gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הבינני - אידיש · HAVINEINI - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: הבינני - אידיש · HAVINEINI - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

הבינני - אידיש · HAVINEINI - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫||| שנת תשפ"ו לפ"ק ||| גליון קס"ח‬ ‫ראש השנה‬ ‫שיעורי‬ ‫באידיש‬ ‫הרב שמעון‬ ‫שפיצער‬ ‫יון‬ ‫שליט"א‬ ‫גל מיוח‬ ‫ד‬ ‫ר לקראת‬ ‫אש השנה‬ ‫ז‪+‬כרונות ‪+‬א‬ ‫‪+‬מלכיות‬ ‫שו‪+‬פרות‬ ‫ז‬ ‫תקי‪+‬עת‬ ‫שו‪+‬פר‬ ‫אמרו לפני מלכיות;‬ ‫די ליכטיגקייט פון 'מלכיות זכרונות שופרות' היילט אויס דעם שורש פון 'קנאה תאוה וכבוד'‬ ‫יום ה' ּפרשת נצבים‪ ,‬כ"ה אלול תשפ"ה‬ ‫‪+‬מלכיות ז‪+‬כרונות שו‪+‬פרות‬ ‫‪+‬נקוּ‪+‬דה‬ ‫‪+‬ל‪+‬מחש‪+‬בה ח‬ ‫א‬ ‫באקומט די נפש ַאן אמת'ע היילונג‬ ‫כי תפארת עוזמו אתה; ראש השנה ַ‬ ‫דארפסט‬ ‫זוכסטו עס? אדרבה‪ ,‬דו קענסט און דו ַ‬ ‫דאך ַא‬ ‫ּפשט‪ .‬ווייל דער חטא פון עבודה זרה איז ָ‬ ‫די תקיעות זענען מכפר אויף די שלש‬ ‫באקומען‪ָ .‬אבער די טיפסטע רגש און תענוג‬ ‫עס ַ‬ ‫ּפראבלעם פון חסרון אמונה אין מלכות ה'‪ .‬ווען‬ ‫ָ‬ ‫חמורות‬ ‫וואס ַא מענטש קען שפירן איז‪ ,‬דורך ַא קשר מיט'ן‬ ‫ָ‬ ‫איינער דינט עבודה זרה פעלט אים די ידיעה ווער‬ ‫אין די כתבי האריז"ל שטייט ַאז מיט אונזער‬ ‫רבוש"ע‪ .‬קרבת ה' איז די מערסטע אמת'ע געפיל‬ ‫שאפן און פירט די וועלט‪ .‬ביי די ּפסוקים‬ ‫בא ַ‬ ‫ס'האט ַ‬ ‫ָ‬ ‫עבודה פון די תקיעות איז מען מכפר אויף די שלש‬ ‫זאך קען דיר‬ ‫וואס קיין שום ַאנדערע ַ‬ ‫פון שייכות ָ‬ ‫פון מלכיות ַארבעט מען ַאריין אין דער עבודה צו‬ ‫עבירות החמורות‪ .‬די תקיעות דמיושב זענען מתקן‬ ‫זא טיפן‬‫דאך ַא ַ‬‫האט ָ‬‫נישט ברענגען! דער רבוש"ע ָ‬ ‫ממליך זיין דעם אויבערשטן‪ַ ,‬ארויסצוברענגען דעם‬ ‫דעם חטא פון עבודה זרה‪ ,‬די תקיעות פון שטילע‬ ‫געגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫רוואס ביזטו‬ ‫פא ָ‬‫ברית עולם מיט ַא איד‪ַ ,‬‬ ‫'להעביר גילולים מן הארץ והאלילים כרות יכרתון‪,‬‬ ‫שמונה עשרה זענען מתקן דעם חטא פון גילוי‬ ‫האבן פונעם‬ ‫זאכן אויב דו קענסט עס ָ‬ ‫צו ַאנדערע ַ‬ ‫לתקן עולם במלכות ש‪-‬די'‪.‬‬ ‫עריות‪ ,‬און די תקיעות פון חזרת הש"ץ זענען מתקן‬ ‫ּפלאץ?‬ ‫ריכטיגן ַ‬ ‫דעריבער טוט 'מלכיות' אויסמעקן דעם פגם פון‬ ‫דעם חטא פון שפיכות דמים‪.‬‬ ‫ביי די ּפסוקים פון זכרונות ברענגט מען זייער‬ ‫עבודה זרה‪ ,‬ווייל ס'איז 'כבלעו כך פלטו'‪ ,‬יעדעס‬ ‫האבן‬ ‫וואס אידן ָ‬ ‫ּפונקט ווי ביי די קרבנות ָ‬ ‫יתי‬ ‫שטארק ַארויס די נקודה‪ :‬וְ זָ ַכ ְר ִּתי ֲאנִ י ֶאת ְּב ִר ִ‬ ‫ַ‬ ‫האט חלילה דעם פגם פון‬ ‫מאל ווען ַא מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫מקריב געווען‪ ,‬בזמן שבית המקדש היה קיים‪ ,‬זענען‬ ‫מֹותי לָ ְך ְּב ִרית עֹולָ ם‪ .‬דער‬ ‫עּוריִ ְך וַ ֲה ִק ִ‬ ‫ימי נְ ָ‬ ‫אֹותְך ִּב ֵ‬‫ָ‬ ‫עבודה זרה – און אויך דעם פגם פון 'כל הכועס‬ ‫באזונדערע קרבנות צו מתקן זיין ַאנדערע‬ ‫געווען ַ‬ ‫זאגט ַאז לעתיד לבוא וועל איך מגלה‬ ‫אויבערשטער ָ‬ ‫וויבאלד עס‬ ‫ַ‬ ‫כאילו עובד עבודה זרה' ‪ -‬איז עס‬ ‫האבן מכפר געווען אויף‬‫חטאים; די שעירי חטאת ָ‬ ‫האב צו כלל ישראל‪ ,‬אויף‬ ‫וואס איך ָ‬ ‫זיין די אהבה ָ‬ ‫פאר'ן מענטש פון זיין אמונה‪ָ .‬אבער ווען‬ ‫פעלט ַ‬ ‫האט מכפר געווען‬ ‫טומאת מקדש וקדשיו‪ ,‬קטורת ָ‬ ‫נאך‬‫כ'האב עס ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫ַאן אופן פון 'ברית עולם' ָ‬ ‫דערמאנט זיך דעם אמת ַאז דער אויבערשטער‬ ‫ַ‬ ‫ער‬ ‫אויף לשון הרע‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ַ .‬אזוי אויך ווען ס'קומט‬ ‫שטארק ַארויסגעברענגט‪ .‬די‬ ‫ַ‬ ‫קיינמאל נישט ַאזוי‬ ‫ָ‬ ‫דאס ַא תיקון דעם חטא‬ ‫איז מלך העולם‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַא ראש השנה‪ ,‬ווען אידן דערנענטערן זיך צום‬ ‫דארט מסביר ַאז 'ברית עולם' מיינט‬ ‫מפרשים זענען ָ‬ ‫פון עבודה זרה‪.‬‬ ‫זא דביקות‪ ,‬ווערן דורך די מצוות‬ ‫רבוש"ע מיט ַא ַ‬ ‫ַאז ס'איז נישט קיין חילוק אויב ס'איז געווען חטאים‬ ‫זאכן‬‫ָאּפגעמעקט און אויסגערייניגט די נישט גוטע ַ‬ ‫זכרונות איז מתקן גילוי עריות‬ ‫פארשטיין ַאז דער‬ ‫וכדומה‪ .‬לעתיד לבוא וועט מען ַ‬ ‫וואס זענען אנגעקלעפט אויף אידישע נשמות‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫די ּפסוקים פון זכרונות זענען ַא תיקון אויף‬ ‫ביי די תקיעות איז מען מתקן די ַאלע פגמים פון‬ ‫ברית צווישן אידן מיט'ן אויבערשטן איז ַא נצחיות‪,‬‬ ‫גאנצער‬ ‫דעם חטא פון גילוי עריות‪ ,‬ווייל דער ַ‬ ‫די שלש חמורות‪.‬‬ ‫ּפהאלטן‪ .‬דעריבער‬ ‫דאס נישט ָא ַ‬ ‫גארנישט קען ָ‬ ‫און ָ‬ ‫וויבאלד די נפש פונעם‬‫ַ‬ ‫שורש פון דעם חטא איז‪,‬‬ ‫ווען ַא איד געדענקט און חזר'ט די ּפסוקים פון‬ ‫מלכיות איז מתקן עבודה זרה‬ ‫מענטש איז משתוקק צו שּפירן ַא טיפע רגש פון‬ ‫זכרונות ווערן אויסגעמעקט ַאלע נישט גוטע‬ ‫וואס ער געפינט זיך אין ַא‬‫תענוג‪ ,‬און צוליב דעם ָ‬ ‫דער ספה"ק שם משמואל (תרע"ד) לייגט צו‪ַ ,‬אז‬ ‫הרגשים פון תענוג‪.