© © ïééæ ïìéôøò éàãååà© èòåå øòèùøòáéåà
דאווענען
פארגיסן טרערן ביים ַמלך מתרצה בדמעות ַ - כו
. äåöî òñéåøâ à© æéà ñàã ¨
õàøè
¨ æà© (.ö óã) "úåðååëä øòù" ÷"äôñ ïéà èééèù ñò
ïééæ èâòìô ,áåè íåé à æéà äðùä ùàø ñàåå ¨ íòã øéî ïòðò÷ éåæà© éåå ,ï'äðòè ñàåå ¨ ïùèðòî àã ¨ ïòðòæ ñò
ïéà úåìéôú éã ééá ïòðééåå êàñ © à© ,ì"æéøà øòã ,éáø êìî' íòã øàô © éðåæîå ééç éðá óéåà ïééæ ììtúî
äðùä ùàø ïåô âòè ééååö éã ì'ãåã éáø ÷"äøä èàäכזéã ïéà éàãååà© ïåà , ¨ ,úîàá øòáਠ,'àùéðå íø ì¯à
וואס בעט איך פון דעם אויבערשטען? 'שבתי בבית ה' כל ימי חיי' ,און זאך -נישט מערָ . נאר איין ַ אויבערשטען ָ
פאר דעם צוועק. נאר ַ וואס איך בעט ביי ַאלע מיינע תפילות ,זענען ָ ַאלע בקשות ָ
סטאלינער זי"ע .זיי ָ אמאל געקומען אויף יום טוב פון ראש השנה צו הרה"ק רבי אשר כוַ .א גרוïע חסידים זענען ַ ָ
האטהאבן זיי געגעסן ערגעץ ַאנדערש .ווען דער רבי ָ געדאוונט ביים רבי'ןָ ,אבער די סעודות ָ ַ נאר
האבן ָאבער ָ ָ
געזאגט בדרך צחות:ָ האט ערבאמערקטָ , עס ַ
דא אויף ïרנסהָ ,אבער עסן ,עסן זיי ערגעץ ַאנדערש... דאווענען ָ -די חסידים ַ
ראדזינער ז"ל פון בני ראדזינער ז"ל ַ
)א זיידע פון הרב נתנאל ַ האט איינער פון די ָאנוועזענדע חסידים ,הרה"ח רבי נתנאל ַ ָ
דאך אין זוהר געטראכט ביי זיך ,עס שטייט ָ ַ האט אויפגעשטעלט דעם בית המדרש לתורה ולחסידות 'אש קודש'(, ברק ,וועלכער ָ
זאגן דיהאט דער רבי געמיינט מיט'ן ָ וואס ָ 'זאל נישט בעטן אויף ïרנסה אין ראש השנה ,אויב ַאזויָ , הקדוש ַאז מ ָ
אדורכגעגאנגען ביים
ַ דא אויף ïרנסה .שïעטער ,ווען דער דערמאנטער חסיד איז ַ ווערטער ַאז זיי זענען מתïלל ָ
געזאגט:
ָ האט דער רבי אים ָאïגעשטעלט און יארָ , סטאלינער צו ווינטשן ַא גוט ָ ָ הייליגן
האט ïרנסה און וואס ָפאר ַא מענטש ָ נאר גילטיג ַ מ'טאר נישט בעטן ראש השנה אויף ïרנסה ,איז ָ ָ וואס
דאס ָ ָ -
אינגאנצן נישט קיין ïרנסה ,מעג ער בעטן דערויף אין ראש השנה! ַ האט
וואס ָ נאךָ ,אבער איין ָ ער בעט ָ
וואס ער דריקט זיך אויס דאס לשון פון זוהר הקדושָ , האט צוגעגעבןַ ,אז לויט דעם איז מדויק ָ און דער רבי ָ
ווארט
דאס ָ מאל ָ זאגט נישט איין ָ וואס בעטן אויף ïרנסה' ,צווחין ככלבין הב הב' ,און ער ָ שארף וועגן די מענטשן ָ ַ
וואס זיי
דאס ָ 'נאך' ,מער ווי ָ נאר זיי בעטן ָ האבן ïרנסהָ , וואס ָדאס גייט ַארויף אויף די מענטשן ָ 'הב' )גיב( ,ווייל ָ
מאכן ַאזוי ווי ער פארשטייט זיך צו ַ וואס ַגארנישט -און אויך איינער ָ פארמאגט ָ
וואס ַ ָ פארמאגן שויןָ .אבער דער ָ ַ ָ
פאנגט זיך ָאן ַא נייער חשבון ,און ממילא איז ער גלייך ַאזוי ווי איינער 'ארים' -מיט'ן וויסן ַאז אין ראש השנה ַ איז ָ
אזא איינער מעג בעטן 'הב לן מזוני' -גיב אונז ïרנסה. גארנישטַ ַ , נאך ָ פארמאגט ָ
וואס ַ ָ ָ
זאגן אין די סליחות' ,מכניסי דמעה ,הכניסו דמעותינו לפני מלך מתרצה בדמעות' .מיר בעטן די מלאכים, כז .מיר ָ
באוויליגט ווען וואס ווערט ַ באשעפער ,דער גרויסער קעניג ָ פאר'ן ַזאלן ַאריינברענגען אונזערע טרערן ַ זיי ָ
פאר אים טרערן. מ'פארגיסט ַ ַ
ïאטענציעלע באדינען די ָ באשטימט ַא מענטש צו ַ פארמאגט ַא געשעפט ,און ער ַ וואס ַ ָ ס'איז ַא משל צו ַא מענטש ָ
וואס איז געשטעלט זעלבסט-פארשטענדליךַ ,אז אויב עס קומט ַא קונה ,טוט דער ַארבעטער ָ ַ דאךקונים .איז ָ
באר הפרשה -ראש השנה ãë
åö ïòîå÷òâðòîàæåö © êéæ øòðéãàá
© ©ïåà èëòð÷ òìà ùèðòî øòã æà© ,ïâàæ ¨ èâòìô øò .øåtéë íåé ïåô úåìéôú
.âéðò÷ íòã ïèòáåöøòáéà éåæà© éåå äöò ïà© ïèëàøè © 'òâéìééä éã ïéà ïééååòâ à© èùéð íéà 'èìàôàá
© © ñò ñàåå
¨
,èâàæòâ
¨ ïåà ,'íé÷ùîä øù' øòã èìòèùòâôéåà êéæ èàä ¨ èùéð äìéìç æéà äîùð ïééæ æà© ïîéñ à© æéà ,âòè
,ïøàé
©¨ ìéô éåæà© ïéåù âéðò÷ íòã ïò÷ øò éåå èéåì æà úåîéìùáכח.
íéà êøåã ïèòáøòáéà ïòðò÷ èùéð íéà ïòî èòåå
êàñ
© à© ò÷àè
© ïáàä
¨ úåøåã òìà© ïéà íé÷éãö éã
ïééà øàð¨ ïàäøàô
© '© æéà ñò .äðúî à© èéî 'ïôéå÷øòèðåà
ñàåå
©¨ äìéôú ïåô èéé÷ñéåøâ éã ïâòåå èãòøòâîåøà
÷ðàøèòâ
© ïñéååòâ à© âéðò÷ ï'øàô
© ïòâðàìøòã
© åö :äöò
,íéðåðçú ïåà úåéëá èéî ïöøàä÷© ïôéè ïåô ñéåøà© èîå
ïâééìåö èòåå øò ïåà ,áéì øòééæ èàä ¨ âéðò÷ øòã ñàåå¨
êìî' øòã êà㨠æéà ,àåä êåøá øòèùøòáéåà øòã ìééåå
ïâéãìåùèðà© êéæ ïìòåå ééæ åàåå ååéøá à© ÷ðàøèòâ
© íåö
.'úåòîãá äöøúî
ï'ôéåà êéæ èâééì ñò .âéðò÷ íòðåô äìéçî ïèòá ïåà
,èéîòâ êéìééøô à© ïáàä ¨ èòåå âéðò÷ øòã ïòåå æà© ,ìëù ¨ ò"éæ "äùî çîùé" øòã
à© (ãé ,ä"øì "íééç úçëåú") èâàæ
êéæ ïáàä ¨ ééæ ñàåå ¨ íòã óéåà ïééæ ìçåî ééæ øò èòåå òðééæ óéåà èøòæééáòâ êéæ èàä ¨ âéðò÷ à© ,ìùî
כט
. íéà ïâò÷ èâéãðéæøàô
© ïòðòæ .ïôàøèùàá
¨ © èìàååòâ
¨ ééæ èàä
¨ ÷øò ïåà èëòð
אראïצולאזן
ָ פארהאנדלונגען מיט זיי ,און אויב נויטיג ,האט ער די רשות ַ ָ באהאנדלען די קונים ,פירן די ַ ַ געווארן צו ַ ַ
ָ
גאנצער געשטעל וואס זיין ַ
ַאביסל פונעם ïרייזָ ,אבער אויב עס קומט ַאריין אין דעם געשעפט ַא 'בעסערער מענטש'ָ ,
מאכן 'גרויסע געשעפטן' דא ַ נאר ער וויל ָזאגט עדות ַאז ער איז נישט געקומען סתם איינקויפן עïעסָ , גאנג ָ
און ַ
באלד ַאריינפירן אין צימער פונעם בעל הבית .דער ַארבעטער וועט מיט'ן אייגענטימער ,וועט דער ַארבעטער אים ַ
'ïאסט נישט' צו רעדן מיט אים ,ווייל ער איז בלויז ַאן ַארבעטער. פאר יענעם ַ נישט רעדן מיט אים ,ווייל ַ
וואס אידישע קינדער דאך נישט צו ַא 'אידישע טרער'ָ , פארשטייען ָ זאגן צו די מלאכים ,ענק ַ דער נמשל איז :מיר ָ
וואס זיי ליידן ברוחניות ובגשמיות אין ביטערן גלות .וועגן דעם בעטן מיר' ,הכניסו דמעותינו פארגיסן צוליב דעם ָ ַ
באשעפער ,דער גרויסער קעניג זאלט ַארייננעמען אונזערע טרערן אין היכל פונעם ַ לפני מלך מתרצה בדמעות' ,איר ָ
פארגיסט ַא טרער. וואס ַבאוויליגט צו יעדן איד ָ וואס ער ווערט ַ ָ
פארזאלט זיך משתדל זיין און מתïלל זיין ַ וועגן דעם בעטן מיר ביי די מלאכים' ,השתדלו והרבו תחינה' איר ָ
זאלט וואס איר ָזאלט איר ַאריינפירן אינעווייניג ,צום 'מלך מתרצה בדמעות'ָ ,אן דעם ָ אונזָ ,אבער אונזערע טרערןָ ,
בכלל צורירן צו זיי...
דאווענעןכאטש ַ זאל ָוואס איז נישט בטבע ַא 'בעל בכי' ָ כח .די פוסקים שרייבן )"אלף המגן" ,סי' תקפב סקמ"ה( ַאז דער ָ
זאל נתעורר ווערן און מעורר זיין זכותים אין הימל ,און זיי ברענגען מאכן' ווי ער וויינט ,כדי ער ָ הויך און 'זיך ַ
דאס 'קול' פון מיין געוויין.האט געהערט ָ דערויף דעם ïסוק )תהלים ו ,ט( 'כי שמע ה' קול בכיי' ,דער אויבערשטער ָ
ïאלאץ זיין
פארטריבן פון קעניגליכן ַ ַ האט ַ געזאגט הרה"ק מסאטמאר זי"עַ ,א קעניג ָ ָ האטכטַ .אן ַאנדערן משלָ ,
האט דער טאטן דעם קעניגָ , ווארענונגען פונעם ַטראץ ַאלע ָ ָ פארזינדיגט קעגן אים ,און האט זיך ַ זון ,ווייל ער ָ
פארגעזעצט מיט זיינע שלעכטע מעשים. זון ָ
האט זיך פארטריבענעם זון ,און זי ָ נאך איר ַ פארבענגט ָ האט די קעניגין זיך זייער ַ יאר שïעטערָ , עטליכע ָ
לאנד וואו דער זון איז ארויסגעלאזט אויף ַא ווייטן וועג כדי אים אויפצוזוכן ,ביז זי איז ָאנגעקומען אין ַא ווייטן ַ ָ ַ
האט דער זון אויסגעשריגן צו זיין מאמע ַא 'זעקה גדולה געווען אונטער ַארעסט .פון יענער זייט פונעם טויערָ ,
דערבארימען אויף אים ,און אים ַארויסנעמען ַ אלזא,
זאל זיךָ ַ , דא ָאן גרויסע ïייניגונגען .זי ָומרה'ַ ,אז ער ליידט זיך ָ
געזאגט:
ָ האט זיין מאמע -די קעניגין -אים פון די ביטערע תפיסהָ .
פארïאנצטערן טויער פוןאריבערווארפן ַא שליסל ,מיט וועלכן דו וועסט קענען עפענען דעם ַ ַ ַ -איך וועל דיר ַ
דער טורמע.
האט ער ïרובירט עפענען דעם געווארפןָ ,
ָ האט אים וואס זי ָגעכאïט דעם שליסל ָ ַ האט
נאך דעם ווי דער זון ָ ָ
אמאל ïרובירט עפענעןָ ,אבער ס'איז ווידער נישט נאך ַ ָ האט ָ האט זיך נישט געעפענט .ער ָ טויערָ ,אבער דער טויער ָ
האסט מיר נישט געגעבן דעם האט ער ַארויסגעשריגן דורכ'ן טויער צו זיין מאמע' ,איז מעגליךַ ,אז דו ָ געגאנגעןָ .
ַ
האט די מאמע אים געענטפערט: ריכטיגן שליסל?' ָ
äë באר הפרשה -ראש השנה
íòã ïèòáøòáéà øéî ïòðò÷ ñàåå ¨ ÷èéî .íéà ïâò © ùèðòî øòã ïòåå ,æéà ìùîð øòã
ïåô ïøòøè èñéâøàô
æéà øòèùøòáéåà øòã ,øòôèðò øòã æéà ?ïòèùøòáéåà øòôòùàá© øòã èøòåå ,ïòðòååàã
© íééá ïöøàä
© ïôéè
íéà ïòî ïò÷ éåæà© ïåà ,'úåòîãá äöøúî êìî' øòã äöøúî êìî' à© êà㨠æéà øò ìééåå ,íéà åö èâéìéååàá
©
ñòtò èùéð ïâàîøàô
¨ © øéî .ïøòøè èéî ïèòáøòáéà ,äìéçî ïèòá êéåà íéà ïåô ïòî ïò÷ ,ïàã
© ïåà ,'úåòîãá
ïøòøè èéî øàðלא.
¨ ,ïèòáåöøòáéà íéà ñàåå
©¨ èéî ùøòãðà äøôëå äçéìñל.
òùéãéà ïåà äìéôú ïåô çë øòã æéà ñò ñéåøâ éåå ùåøã) 'ìçð éáøò' ÷"äôñ ïéà èééèù øòèøòåå òëéìãðò
ïåàâ íòã ïåô øòèøòåå éã ïåô ïòæ ïòî ïò÷ ,ïøòøè ïèòáåöøòáéà èééö éã æéà èöòé æà© (ä"øì
÷åñt ï'ôéåà èâàæ
¨ øò ñàåå¨ ,ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåèòâ ïáàä
¨ øéî ñàåå
¨ íòìà© øàô © ïòèùøòáéåà íòã
יארן ,איזוואס דען ,אין לויף פון די ָ נאר ָדאס איז דער ריכטיגער שליסל פון דער טורמעָ , -איך בין זיכער ַאז ָ
נארפאר דיר ָ האב ַ דערפאר עפענט זיך נישט די טיר מיט'ן שליסל .איך ָ ַ 'פארזשאווערט' און
ַ געווארן ַ
ָ דער שליסל
פארשווינדן פון 'זשאווער' ַַ 'ראסט' און
גאנצער ָ סאך טרערן אויפ'ן שליסל ,און ַאזוי וועט דער ַ פארגיס ַא ַאיין עצהַ :
זיך ַאליין ,און דו וועסט קענען עפענען דעם טויער...
האבן מיר ליידער גורם געווען ַאז דער 'שליסל' צו תשובה דער נמשל איז פארשטענדליך :מיט אונזערע מעשיםָ ,
פארגיסן הייסע טרערן אויפ'ן זאלן ַ 'פארזשאווערט' ווערן .אונזער איינציגע עצה איז ,מיר ָ ַ זאל ַ און מעשים טוביםָ ,
פאר'ן'זשאווער' ,און אונזערע תפלות וועלן ָאנגענומען ווערן ַ ַ גאנצער שליסל ,און ַאזוי וועט ָאïגעטון ווערן דער ַ
זאלן קענען אויס'ïועל'ן ַא שנה טובה ומתוקה. באשעפערַ ,אז מיר ָ הייליגן ַ
געזאגט )"קדושת נפתלי" ,ראש השנה( ַא רמז ,דב"ש איז ראשי תיבות ש'ימה ָ האט
הרה"ק רבי נפתלי מעליצער זצ"ל ָ
פארשרייבן גוטס ד'מעתי ב'נאדך )תהלים נו ,ט( -לייג אריין מיינע טרערן אין דיין פלעשל .דער אויבערשטער וויל ַ
מ'זאל נישט ח"ו קענען ָ דאס פלעשל פון טינטַ ,אז נאר דער שטן קומט און טריקענט אויס ָ פאר אידישע קינדערָ ,ַ
וואסבאשעפער' ,שימה דמעתי בנאדך' -לייגט אונטער די טרערן ָ שרייבן גוטס אויף אידן .אויף דעם בעטן מירַ :
אזא אופן ,וועסטו פארגיסן אין די הייליגע טעג ,אין דיין פלעשל ,אונטער דעם טינט' ,הלא בספרתך' -אויף ַ ַ מיר ַ
אונז קענען ַאריינשרייבן לטובה ולברכה אין דיין ספר החיים ,אמן.
ל .עס שטייט אין ספה"ק 'אמרי פנחס' )החדש ,אות תסט( ַאז ראש השנה איז ענדליך צו ַא חתונהï .ונקט ווי ביי ַא
טאנצן די געסט און זיי פרייען זיך מיט די שמחה פון חתן-כלהָ ,אבער ביי די חוïה ,וויינען דער חתן חתונהַ ,
דאך די גרעסטע שמחה ַאז זיי וועלן זוכה זיין פארוואס וויינען זיי? עס איז ָ
פארשטייןָ ַ , דארף מען ַ און די כלהַ .
זאך )עי' קידושין ב,(: פארלוירענע ַ אויפצושטעלן ַא אידישע שטוב? אין ַא צייט ווען דער 'בעל אבידה' טרעפט זיין ַ
וואס געפינט זיין אבידה ,ביז יעצט ,איז ער געווען ַא 'פלג גופא' ,און וואס ַא חתונה איז צוגעגליכן צו ַא מענטש ָ ָ
געווארן ,קומט דאך צו זיין בשמחה? ָ פארטיגבאשאפונג ַ
יעצט איז זיין ַ ַ
דערפאר
ַ פארוואס חתן-כלה ,און אויך די עלטערן ,וויינען ווען זיי שטייען אונטער די חוïה ,איז נאר דער טעם ַ ָ ָ
פארקומען שïעטער ,און מען וואס עס וועט ָ דאך נישט עתידות ,ער קען נישט וויסן ָ ווייל דער מענטש ווייסט ָ
פארקערטע מאן און די פרוי זענען צוויי ַ זאל זיך פירן כשורה .דער ַ סאך רחמי שמים ַאז ַאלעס ָ האבן ַא ַדארף ַָ
סאך סייעתא דשמיא. האבן ַא ַ
דארף מען ָ זאל עולה יפה זייןַ , נאטורן ,און כדי דער זיווג ָ ַ
יארנאך ַא ָ באנייט מיט ָ דאס זעלבע איז ראש השנה .פון איין זייט ,הערשט ַא גרויסע פרייד ַאז די בריאה וועט ַ ָ
דערפאר וויינען מיר
ַ פארשרייבט אין הימל ,און וואס מען ַהאבן ַא קיוםָ ,אבער ווער ווייסט ָ וואס די וועלט וועט ָָ
בשעת די תפילות אין די ימים נוראים.
פאר תקיעת שופר ,זיך געוואנדן אין אמאל ,שטייענדיג אויף די בימה ַ האט ַ ָ לא .דער הייליגער 'קדושת לוי' זי"ע ָ
געזאגט:
ָ דער ריכטונג פון די 'עזרת נשים' ,און
בלאזן מיט'ן שופר! ָ זאל קענען וואשט אויס דעם שופר מיט אייערע טרערן ,כדי איך ָ -ערליכע אידישע טעכטערַ :
האבן מתקן וואס די גדולים אין ַאלע דורות ָ פארשידענע תפילות ָ פארוואס מיר געפינען ַ דאס איז דער טעם ַ ָ ָ
זאגן ַאז שערי דמעות לא ננעלו .ממילא ,אויב די נשים צדקניות ïראך ,ווייל חז"ל ָ געווען אויף דער אידישער ש ַ
פארגיסן טרערן. זאגן ,קענען זיי ַ וואס זיי ָ
פארשטייען ַָ
באר הפרשה -ראש השנה åë
'íéãéñç øôñ' øòã èáééøù ,øòèøòåå òëéìøòãðåàåå )úåøäð åàùð ,äúà íìåòî æàî êàñë ïåëð' (ã ,âö íéìäú
)ùèðòî à© ïééæ ìàîà ïò÷'ñ ,(ì÷ 'éñ ñàåå
¨ ,"æà" èøàåå
¨ ñà㨠,'øôåñ íúç' øòã èâàæ ¨ .''åâå 'ä
ïòîòððਠìàæ
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ãøòåå èùéð æéà ñàåå¨ ,äðùä ùàø óéåà æîøî æéà ,'æ ïåà 'à úåéúåà éã èàä ¨
ïåà íéðåðçú ïåà úåìéôú òðééæ áéìåö øàð ¨ ,äìéôú ïééæ ùãåç ïèòáéæ íòã ïåô ('à) âàè
¨ øòèùøò øòã æéà ñàåå ¨
ïåà âéáééà èðééåå øò ñàåå
¨ ïâéåà òðééæ ïåô ïøòøè éã øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ âàè¨ íòã ïéà .éøùú æéà ñàã
)¨ ,('æ
èàä
¨ øò áéåà åìéôà æéà ,øòôòùàá © íòã èòá øò ïåëð' èééèù ñò éåå ,äàéøá òöðàâ© éã óéåà èâéðò÷òâ
øòèùøòáéåà øòã èåè ,íéáåè íéùòî ïåà úåëæ ïéé÷ èùéð ,øòèééåå ÷åñt øòã èâàæ ¨ .'äúà íìåòî æàî êàñë
̈.äìéôú ïééæ ïòîòððà 'íòã ,ïøòøè òøòééæ èéî óéåà ïáééä ,ïãéà éã ¯ 'åàùð
.ù"ééò ,ìåëéáë ïèùøòáéåà
úçëåú ,ïâä øôñì çôñðä) 'äùî êøã' øôñ ïéà èééèù ñò
èéî èòá'î ñàåå ¨ äìéôú éã æà© ,(ã"ë íåéì øñåî © ïòî ïò÷ íòã ïåô
ïñéåøâ íòã ïåô ìñéáà© ïééèùøàô
,ïøòåå åö ïòîåðòâðਠèðàð
¨ øàâ
¨ ïåà áåùç æéà ïøòøè ñàåå
¨ ,ïâéåà éã ïåô ïøòøè ïåô äìåòt éã ïåà çë
לב
øòëìòåå êøåã øéè éã . ì"æç ïåô èðà÷àá
© © æéà'ñ éåå .øòôòùàá
© ïåô äëåìî éã ïáééäôéåà ìåëéáë ïòåè
כאטש די טויערן זאגט )ב"מ נטַ (.אז ָ הארץ פון יעדן איד .די גמרא ָ דאס ַאויסצואוואשן ָ
ַ די טרערן זענען אויך בכח
פארבליבן ָאפען ,די טויערן פון געווארן אין דער צייט פון גלות ,זענען ָאבער ַ ָ געשלאסן
ָ פון תפלה זענען ליידער
ïאניעוועזשער זאגט הגה"צ רבי אליהו אליעזר דעסלער זצ"ל ,משגיח פון דער ָ טרערן ' -שערי דמעות לא ננעלו'ָ .
דאך זיכער וואס געפינען זיך אין הימל ,ווייל עס איז ָ דא רעדט מען נישט פון די טויערן ָ ישיבה אין בני ברקַ ,אז ָ
נאר די כוונה פון חז"ל נאך ַאלץ ָאפען ָאנצונעמען די תפילות פון אידישע קינדערָ , ַאז די טויערן פון הימל זענען ָ
דאווענען און זיך פארשïארט ,ביז מיר זענען נישט בכח צו ַ ַ וואס זענען ליידער ַ הארץָ , איז אויף די טויערן פון ַ
כאטש 'שערי תפילה ננעלו' ,זענען פאר דעםַ ,אז ָ באשעפער געהעריג .איז די עצה ַ פאר דעם ַ הארץ ַ דאס ַ אויסגיסן ָ
דאן וועלן קוואל פון די טרערן ,און ַ ַ נאר עפענען דעם זאל מען ָ ָאבער די טויערן פון אידישע טרערן געבליבן ָאפעןָ .
באשעפער ,און אויס'פועל'ן פאר'ן ַדאווענען ַ זיך אויך עפענען די טויערן פון אידישע הערצער ,און זיי וועלן קענען ַ
יאר.
גאנצן קומענדיגן ָ ברכות און ישועות אויפ'ן ַ
סאלדאטן אין
באזוכט ַאן איינהייט פון אידישע ָ ַ אמאל ַ האט ַ ָ ליובאוויטשָ ,
ַ הרה"ק בעל 'צמח צדק' זי"ע פון
בייגעשטאנען די
ַ סאלדאטן ,וועלכע זענען
האבן געלויבט די אידישע ָ ַ צאר )עס איז ַ ַ
באקאנט ווי די גדולי הדורות ָ דער ַארמיי פון רוסישן ַ
האבן
האט געשמועסט מיט זייָ , געהאלטן פעלזן-פעסט ביי אידישקייט( .ווען דער 'צמח צדק' ָ ַ האבן זיךשווערסטע נסיונות און ָ
געזאגט:
ָ זיי אים
זאל דער טראגן ראש השנהָ , ָ וואס מיר אויסגעוואשן די קנע ïאויף די מיליטערישע מונדירן ָ ַ האבן שוין -מיר ָ
'אויסצואוואשן' אונזערע נשמות...
ַ רבי אונז לערנען ווי ַאזוי
האבן געענטפערטַ ,אז אויסגעוואשן די קנע ,ïאון זיי ַָ האבןוואס זיי ָ
האט דער 'צמח צדק' זיי געפרעגט ,מיט ָ ָ
געזאגט:
ָ האט דער 'צמח צדק' זיי וואסערָ . זאמד און ַ געוואשן מיט ַ ַ האבן עסזיי ָ
קאïיטלעך תהלים זענען ַאזוי ווי אויסוואשן אייערע נשמות ...ווייל ַ ַ 'וואסער' קענט איר אויך 'זאמד' און ַ -מיט ַ
וואשט מען אויס און מ'רייניגט ָא ïדי נשמה ,ביז זי שיינט וואס מיט זיי ַ 'וואסער'ָ , דאס ַ זאמד ,און די טרערן זענען ָ ַ
ַאזוי ווי פריער )השיחות להצמח צדק ,ער"ה ,תר"ד(.
זאגט )ב"מ נט" (.אף על פי ששערי תפילה הארץ פון ַא איד ,און די גמרא ָ דאס ַ אויסצואוואשן ָ
ַ לב .טרערן זענען בכח
פארשלאסן געווארןָ ,אבער די טויערן פון כאטש די טויערן פון תפילה זענען ַ ננעלו ,שערי דמעות לא ננעלו"ָ ,
נאר זיי זענען געבליבן ָאפן. פארשלאסן געווארןָ , ָ טרערן זענען נישט ַ
דא וועגן די טויערן זאגט אויף דעם דער משגיח ,הגה"צ רבי אליהו אליעזר דעסלער זצ"לַ ,אז חז"ל רעדן נישט ָ ָ
נאך ַאלץ ָאפען געווארן ,ווייל ס'איז זיכער ַאז די טויערן פון הימל זענען ָ ָ פארמאכט
אין הימל ַאז זיי זענען חלילה ַ ַ
וואס זענען הארץ ָ נאר וועגן די טויערן פון ַ דא רעדט מען ָ און גרייט ָאנצונעמען די תפילות פון אידישע קינדערָ .
באשעפער. פאר'ן ַ
הארץ ַ דאס ַ דאס איז גורם ַאז דער מענטש קען נישט מתïלל זיין און זיך אויסגיסן ָ וואס ָ פארשטאïטָ ,
ָ ַ
פארשïארט ,זענען די טויערן פון ַ נאר טרערן ,ווייל אויך אויב די טויערן פון תפילה זענען ַ און די עצה דערצו איז ָ
æë באר הפרשה -ראש השנה
וואס
טאג ָ
חדות ה' הוא מעוזכם -די גרויסע שמחה אינעם ָ èùéð èøòåå ,ïøòøè èéî úåìéôú éã ïééøà© ïòîå÷ ñò
מ'קרוינט דעם קעניג íòã ïåô øàð ¨ ,äðåîî à© øòãà êàìî à© êøåã èðôòòâ
ìâúå íéîùä åçîùé' :íéìäú ïéà èâàæ ä"ò êìîä ãåã èéî øòèùøòáéåà øòã ,åîöòáå åãåáëá ïòèùøòáéåà
åá øùà ìëå éãù æåìòé ,åàåìîå íéä íòøé ,õøàä òðééæ èìéôøò ïåà äìéôú ïééæ èøòôèðò úåðîçø òðééæ
.(âé¯àé ,åö) 'õøàä èåôùì àá éë àá éë 'ä éðôì ,'åâå ì"ëò ,ïåöø éäé ïë ïîà ,ïèåâ íåö ïòâðàìøàôלג.
