gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫על דרך הפלפול והחידוד‬ ‫שנת תשפ"ז ‪ -‬גליון רלז‬ ‫ראש השנה‬ ‫בענין‬ ‫קושייתו העצומה של ה'טורי אבן' אליבא‬ ‫דשיטת בית שמאי‪ :‬מדוע לא גזרו שלא לתקוע‬ ‫בשופר גם בראש השנה שחל ביום חול?‬ ‫ותירוצם של גדולי האחרונים‬ ‫ולבית שמאי דסבירא ליה בפרק קמא דביצה (יב‪ ,‬א) דאין מוציאין‬ ‫גמרא מסכת ראש השנה‬ ‫לא את הלולב ולא את הקטן ולא את ספר התורה לרשות הרבים‪,‬‬ ‫די משנה זאגט אין מסכת ראש השנה (כט‪ ,‬ב)‪ :‬יום טוב של ראש‬ ‫דלא אמרינן מתוך שהותרה הוצאה לצורך הותרה נמי שלא לצורך‬ ‫השנה שחל להיות בשבת‪ ,‬במקדש היו תוקעין‪ ,‬אבל לא במדינה ‪-‬‬ ‫כדאמר התם‪ ,‬ואפילו הכי לא גזרו בחל ראש השנה‪ ...‬שלא לתקוע‪...‬‬ ‫פירוש‪ :‬אויב ראש השנה געפאלט אין שבת‪ ,‬האט מען נאר‬ ‫משום הא גזירה גופיה דשמא יעביר ועבר על של תורה ‪ -‬פירוש‪ :‬די‬ ‫געבלאזן שופר אין בית המקדש‪ ,‬אבער אינדרויסן פון בית‬ ‫הלכה איז אז יעדער מלאכה וואס איז אסור צו טוהן שבת‪ ,‬איז‬ ‫המקדש האט מען נישט געבלאזן קיין שופר‪.‬‬ ‫אסור אויך צו טוהן יום טוב‪ ,‬חוץ אזעלכע מלאכות וואס זענען‬ ‫'לצורך אוכל נפש'‪ ,‬און וועגן דעם מען מען ארויסטראגן א דבר‬ ‫קומט די גמרא און פרעגט‪ :‬מנא הני מילי ‪ -‬פון ווי לערנט מען‬ ‫מאכל אדער א כלי בישול פון א רשות היחיד צו א רשות הרבים‪,‬‬ ‫ארויס אז ווען ראש השנה געפאלט אין שבת בלאזט מען נישט‬ ‫און אזוי אויך מטלטל זיין די זאכן ד' אמות ברשות הרבים‪ ,‬אפילו‬ ‫קיין שופר‪ ,‬און למסקנא שרייבט די גמרא‪ :‬אלא אמר רבא‪:‬‬ ‫די מלאכה פון הוצאה איז איינער פון די ל"ט מלאכות וואס איז‬ ‫מדאורייתא מישרא שרי ‪ -‬מן התורה איז טאקע נישט דא קיין‬ ‫אסור צו טוהן שבת‪.‬‬ ‫פראבלעם צו בלאזן שופר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת‪,‬‬ ‫ורבנן הוא דגזור ביה ‪ -‬און די גאנצע איסור איז א איסור דרבנן‪,‬‬ ‫און אין מסכת ביצה (יב‪ ,‬א) קריגן זיך בית שמאי און בית הלל‪ ,‬צו‬ ‫כדרבה ‪ -‬אזוי ווי רבה האט געזאגט דאמר רבה‪ :‬הכל חייבין‬ ‫מען מעג מטלטל זיין אפילו זאכן וואס זענען נישט לצורך אוכל‬ ‫בתקיעת שופר‪ ,‬ואין הכל בקיאין בתקיעת שופר‪ ,‬גזירה שמא יטלנו‬ ‫נפש [מתוך שהותרה לצורך אוכל נפש‪ ,‬הותרה נמי שלא לצורך]‪ ,‬בית שמאי‬ ‫בידו וילך אצל הבקי ללמוד‪ ,‬ויעבירנו ארבע אמות ברשות הרבים ‪-‬‬ ‫האלט אז עס איז נישט מותר‪ ,‬און די איסור פון הוצאה גייט אן‬ ‫פירוש‪ :‬די רבנן האבן גוזר געוועהן אז מען זאל נישט בלאזן קיין‬ ‫אפילו אין יום טוב‪ ,‬און ווי ער זאגט אין די משנה‪ :‬בית שמאי‬ ‫שופר שבת‪ ,‬ווייל זיי האבן מורא געהאט אז איינער וואס איז נישט‬ ‫אומרים‪ :‬אין מוציאין לא את הקטן‪ ,‬ולא את הלולב‪ ,‬ולא את ספר‬ ‫בקי בתקיעת שופר גייט ווילן בלאזן שופר‪ ,‬און ער גייט נישט‬ ‫תורה לרשות הרבים‪ .