‬‬ ‫דא אויף דעם עולם‬ ‫גוף‪ַ ,‬ארומגענומען מיט נסיונות ָ‬ ‫זאגן ַאז די תקיעות פון‬‫לויט דעם אריז"ל קען מען ָ‬ ‫שופרות איז מתקן שפיכות דמים‬ ‫געווארן‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫נאכגעשלעּפט‬ ‫הזה‪ ,‬דעריבער איז ער ָ‬ ‫סדר מלכיות איז קעגן דעם חטא פון עבודה זרה‪ ,‬די‬ ‫רוואס‬ ‫פא ָ‬‫דער שם משמואל איז ווייטער מסביר ַ‬ ‫ס'האט זיך אנגעקלעפט אויף זיין נשמה רגש און‬ ‫ָ‬ ‫תקיעות פון זכרונות איז קעגן דעם חטא פון גילוי‬ ‫די ּפסוקים פון שופרות זענען מתקן דעם פגם פון‬ ‫תענוג פון דער נישט גוטער זייט‪.‬‬ ‫עריות‪ ,‬און די תקיעות פון שופרות איז קעגן דעם‬ ‫שפיכות דמים‪ .‬ווייל דער שופר איז ַא בחינה פון‬ ‫פאר'ן מענטש‪:‬‬ ‫זאגט ָאבער ַ‬ ‫דער רבוש"ע ָ‬ ‫חטא פון שפיכות דמים‪.‬‬ ‫בלאזט‬ ‫ָ‬ ‫'ויפח באפיו נשמת חיים'‪ ,‬ווען ַא מענטש‬ ‫וואס דו זוכסט‪ָ ,‬אבער וואו‬ ‫וואו גייסטו? איך ווייס ָ‬ ‫דאס שטימט זייער שיין אויך מיט'ן ּפשוט'ן‬ ‫ָ‬ ‫גליון הבינני || ‪1‬‬ ‫ָאבער דער נסיון מיט ַא פראדזשעקטאר און עס‬ ‫מ'ווערט עלטער? די אברים ַארבעטן שוין נישט‬ ‫שופר ברענגט ער ַארויס ַא חיות פון די טיפענישן‬ ‫שיינט ּפונקט אין די אומבא'טעמ'טע חלקי הנפש‬ ‫זאגט‪" :‬דו מוזט ָאנהויבן‬‫דאקטער ָ‬ ‫ַאזוי גוט‪ ,‬און דער ָ‬ ‫פון זיין נשמה‪.‬‬ ‫וואו דו ווילסט נישט קוקן‪...‬‬ ‫טאג און‬ ‫גאנצן ָ‬‫נוצן דיינע הענט און פיס‪ ,‬דו זיצט ַא ַ‬ ‫קומט אויס ַאז שפיכות דמים נעמט ַאוועק די‬ ‫וואס‬ ‫געהאט ַא נסיון ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואלט‬ ‫ווען דער מענטש ָ‬ ‫שּפאצירן"‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז נישט גוט‪ ,‬דו מוזט ָאנהויבן‬‫ָ‬ ‫'נשמת חיים' פון ַא מענטש און שופר ברענגט‬ ‫וואלט‬ ‫וואלט געשיינט נאר אויף זיינע גוטע חלקים‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫אומבאקוועם‪ָ ,‬אבער ס'איז‬ ‫ַ‬ ‫טאקע‬ ‫ס'איז ַ‬ ‫צוריק דעם 'נשמת חיים'‪ .‬שפיכות דמים מיינט ַאז‬ ‫וואלט געקומען אין שול‬ ‫ער געווען צופרידן‪ .‬ער ָ‬ ‫געזונט‪...‬‬ ‫געווארן מיתה‪ָ .‬אבער דורך דעם שופר‬ ‫ָ‬ ‫פון חיים איז‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫וואלטן‬ ‫מיט ַא שמייכל‪ ,‬און מענטשן ָ‬ ‫באקוועמער צו נוצן נאר‬ ‫פאר'ן מענטש איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫איז מען מעורר נייע חיים‪ .‬דעריבער איז ָ‬ ‫דאס ַא‬ ‫"אה‪ ,‬ער איז מקבל יסורים באהבה"‪ָ ...‬אבער דער‬ ‫ָ‬ ‫ּפראצענט פון זיין גוף ַאזויווי ער איז‬ ‫ָ‬ ‫פערציג‬ ‫תיקון אויף שפיכות דמים‪.‬‬ ‫זא נסיון ברענגט נישט ַארויס‬ ‫רבוש"ע ווייסט ַאז ַא ַ‬ ‫שלאפן‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫צוגעוואוינט‪ .‬ער וויל בלויז עסן‪ ,‬זיצן און‬ ‫קנאה‪ ,‬תאוה און כבוד‬ ‫מאל די ַאלטע חיים‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬ ‫דאס איז ָ‬ ‫קיין נייע חיים‪ָ .‬‬ ‫באקוועמער‪ָ ,‬אבער מ'קען‬ ‫פארשטיי ַאז ס'איז ַ‬ ‫איך ַ‬ ‫די ספרים הק' ָ‬ ‫זאגן אויף די משנה (אבות ד‪ ,‬כא)‪:‬‬ ‫האט שוין פון פריער‪ .‬דעריבער‬ ‫וואס דער מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאכן‬‫ַ‬ ‫מ'דארף דיר‬ ‫ַ‬ ‫נישט ַאזוי ממשיך זיין‪...‬‬ ‫'הקנאה התאוה והכבוד מוציאין את האדם מן‬ ‫סארט‬‫גיט מען אים פון הימל דירעקט ַאן ַאנדערע ָ‬ ‫אומבאקוועם‪ ,‬הייב אן גיין טרעּפ‪ ,‬שלעּפ שווערע‬ ‫ַ‬ ‫העולם'‪ַ ,‬אז די דריי חטאים פון 'קנאה‪ ,‬תאוה‪,‬‬ ‫וואס איז‬ ‫זאל ַארויסברענגען ַא חיים ָ‬ ‫וואס ָ‬‫נסיון ָ‬ ‫דאס חיות זאל ָאנקומען צו ַאלע דיינע‬ ‫זאכן‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ַ‬ ‫כבוד' זענען ענפים פון די דריי עבירות 'עבודה‬ ‫נאכנישט ַארויסגעקומען פון דער מענטש‪ .‬דער‬ ‫ָ‬ ‫אברים וגידים‪.‬‬ ‫זרה‪ ,‬גילוי עריות‪ ,‬און שפיכות דמים'‪ .‬ווייל כבוד‬ ‫ס'זאל שיינען‬ ‫ָ‬ ‫געווארן ַאז‬ ‫ָ‬ ‫געמאכט‬ ‫ַ‬ ‫נסיון איז‬ ‫דאס זעלבע איז מיט'ן נפש‪ :‬עס איז דיר געוויס‬ ‫ָ‬ ‫קומט פונעם שורש עבודה זרה‪ ,‬ווען עס פעלט פון‬ ‫נאכנישט מסודר‬ ‫וואס איז ָ‬‫ּפונקטליך צו יענעם חלק ָ‬ ‫באקוועמער צו נוצן בלויז די פערציג פראצענט‬ ‫דער אמונה און מ'גלייבט אין דעם אייגענעם כוחי‬ ‫אין דיין נפש!‬ ‫צו וועלכע דו ביסט שוין צוגעוואוינט‪ָ .‬אבער דער‬ ‫ועוצם ידי‪ .‬תאוה איז פונעם שורש גילוי עריות‪.‬‬ ‫באקומען ַא‬ ‫נאך חלקי הנפש זאלן ַ‬ ‫רבוש"ע וויל ַאז ָ‬ ‫און קנאה קומט פון שפיכות דמים‪ ,‬ווייל דער‬ ‫תורה שיינט ַאריין ַא לעזונג‬ ‫חיות‪ ,‬דעריבער שטעלט ער אונטער ַא נסיון דורך‬ ‫שטארק‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫מענטש שּפירט‪" :‬יענער שטערט מיר צו‬ ‫דאס דער שורש‬ ‫צוריק צום ענין‪ :‬בדרך כלל איז ָ‬ ‫ַא צווייטן מענטש‪ַ .‬אצינד ביזטו יענעם מקנא‪ ,‬דו‬ ‫כ'האב נישט קיין ַאנדערע עצה נאר אים צו ּפשוט‬ ‫ָ‬ ‫פון שפיכות דמים‪ ,‬ווען ַא מענטש שּפירט דעם‬ ‫ווילסט אים שופך דמים זיין‪ָ ,‬אבער באמת איז עס‬ ‫ָאּפרוימען פון וועג"‪...