מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — ראש השנה (2026-09-07)

בס"ד
על דרך הפלפול והחידוד
שנת תשפ"ז -גליון רלז
ראש השנה
בענין
קושייתו העצומה של ה'טורי אבן' אליבא
דשיטת בית שמאי :מדוע לא גזרו שלא לתקוע
בשופר גם בראש השנה שחל ביום חול?
ותירוצם של גדולי האחרונים
ולבית שמאי דסבירא ליה בפרק קמא דביצה (יב ,א) דאין מוציאין גמרא מסכת ראש השנה
לא את הלולב ולא את הקטן ולא את ספר התורה לרשות הרבים,
די משנה זאגט אין מסכת ראש השנה (כט ,ב) :יום טוב של ראש
דלא אמרינן מתוך שהותרה הוצאה לצורך הותרה נמי שלא לצורך
השנה שחל להיות בשבת ,במקדש היו תוקעין ,אבל לא במדינה -
כדאמר התם ,ואפילו הכי לא גזרו בחל ראש השנה ...שלא לתקוע...
פירוש :אויב ראש השנה געפאלט אין שבת ,האט מען נאר
משום הא גזירה גופיה דשמא יעביר ועבר על של תורה -פירוש :די
געבלאזן שופר אין בית המקדש ,אבער אינדרויסן פון בית
הלכה איז אז יעדער מלאכה וואס איז אסור צו טוהן שבת ,איז
המקדש האט מען נישט געבלאזן קיין שופר.
אסור אויך צו טוהן יום טוב ,חוץ אזעלכע מלאכות וואס זענען
'לצורך אוכל נפש' ,און וועגן דעם מען מען ארויסטראגן א דבר קומט די גמרא און פרעגט :מנא הני מילי -פון ווי לערנט מען
מאכל אדער א כלי בישול פון א רשות היחיד צו א רשות הרבים, ארויס אז ווען ראש השנה געפאלט אין שבת בלאזט מען נישט
און אזוי אויך מטלטל זיין די זאכן ד' אמות ברשות הרבים ,אפילו קיין שופר ,און למסקנא שרייבט די גמרא :אלא אמר רבא:
די מלאכה פון הוצאה איז איינער פון די ל"ט מלאכות וואס איז מדאורייתא מישרא שרי -מן התורה איז טאקע נישט דא קיין
אסור צו טוהן שבת. פראבלעם צו בלאזן שופר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת,
ורבנן הוא דגזור ביה -און די גאנצע איסור איז א איסור דרבנן,
און אין מסכת ביצה (יב ,א) קריגן זיך בית שמאי און בית הלל ,צו
כדרבה -אזוי ווי רבה האט געזאגט דאמר רבה :הכל חייבין
מען מעג מטלטל זיין אפילו זאכן וואס זענען נישט לצורך אוכל
בתקיעת שופר ,ואין הכל בקיאין בתקיעת שופר ,גזירה שמא יטלנו
נפש [מתוך שהותרה לצורך אוכל נפש ,הותרה נמי שלא לצורך] ,בית שמאי
בידו וילך אצל הבקי ללמוד ,ויעבירנו ארבע אמות ברשות הרבים -
האלט אז עס איז נישט מותר ,און די איסור פון הוצאה גייט אן
פירוש :די רבנן האבן גוזר געוועהן אז מען זאל נישט בלאזן קיין
אפילו אין יום טוב ,און ווי ער זאגט אין די משנה :בית שמאי
שופר שבת ,ווייל זיי האבן מורא געהאט אז איינער וואס איז נישט
אומרים :אין מוציאין לא את הקטן ,ולא את הלולב ,ולא את ספר
בקי בתקיעת שופר גייט ווילן בלאזן שופר ,און ער גייט נישט
תורה לרשות הרבים .און בית הלל אז עס איז נישט דא די איסור,
וויסן ווי אזוי ,גייט ער גיין מיט די שופר ארבע אמות ברשות
און ווי עס שטייט אין די משנה :ובית הלל מתירין.
הרבים ,וואס איז אסור שבת ,צו א בקי זאל אים אויסלערנען ווי
קומט די טורי אבן און פרעגט ,לפי שיטת בית שמאי אז די איסור אזוי מען בלאזט שופר.
