gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הליכות החיים · HALICHOS CHAIM — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: הליכות החיים · HALICHOS CHAIM

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

הליכות החיים · HALICHOS CHAIM — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד ע״י‬ ‫הרב נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט״א‬ ‫מו״ץ בשיכון סקווירא יע״א‬ ‫ראש השנה־שובה ׀ שנת תשפ"ז לפ"ק ׀ גליון תק"י‬ ‫לע"נ אאמו "ר הרה"ח ר' יעקב גרשון ב"ר שלמה ז"ל‬ ‫דער איז האט מיר געוואונטשן‬ ‫גליון זה נתנדב‬ ‫ווארעם‪ ,‬און איך האב נאר וואס‬ ‫לע"נ ראש משפחתינו האי גברא יקירא‪ ,‬מלא שמחת החיים ואמונה ובטחון בכל הזמנים‪ ,‬בהתמסרות למען הזולת‬ ‫זוכה געווען צו א לעכטיג קינד!‬ ‫הרה"ח ר' חיים שלמה ב"ר יוסף אליהו ע"ה קעניג ‪ -‬יא"צ ביום כ"ה אלול‬ ‫לכבוד מכון הליכות החיים‪ ,‬אחדשה"ט‪,‬‬ ‫וזוגתו האשה החשובה מרת חי' יוטא בת ר' יוסף יושע ע"ה‬ ‫עס איז שוין אסאך געשריבן געווארן איבער‬ ‫ולע"נ אחיו עבד את ה' מנעוריו בסילודים וחביב אצל צדיקים בני דורו הרה''ח ר' מנשה זונדל ז"ל קעניג‬ ‫דעם ענין פון זיין "מעביר על מדותיו" און מוחל‬ ‫הונצחו ע"י בני משפחתם ‪ -‬יהא זכרם ברוך‬ ‫זיין‪ ,‬וואס דורך דעם איז מען זוכה צו גרויסע‬ ‫ישועות‪ .‬א סגולה זוכה צו זיין צו ישועות נפלאות‬ ‫וואס איז ספעציעל באקאנט אין די לעצטערע‬ ‫יארן‪ ,‬איז נעמען א ברכה ביי איינעם וואס איז‬ ‫אקטועלע שכיח'דיגע שאלות (סד)‬ ‫הרוצה בתשובה‬ ‫א "שומע חרפתו ואינו עונה"‪ ,‬ער האלט זיך דאס‬ ‫מויל און ענטפערט נישט צוריק ווען א צווייטער‬ ‫זאגט אים אריין‪.‬‬ ‫ראש השנה צווישן תפלת שחרית און מוסף‪,‬‬ ‫תפילות ראש השנה‬ ‫פאלגנד איז א מעשה מיט א ישועה וואס איך‬ ‫און מען טוט אויס דעם טלית דעמאלט פאר‬ ‫האב געהאט פארלאפענעם זומער‪.‬‬ ‫א שעה‪-‬צוויי‪ ,‬צי דארף מען מאכן נאכאמאל‬ ‫זאגן "המלך" און "שיר המעלות"‬ ‫אנגעהויבן האט זיך דאס עטליכע יאר צוריק ‪-‬‬ ‫א ברכה אויפ'ן טלית ווען מען טוט עס צוריק‬ ‫אינמיטן פסוקי דזמרה‬ ‫נאענט צו צוויי יאר נאך מיין חתונה – וועל איך‬ ‫אן?‬ ‫שאלה‪ :‬עס מאכט זיך ראש השנה ביים‬ ‫האב זוכה געווען צו א ליכטיגקייט אין שטוב מיט'ן‬ ‫תשובה‪ :‬ביז דריי שעה דארף מען נישט מאכן‬ ‫דאוונען אז איינער האלט נאך אינמיטן פסוקי‬ ‫געבורט פון מיין ערשטן קינד‪ .‬געהאפט האבן מיר‬ ‫צו זען פון אים אסאך נחת‪ ,‬אבער א קורצע צייט‬ ‫נאך א ברכה‪ ,‬און עס זענען דא וואס זענען‬ ‫דזמרה בשעת דער בעל‪-‬תפילה האלט שוין‬ ‫שפעטער‪ ,‬איז דאס קינד ליידער אוועק פון דער‬ ‫מקיל אפילו אביסל מער‪.2‬‬ ‫ביי "המלך"‪ ,‬אדער בשעת מען זאגט "שיר‬ ‫וועלט אויף א טראגישן אופן‪ ,‬רח"ל‪.‬‬ ‫המעלות ממעמקים" נאך "ישתבח"‪ .‬צי מעג‬ ‫דעם ביטערן טעם פון אזא אומגליק ווינטש‬ ‫מען מפסיק זיין און זאגן מיט'ן ציבור "המלך"‬ ‫איך נישט פאר קיין שום אידיש קינד‪ .‬מען זאגט‬ ‫שאלות ביי א בעל תפילה‬ ‫אדער "שיר המעלות"?‬ ‫נאך פון צדיקים‪ ,‬אז איינער וואס האט אזעלכעס‬ ‫תשובה‪ :‬מען מעג מיטזאגן "המלך יושב על‬ ‫געליטן וועט נישט זען דעם גיהנום‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫גארגלען דאס האלז מיט "עפל‬ ‫כסא רם ונשא" אינמיטן פסוקי דזמרה (אבער‬ ‫אליינס איז א גיהנום אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫סיידער"‪ ,‬עסיג א‪.‬ד‪.‬ג‪.‬‬ ‫נישט צווישן "ברוך אתה ה'" און "בתשבחות" ביים‬ ‫דער שרעקליכער צער איז נאך מער געוואקסן‬ ‫סוף פון "ברוך שאמר")‪.‬‬ ‫ביי אונז‪ ,‬ווען עס איז אריבער א לענגערע צייט‬ ‫שאלה‪ :‬איך דאוון פאר'ן עמוד אין די הייליגע‬ ‫און מיר האבן נאכנישט זוכה געווען אז די‬ ‫טעג‪ .‬געווענליך פאר איך דאוון פאר'ן‬ ‫לגבי "שיר המעלות"‪ ,‬איז בעסער אז מען זאל‬ ‫ליידיגקייט אין שטוב זאל צוריק אנגעפילט ווערן‪.‬‬ ‫עמוד‪ ,‬גארגל איך זיך מיט אביסל "עפל‬ ‫נישט מפסיק זיין אינמיטן פסוקי דזמרה‪ ,‬נאר‬ ‫די בענקעניש נאכ'ן איינציגן קינד וואס מיר האבן‬ ‫סיידער"‪ ,‬עסיג ("וויניגער")‪ ,‬אדער זאלץ‪-‬‬ ‫מען זאל עס זאגן ווען מען האלט דארט‪.1‬‬ ‫געהאט האט זיך געהאלטן אין איין שטארקן‪ ,‬און‬ ‫וואסער אריינגעמישט אין ווארעם וואסער‪,‬‬ ‫עס איז געבליבן איין עצה‪ ,‬זיך מחזק צו זיין אין‬ ‫כדי אויסצוקלארן דאס האלז פון שליים‬ ‫א ברכה ביים אנטון דעם‬ ‫אמונה און בטחון און תפילה‪.‬‬ ‫און קענען גוט דאוונען‪ .‬צי מעג מען דאס‬ ‫טלית נאך הפסקה‬ ‫איין אינדערפרי ביים דאוונען שחרית‪ ,‬איז‬ ‫טון ראש השנה‪ ,‬אדער עס איז אסור צוליב‬ ‫שאלה‪ :‬אין די פלעצער וואו עס איז‬ ‫איינער פון די מתפללים ביים מנין וואו איך‬ ‫"רפואה בשבת"?‬ ‫איינגעפירן צו מאכן א לענגערע הפסקה‬ ‫האב געדאוונט געווען‪ ,‬זעט אויס‪ ,‬אביסל‬ ‫אנגעשטרענגט‪ .‬איך ווייס נישט וואס עס האט‬ ‫‪ . .1‬יכול לומר "המלך" אבל רק אם אומר כל הפסוק ד"המלך" לבד‪ ,‬אין לו שום המשך‪ .‬ושיר המעלות ג"כ יש מתירין לומר‪ ,‬וטוב יותר לומר בעצמו כשיגיע‬ ‫‪ .2‬בשו"ע הרב סי' כ"ה סק"ט‪ ,‬לגבי תפילין‪ ,‬דעד ב' או ג' שעות אינו הפסק‪ .‬ובהליכות‬ ‫לאחר ישתבח‪ ,‬ועי' בזה בשו"ת חיי הלוי חלק י"א סי' י"ז‪.‬‬ ‫אין לעיין בגליונות בשעת התפלה וקריאת התורה כמבואר בהפוסקים לאיסור‬ ‫גליון י"קת | הבוש־הנשה שאר ז"פשת הליכות החיים | ‪1‬‬ ‫)דס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך‬ ‫הבושתב הצורה‬ ‫תקיעת שופר‬ ‫הגליון המוגדל נתנדב‬ ‫אים געטריבן דערצו און איך בין אים נישט דן‪,‬‬ ‫אבער ער האט אנגעהויבן מאכן קולות אויפ'ן‬ ‫לז"נ הרה"ק ר' חיים זאנוויל בן ר' משה‬ ‫בעל‪-‬תפילה וואס איז צוגעגאנגען צום עמוד וואס‬ ‫זיך פארטראכט ביי די תקיעות‬ ‫זצוק"ל מריבניץ‬ ‫איז אים עפעס נישט געפעלן‪ ,‬און האט געשריגן‬ ‫אויף אים‪" ,‬ווער האט דיר צוגעשיקט צום עמוד?!"