© ©
פארשלאסענע
דאס ַקוואל פון טרערן ,און מיט דעם עפנט ער אויך ָ
ַ דארף עפענען דעם
טרערן געבליבן ָאפן .דער מענטש ַ
באשעפער בתפלה ותחנונים אויסצו'ïועל'ן די ישועה.פאר'ן ַ
'זאל זיך קענען ַאוועקשטעלן ַ
הארץַ ,אז מ ָ
ַ
aA
cמן הבאר c
הרה"ק בעל 'ישמח משה' זי"ע טייטשט דעם ïסוק )קהלת יא ,א( 'שלח לחמך על ïני המים כי ברוב הימים
דאס מיינט מען וואס מען שיקט ַארויף אין הימל' ,על ïני המים' ָ -
תמצאנו' .די כוונה איז אויף ַא בקשה ָ
לאזן איבער ַא גרויסן רושם אין הימל .זיי ïועל'ן
וואס זיי ָ
וואסערָ ,
פארגיסט ַאזוי ווי ַ
וואס מען ַדי טרערן ָ
זאגט דער ïסוק' ,כי ברוב הימים תמצאנו' -אויב דאס ָלאנגער צייטָ .
ַאזוי ווי ַאן עבודה און יגיעה פון ַא ַ
אסאך טעג ,וועסטו טרעפן אין ציל און דיין תפילה וועט אסאך טרערן במשך פון ַ ַ פארגיסן ַ ַ
דו וועסט ַ
ָאנגענומען ווערן.
וואס איז מתïלל צו דעם פאר דעם ָ זאגט )'יערות דבש' ,ח"א ,דרוש יא( וואויל איז ַ דער גאון רבי יהונתן אייבשיץ זי"ע ָ
אזא תפילה קומט נישט צוריק ליידיג. הארץ ,ווייל ַ ַ צובראכן ַ
ָ אויבערשטען מיט טרערן און מיט ַא
מ'דארף עס טוהן מיט שמחה ,ווי ַ נאר
דא וועגן וויינען מיט עצבות ח"וָ , לג .ס'איז ָאבער ïשוט ַאז מ'רעדט נישט ָ
דאס קומט אונז לערנען זאגט ,ב'שמך י'גילון כ'ל ה'יום ,ראשי תיבות 'בכיה'ָ . דער גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע ָ
זאך איז נישט ַא סתירה צו דער ַאנדערער. צוזאמען .איין ַ ַ ַאז שמחה און בכיה גייען
צוזאמענשטעלן שמחה מיט ַא געוויין :שרייבט שוין אויף דעם דער ַ וועט דער מענטש פרעגן ,ווי ַאזוי קען מען
מאדער רב ,הגאון בעל 'לבושי מרדכי' זצ"ל )דער שווער בזיוו"ר פונעם גאון רבי יוסף צבי דושינסקי זצ"ל ,אב"ד חוסט וירושלים(, ַ
אויפ'ן ïסוק )תהלים מז( 'כי מלך כל הארץ אלקים זמרו משכיל' .אויב מיר געדענקען ַאז דער אויבערשטער איז דער
פאר אים? )ווען דער מענטש זינגט ,איז ער ָ
דאך גאנצער וועלט ,ווי ַאזוי קען מען זיך ַאוועקשטעלן זינגען ַ קעניג פון דער ַ
דאס איז בכלל פארשטאנד ,ווייסט ַאז ָ האט שכל און ַ וואס ָ זאגט דער ïסוק' ,משכיל' -דער ָ פריילעך( .אויף דעם ָ
נישט ַא סתירה איינס צום ַאנדערן.
האט זיין מוח ïלוצלינג אויפגעהערט ַארבעטן וואס ליידער ָ האט ַא טייער קינדָ , וואס ָ על דרך משלַ ,א קעניג ָ
פאר אים ַא רפואה .בלית ברירה איז דער קעניג האבן נישט געקענט געפינען ַ ïראפעסארן ָ
ָ ָ רח"ל ,און די גרעסטע
קראנקע רח"ל.
ַ פאר גייסטיש געווען געצוואונגען אים ַאריינצוגעבן אין ַא מוסד סïעציעל ַ
דא
האט ָ וואס ער ָ 'קאסטימער' ָ שטארק געפרייט מיט'ן נייעם ָ ַ גאר
האט זיך ָ דירעקטאר פון יענעם מוסד ָ ָ דער
האט זיך ָאïגעגעבן וואס ער ָ טאג ָ פאר יעדן ָהאנט ַ באצאלט מיט ַא ברייטער ַ האט אים ַ ָ צובאקומען ,ווייל דער קעניג ָ ַ
מיט זיין זון מיט איבערגעגעבנקייטַ .אזוי ַאז עטליכע חדשים שïעטער ,ווען דעם קעניג'ס זון איז אויסגעהיילט
האטפאר'ן קעניג ,ווייל ער ָ געוואלט איבערגעבן וועגן דעם ַ ָ דירעקטאר פון דעם מוסד נישט ָ האט דערגעווארןָ ,
באקומען באצאלט. דאן וועט דער קעניג ַארויסנעמען זיין זון פונעם מוסד .און ער וועט מער נישט ַ געוואוסט ַאז ַ
דארט .זיין האפענונג איז מ'זאל שוין קומען אים ַארויסנעמען פון ָ ָ געווארט,
ַ טאגהאט יעדן ָ דעם קעניג'ס זון ָ
טאטן דעם קעניג ,וואו ער שרייבט ַאז ער איז ברוך האט דער זון געשיקט ַא בריוו צו זיין ַ ָאבער געווען אומזיסטָ .
וואס
דירעקטארָ ,
ָ ïאלאץ .דער
טאטנ'ס ַ ַ ווארט שוין גערן צוריקצוקומען צום ַ אינגאנצן געזונט ,און ער ַ ַ השם שוין
האפענונג ַאז די בשורה פונעם זון'ס באלד צעריסן דעם בריוו ,מיט דער ָ האט ַ געוואלט אים ַאוועקשיקןָ , ָ האט נישט ָ
רפואה וועט נישט דערגרייכן דעם קעניג.
פארוואס
פארשטיין ַ ָ האט בשום אופן נישט געקענט ַ נאך בריוו ,און ָ נאך און ָ האט דער זון פון דעם קעניג געשיקט ָ ָ
האטטאטע ָ טאטן ,און דער ַ דאך ַאזוי ליב דעם ַ האט ָ זיין טאטע ,דער קעניג ,קומט נישט אים ָאïנעמען ַאהיים .ער ָ
באר הפרשה -ראש השנה çë
©úåùøã') ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã èáééøù éåæà øîàî ,äáåùúä øåáéç) 'éøéàî' øòã èâðòøá ,÷åñt íòã ïåô
æéà äðùä ùàø ùèàë ¨ :(ò"÷ú ìåìà ê"æ ,'øôåñ íúç ïéà äçîùá ïééæ åö äåöî à© æéà'ñ æà© äéàø à© (æ"ô ,á
ï'ètùî èîå÷ øòèùøòáéåà øòã ïòåå ,âàè äðùä ùàøלד¨ à© ï'ètùî èîå÷ øòèùøòáéåà øòã ïòåå ,
¨ øòâéèëøàô
æéà ,ïâòååèñòãðåô ,èìòåå øòã ïåô ïùéðòôòùàá
© òìà© åö íéðt ìá÷î äëåæ ïòðòæ øéî ïåà ,èìòåå òöðàâ
© éã
à÷ååã ,äáøãà .âàè ¨ øòâéøòéåøè à© èùéð øòáਠñò ìåëéáë ïòèùøòáéåà íòã ïééæלה.
פארוואלטערפארשטאנען ַאז דער ַ ַ ַ האט ער ַ האט ָאבער ַאביסל טיפער ַאריינגעטראכט דערין ָ אים ליב .ווען ער ָ
נאךבאגער ַאז ער זאל ָ ווארפט ַאוועק זיינע בריוו ,זיי זאלן נישט ָאנקומען צו זייער ציל ,צוליב זיין ַ פונעם מוסד ַ
פארבלייבן.דארט ַ ָ
'צעהאקטע' ווערטער ַ האט ָאנגעשריבן ַא 'בריוו' ,וואו ער שרייבט האט דער זון פונעם קעניג געטוהן? ער ָ וואס ָ ָ
באהאלטןהאט ער ַ ַ מאלערייעןַ ,אזוי ווי עס פירן זיך דריי-יעריגע קינדער ...צווישן די שורות ָ פארשידענע ָ און ַ
זאל שיקן און אים ַארויסנעמען טאטן ַאז ער ָ 'אריינגעשמוגלט' זיין וויי געשריי צו זיין ַ האט ַ
עטליכע אותיות ,וואו ער ָ
דארט.
פון ָ
האט ער זיך געפרייט דערמיט ,און עס געשיקט צום האט געזען דעם 'שיינעם' בריווָ , דירעקטאר ָ
ָ ווען דער
נאך ַאלץ אין דעם זעלבן מצב ווי פריער. טראכטןַ ,אז זיין זון איז ָ
ַ דאך דער קעניג ïאלאץ ,ווייל ַאזוי וועט ָ
קעניגליכן ַ ַ
פארטיפט אין דעם האט דער קעניג מיט זיין חכמה זיך ַ ווען דער בריוו איז ָאבער ָאנגעקומען אין קעניג'ס הויזָ ,
באליבטן זון ,און געשיקט שליחים אים פארשטאנען די בקשה פון זיין ַַ האט באלד ַ אינהאלט פון דעם בריוו ,און ער ָ ַ
ïאלאץ.
ארויסצונעמען פון דעם מוסד און אים צוריקברענגען צום קעניגליכן ַ ַ
באשעפער בתפלה ובתחנוניםָ ,אבער די מקטרגים לאזן נישט דער נמשל איז ïשוט .אידישע קינדער שרייען צום ַ
זאלן נישט קענען ָאנקומען צום כסא הכבוד .וועגן דעם טוען די אדורך די תפילות און זיי האלטן זיי צוריק זיי ָ
געזאנגען גייען ַארויף ָאן ַ דאזיגעבאשעפער ,און די ָ אידן זיך איבערקליגן און הייבן ָאן זינגען שירות ותשבחות צום ַ
נישטא אין
ָ טראכטנדיג ַאז ס'איז ַ צוריקצוהאלטן,
ַ פארלייגן זיך נישט די מקטרגים עס שטערונגען ,ווייל אויף דעם ַ
זיי ַא תחינה און בקשה.
באהאלטן תפילות און בקשות ,און דער אויבערשטער, דער אמת איז ָאבערַ ,אז אין די שירות ותשבחות זענען ַ ַ
פארלאנגען פון אידישע קינדער לטובה ולברכה. דער אב הרחמן ,הערט די אידישע תפלות ,און ער ערפילט די ַ ַ
האלטןַ ,אז עס איז ַא לד .דער 'שאגת ארי' )סימן כ"ב( איז מאריך צו אויפווייזן פון פילע ראשוניםַ ,אז ַאלע פון זיי ַ
מצוה מן התורה צו זיין בשמחה אין ראש השנה ,און אזוי פסקנ'ט דער משנה ברורה )תקצז סק"א( להלכה.
אין הגהת חתם סופר אויפן שו"ע )סימן תקצז( ,איז דער חת"ס מדייק פון לשון המשנה )ר"ה כט' (:יום טוב שחל
להיות בשבת' .זעט מען פון דעם אז ראש השנה האט א דין פון 'יו"ט' און מען איז מחיוב צו זיין בשמחה.
הרה"ק בעל 'אמרי חיים' זי"ע האט געזאגט ,אז די ר"ת פון מ'לכיות ז'כרונות ש'ופרות )מיטן כולל( ,איז בגמטריא
שמח .דאס איז א רמז ,אז כאטשיג וואס ר"ה איז א יום דין ,דארף מען אבער זיין בשמחה.
האט ַארויסגעשיקט ניקאלאי ימ"ש ָ ָ ַ צאר
געזאגט ַא משל ,דער רוסישער ַ ָ לה .דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ
האט
טאג,רוסלאנדַ ,אז דער קייסער גרייט זיך צו קומען ַא געוויסן ָ ַ ַא מעלדונג צו ַאלע שטעט און דערפער אין
טאג.
זאל זיין גרייט יענעם ָ לאנד ,און יעדער איינער ָ גאנצן ַ באזוכן איבער'ן ַ ַ
הויïטשטאט ïעטערבורג. ָ פארגעקומען אין דער קייסערליכער ניקאלאי איז ָ
ָ ַ צאר
פאר'ן ַדער ערשטער 'קבלת ïנים' ַ
איינגעארדענט ַאןָ האט מען דערנאך ָ
ָ פאר'ן קייסער געווען מיט'ן פולסטן כבוד און ערע. אויפנאמע ַ
ַ דארט איז די ָ
שטאטָ מאסקווע ,אויך אויף ַא בכבוד'יגן אופןָ ,אבער שוין ווייניגער ווי אין ïעטערבורגַ .אזוי אין יעדע אויפנאמע אין ָ
ַ
ניקאלאי ,לויט זייער מעמד און מצב. ָ ַ צאר
האבן די איינוואוינער אויפגענומען דעם ַ ָ
מאדנעם מנהג מיט זייערע געהאט ַא ָ ַ האבן די ָארטיגע ïויערישע איינוואוינער פארווארפענעם שטעטלָ , אין ַא ַ ָ
אייגנארטיגן
ַ געווארן מיט ַאן
ָ וואס איז ָאנגעקומען אין שטעטל ,איז אויפגענומען גאסט ָ שוואכע השגותַ ,אז יעדער ַ ַ
באקומען די האט ַ באווארפן מיט שטיינערַ ...אזוי ַאז ווען דער 'ïריץ' פונעם שטעטל ָ 'האט אים ַ ָ 'קבלת ïנים' ,ווען מ ָ
באזוכן אינעם שטעטל ,איז ער געווען ניקאלאי גרייט זיך צו קומען ַָ ַ צאר ïאלאץ ַאז דער ַמעלדונג פונעם קייסערליכן ַ ַ
פארזאמלונג ,וואו ער פאר ַא וויכטיגע ַ ַ צוזאמגערופן ַאלע ïויערן פון שטעטל ַ ַ האט שנעלפארלוירן פון ïחד .ער ָ ווי ַ
èë באר הפרשה -ראש השנה
ïåò øôëé íåçø àåäå' .'àéù÷ àðéã' ïôåøòâ èùéð èøòåå ,úå÷éáã ïåà äáäà ïåà äáåùú ïåô õøàä © êéìééøô à© èéî
.'ùåã÷ íåéäå ÷åñt ïéà æîåøî æéà ñàåå
¨ ,äçîù ïåô ïééååòâ à© èéî ïåà
ïøàååòâ
¨ ïôìàäòâ
¨ 'ïòðòæ úåäîà òâéìééä éã ,øòî êàð ïåà úåáöò øòáਠ.'äéëá' ú"ø ,'íåé'ä ì'ë ïåìéâ'é êîù'á
ïåà úåáåè òìà© ïåà ,âàè ¨ íòã ïéà øòãðé÷ èéî åö èøòäòâ ñò ,'ã÷ôé àìå øëæé àì' ,èéé÷ðëàøáåö
¨ ïåà
ïâéèðééä ï'æéá .âàè
¨ íòã ïéà òtùð ïøòåå úåòtùä òâéìééä
øàè'î
¨ ïåà ,'àðéãã àøèéñ' ïåà ,'àôéì÷ã àøèéñ' éã
õøà ïéà êéåà ,âòè ééååö äðùä ùàø ïòî èìàä © ,âàè
¨ .ë"ò ,âàè
¨ íòã ïéà å"ç íéðéã ïééæ øøåòî èùéð
,'àéù÷ àîåé' à© ïòååòâ èòåå äðùä ùàø áéåà .ìàøùé
©¨ éåæà
:äðùä ùàø ïâòåå (é ,ç äéîçð) àéáð øòã èâàæ
ùàø ïèìàä © åö ïòååòâ ï÷úî èùéð øòëéæ ïòî èìàåå ¨
לו
'. 'íëæåòî àéä 'ä úåãç éë åáöòú ìàå
.'åðéãéá åðéúåáà âäðî' ìééåå øàôøòã
© æéåìá âòè ééååö äðùä
÷éåæàéåå ?'äùåò åæ äî äçîùì' :ïâòøô ùèðòî øòã ïò óñåé éáø ïåàâ øòã èâðòøá ,åöøòã äéàø ò÷øàèù © ©à
÷ì"æç ?ïéãä íåé íòã ïéà êéìééøô ïééæ ïòî ïò ,'áéùîå ìàåù' úåáåùúå úåìàù) ì"öæ ïäàæðàèàð © ìåàù
íòã åö èâàæòâ ¨ ïáàä
¨ íéëàìî éã æà© (:áì ä"ø) ïâàæ¨
ò'ùåøéôá à© à㨠æéà äøåàëì æà© ,(äë÷ 'éñ ,â"ç ,äàòéáø äøåãäî
èùéð ïãéà ïâàæ ¨ ñàååøàô
¨ © ,íìåò ìù åðåáø ,ïòèùøòáéåà
,äðùä ùàø ééá 'àéù÷ àîåé' êééù èùéð æéà'ñ æà© äéàø
øòã èàä ¨ ?øåtéë íåé ïåà äðùä ùàø ïéà ììä íåé íòã óéåà 'åðééçäù' äëøá éã êàã ¨ ïëàî © øéî ìééåå
øòã æà© ,êéìâòî ïòã æéà :èøòôèðòòâ ééæ øòèùøòáéåà ïëàæ© òëéìééøô óéåà øàð ¨ ïòî èëàî© 'åðééçäù' ïåà ,áåè
íéà øàô ÷© ïòôਠæéà'ñ ïåà ïéãä àñë ï'ôéåà èöéæ âéðò
úøéôñ óéåà 'åðééçäù' à© èùéð ïòî èëàî ]© íòã áéìåö
?ììä ïâàæ ¨ ïãéà ïìàæ¨ ,'íéúî éøôñ' ïåà 'íééç éøôñ' éã
äàðä èàä'î¨ ñàåå
¨ êàæ © à© èùéð æéà ñò ìééåå ,øîåòä
?äðùä ùàø ïéà ïòééøô êéæ ïòã ïòî âòî ,åð .ë"ò ïáøåç íåö øëæ à© êàã ¨ æéà'ñ ¯ ùôð úîâò øàð ¨ ,ïåôøòã
¨ 'åðøåôñ' øòã éåå ,õåøéú øòã æéà ïà© æéà ñò æà© ïâàæ
÷åñt íòã óéåà èâàæ ¨ ìàæ'î
¨ áéåà àìéîî .[ùã÷îä úéá
)åá êìî úòåøú ïåøëæ' .'äòåøú ïåøëæ' (ãë ,âë àø÷éå æà© èåùt êàã ¨ æéà ,'àéù÷ àðéã' ïåà ùôð úîâò ïåô ïéðò
ï'èéî êéæ èééøô'î ïòåå âàè
¨ à© æéà'ñ .'íëìîá åìéâé ñò æà© ïééæ æåî .'åðééçäù' à© ïëàî
© åö êééù èùéð æéà ñò
האט ַארומגערעדט באריכות באזוכן אינעם שטעטל ,און ער ָ האט זיי ערקלערט ַאז דער קייסער גרייט זיך צו קומען ַ ָ
פארלאנגט
געזאגטַ ,אז ער ַ ַָ האט ער זייהאבן אויפצונעמען דעם קעניג .דערביי ָ וואס זיי וועלן ָ
איבער דעם גרויסן זכות ָ
באצירן
גאסן ,און אויך נישט צו ַ צאר -נישט צו רייניגן די ַ
אויפנאמע פונעם ַ
ַ פאר די
גארנישט פון זיי צו טוהן עïעס ַ ָ
קארעטע!
ווארפט נישט קיין שטיינער אויפ'ן קעניג און זיין ַזאךַ : נאר איין ַ
גאסן מיט שיינע בלומעןָ , די ַ
ארא ïאויף דער וועלט אין ראש השנה. יאר קומט די הייליגע שכינה ַ ָ
האט אויסגעפירט :יעדעס ָ דער 'חפץ חיים' ָ
גאנצער וועלט .די הייליגע אבות ,וועלכע פאר דעם קעניג פון דער ַ
ïאסט ַ דארפן ָאנגרייטן ַא 'קבלת ïנים' ווי עס ַ
מיר ַ
ïראכטַ ,אזוי ווי ïעטערבורג
ַ פאר די שכינה ,פלעגן איר מקבלï-נים זיין מיט גרויס כבוד אוןזענען געווען ַא 'מרכבה' ַ
פאר
האבן אויך צוגעגרייט ַ צאר )להבדיל אלף הבדלות( .משה און ַאהרן ,און אויך די ַאנדערע נביאיםָ , פאל פונעם ַ אין ַ
דעם אויבערשטען ַא 'קבלת ïנים' ,כמעט ַאזוי ווי די אבות ,און ַאזוי ווייטער אין יעדן דור -די תנאים ,די אמוראים,
פאר די הייליגע שכינה ,ביז אונזער לעצטן יאר צוגעגרייט ַא 'קבלת ïנים' ַהאבן יעדעס ָ וואס ָ
גאונים און ראשוניםָ ,
'ווארפט נישט קיין שטיינער'! 'אך בה' אל תמרודו' ,יעדער איינער אויף זיין אופן. פאדערט מען פון אונז? ַ וואס ָדורָ .
וואכטפאגל זצ"ל ,משגיח אין די לעיקוואודער ישיבה -אלול ,ימים נוראים(
ָ )געברענגט אין 'לקט רשימות' ,פון הגאון רבי נתן מאיר ַ
געזאגט בדרך צחות ,די וועלט פירט זיך ַאז מ'עסט נישט ניסלעך אין ראש השנה, ָ האט
קאצקער רבי זי"ע ָ דער ָ
האט דער באטרעפט 'חטא' ) ,(18ווי דער רמ"א שרייבט )או"ח סי' תקפג ,ס"ב(ָ . ווייל 'אגוז' מיט'ן 'כולל' איז בגימטריא ַ
דארף מען אויך זיך היטן נישט צו זינדיגן ח"ו ,ווייל אויך 'חטא' איז בגימטריא 'חטא'...געזאגטַ ,אז ַאזוי ַ
ָ קאצקער רבי
ָ
האט חנה נישט געבעטן אויף קינדער ביז לו .דער 'חתם סופר' זי"ע איז מוסיף )טור ג ,ד"ה 'בהיות'(ַ ,אז צוליב דעם ָ
צובראכן
ָ פארטרויערט און געהאט ַא האט איר בארואיגט מיט זיין ווייכע שפראך ,ווייל זי איז געווען ַ אלקנה ָ
בארואיגט פון האט זיך ַנאך דעם ווי זי ָ האט געוואוסט ַאז איר תפילה וועט נישט העלפןָ .אבער ָ הארץ ,און זי ָ
ַ
באשעפער.האט זיך אויפגעהויבן און מתïלל געווען צום ַ זאגט דער ïסוק 'ותקם ותתפלל' -זי ָ אלקנהָ ,
באר הפרשה -ראש השנה ì
שטארקן די
ַ מלך על כל הארץ -זוכה זיין ביים משפט דורך èöéæ øò ìééåå øàôøòã© ò÷àè æéà ñàã ÷ âéðòלז ¨ ïåà
אמונה êéæ ïòî óøàã © ñìàîòã
¨ .ïéãä àñë ï'ôéåà èìàîòã
¨
¨ øòèùøòáéåà øòã (.æè ä"ø) èâàæ
åøîà' ,èâàæ âéðò÷ øòæðåà æéà øò ìééåå ,ïòééøô øòîלח¨ àøîâ éã øò éãë ïåà ,
.'íëéìò éðåëéìîúù éãë ,úåéåëìî éðôì äëæî æðåà ïåà ,ãñç åö ètùî íòã ïâééáøòáéà ìàæ ¨
(áë ,âì äéòùé) èâàæ
¨ àéáð øòã éåå éåæà© ,ètùî íééá ïééæ
ò"ëåá øòã ,äðùä ùàø è"åé íòðåô ãåñé øòã æéà ñàã ¨ לט
'. 'åðòéùåé àåä åðéëìî 'ä ,åðé÷÷åçî 'ä åðéèôåù 'ä éë
÷æçî êéæ øéî ïìàæ âòè éã ïéà æà ,æðåà ïåô èòá
øòã æéà øòèùøòáéåà øòã æà ,äðåîà ï'øæç ïåà ïééæ ä"ø) 'úîà úôù' øòã èáééøù ,ïôåà ïøòãðà© ïà© óéåà
èìòåå øòöðàâמäùòéå äùåòå äùò' , © øòã øòáéà âéðò÷ íòã ïéà ìåô ïòðòæ 'ùåã÷ íò ìàøùé' (ç"îøú úðù
èøéñàt
© ñàåå¨ êàæ © à© àã ¨ èùéð æéà'ñ .'íéùòîä ìëì íåé à© æéà ñò ùèàë ¨ ìééåå ,äåãç ïåà äçîù èéî âàè ¨
ïåöø ï'èéî ïäåèòâ èùéð èøòåå ñàåå ¨ ,èìòåå øòã óéåà ,øòôòùàá © ï'øàô© ïøòåå ïòæòâ ïìéåå ïãéà éã øòáਠ,ïéãä
ïìéåäøàô
© èùéð æéà êàæ© íåù ïéé÷ ïåà øòôòùàá © íòã ïåô ééæ ïòðòæ íòã áéìåö .ïèåâ íåö ïò÷ðòãòâ ééæ ìàæ ¨ øò
.ïâéåà òðééæ ïåô .âàè¨ íòã ïéà êéìééøô
מזאגט נישט 'נפילת אפים' ָ פארוואס
זאגט )'עבודת ישראל' ,פ' נצבים ,ד"ה 'אתם'(ַ ,א טעם ַ ָ קאזשניצער מגיד זי"ע ָ לז .דער ָ
'אראïגעלאזטן' ïנים.
ָ וואס זיך ַארומצודרייען מיט ַאן ַ ָ האט דער מענטש נישט ָ ערב ראש השנה ,ווייל אין די טעג ָ
עס שטייט אין 'תנא דבי אליהו' )פט"ז( ,מיט וואס איז ישעיה בן אמוץ אנדערש ווי אלע אנדערע נביאים ,אז ער
האט זוכה געווען צו נביאות זאגן איבער אלע טובות און נחמות פאר אידישע קינדער? ווייל ער נעמט אויף זיך
מלכות שמים מיט שמחה!
)א זון פון דעם 'חסד לאברהם' זי"ע ,און ַאן אייניקל פונעם בעל 'תפארת שלמה' זי"ע( לח" .בעל 'כנסת יחזקאל' מ'ראדאמסק זי"ע ַ
וואס טיילט ָא ïצווישן אידן און זייער ליבן דא ַא 'מסך המבדיל' ַ -א 'מחיצה' ָ יאר ,איז ָ שרייבט אז ַאגאנץ ָ
דא קיין שום הבדלה און חציצה צווישן אידן און דעם אויבערשטען. טאטן אין הימלָ ,אבער אין ראש השנה ,איז נישט ָ ַ
נאנטקייט פון דעם אויבערשטען צו אידישע קינדער אין דעם טאג. אזוי גרויס איז די ָ
לט .דער סמ"ק מצוריך שרייבט )מצוה צ"א ,הערה רעו(ַ ,אז מ'טוט ָאן ווייסע בגדים אין ראש השנה ,ווייל עס הערשט
האלטן ח"ו ,טוט מען ָאן ווייסע קליידער ,כדי צו דערמאנען 'זאל זיך נישט גרויס ַ ַא גרויסע שמחה ,און כדי מ ָ
זיך פון דעם יום המיתה.
געוואלט צוגרייטן און ָ האטמ'קען אפשר ערקלערן די ווערטער פון דעם סמ"ק מצוריך על דרך משלַ ,א קעניג ָ
באפוילןהאט ַ זאל איבערנעמען פון אים דעם כסא מלוכה .ער ָ נאמינירן זיין איינציגן זון ַאלס קרויןï-רינץ ,וועלכער ָ ָ
דאן געהייסן ַארויסנעמען די האט ַ לאנד ,און ער ָ גאנצן ַ מיניסטארן און בכבוד'יגע מענטשן פון ַ
ָ צוזאמענצורופן ַאלע
ַ
וואס פלעגט באדינערָ , פאר איינעם פון זיינע ַ הערליכע קרוין פון די קעניגליכע אוצרות ,און עס איבערגעגעבן ַ
גאר ַארויפלייגן די קרוין פון זיין בן-יחיד. זאל ָדאזיגער משרת ָ ïאלאץַ ,אז דער ָ שטענדיג רייניגן דעם ַ ַ
ïראסטער ָ אזא
'ארא ïפון זינען' פון גרויס שמחהַ ,אז ַ ַ אזא משרת קען ïשוט ַ ָ פארשטענדליךַ ,אז ַ ַ דאך ַ איז ָ
קאïמיניסטארן און ַאדעל-לייטָ ,אנצוטוהן די קרוין אויפ'ן ָ ָ געווארן פון ַאלע
ָ באדינער ווי ער ,איז אויסדערוויילט ַ
וואס איז ממש העכער פון זיינע השגות... דאך ַא כיבוד ָ דאס איז ָ פונעם ïרינץָ .