פון הוצאה גייט אן יום טוב פונקט ווי עס גייט אן שבת ,איז
פארוואס האלטן זיי אז דוקא ווען ראש השנה געפאלט אין שבת קושית הטורי אבן
האבן די רבנן גוזר געוועהן אז מען זאל נישט בלאזן קיין שופר,
לכאורה וואלטן די רבנן געדארפט גוזר זיין אפילו ווען ראש השנה די גרויסע גאון וחריף ורבן של ישראל רבי אריה לייב גינצבורג
געפאלט נישט אין שבת ,זאל אויך זיין אסור צו בלאזן שופר ,מכח זצוק"ל אין זיין ספר טורי אבן (כאן) פרעגט זייער א שיינער
די זעלבע גזירה אז 'גזירה שמא יטלנו בידו וילך אצל הבקי שטארקע קשיא ,וזה לשונו:
האט דאך גארנישט מיט די בית הקדש ,און אויף אזא פאל האבן ללמוד ,ויעבירנו ארבע אמות ברשות הרבים' ,וואס איז לפי בית
די חכמים נישט גוזר געוועהן זייער גזירה. שמאי אויך אסור אין יום טוב?
תירוצו השני של הטורי אבן תירוצו הראשון של הטורי אבן
די טורי טבן ענטפערט דארט נאך א תירוץ ,וזה לשונו :אי נמי יש די טורי אבן ענפערט אפאר תירוצים אויף די קשיא ,און די
לומר יום טוב כיון דקיל דאינו אלא לאו בעלמא לא גזרו משום שמא ערשטע תירוץ שרייבט ער :דאם כן בטלת מצות שופר ...לגמרי והא
יעביר ,ולא דמי לשבת דחמיר דבסקילה -פירוש :די טורי אבן לא אפשר ,אבל אי גזרו בשבת לחוד אינו בטל מצותן לגמרי דהא
ענטפערט ,אז די גאנצע גזירה פון שמא יעברינו האבן די חכמים אפשר לקיימן בשחלו בחול -פירוש :די טורי אבן איז מחדש אז
גוזר געוועהן נאר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת ,וויבאלד ווען די חכמים האבן גוזר געוועהן גזירות ,האבן זיי נישט גוזר
שבת איז 'חמיר' ,ווייל די ווען מען איז עובר אויף איינער פון די געוועהן אזעלכע גזירות וואס גייט 'אינגאצען' עוקר זיין די מצוה,
ל"ט מלאכות איז דא די עונש פון כרת וסקילה ,מה שאין כן ,ווען און ביי אינזער פאל אויב וואלטן די חכמים גוזר געוועהן -לפי
איינער איז עובר אויף איינער פון די ל"ט מלאכות יום טוב ,איז שיטת בית שמאי -אז סיי ווען ראש השנה געפאלט אין שבת און
עס נאר א איסור 'קל' ,ווייל ער איז נאר עובר אויף א לאו ,און סיי אויב ראש השנה געפאלט אינדערוואכן אז מען טאר נישט
וועגן דעם האבן די חכמים נישט גוזר געוועהן פון שמא יעברנו בלאזן שופר ,וואלטן זיי עוקר געוועהן אינגאנצען די מצוה פון
ווען ראש השנה איז ביום חול. תקיעת שופר ,וועגן דעם אפילו לפי שיטת בית שמאי האבן די
חכמים נאר גוזר געוועהן ווען ראש השנה געפאלט אין שבת ,און
נישט ווען ראש השנה געפאלט אינדערוואכן.