‬ ‫שאלה‪ :‬אויב מען האט געהערט די תקיעות‬ ‫לרגל יומא דהילולא קדישא‬ ‫אבער מען איז געווען פארטראכט אין‬ ‫ביום אסרו חג סוכות כ"ד תשרי‬ ‫ער האט גענומען אים נאכמאכן בפני עם קהל‬ ‫אנדערע זאכן‪ ,‬צי האט מען יוצא געווען‬ ‫וזוג' הרבנית שרה בת הגאון ר' שלמה זצ"ל מריזינא ‪-‬‬ ‫ועדה‪ .‬יענער האט זיך זייער פארשעמט און איז‬ ‫אוועקגעגאנגען פון עמוד‪.‬‬ ‫שופר‪-‬בלאזן?‬ ‫יא"צ ביום כ"ה אלול‬ ‫הונצח ע"י תלמידו ידידנו הנדיב הנכבד מתומכי מכון‬ ‫איך האב דאס אלעס צוגעזען מיט ווייטאג‪,‬‬ ‫תשובה‪ :‬לכתחלה דארף מען שטארק‬ ‫הליכות החיים בכל עת ועונה‬ ‫און נאכ'ן דאוונען בין איך צוגעגאנגען צו דעם‬ ‫אכטונג געבן אויסצוהערן די תקיעות און‬ ‫הרה"ח ר' משה ליב רוטנער שי'‬ ‫בעל‪-‬תפילה און אויסגעדריקט פאר אים מיין‬ ‫באדויער אויפ'ן צער וואס ער האט געליטן‪ .‬איך‬ ‫זיך נישט פארטראכטן אין עפעס אנדערש‪.‬‬ ‫זכותו הגדול והקדוש יגן עליו ועל כל בני משפחתו‬ ‫האב אים געבעטן א חסד און געזאגט‪" ,‬איך האב‬ ‫בדיעבד‪ ,‬אויב מען האט זיך פארטראכט‬ ‫לזכות לכל ההשפעות טובות מתוך שמחה ונחת‬ ‫געזען אז איר האט יענעם גארנישט געענטפערט‪,‬‬ ‫אבער מען האט געהערט די תקיעות‪ ,‬האט‬ ‫און איך בין זיכער אז דאס איז פאר אייך א‬ ‫מען יוצא געווען‪.4‬‬ ‫תשובה‪ :‬עס איז מותר‪ ,‬וויבאלד עס היילט‬ ‫גרויסער זכות אין הימל‪ .‬אפשר קען איך עפעס‬ ‫נישט‪ ,‬נאר עס רייניגט דאס האלז‪.3‬‬ ‫דערפון פארדינען‪ "...‬איך האב געעפנט פאר אים‬ ‫חינוך צו תקיעת שופר‬ ‫מיין הארץ און דערציילט וואס מען גייט אדורך‬ ‫ביי מיר אין שטוב‪ ,‬און כ'האב אים געבעטן‪,‬‬ ‫שאלה‪ :‬פון וועלכן עלטער דארף מען מחנך‬ ‫א שלונג וואסער אינמיטן דאוונען‬ ‫"אפשר ווילט איר מיר אנווינטשן‪ ,‬אין זכות פון‬ ‫א קינד מיט'ן שופר‪-‬בלאזן?‬ ‫די בזיונות וואס איר האט געהאט און גארנישט‬ ‫צוריקגעענטפערט‪ ,‬אז עס זאל שוין זיין א שמחה‬ ‫תשובה‪ :‬אין עלטער וואס דאס קינד‬ ‫שאלה‪ :‬א בעל‪-‬תפילה וואס דאוונט‬ ‫ביי אונז‪".‬‬ ‫פארשטייט שוין אביסל דעם ענין פון שופר‪-‬‬ ‫פאר'ן עמוד און דאס האלז ווערט אים‬ ‫פארוואס דען נישט? ער האט מיר גערן‬ ‫בלאזן (וואס דאס איז אין עלטער פון ארום ‪6-7‬‬ ‫אויסגעטריקנט‪ ,‬צי מעג ער טרינקען אביסל‬ ‫אנגעוואונטשן פון טיפן הארצן‪ .‬ניין חדשים‬ ‫יאר)‪ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬אז מען בלאזט שופר ראש השנה‬ ‫וואסער אינמיטן דאוונען (צ‪.‬ב‪.‬ש‪ .‬ביי די פיוטים)?‬ ‫שפעטער האבן מיר זוכה געווען צו א געזונט און‬ ‫ווען השי"ת טוט משפט'ן יעדן איינעם‪ ,‬און ער‬ ‫ליכטיג קינד‪ ,‬א בן‪-‬זכר‪ ,‬למזל טוב!‬ ‫קען זיך קאנצענטרירן אויסצוהערן דרייסיג‬ ‫תשובה‪ :‬ער מעג אזוי טון‪ ,‬וויבאלד עס פעלט‬ ‫חז"ל זאגן "המעביר על מדותיו מעבירין לו על‬ ‫קולות (ווי די צאל תקיעות וואס מען בלאזט פאר‬ ‫אויס צום דאוונען‪ ,‬און ער זאל נישט מאכן‬ ‫כל פשעיו"‪ ,‬ווער עס איז א מעביר על מדותיו און‬ ‫שמונה עשרה)‪ ,‬דארף מען אים שוין מחנך זיין‬ ‫קיין ברכה‪ ,‬וויבאלד ער טרינקט נישט צוליב‬ ‫רעכנט זיך נישט אפ מיט יענעם‪ ,‬איז מען אים‬ ‫צו תקיעת שופר‪.5‬‬ ‫דארשט‪.‬‬ ‫מוחל אלע זיינע עבירות‪ .‬צדיקים האבן דאס‬ ‫‪ .3‬כמבואר בשו"ת שבט‬ ‫שלמה‪ ,‬דמה שכתב הרב "ב' ג' שעות" הוא לאו דווקא‪ ,‬דה"ה יותר‪ ,‬והכל לפי הענין‪ .‬וכ"כ בשו"ת חלקת יעקב סי' רל"ו‪.‬‬ ‫צוגעגליכן צו א "ליידיגן טשעק"‪ .‬עס מעקט אויס‬ ‫‪ .4‬אבל אם היה כ"כ טריד במחשבתו עד שלא‬ ‫הלוי ח"ח סי' פ"ג‪ ,‬דאם בא רק מחמת ליחת הגרון שזו גורם צרידת הקול‪ ,‬שרי‪ ,‬דאין זה רפואה‪.‬‬ ‫אלעס‪ .‬די ברכות און תפילות פון אזא איינעם‬ ‫‪ .5‬עיין ספר מקדש ישראל סי' קע"ג‪.‬‬ ‫שמע‪ ,‬צריך לחזור לתקוע‪ .‬עיין ספר פסקי תשובות סי' תקפ"ט אות ו'‪.‬‬ ‫האבן א כוח פאר זיך אליין און פאר אנדערע צו‬ ‫ווערן געהאלפן מיט אלעם גוטן‪.‬‬ ‫ידידכם מעבר לים‬ ‫"קענסט זיך אויסקלויבן איינע‬ ‫פון די דריי זאכן‪ :‬נחת פון די‬ ‫ותשובה ותפילה‬ ‫קינדער‪ ,‬אריכות ימים‪ ,‬אדער‬ ‫וצדקת רבי מאיר בעל הנס‬ ‫געזונט ביז'ן סוף פון דיין לעבן‪".‬‬ ‫יעצט בימי הרחמים והרצון‬ ‫לכבוד מכון הליכות החיים‪ ,‬אחדש"ט‪,‬‬ ‫ליידיגט אויס אייערע‬ ‫איינע פון די דריי זאכן וואס זענען "מעביר את‬ ‫רוע הגזירה" איז צדקה‪ .‬אין די יעצטיגע טעג‪,‬‬ ‫רבי מאיר בעל הנם פושקע‬ ‫גייען אסאך אידן ארום נאך געלט ביי די מניינים‬ ‫און האנדלט אייך איין די‬ ‫צוזאמענצונעמען נדבות בני ישראל אז אידן זאלן‬ ‫גרעסטע זכותים פאר'ן יום הדין!‬ ‫קענען יום טוב מאכן און מקיים זיין "ושמחת‬ ‫בחגיך"‪.‬‬ ‫‪ | 2‬הליכות החיים הבוש־הנשה שאר ז"פשת | גליון י"קת‬ ‫)דס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך‬ ‫הבושתב הצורה‬ ‫באלד ארויסטראגן פון שוהל כדי נישט צו‬ ‫מדור זה נתנדב‬ ‫איך האב אמאל געהערט א געדאנק פון א רב‪,‬‬ ‫שטערן אנדערע צו הערן שופר‪-‬בלאזן‪.‬‬ ‫אז ווען איינער דאוונט און עס קומט א איד בעטן‬ ‫לרגל השמחה בבית בני החשוב‬ ‫געלט‪ ,‬ווערט מען אמאל נערוועז און מען טראכט‬ ‫עס דארף אנגעמערקט ווערן‪ ,‬אז ווען איינער‬ ‫מוה''ר אברהם משה ראזען הי''ו‬ ‫צו זיך‪ :‬איך פרוביר צו דאוונען מיט כוונה‪ ,‬און‬ ‫בלאזט פאר פרויען (און ער איז נישט יוצא) זאלן‬ ‫לרגל החיתו"ן שנעשו לו יפות באירוסי בנו החתן‬ ‫מען קומט און מען שטערט מיר‪ .‬דער ריכטיגער‬ ‫זיי אליין מאכן די ברכה‪.6‬‬ ‫המצויין בתוייש כמר חיים יחזקאל שרגא ני''ו‬ ‫בליק איז אבער‪ ,‬אז תפילה איז געבונדן מיט‬ ‫עב''ג בת ח''ת הרב דוד פערל שליט''א‬ ‫צדקה‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן ראש השנה ביים דאוונען‬ ‫א בר‪-‬מצוה בחור וואס בלאזט שופר‬ ‫הקב''ה יברכם לראוןת רוב נחת דקדושה‬ ‫"ותשובה ותפילה וצדקה"‪.