‬און בית הלל אז עס איז נישט דא די איסור‪,‬‬ ‫וויסן ווי אזוי‪ ,‬גייט ער גיין מיט די שופר ארבע אמות ברשות‬ ‫און ווי עס שטייט אין די משנה‪ :‬ובית הלל מתירין‪.‬‬ ‫הרבים‪ ,‬וואס איז אסור שבת‪ ,‬צו א בקי זאל אים אויסלערנען ווי‬ ‫קומט די טורי אבן און פרעגט‪ ,‬לפי שיטת בית שמאי אז די איסור‬ ‫אזוי מען בלאזט שופר‪.‬‬ ‫פון הוצאה גייט אן יום טוב פונקט ווי עס גייט אן שבת‪ ,‬איז‬ ‫פארוואס האלטן זיי אז דוקא ווען ראש השנה געפאלט אין שבת‬ ‫קושית הטורי אבן‬ ‫האבן די רבנן גוזר געוועהן אז מען זאל נישט בלאזן קיין שופר‪,‬‬ ‫לכאורה וואלטן די רבנן געדארפט גוזר זיין אפילו ווען ראש השנה‬ ‫די גרויסע גאון וחריף ורבן של ישראל רבי אריה לייב גינצבורג‬ ‫געפאלט נישט אין שבת‪ ,‬זאל אויך זיין אסור צו בלאזן שופר‪ ,‬מכח‬ ‫זצוק"ל אין זיין ספר טורי אבן (כאן) פרעגט זייער א שיינער‬ ‫די זעלבע גזירה אז 'גזירה שמא יטלנו בידו וילך אצל הבקי‬ ‫שטארקע קשיא‪ ,‬וזה לשונו‪:‬‬ ‫האט דאך גארנישט מיט די בית הקדש‪ ,‬און אויף אזא פאל האבן‬ ‫ללמוד‪ ,‬ויעבירנו ארבע אמות ברשות הרבים'‪ ,‬וואס איז לפי בית‬ ‫די חכמים נישט גוזר געוועהן זייער גזירה‪.‬‬ ‫שמאי אויך אסור אין יום טוב?‬ ‫תירוצו השני של הטורי אבן‬ ‫תירוצו הראשון של הטורי אבן‬ ‫די טורי טבן ענטפערט דארט נאך א תירוץ‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬אי נמי יש‬ ‫די טורי אבן ענפערט אפאר תירוצים אויף די קשיא‪ ,‬און די‬ ‫לומר יום טוב כיון דקיל דאינו אלא לאו בעלמא לא גזרו משום שמא‬ ‫ערשטע תירוץ שרייבט ער‪ :‬דאם כן בטלת מצות שופר‪ ...‬לגמרי והא‬ ‫יעביר‪ ,‬ולא דמי לשבת דחמיר דבסקילה ‪ -‬פירוש‪ :‬די טורי אבן‬ ‫לא אפשר‪ ,‬אבל אי גזרו בשבת לחוד אינו בטל מצותן לגמרי דהא‬ ‫ענטפערט‪ ,‬אז די גאנצע גזירה פון שמא יעברינו האבן די חכמים‬ ‫אפשר לקיימן בשחלו בחול ‪ -‬פירוש‪ :‬די טורי אבן איז מחדש אז‬ ‫גוזר געוועהן נאר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת‪ ,‬וויבאלד‬ ‫ווען די חכמים האבן גוזר געוועהן גזירות‪ ,‬האבן זיי נישט גוזר‬ ‫שבת איז 'חמיר'‪ ,‬ווייל די ווען מען איז עובר אויף איינער פון די‬ ‫געוועהן אזעלכע גזירות וואס גייט 'אינגאצען' עוקר זיין די מצוה‪,‬‬ ‫ל"ט מלאכות איז דא די עונש פון כרת וסקילה‪ ,‬מה שאין כן‪ ,‬ווען‬ ‫און ביי אינזער פאל אויב וואלטן די חכמים גוזר געוועהן ‪ -‬לפי‬ ‫איינער איז עובר אויף איינער פון די ל"ט מלאכות יום טוב‪ ,‬איז‬ ‫שיטת בית שמאי ‪ -‬אז סיי ווען ראש השנה געפאלט אין שבת און‬ ‫עס נאר א איסור 'קל'‪ ,‬ווייל ער איז נאר עובר אויף א לאו‪ ,‬און‬ ‫סיי אויב ראש השנה געפאלט אינדערוואכן אז מען טאר נישט‬ ‫וועגן דעם האבן די חכמים נישט גוזר געוועהן פון שמא יעברנו‬ ‫בלאזן שופר‪ ,‬וואלטן זיי עוקר געוועהן אינגאנצען די מצוה פון‬ ‫ווען ראש השנה איז ביום חול‪.