קושית המרחשת על הטורי אבן
און די טורי אבן איז ממשיך און ער שרייבט :ואף על גב דבטלו
די גרויסע גאון ושר התורה רבי חנוך העניך אייגעש מווילנא זצ"ל חכמים למעשר בהמה לגמרי שלא בזמן הבית מפני התקלה
אין זיין לומד'ישע ספר מרחשת (חלק א ,סימן יב ,ענף ב ,אות א) כדאמרינן ריש פרק ט' דבכורות (נג ,א) -פירוש :די טורי אבן קומט
ברענגט אראפ די צווייטע תירוץ פון די טורי אבן ,און ער פרעגט און פרעגט אויף זיין חידוש וואס ער האט יעצט מחדש געוועהן,
צוויי קשיות אויף דעם .קושיא א' -והדוחק מבואר ,דהא מצינו אז די חכמים האבן נישט גוזר געוועהן קיין גזירות אויב די גזירה
כמה גזירות שגזרו חכמים גם משום איסור לאו -פירוש :די חילוק גייט אין גאנצן עוקר זיין די מצוה ,ווייל מען זעהט אין מסכת
וואס די טורי אבן מאכט ,אז שבת איז חמור וויבאלד די עונש בכורות אז די חכמים האבן מבטל געוועהן די מצוה פון מעשר
אויף דעם איז כרת וסקילה ,מה שאין כאן יום טוב וואס איז נאר בהמה בזמן הזה משום תקלה ,דהיינו ,די חכמים האבן חושש
א לאו ,און ביי א לאו האבן די חכמים נישט גוזר געוועהן קיין געוועהן ,אז וויבאלד בזמן הזה איז נישט דא קיין בית המקדש
גזירות ,איז זייער שווער צו זאגן ,וויבאלד מען טרעפט 'כמה און עס איז נישט דא קיין מזבח ווי צו מקריב זיין די מעשר בהמה,
גזירות' ,וואס די חכמים האבן גוזר געוועהן אפילו ביי א לאו און וועגן דעם דארף מען לאזן ווארטן די בהמה ביז עס באקומט
אליינס .וכעין זה שרייבט אויך די פרי מגדים (סימן תקפח ,משבצות א מום ,און די חכמים האבן חושש געוועהן אז מען גייט זיך קומען
זהב ,סק"ה) ,ווי ער פרעגט די זעלבע קשיא ווי די טורי אבן אויף משתמש זיין מיט די בהמה אפילו פאר עס באקומט א מום ,וועגן
בית שמאי ,און ער שרייבט דארט בקצרה כדרכו :ודוחק לומר שבת דעם האבן זיי אינגאנצען עוקר געוועהן די מצוה פון מעשר בהמה.
כרת כו'. זעהט מען פון דעם אז די חכמים האבן געמאכט גזירות אפילו
ווען מען איז אינגאנצען עוקר די מצוה?
קושיא ב' -נאך א שיינער הפלא'דיגע קשיא פרעגט די מרחשת
אויף די תירוץ פון די טורי אבן ,וזה לשונו :ועוד יותר שהרי רבותינו ענטפערט די טורי אבן און ער איז מחלק :מכל מקום לא נתבטל
האחרונים ז"ל הקשו למאי צריך לטעמא דשמא יעבירנו וכו' בשופר לגמרי לעולם ,דלכשיבנה בית המקדש במהרה בימינו יחזור מצותו
תיפוק ליה משום גזירה שמא יתקן כלי שיר ,ותירצו דמשום גזירה למקומו דהא תו ליכא למיחש לתקלה ,אבל אי גזרינן ביום טוב
שמא יתקן כלי שיר לא גזרו בשופר ,דאם כן לא יתקעו לעולם ,דגם משום שמא יעביר ,אתה מבטל מצותן לגמרי לעולם ,דהא בהא
ביום טוב שייך שמא יתקן וכו' ,ונמצא שיעקרו עשה מן התורה ,אבל גזירה כל הזמנים שוין ,ואי אפשר לעקור מצות תקיעת שופר לגמרי
גזירה שמא יעבירנו לא שייך אלא בשבת ,יעוי' במג"א סי' תקפ"ח לעולם -פירוש :די מצוה פון מעשר בהמה ווערט נישט גערעכנט
סק"ד .ולדברי השאגת אריה דמשום הכי ביום טוב לא גזרו משום ווי עס איז ווערט נעקר 'לגמרי מן העולם' ,וויבאלד ווען די בית
דהוי לאו בעלמא ,אם כן בשופר לא היו צריכים לחדש ולגזור משום המקדש גייט צוריק ווערן אויפגעבויעט במהרה בימינו ,גייט
שמא יעבירנו אלא משום שמא יתקן כלי שיר בשבת ,משאין כן ביום צוריק קומען די מצוה פון מעשר בהמה ,ווייל דעמאלטס גייט שוין
טוב שאינו אלא לאו בעלמא לא גזרו -פירוש :די רמב"ם (הלכות נישט זיין די פראבלעם מיט תקלה וואס קען ארויס קומען ,מה