האט דער אויבערשטער אונז אויסדערוויילט פון ַאלע צענדליגער טויזנטער מלאכים ,שרפים און 'חיות ַאזוי ָ
זאלן אים קרוינען ַאלס דער גאר פון אונז ַאז מיר ָ באדינען אים אין הימל ,און ער בעט ָ וואס שטייען און ַ הקודש'ָ ,
גאנצער וועלט ' -כדי שתמליכוני עליכם' .צוליב דעם טוט מען ָאן ווייסע קליידער ,כדי צו דערמאנען קעניג פון דער ַ
האלטן גרויס. 'בארואיגן' זיך נישט צו ַ דעם יום המיתה ,און ַאזוי וועט מען זיך ַ
מַ .אזוי שרייבט דער גאון רבי יהונתן אייבעשיץ זי"ע )'יערות דבש' ,ח"ב ,דרוש א' ,און דער מקור דערפון איז אין 'תנא דבי אליהו',
טאג ראש השנה איז זוטא ,כב(ַ ,אז די 'עשרת ימי תשובה' זענען ַאנטקעגן די 'עשרת הדברות' .דער ערשטער ָ
באשעפער ,און דער צווייטער וואס איז דער שורש פון די מצוה פון אמונה אין דעם ַ ַאנטקעגן 'אנכי ה' אלוקיך'ָ ,
וויבאלד ביידע
ַ טאג ראש השנה איז ַאנטקעגן 'לא יהיה לך אלהים אחרים' -צו לייקענען אין די עבודה זרה .און ָ
האבן איין ענין ,ווערן ביידע טעג פון ראש השנה גערעכענט ַאזוי ווי איין קדושה ,און ווי איין 'יומא אריכתא'. דיברות ָ
àì באר הפרשה -ראש השנה
úåòtùä òèåâ òìà© åö ïééæ äëåæ ïìàæ ¨ øéî ïåà ,ètùî éðôì åøîà' :øòèùøòáéåà øòã èâàæ ¨ íòã óéåà ïåà
åðéìò àáä øàé ¨ ïöðàâ
© ï'øàô© úåéðçåøá ïåà úåéîùâá ï'øæç'øòáéà øãñë øéà èìàæ¨ âòè éã ïéà ¯ 'úåéåëìî
çë íòã ïåà äöò éã ïáòâòâ æðåà øò èàä ¨ ,äáåèì øòã æà© ,'äìùî ìëá åúåëìîå' ïåô ãåñé íòã
éåå .'íééçì åðéøëæ' åö ïééæ äëåæ ïòðò÷ ïìàæ
©¨ øéî æà
,'àùðå íø àñë ìò áùåé êìî' øòã æéà øòèùøòáéåà
ïèìàä© êéæ èìàæ¨ øéà ¯ 'úåéåëìî éðôì åøîà' ?éåæà
ìàæ
¨ ñò ïåà ,õøàä © ïéà ïòâðéøãðééøà© ïìòåå ïëàæ
© éã æéá
.'íééç úåàöåú äðîî éë' .äðåîà éã ééá èñòô êúåëìî' æà© ,'äðøîàú éúåîöò ìë' ïåô äðéçá à© ïééæ
íéðéã òìà© ïééæ åö ÷éúîî çëá æéà äðåîàמאïåà , .'øåãå øåã ìëá êúìùîîå íéîìåò ìë úåëìî
âéáééà æðåà ìàæ ¨ ñò ,íéîçø êàñà © © ïééæ åö êéùîî øòã ãìàáéåå
© ,ïéðò íòã øòáéà ïâàæ ¨ íéøôñ éã
.ïééæ èåâ íééá ïééæ äëåæ ïìàæ¨ øéî æà© ìéåå øòèùøòáéåà
האט געטייטשט דעם ïסוק )תהלים יז ,ב( 'מלפניך משפטי יצא, מא .הרה"ק בעל 'דמשק אליעזר' זי"ע פון וויזשניץָ ,
זאגט צו דעם מענטש' :מלפניך' -דו קענסט איבערוועגן ,ווי ַאזוי עיניך תחזינה מישרים' .דער אויבערשטער ָ
זאלסט קוקן זאל זיין' ,משïטי' -מיין משïט מיט דיר .ער גיט ָאבער צו ַא תנאי' :עיניך תחזינה מישרים' -דו ָ עס ָ
זאך מיט ַאן אויג פון אמונה. אויף יעדער ַ
געזאגט בדרך מליצה אויפ'ן ïסוק )תהלים לג ,כב( 'יהי חסדך ה' עלינו ָ האט
סאסובער זי"ע ָ הרה"ק רבי משה לייב ַ
כאטש דו זעסט יאר .און ָזאלסט אונז געבן ַא גוט און זיס ָ כאשר יחלנו לך' .רבונו של עולם ,מיר בעטן פון דיר ,דו ָ
גאנצן האפען און קוקן ַארויס צו דיר מיט'ן ַ נישט אין אונז קיין שום מעלה' :כאשר יחלנו לך' ï -ונקט ַאזוי ווי מיר ָ
שטארקע אמונה אין דיר, ַ האבן מיר ַא כאטש מיר זעען דיך נישט ' -כי לא יראני האדם וחי' .פונדעסטוועגןָ , הארץָ , ַ
זאלסטו אויך טוהן גוטס מיט אונז') .ליקוטי הרמ"ל השלם' ,אות ה( און ַאזוי ָ
דאווענט ,אויף געוואלט 'קויפן' ַא זיץ אין דער שול וואו ער ַ ָ האט זייער יונגערמאן דערציילטַ ,אז ער ָ
ַ ַא חשוב'ער
זאל זיך נישט דאווענען מיט ישוב הדעת און מנוחת הנפש .ער ָ זאל קענען ַ יאר תשפ"ג ,כדי ער ָ די ימים נוראים פון ָ
באזיץ דעם סכום געהאט אין זיין ַ
ַ האט ער ָאבער נישט ארומוואלגערן פון איין ָארט צום ַאנדערן ...ליידערָ , ַ דארפן ַ ַ
האט זיך האט נישט געקויפט .ער ָ ïלאץ ,ער ַָ האט געמוזט מוותר זיין אויפ'ן אזא זיץ ,און ער ָ קאסט ַ ַ וואס עס ָ ָ
אימשטאנד אים צו 'ערלעדיגן'
ַ באשעפער ברוך הוא ,אז דער 'כל יכול' איז געשטארקט מיט בטחון אין דעם ַ ַ ָאבער
האט ער גאנץ חודש אלולָ , דארפן קויפן ...במשך פון ַ זאל עס ַ וואס ער ָ דאווענען ,אויך ָאן דעם ָ ַאן ָארט צום ַ
געדאוונט צום אויבערשטען און געגלייבט מיט אמת'ע ַאמונה ,אז דער בוכ"ע וועט אים זיכער העלפן. ַ
האט וואס ָגאנגען צו די 'מאïע' ָ דאווענען ,און איז צוגע ַ ערב ראש השנה ,ווען ער איז געקומען אין שול ַאריין ַ
האט ïלאץ ,זייענדיג זיכער ביי זיך ַאז ער ָ ַ 'האט אים צוגעטיילט ַא געהאנגען אין הויף פון דער שול ,צו זען וואו מ ָ ָ
באשטעלט ַאן ָארט האבן ַ וואס ָ
האט ָאבער געפעלט אויף דער ליסטע פון די ָ נאמען ָבאקומען ַא זיץ ...זיין ָ ַאוודאי ַ
האט ער זיך בלית ברירה ַאוועקגעשטעלט ביי איינע פון די ַאדורכגענג צווישן די שורות ,זיך שטוïנדיג צו זיצןָ .
געדאוונט...
ַ האבן דארטוואס ָ צווישן די פילע בחורים ָ
דורכגאנג,
ַ דארפסטו זיך שטוïן אין דעם 'פארוואס ַ
ָ געזאגט:
ָ יונגערמאן אים צוגערופן און אים
ַ האט ַאïלוצלינגָ ,
האט יענער זאךָ . אזא ַ
האט ער זיך זייער געוואונדערט ,ווי ַאזוי איז מעגליך ַ ַ ïלאץ נעבן מירָ ... ַ האסטו דאך ַא דו ָ
באנק נעבן מיר'... פארצייכנט אויף דער ַ יא ַגעזאגט' ,גיב ַא קוק אויף דער ליסטע ,וועסטו זען ַאז דיין ָארט איז ָ ָ אים
געגאנגען קוקן אויף דער ליסטע ,און וואונדער איבער וואונדער :ביי יעדעמס פלאץ ,איז ַ מאלאיז ער ַא צווייטן ָ
נאמען פון זיין דאס ָארט ,און אויך דער ָ באשטימט ָ פאר אים איז ַ וואס ַ נאמען פון דעם מענטש ָ געשטאנען דער ָ ַ
שטאט ,וואו עס איז אויפגעקלעבט דערביי ַא 'סטיקער' מיט די ווערטער 'ימים נוראים תשפ"ג'ָ ,אבער ביי זיין ָארט ָ
פארגעסן צו האט מען 'בטעות' ַ יאר ָ האט זיך ַארויסגעשטעלטַ ,אז היי ָ שטייט' ,ימים נוראים תשפ"ב' ...און עס ָ
יאר פריער...איבערגעלאזט דעם 'סטיקער' פון ַא ָ ָ דארטמ'האט ָ
ָ פארקויפן 'פונקט' דעם זיץ ,און ַ
האט אים 'ערלעדיגט' ַאן ָארט זעען מיר פון די מעשה ,ווי ַאזוי דער אויבערשטער ,דער 'מסבב כל הסיבות'ָ ,
אדאנק זיין אמונה ,ווייל דער אויבערשטער העלפט דעם מענטש יארַ ַ , האט עס נישט געקויפט דעם ָ אויך אויב ער ָ
)אוודאיגעהאלפן ווערן אויף דעם וועגַ . ָ פאר דעם מענטש ַאז ער קען גארנישט איין ַ פאלט ָ וואס עס ַ אויף ַאן אופן ָ
נאר אויב ער
פאר זיך ַא 'זיץ' אויף די ימים נוראיםָ ...
זאגן ַאז דער מענטש איז נישט מחויב צו טוהן השתדלות און ערלעדיגן ַ
דא ָ
קומען מיר נישט ָ
באר הפרשה -ראש השנה áì
ïéà êéæ ïòééøô ïåà ïò÷ðéøè ïåà ïñò ééæ ,ìâòð éã ïãééðù ïéà ÷åñt íòã óéåà èâàæ ¨ (.èð÷ â"ç) ùåã÷ä øäåæ øòã
øòã æà© øòëéæ ïòðòæ ééæ ìééåå ,äðùä ùàø ïåô âàè¨ íòã .'åðé÷åìà 'äì úåøúñðä' (çë ,èë) íéáöð úùøt
øàôøòã
© ïåà ,ñð à© ééæ èéî ïäåè èòåå øòèùøòáéåà ¯ 'úåøúñð' éã ïùøàôåöëàð ¨ ¨ ñàåå¨ èùéð ïáàä¨ øéî
,äðùä ùàø áøò ïãàáåöðà
¨ ¨ ïåà ïøòùåötਠêéæ ééæ ïøéô âéùî ïåà ïééèùøàô © ïòã ïò÷ øòåå ìééåå ,ïùéðòèìàäàá © ©
.áåè íåé ãåáëì äãåòñ òðééù à© ïèééøâåö ïåà æéà ñàåå¨ ,äòã ñ'øòôòùàá © íòã ïåô èéé÷ôéè éã ïééæ
øàð¨ êéæ ïôøàã © øéî .ïâéåà ñ'ðòîòìà© ïåô ïèìàäàá © ©
êéæ èãàá'î
¨ æà© ,óéñåî æéà (ä"÷ñ íù) 'áäæ éøåè' øòã
åðéáà ,øòôòùàá © íòã ïéà äèåùt äðåîà èéî ï÷øàèù ©
ïåà ,äðùä ùàø áøò øàä ¨ éã êéæ èøòù'î ïåà
.ãñç èéî èìòåå éã èøéô øò ñàåå ¨ ïîçøä áàמב,
æà© ïæééåå åö éãë ,'øåè' ïéà èééèù øàôøòã
© íòè øòã
'.'íéîçøá åéúåéøáå ,ãñçá åîìåò âäðîä
øò æà© ,ïòèùøòáéåà íòã óéåà êéæ ïøòëéæøàô © øéî
,èñééä ñàã ïèåâ íåö ìééèøåà øòæðåà ïáòâñéåøà© èòååמג¨ .
© ¨ êéæ èåè'î æà© ,èáééøù (à"ô÷ú 'éñ ç"åà) 'øåè' øòã
ïùàååtà
ïééæ äëåæ ïìàæ©¨ øéî æà© íøåâ æéà ïééìà© ïåçèá øòã æà
'íìåò ìù åâäðî' .äðùä ùàø áøò ïøòùtਠïåà
ètùî íééáמד.
òöøàååù
© ïਠøò èåè ètùî à© èàä ©¨ ùèðòî à© ïòåå æà
,ùåã÷ä íåé áøò úåçéìñ éã ïéà øéî ïâàæ ¨ íòã óéåà ïåà øò ïåà ,ïöøàååù © ÷ïéà ïééà êéæ èìéä øò ïåà ,øòãééì
'äúò ìáà ,ãçôé éáì úàæ ìòå ùòî ïéà éãéá ,ìâòð òðééæ èùéð èãééðù øò ïåà ,ãøàá ¨ éã ïñ÷àåå© èæàì ¨
íéøîåàá ,çèåá éðà úàæ ìòå ,ãçåéîä íù úåëìî éøëæá øòáਠ.ïééæ èòåå ìééèøåà ïééæ ñàåå ¨ èùéð èñééåå øò ìééåå
êàð¨ êéæ ïòî óøàã © âòè òâéèöòé éã ïéà ìééåå ,'ãçà 'ä ïåà øòãééì÷ òñééåå ïਠïòäåè ééæ .ùøòãðà© ïòðòæ ïãéà
שטארקן מיט אמונה און וויסן ַאז דער אויבערשטער וועט אים ַאוודאי העלפן,
ַ נאר
דארף מען זיך ָ
איז צוליב וועלכע סיבה נישט ביכולת עס צו טוהןַ ,
בפרט ַאז 'אונס רחמנא פטריה'.(...
זאגט )'תורת אבות' ,ר"ה ,אות יב( תקיעת שופר איז מרמז מב .הגה"צ רבי משה מידנער זצ"ל ,מגדולי חסידי סלאניםָ ,
זאגט די גמרא )ר"ה זאגט )ישעיה כב ,כג( 'ותקעתיו יתד במקום נאמן' .און אויף דעם ָ אויף אמונה ,ווי דער ïסוק ָ
צובראכענע שטיקלעך איז פסול .אמונה ָ כז' (.דיבק שברי שופרות ïסול' -א שופר וואס איז צוזאם-געשטעלט פון
שטארקן
ַ מ'דארף זיך
ַ צובראכענע שטיקלעך פון שופרות( איז ַא ïסול'ע אמונה.
ָ אסאך אסאך טענות ַ
)אזוי ווי ַ ַ דורך חקירות און ַ ַ
וואס גיט ַארויס ַא ïשוט'ן קול. מיט אמונה ïשוטהַ ,אזוי די תקיעהָ ,
זאגן
שאטןָ .זאגן אין די סליחות' ,חסות בצילך הנה באנו'ָ ,אט זענען מיר געקומען זיך איינהילן אין דיין ָ מג .מיר ָ
האט געליטן די ספרים ַא כוונה אין די ווערטער ,ווייל די גמרא דערציילט )ב"מ פהַ (:אז רבינו הקדוש )רבי( ָ
באקומען די יסורים צוליב האט ַדארט ַאז ער ָ יאר ,און די גמרא דערציילט ָ שרעקליכע יסורים פאר משך פון דרייצן ָ
האבן זיך אויך ָאïגעטוהן פון אים צוליב ַא מעשה ,ומעשה שהיה כך היה: ַא מעשה שהיה ,און די יסורים ָ
געהאט
ַ האט מורא וואס ָדאס קעלבלָ , האט רבי געזען ווי מ'פירט ַא קעלבל צום שעכט הויזָ . טאג ָ אין ַא געוויסן ָ
האט רבי אים ַאוועקגעשיקט פון באהאלטן אונטער רבי'ס מלבושָ . האט זיך ַ ַ אנטלאפן און ָָ פאר דעם שוחט ,איז ַ ַ
געווארן' .צוליב דעם איז ַארויס ַא גזירה אין הימל ָ באשאפן
דאך ַ ַפאר דעם צוועק ביזטו ָ געזאגט' :גייַ ,ָ זיך ,און אים
יאר.
ווייטאגן אין משך פון דרייצן ָ ָ אסאך
דארפן ליידן ַ ַ זאל ַַאז רבי ָ
געשאכטן קעלבלעך .און נאך מער ,צו וועט יעצט איינער ָ דאך אויך
האט מען ָ דעמאלס ָָ איז לכאורה שווער ,ביז
טאר מען מער נישט שעכטן ַא קעלבל? ïאסירט מיט רביָ , האט ַ וואס ָ נאך די מעשה ָ זאגןַ ,אז ָ ָ
כאïן שוץ אונטער די באשעפענישן קומט ַ נאר די כוונה פון דעם איזַ ,אז ווען איינע פון דעם אויבערשטען'ס ַ ָ
טאר מען איר נישט ַאוועקשיקן פון זיך. פליגל פון ַא מענטש -אפי' אויב זי איז נישט גערעכט דערמיטָ ,
זאגן אים,
פאר אונז ,אין די יעצטיגע טעג בעטן מיר זיך צו דעם 'א-ל רחום וחנון' ,און מיר ָ דאס זעלבע לדידןַ , ָ
שאטן ,אויבהאבן ליידער געזינדיגטָ ,אבער 'חסות בצילך הנה באנו' ,מיר קומען זיך שיצן אונטער דיין ָ כאטש מיר ָ ָ
'טאר נישטדאך אונז געלערנט אין דיין תורה ַאז מ ָ האסט ָ ַאזוי ,ווי ַאזוי קענסטו אונז ַאוועקשיקן פון זיך? דו ָ
האבן אויף אונז, דארפסטו רחמנות ָ וואס קומט זיך שיצן אונטער דיינע פליגל ,און אויב ַאזויַ , ַאוועקשיקן איינעם ָ
יאר פול מיט הצלחהָ ,אן שום ïגע חלילה. און משïיע זיין אויף אונז ַא לעכטיג ָ
מדַ .אזוי שרייבט הרה"ק בעל 'יסוד העבודה' זי"עַ ,אז הרה"ק רבי נח לעכעוויטשער זי"ע פלעגט יעדן ראש השנה
âì באר הפרשה -ראש השנה
æéà ïåôøòã äðååë éã æà© ,èëàðééá© 'äðùä ùàø 'íéðîéñ ãéçé ãçà' øòã ,øòôòùàá © íòã óéåà ïøòëéæøàô © øòî
èùéð æéà'ñ ìééåå ,äìéôú êøãá íéìëàî éã ïñò åö èùéð èøà¨ ñà㨠¯ 'çøáîå ñåðî' øòæðåà æéà øò ñàåå ¨ ,'ãçåéîå
èñò'î úòùá äìéôú øàôמהø÷éò øòã . © èøà¨ ïà© àã ¨ øòã æà© ,èâðòøáòâ èøòåå ñò éåå ,'ïôéåìèðà'© åö åàåå
æà© ,ïæééåå åö éãë æéà íéðîéñ éã èñò'î ñàååøàô
¨ © íòè æéà ('ìàøùé òîù' ÷åñt íòã ïéà) 'ãçà' èøàåå¨ ïéà 'ã úåà
ïáééøùøàô © æðåà èòåå øò æà© øòôòùàá
© íòã ïéà èáééìâ'î øàô
© èøà¨ ïà© à㨠æéà ñò æà© ïééæ åö æîøî éãë ,ñéåøâ
ïéà ïáéøùòâ áàä ¨ êéà éåå èéåì ìòéöòtñ' .øàé¨ èåâ à© åö äðåîà ïåô (ú"ìã) 'øéè' éã ïéà ïòîå÷åöðééøà© ãéà ïãòé
äðùä ùàø æà© ,á"éøú úðù àáú úùøt ïåô íéùåøã éã ïòîå÷ðééøà© ìéåå ñàåå
¨ øòãòé ïåà ,ú"éùä úåãçà ïéà
ãéáòã äî ìë' ïâàæ ¨ øãñë ïåà êéìééøô ïééæ ïòî óøàã © .ïòîå÷ðééøà© èøàã
¨ ïò÷ ,äðéëù éã ïåô ìâéìô éã øòèðåà
'äáåèì åæ íâ' ïåà ,'ãéáò áèì àðîçøמוíòã èéî ïåà , úîëç' úåäâä) èáééøù ì"öæ øòâåì÷ äîìù éáø ïåàâ øòã
.'ïèåâ íåö ïøòåå èééøãòâøòáéà úîàá ñòìà© èòååמז éã èñò'î ñàåå¨ íòã ïâòåå (à"ñ ,â"ô÷ú 'éñ ç"åà ,'äîìù
פאר דעם אויבערשטען ,ווען זאגן מיט זיין הייליג מויל' ,חדות ה' הוא' -ס'איז ַא שמחה און ַא גרויסער נחת רוח ַ ָ
שטארקייט.ַ וואס איז אונזער טראכט און איר גלייבט וועגן זיין חסד' ,הוא מעוזינו' ָ - ַ איר
וואס עס שרייבט דער של"ה הקדוש )דער עיקר פון זיינע ווערטער ,ווערן געברענגט באקאנט ָמה .פון דער צווייטער זייט ,איז ַ ַ
דארט ,סק"ב( ַאז דער עיקר איז נתעורר צו ווערן צו תשובה ווען מ'עסט די סימנים ,ווייל פון וואו אין משנה ברורה ָ
פארקערט חלילהַ ,אז זיינע דאך מעגליך אויך ַ פארשניטן? ס'איז ָ ווייסט מען ַאז ווען מ'עסט 'כרתי' ,ווערן די שונאים ַ
פארשניידן דאס עצם עסן די 'סימנים' איז גורם צו ַ פארשניטן ווערן ח"ו .און ס'איז ïשוטַ ,אז נישט ָ זאלן ַ זכותים ָ
וואס דער מענטש טוט דערבייï ,ועל'ט מעורר רחמים צו זיין נאר די תפילה און בקשה מיט די תשובה ָ די שונאיםָ ,
אויבן אין הימל.
זאכן ,סיי מיט תשובה און תפילה, און באמת ,איז 'אלו ואלו דברי אלוקים חיים'ַ .א ירא שמים איז יוצא ביידע ַ
און סיי מיט אמונה ַאז ַאלעס איז צום גוטן.
שוואכן שלום בית ,עד כדי כךַ ,אז ַ פאר זיין רבי'ן ,איבער זיין הארץ ַ דאס ַ אויסגעגאסן ָ
ָ אמאל
האט זיך ַ ָ מוַ .א איד ָ
האט דער קאָ ...ï דאס 'וויידל' פונעם פיש ,אנשטאט דעם ָ דערלאנגט ָ
ַ האט זיין ווייב אים
ביינאכטָ ,
ַ ראש השנה
געזאגט:
ָ רבי אים
געזאגט 'שנהיה לראש' ...דער עיקר ָ האסט ַאוודאי געזאגט 'שנהיה לזנב'? ...דו ָ ָ האסטו צוליב דעם -צי דען ָ
האט ַאוועקגעשטעלט 'זאגט .ממילא ,איז נישט קיין חילוק אויב זי ָ וואס מ ָ דאך ַאלעס אין די ווערטער ָ ווענדעט זיך ָ
קא...ï
אויפ'ן טיש ַא וויידל פון ַא פישָ ,אדער ַא ָ
שטארק היטן זיך נישט צו בייזערן אין די ַ מ'דארף זיך זייער
ַ דער 'משנה ברורה' שרייבט )סי' תקפ"ג סק"ה(ַ ,אז
זאל זיין ַא גוטער סימן. יעצטיגע טעג ,אויסער דעם גרויסן איסור פון כעס ,כדי עס ָ
האט נישט סלאנימער זי"עַ ,אז ער ָ ָ מאטלפאר הרה"ק רבי ָ זארג ַ אמאל אויסגעדרוקט זיין ָ האט ַ ָ יונגערמאן ָ
ַ ַא
סלאנימער
ָ מאטיל האט הרה"ק רבי ָ האבןָ ...יאר ער וועט ָ פאר ַא ָ וואס ַ 'קא ,'ïאון ווער ווייסט ָ באוויזן צו קויפן ַא ָ ַ
געזאגט:
ָ אים
זאל שוין זיין 'סוף וקץ לכל צרותינו'. זאג הויך אויפ'ן קול ,עס ָ -נעם דעם וויידל פונעם פיש ,און ָ
וואס ער וועט געדאנק דערפון איז ,יעדער מענטש איז בכוח אויסצושטעלן זיין מצב צום גוטן ,דורך דעם ָ ַ דער
'א
דאך אייביג ַ האט ָ זאל ער וויינען? ער ָ פארוואס ָ
טאקע העלפן צום גוטןָ ַ ... גלייבן ַאז דער אויבערשטער וועט אים ַ
ïלאנטער אין וועלכן ער געפינט זיך. ָ וועג ַארויס' פון דעם
ביינאכטַ ,ארומגענומען מיט ַ אמאל געזעסן ביי דער סעודה ראש השנה דער גאון רבי יהודה פתייה זצ"ל ,איז ַ ָ
געשטאנען ַא מנורה
ַ געסט' ,כולו אומר כבוד והדר' .ער איז געווען ָאנגעטוהן אין ווייסע בגדים ,און אויפ'ן טיש איז
האט איינער פון די ָאנוועזענדע אידן בטעות ַא שטו ïגעגעבן דעם טישַ ,אזוי ַאז די מיט גרויסע לעכטï .לוצלינג ָ
געווארן טונקל אינעם צימער... ָ פארלאשן .ס'איז
האבן זיך ַ ָ אראïגעפאלן אויף דער ערד ,און די לעכט ָ ַ לייכטער איז ַ ָ
וויבאלד ס'איז געווען טונקל ַ אריינצופאלן אין כעס ח"ו ,און
ַ צוריקגעהאלטן נישט ַ
ַ האט זיך ָאבער רבי יהודה פתייה ָ
געפאלן ,און ַאלעס ַ טאץ
האנט ,איז דער ַ טאץ פיש אין איר ַ אין הויז ,איז ווען די רעביצין איז ַארויסגעקומען מיט'ן ַ
אויסגעגאסן אויף דער ערד...
ָ האט זיךָ
באר הפרשה -ראש השנה ãì
דאן' ...שוד ושבר' ...דער
ïאסירט מיט די פישָ .אבער ַ האט ַוואס עס ָ האט זיך אויפגעשטעלט צו זען ָ רבי יהודה ָ
געווארן
ָ געפאלן אויף דער ערד ,און זיין ווייסע בעקישע איז
ַ האט זיך אויסגעגליטשט אויף די 'פיש יוהך' .ער איז רב ָ
האט זיך נישט געבייזערט ,און ַאפילו נישט איינגעהאלטן .ער ָ
ַ האט ער זיך ָאבערפארשמירט ...מיט דעם ַאלעםָ , ַ
ַארויסגעוויזן ַא רוגזא...
אזא גוטגעהאט ַ ַ
ַ קיינמאל נישט
ָ נאך
האט ָ
געזאגט וועגן זיךַ ,אז ער ָ
ָ האט ער עדותיארָ ,ביים סוף פון יענעם ָ
האנט, נאר צוגעלייגט ַא ַ
האט ָהאט געשïירט ַא 'הארת ïנים' פון הימל ,און וואו ער ָ יאר .ער ָ יאר ווי יענעם ָ זיס ָ
יאר.
גאר שיינע חידושי תורה במשך פון יענעם ָ האט אויך זוכה געווען מחדש צו זיין ָ האט ער מצליח געווען .ער ָ ָ
נאכט -און אין דעם דאזיגע הייליגע ַפארשטיין לויט זיין מצבַ ,אז דער עיקר אין די ָ
פון דעם קען יעדער איינער ַ
הארץ ,מיט ַא שלוות הנפש ַאז ליבשאפט און מיט ַא פרייליך ַ
ַ טאג פון ראש השנה -איז ָאצונעמען ַאלעס מיט ָ
פארנאך ַא 'סימנא טבא'ַ , האבן ָïאסירן ,וועט ער ָוואס וועט מיט אים ַ דאן איז ַאלעס ַָאלעס איז לטובה ולברכהַ .