‬‬ ‫תקיעת שופר‪ ,‬וועגן דעם אפילו לפי שיטת בית שמאי האבן די‬ ‫חכמים נאר גוזר געוועהן ווען ראש השנה געפאלט אין שבת‪ ,‬און‬ ‫נישט ווען ראש השנה געפאלט אינדערוואכן‪.‬‬ ‫קושית המרחשת על הטורי אבן‬ ‫און די טורי אבן איז ממשיך און ער שרייבט‪ :‬ואף על גב דבטלו‬ ‫די גרויסע גאון ושר התורה רבי חנוך העניך אייגעש מווילנא זצ"ל‬ ‫חכמים למעשר בהמה לגמרי שלא בזמן הבית מפני התקלה‬ ‫אין זיין לומד'ישע ספר מרחשת (חלק א‪ ,‬סימן יב‪ ,‬ענף ב‪ ,‬אות א)‬ ‫כדאמרינן ריש פרק ט' דבכורות (נג‪ ,‬א) ‪ -‬פירוש‪ :‬די טורי אבן קומט‬ ‫ברענגט אראפ די צווייטע תירוץ פון די טורי אבן‪ ,‬און ער פרעגט‬ ‫און פרעגט אויף זיין חידוש וואס ער האט יעצט מחדש געוועהן‪,‬‬ ‫צוויי קשיות אויף דעם‪ .‬קושיא א' ‪ -‬והדוחק מבואר‪ ,‬דהא מצינו‬ ‫אז די חכמים האבן נישט גוזר געוועהן קיין גזירות אויב די גזירה‬ ‫כמה גזירות שגזרו חכמים גם משום איסור לאו ‪ -‬פירוש‪ :‬די חילוק‬ ‫גייט אין גאנצן עוקר זיין די מצוה‪ ,‬ווייל מען זעהט אין מסכת‬ ‫וואס די טורי אבן מאכט‪ ,‬אז שבת איז חמור וויבאלד די עונש‬ ‫בכורות אז די חכמים האבן מבטל געוועהן די מצוה פון מעשר‬ ‫אויף דעם איז כרת וסקילה‪ ,‬מה שאין כאן יום טוב וואס איז נאר‬ ‫בהמה בזמן הזה משום תקלה‪ ,‬דהיינו‪ ,‬די חכמים האבן חושש‬ ‫א לאו‪ ,‬און ביי א לאו האבן די חכמים נישט גוזר געוועהן קיין‬ ‫געוועהן‪ ,‬אז וויבאלד בזמן הזה איז נישט דא קיין בית המקדש‬ ‫גזירות‪ ,‬איז זייער שווער צו זאגן‪ ,‬וויבאלד מען טרעפט 'כמה‬ ‫און עס איז נישט דא קיין מזבח ווי צו מקריב זיין די מעשר בהמה‪,‬‬ ‫גזירות'‪ ,‬וואס די חכמים האבן גוזר געוועהן אפילו ביי א לאו‬ ‫און וועגן דעם דארף מען לאזן ווארטן די בהמה ביז עס באקומט‬ ‫אליינס‪ .‬וכעין זה שרייבט אויך די פרי מגדים (סימן תקפח‪ ,‬משבצות‬ ‫א מום‪ ,‬און די חכמים האבן חושש געוועהן אז מען גייט זיך קומען‬ ‫זהב‪ ,‬סק"ה)‪ ,‬ווי ער פרעגט די זעלבע קשיא ווי די טורי אבן אויף‬ ‫משתמש זיין מיט די בהמה אפילו פאר עס באקומט א מום‪ ,‬וועגן‬ ‫בית שמאי‪ ,‬און ער שרייבט דארט בקצרה כדרכו‪ :‬ודוחק לומר שבת‬ ‫דעם האבן זיי אינגאנצען עוקר געוועהן די מצוה פון מעשר בהמה‪.‬‬ ‫כרת כו'‪.‬‬ ‫זעהט מען פון דעם אז די חכמים האבן געמאכט גזירות אפילו‬ ‫ווען מען איז אינגאנצען עוקר די מצוה?‬ ‫קושיא ב' ‪ -‬נאך א שיינער הפלא'דיגע קשיא פרעגט די מרחשת‬ ‫אויף די תירוץ פון די טורי אבן‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬ועוד יותר שהרי רבותינו‬ ‫ענטפערט די טורי אבן און ער איז מחלק‪ :‬מכל מקום לא נתבטל‬ ‫האחרונים ז"ל הקשו למאי צריך לטעמא דשמא יעבירנו וכו' בשופר‬ ‫לגמרי לעולם‪ ,‬דלכשיבנה בית המקדש במהרה בימינו יחזור מצותו‬ ‫תיפוק ליה משום גזירה שמא יתקן כלי שיר‪ ,‬ותירצו דמשום גזירה‬ ‫למקומו דהא תו ליכא למיחש לתקלה‪ ,‬אבל אי גזרינן ביום טוב‬ ‫שמא יתקן כלי שיר לא גזרו בשופר‪ ,‬דאם כן לא יתקעו לעולם‪ ,‬דגם‬ ‫משום שמא יעביר‪ ,‬אתה מבטל מצותן לגמרי לעולם‪ ,‬דהא בהא‬ ‫ביום טוב שייך שמא יתקן וכו'‪ ,‬ונמצא שיעקרו עשה מן התורה‪ ,‬אבל‬ ‫גזירה כל הזמנים שוין‪ ,‬ואי אפשר לעקור מצות תקיעת שופר לגמרי‬ ‫גזירה שמא יעבירנו לא שייך אלא בשבת‪ ,‬יעוי' במג"א סי' תקפ"ח‬ ‫לעולם ‪ -‬פירוש‪ :‬די מצוה פון מעשר בהמה ווערט נישט גערעכנט‬ ‫סק"ד‪ .