‬‬ ‫דארף יענעם ָאּפרוימען‬ ‫געפיל פון קנאה ַאז "איך ַ‬ ‫פאר דיין טובה‪ ,‬פאר דיין שלימות‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫זאל קענען שיינען אויף מיין‬ ‫פון וועג‪ ,‬כדי איך ָ‬ ‫דאס זעלבע איז ווען ַא מענטש טוט עס נישט‬ ‫ָ‬ ‫ּפלאץ"‪ ...‬די ּפסוקים פון שופרות זענען מתקן ָאט‬ ‫ַ‬ ‫זאגן"‪...‬‬ ‫האב איך געמיינט צו ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫"נישט ָ‬ ‫נאר ער איז שופך דם פאר ַא‬ ‫מיט ַא מעסער ח"ו‪ָ ,‬‬ ‫דעם פגם פון שפיכות דמים‪.‬‬ ‫בדרך אגב‪ :‬מ'זעט ָאפט ַאז ווען דער‬ ‫זאגן אויף 'המלבין‬ ‫צווייטן מיט ווערטער‪ ,‬ווי חז"ל ָ‬ ‫פאר'ן מענטש איז עס‬ ‫אויבערשטער גיט ַא נסיון ַ‬ ‫ּפני חבירו ברבים' ַאז ס'איז ממש שפיכות דמים‪,‬‬ ‫דערמאנט ביי שופרות דעם שופר פון מתן‬ ‫ַ‬ ‫מען‬ ‫'אזיל סומקא ואתי חיוורא'‪ .‬דער שורש דערפון‬ ‫האט זיך בכלל‬‫וואס דער מענטש ָ‬ ‫סארט נסיון ָ‬ ‫זא ָ‬ ‫ַא ַ‬ ‫באגלייט און לייטערט אויס‬ ‫תורה‪ ,‬ווייל די תורה ַ‬ ‫דארף יענעם לייגן אין ַא‬ ‫קומט פון ַא געפיל‪" :‬איך ַ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫פארגעשטעלט‪ .‬דער מענטש ָ‬ ‫האט‬ ‫נישט ָ‬ ‫דעם מענטש‪ ,‬המאור שבה מחזירו למוטב און ווי‬ ‫זייט‪ ,‬ווייל ער שטערט מיר פון ָאנקומען וואו איך‬ ‫ּפלאן ַאז ס'וועט אים אונטערקומען נסיונות‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫אין‬ ‫זאגט‪' :‬אורייתא מודעת ליה חוביה'‪.‬‬ ‫דער זוהר הק' ָ‬ ‫נאטיץ אין‬ ‫זא ָ‬‫מאכט מען זיך ַא ַ‬ ‫וויל"‪ ...‬דעריבער ַ‬ ‫געטראכט‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ער שוין נישט‬‫דאס ָ‬ ‫ָאבער ָ‬ ‫מאכן מיט‬‫האט דעם כח ַאז ס'קען ליכטיג ַ‬ ‫די תורה ָ‬ ‫דארף מען יענעם‬ ‫מח ַאז ווען די צייט וועט קומען ַ‬ ‫אייגנשאפטן פון ליכטיגקייט‪ :‬די תורה איז אן‬ ‫ַ‬ ‫ביידע‬ ‫וואלט געקענט ַאריינגעבן ַא בקשה‬ ‫אויב ער ָ‬ ‫דאס‪...‬‬ ‫מ'מאכט ָ‬ ‫ַ‬ ‫וויאזוי‬ ‫באלד זען ַ‬ ‫באזייטיגן‪ .‬מ'וועט ַ‬ ‫ַ‬ ‫ּפראבלעמען‪,‬‬ ‫פאר'ן מענטש זיינע ָ‬ ‫וואס ווייזט ַ‬ ‫אור ָ‬ ‫וואלט ער אויסגעפילט ַא צעטל‬ ‫פאר'ן רבוש"ע ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער מענטש שּפירט ַאז יענעמ'ס לעבן שטערט‬ ‫וואס היילט אויס און ברענגט ַא‬‫און ס'איז אן אור ָ‬ ‫וואס ער שּפירט ַאז‬‫סארט נסיונות ָ‬ ‫מיט דריי ָ‬ ‫מ'דארף זען ַאז יענע חיים זאל מער‬ ‫ַ‬ ‫מיין לעבן‪ .‬און‬ ‫לעזונג צו די ָ‬ ‫ּפראבלעמען‪.‬‬ ‫פאר אים‪" :‬איך וועל ּפרובירן‬ ‫ס'איז געאייגנט ַ‬ ‫זאל קענען לעבן‪ .‬קנאה‬ ‫דא זיין‪ ,‬כדי ַאז איך ָ‬ ‫נישט ָ‬ ‫כאטש מיט צוויי פון די דריי‬ ‫זיך צוצושטעלן‪ָ ,‬‬ ‫סיטואציע‪ ,‬ווען איינער‬ ‫ַ‬ ‫סארט‬‫יעדער קען דעם ָ‬ ‫ברענגט ממש לידי שפיכות דמים‪.‬‬ ‫נסיונות"‪ ...‬למעשה קומט אים שּפעטער אונטער‬ ‫גייט דורך ַא געוויסע שוועריגקייט‪ ,‬און ַא צווייטער‬ ‫ַא נייעם נסיון פון ַאן ַאנדערן ווינקל‪ .‬ער שּפירט‬ ‫צער ברענגט ַארויס דיין שלימות‬ ‫סארט‬ ‫האלבע שעה‪ ,‬מיט ַאלע ָ‬ ‫איז אים מסביר ַא ַ‬ ‫"דאס איז נישט‬ ‫פאר'ן רבוש"ע‪ָ :‬‬‫זאגן ַ‬ ‫כאילו ער וויל ָ‬ ‫פארקערט‪ .‬אדרבה! ווען‬ ‫דער אמת איז ָאבער ַ‬ ‫ּפראבלעם‪.‬‬‫ָ‬ ‫וואס ס'איז זיין‬ ‫הגדרות און הסברים‪ָ ,‬‬ ‫ּפאסיג‬ ‫וואלט געווען מער ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫סארט נסיון‪ָ ,‬‬ ‫מיין ָ‬ ‫יענער שטייט דיר אין וועג‪ ,‬ווען יענער טשעּפעט‬ ‫דער מענטש הערט אויס און פרעגט‪" :‬נו‪ ,‬ובכן‪,‬‬ ‫פאר מיין חבר"‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫דיר‪ ,‬ווען יענער נעמט דיר עּפעס צו‪ ,‬ווען יענער‬ ‫זאגט יענער‪:‬‬ ‫זאל יעצט טון"? – ָ‬ ‫וואס ווילסטו איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫האלטענע‬ ‫בא ַ‬ ‫מאכן די ַ‬ ‫מ'דארף ליכטיג ַ‬ ‫ַ‬ ‫דערמאנט דיר דיינע חסרונות‪ָ ,‬אדער ווען יענער‬ ‫ַ‬ ‫דארט‬ ‫לאזט אים ָ‬ ‫דארף גיין"‪ ,‬און ער ָ‬ ‫"אה‪ ,‬איך ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫ּפראבלעם‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫מ'זאגט נאר דעם‬ ‫ָ‬ ‫זיצן‪ ...‬אויב‬ ‫חסרונות‬ ‫דאס ַאלעס‬ ‫מאכט דיר סיי וועלכע ַאנדערע צער‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫טאקע קומט דער נסיון דוקא אויף‬ ‫רוואס ַ‬ ‫פא ָ‬ ‫ַ‬ ‫מיט ַא תכלית פון הימל‪ :‬לצרף וללבן את בני אדם!‬ ‫האט ָאבער ביידע‬ ‫האט מען דערפון? די תורה ָ‬ ‫ָ‬ ‫געראכטן?‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט זיך נישט‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬‫ַאזעלכע ּפלעצער ָ‬ ‫און ווען ַא איד ווערט אויסגעלייטערט‪ ,‬ברענגט‬ ‫פאררעכטן‪,‬‬ ‫מ'דארף ַ‬‫ַ‬ ‫אייגנשאפטן‪ :‬עס ווייסט וואו‬ ‫ַ‬ ‫האט געוויסע חלקים בנפש‪,‬‬ ‫ווייל יעדער מענטש ָ‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫דאס ַארויס זיין שלימות'דיגע מהות‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר'ן מענטש ַארויסצושלעּפן זיין‬ ‫און עס העלפט ַ‬ ‫אינגאנצן בלינד‪ .