טובה ,ברכה און הצלחה.
aA
cמן הבאר c
ביינאכט די חלה און
ַ מ'האט איינגעפירט איינצוטינקען ראש השנה
ָ די זקני ירושלים פלעגן זאגןַ ,אז אויב
דאך ַא קל וחומרַ ,אז ס'איז
יאר ,איז ָ
האבן ַא גוט זיס ָ
זאלן ָהאניג ,כדי מרמז צו זיין ַאז מיר ָ
דאס עïל אין ָ ָ
טאג מיט
דאס הייסט ,זיך ַארומצודרייען אין דעם ָ דא ַא בעסערער סימן ווי צו זיין ַא 'זיסער איד'ָ . נישט ָ
האבן ַא
פאר אים ַא סימן ַאז ער וועט מיט'ן אויבערשטען'ס הילף ָ דאס וועט זיין ַ ַא פרייליך ïנים ,און ָ
יאר.
פרייליך ָ
ביינאכט
ַ יאר ראש השנה האט דערציילט וועגן איינע פון די צדיקיםַ ,אז איין ָ הרה"ק בעל 'נתיבות שלום' זי"עָ ,
ארויסגעפאלן
ַ דאס שטיקל חלה ַ האט געשניטן די 'המוציא' ,איז ָ אויסגעגאסן .ווען ער ָ
ָ האט דער וויין זיך ביי קידושָ ,
'האט עס ïשוט נישט געקענט עסן .ווען די רעביצין געווארן ,און מ ָָ פארברענט האנט .אויך די פיש זענען ַ פון זיין ַ
באקומען ,ווער ווייסט ,אפשר איז עס נישט ַא גוטער סימן פון הימל ,סïעציעל האט זי מורא ַ באמערקטָ , דאס ַהאט ָָ
טראכטנדיג צו זיך' :מה זאת ַ געווארן טרויעריג,ָ פארמערן מיט גוטע סימנים .זי איז אין ראש השנה ,ווען מ'טוט ַ
עשה אלוקים לנו'.
גאנצער טעם האבן ,ווייל דער ַ וואס מורא צו ָ האט נישט ָ בארואיגטַ ,אז זי ָ האט איר ָאבער ַ מאן ,דער צדיקָ , איר ַ
פאר די טבע פונעם מענטש צו זיין דאס איז גורם ַ נאר ווייל ָ דאך ָ פארוואס מ'עסט גוטע און זיסע מאכלים ,איז ָ ַ ָ
רואיג און פרייליך .קומט אויסַ ,אז דער עיקר פונעם גוטן סימן איז ,אין די ïנימיות פונעם מענטשַ ,אז ער איז רואיג
ïאסירט האבן ַ כאטש עס ָ פארלאזט זיך אויף דער הילף פון דעם אויבערשטען .אויב ַאזויָ , און גוטמוטיג ,און ער ַ ָ
פארלאזן אויף די חסדים פון דעם אויבערשטען, נישט גוטע סימניםָ ,אבער אויב מיר וועלן בלייבן רואיג און זיך ַ ָ
פאר רחמים און הארץ איז דער בעסטער סימן ַ דאס ïנימיות פון ַ יאר ,ווייל ָ וועלן מיר ַאוודאי זוכה זיין צו ַא גוט ָ
נאך ַאזעלכע 'איבערקערענישן' ,איז די ריכטיגע 'שלוות הנפש'(.
חסדים) .אדרבה ,דייקא די רואיגקייט ָ
זאגן אין די הייליגע טעג, וואס מיר ָמז .הרה"ק בעל 'דברי שמואל' מ'סלאנים זי"ע ,טייטשט דעם נוסח התפילה ָ
שטארקע הכנהָ ,אבער ווען עס קומט ַ אסאך אידן גרייט זיך צו ראש השנה מיט ַא 'לצופה נסתרות ביום דין'ַ ַ .
נאר
דאווענען .און נישט ָ אמאל ַאז זיי שïירן נישט ַא התלהבות און התעוררות ביים ַ ïאסירט ַ ָ ָאן דער יום הדיןַ ,
דאווענט ער מיט אינגאנצן נישט צוגעגרייט פריערָ ,אבער ראש השנה ַ ַ האט זיך וואס ָנאר ער זעט זיין חבר ָ דאסָ ,
ָ
שטארקן מיט ַ זאל זיך
נאר ער ָ צובראכן ביי זיךָ ,ָ זאל ער נישט ווערן התלהבות ,ער שïירט ַא גרויסע התעוררותָ .
הארץַ ,אלעס איז ַאנטïלעקט באהעלטענישן פון ַ אמונה ַאז דער אויבערשטער איז ַא 'צופה נסתרות' .ער זעט ַאלע ַ
פאר
וואס ַ ווייטאגן און יסורים .ער ווייסט גענוי ָ ָ פאר דעם אויבערשטען ברוך הוא .דער אויבערשטער ווייסט זיינע ַ
געמאכט צום יום טוב. ַ האטַא הכנות דער מענטש ָ
וואס דער הייליגער רבי זאגן די 'תפילה קודם התפילה'ָ , פארשטייט זיך ,אז אין די 'הייליגע טעג' איז וויכטיג צו ָ
געהאט
ַ 'האט
דאווענען' ,והכן לבבינו'ָ ...אבער אויב מ ָ פאר'ן ַזאגן ַ האט מתקן געווען צו ָ ר' אלימלך פון ליזענסק זי"ע ָ
הארעווען 'דארף ָ וואס קומט ָאן שווער ,און מ ַ מ'דארף וויסן ַאז ַא תפילה ָ ַ זאל מען נישט ווערן בעצבות ח"ו. ַא נסיוןָ ,
דערויף ,איז זייער חשוב אויבן אין הימל.
äì באר הפרשה -ראש השנה
נאך äîçìî éã ïéàמח÷éúîî ïåà ïèù íòã ïòìîåèòö åö , קול דממה דקה ישמע -אין די לעצטע מינוט קען מען ָ
.íéøåîâ íéîçø åö ééæ ïòééøãøòáéà ïåà ,íéðéã òìà© ïééæ תשובה טוהן
øòèéö à ïåà ãçô à ïàã èôàë ñò íòã ïâòåå úåëéøàáמט ïéã íòã ïåôנ, © íåøà© ïãòø íéùåã÷ä íéøôñ éã
ìåãâ øôåùáå' ,'ó÷åú äðúðå' èåét íòðéà ïâàæ¨ øéî éåå ñéåøà© èééâ'î ïòåå ,øôåù ïæàìá
¨ èééâ'î øòãééà ïîæ
טאר דער מענטש וואס מ'גייט ַאריבער .ממילאָ , ליבשאפט ַאלעס ָ ַ דעריבער איז כדי צו געדענקןָ ,אנצונעמען מיט
האטטאג .צום ביישïיל ,ער ָ געהאט יענעם ָ ַ האט
וואס ער ָ פארשידענע פראבלעמען ָ זיך נישט אפרעדן זיין אויף ַ
דאווענען ערגעץ דאווענען אין ַא געוויסע שולָ ,אבער צוליב ַא סיבה ,איז ער געווען געצוואונגען צו ַ ïלאנט צו ַ
גע ַ
וואס דער שטן וויל דורך דעם ַאריינברענגען עצבות אין דעם מענטש דא הונדערטער דוגמאות ָ ַאנדערשַ .אזוי זענען ָ
נאך דעם יצר הרע, נאכגעשלעïט צו ווערן ָ שטארקט ער זיך נישט ָ ַ האט שכל, צוליב קלייניגקייטן .אויב דער מענטש ָ
פאר דעם מענטש, 'דארף וויסן ַאז אדרבהַ ,אלע 'שטרויכלונגען' זענען מליצי יושר ַ נאר ער איז שטענדיג בשמחה .מ ַ ָ
אויב ער איז זיך מכניע עס ָאנצונעמען רואיג ,מיט ַא שלוות הנפש.
יארן געווען דער שליח ציבור לאנגע ָטאטע איז ַ האט דערציילטַ ,אז זיין ַ איינער פון די גאוני וצדיקי ירושלים ָ
פאר ראש השנה שנת תרפ"ה ,איז ָאנגעקומען קיין אין די ימים נוראים ,אין דער ביהמ"ד 'זהרי חמה' אין ירושליםַ .
טאטע ,דער פאר'ן עמוד אין די הייליגע טעג .זיין ַ דאווענען ַ געזאגט ַאז ער וויל ַ ָ ארץ ישראל ַא חשוב'ער איד ,און
לאנגיאריגן
פארלעגנהייט ,ווייל ס'איז אים געווען שווער אויפצוגעבן זיין ַ ָ שטענדיגער שליח ציבור ,איז געווען אין ַא ַ
אריבערגעגאנגען צו דעם מקובל רבי שלמה אלישיב זצ"ל ,דער מחבר פון ַ פאר'ן עמוד .איז ער ַ דאווענען ַ
חזקה צו ַ
יאר
האלטן פעסט ַאז ער וויל אויך היי ָ זאל זיך ַ זאל טוהן -צי ער ָ וואס ער ָ ספר 'לשם שבו ואחלמה' ,פרעגן ָ
לאזן יענעם חשוב'ן אידן פון חוץ לארץ ,זיין דער שליח ציבור. זאל מוותר זיין ,און ָ פאר'ן עמודָ ,אדער ער ָ דאווענען ַ ַ
געזאגט:
ָ האט דער 'לשם' אים ָ
פאר דעם מענטש זוכה צו זיין פאר דעם יום הדין ,איז עס זייער בייהילפיג ַ מאכט זיך ַאן עגמת נפש ַ -ווען עס ַ
פאר'ן עמוד ,וועט דאווענען ַ פאר דיר צו ַ באשערט ַ ביי דעם משïט .ממילא ,איז כדאי מוותר צו זיין .אויב עס איז ַ
עס דיר שוין אונטערקומען ערגעץ ַאנדערש...
דאווענען אין ַאן ַאנדערע בכבוד'יגע שול אין ירושלים. 'האט אים מכבד געווען צו ַ וכך הוה ,מ ָ
פאר די תקיעות, זאגן ַ זאל דער בעל תוקע ָ מח .דער גאון רבי שלמה קלוגער זצ"ל שרייבט ַאז לויט זיין מיינונגָ ,
זאגט מען )ïסוק א( 'המלמד ידי לקרב אצבעותי למלחמה' ,ווייל עס איז דארט ָ קאïיטל קמ"ד פון תהלים ,ווייל ָ ַ
קאïיטל קמ"ד איז 'דארף פריער מתïלל זיין דערויף ,און ַ טאג ,און מ ַ וואס מיר פירן אין דעם ָ ַא גרויסע מלחמה ָ
זאגט עס בכוונה) .הגהות 'חכמת שלמה' ,סי' תקפה ,ס"ב( מסוגל אויב מען ָ
האטזאגן מוסר אינמיטן ווינטערָ , געדארפט איינעם ָ ַ האט
אמאל ווען דער בעלזער רב הרה"ק מהר"א זי"ע ָ מטָ ַ .
באלד קומען דער זמן דאך שוין ַהאסטו נישט מורא ,עס וועט ָ געזאגט :ווי ַאזוי ָ ָ ער אים צוגערופן און אים
פאר תקיעת שופר... פון ַ
געזאגטַ ,אז די ïחד און התעוררות צו תשובה איז נישט קיין סתירה צו שמחה ,ווי עס ָ האבן שוין ָאבער
מיר ָ
וואלאזשינער זצ"ל )ביים סוף פון סידור הגר"א' ,כתר ראש' ,אות קד(ַ ,אז זיין רבי ,דער ווילנער שרייבט דער גאון רבי חיים ָ ָ
צוגעגאנגען צו תקיעת שופר. ַ גאון זי"ע ,איז געווען גאר פרייליך איידער ער איז
וואס די ïוסקים שרייבן ַאז מ'פירט זיך ַאז דער בעל תוקע איז עולה זאגט )סי' תקפד ,ס"ב( אויף דעם ָ דער 'לבוש' ָ
זאגט )תהלים יט ,ט( 'ïקודי ה' ישרים משמחי לב' ,און ַאזוי קען מען צו די תורה אין ראש השנה ,ווייל דער ïסוק ָ
בלאזן תקיעת שופר מתוך שמחה וחדוה. ָ
'דארף
זאגן ַא רמז ,שופ"ר איז ראשי תיבות ש'חוק פ'ינו ו'לשונינו ר'ינה )תהלים קכו ,ב(ַ ,א רמז ַאז מ ַ די ספרים ָ
בלאזן שופר מתוך שמחה. ָ
נאכט ראש השנה ביי מאכן די ברכה 'שהחיינו' ,די צווייטע ַ אא"ז הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע פלעגט ַ
יאר ,די צווייטע נאכט פון יום טוב( .איין ָ
האט עס נישט געגעסן די ערשטע ַ )וואס ער ָָ האבנדיג דעם מילגרוים קידוש ,אין זינען ָ
האט געפירט אין דער לעלוב'ער שול אויף רחוב בהר"ן אין די מאה שערים געגנט פון ירושלים(, )וואס ער ָָ פאר'ן טיש נאכט ראש השנה ַ ַ
זאגן ַאז דער מילגרוים איז פול מיט ווערים ,מ'וועט עס נישט קענען קא ïע"ה ,געקומען ָ טאכטער ,רעביצין ָ איז זיין ָ
באר הפרשה -ראש השנה åì
ïò÷'î ìééåå ,ïøòèéö ìîéä ïéà íéëàìî éã åìéôà© ïòäåè ìéçå ïåæôçé íéëàìîå ,òîùé ä÷ã äîîã ìå÷å ,ò÷úé
æéá øòééô øòã æéà'ñ ñéåøâ éåå ïìòèùøàô¨ èùéð êéæ .ïåæçàé äãòøå
.øôåù øòã ïਠèîå÷ ñò
ïúðåäé éáø ïåàâ øòã èáééøù øòèøòåå òâéã'àøåî
úîà à èéî ïäåè äáåùú åö èééö éã ñò æéà ,àìéîî øéîàì (ãé ùåøã ,'ùáã úåøòé') ò"éæ õéùòáééà
ñàåå
¨ øòðééà êéåà ïåà ,øòôòùàá © íòã øàô © âàè
¨ øòã æéà'ñ âéèëøàô ¨ éåå ïòæ ïåà ïééæ ïðåáúî êéæ
ìàæ
¨ ,'úåøøåòúä' à© èøétùòâ èùéð èöòé æéá êàð ¨ èàä
¨ íåøà© øòééô à© èðòøá ñò ïòåå ,ïòèùøòáéåà íòã ïåô
נא ¨ úåðîçø øò òâéãøòééô ïòðòøá øôåù úåòé÷ú æéá ïåà ,íåøà© ïåà
ïåà , úéá éðá òðééæ ïåà êéæ óéåà ïáàä
ñðèééöàáנב .úåòtùä òèåâ éã© ïtàë
© åö ïôéåì ìàæ¨ øò øàôøòã
© ÷ïåà ,úåàñøt øòèðæéåè ïåà øòèðæéåè ïìéå
זאגן געזאגט )ער ָ
האט נישט געמיינט צו ָ ָ האט דער רבי
דאָ .
פאר ַא 'שהחיינו' ,איז נישט ָ
עסן ,און קיין ַאנדערע 'נייע ïרי' ַ
באנייען מיט א 'התחדשות'(:
נאר צו לערנען דעם עולם וועגן זיך ַ
הלכה למעשהָ ,
מאכן ַא
דאך זיין ווי ַא ניי-געבוירן קינד ,וועט מען קענען ַ -נו ,מה כל הרעש ,איך וועל תשובה טוהן ,וועל איך ָ
'שהחיינו' אויפ'ן ניי-געבוירענעם יונגעלע...
aA
cמן הבאר c
ראצפערט,האט געוואוינט אין ַהאט ָ
אין דער צייט ווען דער פריערדיגער בעלזער רב ,הרה"ק מהרי"ד זי"עָ ,
באגעגנט דעם ווייצענער רב ,הגאון בעל 'מעשה למלך' זצ"ל ,און אים געפרעגט :דער ניגון אמאל ַהאט ער ַ ָָ
פאר'ן מגילה-לייענען אין ïורים.
פאר תקיעת שופר ,איז ענליך צו דער תנועה פון דער ברכה ַ פון דער ברכה ַ
דערפאר?
ַ אפשר ווייסט דער ווייצענער רב ַא טעם
האט ַאליין געענטפערט זיין קשיא :ווען דער מענטש 'הוא מותיב לה ,והוא מפרק לה' .דער בעלזער רב ָ
יאר ,קען
האט ָאïגעטוהן אין משך פונעם ָוואס ער ָדערמאנט זיך אין זיין רוחניות'דיגן מצב ,און אין ַאלעס ָ
ַ
זאגן מיט'ן ניגון פון מגילת
האט מען מתקן געווען מ'זאל עס ָ ער חלילה וחס ווערן טרויעריג .וועגן דעם ָ
הארץ.
מ'זאל ווערן בשמחה און תשובה טוהן מיט ַא פרייליך ַ ָ אסתר ,כדי
פאר די תקיעות, זאגן 'וידוי' ַ 'זאל נישט ָ וואס די ספרים הקדושים שרייבן ַאז מ ָ פאר דעם ָ דאס איז דער טעם ַ נָ .
אזא
פאר דעם שטן ַאן ָארט מקטרג צו זיין ח"ו ,אין ַ ַ כדי נישט צו דערמאנען די חטאים ח"ו ,און נישט צו געבן ַ
געווארן צווישן די
ָ געזאגט
ָ נאר
געדאנק ,איז ָ
ַ זאגן 'וידוי' שטילערהייט ,און אין
גאנצע 'שקלא וטריא' אין די ïוסקים וועגן ָ מורא'דיגן זמן )די ַ
דאך שוין ָאנגעהויבן אויפטוהן זיינע גוטע ïעולות(.
האט ָבלאזן ,ווייל דער שופר ָ
ָ מ'האט שוין ָאנגעהויבן צו
ָ נאך דעם ווי
תקיעותָ ,
האט דער בעל שם טוב פאר די תקיעותָ , יאר ַ נא .עס ווערט געברענגט אין ספר 'כתר שם טוב' )אות שלה(ַ ,אז איין ָ
הארץ:
הקדוש זי"ע זיך צעשריגן פון די טיפענישן פון זיין הייליג ַ
מאכן ַא 'חשבון הנפש', זאל יעדער איינער פון אייך זיך ַ האט ַאהער געברענגט אייערע קליינע קינדערָ , -איר ָ
האט געפירט זיין זון יצחק צו די האט געברענגט זיינע קינדער אין שול ַארייןַ ,אזוי ווי אברהם אבינו ע"ה ָ אויב ער ָ
פאר אייערע קינדער. זאלט איר דעריבער תשובה ,און מתïלל זיין ַ עקידהָ ,
קאïיטל 'למנצח פאר די תקיעות ,דעם ַ זאגן ַ פארוואס ס'איז דער מנהג ישראל תורה ,צו ָ דאס איז דער טעם ַ ָ נבָ .
נאנט צום שאול תחתיות געשטאנען ָ
ַ דאך שויןלבני קרח מזמור' )תהלים מז( ,ווייל די קינדער פון קרח זענען ָ
האבן תשובה צוריקגעהאלטן און ָ
ַ האבן זיי זיךנאר אין דער לעצטער מינוט ,ממש 'ביים טויער פון גיהנום'ָ , רח"לָ ,
געווארן
ָ אויסגעפלאסטערט
ַ זאגן )מגילה ידַ (.אז עס איז הארץַ ,אזוי ווי חז"ל ָ גאנצן ַ געטוהן צו דעם אויבערשטען מיט'ן ַ
פאר תקיעת דאס קומט אונז צו לערנעןַ ,אז יעצט' ,אין די לעצטע מינוט' ַ פאר זיי ַא סïעציעלן ָארט אין גיהנוםָ . ַ
נאך ַאלץ תשובה טוהן!.. שופר ,קען מען ָ
דא אין דעם ַא לימוד זכות אויף אידישע קינדער .די קינדער פון קרח נאך ַא טעם ווערט געברענגטַ ,אז ס'איז ָ ָ
געווארן' ,ובני קרח לא מתו' .ממילא, ָ דאך תשובה געטוהן ממש 'צום סוף' ,און זייער תשובה איז ָאנגענומען האבן ָ ָ
וואס איז שוין ליידער ָאנגעקומען ביז'ן איז יעצט די צייט ָאנצונעמען די תשובה פון אידישע קינדער ,אויך איינעם ָ
שאול תחתיות...
æì באר הפרשה -ראש השנה
åö ,ètùî íééá ïééæ äëåæ ìàæ
¨ øò ïééèùééá íéà èòåå ï'øàô© äìá÷ òèåâ à© êéæ óéåà ïòîòð ìàæ
¨ øòðééà øòãòé
ïòîå÷ ñàåå
¨ úåòtùä òèåâ òâéã'àøåî òìà© ïòîå÷àá
© ñà㨠נג
ïåà , äáåèì åðéìò àáä øàé ¨ ïâéãðòîå÷ ïöðàâ
©
באקאנטער חסיד און 'בדחנא דמלכא' ,וועלכער פלעגט משמח זיין מיט ראקאווער זצ"ל ,דער ַ ַ הרה"צ רבי מרדכי ַ ָ
געזאגט צום לובלינער: ָ דאווענען,נאכ'ן ַ
אמאל ראש השנה ָ האט ַ ָ ווערטלעך דעם הייליגן רבי'ן פון לובלין זי"עָ ,
ïאסירט גרויסע ניסים מיט אידישע קינדער... האבן ַ -היינט ָ
וואס ער מיינט ,האט ער געזאגט: האט דער רבי פון לובלינער געפרעגט רבי מרדכי'ן ָ ָ
דאךוואלטן מיר ָ קאïיטל קי"ט פון תהליםָ , מאל ַ פאר די תקיעות זיבן ָ זאגן ַ 'וואלט קובע געווען צו ָ -אויב מ ָ
קאïיטל...בלאזן שופר ,צוליב דעם אריכות פון דעם ַ ָ נישט ָאנגעקומען צו
האט געענטפערט דעם רבי'ן פון לובלין ,זעען אויס וואס ער ָ ראקאווער ָ כאטש די ווערטער פון רבי מרדכי ַ ָ און ָ
קאïיטל רעדט דוד המלך ע"ה וועגן דא אין דעם ַא טיפערע כוונה ,ווייל אין דעם ַ ווי סתם ַא 'ווערטל' ,איז ָאבער ָ
וואס דינען דעם אויבערשטען בשלימות' :אשרי נוצרי עדותיך'' ...בכל לבי דרשתיך'' ...ותורתך חנני', די 'תמימי דרך'ָ ,
'דבקתי בעדותיך'' ,זכרתי משïטיך מעולם'' ,חצות לילה אקום' 'טוב לי תורת פיך מאלפי זהב וכסף' ...ממילא ,אויב
'זאל איבערקוקן די מעשים וואלטן די מקטרגים חלילה געקענט טענה'ן ַאז מ ָ פאר די תקיעותָ , געזאגט קי"ט ַ ָ 'וואלט
מ ָ
הארבקייט דא ...און ווער קען דען ביישטיין די ַ זאגן ָ וואס זיי ָ האבן מקיים געווען ָ פון אידישע קינדער ,אויב זיי ָ
נאר 'למנצח לבני קרח מזמור'... קאïיטל קי"טָ , מ'זאגט נישט ַ ָ פונעם משïט ,דעריבער איז ַא גרויסער 'נס' ַאז
פאר'ן בעלזער רב הרה"ק מהר"א זי"עַ ,אז ער איז פאר ראש השנה ,זיך מזכיר געווען ַ אמאל ַ האט ַ ָ נגַ .א חסיד ָ
זאל אים אויסלערנען די כוונות פון די תקיעות. דער 'בעל תוקע' ראש השנה ,און ער בעט דעריבער ַאז דער רב ָ
געזאגט:
ָ האט דער בעלזער רב אים ָ
נארבלאזןָ ,ָ האט געהייסן האבן 'רחמנא אמר תקעו' ,דער אויבערשטער ָ דארף מען אין זינען ָ -ביי די תקיעותַ ,
יאר געדענקען ַאז דו ביזט דער 'בעל תוקע'... גאנץ ָ דארפסט ַא ַ דו ַ
פאר יעדן איינעם נאר ַ פאר יענעם בעלזער חסיד דער בעל תוקעָ , נאר ַ געווארן נישט ָָ געזאגט
ָ דאס איז באמת ָ
יאר געדענקען די ימי הדין. גאנץ ָ
מ'דארף ַא ַ ַ פון אונזַ ,אז
'דארף 'געדענקען' די תקיעות פון ראש דאס מרמז זיין אין לשון פונעם ïסוק )ויקרא כג ,כד( 'זכרון תרועה' .מ ַ מ'קען ָ
יאר... השנה ,אויך אינמיטן ָ
געזאגט הרה"ק בעל 'אהבת ישראל' זי"עַ ,אז ראש השנה ווערט ָאנגערופן 'יום הזכרון' ,ווייל דער ָ האט ַאזוי ָ
יאר איז ַאריבער אויף אים ַא 'ראש השנה', יאר ַאז עס ָאנהייב ָ גאנץ ָ דארף טוהן ïעולות צו געדענקען ַא ַ מענטש ַ
יאר.
באגלייטן ַאלע טעג פונעם ָ זאל אים ַ וואס ָ וואס ער וועט נעמען אויף זיך ַא גוטע קבלה ָ דורך דעם ָ
ווישאווער רב ָ האט ער געלערנט אין דער ישיבה פון האט דערציילטַ ,אז ַאלס בחור ָ גאטליב ָ הגה"ח רבי אברהם ָ
ווישאווע צוויי תלמידים פון דער ישיבה פונעם 'חפץ חיים' ָ אמאל זענען ָאנגעקומען אין הרה"ק רבי מענדעלע זצ"לָ ַ .
האט מען געבעטן שטאטָ ,ָ אוועקגעפארן פון
ָ פאר ַא דבר מצוה .איידער זיי זענען ַ זאמלען געלט ַ ראדין ,צו ַ זצ"ל אין ַ
האבן זיי דערציילט, פאר די תלמידים פון די ישיבהָ . זאגן עטליכע ווערטער ַ זאלן ָראדינער תלמידים זיי ָ די צוויי ַ
פאר תקיעת שופרַ ,אזוי ווי ס'איז דער מנהג אין ַאלע מאכן ַא 'הפסקה' ַ ראדין איז געווען איינגעפירט צו ַ ַאז אין ַ
מאכן די נויטיגע הכנות צו תקיעת האבן אויסגענוצט די צייט צו ַ אסאך תלמידים פון די ישיבה ָ תפוצות ישראלַ ַ .
אריינגעגאנגען אין
ַ ראדין ,און ַ גאסן פון ַ ארומגעגאנגען איבער די ַ ַ וואס זענען ַ שופרָ ,אבער עס זענען געווען בחורים ָ
'האלטדאווענען אין יעדע שול ,ווער ס'איז דער בעל תפילה ,און וואו מ ַ די בתי מדרשים צו זען וויפיל אידן עס ַ
האבן געזען אין די ַאנדערע וואס זיי ָ פאר די ַאנדערע בחורים ָ האבן זיי דערציילט ַ יעצט ...צוריקקומענדיג אין ישיבהָ ,
בתי מדרשים.