‬‬ ‫מהם ומכל יוצאי חלצו בבריות גופא ונהורא‬ ‫שאלה‪ :‬צי קען א יונג בחור'ל וואס האט נאך‬ ‫מעליא עם כל הברכות טובות‬ ‫דער יונגערער עולם – האט דער רב געגעבן‬ ‫דערצו א משל – וועט דאס שוין אפשר נישט‬ ‫גארנישט קיין בארד בלאזן שופר פאר זיין‬ ‫געדענקען‪ .‬עס פלעגן אמאל זיין די "פובליק‬ ‫טאטן אדער מאמען?‬ ‫אויב איינער בלאזט שופר נאר פאר קינדער‬ ‫טעלעפאנען"‪ .‬מען האט געדארפט אריינלייגן א‬ ‫תשובה‪ :‬ער קען בלאזן פאר זיין מאמען‪,‬‬ ‫(און ער אליין איז נישט יוצא)‪ ,‬זאלן די קינדער‬ ‫קוואדער צו קענען רופן אויפ'ן טעלעפאן‪ ,‬און‬ ‫וויבאלד פרויען האבן נישט קיין הלכה'דיגן‬ ‫אליין מאכן די ברכה‪.‬‬ ‫נאך עטליכע מינוט רעדן‪ ,‬האט מען געהערט‬ ‫א מעלדונג‪" :‬ביטע לייג אריין נאך פינף‪-‬און‪-‬‬ ‫חיוב צו הערן שופר‪-‬בלאזן‪ ,‬אבער ער זאל‬ ‫צוואנציג צענט צו קענען רעדן ווייטער‪".‬‬ ‫נישט בלאזן פאר זיין טאטן‪ ,‬וויבאלד תקיעת‬ ‫א קינד וואס שטערט‬ ‫שופר איז מן התורה און עס דארף זיין איינער‬ ‫דאס שופר‪-‬בלאזן‬ ‫אט אזוי – האט ער ערקלערט – דארפן מיר‬ ‫אנקוקן די אידן וואס קומען צו אונז איינער נאכ'ן‬ ‫וואס איז שוין זיכער א גדול‪.‬‬ ‫אנדערן נאך געלט אינמיטן דאוונען‪ .‬אמת‪ ,‬האסט‬ ‫שאלה‪ :‬א מאמע וואס האט געברענגט איר‬ ‫עס זענען דא וואס זענען מקיל דעם צווייטן‬ ‫נאר‪-‬וואס געגעבן צדקה‪ ,‬אבער אויב עס קומט‬ ‫קינד צום שופר‪-‬בלאזן‪ ,‬און דאס קינד האט‬ ‫טאג ראש השנה‪ ,‬אז קען ער בלאזן אויך‬ ‫איינער ווידער בעטן‪ ,‬נעם עס אן ווי א אנדייטונג‬ ‫געשטערט און זי ווייסט נישט צי זי האט‬ ‫פאר א מאן‪ ,‬וואס איז מחוייב צו הערן שופר‪-‬‬ ‫פון הימל‪" :‬לייג אריין נאך געלט איידער דו‬ ‫גוט געהערט דאס שופר‪-‬בלאזן‪ ,‬צי דארף זי‬ ‫רעדסט און בעטס ווייטער‪"...‬‬ ‫בלאזן‪.7‬‬ ‫הערן נאכאמאל?‬ ‫•‬ ‫ארויסנעמען "הערינג עידס"‬ ‫תשובה‪ :‬זי דארף נישט הערן נאכאמאל‬ ‫אין דעם ענין פון טון חסד פאר אידן‪ ,‬און דעם‬ ‫פאר תקיעת שופר‬ ‫שופר‪-‬בלאזן‪ ,‬וויבאלד דער חיוב פון פרויען צו‬ ‫גרויסן שכר צו וועלכן מען איז זוכה דורך דעם‪,‬‬ ‫שאלה‪ :‬איינער וואס האט "הערינג עידס"‪,‬‬ ‫הערן די תקיעות איז נישט מעיקר הדין‪ ,‬נאר‬ ‫האט דערציילט הרב משה מנחם טויבנפעלד‬ ‫שליט"א‪ ,‬בעל מח"ס "בפיקודיך אשיחה"‪ :‬איך‬ ‫צי דארף ער דאס ארויסנעמען ביים שופר‪-‬‬ ‫וויבאלד די פרויען האבן שוין גענומען אויף‬ ‫האב געהערט א מעשה פון איינעם וואס האט עס‬ ‫בלאזן כדי צו הערן די תקיעות מיט די אויערן‬ ‫זיך מקיים צו זיין די מצוה‪.‬‬ ‫געהערט פון משפחת כהן פון בני ברק‪ ,‬וואס זיי‬ ‫ָָאן קיין הילף פון עפעס אנדערש?‬ ‫זענען אייניקלעך פון הרה"ח ר' מענדל בריכטא‪,‬‬ ‫עס איז אבער וויכטיג אנצומערקן‪ ,‬אז מען‬ ‫א באקאנטער איד אין ארץ ישראל‪ ,‬וועלכער‬ ‫תשובה‪ :‬די פוסקים נעמען אן אז מען זאל עס‬ ‫דארף שטארק געווארנט זיין נישט צו‬ ‫האט געלעבט הונדערט מיט דריי יאר און איז‬ ‫ארויסנעמען פאר תקיעת שופר‪ .‬אויב מען‬ ‫ברענגען אין שוהל קינדער וואס קענען‬ ‫געווען געזונט ביז'ן סוף פון זיין לעבן; ער האט‬ ‫האט נישט קיין ברירה דארף מען עס נישט‬ ‫שטערן צום הערן דאס שופר‪-‬בלאזן‪ ,‬און‬ ‫געהאט טויזנט מיט זעקס הונדערט אייניקלעך‬ ‫ארויסנעמען‪.8‬‬ ‫אויב א קינד הייבט אן פארפירן זאל מען אים‬ ‫ווען ער איז אוועק פון דער וועלט‪ ,‬אויף אלע אידן‬ ‫‪ .6‬כמבואר בסי' תקפ"ט ס"ו‪ ,‬דלדעת השו"ע אין מברכות ולא מברכין להם‪ ,‬דלא שייך "וצונו" שאינם מצוות אפי' מדרבנן‪ .‬ולדעת הרמ"א נשים יכולות‬ ‫געוואונטשן!‬ ‫‪ .7‬דלדעת כמה פוסקים תקיעות של יום שני‬ ‫לברך על מ"ע שהזמ"ג‪ ,‬אבל אחרים לא יברכו להם‪ ,‬וכן יכולה אשה אחת לברך ולהוציא ב"ב‪.‬‬ ‫הוא רק דרבנן‪ ,‬אך יש מחמירים גם ביום שני‪ ,‬עיין מטה אפרים תקפ"ט ס"ז‪ ,‬וכן בא"ר שם‪ ,‬משום דב' ימים הם כיומא אריכתא‪ .‬ועיין ספר דעת ד'‪.‬‬ ‫איינער פון ר' מענדל'ס אייניקלעך האט אים‬ ‫‪ .8‬דדעת רוב גדולי הפוסקים שקול האדם המתחזק ע"י מכשירים שונים‪ ,‬כמכשירי שמיעה‪ ,‬טעלעפאן וכדומה‪ ,‬אין זה קול האדם אלא נהפך לקול של‬ ‫געמוטשעט אז ער זאל אים זאגן דעם סוד‪,‬‬ ‫ווי אזוי האט ער זוכה געווען צו דעם אריכות‬ ‫ימים‪ ,‬זייענדיג געזונט און ביים קלארן דעת און‬ ‫טויזנטער משפחות לערנען פָאָר הלכות שבת‬ ‫זעענדיג נחת פון קינדער און אייניקלעך‪ .‬האט‬ ‫ ביי סעודות שבת הלכה למעשה!‬ ‫ער געענטפערט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען א קינד‪,‬‬ ‫איז אין ירושלים געווען א גרויס הונגער; עס‬ ‫פאר גרעסערע באשטעלונגען‬ ‫איז נישט געווען וואס צו עסן‪ ,‬און קינדער זענען‬ ‫פאר שבת התוועדות‪ ,‬שבת שבע ברכות א‪.‬ד‪.‬ג‪.‬‬ ‫פשוט אויסגעגאנגען פאר הונגער‪ .‬זיין טאטע‬ ‫רופט‪845.659.1547 :‬‬ ‫האט יא עפעס מער פארדינט‪ ,‬און ער פלעגט אים‬ ‫← גאר ספעציעלע הנחה! נתנדב דורך א חשוב’ער נדבן‬ ‫אלעמאל מיטגעבן אין חדר אביסל ברויט‪.‬‬ ‫אידיש | לשה”ק‬ ‫גליון י"קת | הבוש־הנשה שאר ז"פשת הליכות החיים | ‪3‬‬ ‫)דס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך‬ ‫הבושתב הצורה‬ ‫זאגן "אשר יצר"‬ ‫מדור זה נתנדב‬ ‫ר' מענדל האט געזען אויף איינעם פון די‬ ‫קינדער אין חדר אז ער איז ל"ע געשוואלן‬ ‫שאלה‪ :‬צי מעג מען זאגן "אשר יצר" ווען מען‬ ‫לזכר נשמת האשה החשובה מופלגת במעשיה‬ ‫געווארן פון הונגער‪ ,‬האט ער רחמנות געהאט‬ ‫גייט אין בית הכסא אינמיטן מוסף‪ ,‬אדער עס‬ ‫הטובים‬ ‫אויף אים און האט אים יעדן טאג אוועקגעגעבן‬ ‫מרת פיגא בת ר' יחזקאל שרגא ע"ה‬ ‫איז א הפסק צווישן די תקיעות?