‬ער איז‬ ‫ַ‬ ‫דארט איז ער ממש‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארנעם‪.‬‬‫קומט ַארויס זיין נשמה אויפ'ן שענסטן ַ‬ ‫אייגענע ליכטיגקייט‪.‬‬ ‫האט ער נישט קיין שום חסרון‪.‬‬ ‫דארט ָ‬‫זיכער ַאז ָ‬ ‫דא געווען דיך צו‬ ‫וואלט נישט ָ‬‫אויב יענער ָ‬ ‫נשטאט יסורים‬ ‫ָ‬ ‫תורה ַא‬ ‫דארט פעלט אים אמונה‪,‬‬ ‫באמערקט נישט ַאז ָ‬ ‫ער ַ‬ ‫רמאכט‪.‬‬ ‫פא ַ‬ ‫האלב ַ‬ ‫וואלסטו געבליבן ַ‬ ‫אויסלייטערן‪ָ ,‬‬ ‫אויב ַא איד איז מסכים צו לערנען די מאמרי‬ ‫ָאדער מדות טובות‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬דעריבער קלויבט אים‬ ‫וואלט נישט געקענט ַארויסקומען!‬ ‫דיין ּפנימיות ָ‬ ‫דאס ַא שּפיגעלע צו‬ ‫חז"ל מיט ַא ביטול‪ ,‬איז ָ‬ ‫וואס וועט אים‬ ‫סארט נסיון ָ‬ ‫זא ָ‬ ‫דער רבוש"ע אויס ַא ַ‬ ‫דער מענטש וויל בלייבן מיט זיין מינימום חיות‪,‬‬ ‫נשטאט‬ ‫ָ‬ ‫שוואכקייטן! ַא‬ ‫ַ‬ ‫ַאנטדעקן זיינע אייגענע‬ ‫דארט וואו ס'איז אים טונקל‪.‬‬ ‫מאכן דוקא ָ‬ ‫לעכטיג ַ‬ ‫רוואס‬ ‫"פא ָ‬‫זאגט ער‪ַ :‬‬ ‫און ווען איינער שטערט אים‪ָ ,‬‬ ‫אויפגעלאכטן‬ ‫ָ‬ ‫דארפן דורכגיין יסורים ווערט ער‬ ‫ַ‬ ‫מאכן' מיינט אודאי נישט ַאז דער‬ ‫'לעכטיג ַ‬ ‫באקוועם"‪...‬‬ ‫לאז מיר לעבן ַ‬‫האב איך די צער‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫טאקע חז"ל ַאז תורה איז‬ ‫זאגן ַ‬ ‫דורך תורה‪ַ .‬אזוי ָ‬ ‫מענטש וועט גלייך שּפירן ַא תענוג מיט ַא זיסקייט‪.‬‬ ‫'באקוועם' מיינט ַאז ער וויל נישט‬ ‫ַ‬ ‫נשטאט יסורים‪ ,‬אשרי הגבר אשר תיסרנו קה‬ ‫ָ‬ ‫ַא‬ ‫וואס מען‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫דאס וועט שּפעטער קומען‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫ַארויסברענגען קיין נייע כוחות‪ָ .‬אבער מ'קען זען‬ ‫זאלסט‬ ‫נשטאט דו ָ‬‫ָ‬ ‫ומתורתך תלמדנו‪ .‬ווייל ַא‬ ‫מאכן' מיינט ַאז ס'וועט‬ ‫ַארבעט עס אויס‪' .‬לעכטיג ַ‬ ‫אפילו ביי די גשמיות'דיגע כוחות‪ַ ,‬אז אויב ַא מענטש‬ ‫וואס‬ ‫גאנצע מצב פון יסורים ָ‬ ‫דארפן דורכגיין ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫אומבאקוועמע ליכטיגקייט‪ .‬דו האסט ַא‬ ‫ַ‬ ‫זיין ַאן‬ ‫מאכט נישט קיין‬ ‫נוצט נישט אויס זיינע אברים‪ ,‬ער ַ‬ ‫שוואכקייט‪ ,‬קענסטו עס‬ ‫ַ‬ ‫וועט ַארויסברענגען דיין‬ ‫האלטסט ַאזוי שיין‪ ,‬קומט‬ ‫בא ַ‬ ‫וואס דו ַ‬‫ּפלאץ בנפש ָ‬ ‫ַ‬ ‫ּפאסירט ווען‬ ‫וואס ַ‬‫דעמאלט ָ‬ ‫ָ‬ ‫געהעריגע איבונגען‪,‬‬ ‫‪ || 2‬גליון הבינני‬ ‫דערפאר איז געווען‬ ‫ַ‬ ‫טיפע ּפלעצער פונעם מענטש‪.‬‬ ‫אומבאקוועם‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫דעם חסרון‪ .‬אודאי איז עס ָ‬ ‫נאך ַאלץ‬ ‫טרעפן אין אגדות חז"ל אויב דו וועסט לערנען‬ ‫דערפאר וועט אויך‬ ‫ַ‬ ‫ַא קול שופר ביי מתן תורה‪ ,‬און‬ ‫ווייל ווען ַא מענטש טרעפט זיך מיט זיין אמת'ן‬ ‫צוגאנג‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מיט'ן ריכטיגן‬ ‫מ'זאגט די ּפסוקים‬ ‫לעתיד לבא זיין דער שופר‪ ,‬וואו ָ‬ ‫האלט‬ ‫דאס נישט ָאננעמען‪ ,‬ער ַ‬ ‫מצב‪ ,‬וויל ער ָ‬ ‫ּפראבלעם‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫כאּפן דעם‬ ‫דורך די תורה וועסטו ַ‬ ‫ביי שופרות‪ :‬והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול‪.‬‬ ‫מאכט עס ערגער‬ ‫ַאז ס'איז נישט אמת‪" ,‬מען ַ‬ ‫ּפראבלעם‪ ,‬און‬‫ָ‬ ‫האבן בושה פון דעם‬ ‫דו וועסט ָ‬ ‫דאס איז דער שלימות הבריאה ווען ַאלע אידן וועלן‬ ‫ָ‬ ‫כאטש ברענגט עס ַאביסל‬ ‫ווי ס'איז"‪ָ ...‬אבער ָ‬ ‫דורכדעם וועסטו זיך איינשּפארן ַאלע יסורים‪ .‬דו‬ ‫פאראייניגן און זיך פרייען ַאז מ'איז ָאנגעקומען‪.‬‬ ‫זיך ַ‬ ‫ַארויף די נושא אויפ'ן טיש‪ ,‬און בעז"ה וועט ער‬ ‫וועסט מתּפלל זיין‪" :‬רבוש"ע‪ ,‬העלף מיר ַארויסגיין‪,‬‬ ‫האט געטון זיין חלק‪ ,‬און דורכדעם‬ ‫יעדער איד ָ‬ ‫ַארויסגיין דערפון‪.‬‬ ‫איך קען נישט ַאליין" און די תורה וועט דיר‬ ‫זענען ַאלע נשמות ָאנגעקומען צום תיקון השלם‪.‬‬ ‫האט דעם כח ַארויסצושלעּפן די‬ ‫דער שופר ָ‬ ‫באגלייטן און העלפן צו קענען מטּפל זיין מיט‬ ‫ַ‬ ‫ב‬ ‫והקימותי לך ברית עולם; זעטיגן די נשמה מיט איר ריכטיגע שּפייז‬ ‫ּפלאן‬ ‫ַ‬ ‫יאר‪ .‬דער‬ ‫רעזולטאטן גלייך ביים ערשטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן געהערט ַאלס קינד‪ַ ,‬אז מ'בלייבט‬ ‫מיר ָ‬ ‫וויאזוי היילט מען אויס דעם שורש?‬ ‫ַ‬ ‫יאר גייט דורכגיין‬ ‫דאס ערשטע ָ‬ ‫איז לכתחלה ַאז ָ‬ ‫מ'פארלירט די‬ ‫ַ‬ ‫מיט די קינדערישע הבנה און‬ ‫יעדער מענטש אויף דער וועלט מוטשעט זיך‬ ‫גארנישט‪ָ ,‬אבער יעצט ווייס איך שוין ַאז ס'איז‬‫מיט ָ‬ ‫"אה‪ ,‬יענע מעשה‪ ,‬אודאי‪ַ ,‬א‬ ‫התּפעלות דערפון‪ָ :‬‬ ‫ּפראבלעמען פון קנאה תאוה וכבוד אויף ַא‬ ‫ָ‬ ‫מיט‬ ‫'גארנישט'!‬ ‫נישט ָ‬ ‫קאנטע מעשה"‪...‬‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫זא נוסח און‬ ‫מאל אויף ַא ַ‬ ‫פארנעם‪ַ .‬א ָ‬‫טאג טעגליכן ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט געעפנט ַא ביזנעס‪ .