פארענט פון די ישיבה און איבערגעגעבן זייער 'אנאליז' ,איז דער 'חפץ חיים' געשטאנען ָ
ַ איינמאל ווען זיי זענען ָ
וואס מ'רעדט פארשטאנען פון ָ
ַ האט גוט ַ זי"ע ַאריינגעקומען צו די תקיעות ,און געהערט זייער שמועס ,און ער ָ
געזאגט ַא משל צו ַא בן יחיד ָ דאַ ...אריינקומענדיג אין שול ,איז דער 'חפץ חיים' ַארויף אויף צום ארון קודש ,און ָ
וואס איז געווען ווייט פון זייער האבן אים געשיקט מיט מסירות נפש צו לערנען אין ַא ישיבה ָ וואס זיינע עלטערן ָ ָ
אויסוואקסן גרויס אין תורה און יראת שמים. ַ זאל
געוואלט ַאז זייער בן יחיד ָ ָ האבןשטאט ,ווייל זיי ָ ָ
באר הפרשה -ראש השנה çì
æéà âàè¨ ïãòé ùèàë ¨ æà© (:æè ä"ø) èáééøù 'éøéàî' øòã ìáå÷î øòâéìééä øòã èáééøù ñò éåå ,øôåù íòã êøåã
éåå éåæà© ,ïäåè åö äáåùú ùèðòî íòã øàô © éåàø äðùä ùàø úåìéôú øãñ ,'íåìù øäð') ò"éæ éáòøù íåìù éáø
,'êúúéî éðôì ãçà íåé áåù' (é"î ,á"ô úåáà) ïâàæ ¨ ì"æç úò' ïà© æéà úåòé÷ú éã ïåô èééö éã æà (øôåù úòé÷úå
øòî êàð ¨ ùèðòî øòã óøàã ̈© ,äðùä ùàø ïéà øòáà òìà© óéåà äèøç òâéã'úîà ñìàîòã ¨ ïáàä
¨ åö ,'ïåöø
íéøôñ ééøã ,ìùî êøãá èâàæò⨠ïáàä
¨ ì"æç .ïøòåå øøåòúð øòãòé ïåà ,èøôáå ììëá ,øàé ¨ íòðòâðàâøàô
© © ïåô úåøéáò
óéåà ïåà íéòùø éã óéåà ,äðùä ùàø ïéà èðòôòòâ ïøòåå à© óéåà äáåùú ïäåè åö êéæ óéåà ïòîòð ñìàîòã ¨ ìàæ ¨
øòãòé æà© ,èñééä ñà㨠.íéðåðéá éã óéåà ïåà ,íé÷éãö éã èùéð ìàæ'î
¨ .èéîøòã ìùëð èøòåå øò ñàåå ¨ àèç
øòáéøòã ïåà íéùòî òðééæ èéåì ètùî'òâ èøòåå ùèðòî ,äøéáò ïééà óéåà åìéôà© ïäåè åö äáåùú ïìòôøàô ©
.úåøéáò òìà óéåà êéìâòî èééåå éåå ïäåè äáåùú óøàã äëåæ ïòî æéà íòã èéî ìééåå ,òáøàä © øòãਠòèëééì
ìùøúî êéæ æéà ñàåå ¨ øòã æà© ,øòèééåå øò èáééøù ïâòååøòáéà èåè'î ïåà ,äáåùú ìòá à© ïåà ÷éãö à© ïééæ åö
íòã ïéà ÷ìç à© èùéð èàä ¨ ,äáåùú ïåô .úåëæ óëì èìòåå òöðàâ © éã ïåà êéæ èéîøòã
אזא ווייטע
שטאט צו די ַאנדערע ,סïעציעל ַ ַ ָ פארבינדונג פון אייןאין יענע צייטן ,איז געווען שווער צו שטיין אין ַ
האט נישט געהערט האבן נישט געהערט פונעם זון ,און דער זון ָ וואס די עלטערן ָ יארן ָ שטרעקעַ .אזוי זענען ַאריבער ָ
יאר איז זינאך עטליכע ָ געווארן נישט געזונט ל"ע און ָ ָ טאג איז די מאמע פונעם בחור פון די עלטערן .אין ַא ָ
לאזן וויסן
פארלעגנהייט ,נישט וויסנדיג ווי ַאזוי ער קען ָ טאטע איז געווען אין ַא ַ ַאוועק פון דער וועלט רח"ל .דער ַ
האבן אים גע'ע'צה'ט באראטן מיט עטליכע פון זיינע ידידים ,און זיי ָ האט ער זיך ַ ָ פאר זייער בן-יחידָ . אזא 'בשורה' ַ
ַ ַ
זאל זיין אויפגעשריבן די ביטערע טאש ַא צעטל ,וואו עס ָ זאל ַאריינלייגן אין ַפאר זון ַא נייעם בגד ,און ער ָ צו שיקן ַ
פאר דעם זון ,ווייל זייענדיג פיל מיט פרייד מיט'ן אנצוג, בשורה פון זיין מאמע'ס ïטירהַ .אזוי וועט זיין לייכטער ַ
'פארזיסן' זיין טרויער און צער. וועט ַאביסל ַ
האט געקויפט ַא שיינעם אנצוג און עס געשיקט צו זיין זון דעם בחור אין האט ַאזוי געטוהן .ער ָ דער טאטע ָ
דאס צעטל געטראפן ָ
ָ האט
האט זיך זייער געפרייט מיט'ן אנצוגָ ,אבער ווען ער ָ דער ווייטער ישיבה .דער בחור ָ
געווארן איבערגעדרייט צו טרויער ל"ע. ָ גאנצע פרייד מיט די ביטערע בשורה איז זיין ַ
דער נמשל איז ,ראש השנה איז דער יום הדין' ,היום הרת עולם ,היום יעמיד במשפט כל יצורי עולמים' ,און
באהאלטן אין ַא יום טוב ,ווי ס'איז מרומז אין ïסוק 'בכסה' האט מען עס ַ ַ זאלן עס נישט ָאננעמען שווער ָ כדי מיר ָ
וואס ווערן ַאריינגעשריבן אין
'דארף ָאבער וויסןַ ,אז דער וועג ממתיק צו זיין און מבטל זיין די גזירות ָ ליום חגינו .מ ַ
וואס עס שטייט געשריבן 'בכסה' ,און די צעטלעך ,איז דורך תקיעת שופר ,דורך דעם 'תקעו' איז מען ממתיק ַאלס ָ
אזא הייליגן און געהויבענעם זמן ...אדרבה,וואגט צו רעדן 'דברים בטלים' אין ַ ַ ממילא ,איז ַא וואונדער ווי ַאזוי איר ַ
דאן איז מען זוכה איבערצודרייען פארשטייט מען זיך צוצוגרייטן ווי ס'דארף צו זיין צו די תקיעות ,און ַ 'האט שכל ַ ַאז מ ָ
ַאלעס צום גוטן ,און צו ïועל'ן ַא 'שנה טובה ומתוקה' ,אמן.
געזאגט ַא משלַ ,א יונגער מענטש איז ליידער ָ הערשקאוויץ זצ"ל ,האט
ָ מיין זיידע ,הגה"ח רבי שמעון אהרן
באוויינט
האט ַ שטאט .יעדער ָָ גאנצער
האט ַארויסגערופן ַא רעש אין דער ַ וואס ָ זאך ָ ַאוועק פון דער וועלט רח"לַ ,א ַ
ïאסירט .צווישן דעם עולם ביי דער לוי' האט מיט אים ַ וואס ָ
דעם יונגען נפטר איבער דעם גרויסן אומגליק רח"ל ָ
וואסבאגרייפן די גרויסע צרה ָ נאך נישט געקענט ַ האט ָ האט זיך ַארומגעדרייט זיין קליין קינדַ ,א יונגל ,וועלכער ָ ָ
האט זיך דעריבער גענומען גאנץ לעבן .ער ָ טאטע וועט אים אויספעלן זיין ַ געטראפן ,וויפיל זיין ַ
ָ האט אים ליידער
ָ
טאטן'ס גוף איז געווען צוגעדעקט ,און און געשלעïט די ציצית .איז ַא איד שïילן מיט'ן טלית מיט וועלכן זיין ַ
דאךגעזאגט' :מיין טייער קינד ,ווייסטו ווער עס ליגט אונטער דעם טלית? עס איז ָ ָ צוגעגאנגען צום קינד ,און אים
ַ
וואס מער וועסטו נישט זוכה זיין אים צו זען'. טאטעָ , דיין ליבער ַ
דארפן מיר נתעורר ווערן אין ראש השנה ,ווייל ַאלע דרייען זיך ַארום פרייליך און רואיג, דער נמשל איזָ ,אט ַאזוי ַ
מ'האט
ָ וואס
באהאלטן 'אונטער דעם טלית' ' -בכסה ליום חגינו' ,און ָ וואס עס ליגט ַ ַ ָאבער קיינער ווייסט נישט ָ
באשעפער ,איז פאר דעם ַ טאגָ .אבער מיט תפילה און תחנונים ַ פארשריבן אויף יעדן איינעם ביים משïט אין דעם ָ ַ
זאל ווערן צוגעדעקט 'אונטער דעם טלית'ַ ,א גרויסע שפע מיט ַאלע טובות און ברכות. מען זוכה ַאז עס ָ
èì באר הפרשה -ראש השנה
© © ïåà ä÷åúîå äáåè äðù à© åö ïééæ äëåæ èòåå øò èùéð úåøøåòúä éã æéà øàé
êàñà ¨ õðàâ
© à© ìééåå ,øòôòùàá ©
נד
.ïîà , 'éã éìá ãò' ,òôù ©ùàééî êéæ èåè ïéã ïåô äãî éã êéåà ïåà ,ãðòæòååðਠéåæà
.íéàøåð íéîé éã æéá íéà óéåà èøàåå
© ïåà íéà ïåô ïééæ
עורו ישנים ' -דערהערן' דעם קול פונעם שופר
úåëìä) èáééøù ì"æ í"áîø øòã ñàåå
¨ èðà÷àá © © æéà'ñ ¨ øòã æà© ,èáééøù 'éøéàî' øòã áéåà
èùéð èøòåå ñàåå
ùàø ïéà øôåù úòé÷ú ùèàë¨ æà© (ã"ä ,â"ô ,äáåùú é÷åìàá ÷ìç åì ïéà' ,äðùä ùàø ïéà øøåòúð
íòã ïéà à㨠øòáਠæéà ,áåúëä úøéæâ à© æéà äðùä ñàåå ¨ øòã æà© ,'äáåøî äáåè äãî' êà㨠æéà ,'ìàøùé
òâéãòôàìù
¨ åøåò' ,æîø à© ïæàìáנה 'íëúðùî íéðùéנו ¯ éã
¨ ïåà äáåùú åö âòè òâéèöòé éã ïéà øøåòúð àé
¨ èøòåå
.óàìù
¨ ïôéè øòééæ ïåô ï÷òååôéåà êéæ ïìàæ ¨ ïùèðòî ïåà ,'ìàøùé é÷åìàá ÷ìç' à© àé¨ èàä¨ ,íéùòîä ïå÷éú
באשעפער ַאזוי פאר'ן ַבלאזן שופר ַָ האט געהייסן נד .דער רשב"ץ ז"ל שרייבט אין זיינע חידושים )ר"ה טז ,(:די תורה ָ
פאר דעם פאר ַא קעניג און מ'רופט אויס 'יחי המלך' ,און די דאזיגע תקיעה גייט ארויף ַ מ'בלאזט שופר ַָ ווי
וואס דינעןוואס לויבט זיינע קנעכט ָ באשעפער לזכרון ,צו געדענקען אידישע קינדער צום גוטןַ ,אזוי ווי ַא קעניג ָ ַ
האטבלאזן שופר ,רופן מיר אויס ַאז דער אויבערשטער איז אונזער קעניג .ער ָ ָ דאס מיינטַ ,אז מיט'ן אים ,עכ"לָ .
פון דעם ַא נחת רוח ,און ער איז משïיע גוטס אויף זיינע קינדער.
פארלאזט איר
האט ַ ָ טאכטער פונעם קעניג ָ אויף ַאן ַאנדערן אופן ,שרייבן די ספרים הקדושים על דרך משל :די ָ
האט נישט צוריקגעפונען דעם 'דרך המלך' ,צו פארבלאנדזשעט אויפ'ן וועג ,און זי ָ ָ האט זיך ַ ïאלאץ ,און ָ
פאטער'ס ַ ַ ָ
מאל
האט זיך כסדר ָאנגעשטויסן אין שטיינער ,און איז מערערע ָ ïאלאץ .זי ָ
טאטנ'ס ַ ַ קענען צוריקקומען צו איר ַ
האט זיך געביטן אויף גאנצע אויסזען ָ געווארן ,און איר ַָ אומגעפאלן ,ביז אירע קעניגליכע קליידער זענען צעריסן ַ
'האט איר שוין נישט געקענט דערקענען. ַאזוי ווייט ַאז מ ָ
האבן אירהאבן די וועכטער ,וועלכע ָ ïאלאץָ ,ווען זי איז ענדליך ָאנגעקומען צוריק צו איר טאטעס קעניגליכן ַ ַ
טאכטער פונעם 'לאזט מיך ַאריין ,ווייל איך בין די ָ געזאגטָ ,ָ האט זי
אריינלאזןָ .
ָ געוואלט ַ
ָ נישט דערקענט ,איר נישט
וואס שטעלן דא ַאהער מענטשן' ,אורחי ïורחי'ָ , טאג קומען ָ גאנצן ָ 'א ַ
האבן די וועכטער איר געענטפערטַ : קעניג'ָ .
פאמיליע'...
פאר ַאלס 'קרובים' פון דער קייזערליכער ַ זיך ָ
טאטע ,אויך אויב דו קענסט מיך נישט דערקענען, טאטעַ , יאמערליכן קולַ : האט די טאכטער אויסגעשריגן מיט ַא ָ ָ
טאכטער ָאדער נישט'. כאטש מיין קול ,און דערקען אויב איך בין דיין ָ הער ָ
זאגן מיר צו דעם אויבערשטען :אויך אויב מיר זענען פול מיט עבירות ַאז מ'קען נישט דערקענען דאס זעלבע ָ ָ
אויף אונז ַאז מיר זענען דיינע קינדערָ ,אבער הער אונזער קול ,וועסטו זען ַאז מיר זענען דיינע קינדער ,און דו
טאטע.
ביסט אונזער ַ
וואס גייט ארויף אין הימל מעורר רחמים צו זיין ַאז מיר זענען דאס איז דער ענין פון דעם קול שופרַ ,א קול ָ ָ
געזאגט געווארןָ דאס איז אויך
דערמאנט צום גוטןָ . ַ די קינדער פון דעם אויבערשטען ,און דורך דעם ווערן מיר
זאגט 'כי קולך ערב' -דיין קול איז לגבי דעם קול פון תפילה ,דער אויבערשטער הערט אידישע תפילות ,און ער ָ
זיס אין מיינע אויערן כביכול.
בלאזן מיט'ן שופר בלויז עטליכע ָ זאגט )ר"ה ,ד"ה 'אני ישנה'(ַ ,אז מן התורה איז באמת גענוג צו נה .דער 'בית אברהם' ָ
שלאףָ ,אבערָ שלאפענדיגער מענטש אויפגעוועקט פון זיין ָ בלאזן ווערט דער
ָ ïאר
קולות ,ווייל אויך דורך ַא ָ
בלאזן הונדערט ָ האבן חז"ל מתקן געווען צו שוואכערָ , ַ געווארן
ָ וואס די דורות זענען ליידער לאנגען גלות ָ צוליב דעם ַ
אסאך
'דארף ַ ַ שלאף פון די הבלי הזמן ,און מ ַ ָ קולות ,ווייל יעצט איז נישט ַאזוי לייכט זיך צו ערוועקן פון דעם
שלאף.
ָ מעורר זיין ביז מען טוט זיך ערוועקן פונעם טיפן
האט דער רמב"ם געשריבן 'עורו עורו' לויט איין גירסא )געדרוקט אין 'מהדורת שבתי פרענקל' ,לויט'ן כתב-יד פונעם רמב"ם ז"ל( ָ
דארפן זיך אויפוועקן דאïלטן לשוןַ ,אז עס קומט מרמז צו זיין ַאז מיר ַ פאר דעם ָ זאגן ַא טעם ַ מאל .קען מען ָ
-צוויי ָ
זאלןנאר מיר ָ )וואס שטייט ביי ïרעה( 'ויישן ויחלום שנית'ָ , ָ זאלן נישט זיין אין די בחינה פון דעם קול שופר ,און מיר ָ
אמאל
נאך ַ ָ זאלן מיר אייביג ָ נאך דעם ווי מיר וועלן שוין נתעורר ווערןָ , נתעורר ווערן צו עבודת השם ,און אויך ָ
'אויפלעבן' די התעוררות.
באר הפרשה -ראש השנה î
øéà ïåà ,ïäåè äáåùú ïåà íéùòî òøòééà ï÷å÷ëàð
¨ 'òâéãðòìîéøã éã ïåà ¯ 'íëúîãøúî åöé÷ä íéîãøðå
éã ïòî èðééî ñàã
¨ ,øòôòùàá
© íòã ïò÷ðòãòâ èìàæ
¨ èìàæ
¨ øéà .ìîéøã øòééæ ïåô ï÷òååôéåà êéæ ïìàæ
¨ ïùèðòî
aA
cמן הבאר c
'דארף בלאזן 'תרועה' אין ראש השנה, זאגט )ר"ה לגַ (:אז מ'לערנט ַארויס דעם אופן ווי ַאזוי מ ַ
די גמרא ָ
זאגט )שופטים כח ,ל( 'בעד החלון נשקפה ותיבב אם סיסרה בעד וואס דער ïסוק ָ פון די מאמע פון סיסראָ ,
דארט תוספות )ד"ה 'שיעור'(ַ ,אז צוליב
זאגט ָ האשנב ,מדוע בושש רכבו לבוא ,מדוע אחרו פעמי מרכבותיו'ָ .
בלאזט מען הונדערט קולות ,אנטקעגן די הונדערט קרעכצן פון סיסרא'ס מאמע. ָ דעם
דאך געוואוסט ַאז איר זון זיגט אייביגהאט ָ זאגן די ספרים ַא כוונה אין דעם ,ווייל די מאמע פון סיסרא ָ ָ
האט זי מורא פארזוימט זיך צוריקצוקומעןָ , האט געזען ַאז ער ַ אין ַאלע זיינע מלחמותָ ,אבער יעצט ַאז זי ָ
פארשידענע שלאכט אין דער מלחמה שטויסט זיך ָאן אין ַ ַ דאס מאל ַאנדערש ,און דערגעהאט אפשר איז ָ ַ
האט זי אנגעהויבן וויינען און ַארויסקרעכצן הונדערט קרעכצן. שוועריגקייטן .און אין איר גרויסן ïחד ָ
דארפן מיר געדענקען ראש השנה ,מעורר צו זיין אונזערע הערצער דורך די הונדערט קולות, דאס זעלבע ַָ
נאך אויף דער וועלט, האבן מיר זוכה געווען צו ַא רואיג לעבן ,און מיר געפינען זיך ָ
ווייל אויך אויב ביז יעצט ָ
דאס מאל וועלן מיר ַאריבערגיין דעם משïט בשלום ובשלוה? און אויף פונדעסטוועגן ,ווער ווייסט אויב אויך ָ
יאר.באשעפער און אויס'ïועל'ן ַא גוט זיס ָ דעם וויינט מען ,כדי נתעורר צו ווערן תשובה צו טוהן צום ַ
מארגן אינדערפרי .איז דער חבר געקומען זאל אים אויפוועקן ָ האט געבעטן זיין חבר ַאז ער ָ מ'דערציילט ,איינער ָ
נאכן אים 'שטוïן' שלאףַ ,אזוי ַאז אויך ָ ָ געשלאפן ַא טיפן
ָ באשטימע צייט אים אויפצואוועקןָ ,אבער ער איז אין די ַ
האטשלאפנדיגן חברָ ,אבער 'אין קול ואין עונה'ָ ... ָ וואסער אויף זייןגעגאסן ַ
ָ האט ער האט ער זיך נישט ערוועקןָ . ָ
טאג,
געגאנגען זיין וועג .שïעטער אין ָ ַ דער 'וועקער' אויפגעגעבן אויף די מעגליכקייט אים צו ערוועקן ,און איז זיך
האט אים נישט אויפגעוועקטַ ,אזוי ווי פארוואס ער ָ
געהאט טענות צו איםָ ַ , ַ געטראפן דעם וועקער און
ָ האט ערָ
'האב דיך דאך ïרובירט דיך צו וועקן ,און כ ָ האב ָגעזאגט ,איך ָ ָ האט יענער
נאכט פריערָ ... 'האט ָאïגעשמועסט ַא ַ מ ָ
געזאגט:
ָ האט דער 'ïעפער' געוואלט אויפשטייןָ . ָ האסט נישט וואסערָ ,אבער דו ָ באגאסן מיט ַ
ַאפילו ַ ָ
שלאף...
ָ וואסער אינמיטןהאב געזען אין חלום ווי עמיצער גיסט אויף מיר ַ טאקע ַאז איך ָ יא ,איך געדענק ַ ָ -
דאס קומט אמאל זיך צו ערוועקן 'אין' דעם חלום ,און ָ לענינינו ,קען מען לערנען פון די 'מעשה'ַ ,אז ס'איז שייך ַ ָ
דארף נתעורר ווערן בïועל ממש ,און צו וויסן ַאז ַאלעס הענגט דער רמב"ם ז"ל אונז דערמאנעןַ ,אז דער מענטש ַ
'כאïט זיך אויף וואגשאל ַארויסצוגיין זכאי ביים משïט ,אויב מ ַ וואגשאל .מ'קען לייכט איבערוועגן דעם ָ ָ אויף דעם ָ ָ
שלאף און מ'ווערט נתעורר צו תשובה דורכ'ן קול שופר. ָ פון טיפן
געשלאפן
ָ דארטאויסגעבראכן ַא שריפה רח"ל ,בשעת ס'איז ָ ָ נו .עס ווערט געברענגט ַא משל ,אין ַא הויז ָ
האט
שלאפענדיגןָ 'ראטעווען' דעםגעוואלט ַָ האבן
וואס ָ רואיג איינער פון די בני בית .זענען געקומען עטליכע 'חכמים' ָ
מאס פונעם בעטן האבן ָאנגעהויבן מעסטן די פענצטער ווי גרויס זיי זענען ,און אויך די ָ מענטש פונעם פייער ,און ָ
ראטעווען זיין שלאפנדיג אויפ'ן בעט ,כדי צו ַ ָ ארויסטראגן
ָ געשלאפן ,צו זען אויב מ'קען אים ַ ָ אויף וועלכן ער איז
האט איינער זיי ָאנגעשריגן' :שוטים ,בטלנים ,ביז איר וועט ענדיגן מעסטן די פענצטער און דעם בעט ,וועט לעבןָ ...
זאל ער צוזאמען מיט'ן בעט ...וועקט אים אויף ...וועקט אים אויף ...און ָ ַ פארברענט ווערן חלילה דאך דער מענטש ַ ָ
דאס לעבן'. ראטעווען ַָאנטלויפן זיך צו ַ
טאג,
פארכטיגן ָ נאר זיך ערוועקן אין דעם ָ דארפן אויפהערן 'מעסטן' ַאהין און ַאהערָ , דער נמשל איז ,מיר אידן ַ
באשעפער' ,מלכו של עולם'. און נעמען אויף זיך צו גיין אויפ'ן 'דרך המלך' פונעם ַ
אמאל געפרעגט די תלמידים פון זיין ישיבה, האט ַ ָ כהנמאן זצ"לָ ,ַ ïאניעוועזשער רב ,הגאון רבי יוסף שלמה דער ָ
וואס וויל אים איינשלינגען שלאפט ,און ער זעט אין זיין חלום ַא גרויסן לייב ָ ָ וואס
וואס מ'טוט מיט ַא מענטש ָ ָ
ראטעוועט מיך פון דעם שרעקעדיגן לייב .נו ,ווי ַאזוי האט ער זיך צעשריגן אין חלוםַ : לעבעדיגערהייט רח"לָ .
פארענטפערט האט ַאליין ַïאניעוועזשער רב ָ אזא איינעם? 'הוא מותיב לה ,והוא מפרק לה' -דער ָ ראטעוועט מען ַ ַ ַ
àî באר הפרשה -ראש השנה
ïâòåå òøòééà èøòñòáøàôנזøòðééà øòãòé .
© ïåà ,úåîùð ééæ ïåà ,ïîæä éìáä éã áéìåö úîà íòã ïñòâøàô © ñàåå
¨
נח
ïééæ ïåà âòåå ïèëòìù ïééæ ïæàìøòáéà
¨ ¨ êééà ïåô ñàåå
ìàæ ¨ ïèéé÷ùéøàð © èéî ïøàé¨ òøòééæ òìà© ïòâðòøáøàô
©
.èåâ èùéð æéà ñàåå ¨ äáùçî òøòééà ïéà ïééøà© è÷å÷ .èùéð ïòååòèàø
© ïåà èùéð ïôìòä
דארפן וואס מ'טוט? מ'וועקט אים אויף ...מ'וועקט אים אויף ...און ַאזוי וועט ער מער נישט ַ וואס הייסט ָ זיין קשיא'ָ :
פארציקט ווערן דורך דעם לייב. האבן ַאז ער וועט ַ מורא ָ
שלאף ,און ער דרייט זיך ַארום ָ שטארקן
ַ צומאל ַאָ שלאפט דער מענטש ָ יאר
דער מוסר השכל איזַ ,אז דורכ'ן ָ
בלאזן מיר שופר צו זיך ערוועקן פון טיפן ָ וואס דער יצר הרע טוט אים איינרעדן ,און צוליב דעם מיט דמיונות ָ
'זאל זען ַאז 'לא דובים ולא יער' -דער יצר הרע מיט ַאלע זיינע אויפכאïן פון ַאלע 'חלומות'ַ ,אז מ ָ ַ שלאף ,און זיך ָ
תאוות ,איז נישט מער ווי ַא בלויזער 'חלום' און דמיון.
זאגן 'סליחות',טאקעַ ,אז איבעראל וואו עס ווערט געברענגט אין שולחן ערוך און אין די ïוסקים וועגן ָ מיר זעען ַ
'דארף 'אויפשטיין' צו סליחות ,און דער רבינו יונה ז"ל שרייבט )שערי תשובה ,שער א"ï ,ג( ַאז דאס לשוןַ ,אז מ ַ שטייט ָ
דאס איז דער ערשטע שלאפן ,ווייל ָ ָ וואס
נאר ביי די עמי הארץ ָ פארשïעטיגן תשובה צו טוהןָ , דאס ַ מ'געפינט נישט ָ
מ'זאל נעמען אויף זיך ָאנצוהייבן ָ וואס קומט פון די הבלי הזמן ,און שלאף ָ ָ זאך צו תשובה ,זיך צו ערוועקן פון טיפן
דינען דעם אויבערשטען.
האט דערציילטַ ,אז ווען דער גאון רבי אלעזר רוקח זי"ע ,דער נז .הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע ָ
שטארקער שטורעם אויפ'ן ים, ַ אויסגעבראכן ַא
ָ האט
'מעשה רוקח' ,איז געפארן מיט ַא שיף קיין ארץ ישראלָ ,
ïאסאזשירן וועלן
שטארק געטרייסלטַ ,אז ס'איז געווען ַא סכנה ַאז די שיף מיט ַאלע ַ ַ ַ האט זיך זייער און די שיף ָ
'האט דערקענט אויפ'ן 'מעשה רוקח' ַאז ער איז ַא גרויסער מענטש ,זענען די וויבאלד מ ָ
ַ דערטרינקען ווערן רח"ל.
פאר ַא ישועה. זאל מתïלל זיין ַ מענטשן אויף די שיף צוגעקומען צו אים און געבעטן ער ָ
'זאל אים געבן האט דער 'מעשה רוקח' געבעטן פון זיי מ ָ דעמאלס געווען ראש השנה ביינאכטָ , ָ וויבאלד ס'איזַ
טאקע געברענגט דעם מ'האט אים ַ ָ זאל קענען מקיים זיין די מצוות היום ביים עלות השחר ,און ַא שופר ,כדי ער ָ
געבלאזן 'תקיעה ,שברים ,תרועה' ,און אויך די ַאנדערע קולות ָ האט ער האט אויפגעשיינטָ , שופרַ .אזוי ווי דער זון ָ
געראטעוועטַ בארואיגט ,און די שיף איז האט דער שטורעם-ווינט זיך ַ מ'בלאזט ,און ביז ַא קורצע צייטָ , ָ וואס ָ
געווארן און ָאנגעקומען בשלום קיין ארץ ישראל. ָ
האטגעזאגט צום עולםַ ,אז דער 'מעשה רוקח' ָ ָ האט ערהאט דערציילט די מעשהָ , ווען דער רבי ר' בונם זי"ע ָ
האט געזען נאר ווען ער ָ שטארקע ווינטן אויפ'ן יםָ , ַ בלאזן שופר ַאלס ַא סגולה איינצושטילן די ָ נישט געמיינט צו
אריינכאïן
ַ געוואלט ַ
ָ האט ער ַאז 'כלו כל הקיצין' ,און ַאז ביז ַא קורצע צייט וועט די שיף זיך דערטרינקען ח"וָ ,
האט געזען זיין גרויסע נאר ווען דער אויבערשטער ָ פארלאזן די וועלטָ .נאך ַא מצוה איידער ער וועט ַ ָ מקיים צו זיין ָ
פארגעסט ער פון זיין אייגענעם צער און ער וויל ליבשאפט צו יעדע מצוהַ ,אז אויך ווען עס הערשט ַא סכנה ח"ו ַ ַ
האט ער מיט דעם מעורר געווען רחמים אין הימל אויף זיך און אויף ַאלע מקיים זיין דעם אויבערשטען'ס מצוהָ ,
געווארן פון ַא מיתה משונה ה' ירחם. ָ געראטעוועט
ַ רייזנדע אויף די שיף ,און זיי זענען
האט געטוהן ַאנדערש ווי פארוואס דער 'מעשה רוקח' ָ ]לויט די ווערטער פון רבי'ן ר' בונם ,קען מען פארשטיין ַ ָ
זאגן 'מלכיות ,זכרונות, דאך ביים ָ 'בלאזט ָ וואס מ ָ געבלאזן שופר נישט לויט'ן סדר פון די ברכות ָ ָ ס'איז די הלכה ,און
האט אים אויסגעזען ַאז ָאט ָאט וועט וויבאלד עס ָ ַ פארענטפערט, שופרות'ָ .אבער לויט די דערמאנטע ווערטער איז ַ
בלאזן שופר ,און ָ אניאגן צו
דאווענען ,וועט ער נישט ָ ָ די שיף זיך ח"ו דערטרינקען און אויב ער וועט וועלן קודם ַ
זאגט )ר"ה לדַ (:אז צוויי שטעט ,אין איינע אזא אופן ,איז ַאוודאי מצוה פון תקיעת שופר פריער ,ווי די גמרא ָ אויף ַ ַ
'בלאזט ,און
שטאט וואו מ ָ ָ זאל מען גיין צו די מאכן די ברכהָ , נאר צו ַ בלאזט מען ,און אין די צווייטע ווייסט מען ָ ָ
נאר די ברכות[. 'מאכט ָ
שטאט וואו מ ַ ָ נישט צו די
נח .מורא'דיגע ווערטער שרייבט דער הייליגער בעל 'אור המאיר' זי"ע )לר"ה ,ד"ה 'או יאמר היתקע'( ,לכאורה איז שווער,
געדארפטַ פאר דעם האט מען ַ פארוואס ָ
אויב דער ציל פון תקיעת שופר איז מעורר צו זיין אידן צו תשובהָ ַ ,
באר הפרשה -ראש השנה áî
èæàìá'î
¨ æà© (.æè) ä"ø 'úëñî ïéà èâàæ àøîâ éã ïòî óøàã © øôåù ìå÷ íòã êøåã æà© ,èñééä ñàã ¨
éãë ,âéãðòééèù ïòî èæàìᨠêàðøòã
¨ ïåà ,âéãðòöéæ נט
òéðëî êéæ ïåà , ïäåè äáåùú ïåà ïøòåå øøåòúð
éôãî .â ä"ø) ï"ø øòã èáééøù .ïèù íòã ïòìîåèòö åö ïòðéã åö íéà ïåà øòôòùàá © ïåô ïåöø íòã ïäåè åö ïééæ
òéðëî ,èðééî 'ïèùä ááøòì éãë' æà© ,('äîì' ä"ã ,ó"éøä .õøàä
© ïöðàâ
© ï'èéî
שטאט וואו עס וואוינען אידן, ָ מאכן ַא תקנה ַאז אין יעדע דאך געקענט ַ מ'האט ָ ָ בלאזן דערמיט. ָ האבן ַא 'שופר' צו ָ
זאגן ַא 'דרשת התעוררות' ,און מעורר זיין דעם ציבור צו תשובה. זאלן דער רב ָאדער מגיד ָ ָ
סארטן, פארשידנארטיגע ָ ַ שטאט וואו עס וואוינען מענטשן פון ַ ָ ענטפערט דער 'אור המאיר' מיט ַא משלַ ,א
שטאט ַא וועכטער ,צו היטן פון גנבים און ָ מ'האט ַאוועקגעשטעלט ביים טויער פון ָ ָארימעלייט און רייכע מענטשן.