‬ולדברי השאגת אריה דמשום הכי ביום טוב לא גזרו משום‬ ‫ווי עס איז ווערט נעקר 'לגמרי מן העולם'‪ ,‬וויבאלד ווען די בית‬ ‫דהוי לאו בעלמא‪ ,‬אם כן בשופר לא היו צריכים לחדש ולגזור משום‬ ‫המקדש גייט צוריק ווערן אויפגעבויעט במהרה בימינו‪ ,‬גייט‬ ‫שמא יעבירנו אלא משום שמא יתקן כלי שיר בשבת‪ ,‬משאין כן ביום‬ ‫צוריק קומען די מצוה פון מעשר בהמה‪ ,‬ווייל דעמאלטס גייט שוין‬ ‫טוב שאינו אלא לאו בעלמא לא גזרו ‪ -‬פירוש‪ :‬די רמב"ם (הלכות‬ ‫נישט זיין די פראבלעם מיט תקלה וואס קען ארויס קומען‪ ,‬מה‬ ‫שופר פרק ב הלכה ו) ווי ער שרייבט די הלכה אז מען מעג נישט‬ ‫שאין כן ביי תקיעת שופר אויב איז מען גוזר אז אפילו יום טוב‬ ‫בלאזן שופר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת‪ ,‬שרייבט ער אזוי‪:‬‬ ‫שחל בחול זאל מען נישט בלאזן שופר גזירה שמא יעברינו‪ ,‬גייט‬ ‫יום טוב של ראש השנה שחל להיות בשבת ‪ -‬ווען ראש השנה‬ ‫די מצוה פון תקיעת שופר אינגאנצען נעקר ווערן‪ ,‬ווייל די גזירה‬ ‫להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמייל‪mgudim1044@gmail.com :‬‬ ‫און די גאנצע גזירה וואס זיי האבן גוזר געוועהן איז די צווייטע‬ ‫געפאלט אין שבת‪ ,‬אפילו מן התורה איז מען מחיוב צו בלאזן‬ ‫גזירה פון 'שמא יעבירנו'‪ ,‬וואס די גזירה גייט אן נאר 'שבת'‪ ,‬און‬ ‫שופר‪ ,‬אפילו אזוי האבן די חכמים גוזר געוועהן אז‪ :‬אין תוקעין‬ ‫אזוי קומט אויס אז זיי האבן נישט עוקר געוועהן לגמרי די מצוה‬ ‫בשופר בכל מקום‪ ,‬און די רמב"ם איז ממשיך און שרייבט‪ :‬אף על‬ ‫פון תקיעת שופר‪ .‬עד כאן דברי המגן אברהם בשם המהר"ם‬ ‫פי שהתקיעה משום שבות ומן הדין היה שתוקעין יבא עשה של‬ ‫פדוואה‪.‬‬ ‫תורה וידחה שבות של דבריהם‪ ,‬ולמה אין תוקעין ‪ -‬פירוש‪ :‬לכאורה‬ ‫איז שווער‪ ,‬די גאנצע איסור פון בלאזן שופר איז דאך נאר א‬ ‫קומט די מרחשת און פרעגט הפלא'דיג אויף די טורי אבן‪ .‬לפי די‬ ‫'שבות'‪ ,‬דהיינו עס איז דאך נאר א גזירה דרבנן פון 'שמא יבוא‬ ‫טורי אבן וואס האט מחדש געוועהן‪ ,‬אז די חכמים האבן נאר גוזר‬ ‫לתקן כלי שיר'‪ ,‬און אויב אזוי וואלט דאך די הלכה געדארפט זיין‬ ‫געוועהן 'שבת' וויבאלד שבת האט די עונש פון כרת וסקילה‪ ,‬מה‬ ‫אז 'יבא עשה' פון תקיעת שופר‪ ,‬און עס זאל דוחה זיין די 'שבות‬ ‫שאין כן 'יום טוב' וואס איז נאר אסור מכח א לאו‪ ,‬דארט האבן‬ ‫של דבריהם'‪ ,‬און 'למה אין תוקעין'? איז די רמב"ם מבאר‪ :‬גזירה‬ ‫די חכמים נישט גוזר געוועהן‪ ,‬ווערט צוריק שווער די קשיא פון‬ ‫שמא יטלנו בידו ויוליכנו למי שיתקע לו ויעבירנו ארבע אמות‬ ‫די מהר"ם פדוואה‪ ,‬ווייל בעצם קען מען זאגן אז די טעם פארוואס‬ ‫ברשות הרבים‪ ,‬או מוציאו מרשות לרשות ויבא לידי איסור סקילה‪,‬‬ ‫מען בלאזט נישט קיין שופר בראש השנה שחל בשבת‪ ,‬איז מכח‬ ‫שהכל חייבים בתקיעה ואין הכל בקיאין לתקוע ‪ -‬פירוש‪ :‬די חכמים‬ ‫די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר'‪ ,‬און אפילו אזוי וואלט נישט‬ ‫האבן דא גוזר געוועהן אלץ די גזירה פון 'שמא יעבירנו'‪ ,‬אז מען‬ ‫נעקר געווארן די מצוה פון תקיעת שופר לגמרי‪ ,‬וויבאלד ווען‬ ‫זאל נישט בלאזן קיין שופר ווען ראש השנה געפאלט אין שבת‪.‬‬ ‫ראש השנה געפאלט ביום חול‪ ,‬וואלטן די חכמים נישט גוזר‬ ‫געוועהן די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר'‪ ,‬ווייל יום טוב איז דאך‬ ‫קומט די מגן אברהם (שם‪ ,‬סק"ד) און ברענגט אראפ זייער א‬ ‫נאר א 'לאו'‪ ,‬און די חכמים האבן נישט גוזר געוועהן קיין גזירות‬ ‫שטארקע קשיא וואס די מהר"ם פדוואה האט געפרעגט אויף די‬ ‫ביי איסור לאו! [און די מרחשת בלייבט מיט א קשיא אויף די טורי אבן‪ ,‬און‬ ‫רמב"ם‪ ,‬וזה לשון המגן אברהם‪ :‬הקשה מהר"ם פדוואה בהגהותיו‪,‬‬ ‫בהמשך ענטפערט ער א אנדערע תירוץ אויף די קשיא פון די טורי אבן‪ ,‬מובא‬ ‫דהא תקיעה שבות נמי גזירה שמא יתקן כל שיר‪ ,‬ואם כן נימא‬ ‫להלן בשם הברוך טעם‪ ,‬עיין לקמן]‪.‬‬ ‫דאסור משום האי גזירה והעמידו דבריהם במקום עשה ‪ -‬פירוש‪:‬‬ ‫לכאורה איז זייער שווער צו פארשטיין וואס די רמב"ם שרייבט‪.‬‬ ‫די רמב"ם הייבט אן אז לכאורה וואלט די מצות עשה פון תקיעת‬ ‫שופר געדארפט דוחה זיין די איסור שבות פון תקיעה‪ ,‬און די טעם‬ ‫תירוצו של הפרי מגדים‬ ‫פארוואס עס איז נישט דוחה איז וויבאלד עס איז דא א גזירה‬ ‫די פרי מגדים (סימן תקפח‪ ,‬משבצות זהב‪ ,‬סק"ה) ענטפערט אויף די‬ ‫דרבנן פון 'שמא יעבירנו'‪ .‬לכאורה אויב מען זאגט אז א גזירה‬ ‫קשיא פון די טורי אבן [נאך א דין ודברים מיט אפאר מהלכים וואס ער‬ ‫דרבנן איז יא דוחה די מצות עשה פון תקיעת שופר‪ ,‬אויב אזוי‬ ‫שרייבט בדרך אפשר און ער ווענט עס אפ]‪ ,‬בקיצור רב‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬יש‬ ‫וואלט די 'שבות' אליינס געדארפט זיין גענוג אז עס זאל דוחה‬ ‫אומרים מן התורה תקיעת שופר בשבת לא‪ ,‬כתוב אחד אומר‪ .‬עכ"ל‪.‬‬ ‫זיין די מצוה פון תקיעת שופר‪ ,‬וויבאלד די 'שבות' איז דאך א‬ ‫‪ -‬פירוש‪ :‬בתחילת הסוגיא אין מסכת ראש השנה‪ ,‬ווי די משנה‬ ‫אויך א 'גזירה דרבנן'‪ ,‬דהיינו‪ ,‬די גזירה שמא יתקן כלי שיר‪ ,‬ומאי‬ ‫שרייבט אז ראש השנה שחל בשבת‪ ,‬בלאזט מען נישט קיין שופר‪,‬‬ ‫אולמיה האי גזירה מהאי גזירה?