‬ ‫זיין ברויט‪ .‬א השגה פון א קינד! ער אליין האט‬ ‫לונגער‬ ‫נישט געגעסן‪ ,‬און ער האט גאר הנאה געהאט צו‬ ‫‪10‬‬ ‫תשובה‪ :‬מען קען זאגן "אשר יצר" ‪.‬‬ ‫נפטרה ביום ז"ך אלול יהא זכרה ברוך‬ ‫זען ווי דער חבר עסט‪ .‬עס האט זיך געקענט מאכן‬ ‫הונצחה ע"י בני משפחתה‬ ‫אמאל‪ ,‬אז ווען ער איז אהיימגעקומען האט מען‬ ‫אים געזאגט‪" ,‬דו האסט שוין באקומען אין חדר‬ ‫ברויט"‪ ,‬און מען האט אים נישט געגעבן מער צו‬ ‫שלאפן ראש השנה‬ ‫אויב מ'האלט נאך אינמיטן‬ ‫עסן‪ .‬ער האט גארנישט אויסגעזאגט אז ער האט‬ ‫ווען מ'בלאזט שוין‬ ‫נישט געגעסן דאס ברויט וואס מען האט אים‬ ‫ווען דער שכן דרימלט ביים דאוונען‬ ‫מיטגעגעבן‪.‬‬ ‫שאלה‪ :‬אויב איינער האלט נאך אינמיטן זאגן‬ ‫די שמונה עשרה בשעת מען בלאזט שוין‪,‬‬ ‫עס איז געווען א צייט‪ ,‬וואס ער האט א פאר‬ ‫שאלה‪ :‬אויב מען זעט ראש השנה ווי דער‬ ‫טעג נישט געהאט געגעסן‪ .‬ער איז געווען אזוי‬ ‫וואס זאל ער טון?‬ ‫שכן ביים דאוונען דרימלט‪ ,‬צי מעג מען אים‬ ‫הונגעריג‪ ,‬אז איין טאג האט ער געזאגט פאר‬ ‫אויפוועקן אז ער זאל נישט ח"ו פארשלאפן‬ ‫תשובה‪ :‬ער זאל זיך אפשטעלן און הערן די‬ ‫דעם חבר אין חדר‪" ,‬גיב מיר אביסל פונעם ברויט‪,‬‬ ‫דעם מזל?‬ ‫תקיעות און דערנאך זאל ער ווייטער דאוונען‪,‬‬ ‫כאטש איין ביס!" דער חבר האט אים געענטפערט‪,‬‬ ‫און ווען ער קומט אן צו "היום הרת" און‬ ‫"עס איז דיין ברויט‪ ,‬קענסט עס עסן!" אבער ער‬ ‫תשובה‪ :‬מען זאל אים נישט אויפוועקן‪ ,‬ווייל‬ ‫"ארשת שפתינו" זאל ער דאס דארט זאגן‪.9‬‬ ‫האט געבעטן ממש נאר ווען ער האט געשפירט‬ ‫דער ענין נישט צו שלאפן ראש השנה בייטאג‬ ‫אז ער האלט עס מער נישט‪.‬‬ ‫איז בעיקר ווען מען לייגט זיך שלאפן‪ ,‬נישט‬ ‫זאגן תהלים פאר הויכע שמונה עשרה‬ ‫צוביסלעך איז ער געווארן שטארק‬ ‫ווען מען פאלט אריין אין א שלאף (בפרט ווען‬ ‫שאלה‪ :‬צי מעג מען זאגן תהלים צווישן‬ ‫אפגעשוואכט פון נישט עסן‪ ,‬און דעמאלט האט‬ ‫מען שלאפט זיצנדיג)‪.11‬‬ ‫שטילע און הויכע שמונה עשרה פון מוסף‪,‬‬ ‫זיין טאטע אים געשיקט קיין אונגארן צום זיידן‬ ‫אדער עס הייסט א הפסק צווישן די תקיעות?‬ ‫וועלכער האט דארט געוואוינט‪ .‬דארט האט ער‬ ‫שוין געהאט מער צו עסן‪ .‬דער זיידע האט אים‬ ‫זיך אראפלייגן אויב מ'האט קאפ‪-‬וויי‬ ‫(די שאלה איז נוגע היי‪-‬יאר נאר דעם צווייטן טאג‬ ‫אויפגעצויגן‪ ,‬און שפעטער האט ער דארט חתונה‬ ‫ראש השנה ווען מען בלאזט שופר)‬ ‫שאלה‪ :‬איינער וואס האט קאפ‪-‬וויי און‬ ‫געהאט‪.‬‬ ‫תשובה‪ :‬מען קען זאגן תהלים (אבער נישט‬ ‫קען נישט דאוונען געהעריג‪ ,‬צי קען ער זיך‬ ‫יארן שפעטער איז ער צוריקגעקומען וואוינען‬ ‫אינמיטן הויכע שמונה עשרה)‪ .‬אזוי אויך אויב‬ ‫אראפלייגן כדי צו קענען דאוונען מיט כוונה?‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ .‬יענע צייט האט זיך אים איין‬ ‫מען האט געענדיגט זאגן די שטיקלעך יוצר‬ ‫נאכט גע'חלומ'ט ווי איינער קומט צו אים‬ ‫תשובה‪ :‬ער קען זיך אראפלייגן‪ ,‬בפרט נאך‬ ‫אינמיטן הויכע שמונה עשרה‪ ,‬קען מען זאגן‬ ‫און פרעגט‪" ,‬דו קענסט מיך נישט?!" ער האט‬ ‫חצות‪ ,‬וואס לויט אסאך פוסקים גייט נישט אן‬ ‫תהלים אדער אריינקוקן אין א ספר ביז‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ניין‪ ".‬האט יענער אים געזאגט‪,‬‬ ‫נאך חצות דער ענין פון נישט שלאפן ראש‬ ‫דער שליח ציבור הייבט אן זאגן ווייטער (און‬ ‫"איך בין דער חבר וועם דו האסט אויסגעהאלטן‬ ‫מיט'ן ברויט וואס דו האסט מיר געגעבן אלס קינד‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫דעמאלט זאל מען גלייך אויפהערן)‪.‬‬ ‫אין חדר‪ ,‬און דו האסט מיך ממש געראטעוועט‬ ‫‪ .9‬וצריכים להיזהר בכל פעם שאומרים "היום הרת" שלא להתחיל לאומרו כל זמן שהבעל תוקע לא הושלם לגמרי התקיעה האחרונה‪,‬‬ ‫המכשיר‪.‬‬ ‫פון הונגער! איך בין שוין אויף יענעם עולם‪ ,‬און‬ ‫‪ .10‬כמבואר בשו"ת מנחת יצחק ח"ג‪ ,‬וח"ג שבט הלוי‬ ‫כיון דצריך לשמוע כל התקיעה מתחילתו עד סופו‪ ,‬אף אם תוקע יותר משיעור תקיעה‪.‬‬ ‫‪ .11‬בשם‬ ‫ח"ה וח"ז‪ ,‬ובהליכות שלמה פ"ב אות ט"ז‪ .‬ואם יודע שלא יצטרך עוד הפעם‪ ,‬ולא ישכח עד לאחר התפילה‪ ,‬יוכל לברך לאחר התפילה‪.‬‬ ‫איך געפין זיך אויף גאר א הויכן ארט אין גן‬ ‫עדן‪ .‬איך קום יעצט אהער דיר מכיר טובה זיין‬ ‫אויף דעם וואס דו האסט מיר געטון‪ .‬קענסט זיך‬ ‫אויסקלויבן איינע פון די דריי זאכן‪ :‬נחת פון די‬ ‫‪845. 826.5734‬‬ ‫קינדער‪ ,‬אריכות ימים‪ ,‬אדער געזונט ביז'ן סוף פון‬ ‫דיין לעבן‪".‬‬ ‫ער האט אים געבעטן‪" ,‬קום צוריק נאכאמאל‪".‬‬ ‫די קומענדיגע נאכט האט יענער זיך נאכאמאל‬ ‫באוויזן צו אים אין חלום‪ ,‬און דעמאלט האט ער‬ ‫‪.‬‬ ‫איבערצושמועסן די הלכות וואס ווערן געברענגט אינעם גליון‪ ,‬אדער צו איבערלאזן א שאלה קען מען רופן ‪845.499.5084‬‬ ‫אויב קיין ענטפער‪ ,‬ביטע לאזט איבער א מעסעדזש‬ ‫‪ | 4‬הליכות החיים הבוש־הנשה שאר ז"פשת | גליון י"קת‬ ‫)דס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך‬ ‫הבושתב הצורה‬ ‫אים געזאגט‪" ,‬איך וויל האבן אלע דריי‪ "...‬דער‬ ‫הפצת הגליון נתנדב‬ ‫חבר פון יענעם עולם האט אים געענטפערט‪,‬‬ ‫ע''י ידידנו הנדיב הנכבד‬ ‫"פיין‪ ,‬האסט גע'פועל'ט‪".‬‬ ‫מוה''ר אהרן פישער הי"ו‬ ‫לרגל שמחת נישואי בתו עב"ג החתן המצויין בתויי"ש‬ ‫עד כאן המעשה‪ .‬אין די טעג טוען אידן אזויפיל‬ ‫כמר שמואל לונגער ני"ו למז"ט‬ ‫צדקה וחסד ארויסצוהעלפן אנדערע מיט הארץ‬ ‫זכות לימוד תורה דרבים יעמוד בעדו לרוות רוב נחת דקדושה מהם ומכל יו"ח בבריות גופא ונהורא מעליא‬ ‫און נשמה‪ .