שטאט ,וועט ער ָ וואס דערנענטערן זיך צו די באנדע גנבים ָ באמערקט ַא ַ פארברעכער .ווען דער וועכטער ַ ַאנדערע ַ
פארטרייבן די גנבים? דאך ַאוודאי שרייען 'גנבים! ...גנבים! '...ווער וועט קומען צו לויפן כדי צו העלפן דעם וועכטער ַ ָ
פארמעגן .די ָארימעלייט ,וועלן פאר זייער ַ דאך מורא ַ האבן ָ נאר די רייכע ,ווייל זיי ָ ַאוודאי וועלן קומען צו לויפן ָ
דארט דאך ָ וואס ַארט זיי אויב ַא גנב וועט ַאריינקומען צו זיי אין הויז .ער וועט ָ ַאוודאי בלייבן אינדערהיים ,ווייל ָ
שטאטָ וואס צו נעמעןָ ...אבער אויב דער וועכטער וועט אויסשרייען ַאז עס ברענט ַא פייער אין האבן ָ גארנישט ָ ָ
שטאט ,וועלן ָ זאפארט ַאנטלויפן פון דארף ָ ָ דאס לעבן ַ ראטעווען ָ וואס וויל זיך ַ דאס שטעטל ברענט און יעדער ָ ח"וָ ,
ראטעווען זייער לעבן. שטאט ,כדי צו ַ ָ דאך ַאלע ַאנטלויפן פון ָ
שטארקן אין ַ מ'זאל זיך
ָ פאר'ן ציבור ַאז געהאלטן ַא דרשה ַ ַ וואלטדער נמשל איז ,אויב דער רב ָאדער דער מגיד ָ
דאווענען ,און ממילא ,מיינט מען דארף צו ַ דאווענען ווי ַא איד ַ זאגןַ ,אז זיי ַ דעם ענין פון תפילה ,וועלן טייל אידן ָ
נישט זיי מיט די דברי התעוררות ...ווידער ,אויב מ'וועט מעורר זיין דעם עולם זיך צו שט ַארקן אין לימוד התורה,
אïגעשאקלט פון זיינע ווערטער ,און ָ דאך די תלמידי חכמים זיך ָ וואלטן ָ מאכן ַא 'קביעות עתים לתורה' ,א.ד.גָ ,. ַ
וואלטן די עסקנים זאגן מוסר רייד טוהן חסדָ , יאר ,און אויב ער וועט זיי ָ גאנץ ָ געזאגט ַאז זיי זיצן ב"ה און לערנען ַא ַ ָ
יאר .צוליב גאנץ ָ פאר אידן ַא ַ פארנומען מיט עסקנות ַ דאך ַ דא ,ווייל זיי זענען ָ געזאגט רואיגַ ,אז נישט זיי מיינט מען ָ ָ
בלאזן שופר אין ראש השנה ,ווייל דער שופר איז מעורר יעדן איינעם צו תשובה אין ָ האט די תורה געהייסן דעםָ ,
פאררעכטן ,ווי דארף ַ וואס ער ַ דאך זייער גוט ָ וואס ער איז' .לב יודע מרת נפשו' -יעדער איינער ווייסט ָ יעדן מצב ָ
שטאט. ָ שטאט-לייט צו ַאנטלויפן פון ָ פאר ַאלע וואס איז גורם ַ וואס שרייט 'פייער ...פייער'ָ , יענער וועכטער ָ
נט .דער גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע שרייבט )'דרשות חתם סופר' ,שסטַ ,(:אז די ראשי תיבות פון ב'חצוצרות ו'קול ש'ופר
מ'האט
ָ ה'ריעו )תהלים צח ,ו( איז בוש"ה ,וויל דער עיקר איז זיך צו שעמען מיט די מעשים תעתועים מיט וועלכע
יאר. פארלאפענעם ָ גאנצן ַ ָ ָאנגעברענגט דעם ַ
באטרעפט ַ ,590אזוי ווי די זאגט דער 'נתיבות שלום' )ח"ב ,ע' קלא( ַאז 'שופר' מיט די אותיות ַ ַאן ַאנדערן רמז ָ
צובראכן
ָ האבן ַא דאס איז דער ענין פון תקיעת שופר :צו ברענגען דעם מענטש צו ָ צוויי ווערטער 'שברון לב' ,ווייל ָ
פאר דעם אויבערשטען. הארץ ַ ַ
האט געהערט פון איינעם פון די זקני ירושלים, האט דערציילטַ ,אז ער ָ אייזנבאך זצ"ל ָ ַ החסיד המפואר רבי וועלוול
טאטן אויף געפארן מיט זיין ַ ָ יאר
האט געהערט פון זיין זיידן דער בעל המעשהַ ,אז ַאלס קינד ,איז ער איין ָ ַאז ער ָ
וואס איז געקומען אויף יום טוב, טשערנאבילער זי"ע .צוליב דעם גרויסן ציבור ָ ָ ראש השנה צו הרה"ק רבי אהרן
פארהאט מען ַ דאווענעןָ . נאך ïלעצער צו שטיין ביים ַ מ'האט געמוזט צולייגן ָ ָ איז געווען ַא גרויסער געדרענג און
אסאך חסידים און געקוקט געשטאנען ַ ַ ַ דארט זענען דאך פון די שול ,און ָ לאך אינעם ַ געמאכט ַא גרויסן ָ ַ דעם צוועק
טאג.
טשערנאבילער ,צו זען זיין הייליגע עבודה אין דעם גרויסן ָ ָ אויפ'ן רבי'ן ,רבי אהרן
וואס איז געווען ענגשאפט אין שול ,און צוליב די גרויסע שטוïעניש ָ ַ נאך ַאלץ געווען ַא גרויסע ס'איז ָאבער ָ
'האטאייזנבאך ז"ל( גע'חלש'ט .מ ָ ַ פאר רבי וועלוול האט עס דערציילט ַ וואס ָהאט דער בעל העובדא )דער זקן ָ פאר די תקיעותָ , ַ
דאך
לאך אינעם ַ אביסל מער לופטיג )צוליב דעם ָ אים דערמונטערט און ַאוועקגעזעצט נעבן די בימה ,וואו עס איז געווען ַ
געשטאנען דער רבי. ַ דארט איז געמאכט( ,און ָ
ַ מ'האט
ָ וואס
ָ
האט ער געקענט הערן די הייליגע טשערנאבילערָ , ָ נאנט צו הרה"ק רבי אהרן געשטאנען ָ ַ דאס קינד איז וויבאלד ָ ַ
געזאגט' :תקיעה' ָ האטבלאזן שופר .ער ָ ָ געגאנגען
ַ פאר'ן עולם איידער מ'איז געזאגט ַ ָ האטוואס דער רבי ָ ווערטער ָ
âî באר הפרשה -ראש השנה
דאס ווייזט אויף גאווה' .תרועה' ,ווידער ,ווייזט אויף וואס קומט ַארויס פונעם שופר ,און ָ גלאטער קול ָ ַ איז ַא
דאס איז מרומז אין ïסוק )תהלים מז ,ו( 'עלה אלוקים' .כדי האלט זיך קליין .און ָ צובראכנקייט ,ווען דער מענטש ַ ָ
האבן ַא
מ'זאל ָ
ָ דארף מען מקיים זיין 'בתרועה' - וואס איז מרומז אין דעם שם 'אלוקים'ַ , ָאïצוטוהן די מדת הדין ָ
וואס איז מרמז אויף מדת הרחמים ,ווערט חלילה ָאïגעטוהן ווען עס איז 'בקול הארץ .ה' -דער שם הוי' ָ צובראכן ַ
ָ
'גלאטיג'ָ ,אן ַא ïגם ,רח"ל.
ַ דאכט זיך ַאז ער איז פאר דעם מענטש ַ וואס מיינט ַאז ַ שופר' -דער קול פון 'תקיעה'ָ ,
האטאויסגעבראכן אין ַא געוויין .דער זקן ָ
ָ האבן ַאלע
האט געהערט די הייליגע ווערטער פונעם רבי'ןָ , ווען דער עולם ָ
קא ïביז פיס.געמאכט זיינע בגדים פון ָ ַ נאס
האבן ַ וואס ָהאבן ממש גערונען 'טייכן טרערן'ָ , דאך ָ געזאגטַ ,אז פון ַ
ָ עדות
באקאנטן חסיד רבי ישראל שמעון אמאל געשמועסט מיט דעם ַאלטן ַ ַ האט ַ ָ הרה"ק בעל 'נתיבות שלום' זי"עָ ,
בענקשאפט
ַ האבן ַארויסגעהויבן מיט סלאנים ,און ַאלע ָ
ָ נאך איינעם פון די חשוב'ע חסידים אין קאסטעלאניץ זצ"ל ,און ָ
ַ ַ
סלאנימער רבי'ן הרה"ק בעל 'בית אברהם' זי"ע. ָ באראנאוויטש ,ביים
האט אויסגעזען ראש השנה אין ַ ַ ָ ווי ַאזוי עס ָ
דארט,מ'האט געזען ָ
ָ וואס פאר'ן יונגן דור די מורא'דיגע מראה ָ אריינגעטראכט ,ווי ַאזוי מ'קען איבערגעבן ַ
ַ האבן ַ
זיי ָ
באראנאוויטש,
געהאט זיין ישיבה אין ַ ַ ָ
ַ האט ביי דעם 'בית אברהם' )מ'דערציילטַ ,אז דער גאון רבי אלחנן ַ
וואסערמאן זצ"ל הי"ד ,וועלכער ָ
ַ
דאס
געדאווענט מוסף אין די ימים נוראים ,כדי צו הערן ָ
ַ דארט
מ'האט ָ
ָ פלעגט שטיין הינטער די טיר פון דעם בית המדרש פונעם 'בית אברהם' ווען
דאסזאגן ָ האט מען געזען די התעוררות ביים ָ הארצן( .באזונדער ָ געדאווענט פון טיפן ַ
ַ דארטמ'האט ָ
ָ וואס
קול פון די תפילות ָ
האט עס געזאגט בדמעות שליש פאר די תקיעות .דער רבי ָ וואס איז געדרוקט אין מחזור ַ שטיקל פון זוהר הקדוש ָ
האט דער 'בית וואס ציילט געלט .סïעציעל ָ ïאמעליך ,ווי איינער ָ ארויסזאגנדיג די ווערטער במתינותַ , ָ לאנגע שעה'ןַ , ַ
וואס דער זוהר שרייבטַ ,אז דער בעל זאגן די ווערטער ָ האט זיך אויפגעשטעלט צו ָ אברהם' זיך צעוויינט ווען ער ָ
האט געטוהן ַאזוי און ַאזוי ,ווער וויל מלמד-זכות זיין אויף אים ,אויב ס'איז הכרוז שטייט און רופט אויס ,יענער ָ
פאר אים ,איז גוט ,און אויב נישט ,ווערט ער חלילה איבערגעגעבן צו דעם מלאך זאגן גוטס ַ וואס קען ָ דא איינער ָ ָ
הארצןהאט דער 'בית אברהם' זיך מתוודה געווען פון טיפן ַ באשטראפן ח"ו .בעת מעשהָ , ָ וואס איז ממונה אים צו ַ ָ
וואס דער אויבערשטער איז מדקדק מיט די צדיקים 'כחוט השערה'. אויף די נדנודי חטאָ ,
האלט' ,עיצומו של יום מכïר' -יום כיïור איז מכïר אויף ַאלע עבירות זאגט )יומא פהַ (:אז רבינו הקדוש ַ די גמרא ָ
'האט נישט תשובה געטוהן. האט געטוהן ,אויך אויב מ ָ וואס ָ ָ
האט הרה"ק רבי העניך מ'אלכסנדר זי"ע דערציילטַ ,אז ווען ער איז געווען כדי צו ערקלערן די שיטה פון רביָ ,
טאג איז גאר ַא געהויבענער איד .אין ַא ָ וואס איז געווען ָ האט ער געלערנט ביי ַא מלמד ָ יארָ , ַא יונגל פון זעקס ָ
געהאלטן ביי גסיסה רח"ל .זענען די חברה קדישא ַ האט שוין געווארן זייער נישט געזונט ל"ע ,און ָ ָ דער מלמד
האט דער מלמד זאגן ווידויָ .
זאל תשובה טוהן און ָ פאר דעם מלמד ער ָ געזאגט )ווי ס'איז זייער שטייגער( ַ ָ געקומען און
דאס הייסט ,אויב דער מענטש אנערקענט זיין נידעריגן מצב אין רוחניות, געזאגט :קיין תשובה איז אויך ַא תשובה'ָ . ָ
דאך ַאז אין זיין מצב קען ער פארמאגט נישט קיין שום מעשים טובים ,ווייסט ער ָ און ער ווייסט ַאז ער ַאליין ַ ָ
נישט טוהן תשובה ריכטיג ,און די עצם ידיעה איז די גרעסטע מדריגה פון תשובה.
דאס איז די כוונה פון רבינו הקדושַ ,אז יום כיïור איז מכïר אויף די עבירות אויך ווען מ'טוט נישט תשובה, ָ
גארנישט ,זיי זענען זוכה צו ַא כïרה און מחילה. האבן ָ וואס ווייסן ביי זיך ַאז זיי ָ דאס הייסט ,די מענטשן ָ ָ
בלאזן
ָ געשטאנען גרייט אויף די בימה צו ַ אמאל ראש השנה ,ווען הרה"ק רבי יחיאל פון מוש זי"ע איז שוין ַ ָ
געשטאנען נעבן איםַ ,אז אינדרויסן ַ וואס זענען
פאר די ָ בלאזןָ ,אנווייזנדיג ַ
ָ געוואלט ָאנהייבן ָ האט ער נישט שופרָ ,
פון ביהמ"ד שטייט ַא 'דבר אחר' און עסט אויף די ïירות אויפ'ן פעלד פון ַא אידישן אייגנטימער ,און ער קען
ארויסגעגאנגען
ַ טאקע ַדארט .צוויי יונגעלייט זענען ַ פארטרייבן דעם 'דבר אחר' פון ָ בלאזן ביז מ'וועט נישט ַ ָ נישט
געבלאזן די תקיעות.
ָ האט רבי יחיאל מוש'ער דאן ָ דארט ,און ַ פארטריבן דעם חזיר פון ָ און ַ
האט ער זיך ָאנגערופן: האט דערציילט די מעשהָ , יארן שïעטער ,ווען הרה"ק בעל 'בית אברהם' מ'סלאנים זי"ע ָ ָ
געזאגטַ ,אז דער רבי איז מסתמא ָ האבן די חסידים שïעטער נאך נישט געהערט'ָ . האב איך ָ 'אזא מעשה פונעם מוש'ער ָ ַ ַ
פאר
אזא געהויבענע צייט ַ פארמאגטַ ,אז אויך אין ַ ַ
האט ַ ָ וואס דער מוש'ער ָ געווארן בעיקר פון די מדת החסד ָ ָ נתïעל
פאר'ן פעלד פון ַא איד] .ענליך ווי עס ווערט דערציילט וועגן הרה"ק רבי דוד'ל געזארגט ַ ָ האט ער זיך תקיעת שופרָ ,
שאקלען ַא קליין קינד האט מען אים געזען שטיין און ָ פארנאכטסָ ,פאר 'כל נדרי' יום כיïור ַ ַ אמאל ַ לעלובער זי"עַ ,אז ַ ָ
דאס איז דער געגאנגען אין שול צו 'כל נדרי' ,ווייל ָ ַ איבערגעלאזט און זי איז
ָ האט אים וואס זיין מאמע ָ אין בעטל ָ
גאנצער מהות פון די צדיקיםַ ,אז אויך אין די העכסטע זמנים געדענקען זיי צו טוהן חסד ַא צווייטן איד[. ַ
באר הפרשה -ראש השנה ãî
ïëòøáòö óøàã© øòðééà øòãòé æà© æîø à© ,ìå÷ ïëàøáåö
¨ ñåîò) èâàæ
¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,òøä øöé íòã ïééæ åö
òðééæ óéåà ïäåè äáåùú ïåà ,òøä øöé ï÷øàèù © ïééæ .'åãøçé àì íòäå øéòá øôåù ò÷úé íà' (å ,â
íéùòî òèëòìùס.
ïéðò øòã æà© ,ì"æ ï"ø íòðåô øòèøòåå éã ïåô øéî ïòòæ
ìàæ
¨ äáåùú éã æà© ìâåñî ÷øàèù © ¨ æéà èééö éã
øàâ øöé íòã ïáééøèøàô © åö æéà øôåù úòé÷ú ïåô
øòã èáééøù ñò éåå ,ìîéä ïéà ïòîåðòâðਠïøòåå ïãòøøòáéà èøéáåøt øò ñàåå ¨ ,'äñéòáù øåàù' ,òøä
ìáå÷î íòã ïåô ïòîàð '¨ ïéà (äðùä ùàø êøò) 'õòåé àìt
.å"ç úåøéáò ïäåè åö øàé ¨ òöðàâ
© à© øòãðé÷ òùéãéà
äðùä ùàø úåìéôú øãñ ,'íåìù øäð') ò"éæ éáòøù íåìù éáø
ùàø ïéà äáåùú ïåô úåøøåòúä éã æà© ,(øôåù úòé÷úå ©æà© (àéù äåöî) 'êåðéçä øôñ' øòã êéåà èáééøù éåæà
âðåàéîàá
© òñéåøâ à© ïâò÷èðà© øòî ìéô èôìòä äðùä èøòåå ñàåå
¨ 'äòåøú ïåøëæ' ïåô ïéðò øòã æéà ñàã
¨
ïîæ ïøòãðà© ïà© ïéà äáåùú ïåôסא. à© æéà 'äòåøú' ìééåå ,øôåù úòé÷ú ééá èðàîøòã
באדייט פון די פארשטייט איר נישט דעם טיפן ַ 'פארוואס ַ
געזאגט צו די חסידיםָ ַ : ָ האט ָאבער
דער 'בית אברהם' ָ
מ'זאל נישט
ָ דאך אויסצורייסן דעם 'דבר אחר' פון אידישע הערצער, גאנצע כוונה פון תקיעת שופר איז ָ מעשה? די ַ
האבן מער קיין שייכות מיט די כוחות פון שלעכטס. ָ
זאגט 'בכסה' ,פון זאגט וועגן ראש השנה )תהלים פא ,ד( 'תקעו בחודש שופר בכסה ליום חגינו' .ער ָ ס .דער ïסוק ָ
געזאגט דערויף ַא משל, ָ הערשקאוויץ זצ"ל,
ָ האט מיין זיידע ,הגה"ח רבי שמעון אהרן לשון 'כיסוי' -צודעקןָ .
גאנצערהאט ַארויסגערופן ַא רעש אין דער ַ וואס ָזאך ַָא יונגער מענטש איז ליידער ַאוועק פון דער וועלט רח"לַ ,א ַ
ïאסירט.האט מיט אים ַ וואס ָבאוויינט דעם יונגען נפטר איבער דעם גרויסן אומגליק רח"ל ָ האט ַשטאט .יעדער ָ
ָ
נאך נישט געקענט האט ָהאט זיך ַארומגעדרייט זיין קליין קינדַ ,א יונגל ,וועלכער ָ
צווישן דעם עולם ביי דער לוי' ָ
גאנץ לעבן. טאטע וועט אים אויספעלן זיין ַ געטראפן ,וויפיל זיין ַ
ָ האט אים ליידער
וואס ָ
באגרייפן די גרויסע צרה ַָ
טאטן'ס גוף איז געווען צוגעדעקט ,און און האט זיך דעריבער גענומען שïילן מיט'ן טלית מיט וועלכן זיין ַ ער ָ
געזאגט' :מיין טייער קינד ,ווייסטו ווער עס ליגט ָ צוגעגאנגען צום קינד ,און אים
ַ געשלעïט די ציצית .איז ַא איד
וואס מער וועסטו נישט זוכה זיין אים צו זען'. טאטעָ , דאך דיין ליבער ַ
אונטער דעם טלית? עס איז ָ
דארפן מיר נתעורר ווערן אין ראש השנה ,ווייל ַאלע דרייען זיך ַארום פרייליך און רואיג, דער נמשל איזָ ,אט ַאזוי ַ
מ'האט
ָ וואס
באהאלטן 'אונטער דעם טלית' ' -בכסה ליום חגינו' ,און ָ וואס עס ליגט ַ ַ ָאבער קיינער ווייסט נישט ָ
באשעפער ,איז פאר דעם ַ טאגָ .אבער מיט תפילה און תחנונים ַ פארשריבן אויף יעדן איינעם ביים משïט אין דעם ָ ַ
זאל ווערן צוגעדעקט 'אונטער דעם טלית'ַ ,א גרויסע שפע מיט ַאלע טובות און ברכות. מען זוכה ַאז עס ָ
aA
cמן הבאר c
אסאך הלכות פון תקיעת שופר אין ראש השנה ,פון די תקיעות פון יובל, ַ די גמרא )ר"ה לג (:לערנט ַארויס
יאר ,און אין סך-הכל, געבלאזן איין תקיעה אין פופציג ָ
ָ דאך בית דין
האט ָ פארשטיין .אין יובל ָ דארף מען ַ ַ
האט עקזיסטירט ,איז נישט געווען מער ווי וואס כלל ישראל ָ יארן ָ
איז אויסגעקומען אז אין משך פון ַאלע ָ
וואס איז שוין איינגעפירטהאט מען ַארויסגעלערנט פון יובל אויף ראש השנהָ , פארוואס ָ
17יובלות .אויב ַאזויָ ַ ,
בלאזן ,צענדליגער טויזנטער תקיעות? ָ נאך אי"ה
געבלאזן ,און מ'וועט ָ
ָ 'האט שוין
יארן ,און מ ָ טויזנטער ָ
געדארפט ארויסלערנען די תקיעות פון יובל פון ראש השנה... ַ וואלט מען ענדערש לכאורהָ ,
זאגןַ ,אז די כוונה דערפון איזַ ,אז עס קומט אונז לערנען ַאז ïונקט ַאזוי ווי ביי יובל ,זענען קען מען ָ
דאזיגער איינצעלנער תקיעה ארויסגעגאנגען פריי דורך בלויז איין תקיעה ,און מיט דער ָ
ַ טויזנטער קנעכט ַ
צוריקגעגאנגען צו זייערע אייגנטימער ַ -אלעס מיט'ן כח פון איין תקיעה .קענען
ַ זענען טויזנטער פעלדער
נאר נישט געפינען ,קענען מיר מיט איין זאלן זיך ָ
פאר אונזַ ,אז אין וועלכן מצב מיר ָמיר פון דעם לערנען ַ
תקיעה ַארויסגיין פריי פונעם יצר הרע ,און ווערן ַא נייער מענטש!
הארבסטע עבירות ,ווי דער 'צמח
פאר תקיעת שופר ,תשובה טוהן אויך אויף די ַסא .באמת ,קען מען אין די מינוטן ַ
זאגט דער ïסוק )תהלים פא ,ד( 'תקעו בחודש שופר' ,און ביי יעקב
צדק' שרייבט )ליקוטים ,אות ג'(ַ ,אז ביי שופר ָ
äî באר הפרשה -ראש השנה
íòã øàô © געהאלפן ווערן ïèåâ íåö è÷ðòãòâ øòãðé÷ òùéãéà ָ יעלה זכרונם לפני לטובה ַ -אן עת רצון צו
.ïòèùøòáéåà מיט ַאלע ענינים
¨ ì"æç
éã ïéà ïòîòð ïãéà éã ïòåå æà© (â ,è"ëô ø"÷éå) ïâàæ
¨ ïéà ,è"òøú úðù ,'ìàåîùî íù') èâàæòâ
ïòîàð ¨ íé÷éãö ïáàä¨ íòã øàô © ïæàìá
¨ ïåà úåøôåù òøòééæ èðòä
èàä
¨ éåæà© ïåà ò"éæ 'øæð éðáà' ìòá ÷"äøä ,ïèàè
© ïééæ ïåô ïåô ïééèùôéåà øòèùøòáéåà øòã èåè ,ïòèùøòáéåà
éîìùåøé ïéà èééèù ñò ìééåå ,(ò"éæ àéðúä ìòá øòã èâàæòâ ¨ êéåà àñë ï'ôéåà ÷òååà© êéæ èöòæ øò ïåà ,ïéãä àñë íòã
íéé÷î æéà ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã æà© (â"ä à"ô ä"ø) ïøòåå øôåù íòã êøåã æà© ,èâàæ íéîçøסב¨ àøîâ éã ïåà ,
דאסהאט די זעלבע אותיות ווי ָ ווארט 'תקעו' ָ דאס ָ זאגט דער ïסוק )בראשית לב ,כו( 'ותקע כף ירך יעקב'ָ . אבינו ע"ה ָ
האטוואס ער ָ הארבסטע עבירות ָ מ'בלאזט שופר קען דער מענטש מתקן זיין אויך די ַ ָ ווארט 'ותקע'ַ ,א רמז ַאז ווען ָ
דאס הייסט' ,אביזרייהו דגילוי עריות'. ïוגם געווען )מיט זיין 'ירך'(ָ ,
האטוואס ָדארט(ַ ,אז ַאפילו איינער ָ נאך מער )געברענגט אין ספר 'פלא יועץ'ָ , זאגט ָדער מקובל רבי שלום שרעבי זי"ע ָ
האבן ַא כïרה ווען ער טוט תשובה בשעת די תקיעות, אסאך מענטשן צו זינדיגן ,קען אויך ָ פאר ַ ַ ליידער גורם געווען ַ
וואס עס שטייט וועגן זיי אין זוהר הקדוש ַאז עס האבן ַא תיקון אויף ַאלע 'ïגמים' ָ דעמאלס ָָ און אויך קען מען
פאררעכטן. דעמאלס ַָ העלפט נישט חלילה קיין תשובהַ .אלעס קען מען
האבן ַאנאכגעזאגט פון די מקובליםַ ,אז ביי תקיעת שופר קען דער מענטש ָ ָ האבן די בעלזער צדיקים זי"ע ָ אויך ָ
זאגט )יומא פוַ (.אז אויף דעם חטא פון חילול השם כאטש די גמרא ָ כïרה ַאפילו אויף די עבירה פון חילול השם ,און ָ
נאר 'כולן תולין מאכןָ , העלפט נישט קיין תשובה און יום כיïור איז נישט מכïר ,און יסורים טוהען עס נישט זיס ַ
זאגט אין די גמרא וויבאלד רבי אבהו ָ ַ שטארבן ווערט דער חטא נמחל .פונדעסטוועגן, ַ נאר בייםומיתה ממרקת'ָ ,
פאר די אידן דעם זכות זאל געדענקען ַ 'בלאזט מיט ַא שופר פון ַא ווידער ,כדי דער אויבערשטער ָ )ר"ה טזַ (.אז מ ָ
פאר
וואלטן זיך ַאליין מקריב געווען ַ דאן ווערט עס זיי גערעכנט גלייך וויי זיי ָ פון עקידת יצחק בן אברהם ,און ַ
האבןדא דער ענין פון מסירות נפש ,און ממילא קען מען ָ דעם אויבערשטען .קומט אויסַ ,אז ביי תקיעת שופר איז ָ
בלאזן שופר' ,שערי תשובה לא ננעלו'. ָ ַא סליחה און מחילה אויף ַאלע עבירות ביים
ארויפגעגאנגען אויף די בימה ,און מיט ַ פאר די תקיעות ַ יאר ַ הרה"ק רבי יחיאל מ'אלכסנדר זי"ע ,איז איין ָ
צובראכנקייט:
ָ געזאגט מיט ַא שטים פון ָ האט ער
אויפגעהויבענע אויגן צום הימלָ ,
' -פנה אל תפילת הערער' )תהלים קב ,יח( ,ער הערט צו די נאקיטע תפילות' .ולא בזה את תפילתם' -ער טוט
נאקעט( דער ווארט 'ערער' ,האט ער געטייטשט ַאז עס איז פון לשון ַ )דאס ָ
ָ נישט גרינגשעצן אויך אין די נאקיטע תפילות'.