‬ ‫פרעגט די גמרא‪ :‬מנא הני מילי? און די גמרא ברענגט א לימוד‪:‬‬ ‫ברענגט די מגן אברהם אראפ די תירוץ פון מהר"ם פדוואה‪ ,‬וזה‬ ‫אמר רבי לוי בר לחמא אמר רבי חמא בר חנינא‪ :‬כתוב אחד אומר‬ ‫לשונו‪ :‬ותירץ‪ ,‬דהאי גזירה לא גזרו בתקיעת שופר‪ ,‬דאם כן לא‬ ‫רּועה‪ ,‬וכתוב אחד אומר (במדבר כט‪ ,‬א)‬ ‫(ויקרא כג‪ ,‬כד) ַׁש ָּבתֹון זִ כְ רֹון ְת ָּ‬ ‫יתקעו לעולם‪ ,‬דגם ביום טוב שייך שמא יתקן‪ ,‬ונמצא שיעקרו מצות‬ ‫רּועה י ְִהיֶה לָּ כֶ ם ‪ -‬און לכאורה זענען די צוויי פסוקים זיך‬ ‫יֹום ְת ָּ‬ ‫עשה מן התורה‪ ,‬אבל גזירה שמא יעברינו לא שייך אלא בשבת‬ ‫סותר‪ ,‬ווייל אין די ערשטע פסוק איז משמע אז ראש השנה‬ ‫ושפיר גזרו ‪ -‬פירוש‪ :‬די מהר"ם פדוואה ענטפערט‪ ,‬אז די חכמים‬ ‫בלאזט מען נישט קיין שופר‪ ,‬נאר מען דארף מאכן א 'זכרון‬ ‫האבן נישט גענוצט די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר' כדי צו זאגן‬ ‫תרועה'‪ ,‬דהיינו דערמאנען פסוקים וואס עס שטייט דארט לשונות‬ ‫אז מען מעג נישט בלאזן שופר ווען ראש השנה געפאלט אין‬ ‫פון תרועה‪ ,‬און פון די צווייטע פסוק איז משמע‪ ,‬אז מען דארף‬ ‫שבת‪ ,‬וויבאלד‪ ,‬די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר'‪ ,‬איז דאך א‬ ‫ממש בלאזן שופר‪ ,‬קומט רבי חמא בר חנינא און פארענטפערט‬ ‫גזירה וואס איז אויף דא יום טוב‪ ,‬דהיינו יום טוב מעג מען אויך‬ ‫די ביידע פסוקים‪ :‬לא קשיא; כאן ‪ -‬די ערשטע פסוק‪ ,‬ווי עס שטייט‬ ‫נישט בלאזן מיט קיין כל שיר‪ ,‬גזירה שמא יתקן כלי שיר‪ ,‬און‬ ‫אז מען בלאזט נישט קיין שופר‪ :‬ביום טוב שחל להיות בשבת ‪-‬‬ ‫אויב וואלט מען גע'אסר'ט תקיעת שופר בראש השנה שחל‬ ‫רעדט מען פון ראש השנה שחל בשבת‪ ,‬כאן ‪ -‬אין די צווייטע‬ ‫בשבת מכח די גזירה שמא יתקן כלי שיר‪ ,‬וואלטן זיי אויך‬ ‫פסוק ווי עס שטייט אז מען בלאזט יא שופר‪ ,‬רעדט זיך‪ :‬ביום טוב‬ ‫געדארפט אסר'ן צו בלאזן שופר בראש השנה שחל בחול‪ ,‬און‬ ‫שחל להיות בחול ‪ -‬ווען ראש השנה שחל בחול‪.‬‬ ‫אויב אזוי וואלט אויסגעקומען אז די חכמים וואלט עוקר געוועהן‬ ‫און רבא קומט דארט און פרעגט צוויי קשיות אויף די לימוד‬ ‫לגמרי די מצוה פון תקיעת שופר‪ ,‬און וועגן דעם האבן די חכמים‬ ‫(עיי"ש) און וועגן דעם קומט רבא אין שרייבט אז די טעם איז אלץ‬ ‫נישט גוזר געוועהן די גזירה פון 'שמא יתקן כלי שיר' ביי שופר‪,‬‬ ‫גזירה פון 'שמא יעבירנו'‪.‬‬ ‫און וועגן דעם מעג מען בלאזן שופר ווערן ראש השנה שחל בחול‪.‬‬ ‫אזוי גייט די איסור פון 'מעביר' נישט זיין אין יום טוב‪ ,‬און די‬ ‫אין ירושלמי אבער‪ ,‬ברענגט די גמרא דארט אראפ די לימוד פון‬ ‫הסבר איז‪ ,‬ווייל די גאנצע מקור אז יום טוב טאר מען נישט טוהן‬ ‫רבי חמא בר חנינא‪ ,‬בשם א אמורא מיט די נאמען 'כהנא'‪ ,‬און די‬ ‫איינער פון די ל"ט מלאכות לערנט מען ארויס פון א 'בנין אב' פון‬ ‫גמרא בלייבט דארט מיט די טעם‪ ,‬און די ירושלמי ברענגט נישט‬ ‫שבת‪ ,‬און מען זאגט פונקט ווי שבת איז אסור די ל"ט מלאכות‪,‬‬ ‫די טעם פון 'שמא יעבירנו'‪ ,‬קומט אויס אז די ירושלמי האלט‬ ‫אזוי אויך איז אסור יום טוב צו טוהן די ל"ט מלאכות‪.