‬די ערשטע‬ ‫ַא מענטש ָ‬ ‫זא טיפער דערהער‬ ‫דאך ַא ַ‬‫ָאבער באמת ליגט ָ‬ ‫מאל אויף ַאן ַאנדערע נוסח‪ָ ,‬אבער בדרך כלל‬ ‫ַא ָ‬ ‫האט אינוועסטירט‬ ‫האט ער נאר דערלייגט; ער ָ‬ ‫יאר ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס‬ ‫וויאזוי ָ‬ ‫ַ‬ ‫אין דער מעשה‪ :‬רבי עקיבא זעט‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫האט יעדער שוועריגקייטן מיט די ַאלע דריי ַ‬ ‫ָ‬ ‫געמאכט‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫מארקעטינג‪ ,‬ער ָ‬ ‫סאך געלט אין ַ‬ ‫ַא ַ‬ ‫וואס‬ ‫געמאכט ַא לאך אינעם שטיין‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואסער ָ‬ ‫ַ‬ ‫מ'דארף מתקן‬‫ַ‬ ‫און שּפעטער‪ ,‬ווען מ'רעדט ַאז‬ ‫געדארפט‬‫ַ‬ ‫האט‬‫סטבארע טעותים ‪ ,‬ער ָ‬‫ַ‬ ‫קא‬ ‫עטליכע ָ‬ ‫וואס רבי עקיבא לערנט ַארויס‬ ‫איז די עיקר לימוד ָ‬ ‫זיין די פגמים פון קנאה תאוה וכבוד‪ ,‬קוקט מען‬ ‫האבן אים‬ ‫אויפזאגן עטליכע ַארבעטער ווייל זיי ָ‬ ‫ָ‬ ‫דערפון? ביז יעצט איז ער געווען טויזנט ָ‬ ‫ּפראצענט‬ ‫צוגאנג‪" :‬ס'איז געשען ַא‬‫ַ‬ ‫צומאל ָאן מיט ַא‬ ‫ָ‬ ‫עס‬ ‫יאר און ער‬ ‫דאס ָ‬‫שאדן‪ .‬ער ענדיגט ָ‬ ‫נאר געברענגט ָ‬ ‫גארנישט‬ ‫האט ָ‬ ‫וואסער ָ‬ ‫טראּפ ַ‬‫זיכער ַאז די ערשטע ָ‬ ‫דורכגעפאלן עטליכע‬ ‫ַ‬ ‫ּפראבלעם‪ ,‬איך בין ליידער‬ ‫ָ‬ ‫האב יעצט מער חובות‪,‬‬ ‫מאכט דעם חשבון‪" :‬איך ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואסער‬ ‫האט שוין געזען ַ‬ ‫גערוקט‪ .‬יעדער מענטש ָ‬ ‫מאל מיט די עבירות‪ָ ,‬אבער יעצט גייט‬ ‫הונדערט ָ‬ ‫ּפראצענט מער עגמת נפש‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האב הונדערט‬ ‫איך ָ‬ ‫גארנישט‪ .‬ס'איז‬‫ּפאסירט ָ‬ ‫וואס רינט ערגעץ און עס ַ‬ ‫ָ‬ ‫לאמיר מבטל זיין די‬ ‫מען עס גענצליך אויסמעקן‪ָ .‬‬ ‫כ'האב אפילו‬ ‫ָ‬ ‫פארדרייט‪ ,‬און‬‫סאך מער ַ‬ ‫איך בין ַא ַ‬ ‫וואסער ברענגט נישט‬ ‫טראּפ ַ‬‫ָ‬ ‫דאך זיכער ַאז איין‬ ‫ָ‬ ‫קנאה תאוה וכבוד"‪.‬‬ ‫ָאנגעזעצט מיין שלום בית ווייל כ'בין געווען ַאזוי‬ ‫קיין שום שינוי‪.‬‬ ‫זא בליק‪,‬‬ ‫ָאבער אויב מ'קוקט עס ָאן מיט ַא ַ‬ ‫דאס איז מיין סך הכל‬ ‫פארנומען מיט'ן געשעפט‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫געמאכט דעם‬‫ַ‬ ‫האט רבי עקיבא‬ ‫דאן ָ‬‫ָאבער ַ‬ ‫רוואס איז‬ ‫פא ָ‬ ‫געוואלד פונעם אמת‪ .‬ווייל ַ‬ ‫ַ‬ ‫פעלט ַא‬ ‫יאר"‪.‬‬ ‫פונעם ָ‬ ‫געווארן ַא לאך‪ ,‬איז‬ ‫ָ‬ ‫חשבון ַאז אויב יעצט איז‬ ‫געשען די קנאה‪ ,‬תאוה‪ָ ,‬אדער כבוד? ַ‬ ‫וויאזוי איז‬ ‫דאס איז דער‬ ‫וואס איז ָאבער דער אמת? ַאז ָ‬ ‫ָ‬ ‫יא עּפעס געשען‬ ‫געווארן למפרע ַאז ס'איז ָ‬‫ָ‬ ‫נתגלה‬ ‫דאקטער פרעגט פונעם‬ ‫דאס געשען? ַאזויווי דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך געלערנט‬ ‫מהלך אין ביזנעס! דער מענטש ָ‬ ‫טראּפ! אלא מאי‪ ,‬עס ווערט ָ‬ ‫יא‬ ‫אויך ביים ערשטן ָ‬ ‫וואס איז געווען‬‫"פארצייל מיר ַאביסל ָ‬ ‫ּפאציענט‪ַ :‬‬‫ַ‬ ‫סיי בגשמיות און סיי ברוחניות פון די טעותים; ער‬ ‫זא קליינע טויש ַאז אונזער‬ ‫ַא שינוי‪ ,‬נאר ס'איז ַא ַ‬ ‫וואס איז‬ ‫פריער‪ ,‬געב מיר ַאביסל 'בעגראונד'‪ָ ,‬‬ ‫רשטאנד‪ ,‬מער‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫באקומען מער אחריות‪ ,‬מער ַ‬ ‫האט ַ‬‫ָ‬ ‫באמערקן‪ָ .‬אבער‬‫דאס נישט ַ‬ ‫גשמיות'דיגע אויג קען ָ‬ ‫געווען די צען מינוט פאר ס'איז געשען די מעשה?"‪.‬‬ ‫שטארק‬ ‫ַ‬ ‫האט ער זיך‬ ‫ביטול און מער תפלה‪ .‬זיכער ָ‬ ‫האט‬‫טראּפ ָ‬ ‫פארשטייען ַאז די ערשטע ָ‬ ‫די עיני שכל ַ‬ ‫האבן‬ ‫וואס ָ‬‫דא מצבים ביים מענטש ָ‬ ‫דאך ָ‬ ‫ס'איז ָ‬ ‫יאר‪ .‬ס'איז ַא ספק בכלל? אויב‬ ‫דאס ָ‬ ‫גערוקט ָ‬ ‫מאל‪.‬‬ ‫געמאכט ַא שינוי אויך ביים ערשטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫אים ערוועקט ָאט די קנאה‪ ,‬תאוה וכבוד‪ .‬און די‬ ‫געמאכט‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬ ‫ער לערנט זיך פון די טעותים ָ‬ ‫זעלבע מצבים גייען זיכער זיך איבערשּפילן אויך‬ ‫רעזולטאטן‬ ‫ַ‬ ‫מען מוז נישט גלייך זען קיין‬ ‫מאכן ַא סך הכל‬ ‫פארשריט! ער קען ַ‬ ‫ערנסטע ָ‬ ‫דא אויף‬‫דאס איז דער סדר ָ‬ ‫יאר‪ָ .‬‬ ‫די קומענדיגע ָ‬ ‫זאל‬‫באוואויגן רבי עקיבא ַאז ער ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫דאס ָ‬‫ָ‬ ‫ערפארונג‬ ‫ַ‬ ‫באקומען‬ ‫האב ַ‬ ‫יאר‪" :‬איך ָ‬ ‫פונעם ערשטן ָ‬ ‫וויאזוי‬ ‫דארף זיין די שאלה‪ַ :‬‬ ‫דער וועלט! אויב ַאזוי ַ‬ ‫נאכ'ן זיין אן עם הארץ פאר‬ ‫גיין לערנען‪ ,‬אפילו ָ‬ ‫דאס איז דער אמת! ער איז‬ ‫צו פירן ַא געשעפט"‪ָ .‬‬ ‫פארמיידן אויף שּפעטער?‬‫דאס צו ַ‬‫קען מען העלפן ָ‬ ‫האבן תלמידי‬‫נאכ'ן פיינט ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און אפילו ָ‬‫פערציג ָ‬ ‫ערפארונג‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫סאך‬ ‫יעצט ַא ביזנעס אייגנטומער מיט ַא ַ‬ ‫מ'דארף דאך טון ַא ריכטיגע תשובה מיט ַא 'קבלה‬‫ַ‬ ‫רוואס? ווייל‬ ‫פא ָ‬‫חכמים מיט ַא מורא'דיגע שנאה‪ַ .