‬זאלן די מלאכים וואס ווערן באשאפן‬ ‫פון די מצוות און מעשים טובים זיין מליצי יושר‬ ‫פאר אונז אין הימל‪ ,‬און מיר זאלן אלע האבן א‬ ‫זאגן תשליך‬ ‫ראש השנה וואס געפאלט אום שבת‬ ‫גמר חתימה טובה בספרן של צדיקים‪ ,‬א גוט‪,‬‬ ‫געבענטשט יאר‪ ,‬מיט אלע השפעות טובות‪.‬‬ ‫"תשליך" ביים סינק‬ ‫שאלה‪ :‬אן עלטערער איד וואס עס איז‬ ‫בעטן אויף די אייגענע געברויכן‬ ‫דער בני יששכר לערנט אונז איבער‬ ‫דער גרויסער כח פון ברכת המזון‬ ‫אים שווער ארויסצוגיין פון הויז‪ ,‬צי קען ער‬ ‫אנצינדן דאס וואסער ביים סינק אין שטוב‬ ‫שאלה‪ :‬צי מעג מען ראש השנה בעטן אויף‬ ‫לכבוד מכון הליכות החיים‪,‬‬ ‫און זאגן דארט "תשליך"?‬ ‫די אייגענע געברויכן‪ ,‬אדער עס איז אסור‬ ‫שטייענדיג יעצט אין די הייליגע טעג‪ ,‬ווען מיר‬ ‫תשובה‪ :‬בשעת הדחק קען מען אזוי טון‪.14‬‬ ‫אזוי ווי שבת? און וואס איז די הלכה ווען‬ ‫בעטן זיך אויס חיים טובים וארוכים אויף א גאנץ‬ ‫יאר‪ ,‬איז ריכטיג מפרסם צו זיין דא די ווערטער‬ ‫ראש השנה פאלט אויס שבת?‬ ‫פונעם ספר הק' "בני יששכר"‪ .‬ער שטעלט זיך‬ ‫"תשליך" ווען ראש השנה‬ ‫אויפ'ן פסוק וואס מען זאגט ביים שופר‪-‬בלאזן‪:‬‬ ‫פאלט אויס שבת‬ ‫תשובה‪ :‬מען מעג מתפלל זיין אויף אלעס‬ ‫"אשרי העם יודעי תרועה ה' באור פניך יהלכון"‬ ‫שאלה‪ :‬די וואס זאגן געווענליך תשליך דעם‬ ‫וואס מען דארף‪ ,‬אויך ווען עס פאלט אויס‬ ‫– "וואויל איז דעם פאלק וואס ווייסט ווי אזוי‬ ‫ערשטן טאג ראש השנה‪ ,‬ווען זאגט מען עס‬ ‫שבת‪.12‬‬ ‫צו בלאזן שופר‪ .‬השי"ת! אין דער ליכטיגקייט פון‬ ‫ווען דער ערשטער טאג פאלט אויס שבת?‬ ‫דיין פנים וועלן זיי גיין"‪.‬‬ ‫תשובה‪ :‬מען זאגט עס דעם צווייטן טאג ראש‬ ‫צעטיילן די בייטאג‪-‬סעודה‬ ‫וואס מיינט דאס "אין דער ליכטיגקייט פון דיין‬ ‫השנה‪.15‬‬ ‫פנים"? ערקלערט דאס דער בני יששכר מיט א‬ ‫שיינעם משל‪:‬‬ ‫שאלה‪ :‬ווען ראש השנה פאלט אויס שבת‬ ‫עס איז אמאל געווען א געזעץ ביי די גויים‬ ‫שלאגן כפרות‬ ‫אזוי ווי דעם יאר און מען ענדיגט דאוונען‬ ‫אז ווען איינער האט זיך פארזינדיגט פאר'ן‬ ‫שפעט‪ ,‬און עס בלייבט ווייניג צייט צו עסן‬ ‫קעניג און מען האט אים פאראורטיילט צו‬ ‫שלאגן כפרות העכער א שירעם‬ ‫צוויי סעודות‪ ,‬צי קען מען בענטשן אינמיטן‬ ‫טויט‪-‬שטראף‪ ,‬און דערנאך האט זיך געמאכט א‬ ‫שאלה‪ :‬עס איז מיר נישט אנגענעם צו האלטן‬ ‫דער בייטאג‪-‬סעודה און זיך וואשן נאכאמאל‬ ‫מעגליכקייט פאר אים צו זען דאס פנים פונעם‬ ‫קעניג‪ ,‬דאן האט מען אים באפרייט און נישט‬ ‫דעם הון העכער'ן קאפ ביים כפרות‪-‬שלאגן‪,‬‬ ‫צו שלש סעודות?‬ ‫אויסגעפירט דעם אורטייל‪( .‬דאס איז אזוי ווי‬ ‫צי מעג איך האלטן העכער זיך א שירעם און‬ ‫היינט‪ ,‬וואס דער פרעזידענט האט א כוח צו‬ ‫ארומדרייען די כפרה העכער'ן שירעם אדער‬ ‫תשובה‪ :‬מען קען בענטשן און ארויסגיין אויף‬ ‫באגנעדיגן איינעם וואס איז פאר'משפט געווארן‬ ‫אריינלייגן דעם עוף אין א באקס און אזוי‬ ‫דער גאס‪ ,‬און דערנאך זיך וואשן נאכאמאל‬ ‫אפילו צו די הארבסטע שטראפן‪ ,‬ווי צו לאנגע‬ ‫שלאגן כפרות?‬ ‫צו שלש סעודות‪.13‬‬ ‫יארן אין תפיסה אדער אפילו צום טויט‪ ,‬און דער‬ ‫‪ .12‬ועי' מטה אפרים סימן תקפד‬ ‫הגרח"ק‪ ,‬דהמקור הוא מהירושלמי‪" :‬מאן דדמיך בראש השנה‪ ,‬דמיך מזליה"‪ ,‬ומילת "דמיך" היינו שינה בשכיבה‪.‬‬ ‫באשולדיגטער ווערט באפרייט‪).‬‬ ‫סעיף כה‪ ,‬ובספר דינים והנהגות להחזו"א ח"א פ"כ ס"ה כתב בזה"ל יש אומרים שהשיב לשואל שבראש השנה מותר להתפלל בקשות ותחינות פרטיות‪.‬‬ ‫‪ .13‬ואין בזה משום ברכה שאינה צריכה‪ ,‬כיון שעושה כן כדי לצאת ידי חובת סעודה שלישית‪ .‬וכדאי שלאחר מנחה יאכל קצת פירות‪ ,‬כדי לצאת‬ ‫בדרך‪-‬כלל האט דער קעניג זיך אויפגעהאלטן‬ ‫‪  .14‬תלוי בהטעם של אמירת תשליך‪ :‬אם הוא משום זכר לאברהם אבינו עליו השלום שהלך לעקידה‬ ‫סעודה שלישית גם לאחר מנחה‪.‬‬ ‫אין זיין פאלאץ‪ ,‬וואו קיינער אויסער די נאענטע‬ ‫באדינער האבן נישט געקענט סתם אזוי‬ ‫אריינקומען‪ ,‬און איינער וואס עס איז אים יא‬ ‫געגעבן געווארן די ספעציעלע ערלויבעניש‬ ‫אריינצוגיין זען דעם קעניג‪ ,‬האט שוין דערנאך‬ ‫נישט געקענט באשטראפט און גע'הרג'עט ווערן‪.‬‬ ‫דערמיט ערקלערן די מפרשים דעם פסוק‬ ‫"באור פני מלך – חיים" – אז מען איז זוכה צו זען‬ ‫דעם אור פונעם פני מלך‪ ,‬איז מען זוכה צום לעבן‪.‬‬ ‫גליון י"קת | הבוש־הנשה שאר ז"פשת הליכות החיים | ‪5‬‬ ‫)דס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך‬ ‫הבושתב הצורה‬ ‫תשובה‪ :‬אויב יענער קען אליין זאגן‪ ,‬איז‬ ‫מדור זה נתנדב‬ ‫דאס איז פשט – ערקלערט דער בני יששכר –‬ ‫בעסער אזוי צו טון‪ .‬אז נישט‪ ,‬קען מען זאגן‬ ‫"באור פניך יהלכון" ‪ -‬מיט דער ליכטיגקייט פון‬ ‫פאר אים‪.‬‬ ‫לזכר נשמת האי גברא יקירא‬ ‫דיין פנים‪ ,‬דורך דעם וואס אידן האבן די זכי' צו‬ ‫זען דעם אויבערשטן‪ ,‬כביכול‪ ,‬וועלן זיי ארויסגיין‬ ‫הרה"ח ר' שלמה יעקב ב"ר משה ע"ה‬ ‫פריי פונעם משפט‪.‬‬ ‫וואלטער‬ ‫"עד שירצה את חבירו"‬ ‫יארצייט ביום הכיפורים ‪ -‬יהא זכרו ברוך‬ ‫ווי אזוי איז מען טאקע זוכה דערצו? דורך דעם‬ ‫וואס מען איז מקיים די מצוה פון ברכת המזון‪.‬‬ ‫הונצח ע"י בני משפחתו‬ ‫ניצן א מתנה פונעם חבר‬ ‫ווען א איד איז מקיים די מצוה פון "וברכת את ה'‬ ‫פארן מוחל זיין‬ ‫אלקיך"‪ ,‬ער בענטשט פאר'ן אויבערשטן‪ ,‬איז דאס‬ ‫תשובה‪ :‬מען קען אזוי טון‪.