‬‬ ‫למעשה אז די טעם פארוואס מען בלאזט נישט שופר שבת איז‬ ‫נישט א גזירה דרבנן פון שמא יעבירנו‪ ,‬נאר די טעם איז א 'דין‬ ‫די איסור פון 'מעביר ד' אמות ברשות הרבים'‪ ,‬שטייט נישט‬ ‫דאורייתא'‪ ,‬וואס מען לערנט ארויס פון די פסוקים‪ ,‬און אויב אזוי‪,‬‬ ‫בפירוש אין די תורה‪ ,‬נאר דעס איז א הלכה למשה מסיני (שבת צו‪,‬‬ ‫וועט מען זאגן אז בית שמאי גייט האלטן אזוי ווי עס איז מבואר‬ ‫ב)‪.‬‬ ‫אין ירושלמי‪ ,‬אז די טעם פארוואס מען בלאזט נישט שופר ראש‬ ‫די כלל איז אז 'אין למדין מהלכה'‪ ,‬און אויב אזוי קומט אויס אז‬ ‫השנה שחל בשבת‪ ,‬איז א דאורייתא'דיגע דין‪ ,‬און וועגן דעם איז‬ ‫אפילו מען האט א 'בנין אב' פון יום טוב צו שבת‪ ,‬און מען אסר'ט‬ ‫די הלכה אז ראש השנה שחל בחול בלאזט מען יא‪ ,‬ווייל 'כאן ‪-‬‬ ‫אלע ל"ט מלאכות יום טוב‪ ,‬אבער דעס איז דוקא מלאכות וואס‬ ‫ביום טוב שחל להיות בשבת‪ ,‬כאן ‪ -‬ביום טוב שחל להיות בחול'‪.‬‬ ‫מען לערנט ארויס פון די פסוק‪ ,‬און אויב אזוי גייט אויסקומען‪,‬‬ ‫(ליישוב שיטת הירושלמי עם שיטת הבבלי‪ ,‬עי' בספה"ק שם משמואל‪ ,‬ראש‬ ‫השנה‪ ,‬שנת תרע"ב)‪.‬‬ ‫אז דוקא ביי די מלאכה פון הוצאה‪ ,‬גייט נאר די איסור פון 'הוצאה‬ ‫מרשות לרשות' זיין אסור יום טוב‪ ,‬אבער די מלאכה פון 'מעביר‬ ‫ד' אמות ברשות הרבים'‪ ,‬גייט נישט זיין אסור‪ ,‬ווייל די מקור איז‬ ‫דאך א 'הלכה למשה מסיני'‪ ,‬און די כלל איז דאך אז 'אין למידין‬ ‫תירוצו של הברוך טעם‬ ‫מההלכה'‪.‬‬ ‫די גרויסע גאון און רבן שכל בני הגולה רבי ברוך תאומים פרענקל‬ ‫די צווייטע הקדמה‪ ,‬איז א תוספות אין מסכת ביצה (יח‪ ,‬א ד"ה שמא‬ ‫זצוק"ל אין זיינע הגהות אויפן טורי אבן‪ ,‬שרייבט שיינער תירוץ‬ ‫יעבירנו) ווי תוספות פרעגט‪ :‬תימה‪ ,‬אמאי לא קאמר שמא יוציאנו‬ ‫אויף די קשיא‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬בספר בינה לעתים (פרק א' דהלכות יום‬ ‫מרשות היחיד לרשות הרבים ‪ -‬פירוש‪ :‬תוספות פרעגט‪ ,‬פארוואס‬ ‫טוב) רוצה לחדש‪ ,‬דאף אי עירוב והוצאה ליוה"כ‪ ,‬מכל מקום אין‬ ‫זאגט די גמרא אז די גזירה איז אז 'שמא יעבירנו'‪ ,‬לכאורה וואלט‬ ‫מדאורייתא איסור מעביר ד' אמות ביוה"כ‪ ,‬דמעביר בשבת אינו‬ ‫די גמרא געדארפט זאגן אז די גזירה איז אז מען גייט עובר זיין‬ ‫אלא הלכה למשה מסיני‪ ,‬ואין למדין מהלכה‪ .‬ובתוספות מסכת ביצה‬ ‫אויף 'הוצאה מרשות לרשות'‪ ,‬דהיינו מען האט מורא אז די‬ ‫(יח‪ ,‬א ד"ה שמא) ולחד תירוצא במסכת סוכה (מג‪ ,‬א ד"ה ויעבירנו) דליכא‬ ‫מענטש גייט זיין ביי זיך אינדערהיים‪ ,‬און ער גייט ארויס טראגן‬ ‫למיגזר על הוצאה מרשות היחיד לרשות הרבים דאית להו היכרא‪,‬‬ ‫די שופר פון זיין הויז ‪ -‬רשות היחיד‪ ,‬צו גיין צו א בקי‪ ,‬און ער גייט‬ ‫אם כן יש ליישב קושית המחבר לבית שמאי‪.