‬‬ ‫זאגט‬‫ערפארונג?" ָ‬ ‫ַ‬ ‫יאר‬ ‫ווען מ'פרעגט אים‪" :‬וויפיל ָ‬ ‫דורכפאלן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מ'זאל באמת מער נישט‬ ‫על העתיד'‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫מ'דארף נישט זען קיין‬ ‫ַ‬ ‫האט געוואוסט ַאז‬ ‫ער ָ‬ ‫האט משלים געווען‪...‬‬ ‫ער‪" :‬דער קישוי השעבוד ָ‬ ‫דאס?‬‫באווייזט מען ָ‬ ‫וויאזוי ַ‬ ‫ַ‬ ‫יאר זיך‬ ‫כ'האב שוין אין דעם איין ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאכט זיך מיר ַאז‬ ‫ַ‬ ‫עּפעס רוקט זיך – אפילו אויב מען‬ ‫וואס ַא ביזנעס‬ ‫סארט טעות ָ‬ ‫געלערנט אויף יעדן ָ‬ ‫באמערקט עס נישט‬ ‫ַ‬ ‫מאכן‪ - ".‬ס'הערט זיך ווי ַא ווערטל‪,‬‬ ‫אייגטומער קען ַ‬ ‫ָאבער די נקודה איז אמת‪.‬‬ ‫הייב אן גיין‬ ‫וויאזוי מלכיות‬ ‫ַ‬ ‫דער תירוץ איז‪ :‬דער וועג‬ ‫נאנטער צום אמת‬ ‫מ'ווערט ָ‬ ‫טרעּפ‪ ,‬שלעּפ‬ ‫זכרונות שופרות מעקט אויס קנאה תאוה וכבוד‬ ‫(עבודה זרה‪ ,‬גילוי עריות‪ ,‬שפיכות דמים) איז ווען דער מענטש‬ ‫ווען ַא איד איז עוסק אין 'מלכיות זכרונות‬ ‫שופרות’ טוט עס אויף זייער אסאך‪ ,‬צו פאררעכטן‬ ‫זאכן‪,‬‬‫שווערע ַ‬ ‫האט אים געברענגט‬ ‫וואס ָ‬‫באמערקט דעם טעות ָ‬ ‫דורכפאלן‪ ,‬און דער מענטש איז מסכים צו ָ‬ ‫זאגן‬ ‫ַ‬ ‫ַ‬ ‫צו‬ ‫דעם שורש פון קנאה תאוה כבוד‪ .‬ווייל ער לייגט‬ ‫יעצט ארויף ‘אמת’ אויף זיין נשמה‪ .‬ער איז מחבר‬ ‫דאס חיות‬ ‫ַאז ָ‬ ‫דעמאלט רוקט זיך עּפעס‪,‬‬‫ָ‬ ‫געווארן דער נסיון‪ָ ,‬אבער‬ ‫ָ‬ ‫'טעיתי' מיט ַאן אמת‪.‬‬ ‫כאטש ס'איז נישט בטל‬ ‫ָ‬ ‫זיין נשמה צו תורה‪ ,‬דורכ'ן מקיים זיין די מצוה‬ ‫זאל ָאנקומען‬ ‫האט זיך גערוקט!‬ ‫עּפעס ָ‬ ‫צו ַאלע דיינע‬ ‫פאר'ן איד ַאז די‬‫זאגט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫פונעם אויבערשטן ָ‬ ‫האבן ַאלע געהערט ַאלס קינד די מעשה‬‫מיר ָ‬ ‫חלקי התורה פון מלכיות זכרונות שופרות איז‬ ‫טראּפט‬ ‫וואסער ָ‬ ‫האט געזען ַאז ַ‬ ‫וויאזוי רבי עקיבא ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר דיר! דער מענטש איז‬ ‫זאך ַ‬‫יעצט די בעסטע ַ‬ ‫עס מקיים מיט ַא שופר‪ ,‬מיט ַא טלית‪ ,‬מיט ַא ציבור‪,‬‬ ‫אברים וגידים‪.‬‬ ‫אויף ַא שטיין‪ ,‬ביז דער שטיין איז געלעכערט‬ ‫וואס‬ ‫זאכן ָ‬ ‫ּפראבלעם מיט ַ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‪ .‬ס'איז ָ‬ ‫דא ַא‬ ‫ָ‬ ‫גליון הבינני || ‪3‬‬ ‫האט עס גענומען‬ ‫איינהאלטן‪ ,‬ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫זיך נישט געקענט‬ ‫דאס אויף צו די נישט ריכטיגע‬‫מענטש טוישט ָ‬ ‫ער לערנט די ּפסוקים‪ ,‬און השי"ת איז מבטיח ַאז‬ ‫און געטרונקן דערפון‪.‬‬ ‫געפילן פון 'קנאה תאוה כבוד'‪.‬‬ ‫וואס וועט‬ ‫נאנטער צום אמת‪ָ ,‬‬ ‫ס'גייט דיר ברענגען ָ‬ ‫דא געווען די מעשה? דער מענטש‬ ‫וואס איז ָ‬‫ָ‬ ‫צום ביישּפיל‪ַ :‬א מענטש דארף ָאנקומען צו‬ ‫דיר העלפן אויף שּפעטער!‬ ‫נאר‬ ‫האט נישט קיין יראת שמים? ַא ַ‬ ‫איז ַא גנב? ער ָ‬ ‫אמת'ע כבוד‪ .‬ער ַ‬ ‫דארף שּפירן די ווערד פון זיין‬ ‫ווען ַא איד קען די טייטש פון די ּפסוקים און‬ ‫האט‬ ‫רוואס ער ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫זאגן‪" :‬מ'קען נישט וויסן ַ‬ ‫וועט ָ‬ ‫דאס איז פון די יסודות צו זיין נפשיות'דיג‬ ‫נשמה‪ָ .‬‬ ‫פאררעכטן‬ ‫ער דערהערט ַאז דורכדעם גייט ער ַ‬ ‫האט ַא‬ ‫מ'דארף רעדן מיט מומחים‪ ,‬ער ָ‬‫ַ‬ ‫דאס געטון‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫געזונט‪ ,‬צו קענען ָאננעמען קריטיק און ָאנגיין‬ ‫דאווענען‬‫ּפראבלעמען‪ ,‬גייט ער ַארויס פונעם ַ‬ ‫זיינע ָ‬ ‫דאס איז די נושא? די נושא‬ ‫ּפראבלעם מיט גניבה"‪ָ ...‬‬ ‫ָ‬ ‫מיט'ן לעבן‪ .‬ווען ַא מענטש ווייסט זיין אמת'ע‬ ‫זא פרייליכקייט‪ ,‬ווייל ער גלייבט ַאז ס'איז‬‫מיט ַא ַ‬ ‫רוואס איז ער געווען‬ ‫פא ָ‬ ‫גאר עּפעס ַאנדערש‪ַ :‬‬ ‫איז ָ‬ ‫דאס אים ַא רצון צו לערנען און‬‫חשיבות‪ ,‬ברענגט ָ‬ ‫געשען! ער קען ממש ַארויסגיין מיט ַא ַ‬ ‫טאנץ ַאז‬ ‫וואס ער איז ַאזוי‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫אין מדבר צוויי טעג?! ָ‬ ‫צעקלאּפט‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫שטייגן‪ ,‬ער איז נישט מיואש און‬ ‫האט זוכה געווען‪ .‬תתקבל צלותהון ובעותהון‬ ‫ער ָ‬ ‫זאל‬‫ּפאסירן ַאז ער ָ‬ ‫דארשטיג קען אוודאי ַ‬ ‫שטארק ָ‬ ‫ַ‬ ‫האקן אויף ַאנדערע‪...‬‬ ‫פארנומען צו ַ‬‫ער איז נישט ַ‬ ‫האט נישט‬ ‫פארשטייט ַאז ער ָ‬‫דכל בית ישראל! ער ַ‬ ‫געטראכט ַאז ס'גייט‬ ‫ַ‬ ‫האסטו‬‫וואס דען ָ‬ ‫דורכפאלן‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫באמערקן אויף געוויסע מענטשן‬ ‫מ'קען גלייך ַ‬ ‫באקומען ַא‬ ‫נאר ער ַ‬‫בלויז מקיים געווען ַא מצוה‪ָ ,‬‬ ‫מ'זאגט נישט ַאז ס'איז בסדר צו גנב'ן‪,‬‬ ‫געשען?! ָ‬ ‫שטאלץ און ס'קוקט‬ ‫ָ‬ ‫וואס דרייען זיך ַארום ַאזוי‬ ‫ָ‬ ‫וואס די מצוה דארף‬ ‫שטיקל אחיזה אין די תכלית ָ‬ ‫וואס איז געווען די מעשה?‬ ‫ָאבער די שאלה איז‪ָ :‬‬ ‫אויס ווי זיי זענען בעלי גאוה‪ָ ,‬אבער באמת זענען‬ ‫טון מיט אים‪.‬‬ ‫די נשמה מוז זיך זעטיגן פון הייליגע‬ ‫רוואס‬ ‫פא ָ‬ ‫צעבראכענע מענטשן‪ַ .