‬‬ ‫א בחינה פון "זען דאס פנים פונעם אויבערשטן"‪,‬‬ ‫שאלה‪ :‬דעם פארלאפענעם פורים‪ ,‬האב‬ ‫און דעמאלט‪ ,‬אפילו אויב עס איז אפגעשריבן‬ ‫איך באקומען א טייערן בעכער פון א איד‬ ‫שלאגן כפרות פאר זיך פריער‬ ‫געווארן אין הימל אז דער מענטש האט זיך ח"ו‬ ‫וואס האט מיר אמאל מצער געווען‪ ,‬און ער‬ ‫שאלה‪ :‬ווען מען שלאגט כפרות פאר זיך און‬ ‫נישט געפירט ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬איז ער זוכה‬ ‫האט צוגעשריבן א צעטל אז יעצט איז א‬ ‫ביים משפט און ווערט פארשריבן צו א גוט לעבן‪,‬‬ ‫פאר די קינדער‪ ,‬פאר וועמען זאל מען שלאגן‬ ‫ספעציעלע צייט זיך איבערצובעטן ("‪)"5:45‬‬ ‫ווי חז"ל זאגן (ברכות כ‪ ).‬אז די מלאכים האבן‬ ‫פריער?‬ ‫און ער וויל מיר בעטן מחילה און בעט אז‬ ‫געפרעגט פון השי"ת‪ ,‬ווי אזוי שרייבסטו אין דיין‬ ‫תשובה‪ :‬מען זאל שלאגן ערשט פאר זיך‪,‬‬ ‫תורה אז מען טאר נישט נעמען קיין שוחד‪ ,‬ווען‬ ‫איך זאל ארויסזאגן מיט'ן מויל אז איך בין‬ ‫כדי ווען מען שלאגט פאר אנדערע זאלן די‬ ‫דו אליין זאגסט "ישא ה' פניו אליך"‪ ,‬אז דו וועסט‬ ‫אים מוחל בלב שלם‪.‬‬ ‫אייגענע עבירות שוין זיין פארגעבן‪.16‬‬ ‫נושא פנים זיין? האט השי"ת זיי געענטפערט‪ :‬ווי‬ ‫די מעשה איז‪ ,‬אז איך קען נישט זאגן אז איך‬ ‫אזוי זאל איך דען נישט נושא פנים זיין פאר אידן‪,‬‬ ‫בין אים טאקע מוחל בלב שלם‪ ,‬נאכדעם‬ ‫שלאגן כפרות פאר א קינד‬ ‫ווען איך האב זיי באפוילן צו בענטשן נאר ווען‬ ‫וואס איז פארקראכן‬ ‫וואס ער האט אזוי שטארק מצער געווען‬ ‫מען עסט א "כביצה"‪ ,‬און זיי זענען מחמיר און‬ ‫מיר און מיין משפחה‪ ,‬דערפאר וויל איך אויך‬ ‫שאלה‪ :‬א קינד וואס איז ליידער פארפארן‬ ‫בענטשן אפילו ווען זיי עסן נאר א "כזית"‪.‬‬ ‫נישט ניצן דעם בעכער וואס ער האט מיר‬ ‫פון וועג‪ ,‬ה"י‪ ,‬צי איז דא אן ענין אים מזכה צו‬ ‫זעט מען‪ ,‬אז ברכת המזון ווערט פאררעכנט‬ ‫געגעבן‪ .‬פון דער אנדערער זייט‪ ,‬וויל איך עס‬ ‫זיין און שלאגן כפרות פאר זיינעטוועגן?‬ ‫אלס "נשיאות פנים"; השי"ת ווייזט‪ ,‬כביכול‪,‬‬ ‫זיין פנים צום מענטש וואס איז מקיים די מצוה‬ ‫אים נישט צוריקשיקן‪ ,‬כדי אים נישט מצער‬ ‫תשובה‪ :‬מען קען אזוי טון‪ ,‬כאטש עס איז‬ ‫פון ברכת המזון‪( .‬דער בני יששכר איז מסביר‬ ‫צו זיין און אנהאלטן א מחלוקת‪ .‬צי מוז איך‬ ‫נישט קיין חיוב‪ ,17‬ווייל עס זענען דא וואס זאגן‬ ‫באריכות דעם טעם פארוואס עס איז טאקע‬ ‫עס אים צוריקגעבן וויבאלד ער האט עס מיר‬ ‫אז מען קען כפרות שלאגן פאר א צווייטן‬ ‫אזוי‪).‬‬ ‫געשיקט נאר ווייל ער וויל איך זאל אים מוחל‬ ‫אפילו ווען יענער ווייסט נישט דערפון‪.18‬‬ ‫דער בני יששכר איז אונז דא מגלה סוד‪ ,‬ווער‬ ‫זיין?‬ ‫עס וויל זוכה זיין אז מען זאל פסק'ענען אויף אים‬ ‫תשובה‪ :‬מען זאל עס ניצן‪ ,‬און אויך זאל מען‬ ‫זאגן "זה‪/‬זאת חליפתך" ביים‬ ‫אין הימל אז ער זאל זיין פון די "רואי פני המלך"‪,‬‬ ‫שלאגן פאר אנדערע‬ ‫איבערלייענען פון צייט צו צייט דעם בריוו‬ ‫די וואס האבן די גרויסע זכי' צו זען דאס פנים פון‬ ‫וואס ער האט געשריבן‪ ,‬ווייל יענער האט‬ ‫שאלה‪ :‬ווען מען שלאגט כפרות פאר אן‬ ‫רדָאן"‪,‬‬ ‫"ּפַא ָ‬ ‫קעניג‪ ,‬און דער קעניג זאל אים געבן א ַ‬ ‫א באגנעדיגונג‪ ,‬ער זאל אפגעשריבן ווערן אין‬ ‫נישט געגעבן דעם בעכער בתנאי אז מען‬ ‫אנדערן‪ ,‬זאל מען זאגן "זה (ביי א נקבה‪ :‬זאת)‬ ‫הימל צום גוטן‪ ,‬קען דאס זייער גרינג דערגרייכן‪,‬‬ ‫זאל אים מוחל זיין‪ ,‬נאר כדי דאס הארץ זאל‬ ‫חליפתך"‪ ,‬אדער יענער זאל אליין זאגן "זה‬ ‫דורך דעם וואס ער נעמט א שטיקעלע ברויט‪,‬‬ ‫ווייך ווערן צו אים און מען זאל זיך‬ ‫חליפתי"?‬ ‫וואשט זיך און בענטשט צום אויבערשטן בכוונה‪,‬‬ ‫און דאס איז מעביר את רוע הגזירה‪.‬‬ ‫און ווען די מצוה קומט אן שווער‪ ,‬דער מענטש‬ ‫איז פאריאגט און האט נישט די צייט‪ ,‬און דאך‬ ‫שטרענגט ער זיך אן און נעמט זיך די פאר מינוט‬ ‫זיך צו וואשן אויף א שטיקל ברויט בלויז ווייל‬ ‫ער וויל מקיים זיין די גרויסע מצוה צו בענטשן‬ ‫פאר'ן הייליגן באשעפער‪ ,‬איז די זכי' נאך אסאך‬ ‫גרעסער‪ ,‬און ער איז זוכה צו דער גרויסער מתנה‪,‬‬ ‫אז השי"ת זאל אים שענקען סליחה וכפרה‪.‬‬ ‫•‬ ‫‪ | 6‬הליכות החיים הבוש־הנשה שאר ז"פשת | גליון י"קת‬ ‫)דס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך‬ ‫הבושתב הצורה‬ ‫איינעם אז ער האט מיר שוין מוחל געווען‪ .‬צי‬ ‫פאלגנד איז א מורא'דיגע מעשה איבער דעם‬ ‫מדור זה נתנדב‬ ‫דארף איך אים נאך אלץ איבערבעטן?‬ ‫ענין וואס איך האב געהערט פון הרה"ג ר' שמואל‬ ‫תשובה‪ :‬עס איז א חיוב איבערצובעטן אפילו‬ ‫לזכר נשמת האשה החשובה‬ ‫מאנעס שליט"א‪ ,‬און איך גיב עס איבער דא אין‬ ‫ווען מען ווייסט אויף זיכער אז ער האט שוין‬ ‫מרת עלקא פערל בת ר' יעקב ע"ה וואלטער‬ ‫זיינע ווערטער‪:‬‬ ‫די דאזיגע מעשה – דערציילט ר' שמואל –‬ ‫מוחל געווען‪.20‬‬ ‫נפטרה ביום ד' תשרי יהא זכרה ברוך‬ ‫האט פאסירט מיט מיין עלטער‪-‬פעטער הרה"ג ר'‬ ‫הונצחה ע"י בנה מוה"ר חיים הי"ו‬ ‫אויב מען איז אומשולדיג‬ ‫שלמה מאנעס זצ"ל‪ .‬ער איז געווען א חשוב'ער‬ ‫תלמיד חכם און א גאר‪-‬געהויבענער איד‪ ,‬און‬ ‫שאלה‪ :‬איך האב צוריקגעהערט פון עטליכע‬ ‫אז א חבר מיינער פילט זיך באליידיגט אויף‬ ‫לאזן פון אים איבערבעטן; און אויב מען וועט‬ ‫פאר'ן קריג האט ער געדינט אלס רב אין דער‬ ‫מיר ווייל ער מיינט איך האב זיך געפירט צו‬ ‫נישט ניצן דעם בעכער‪ ,‬וועט מען ווייטער‬ ‫שטאט שוואבאך‪ ,‬אין דייטשלאנד‪ .‬הגאון הצדיק‬ ‫אים נישט אזוי ביושר'דיג‪ .‬איך ווייס אז עס‬ ‫נישט האבן צו אים קיין לייכטע געפילן‪ ,‬אבער‬ ‫רבי יצחק טובי' ווייס זצ"ל‪ ,‬דער גאב"ד ירושלים‪,‬‬ ‫האט אים נאך גוט געקענט און פלעגט כסדר‬ ‫איז נישט געווען ווי ער זאגט‪ .‬צי מוז איך גיין‬ ‫אויב מען וועט עס ניצן וועט דאס העלפן אז‬ ‫רעדן פון אים‪.‬‬ ‫אים איבערבעטן?‬ ‫במשך הזמן זאל מען ווייך ווערן און מען זאל‬ ‫אין חודש חשון תרצ"ט‪ ,‬איז פארגעקומען‬ ‫ווערן בשלום‪.