‬‬ ‫עס אריינטראגן אין א רשות הרבים?‬ ‫פירוש‪ :‬די ברוך טעם פארענפערט די קשיא בהקדם מיט צוויי‬ ‫הקדמות‪.‬‬ ‫ענטפערט תוספות‪ :‬וי"ל‪ ,‬שיש הכירא בפתח ובגיפופי החצר ‪-‬‬ ‫פירוש‪ :‬די חכמים האבן נישט מורא געהאט אז די מענטש גייט‬ ‫די ערשטע הקדמה ברענגט ער א הפלא'דיגע חידוש פון די גרויסע‬ ‫זיך טועה זיין און עובר זיין אויף די איסור פון 'הוצאה מרשות‬ ‫רבי ר' יהונתן אייבישיץ זצ"ל וואס שרייבט אין זיין ספר בינה‬ ‫לרשות'‪ ,‬וויבאלד די פתח הבית איז א היכר און עס גייט אים‬ ‫לעתים (על הלכות יום טוב‪ ,‬פרק א‪ ,‬הלכה ד)‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬והנה יש לי‬ ‫דערמאנען אז מען טאר נישט ארויס טראגן מרשות היחיד לרשות‬ ‫מקום ספק‪ ,‬מעביר ד' אמות ברשות הרבים אם הוא איסור‬ ‫הרבים‪ ,‬מה שאין כן 'העברת ד' אמות ברשות הרבים'‪ ,‬ווי דארט‬ ‫דאורייתא ביום טוב‪ ,‬הואיל וילפינן למלאכת יום טוב מבנין אב‬ ‫איז נישט דא קיין היכר‪ ,‬האבן די חכמים מורא געהאט אז ער גייט‬ ‫משבת‪ ,‬דכל המלאכות האסורות בשבת ממילא הם אסורות ביום‬ ‫פארגעסן אין מעביר זיין ד' אמות ברשות הרבים‪( .‬וכן תירץ תוספות‬ ‫טוב‪ ,‬ואם כן לפי מה דקיימא לן‪ ,‬מעביר ד' אמות ברשות הרבים‬ ‫כאן בראש השנה‪ ,‬ובמסכת מגילה ד‪ ,‬ב ד"ה ויעבירנה; ובמסכת סוכה מג‪ ,‬ד"ה‬ ‫היכלתא גמירא לה דהלכה למשה מסיני‪ ,‬וקיימא לן גם דכל י"ג‬ ‫ויעבירנו)‪.‬‬ ‫מדות שהתורה נדרשת בהן אין למדין מהלכה‪ ,‬ואם כן אין למדין יום‬ ‫טוב משבת לענין מעביר ד' אמות ברשות הרבים כיון דבשבת גופא‬ ‫לפי די ביידע הקדמות ענטפערט די ברוך טעם זייער שיין‪ .‬בית‬ ‫אינו רק הלכה למשה מסיני‪.‬‬ ‫שמאי האט נישט גוזר געוועהן בראש השנה שחל בחול די גזירה‬ ‫פון 'שמא יעבירנו'‪ ,‬ווייל די איסור פון הוצאת מרשות לרשות‪,‬‬ ‫פירוש‪ :‬די איסור פון 'הוצאה' האט אין זיך צוויי איסורים‪ ,‬איין‬ ‫האבן די חכמים נישט גוזר געוועהן‪ ,‬ווייל עס איז דאך דא א היכר‪,‬‬ ‫איסור איז 'הוצאה'‪ ,‬דהיינו ארויס טראגען פון א רשות היחיד צו‬ ‫און די איסור פון מעביר זיין ד' אמות ברשות הרבים‪ ,‬איז דאך‬ ‫א רשות הרבים‪ ,‬אדער אריין ברענגען פון א רשות הרבים צו א‬ ‫נישט דא יום טוב אזוי ווי די רבי ר' יהונתן האט שוין מחדש‬ ‫רשות היחיד‪ ,‬און די צווייטע איסור איז 'מעביר ד' אמות ברשות‬ ‫געוועהן‪ ,‬און וועגן דעם וועט בית שמאי האלטן אז נאר ווען ראש‬ ‫הרבים'‪ ,‬דהיינו מטלטל זיין א חפץ ד' אמות אין א רשות הרבים‪,‬‬ ‫השנה געפאלט אין שבת‪ ,‬גייט מען נישט מעגן בלאזן שופר מכח‬ ‫קומט די גרויסע רבי ר' יהונתן‪ ,‬און וויל מחדש זיין אז אפילו מען‬ ‫די גזירה פון 'שמא יעבירנו'‪ .‬מתוק מדבש!‬ ‫גייט האלטן אז די איסור פון 'הוצאה' גייט אן אין יום טוב‪ ,‬אפילו‬ ‫להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמייל‪mgudim1044@gmail.com :‬‬