‬‬ ‫ָ‬ ‫זיי די מערסטע‬ ‫פארשטיין אפילו ַאן‬ ‫אודאי קענען מיר נישט ַ‬ ‫הרגשים‬ ‫רוואס מוז ער זיין ַא‬ ‫פא ָ‬ ‫פאדערט ער ַאזויפיל כבוד? ַ‬ ‫ָ‬ ‫פאדעם פון די טעמי המצוות‪ ,‬ווייל ס'איז‬ ‫עק פון ַא ָ‬ ‫ביי די ּפסוקים פון מלכיות זכרונות שופרות‪,‬‬ ‫האט ער דערפון? זייער‬ ‫וואס ָ‬‫מתכבד בקלון חבירו? ָ‬ ‫מאל העכער פון אונזער השגה‪ָ ,‬אבער‬ ‫מיליאנען ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאמיר דיר מסביר זיין‬ ‫זאגט דער אויבערשטער‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫ּפשוט‪ ,‬ווייל ער איז נישט מצליח זיך צו מתכבד זיין‬ ‫וואס מיר‬ ‫דער רבוש"ע גיבט אונז געוויסע חלקים ָ‬ ‫וויאזוי ַא נפש פון ַא מענטש ַארבעט‪ .‬רבי לעבן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫פון זיך ַאליין‪ ,‬דעריבער גייט ער ַארום און ּפרובירט‬ ‫פארשטיין‪ ,‬ער גיבט אונז הייליגע ספרים‬ ‫יא ַ‬ ‫זאלן ָ‬ ‫ָ‬ ‫דו גייסט נישט קענען זיין ַא מסודר'דיגער מענטש‬ ‫כאּפן ַאביסל כבוד פון 'קלון חבירו'‪ .‬ווען ער‬ ‫צו ַ‬ ‫ס'זאל אונז‬ ‫ָ‬ ‫זאלן אונז מסביר זיין‪ ,‬כדי ַאז‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויב דו גייסט נאר שּפירן ַא מינימום רגש‪ .‬איך בין‬ ‫ּפאטעמען‪...‬‬ ‫ראּפ קען ער ַאביסל ָא ָ‬ ‫קלאּפט יענעם ַא ָ‬‫ַ‬ ‫ברענגען ַא התרגשות און ַא שמחה של מצוה צו‬ ‫דיר מבטיח ַאז ס'גייט זיכער נישט ַארבעטן‪ .‬ווייסט‬ ‫אודאי דארף ַא מענטש וויסן זיין אייגענע ווערד‪,‬‬ ‫ּפאסירט‪.‬‬ ‫דא ַ‬ ‫וואס ָ‬‫כאּפן ָ‬ ‫ַ‬ ‫רוואס? ווייל דו ביזט נישט קיין דומם‪ַ ...‬א דומם‬ ‫פא ָ‬ ‫ַ‬ ‫ּפלאץ‪ ,‬נישט‬ ‫ס'דארף קומען פון ַא געזונטע ַ‬ ‫ַ‬ ‫ָאבער‬ ‫די נפש זוכט עּפעס‬ ‫קען זיך אפשר ַאן עצה געבן‪ָ ,‬אבער ַא מענטש קען‬ ‫ּפקלאּפן יענעם‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫רא‬ ‫דורך ַא ָ‬ ‫רוואס ווערט ַא מענטש‬ ‫פא ָ‬ ‫וואס איז די סיבה ַ‬ ‫ָ‬ ‫נישט לעבן פון ַאזוי ווייניג רגש‪ .‬יעדער בריאה‬ ‫ּפלאץ‬ ‫האבן תענוג – פון ַא גוטע ַ‬ ‫מ'דארף ָ‬ ‫ַ‬ ‫נכשל מיט קנאה‪ ,‬תאוה‪ָ ,‬אדער כבוד? ס'איז נישט‬ ‫אייגנשאפט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען געבן צו עסן לויט זיין‬ ‫ַ‬ ‫זאך איז לגבי שּפירן תענוג און רגש‪.‬‬‫די זעלבע ַ‬ ‫פארגעסן די יסודות הדת‬ ‫האט ַ‬ ‫בלויז ווייל ער ָ‬ ‫האבן זיינע סּפעציעלע‬ ‫יעדער בעל חי דארף ָ‬ ‫ַא מענטש קען נישט זיין אויף דער וועלט ָאן שּפירן‬ ‫האט נישט קיין‬‫און ס'איז נישט בלויז ווייל ער ָ‬ ‫וואס מען‬ ‫עסנווארג ָ‬ ‫ַ‬ ‫דא סּפעציעלע‬ ‫מאכלים‪ .‬ס'איז ָ‬ ‫סארט טיפע רגש! ס'איז ַא חלק פון אונזער לעבן‬ ‫די ָ‬ ‫וואס‬ ‫אמונה ַאז קיינער קען אים נישט צונעמען ָ‬ ‫וואס מ'גיט פאר ַא‬ ‫עסנווארג ָ‬ ‫ַ‬ ‫גיט פאר ַא כלב און‬ ‫האלט‬‫בא ַ‬ ‫צו זיין ַא 'נצרך' אויף געפיל‪ .‬איינער ַ‬ ‫באשערט‪ .‬ס'איז נישט נאר צוליב דעם!‬ ‫איז אים ַ‬ ‫האבן ַאנדערע‬ ‫לייב‪ּ .‬פונקט ווי יעדע בריאה דארף ָ‬ ‫עס בעסער‪ ,‬און איינער קען עס נישט ַאזוי גוט‬ ‫דא ַא טיפערע סיבה‪ַ :‬אז די נפש‬ ‫בשורש ליגט ָ‬ ‫מזון‪ַ ,‬אזוי קענסטו נישט שּפייזן דעם נפש מיט ַא‬ ‫האלטן‪ָ ,‬אבער די נפש פון ַא מענטש דארף עס‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פון ַא מענטש איז משתוקק‪ ,‬ער איז הונגעריג און‬ ‫שוואכע רגש! אוודאי גייט עס נישט ַארבעטן‪ָ ,‬‬ ‫וואס‬ ‫ַ‬ ‫האבן‪ ,‬אויף ַא געזונטן אופן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר'חלש'ט אויף עּפעס‪ ,‬און ער‬ ‫דארשטיג און ַ‬‫ָ‬ ‫איז געווען דיין שאלה בכלל?‬ ‫דער מענטש קומט ַאריין ַאזוי שעמעדיג צו‬ ‫ּפרובירט זיך ָאנצופילן מיט די נישט גוטע הרגשים‬ ‫לאמיר דיר‬ ‫זאגט‪ :‬קום‪ָ ,‬‬ ‫דער אויבערשטער ָ‬ ‫ַא מומחה‪ ,‬און ער רעדט זיך אויס‪" :‬איך בין‬ ‫פון קנאה תאוה וכבוד!‬ ‫וויאזוי דו קענסט ָאנקומען צו ַא טיפע רגש‬ ‫ָאנווייזן‪ַ ,‬‬ ‫סאך רגש און‬ ‫האבן ַא ַ‬ ‫דארף ָ‬‫בלעמאטיש איך ַ‬ ‫ַ‬ ‫ּפרא‬ ‫ָ‬ ‫מ'טראכט ַאריין וועט מען זען ַאז דער‬ ‫ַ‬ ‫ַאז‬ ‫וואס וועט ָאנפילן דיין נפש‪ .‬די תענוג‬ ‫פון תענוג ָ‬ ‫ּפראבלעם!‬ ‫האט נישט קיין ָ‬ ‫תענוג"‪ .‬ר' איד‪ ,‬איר ָ‬ ‫גרעסטער נצרך אויף דער וועלט איז ַא מענטש!‬ ‫געוואלדיג און ַאזוי‬ ‫ַ‬ ‫דאך ַאזוי‬ ‫פון קרבת ה' איז ָ‬ ‫מ'דארף נאר‬ ‫ַ‬ ‫איר זענט בסך הכל ַא מענטש!‬ ‫צווישן ַאלע ברואים פון 'דומם‪ ,‬צומח‪ ,‬חי' איז דער‬ ‫האסטו‬ ‫דאס ָ‬‫האבן! ָ‬ ‫דארפסט ָ‬ ‫וואס דו ַ‬ ‫דאס איז ָ‬ ‫זיס‪ָ .‬‬ ‫מאכט מען ַאז די רגש‬ ‫ריינטראכטן‪ַ :‬‬ ‫וויאזוי ַ‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫וואס איז‬ ‫זאך ָ‬‫מענטש דער מערסט – הונגעריגער ַ‬ ‫טאקע ָאן מיט'ן לשון‪:‬‬ ‫געזוכט! דער ּפסוק רופט עס ַ‬ ‫מאכט‬‫וויאזוי ַ‬ ‫ַ‬ ‫ּפלאץ?!‬ ‫ַ‬ ‫זאל גיין צום ריכטיגן‬ ‫ָ‬ ‫רהאן‪.‬‬ ‫פא ַ‬‫נאר ַ‬‫ָ‬ ‫האט דעם זעלבן‬ ‫והקימותי לך ברית עולם‪ – .‬עס ָ‬ ‫זאל דיר מעורר זיין צו שּפירן‬ ‫מען ַאז די רגש ָ‬ ‫נאכ'ן געבורט‪.