שופר פרק ב הלכה ו) ווי ער שרייבט די הלכה אז מען מעג נישט שאין כן ביי תקיעת שופר אויב איז מען גוזר אז אפילו יום טוב
בלאזן שופר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת ,שרייבט ער אזוי: שחל בחול זאל מען נישט בלאזן שופר גזירה שמא יעברינו ,גייט
יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת -ווען ראש השנה די מצוה פון תקיעת שופר אינגאנצען נעקר ווערן ,ווייל די גזירה
להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמיילmgudim1044@gmail.com :
און די גאנצע גזירה וואס זיי האבן גוזר געוועהן איז די צווייטע געפאלט אין שבת ,אפילו מן התורה איז מען מחיוב צו בלאזן
גזירה פון 'שמא יעבירנו' ,וואס די גזירה גייט אן נאר 'שבת' ,און שופר ,אפילו אזוי האבן די חכמים גוזר געוועהן אז :אין תוקעין
אזוי קומט אויס אז זיי האבן נישט עוקר געוועהן לגמרי די מצוה בשופר בכל מקום ,און די רמב"ם איז ממשיך און שרייבט :אף על
פון תקיעת שופר .עד כאן דברי המגן אברהם בשם המהר"ם פי שהתקיעה משום שבות ומן הדין היה שתוקעין יבא עשה של
פדוואה. תורה וידחה שבות של דבריהם ,ולמה אין תוקעין -פירוש :לכאורה
איז שווער ,די גאנצע איסור פון בלאזן שופר איז דאך נאר א
קומט די מרחשת און פרעגט הפלא'דיג אויף די טורי אבן .לפי די
'שבות' ,דהיינו עס איז דאך נאר א גזירה דרבנן פון 'שמא יבוא
טורי אבן וואס האט מחדש געוועהן ,אז די חכמים האבן נאר גוזר
לתקן כלי שיר' ,און אויב אזוי וואלט דאך די הלכה געדארפט זיין
געוועהן 'שבת' וויבאלד שבת האט די עונש פון כרת וסקילה ,מה
אז 'יבא עשה' פון תקיעת שופר ,און עס זאל דוחה זיין די 'שבות
שאין כן 'יום טוב' וואס איז נאר אסור מכח א לאו ,דארט האבן
של דבריהם' ,און 'למה אין תוקעין'? איז די רמב"ם מבאר :גזירה
די חכמים נישט גוזר געוועהן ,ווערט צוריק שווער די קשיא פון
שמא יטלנו בידו ויוליכנו למי שיתקע לו ויעבירנו ארבע אמות
די מהר"ם פדוואה ,ווייל בעצם קען מען זאגן אז די טעם פארוואס
ברשות הרבים ,או מוציאו מרשות לרשות ויבא לידי איסור סקילה,
מען בלאזט נישט קיין שופר בראש השנה שחל בשבת ,איז מכח
שהכל חייבים בתקיעה ואין הכל בקיאין לתקוע -פירוש :די חכמים
די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר' ,און אפילו אזוי וואלט נישט
האבן דא גוזר געוועהן אלץ די גזירה פון 'שמא יעבירנו' ,אז מען
נעקר געווארן די מצוה פון תקיעת שופר לגמרי ,וויבאלד ווען
זאל נישט בלאזן קיין שופר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת.
ראש השנה געפאלט ביום חול ,וואלטן די חכמים נישט גוזר
געוועהן די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר' ,ווייל יום טוב איז דאך קומט די מגן אברהם (שם ,סק"ד) און ברענגט אראפ זייער א
נאר א 'לאו' ,און די חכמים האבן נישט גוזר געוועהן קיין גזירות שטארקע קשיא וואס די מהר"ם פדוואה האט געפרעגט אויף די
ביי איסור לאו! [און די מרחשת בלייבט מיט א קשיא אויף די טורי אבן ,און רמב"ם ,וזה לשון המגן אברהם :הקשה מהר"ם פדוואה בהגהותיו,
בהמשך ענטפערט ער א אנדערע תירוץ אויף די קשיא פון די טורי אבן ,מובא דהא תקיעה שבות נמי גזירה שמא יתקן כל שיר ,ואם כן נימא
להלן בשם הברוך טעם ,עיין לקמן]. דאסור משום האי גזירה והעמידו דבריהם במקום עשה -פירוש:
לכאורה איז זייער שווער צו פארשטיין וואס די רמב"ם שרייבט.