‬‬ ‫תשובה‪ :‬אפילו אויב מען האט יענעם באמת‬ ‫די טרויעריג‪-‬באקאנטע "קרישטאל‪-‬נאכט"‬ ‫גארנישט קיין שלעכטס געטון זאל מען גיין‬ ‫איבערבעטן דריי מאל‬ ‫(די "נאכט פון צעבראכענע גלאז") אין נאצי‪-‬‬ ‫אים איבערבעטן‪ ,‬כדי "דאס הארץ פון כלל‬ ‫דייטשלאנד‪ ,‬ווען די נאצישע פארטיי האט‬ ‫שאלה‪ :‬עס שטייט אז ווען מען האט איינעם‬ ‫ישראל זאל זיין איינס" און אידישע קינדער‬ ‫דורכגעפירט שרעקליכע פאגראמען אויף דער‬ ‫מצער געווען דארף מען אים איבערבעטן‬ ‫אידישער באפעלקערונג און האט חרוב געמאכט‬ ‫זאלן זיך לעבן בשלום איינער מיט'ן אנדערן‪,‬‬ ‫דריי מאל‪ .‬וואס איז דער תועלת אים‬ ‫פילע טויזנטער בתי מדרשים‪ ,‬אידישע היימען און‬ ‫און עס זאל נישט זיין קיין מקום פאר'ן שטן‬ ‫איבערצובעטן נאך צוויי מאל נאכדעם וואס‬ ‫אינסטיטוציעס און פארברענט ספרי קודש‪ .‬די‬ ‫מקטרג צו זיין‪.21‬‬ ‫מען האט אים שוין איין מאל איבערגעבעטן?‬ ‫פאליציי איז ארומגעגאנגען אין שטאט אויפזוכן‬ ‫און ארעסטירן די רבנים‪ .‬צווישן די נעמען אויף‬ ‫תשובה‪ :‬אויב מען האט ח"ו איינעם מצער‬ ‫זייער ליסטע‪ ,‬איז געווען מיין פעטער‪.‬‬ ‫אמירת סליחות‬ ‫געווען‪ ,‬דארף מען אים איבערבעטן פון טיפן‬ ‫ווען די רשעים האבן זיך אריינגעבראכן ביי אים‬ ‫הארצן און ארויסווייזן אז מען האט חרטה‬ ‫ברכות התורה פאר סליחות‬ ‫דערויף‪ ,‬און דאס וואס מען בעט איבער דריי‬ ‫אין שטוב‪ ,‬האט ער געהאלטן אינמיטן בענטשן‪.‬‬ ‫ברכת המזון ביי אים איז געווען אן עבודה; ער‬ ‫שאלה‪ :‬צי דארף מען זאגן ברכות התורה‬ ‫מאל מיינט נישט אז מען זאל פרעגן דריי‬ ‫פלעגט בענטשן געלאסן און ארויסזאגן יעדעס‬ ‫פאר סליחות?‬ ‫מאל צי ער איז מוחל‪ ,‬נאר יעדעס מאל זאל‬ ‫ווארט מיט גרויס כוונה‪ .‬די פאליציאנטן האבן‬ ‫תשובה‪ :‬מען דארף זאגן ברכות התורה פאר‬ ‫מען איבערבעטן אויף אן אנדערן אופן‪ ,‬ווי עס‬ ‫גערעדט צו אים און געפאדערט אז ער זאל גיין‬ ‫סליחות‪ .‬אויב מען האט אנגעהויבן צי זאגן‬ ‫שטייט אין שולחן ערוך אז מען זאל ברענגען‬ ‫מיט זיי‪ ,‬אבער ער האט זיך גארנישט צו טון‬ ‫סליחות און מען דערמאנט זיך אז מען האט‬ ‫דריי מענטשן און בעטן מחילה און טון אלע‬ ‫געמאכט פון זיי און זיך נישט געלאזט שטערן פון‬ ‫פעולות אז יענער זאל זען אז מען מיינט עס‬ ‫נאכנישט געזאגט ברכות התורה‪ ,‬זאל מען‬ ‫בענטשן‪ .‬די רביצין זיינע האט זיך אנגערופן צו די‬ ‫דעמאלט זאגן ברכות התורה ‪.22‬‬ ‫ערנסט און מען וויל זיין בשלום מיט אים‪.19‬‬ ‫דייטשן אז איר מאן רעדט יעצט צו ג‪-‬ט‪ .‬זי האט‬ ‫געבעטן אז זיי זאלן אויסווארטן און אים געבן‬ ‫דאוונען פאר'ן זמן תפילה‬ ‫אויב יענער האט שוין מוחל געווען‬ ‫אביסל צייט און דערנאך וועט ער קומען מיט זיי‪.‬‬ ‫אדער זאגן סליחות‬ ‫שאלה‪ :‬איך האב ליידער איינעם מצער געווען‪,‬‬ ‫אין אנהייב‪ ,‬האבן זיי נישט געוואלט הערן דערפון‪,‬‬ ‫אבער דאן האבן זיי זיך געלאזט איבעררעדן און‬ ‫שאלה‪ :‬אויב איינער איז אויפגעשטאנען‬ ‫אבער איך האב אים נישט איבערגעבעטן‬ ‫געזאגט אז זיי וועלן גיין ערשט צו אנדערע‬ ‫שפעט און עס איז שוין נאענט צום סוף זמן‬ ‫ווייל עס איז מיר נישט באקוועם צו רעדן‬ ‫אדרעסן און דערנאך וועלן זיי צוריקקומען‪.‬‬ ‫תפלה‪ ,‬זאל ער זאגן סליחות פאר'ן‬ ‫דערפון‪ .‬איך ווייס אז ער האט געזאגט פאר‬ ‫מיין פעטער האט געענדיגט בענטשן‪ ,‬און דאן‬ ‫‪ .15‬ומנהג סקווירא ועוד מקומות לומר "תשליך"‬ ‫בתוך הנהר עד צווארו‪ ,‬לא שייך בזה‪ .‬ויש עוד טעמים‪ ,‬עיין ספר מקדש ישראל סי' רט"ו‪.‬‬ ‫האט ער זיך געמאכט א שנעלן חשבון‪ ,‬אז די‬ ‫‪ .16‬והנוהגים לעשות "כפרות" בערב יוה''כ לעצמם ולילדיהם בשאר ימים בעשי''ת אין צריכים להקפיד על‬ ‫בכל השנים ביום י"ג מדות‪.‬‬ ‫‪ .17‬דפשטות הטעם הוא שיחשוב שכל מה שעושין לעוף הזה‪ ,‬הכל היה ראוי לבוא עליו‪ ,‬וע"י תשובתו הקב"ה מסלק הגזירה מעליו‪.‬‬ ‫כך‪.‬‬ ‫פאליציי איז נישט געקומען אהער פון זיין טובה‪-‬‬ ‫ונתקיים בהעוף הזה ‪ -‬בפשטות לא שייך‪ ,‬אך אפשר שסגי במה שאביו חושב עליו כן‪ .‬ועיין ספר קובץ הלכות פסקי הגר"ש קמינצקי פרק כ"ג ס"י‪.‬‬ ‫‪ .18‬וכעי''ז ראה במעגל השנה הוראת כ''ק אדמו''ר שליט''א בענין חולה ששוהה בבית החולים ואינו יכול לעשות ה"כפרות" בעצמו‪ ,‬שיכולים לעשות בעבורו‪.‬‬ ‫וועגן‪ .‬ער האט פארשטאנען אין וואספארא סכנה‬ ‫‪ .20‬כמבואר בספר פלא יועץ מערכת תשובה‪ ,‬ובעוד‬ ‫‪ .‬כמבואר בסי' תר"ו שבכל פעם יקח אתו ג' אנשים‪ ,‬ושיפייסנו בכל פעם במין ריצוי אחר‪.‬‬ ‫ער געפינט זיך און האט זיך שנעל אויפגעהויבן‪,‬‬ ‫יש לכל אדם לילך לאביו ולאמו בערב יום הכיפורים ולבקש מהם מחילה‪ ,‬שאין אדם ניצל מזה בכל יום‪ ,‬והוא חוב גדול על כל אדם‪ .‬ומי‬ ‫ספרים‪.‬‬ ‫‪ .21‬בשו"ע הרב סי' תר"ו ס"ח‪ ,‬אף דכל השנה ראוי לכל אדם לפייס תיכף למי שפשע‬ ‫שאינו עושה כן נקרא חוטא ומזלזל בכיבוד אביו ואמו‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט די רביצין‪ ,‬און ארויסגעאיילט פון‬ ‫כנגדו‪ ,‬מ"מ מערב יום הכיפורים צריך ליזהר בזה ביותר‪ ,‬כיון דהטעם הוא כדי שיהיה לב ישראל שלם זה עם זה‪ ,‬ולא יהא מקום להשטן לקטרג‪ .‬ועיין‬ ‫‪ .22‬בסי' מ"ו ס"ט יש ב' דעות אם צריך לברך קודם סליחות‪ ,‬כיון שהוא רק דברי תחנונים‪ .‬ומבואר שם‬ ‫שפת אמת יומא דף פ"ז‪ ,‬במעשה דרב‪.‬‬ ‫איבערצושמועסן די הלכות וואס ווערן געברענגט אינעם גליון‪ ,‬אדער צו איבערלאזן א שאלה קען מען רופן ‪845.499.5084‬‬ ‫אויב קיין ענטפער‪ ,‬ביטע לאזט איבער א מעסעדזש‬ ‫גליון י"קת | הבוש־הנשה שאר ז"פשת הליכות החיים | ‪7‬‬ ‫)דס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך‬ ‫הבושתב הצורה‬ ‫שטוב‪ .‬בחסדי ה'‪ ,‬איז זיי געלונגען צו אנטלויפן‬ ‫הגליון והפצתו נתנדב‬ ‫קיין ענגלאנד‪ ,‬וואו זיי האבן אויפגעשטעלט‬ ‫ע''י ידידינו הנדיב הנכבד מרבה פעלים לתורה ולהפצת דבר ה' זו הלכה‬ ‫שיינע‪ ,‬ערליכע דורות‪.