נאקעט פון מצוות און מעשים טובים. אויבערשטער הערט-אויס אונזערע תפילות אויך אויב מיר זענען חלילה ַ
געזאגט בדרך מליצה ,דער אויבערשטער כביכול וואונדערט ָ האט קאסוב ָ סב .הרה"ק בעל 'אהבת שלום' זי"ע פון ָ
דערפאר
ַ נאר
דאך ָ דאס איז ָ זיך אויף זיך ַאליין ,ווי ַאזוי בין איך ָאנגעקומען ביז ַאהער ,צו זיצן אויף ַא כסא דיןָ .
האט מיך איבערגערעדט צו זיין אין כעס אויף האט מקטרג געווען אויף אידישע קינדער און ער ָ ווייל דער שטן ָ
וואס
האט ַא גרויסן כח מיט זיינע איבעררעדענישן ,און אויב ַאזויָ , דאך פון דעם ַאז דער שטן ָ די אידן .זע איך ָ
וואס
נאר פון דעם גרויסן כח ָ דאך ָ גאנצער חטא קומט ָ האב איך קעגן די אידן ווען זיי זינדיגן .זייער ַ פאר ַא טענה ָ ַ
האט זיי איבערצורעדן ...מכח דעם טעם זעלבסט ,גייט דער אויבערשטער ַאריבער פונעם כסא דין צום דער שטן ָ
כסא רחמים.
זאגן
נאכ'ן ָזאגן ָ וואס מיר ָ דאס ָ
האט דער פריערדיגער בעלזער רב ,הרה"ק מהרי"ד זי"ע געטייטשט )פ' וירא( ָ ַאזוי ָ
די ïרשה פון די עקידה' :כמו שכבש אברהם אבינו את רחמיו וכו' כן יכבשו רחמיך את כעסך מעלינו' .לכאורה
איינהאלטן זיין כעס,
ַ זאל ערוועקן זיין מדה פון רחמים און איז שווער ,ווי ַאזוי בעטן מיר ַאז דער אויבערשטער ָ
'איינגעהאלטן' זיין מדה פון
ַ האט פארקערט ,ער ָ דאך געטוהן ַ האט ָ אין צוגלייך צו אברהם אבינו ע"ה .אברהם ָ
'רחמנות' און מעורר געווען די מדה פון דין און גבורה ,צו שחט'ן זיין זון?
געגאנגען צו די ַ זאגן )תנחומא ,וירא ,כב( ַאז ווען אברהם אבינו ע"ה איז האט דער בעלזער רב געענטפערט ,חז"ל ָ ָ
האט געזען צוריקצוהאלטן פון ברענגען יצחק'ן אויף די עקידה .ווען דער שטן ָ ַ עקידה ,איז דער שטן געקומען אים
דארף פארוואס אברהם ַ מאדנע טענות ַ ָ פארשידענע ָ האט ער ָאנגעהויבן טענה'ן ַ פאלגןָ ,ַאז אברהם וויל אים נישט ָ
באר הפרשה -ראש השנה åî
øéî ïòðòæ ,èìòåå øòã óéåà àã'¨ øôåù 'ïæàìá
¨ øéî ïòåå ©ïãéà éã ïòåå æà© ñéåà èîå÷ ,äøåú éã ïåô úååöî òìà
,ïæàìá
¨ ìàæ
¨ ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã êéåà æà© íøåâ êà㨠,èéîøòã ïæàìá ¨ ïåà úåøôåù òøòééæ èðòä éã ïéà ïòîòð
'.ùèðòî íòðéà äàéøá òééð à© ïééøà© 'èæàìá ¨ øò ïåà òáìòæ éã ìåëéáë ìîéä ïéà ïáéåà êéåà øøåòúð èòåå
èùéð øòî ñìàîòã ¨ ÷¨ ùèðòî øòã æà© ,ñéåà èîå
èàä ñìàîòã
¨ ''èæàìá
¨ øòèùøòáéåà øòã êéåà ïåà ,äìåòt
ïøéåáòâ èøòåå øò øàð ÷¨ ,øáò ïééæ èéî úåëééù ïéé .'ò÷úé ìåãâ øôåùáå' ,øéî ïâàæ ¨ íòã óéåà ïåà ,øôåù
æéá áéåà åìéôà ïåà ,ùéðòôòùàá© òééð à© éåå ,ééðñàãðåô
¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© æéà 'äòé÷ú' ñ'ïòèùøòáéåà íòã
ñà㨠êéæ ïò÷ ,å"ç èåâ èùéð ïòååòâ ìæî ïééæ æéà èöòé íãàä éäéå íééç úîùð åéôàá çôéå' (æ ,á úéùàøá) èâàæ ¨
!ïèåâ íåö ïòééøãøòáéà øòèééåå ïåà èöòé ïåô ìæî ñàåå
¨ øòã ¯ 'çôð äéìéãî çôðã ïàî' ïåà ,'äéç ùôðì
øòèùøòáéåà øòã æà© ñéåà èîå÷ .êéæ ïåô èæàìá ¨ ,èæàìá
¨
© èùéð øéî ïòðò÷ ,ìëù íòðééì÷ øòæðåà èéî
ïôééøâàá
'úåéç' ïééæ ïåô ïåùàøä íãà ïéà úåéç ïæàìáòâðééøà
¨ © èàä
¨
íòã êøåã øøåòúð ïøòåå ñàåå ¨ íéîçø òñéåøâ éã
à© ïøàååòâ
¨ ïåùàøä íãà æéà íòã êøåã ïåà ,ìåëéáë
òèëòìù òìà© ïëàî © åö ìèá ,úåòé÷ú éã ïåô øãñ
øå÷î øòã êàã '¨ æéà øòèùøòáéåà øòã ìééåå ,'äéç ùôð
èéî ééñ ,úåòtùä òèåâ òìà© ïééæ åö òétùî ïåà ,úåøéæâ
ïéà ïáòì ïééæ ïåô ïæàìáòâðééøà
¨ © èàä
¨ øò ïåà ,ïáòì ïåô
úåéðçåøá àéîùã àúòééñסגééñ ïåà ,àøåáä úãåáò ïéà ,
.ùèðòî ïåô óåâ íòã
éðá ïéà ,úåéîùâá úåòtùä òèåâסד ééç ,סה éðåæî ,סוñò ,
.èåâ ïééæ âéáééà æðåà ìàæ
¨
ïåøëæ êéùòî úìéçú íåéä äæ' æà© ïñééåå øéî ãìàáéåå
©
ïùèðòî áéåà æà© ,èâàæòâ
¨ ¨ ò"éæ øòðéæåø øòâéìééä øòã øòã ïòååòâ æéà äðùä ùàø ¯ 'ïåùàøä íåéì
èàä
'ïåöø úò' øòã æéà'ñ ñéåøâ éåå èñåàååòâ ïèìàåå ¨ ,àìéîî ,ïøàååòâ
¨ ïôàùàá
© © æéà ïåùàøä íãà ïòåå âàè ¨
טאקע ,ביסט געזאגט ,ריכטיג ַָ האט אברהם אים צוריקהאלטן פון ברענגען יצחק'ן אויף די עקידה .צום סוף ָ ַ זיך
'דארף אייביג טוהן האבן ַא כללַ ,אז מ ַ דאך נישט קיין ַאנדערער ווי דער 'שטן' ,און מיר ָ גערעכטָ ,אבער דו ביסט ָ
זאגט...
וואס דער שטן ָפארקערט פון דעם ָ ַ
יא ,איר זענט אפשר גערעכט פאר די מקטרגיםָ , זאל ענטפערן ַ דאס זעלבע בעטן מיר פון דעם אויבערשטען ,ער ָ ָ
פארשרייבן 'פארקערט' פון אייערע טענות ,און ממילא ,וועל איך ַ דאך טוהן ַאלץ ַ דארף ָמיט אייערע טענותָ ,אבער איך ַ
די אידן בספרן של צדיקים גמורים לאלתר לחיים טובים ולשלום ,אמן כן יהי רצון.
האט אין זיך ַא סïעציעלע קדושה, סג .הרה"ק רבי צדוק הכהן מלובלין זי"ע שרייבט )'דברי חלומות' ,יד( ַאז יעדע מצוה ָ
הארץ פונעם מענטשַ ,אזוי לויט דעם אור פון יענע מצוה .די מצוה פון תקיעת שופר ,ברענגט ַאריין יראה אין ַ
דאס איז דער עיקר וואס דער בוכ"ע בעט, זאגט )עמוס ג ,ו( 'אם יתקע שופר בעיר ועם לא יחרדו' .און ָ ווי דער ïסוק ָ
זאגט )דברים י ,יב( 'מה ה' אלוקיך שואל מעמך כי אם ליראה את ה' אלוקיך' .און צוליב דעם איז די ווי דער ïסוק ָ
יאר...
גאנצן ָהארץ פונעם מענטש אויפ'ן ַ מצוה פון תקיעת שופר אין ראש השנה ,כדי ַאריינצוגעבן יראת שמים אין ַ
יארַ ,אלעס גאנץ ָטראכט א ַ ַ וואס דער מענטש געדאנקען פון יראת שמים ָ ַ רבי צדוק הכהן פירט אויס :און ַאלע
קומט פון דעם קיום פון די מצוה פון שופר אין ראש השנה.
)נאר לגבי לימוד התורה( ,שרייבט רבי צדוק הכהן זצ"ל אויך אויף ַאן ַאנדער ָארט )'רסיסי לילה' ,אות לה( אן ענליך לשון ָ ַ
יאר ,קומט פונעם כח פון שופר אין ראש השנה. גאנצן ָ
גאנצער כח צו לערנען תורה במשך פון ַ ַאז אונזער ַ
ווארט 'עקרה' זענען נאך דעם ָ וואס קומען ָ סד .תקיעת שופר איז מסוגל אויף פקידת עקרות ,ווייל די אותיות ָ
דאס איז ַא רמז ַאז דער שופר וועט זיי ַארויסנעמען פון גדר פון עקרות. 'שופר'ָ ,
זאגט )'עטרת ישועה' ,פ' כי תצא ,ד"ה 'או יאמר כי תצא'( ַאז אין זכות פון תקיעת שופר, סה .הרה"ק בעל 'עטרת ישועה' זי"ע ָ
איז מען זוכה צו אריכות ימים .ער איז עס מרמז אין די ווערטער פון חז"ל )ר"ה כו' (:שופר מאריך'ַ ,אז דורך דעם
שופר איז מען זוכה צו אריכות ימים .אויך איז 'מאריך' פון לשון 'ארוכה' ַ -א רפואה שלימה )'עטרת ישועה' ,פ' ראה(.
באטרעפט ַ ,576אזוי ווי ווארט 'תקעו' ַ דאס ָ געזאגט )ליל ר"ה קודם קידוש(ַ ,אז ָ
ָ סו .הרה"ק בעל 'עטרת ישועה' זי"ע ָ
האט
פאר אידישע קינדער. דאס איז ַא רמז ַאז דער שופר איז בכח צו עפענען די טויערן פון ïרנסה בהרחבה ַ 'עושר'ָ .
ענליך שרייבט הרה"ק בעל 'תפארת שלמה' זי"ע )לר"ה ,ד"ה 'תקיעת'( אויף די ווערטער פון די גמרא )שבת קיז' (:תקיעת
שופר ורדיית הפת' ַ -א רמז ַאז די מצוה פון תקיעת שופר איז משïיע ïרנסה.
æî באר הפרשה -ראש השנה
© ìèá ïòî ïò÷ éåæà© éåå ,ì"æ õðéî ètàëòâðà
?úåøéæâ òøòååù ïëàî © ¨ ééæ ïèìàåå ¨ ,øôåù úòé÷ú ééá èùøòä ñàåå ¨
èâàæ סח
¨ ÷åñt øòã . íéãñç úåìéîâ ïåô äåöî éã êøåã סז
(íìùä 'ïéùéã÷ ïéøéò') . èðòä òãééá èéî èééö éã
èâàæ
¨ àøîâ éã ïåà ,'ïã ïðåç 'ä äåìî' (æé ,èé éìùî) êàã
¨
ñàåå
¨ èùéð ïòåå æà© ,èâàæòâ
¨ èàä
ויעשו כולם אגודה אחת -דורך טוהן חסד קען מען בעטן )¨ ïðçåé éáø æà (.é á"á
èðò÷òâ èùéð ñò ïòî èìàåå ¨ ,÷åñt ïéà éåæà© èééèù ñò פאר 'מדת החסד והרחמים'ַ
øòèùøòáéåà øòã æà© ,'äåìî ùéàì äåì ãáò ,ìåëéáë' ,ïâàæ¨ ,äáåùúå' ,íéàøåð íéîé éã ïåô úåìéôú éã ïéà ïâàæ ¨ øéî
.ùèðòî íòðåô èâøàá ¨ ñàåå
¨ øòðééà éåå éåæà© èøòåå .'äøéæâä òåø úà ïéøéáòî ,ä÷ãöå ,äìôúå
¨ øéî úåëìä) 'øùåé è÷ì' øòã èáééøù øòèøòåå òâéã'àøåî
'òáåú' øòã æà© (à"ñ ,ãé 'éñ î"åç) ïì àîéé÷ à© ïáàä
íòã êàð¨ ïééâëàð
¨ óøàã © (ïèééååö à© ééá èìòâ èðàî
)¨ ñàåå
¨ í"øäî øòã ïåô ïòîàð¨ ïéà ,(áé ,úåçéìñä éîé
זאל מען 'מאכט פריער די ברכהָ , מ'בלאזט שופר ,און מ ַָ עס שטייט אין ספר 'שער המלך' )שער ג ,פ"ד( ַאז ווען
פארשריבן דעמאלס ווערט ַ ָ נאך די ברכה ,וויילנתעורר ווערן מיט ַא גרויס געוויין ,סïעציעל ווען מ'ענטפערט 'אמן' ָ
יאר ,ע"כ.
גאנצן קומענדיגן ָ פאר'ן ַ גאנצע שפע ַ די קצבה פון ïרנסה און די ַ
סז .עס שטייט אין ספר 'אור דוד' )פון הגאון רבי דוד מייזליש זצ"ל( אויף די ווערטער פון די גמרא )ר"ה כז' (:כל הקולות
דאס קול פון דעם שופר איז געווען דיק ,און כשרין בשופר'ַ ,אלע קולות זענען כשר ביי ַא שופר .סיי אויב ָ
'האט יוצא געווען די מצוה פון תקיעת שופר. האט ַארויסגעגעבן ַא דינעם קול ,איז דער שופר כשר ,און מ ָ סיי עס ָ
מ'בלאזט שופר הערשט ַא גרויסער 'עת רצון' אין הימל ,און ָ דאס איז ַא רמזַ ,אז ווען זאגט דער 'אור דוד'ַ ,אז ָ ָ
געדאווענט
ַ 'האט
וואס מ ָ דעמאלס ָאנגענומען ַאלע תפילותַ .אלע 'קולות' ָ ָ שטארקן זיך די רחמים ,און עס ווערן ַ עס
דאס הייסט, פאר דעם אויבערשטען סיי ַא 'דיקער' קולָ , געווארן ַ
ָ יאר ,זענען כשר און זענען ָאנגענומען אין משך פון ָ
דאס קול איז געווען 'האט מתïלל געווען אויף גשמיות'דיגע געברויכן ,ענינים פון עולם הזה ,און סיי אויב ָ אויב מ ָ
מ'בלאזט שופר...
ָ פאר עבודת השם יתברךַ ,אלעס ווערט 'כשר' ווען דאס הייסטַ , 'דין'ָ ,
ארימאן ערב ראש השנה אין ַ פאר ַאן ָהאט געגעבן ַא 'דינר' ַ סח .די גמרא )ברכות יח (.דערציילט ַא מעשהַ ,א חסיד ָ
געגאנגען נעכטיגן אינעם ַ האט זיך געקריגט מיט אים וועגן דעם ,און ער איז דעריבער יאר .זיין ווייב ַָא הונגער ָ
געזאגט צו
ָ האט איינע האט ער געהערט צוויי 'רוחות' )נשמות( רעדן איינע צו די ַאנדערעָ . דארט ָ בית הקברות ,און ָ
פאר ַא ïורענות לאמיר ַארומפליען איבער דער וועלט ,און מיר וועלן הערן 'מאחורי הïרגוד' וואס ַ די צווייטע ,קוםָ ,
באגראבן
האט די צווייטע איר געענטפערט ,איך קען עס נישט טוהן ,ווייל איך בין ַ ָ עס קומט ח"ו אויף דער וועלטָ .
זאלסטו מיר איבערדערציילן .איז וואס דו וועסט הערןָ , זאלסטו גיין ,און ָ אין ַא 'מחצלת' פון שטעקעלעך .ענדערש ָ
האסטו געהערט וואס ָ האט די ערשטע איר געפרעגטָ , די ַאנדערע נשמה ַארומגעפלויגן און ווען זי איז צוריקגעקומעןָ ,
וואס וועט איינזייען ביי די ערשטע האב געהערט ַאז יעדער איינער ָ האט זי געענטפערט ,איך ָ מאחורי הïרגוד? ָ
אויסקלאïן די תבואה.
ַ האגל
'רביעה' ,וועט ַא ָ
האט טאקע געווארטן און ער האט ערשט איינגעזייט און אזוי איז טאקע געווען .יענע איד אינעם בית הקברות ָ
געווארן,
ָ קאליע
האבן איינגעזייט ,איז ַ וואס ַאלע מענטשן פון דער וועלט ָ אין די צווייטע 'רביעה' ,און די תבואה ָ
געווארן.
ָ קאליע
ָאבער זיין תבואה ,איז נישט ַ
האט געהערט ווי צוויי ווידעראמאל איבערגענעכטיגט אין ַא בית הקברות ,און ער ָ ַ ָ האט ער יארָ ,
דאס קומענדיגע ָ ָ
לאמיר ַארומשוועבן איבער דער וועלט ,און מיר געזאגט צו די צווייטע :קום און ָ ָ האט איינע נשמות רעדן צווישן זיךָ .
ווידעראמאל
ַ ָ האט די צווייטע שטראף עס וועט קומען אויף דער וועלטָ . ָ פאר ַאוואס ַוועלן הערן 'מאחורי הïרגוד' ָ
געווארן צווישן
ָ באגראבן
געזאגטַ ,אז איך קען נישט ַארומפליען ,ווייל איך בין ַ ָ ָ דאך דיר שוין האב ָגעזאגט צו איר ,איך ָ ָ
האט זי ווידער ַארומגעשוועבט, זאגןָ .זאלסטו מיר קומען ָ וואס דו וועסט הערןָ , זאלסטו גיין ,און ָ נאר ענדערש ָ שטעקעלעךָ ,
האט זי געענטפערט, האט געהערטָ , וואס זי ָ
האט זי געפרעגט ָ און ווען זי איז צוריקגעקומען און די ַאנדערע נשמה ָ
פארפלייצט ווערן. וואס וועט איינזייען תבואה ביי די צווייטע 'רביעה' ,וועט זיין תבואה ַ האב געהערטַ ,אז יעדער ָ איך ָ
גאנצער וועלט )וועלכע האט טאקע איינגעזייעט ביי די ערשטע 'רביעה' ,און די תבואה פון דער ַ נו ,שומע ועושה ,ער ָ
געווארן.
ָ פארפלייצט געווארןָ ,אבער זיין תבואה איז נישט ַ ָ פארפלייצטהאבן איינגעזייעט ביי די צווייטע( איז ַ
באר הפרשה -ראש השנה çî
האט איבערגעשטיגן מיט זיין רייכטום ַאלע געווארן רייך ,און ָ ָ דאזיגער חסיד איז לאמיר זיך מתבונן זיין ,דער ָ ָ
נאר זיין תבואה איז געווען געווארן ,און ָָ גאנצער וועלט איז חרוב עשירים פון דער וועלט ,ווייל די תבואה פון דער ַ
ארימאן ,און
ַ פאר ַאן ָ האט געגעבן צדקהַ ,א דינר ַ האט ער זוכה געווען ווייל ער ָ יאר .און צו דעם ַאלעם ָ ניי פון היי ָ
זיין פרוי איז געווען בייז אויף אים.
שלאפן דווקא אינעם בית הקברות, ָ געגאנגען
ַ פארוואס ער איז עס ווערט געברענגט )'עיון יעקב' ,על העין יעקב(ַ ,א טעם ַ ָ
האט נאמען אויף זיין פרויַ ,אז זי ָ 'זאל ַארויסגיין ַא שלעכטער ָ געוואלט ַאז ס ָָ האט נישט און נישט אין שול ,ווייל ער ָ
נארדא געווען פון זיין זייטַ ,א 'וותרנות בתוך וותרנות' ,און נישט ָ ביינאכט .ממילא איז ָ ַ בא'עוול'ט ראש השנה אים ַאזוי ַ
האט נאר ער ָ האט אים דערצערנטָ , וואס זי ָ האט איר נישט געענטפערט אויף דעם ָ האט געשוויגן און ער ָ וואס ער ָ ָ
האט ער זוכה געווען צו ווערן דער גרעסטער עושר אין דער וועלט. אויך חס געווען אויף איר כבוד ,און אין דעם זכות ָ
גאר שïעט צו די תקיעות .ווען ראדאשיץַ ,אריינגעקומען ָ יאר ראש השנה ,איז הרה"ק רבי ישכר בער זי"ע פון ַ איין ָ
ïאסירט ביי זיין רבי'ן ,דער הייליגער רבי פון האט ַ וואס ָ האט ער דערציילט ַא מעשהָ , ער איז ַאריינגעקומען אין שולָ ,
לאנגע צייט ביז ער איז ַאריינגעקומען צו תקיעת שופר ,ווייל ער אויפגעהאלטן ַא ַ
ַ אמאל
האט זיך ַ ָ לובלין זי"עַ ,אז ער ָ
פארנאכגעזוכט אין זיינע מעשים ,צו טרעפן ַא זכות ַ האט ָ בלאזן .ער ָ ָ באטראכט ַאלס נישט ראוי צוצוגיין האט זיך ַ ַ ָ
האט וואס ער ָ זאך ָ לאנגע צייט זיך דערמאנט ַא גוטע ַ נאך ַא ַ האט ָ זיך ווען ער גייט מקיים זיין די מצוות היום ,ביז ער ָ
פאלגענד: האט דערציילט ווי ָ דאן זיך גענומען צו די עבודת הקודש .ער ָ געשטארקט ,און ַ ַ האט זיךגעטוהן .ער ָ
אמאל ָאïגעשמועסט מיט זיין משמש בקודש ,אויפצושטיין פרי כדי עוסק צו זיין האט זיך ַ ָ דער לובלינער זי"ע ָ
פארגעסן צוצוגרייטן ביים בעט פון רבי'ן, האט ָאבער דער משמש ַ נאכטָ , אין מקיים זיין ַא געוויסע מצוה .יענע ַ
האט געזען ַאז ער קען נישט שטעלן זיין פוס אויף וואסער' .אינדעפרי ,ווען די רבי ָ וואשן 'נעגל ַ וואסער זיך צו ַ ַ
צוגעווארט ביז דער משמש וועט קומעןָ ,אבער דער משמש איז נישט ַאריינגעקומען. ַ האט ער בלית ברירה דער ערדָ ,
אומפאראנטווארטליכקייט פון דעם משמש,ָ ַ ַ פאר'ן רבי'ן פון לובליןַ ,אז צוליב די האט גורם געווען גרויס צער ַ דאס ָָ
אïגעמאכט ביי זיךַ ,אז ווען דער משמש וועט ַ האט שוין ַאפילו ָ דארפן ָאïלייגן דעם קיום המצוה .ער ָ וועט ער ַ
זאל ער זיך פארוואס ָ
בארעכנטָ ַ , האט דער לובלינער זיך ַ דערנאך ָ ָ ָאנקומען ,וועט ער אים גוט אויס'מוסר'ןָ ,אבער
פאר דעם נאר געווען כדי מקיים צו זיין ַא מצוה און טוהן ַא נחת רוח ַ דאך ָ גאנצע איילעניש איז ָ בייזערן? די ַ
זאל נישט גיין טוהן האט ער יעצט געזען ַאז דעם אויבערשטען'ס רצון איז ַאז ער ָ אויבערשטען ברוך הוא .און ָאט ָ
איינצוהאלטן דעם כעס ,און ַ באשלאסן
ָ אלזא ַ האט ער זיך צו בייזערן? ער ה ָאט ַ ָ וואס ָ די מצוה יעצט ,ממילאָ ,
אויפנעמען דעם משמש בסבר ïנים יפות.
האט דער רבי פון לובלין טאקע געטוהן .ווען דער משמש איז ענדליך ָאנגעקומעןָ , האט דער לובלינער ַ ַאזוי ָ
גאר שיין ,בסבר ïנים יפות. האט אים אויפגענומען ָ איבערנאטורליכע כוחות ,און ער ָ ַ איינגעהאלטן זיין כעס מיט
ַ
דאזיגער מעשה ,איז ער ַאריינגעקומען צו תקיעת שופר. האט זיך דערמאנט אין דער ָ ווען ער ָ
האבן נישט ַאפילו די מינדעסטע השגה אין דער גרויסקייט און הייליגקייט פון רבי'ן פון לובלין זי"ע, כאטש מיר ָ ָ
האלט זיך צוריק פון ַא כעס... פאר אונזַ ,אז די עיקר גדלות פון ַא מענטש איז ווען ער ַ דאס ַא לימוד ַ איז ָ
ïלאגטָ יאריונגערמאן פון אונזער חבורהַ ,אז עטליכע ָ ַ האט דערציילט ַא וואס עס ָ און ָאט איז ַא מורא'דיגע מעשהָ ,
בארגן געלט פון מענטשן ,ביז ער איז האט ער געמוזט ָ שטארק מיט ïרנסה ,און בלית ברירה ָ ַ ער זיך שוין זייער
נאכ'ןנאכ'ן אויפשטיין אינדערפריָ , באלד ָ טאג-טעגליךַ , געווארן 'ראשו ורובו' אין דעם 'עולם הגלגולים'ָ ... ָ פארזינקען
ַ
'דארףבאנק ,כדי אויסצוגעפינען וויפיל געלט מ ַ טעלעפאנירן צו די ַ ָ וואשן די הענט ,פלעגט ער זאגן 'מודה אני' און זיך ַ ָ
באנק לאנגע שעה'ן אין דער ַ דערגאנגען ַאזוי ווייטַ ,אז ער פלעגט שטיין ַ ַ טאג ...זיין מצב איז שוין דעקן דעם היינטיגן ָ
מאשין ,און בעטן פון זיי ַא הלוואה, וואס נעמען ַארויס געלט פון דער ַ "כאïן' מענטשן ָ מאשין צו ַ נעבן דעם 'עי טי עם' ַ
האט געליטן ,און ס'איז ליידער מקוים וואס ער ָ דאס גרויסע דחקות ָ טאג ...ס'איז 'לא יאומן כי יסופר' ָ כאטש אויף איין ָ ָ
ארימאןַ ,אז זיין לעבן איז קיין לעבן נישט... ַ געווארן ביי אים 'בהידור' ,די ווערטער פון חז"ל וועגן ַאן ָ ָ
מאכן 'פתיחת הארון' ביי יונגערמאן געהערט וועגן די סגולה צו ַ ַ האט דער פאר יום כיïור תשפ"אָ , עטליכע טעג ַ
דאזיגע מצוה באקומען גרויס השתוקקות מקיים צו זיין די ָ האט ַ פארמאכטע טויערן ,און ָ נעילהַ ,אז עס עפנט ַאלע ַ ַ
נאר די רייכערע אידן קענען זיך קאסט ָאבער זייער טייער אין רוב בתי מדרשים ,און ָ פון ïתיחת הארון .די 'מצוה' ָ
האט ָאבער געהערט ַאז אין ַא געוויסע שול קיינמאל נישט צוקומען דערצו ...ער ָ ָ דאס ערלויבן ...איינער ווי ער ,קען ָ
דא ווייניג מתïללים ,און קיינער 'זוכט' נישט דארטן ָ פארקויפט מען נישט דעם זכות פון ïתיחת הארון ,ווייל ס'זענען ָ ַ
èî באר הפרשה -ראש השנה
ïééèù ìéåå øò æà© ï'äðòè øò ïò÷ ,àìéîî .ètùî íåö úéá íééá äøåú ïéã íòã ïèìàä
)© ïééâ æåî øò ,èñééä ñàã
¨ ''òáúð
ïéãä úãî øàôסט.