די רמב"ם הייבט אן אז לכאורה וואלט די מצות עשה פון תקיעת
שופר געדארפט דוחה זיין די איסור שבות פון תקיעה ,און די טעם
תירוצו של הפרי מגדים
פארוואס עס איז נישט דוחה איז וויבאלד עס איז דא א גזירה
די פרי מגדים (סימן תקפח ,משבצות זהב ,סק"ה) ענטפערט אויף די דרבנן פון 'שמא יעבירנו' .לכאורה אויב מען זאגט אז א גזירה
קשיא פון די טורי אבן [נאך א דין ודברים מיט אפאר מהלכים וואס ער דרבנן איז יא דוחה די מצות עשה פון תקיעת שופר ,אויב אזוי
שרייבט בדרך אפשר און ער ווענט עס אפ] ,בקיצור רב ,וזה לשונו :יש וואלט די 'שבות' אליינס געדארפט זיין גענוג אז עס זאל דוחה
אומרים מן התורה תקיעת שופר בשבת לא ,כתוב אחד אומר .עכ"ל. זיין די מצוה פון תקיעת שופר ,וויבאלד די 'שבות' איז דאך א
-פירוש :בתחילת הסוגיא אין מסכת ראש השנה ,ווי די משנה אויך א 'גזירה דרבנן' ,דהיינו ,די גזירה שמא יתקן כלי שיר ,ומאי
שרייבט אז ראש השנה שחל בשבת ,בלאזט מען נישט קיין שופר, אולמיה האי גזירה מהאי גזירה?
פרעגט די גמרא :מנא הני מילי? און די גמרא ברענגט א לימוד:
ברענגט די מגן אברהם אראפ די תירוץ פון מהר"ם פדוואה ,וזה
אמר רבי לוי בר לחמא אמר רבי חמא בר חנינא :כתוב אחד אומר
לשונו :ותירץ ,דהאי גזירה לא גזרו בתקיעת שופר ,דאם כן לא
רּועה ,וכתוב אחד אומר (במדבר כט ,א)
(ויקרא כג ,כד) ַׁש ָּבתֹון זִ כְ רֹון ְת ָּ
יתקעו לעולם ,דגם ביום טוב שייך שמא יתקן ,ונמצא שיעקרו מצות
רּועה י ְִהיֶה לָּ כֶ ם -און לכאורה זענען די צוויי פסוקים זיך יֹום ְת ָּ
עשה מן התורה ,אבל גזירה שמא יעברינו לא שייך אלא בשבת
סותר ,ווייל אין די ערשטע פסוק איז משמע אז ראש השנה
ושפיר גזרו -פירוש :די מהר"ם פדוואה ענטפערט ,אז די חכמים
בלאזט מען נישט קיין שופר ,נאר מען דארף מאכן א 'זכרון
האבן נישט גענוצט די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר' כדי צו זאגן
תרועה' ,דהיינו דערמאנען פסוקים וואס עס שטייט דארט לשונות
אז מען מעג נישט בלאזן שופר ווען ראש השנה געפאלט אין
פון תרועה ,און פון די צווייטע פסוק איז משמע ,אז מען דארף
שבת ,וויבאלד ,די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר' ,איז דאך א
ממש בלאזן שופר ,קומט רבי חמא בר חנינא און פארענטפערט
גזירה וואס איז אויף דא יום טוב ,דהיינו יום טוב מעג מען אויך
די ביידע פסוקים :לא קשיא; כאן -די ערשטע פסוק ,ווי עס שטייט
נישט בלאזן מיט קיין כל שיר ,גזירה שמא יתקן כלי שיר ,און
אז מען בלאזט נישט קיין שופר :ביום טוב שחל להיות בשבת -
אויב וואלט מען גע'אסר'ט תקיעת שופר בראש השנה שחל
רעדט מען פון ראש השנה שחל בשבת ,כאן -אין די צווייטע
בשבת מכח די גזירה שמא יתקן כלי שיר ,וואלטן זיי אויך
פסוק ווי עס שטייט אז מען בלאזט יא שופר ,רעדט זיך :ביום טוב
געדארפט אסר'ן צו בלאזן שופר בראש השנה שחל בחול ,און
שחל להיות בחול -ווען ראש השנה שחל בחול.