‬‬ ‫מוה"ר יואל וואלדמאן הי"ו‬ ‫עס איז מקויים געווארן ביי זיי וואס די‬ ‫לרגל שמחת הולדת בתו למזל טוב‬ ‫ראשונים לערנען אונז‪ ,‬אז ווער עס איז געווארנט‬ ‫זכות לימוד תורה של אלפי ישראל יעמוד בעדו לרוות רוב נחת דקדושה‬ ‫צו בענטשן ברכת המזון מיט כוונה ווערט ניצול‬ ‫ולברכת התורה אורך ימים בימינה בשמאלה עושר וכבוד‬ ‫פון שלעכטע גזירות און עס איז רוט אויף אים די‬ ‫מדת הרחמים‪.‬‬ ‫דאוונען‪ ,‬אדער זאל ער ערשט דאוונען און‬ ‫טבילה ערב יום כיפור‬ ‫לאמיר זיך אפשטעלן אויף א קורצע וויילע‬ ‫דערנאך זאגן סליחות?‬ ‫פון אונזער טעגליכן געיעג און בענטשן מיט א‬ ‫א "חציצה" ביי דער טבילה‬ ‫רואיגקייט און געלאסנקייט‪ ,‬און דערמיט וועלן‬ ‫ערב יום כיפור‬ ‫תשובה‪ :‬ער זאל דאוונען פאר'ן סוף זמן‬ ‫מיר זוכה זיין צו רואיגקייט אין לעבן‪ ,‬פרנסה און‬ ‫שאלה‪ :‬עס איז געשטאנען אינעם גליון‬ ‫תפלה און זאגן סליחות נאכדעם אפילו אויב‬ ‫נחת פון קינדער‪ ,‬א שנה טובה ומתוקה און אלע‬ ‫גוטע ברכות‪.‬‬ ‫אז ווען מען טובל'ט זיך אינדערפרי פאר'ן‬ ‫עס וועט מער נישט זיין קיין מנין סליחות און‬ ‫דאוונען‪ ,‬דארף מען נישט אראפנעמען קיין‬ ‫ער וועט דארפן זאגן ביחידות‪ ,‬ווי דער חיד"א‬ ‫ידידכם אברהם ישעי' סג"ל וואזנער‪,‬‬ ‫מו"ץ בשיכון סקווירא‬ ‫"חציצה"‪ ,‬צ‪.‬ב‪.‬ש‪ .‬ארויסנעמען די "ברעיסעס"‬ ‫זאגט אז תפילה בזמנה איז א חיוב מעיקר‬ ‫פון מויל אד"ג‪ .‬וואס איז ביים זיך טובל'ען‬ ‫הדין און סליחות האט מען צוגעלייגט אלס‬ ‫•‬ ‫הוספה‪ ,‬און מען טאר נישט אוועקנעמען‬ ‫ערב יום כיפור?‬ ‫שטייענדיג יעצט נאך א פרישן יאר וואס דער‬ ‫תשובה‪ :‬מען זאל זען אז ווייניגסטנס איין‬ ‫פונעם עיקר צוליב דער הוספה‪.‬‬ ‫רבוש"ע האט אונז געגעבן די זכי' מזכה צו זיין‬ ‫כלל ישראל מיט די הערליכע גליונות‪ ,‬ווינטשן מיר‬ ‫טבילה עיו"כ זאל זיין ָָאן קיין חציצה‪ ,‬ווייל‬ ‫דא בשער בת רבים די חשוב'ע נדיבי הלב שיחי'‬ ‫כאטש די טבילה איז נישט קיין חיוב להלכה‪,‬‬ ‫"באשמורת הבוקר" אדער "שחר‬ ‫וואס האבן אונז געהאלפן מיט דער מעגליכקייט‬ ‫איז עס אבער א שטארקער מנהג און עס‬ ‫קמתי" ווען עס איז שפעט‬ ‫ארויסצוגעבן און פארשפרייטן די גליונות אין א‬ ‫ווערט געברענגט אין שולחן ערוך‪.23‬‬ ‫צייט וואס די הוצאות זענען ספעציעל גרויס‪ ,‬בפרט‬ ‫אין די יעצטיגע זמנים וואס עס איז "היוקר יאמיר"‪,‬‬ ‫שאלה‪ :‬ווען איינער זאגט סליחות שפעט‪ ,‬צי‬ ‫און ָָאן זייער ברייטהארציגער הילף וואלט דאס‬ ‫פאסטן יום כיפור‬ ‫זאל ער אויסלאזן די ווערטער "באשמורת‬ ‫נישט ערמעגליכט געווארן‪ ,‬ווי חז"ל זאגן "אם אין‬ ‫הבוקר" אדער "שחר קמתי" וואס מען זאגט‬ ‫קמח אין תורה"‪.‬‬ ‫פאסטן יום כיפור ביי קינדער‬ ‫אין די סליחות?‬ ‫דער זכות פונעם לימוד התורה פון זעכציג טויזנט‬ ‫שאלה‪ :‬פון וועלכן עלטער דארף מען מחנך‬ ‫אידן בליעה"ר בכל מקומות מושבותיהם זאל מגין‬ ‫זיין א קינד צו פאסטן יום כיפור‪ ,‬און ביז‬ ‫תשובה‪ :‬מען זאל זאגן דעם נוסח וואס עס‬ ‫זיין אויף זיי געבענטשט צו ווערן מיט א גוט‪ ,‬זיס‬ ‫שטייט‪ ,‬ווייל די כוונה איז אז מען זאגט סליחות‬ ‫וויפיל אזייגער?‬ ‫און ליכטיג יאר‪ ,‬ווי באקאנט פון אריה"ק אויפ'ן‬ ‫"באשמורת הבוקר" (און אזוי אויך "שחר קמתי")‬ ‫פסוק "הריעו לה' כל הארץ"‪ ,‬אז די ראשי תיבות‬ ‫תשובה‪ :‬פון ניין יאר אלט איז דא אן ענין‬ ‫מחנך צו זיין א קינד צו פאסטן אביסל‪ ,‬צ‪.‬ב‪.‬ש‪.‬‬ ‫כאטש ער אליין זאגט עס נישט דעמאלט‪.‬‬ ‫דערפון איז הלכ"ה‪ ,‬מרמז צו זיין אז מיט'ן לערנען‬ ‫דעם דבר ה' זו הלכה למעשה‪ ,‬צעברעכט מען אלע‬ ‫עסן א שעה שפעטער ווי געווענליך‪ ,‬און ווען‬ ‫דינים און מען איז זוכה צו חסדים ורחמים‪.‬‬ ‫ער ווערט נאך אביסל עלטער‪ ,‬אביסל מער‪.‬‬ ‫זאגן י"ג מדות ביחידות‬ ‫ביי דער געלעגנהייט ווילן מיר מודיע זיין‪ ,‬אז מיר‬ ‫קינדער איין יאר אונטער בר‪/‬בת מצוה‪ ,‬איז‬ ‫האפן אי"ה ארויסצוקומען אויף סוכות מיט א גרעסערן‬ ‫דא אן ענין אז זיי זאלן פאסטן גאנץ יום‬ ‫שאלה‪ :‬איינער וואס זאגט סליחות ביחידות‪,‬‬ ‫גליון‪ ,‬און די וואס ווילן מנדב זיין און האבן א חלק‬ ‫כיפור‪ .‬אויב זיי האבן נישט קיין כוח‪ ,‬דארפן‬ ‫צי זאל ער זאגן די י"ג מדות ("ה' ה'")?‬ ‫דערין זאלן ביטע אריינרופן וואס פריער ‪845.659.1547‬‬ ‫זיי נישט פאסטן‪.‬‬ ‫ובזכות זה זוכה זיין צו א גוט געבענטשט יאר מיט‬ ‫אלעם גוטן‪ ,‬וזכות הרבים תלוי בכם‪.‬‬ ‫קינדער אונטער ניין יאר אלט דארפן‬ ‫תשובה‪ :‬אויב מעגליך‪ ,‬זאל ער עס זאגן מיט‬ ‫•‬ ‫גארנישט פאסטן‪ .‬ביינאכט איז דער מנהג אז‬ ‫די טראפן אזוי ווי מען לייענט אין דער תורה‪.‬‬ ‫מיטצוטיילן מעשיות להנאת אלפי הקוראים‪,‬‬ ‫זיי פאסטן אביסל‪ ,‬ווילאנג עס איז נישט צו‬ ‫אויב ער קען נישט די טראפן‪ ,‬זאל ער עס‬ ‫ביטע פארבינדט זיך צו דער הנהלת המכון דורך‬ ‫שווער‪.24‬‬ ‫זאגן מיט א נוסח‪.‬‬ ‫‪ ,4592885mhh@gmail.com‬אדער דורכ'ן‬ ‫‪ .23‬דטעם הטבילה הוא משום תשובה‪ ,‬כגר המתגייר‪ ,‬או‬ ‫דהיום נהגו שאין לומר שום פסוקים קודם ברכת התורה‪ .‬עיין משנה ברורה סק"כ"ז‪.‬‬ ‫פעקס‪ ,845.288.2040 :‬אדער לאזט א מעסעדזש‬ ‫משום טומאה‪ .‬וכתב במטה אפרים ס"ח שצריך שלא יהא עליו דבר החוצץ‪ ,‬וע"כ צריך ליטול את הציפרנים ויפריד בנחת את שערות הזקן‪ .‬עיין משנה‬ ‫אויפ'ן טעלעפאן‪845.276.3170 :‬‬ ‫‪ .24‬כמבואר בסי' תרט"ז דקטן בן ט' שלימות מחנכים אותו לשעות‪ ,‬ומשנה של קודם הבר מצוה יש‬ ‫ברורה תר"ו סק"כ"ז‪ ,‬ובדרשו הערה ‪.46‬‬ ‫נהגו להשלים התענית אם יכולים‪ .‬עיין בספר פסקי תשובות‪ ,‬ובשבטי ישראל הלכות צום יום כיפור‪.‬‬ ‫‪ | 8‬הליכות החיים הבוש־הנשה שאר ז"פשת | גליון י"קת‬