© èùéð ïåà ,íéîçø ïåà ãñçä úãî øàô
© à© ééá ,ïâòååèñòãðåô .(ïìòèù êéæ ìéåå 'òáúð' øòã ïëìòåå åö ïéã
ïâàæ ©¨ øòèøòåå éã ,íéøôñ éã ïùèééè éåæà
¨ øéî ñàåå )ïééâ åö áéåçî ('òáúð' øòã æéà ñàåå
¨ äåì øòã æéà ,äàååìä
ãñçá ïåëéå' íéàøåð íéîé éã ïéà ïòðòååàã
© íééá øòã áéåà ,àìéîî .äåìî íòã ¯ 'òáåú' íòã êàð ¨
¨ íòã êøåã .'úîàá åéìò áùúå êàñë
à© èåè'î ñàåå èâøàᨠñàåå ,'äåì' à© éåå éåæà© æéà ìåëéáë øòèùøòáéåà
òëìòåå óéåà ïñéìùàá © åö çëá ïòî æéà ,ãñç úåìéîâ ñéåà èîå÷ ,äåìî ï'èéî ãñç à© èåè ñàåå ¨ íòðééà ïåô
æðåà ïöòæ êéæ ìàæ¨ ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã ìäåèù åö çëá æéà ,'äåìî' øòã æéà ñàåå ©¨ ,ùèðòî øòã æà
ï'ètùî åöע. ïìòèù÷òååà© êéæ ìéåå øò ïéã úéá ïëìòåå øàô © ïñéìùàá ©
אריבערגעגאנגען
ַ פאר יונגע קינדער .איז ער תיכף ומיד ַ מאל גיט מען עס ַאוועק ַאפילו ַ דאזיגע סגולה .אדרבהָ ,אפט ָ די ָ
האטזאל אים געבן 'ïתיחת הארון' .דער גבאי פון דער שולָ , צום הויïט 'גבאי' פון יענע שול ,און אים געבעטן ער ָ
האט 'געקויפט' ַא זיץ אין יענע שול אויף יום כיïור. אוועקגעשאנקען דעם זכות ,און ער ָ ָ גערן אים ַ
ווען עס איז ָאנגעקומען די צייט פון תפילת נעילה ,איז ער געווען גרייט צוצוגיין צו 'פתיחת הארון' .ער איז
אט-אט וועט זיין מזל זיך טוישן צום גוטן ,און ער וועט ַארויפקומען 'מבירא איבערראשונגַ ,אז ָ ָ
ַ געווען פול מיט
צוגעגאנגען
ַ באמערקט ַאז איינע פון די מתïללים איז האט ער ָאבער ַ עמיקתא לאיגרא רמא' ...צו זיין ַאנטוישונגָ ,
האט איינגעשטימט ,און צולאזן צו 'פתיחת הארון' .דער צווייטער גבאי ָ ָ זאל אים צום 'גבאי שני' ,און געבעטן ער ָ
האט ער עס שוין ַאוועקגעגעבן געזאגטַ ,אז ליידערָ , ָ האט אים ָאבער צוגעגאנגען צום הויïט גבאי ,וועלכער ָ ַ איז
דא ַא מתïלל פאר זיך ,מיט דער טענהַ ,אז ער איז ָ געפאדערט ïתיחה ַ ָ האט ָאבער
פאר דעם ַאנדערן ...יענער ָ ַ
געווארן 'פינצטער אין די אויגן' ,ווייל ָ אלזא ,ס'איז אים
גאסטָ ַ ...נאר ַא ַ יונגערמאן( איז ָ
ַ קבוע ,און דער צווייטער )אונזער
דאוונען
געגאנגען ַַ פאר דעם צוועק ַאפילו שטארק ַארויסגעקוקט אויף ïתיחת הארון ,און ער איז ַ ַ דאך ַאזויהאט ָ ער ָ
האט זיך צוגעזאגט ...ער ָ
ָ דאך אים 'האט ָ כאטש ער איז נישט געוואוינט צו יענע שול ,און בעיקר ,ווייל מ ָ ַאהיןָ ,
באלד מודיע האט ער ַ האבןָ ... שאדן ָ געזאגטַ ,אז פון ַא וותרנות קען מען נישט ָ ָ האבן
וואס צדיקים ָ ָאבער דערמאנט ָ
'זאל נישט זיין מחלוקת ביי אידן. געוועןַ ,אז ער איז מוותר אויף זיין זכותַ ,אבי ס ָ
האט זיך איבערגעדרייט דאס רעדל ָ יאר ,און ָ האלטן שוין ביים סוף פונעם ָ האט אויסגעפירט :מיר ַ יונגערמאן ָ
ַ דער
האב שוין נאר איך ָ נאר ענדיג איך דעם חודש בכבודָ , האט ָאנגעהויבן גיין 'מעלה מעלה' .נישט ָ בחסדי השםַ ,אלעס ָ
קאסעס...
פארשידענע גמילות חסדים ַ באוויזן ַאריינצולייגן געלט אין ַ ַאפילו ַ
וואס איז מוותר וואס אין דעם כלל איז אויך איינער ָ וואס איז ַא רודף צדקהָ , פון די מעשה לערנען מירַ ,אז איינער ָ
דאך ַאוודאי ַאפאר ַא צווייטן' ,ימצא חיים צדקה וכבוד' .און אויב ïתיחת הארון ביי נעילה איז ַא גוטע סגולה ,איז ָ ַ
פאר ַא מחלוקת ...ישמע חכם וילמד לקח ,יעדער איינער ,אויף זיין אופן. מאכן ַא 'ïתיחה' ַ וואונדערליכע 'סגולה' נישט צו ַ
אמאל געווען במשך יונגערמאן וועלכער איז געווען ַא חסיד פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע ,איז ַ ָ ַ סטַ .א
טאג ראש השנה ביים בעט פון זיינס ַא פריינט וועלכער איז געווען נישט געזונט ל"ע ,און ער איז גאנצן ָ דעם ַ
געזאגט' :דער איד איז ַא בן ָ האט ער האט אים געזעןָ , נאר צו די תקיעות .ווען רבי שלמה'קע ָ געקומען אין שול ָ
האט ַא כח ַאז מ'איז זוכה האט מען נישט געהערט פון אים ַאזעלכע ווערטער( ,ווייל גמילות חסדים ָ )כאטש געווענליךָ , ָ עולם הבא
דורך דעם צו עולם הבא.
געזאגט אויף די גמרא )מגילה ָ האטïשעווארסקער זי"ע ָָ יאנקעלע וואס הרה"ק רבי ַ קען מען צושטעלן צו דעם ָ
יאנקעלע האט רבי ַ באקומט שכר מער ווי ַאלעָ . מאכט 'גלילה' אויף די ספר תורהַ , וואס ַ לבַ (.אז דער מענטש ָ
פארמאכט זיין ספר ,כדי צו גיין וואס איז 'גולל' ,ער ַ ַ זאג ïשטַ ,אז דער מענטש ָ 'יאך ָ
געזאגט בדרך רמז ומליצהַ , ָ
באקומט ער שכר קעגן ַאלע'... העלפן ַא צווייטן אידַ ,
נאמען פון ספר 'אמרי קודש': מורא'דיגע ווערטער ,געפינען מיר אין 'מטה אפרים' )'אלף המגן' ,סי' תקפג סק"ד( אין ָ
גאסט ביי יעדע סעודה ,ווערט אים גערעכנט גלייך ַאזוי ווי ער זאל זיין ביי זיין טיש ַא ַ וואס איז מקïיד עס ָ דער ָ
געהאט ַאלע כוונות האריז"ל. ַ וואלט אין זינען ָ
האט געהערט פון הרה"ח ר' האבן געהערט ַא מעשה נורא פון איינע פון די צדיקי הדור שליט"אַ ,אז ער ָ ע .מיר ָ
האט געהערט די מעשה פונעם בעל העובדא אליינס .וכה היה מעשה :אין דער וואס ער ָ האפערטָ , הערשל ָ
באר הפרשה -ראש השנה ð
¨ øéî ïåà ,äéúåëøáå äðù ìçú éðôìî ïåöø éäé ,øòôòùàá
åö ïééæ äëåæ áåø÷á ïìàæ © íåö ììtúî ïòðòæ øéî
.ïîà åðéîéá äøäîá äîéìù äìåàâ éã ,ä÷åúîå äáåè äðù åðéìò ùãçúù ,íéîùáù åðéáà
שטאט
ָ באמבארדירט די
האבן ָ ַ עראïלאנען ָ ָ ַ ביטערער תקופה פון דער צווייטער וועלט מלחמה ,ווען דייטשע ַארמיי
ענגלאנד.
ַ הויïטשטאט ,צו דער דרום-זייט פון ָ אנטלאפן פון דער בריטישער ָ לאנדאן ,זענען פילע טויזנטער מענטשן ַ ָ ָ
לאנדאן ,און איז ָאנגעקומען אין אנטלאפן פון ָ ָ ָ מאסקאוויטש זי"ע ,איז ַ ָ שאצער רבי ,הרה"ק רבי שלום ָ אויך דער ָ
געיטסהעד.
האבן שטענדיג געסט סמוכים על שולחנו .אין יענע שווערע מלחמה צייטן האט זיך געפירט צו ָ שאצער רבי ָ דער ָ
'וואוטשערס', ַ נאר מיט ספעציעלע באקומען פיש און פלייש ָ 'האט געקענט ַ מאנגל אין עסן .מ ָ האט געהערשט ַא ַ ָ
יא געווען בריווח ,און קארטאפל איז ָ ïארציעס .מעהל ,צוויבל און ַ ָ נאר קליינע ָ האט מען געטיילט ָ דאןָ , און אויך ַ
וואך ,פלעגט מען דאס איז געווען דער הויïט-מאכל פון די ïליטים אין יענע שווערע צייטן .במשך פון דער ָ ָ
וואסער געקאכט לכבוד סעודת שבת קודשַ , ָ האט מען נאר אויף שבת ָ קארטאפל-זו ,ïאון ָ איינטינקען ברויט אין ַ ָ
בייטאג ,פלעגט מען ַאריינלייגן ָ 'האט עס ָאנגערופן 'זו .'ïאויף דער סעודה פון שבת וואס מ ָ מיט ַאביסל פלייש דעריןָ ,
'טשאלענט'...
ָ 'האט ָאנגערופן וואס מ ָ קארטאפלָ ,
ַאביסל פלייש אין די ַ ָ
האט דער יאר תש"דָ , דינסטאג ,און לכבוד דעם לעצטן שבת פון ָ ָ מאנטאג און ראש השנה תש"ה ,איז געווען ָ ָ
האט ער געבאקן חלות ַאזוי ווי געווענליךָ ,אבער לכבוד יום טוב ,ראש השנהָ , ַ איינציגער 'בעקער' אין געיטסהעד,
זאגן די סליחות 'זכור געגאנגען ָ ַ פארטאגס ,און דערנאך איז ער געבאקן חלות מוצאי שבת ,ביז ַ 4אזייגער ַ ָ ַ ערשט
פאסטן האט זיך געפירט צו ַ געפאסטַ ,אזוי ווי ער ָ ַ האט דער בעקער ברית' .אין לויף פונעם טאג ,ערב ראש השנהָ ,
געבאקן חלותַ ,אזוי ַאז ס'איז נישט ַ טאג נישט האט ער במשך'ן ָ יאר ערב ראש השנה ,און צוליב דעםָ , יעדעס ָ
שטאט ,אויף ביידע טעג ראש השנה. ָ פאר ַאלע אידן אין געווען גענוג חלות ַ
שאצער רבי'ןַ ,אז אויף דער פאר'ן ָ געלאזט וויסן ַ ָ האט דער משמש נאך די סעודהָ , נאכט ראש השנה ָ די ערשטע ַ
וואס איז פאר ַאלע ָאנוועזנדע ביי זיין טישָ , דא ַא 'כזית' חלה ַ נאך ָ טאג ראש השנה ,איז ָ סעודה פון ערשטן ָ
נאכט יום טוב -שוין ָאïגערעדט פון דעם צווייטן באשטאנען פון בערך 30נפשות בלע"הָ ,אבער אויף דער צווייטער ַ ַ ַ
דערפאר ווייל דער ַ דאס ַאלעס דא ַאפילו איין כזית כזית צו עסן לכבוד יום טובָ . טאג ראש השנה -איז נישט ָ ָ
וואס ער נאך געהויבענע ענינים ָ זאגן די סליחות פון 'זכור ברית' ,און ָ געוואלט מוותר זיין אויפ'ן ָ ָ האט נישט בעקער ָ
פאר ערב ראש השנהָ ,אבער באקן די חלות ַ יארן ,פלעגט ער ַ יאר ערב ראש השנהַ .
)אנדערע ָ האט זיך געפירט צו טוהן יעדעס ָ ָ
געבאקן גענוג חלות לכבוד יום טוב(. ַ האט ער נישט פאר ערב ראש השנהָ , טאג ַ דאך שבת געווען דער ָ יאר תש"ה ,איז ָוויבאלד יענער ָ ַ
פארטאגס,
אויפגעשטאנען ַ 4אזייגער ַ ָ ַ שאצער רבי טאג ראש השנה אינדערפרי ,איז דער ָ צומארגנס ,דעם ערשטן ָ ָ
שאצער רבי האט דער ָ געגאנגען זיך טובל'ען אין מקוה .אויפ'ן וועג ,איז אים ַאנטקעגן געקומען דער בעקערָ . ַ און
געזאגט:
ָ אים
זאגן :יעצט איז פיר ַאזייגער )נאכ'ן זיך טובל'ען אין מקוה( ,ווייל איך וויל דיר ָ אהיים ָ ָ -אט בין איך אויפ'ן וועג צו דיר ַ
נאך ַאכט שעה צייט ביז די האסט ָ בלאזן שופר אי"ה ַ 12אזייגערַ ,אזוי ַאז דו ָ ָ פארטאגס .ביי אונזער מנין ,וועט מען ַ ָ
שטאט ,ווייל דו ביזט ïטור ָ פאר ַאלע אידן אין ïצובאקן גענוג חלות ַ ַ אלזא ,צו דער בעקעריי ,און זע ָא תקיעות ...גייָ ַ ,
זאלסט קומען אין בית המדרש ַאריין באקן זיך .דו ָ זאגן תהלים ,און תפילת שחרית קענסטו דאווענען ווען די חלות ַ פון ָ
ווארטן אויף דיר מיט די תקיעות... נאך ַ 12אזייגער ,וועל איך ַ צו תקיעת שופר ,און אויב דו וועסט ָאנקומען אין שול ָ
שאצער רבי'ן:געזאגט צום ָ ָ האט דער בעקערַ ,א דערציטערטער, ָ
אויסצוזאגן
ָ אויפגעשטאנען פרי כדי
ַ -היינט איז דער יום הדין' ,היום יעמיד במשïט כל יצורי עולמים' .איך בין
דאווענען .ווי ַאזוי קען איך יעצט גיין אין דער בעקעריי ,און זיך ָאïגעבן מיט ַאזעלכע 'גשמיות'דיגע' פאר'ן ַ
גאנץ תהלים ַ ַ
ענינים?!...
געזאגט צו דעם בעקער: ָ שאצער רב האט דער ָ ָ
אנשטאט דיר...ָ זאגן תהלים זארגט נישט ,איך וועל ָ ָ -
זאגן 'לא-ל עורך דין' ,און די ַאנדערע וואס וועל איך טוהן מיט'ן ָ 'אבער ָ האט דער בעקער ווייטער גע'טענה'טָ : ָ
האט דער בעקער זאגן אנשטאט איםָ ... געזאגטַ ,אז אויך די ïיוטים ,וועט ער ָ ָ שאצער רב אים האט דער ָ ïיוטים?ָ '...
àð באר הפרשה -ראש השנה
דארט גערעכנט זאל ָ שאצער רב ,אויב אין הימל וועט ער זיך אויך וועלן בייטן מיט איםַ ,אז עס ָ געפרעגט דעם ָ
טאג ראש השנה ,דער 'יום הדין גאנצן ָ
געדאוונט ַא ַ
ַ געשטאנען אין שול און
ַ ווערן גלייך ווי ער )דער בעקער( איז
שאצער רב אים געענטפערט: האט דער ָגעבאקן חלותָ ...
ַ געשטאנען און
ַ הגדול והנורא' ,און דער רבי איז
ַ -אוודאי בין איך מסכים דערצוָ .אבער אויב דו ביזט אויך מסכים דערצו ,זע איך ַאז דו ביזט בכלל נישט קיין
'סוחר'...
פארהאן ַא גרעסערער זכות אין ראש פארשטאנען ַאז ס'איז נישט ַ ַ
ַ שאצער רב ַ האט דער ָ מיט זיין הייליגן שכלָ ,
דארף יעדער איינער וואס צו עסןַ .
)אוודאי ַ האבן ָ
זאלן ָ
זארגן ַאז אידישע קינדער ָפאר אידן ,און ָ
באקן חלות ַ השנה ,ווי צו ַ
פון אונז זיך משתדל זיין אויסצושטעלן זיין סדר היום צו קענען זיך געפינען אין די הייליגע טעג אין שול און מתïלל זיין ערליך צו דעם אויבערשטען,
באקן
פאר אידן אין יום טוב ,איז ער ַאוודאי געווען מחויב צו ַ
זאלן זיין גענוג חלות ַ
האט נישט געזען דערצו ַאז עס ָ
וויבאלד דער בעקער ָ
ַ ָאבער
דאווענען ראש השנה אין שול(.
פאר זיי ,אנשטאט ַ
חלות ַ
כל המוסיף לבקש רחמים זכות הוא לו
האט לעצטנסוואס ָ
האבן געהערט פון דעם בעל העובדא ַא מורא'דיגע מעשה ָ מיר ָ
וואס זיצט און לערנט בהתמדה,ּפאסירט מיט אים .דער יונגערמאןַ ,א בן עליהָ ,ַ
האבן
מאכן צוויי פון זיינע קינדער ,און עס ָ
האט שוין זוכה געווען חתונה צו ַ ָ
וואס ס'איז אים שווער געווען צו דערהייבן.
אנגעזאמלט גרויסע חובות ָ
ַ זיך אים ָ
וואנדער-שטעקןזאל נעמען אין האנט דעם ַ האט זיין בני בית אים געבעטן ער ָ ָ
ארויסלאזן איבער ימים ונהרות ,כדי מזכה צו זיין אידן נדיבי עם מיט
ָ און זיך ַ
די גרויסע מצוות פון הכנסת כלה און החזקת תלמיד חכם.
האט נישט געוואוסט ווי ַאזוי גאר ַאן איידעלער מענטשָ , דער איד ,וועלכער איז ָ
האנטוואגן אויסצושטרעקן ַא ַ דאס קענען אויספירן ,ווי ַאזוי וועט ער ַ ער וועט ָ
האטגעהאט קיין ברירה .און ער ָ ַ האט ָאבער צום סוף נישט צו ַא צווייטן ...ער ָ
וויבאלד ער איז ָאבערַ ארויסלאזן אויף ַא נסיעה קיין ַאמעריקע.
ָ זיך געמוזט ַ
'געארבעט'ַ ...אזוי
ַ האט עס כמעט נישט 'פאך'ָ ,
נישט געווען ַא מומחה אין דעם ַ
האט ער אהיימגעפארןָ ,
ָ נאכט איידער ער הרא געזאלט ַ ַאז אין דער לעצטער ַ
האט אפילו נישט פארדינסטן און געזען ַאז ער ָ געמאכט ַא חשבון פון זיינע ַ ַ
צובראכן,
ָ געווארן זייער
ָ באוויזן צו דעקן די הוצאות פון דער נסיעה .ער איז ַ
טראכטנדיג 'מאין יבוא עזרי'...
ַ
באקאנטער
אריינגעגאנגען אין דער ַ ַ
ַ נאכט-שטונדן איז דער איד ַ
אין די שּפעטע ַ
האט זיך ַאוועקגעזעצט אין ַא ווינקל,
ּפארק .ער ָ
בארא ַ
'שומרי שבת' שול אין ָ ָ
באשעפער בדמעות שליש ,אולי יחוס עם עני ואביון, און מתּפלל געווען צום ַ
אולי ירחם...
האט אויסגעזען וויוואס ָ
פארטאגס ,איז צוגעקומען צו אים ַא איד ָ
ַארום ָ ַ 2:30
האט דער פארוואס ער וויינט ַאזוי .לכתחילה ָ
ַא 'בר הכי' ,און אים געפרעגט ַ ָ
האט אים שטארק געוואלט ענטפערןָ ,אבער ווען יענער ָָ יונגערמאן אים נישט
ַ
האט ער זיךפארקלעמטָ , פארוואס ער איז ַאזוי ַ
זאל אים דערציילן ַ ָ געבעטן ער ָ
ּפאסירט,
האט מיט אים ַ וואס עס ָ האט אים דערציילט אלעס ָ געעפנט און ער ָ
פארט אהיים מיט ליידיגע הענט .ער ווייסט נישט ווי ַאזוי ער וועט און ַאז ער ָ
פאר זיינע בעלי חובות.
קענען ווייזן זיין ּפנים ַ
טאש
האט ַארויסגענומען פון ַבאקומען אויף אים ,און ער ָ
האט דער איד רחמנות ַ ָ
געזאגט' ,מאך דיר
ָ ַא טשעק-ביכל ,אונטערגעשריבן ַא ליידיגן טשעק ,און אים
ַא חשבון פון דיינע חובות ,און דו קענסט שרייבן אויפ'ן טשעק ביז 150טויזנט
האט דעקונג"...
דאלאר " ...די דארפסט זיך נישט זארגן ,דער טשעק ָ
ָ ַ
האט ַארומגענומען דעם איד ,וועלכערוואס ָזאגן די גרויסע שמחה ָ איבריג צו ָ
איז אין איין סעקונדע ארויפגעשּפרינגען 'מבירא עמיקתא לאיגרא רמא' ...ער
נאך מערערעקאּפָ ,
אראּפצולייגן דעם ָ
צוריקגעגאנגען אין זיין אכסניא ,כדי זיך ַ ָ
ַ איז
שלאפלאזע נעכט פון דאגות...
ָ ָ
פאר
דאווענען און דאנקן דעם אויבערשטען ַ אינדערפרי ווען ער האט געענדיגט ַ
שטארקןַ האט ער געשּפירט ַא האט געטוהן מיט איםָ , וואס ער ָ
דעם חסד ָ
האטלאנגע צייט נישט געגעסן געהעריג .ער ָ האט שוין ַא ַהונגער ,ווייל ער ָ
דארף געטראכט ביי זיך" ,ברוך השם ,איך קען גיין עסן כאחד האדם ,און איך ַ ַ
נישט ַאריינגיין עסן אין 'הכנסת אורחים' "...איז ער אריין אין א לאקאלע
באשטעלט ַא סעודהַ ,אזוי ווי ס'איז איינגעפירט ביי חשוב'ע געשעפט און זיך ַ
דאלאר .ווען ער
געקאסט ַאכט און פערציג ָ ַ ָ האט
בעלי בתים .דער 'פרישטאג' ָ
האטבאצאלןָ ,אבער ער ָ
געוואלט ַ ָ
ָ האט ער האט געענדיגט עסן און געבענטשטָ , ָ
האט ער געבעטן פונעם 'וועיטער' טאש ַאפילו ַא ּפרוטהָ . געטראפן אין ַ
ָ נישט
האט ָאבערבאצאלן .יענער ָ
רשות צו גיין צו דער אכסניא און ברענגען געלט צו ַ ָ
האט שויןנאר ַאן ַארבעטער ,און עס ָ דא דער בעה"בָ , געזאגט ,איך בין נישט ָ
ָ
דא ָאנגעזעטיגט מיט ַא סעודה ,און זענען האבן זיך ָ
דאַ ,אז מענטשן ָ ּפאסירט ַָ
באצאלן
געדארפט ַ ָ
ַ דערנאך האב איך
ָ באצאלן ...און
קיינמאל נישט צוריקגעקומען ַ ָ
ָ
שאדן.
דעם ָ
באקאנטע ,און
אויב דו ווילסט ,קענסטו זיך פַארבינדן מיט איינעם פון דיינע ַ ַ
באצאלן דעם חובָ .אבער דו קענסט נישט ַארויסגיין
זאל קומען ַ ָאים בעטן ער ָ
צאלסט נישט.פון דער טיר אויב דו ָ
וואס
דערמאנען פון ַא קרוב ָאדער ידיד ָ
ַ האט זיך ָאבער נישט געקענט
דער איד ָ
האט זיך דערמאנט
באצאלן דעם חשבוןָ ,אבער ער ָ
זאל אים קומען העלפן און ַ ָ ָ
האט ַארויסגענומען דעם טשעקטאש יענעם ליידיגן טשעק .ער ָ
האט אין ַַאז ער ָ
האט אים געפרעגט אויבפאר דעם וועיטער ,און ער ָהאט עס געוויזן ַ
און ער ָ
האט געשריבן דעם טשעק.וואס ָ
ער קען דעם איד ָ
דא פון צייט צו צייט מיט יא ,איך קען אים .ער קומט ָ האט געענטפערטָ ,יענער ָ
יונגערמאן אים געבעטן ,איך וועל
ַ האט דערפאר ַא מאלצייטָ . זיין משּפחה ַ
ַאריבערגיין צו אים ,און ער וועט זיכער באצאלן די גאנצע סעודה .דער וועיטער
געזאגט ,אויב ס'איז ַאזוי ווי
ָ ארויסלאזן ,און אים
ָ געוואלט ַ
ָ האט אים ָאבער נישטָ
דאלאר ,און
זאגסט ,שרייב אויף אויפ'ן טשעק דעם סכום פון ַאכט און פערציג ָ ַ דו ָ
דערנאך גיי איך ַאריבער צו אים און בעט פון אים ַא נייעם טשעק צו דעקן דיָ
דאלאר...
150טויזנט ָ ַ
האט אויפגעשריבן אויפ'ן טשעק דעםהאט ער ַאזוי געטוהן ,ער ָ
בלית ברירה ָ
טראכטנדיג ַאז ער וועט
ַ פאר'ן פרישטאג,
דאלאר ַ
סכום פון אכט און פערציג ָ ַ
דאלאר.
ַאריבערגיין בעטן יענעם נדיב ַא נייעם טשעק אויף 150טויזנט ָ ַ
האפנדיג
הארץ ַאהיים צו דעם נדבןָ , געגאנגען מיט ַא שווער ַ
ַ דארט איז ער פון ָ
באדויערן,
פארּפאסט די געלעגנהייט .צו זיין ַ
פארשּפעטיגט און ַהאט נישט ַ ַאז ער ָ
האט ָאבער דער נדבן שוין געטוישט זיין מיינונג ,מיט'ן אויסריידַ ,אז באמת פירט ָ
נאר
ער זיך נישט צו געבן ַאזעלכע גרויסע נתינות' ,לא מיניה ולא מקצתיה'ָ .
פאר ַא שווערן משּפט אויף ַא סכום פון צוויי געשטאנען ַ
ַ וואס דען? ער איז ָ
זאל געווינען דעם באשעפער ער ָ האט געבעטן דעם ַ דאלאר ,און ער ָ מיליאן ָ ַ
ָ
באדערפענישןהאט גענומען אויף זיך צו העלפן ַא איד מיט אלע זיינע ַ משּפט .ער ָ
פארלאנגען
זאל דער אויבערשטער ערפילן זיינע ַ ַ אלס ַא סגולהַ .אז אין דעם זכות ָ
האט זיך ָאבער ַאזוי צוגעפירטוויבאלד עס ָ
ַ זאל געווינען דעם משּפט. און ער ָ
נאר כדי צו זעטיגן דיין הונגער, האסט אנגעפילט דעם טשעק ָ ַאז דו ָ
דארף העלפן ַא זעט אויס ַאז דו ביזט נישט דער ריכטיגער ַאדרעס ,און איך ַ
צווייטן ארימאן...
יונגערמאן האט
ַ ווייטאג וואס דער
ָ הארץ
מ'קען זיך פארשטעלן די שווערע ַ
)זעלבסט-פארשטענדליךַ ,אז דער
ַ געשפירט ווען ער איז ארויס בפחי נפש.
יונגערמאן איז למעשה
ַ האט ב"ה גענוג וועגן צו העלפן ,און דער אויבערשטער ָ
געווארן פון ַאן ַאנדערן ָארטָ (.אבער מיר קענען לערנען דערפון ַא
ָ געהאלפן
ָ
האנט ַאן ָאפענעם טשעק אויף
געהאט אין ַ
ַ האט שוין
וויכטיגן לימוד .דער איד ָ
האט שוין געקענטדאלאר .ער ָ
דער סומע פון הונדערט און פופציג טויזנט ָ ַ
פאר
האט נעבעך ַאלעס דערלייגטַ ,נאר ער ַָארויסגיין פריי פון ַאלע זיינע חובותָ ,
איין גוטע סעודה...
לאמיר זיין ַאנדערש ,אין די יעצטיגע טעג ווען די טויערן פון הימל זענען ָאפן
'אפענעם טשעק' ,און מיר קענען פאר אונז .דער אויבערשטער כביכול גיט אונז ָאן ָ
ַ
מיליאנען טובות און ברכותַ ,א שנה טובה ומתוקה אין ָ מיליאנען
ָ דארט
ָאנפילן ָ
זאל מקיים ווערן 'מחוק ברחמיך הרבים ַאלע עניניםַ ,א כתיבה וחתימה טובה .עס ָ
זאל אויף אונז גוזר זיין גוטע גזירות ,און באשעפער ָ כל שטרי חובותינו' .דער ַ
פארשריבן ווערן אין ַאלע גוטע ספרים ,אין דעם ספר פון ּפרנסה טובה זאלן ַ
מיר ָ
פארברענגען צייטאלזא נישט ַ
לאמיר ַ ָ וכלכלה ,ספר גאולה וישועה בכלל ובפרטָ .
דאלאר...
זאלן נישט ַארויסגיין מיט בלויז ַ ָ 48 נארישקייטן ,כדי מיר ָ
מיט ַ