אויב אזוי וואלט אויסגעקומען אז די חכמים וואלט עוקר געוועהן
און רבא קומט דארט און פרעגט צוויי קשיות אויף די לימוד לגמרי די מצוה פון תקיעת שופר ,און וועגן דעם האבן די חכמים
(עיי"ש) און וועגן דעם קומט רבא אין שרייבט אז די טעם איז אלץ נישט גוזר געוועהן די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר' ביי שופר,
גזירה פון 'שמא יעבירנו'. און וועגן דעם מעג מען בלאזן שופר ווערן ראש השנה שחל בחול.
אזוי גייט די איסור פון 'מעביר' נישט זיין אין יום טוב ,און די אין ירושלמי אבער ,ברענגט די גמרא דארט אראפ די לימוד פון
הסבר איז ,ווייל די גאנצע מקור אז יום טוב טאר מען נישט טוהן רבי חמא בר חנינא ,בשם א אמורא מיט די נאמען 'כהנא' ,און די
איינער פון די ל"ט מלאכות לערנט מען ארויס פון א 'בנין אב' פון גמרא בלייבט דארט מיט די טעם ,און די ירושלמי ברענגט נישט
שבת ,און מען זאגט פונקט ווי שבת איז אסור די ל"ט מלאכות, די טעם פון 'שמא יעבירנו' ,קומט אויס אז די ירושלמי האלט
אזוי אויך איז אסור יום טוב צו טוהן די ל"ט מלאכות. למעשה אז די טעם פארוואס מען בלאזט נישט שופר שבת איז
נישט א גזירה דרבנן פון שמא יעבירנו ,נאר די טעם איז א 'דין
די איסור פון 'מעביר ד' אמות ברשות הרבים' ,שטייט נישט
דאורייתא' ,וואס מען לערנט ארויס פון די פסוקים ,און אויב אזוי,
בפירוש אין די תורה ,נאר דעס איז א הלכה למשה מסיני (שבת צו,
וועט מען זאגן אז בית שמאי גייט האלטן אזוי ווי עס איז מבואר
ב).
אין ירושלמי ,אז די טעם פארוואס מען בלאזט נישט שופר ראש
די כלל איז אז 'אין למדין מהלכה' ,און אויב אזוי קומט אויס אז השנה שחל בשבת ,איז א דאורייתא'דיגע דין ,און וועגן דעם איז
אפילו מען האט א 'בנין אב' פון יום טוב צו שבת ,און מען אסר'ט די הלכה אז ראש השנה שחל בחול בלאזט מען יא ,ווייל 'כאן -
אלע ל"ט מלאכות יום טוב ,אבער דעס איז דוקא מלאכות וואס ביום טוב שחל להיות בשבת ,כאן -ביום טוב שחל להיות בחול'.
מען לערנט ארויס פון די פסוק ,און אויב אזוי גייט אויסקומען, (ליישוב שיטת הירושלמי עם שיטת הבבלי ,עי' בספה"ק שם משמואל ,ראש
השנה ,שנת תרע"ב).
אז דוקא ביי די מלאכה פון הוצאה ,גייט נאר די איסור פון 'הוצאה
מרשות לרשות' זיין אסור יום טוב ,אבער די מלאכה פון 'מעביר
ד' אמות ברשות הרבים' ,גייט נישט זיין אסור ,ווייל די מקור איז
דאך א 'הלכה למשה מסיני' ,און די כלל איז דאך אז 'אין למידין תירוצו של הברוך טעם
מההלכה'. די גרויסע גאון און רבן שכל בני הגולה רבי ברוך תאומים פרענקל
די צווייטע הקדמה ,איז א תוספות אין מסכת ביצה (יח ,א ד"ה שמא זצוק"ל אין זיינע הגהות אויפן טורי אבן ,שרייבט שיינער תירוץ
יעבירנו) ווי תוספות פרעגט :תימה ,אמאי לא קאמר שמא יוציאנו אויף די קשיא ,וזה לשונו :בספר בינה לעתים (פרק א' דהלכות יום
מרשות היחיד לרשות הרבים -פירוש :תוספות פרעגט ,פארוואס טוב) רוצה לחדש ,דאף אי עירוב והוצאה ליוה"כ ,מכל מקום אין
זאגט די גמרא אז די גזירה איז אז 'שמא יעבירנו' ,לכאורה וואלט מדאורייתא איסור מעביר ד' אמות ביוה"כ ,דמעביר בשבת אינו
די גמרא געדארפט זאגן אז די גזירה איז אז מען גייט עובר זיין אלא הלכה למשה מסיני ,ואין למדין מהלכה .ובתוספות מסכת ביצה
אויף 'הוצאה מרשות לרשות' ,דהיינו מען האט מורא אז די (יח ,א ד"ה שמא) ולחד תירוצא במסכת סוכה (מג ,א ד"ה ויעבירנו) דליכא
מענטש גייט זיין ביי זיך אינדערהיים ,און ער גייט ארויס טראגן למיגזר על הוצאה מרשות היחיד לרשות הרבים דאית להו היכרא,
די שופר פון זיין הויז -רשות היחיד ,צו גיין צו א בקי ,און ער גייט אם כן יש ליישב קושית המחבר לבית שמאי.
עס אריינטראגן אין א רשות הרבים? פירוש :די ברוך טעם פארענפערט די קשיא בהקדם מיט צוויי
הקדמות.
ענטפערט תוספות :וי"ל ,שיש הכירא בפתח ובגיפופי החצר -
פירוש :די חכמים האבן נישט מורא געהאט אז די מענטש גייט די ערשטע הקדמה ברענגט ער א הפלא'דיגע חידוש פון די גרויסע
זיך טועה זיין און עובר זיין אויף די איסור פון 'הוצאה מרשות רבי ר' יהונתן אייבישיץ זצ"ל וואס שרייבט אין זיין ספר בינה
לרשות' ,וויבאלד די פתח הבית איז א היכר און עס גייט אים לעתים (על הלכות יום טוב ,פרק א ,הלכה ד) ,וזה לשונו :והנה יש לי
דערמאנען אז מען טאר נישט ארויס טראגן מרשות היחיד לרשות מקום ספק ,מעביר ד' אמות ברשות הרבים אם הוא איסור
הרבים ,מה שאין כן 'העברת ד' אמות ברשות הרבים' ,ווי דארט דאורייתא ביום טוב ,הואיל וילפינן למלאכת יום טוב מבנין אב
איז נישט דא קיין היכר ,האבן די חכמים מורא געהאט אז ער גייט משבת ,דכל המלאכות האסורות בשבת ממילא הם אסורות ביום
פארגעסן אין מעביר זיין ד' אמות ברשות הרבים( .וכן תירץ תוספות
טוב ,ואם כן לפי מה דקיימא לן ,מעביר ד' אמות ברשות הרבים
כאן בראש השנה ,ובמסכת מגילה ד ,ב ד"ה ויעבירנה; ובמסכת סוכה מג ,ד"ה היכלתא גמירא לה דהלכה למשה מסיני ,וקיימא לן גם דכל י"ג
ויעבירנו). מדות שהתורה נדרשת בהן אין למדין מהלכה ,ואם כן אין למדין יום
טוב משבת לענין מעביר ד' אמות ברשות הרבים כיון דבשבת גופא
לפי די ביידע הקדמות ענטפערט די ברוך טעם זייער שיין .בית
אינו רק הלכה למשה מסיני.
שמאי האט נישט גוזר געוועהן בראש השנה שחל בחול די גזירה
פון 'שמא יעבירנו' ,ווייל די איסור פון הוצאת מרשות לרשות, פירוש :די איסור פון 'הוצאה' האט אין זיך צוויי איסורים ,איין
האבן די חכמים נישט גוזר געוועהן ,ווייל עס איז דאך דא א היכר, איסור איז 'הוצאה' ,דהיינו ארויס טראגען פון א רשות היחיד צו
און די איסור פון מעביר זיין ד' אמות ברשות הרבים ,איז דאך א רשות הרבים ,אדער אריין ברענגען פון א רשות הרבים צו א
נישט דא יום טוב אזוי ווי די רבי ר' יהונתן האט שוין מחדש רשות היחיד ,און די צווייטע איסור איז 'מעביר ד' אמות ברשות
געוועהן ,און וועגן דעם וועט בית שמאי האלטן אז נאר ווען ראש הרבים' ,דהיינו מטלטל זיין א חפץ ד' אמות אין א רשות הרבים,
השנה געפאלט אין שבת ,גייט מען נישט מעגן בלאזן שופר מכח קומט די גרויסע רבי ר' יהונתן ,און וויל מחדש זיין אז אפילו מען
די גזירה פון 'שמא יעבירנו' .מתוק מדבש! גייט האלטן אז די איסור פון 'הוצאה' גייט אן אין יום טוב ,אפילו
להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמיילmgudim1044@gmail.com :