‬‬ ‫דאס קומט צום אויסדרוק גלייך ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאמען 'ברית'‪ ,‬ווייל ברית מיינט‪'ַ :‬א טיפער קשר'‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫אמת'ע חיים?!‬ ‫וואקסן איז ער‬ ‫ווען ַא פרישער צומח הייבט אן ַ‬ ‫זאך‪ָ ,‬אבער דו טוסט‬ ‫דו ווילסט ַא גוטע ַ‬ ‫דארשטיג‬ ‫נארישקייט ווייל מ'איז ָ‬ ‫מ'זוכט ַ‬ ‫גלייך מסודר‪ ,‬קיינער דארף אים נישט העלפן‬ ‫עס נישט ריכטיג‪...‬‬ ‫ווען ַא איד זאל דערהערן דעם 'הבן יקיר לי‬ ‫וואקסן‪ .‬ווען ס'ווערט געבוירן ַא בעל חי איז ער‬ ‫ַ‬ ‫מאל הערט מען ווי ַא מענטש זינגט ַא ניגון‬ ‫ַא ָ‬ ‫שּפאצירט‬ ‫ַ‬ ‫שוין מסודר עטליכע שעה שּפעטער‪ .‬ער‬ ‫זאל דערהערן‬ ‫אפרים אם ילד שעשועים'; ווען ער ָ‬ ‫זאגן‪:‬‬ ‫טאן‪ ,‬און מ'וויל אים ָ‬‫אויפ'ן נישט ריכטיגן ָ‬ ‫וויאזוי מען עסט‬ ‫ַאליין אויף די פיס‪ ,‬ער ווייסט שוין ַ‬ ‫האסטו דען ַא ספק ַאז ער‬‫דעם 'על כן המו מעי לו'‪ָ ,‬‬ ‫זאגן‪ָ ,‬אבער דו‬ ‫וואס דו ווילסט ָ‬ ‫"איך מיין ַאז כ'ווייס ָ‬ ‫וויאזוי מ'גיט זיך ַאן עצה‪ ,‬און ער גייט שוין‬ ‫און ַ‬ ‫דאך‬ ‫דארף ער ָ‬ ‫דאס ַ‬ ‫וועט נישט ווערן געזעטיגט? ָ‬ ‫זאגסט עס נישט גוט"‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫ווייטער‪ .‬דער מענטש איז ַא נצרך שבנצרכים‪.‬‬ ‫האבן! ער‬‫דאס ָ‬ ‫גאנצע מהות מוז ָ‬ ‫שטארק! זיין ַ‬ ‫ַ‬ ‫ַאזוי‬ ‫דארף‬‫ער קען זיך ממש נישט קיין עצה געבן‪ ,‬ער ַ‬ ‫לעמאל‪ַ ,‬אז‬ ‫ָ‬ ‫דער עיקר פגם פון ַאן עבירה איז ַא‬ ‫דאס נישט‪,‬‬‫באקומט ָ‬ ‫איז נישט קיין מענטש אויב ער ַ‬ ‫מ'דארף‬ ‫ַ‬ ‫ָאנקומען צו ַאנדערע אויף טריט און שריט‪,‬‬ ‫האט ַא צורך‪ ,‬און דעריבער ּפרובירסטו‬ ‫דיין נפש ָ‬ ‫רוואס זוכט דער‬ ‫פא ָ‬ ‫צעבראכענער כלי‪ַ .‬‬ ‫ָ‬ ‫ער איז ַא‬ ‫אים פיטערן מיט ַא לעפל אין מויל‪ .‬ער איז ַאן‬ ‫ָאנצוקומען צו ַא געוויסע הרגש‪ָ ,‬אבער דו טוסט עס‬ ‫באקומען תענוג פון 'בורות נשברים'?‬ ‫מענטש צו ַ‬ ‫ערנסטער נצרך‪.‬‬ ‫וויאזוי‬ ‫כאּפסט נישט ַ‬ ‫אויף ַאן אומריכטיגן וועג‪ .‬דו ַ‬ ‫דאס‬‫בלויז ווייל ער וויל נישט קיין יראת שמים? ָ‬ ‫דאס אויפ'ן גוטן אופן‪.‬‬ ‫מ'טוט ָ‬ ‫גאנצע מעשה!‬ ‫איז נישט די ַ‬ ‫ּפלאץ‬ ‫האבן כבוד – פון ַא גוטע ַ‬ ‫מ'דארף ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס ליידט אויף די‬ ‫צום ביישּפיל‪ַ :‬א מענטש ָ‬ ‫פארשטעלן ַאז איינער געפינט זיך‬‫לאמיר זיך ָ‬‫ָ‬ ‫די גשמיות'דיגע מהות פונעם מענטש איז ַא‬ ‫לעמאל מנצח זיין יענעם‬ ‫ָ‬ ‫מדה פון 'נצחון'‪ ,‬ער מוז ַא‬ ‫האט נישט געטרונקען פאר‬ ‫אין ַא מדבר וואו ער ָ‬ ‫געוואלדיגער‬ ‫ַ‬ ‫סימן ַאז אויך דער נפש האדם איז ַא‬ ‫דאס ַאזוי וויכטיג?‬ ‫דארפסטו ָ‬ ‫רוואס ַ‬ ‫פא ָ‬‫אין ַא וויכוח‪ַ .‬‬ ‫צוויי טעג‪ ,‬ער שּפירט יעדע סעקונדע ווי ער גייט‬ ‫שאפן דעם מענטש אויף‬ ‫בא ַ‬ ‫נצרך‪ .‬השי"ת ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס איז ַא חילוק ווער‬‫האבן דערפון? ָ‬ ‫וואס גייסטו ָ‬‫ָ‬ ‫האט ער ַא נסיון; ער‬ ‫דארשט‪ ,‬און יעצט ָ‬ ‫פאר ָ‬‫אויס ַ‬ ‫זא אופן ַאז ער קען זיך נישט קיין עצה געבן ָאן‬ ‫ַא ַ‬ ‫עס געווינט דעם וויכוח? אלא מאי‪ ,‬ווייל דיין נפש‬ ‫האט‬ ‫וואסער ביי יענעם‪ ,‬און ער ָ‬ ‫גלאז ַ‬ ‫האט געזען ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר ַאז דער‬ ‫ּפראבלעם איז ָ‬ ‫דעם אויבערשטן‪ .‬דער ָ‬ ‫‪ || 4‬גליון הבינני‬ ‫ַאנדערש‪ .‬ער זוכט אמונה‪ ,‬דביקות און חיים‪.‬‬ ‫מענטש צוביסלעך די יסודות הדת און ס'העלפט‬ ‫האט ַא צורך זיך צו שּפירן גוט ַאז דו ביזט געווען‬ ‫ָ‬ ‫האבן'!‬ ‫דארף באמת ָ‬ ‫'וואס ער ַ‬ ‫אים צו דערהערן ָ‬ ‫האבן‬ ‫גערעכט! והא ראיה‪ַ ,‬אז אויב דו וועסט נישט ָ‬ ‫מברר זיין די אינערליכע שיינקייט‬ ‫פאר וועמען צו דערציילן ַאז דו האסט געוואונען‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫צוגעזאגט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫זאגן ַאז דער אויבערשטער ָ‬ ‫חז"ל ָ‬ ‫טרעפן דעם ּפנימיות'דיגן אור‬ ‫נאך דעם וויכוח‬‫גארנישט ווערד‪ ...‬אויב ָ‬ ‫איז עס ָ‬ ‫פאר אברהם אבינו ַאז זיינע קינדער וועלן ירש'נען‬ ‫קומט אויס ַאז ווען ַא מענטש וויל מתקן זיין‬ ‫ביזטו געבליבן דער איינציגסטער אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫האבן אידן נאר‬ ‫צען אומות‪ָ ,‬אבער דערווייל ָ‬ ‫די פגמים פון 'קנאה תאוה וכבוד'‪ ,‬איז נישט גענוג‬ ‫וועסטו זיין ַאזוי ברוגז‪ ,‬דו וועסט ּפרובירן צו‬ ‫באקומען די זיבן אומות‪ ,‬הכנעני החיתי וכו'‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫געמאכט טעותים‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫באמערקן ַאז ער ָ‬ ‫בלויז צו ַ‬ ‫געשטארבן?‬ ‫ָ‬ ‫רוואס ביזטו‬ ‫"פא ָ‬‫ַ‬ ‫אויפוועקן יענעם‪:‬‬ ‫לעתיד לבוא וועט מען אויך מנצח זיין די אומות‬ ‫פארשטיין ַאז זיין נפש איז‬ ‫נאר ער מוז אויך ַ‬ ‫ָ‬ ‫באקומען דעם שלימות און דער אור‬ ‫משתוקק צו ַ‬ ‫האבן"‪...‬‬ ‫דא ָ‬‫געדארפט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האב דיר‬ ‫איך ָ‬ ‫וואס די דריי זענען‬ ‫פון 'קיני קניזי און קדמוני'‪ָ ,‬‬ ‫נאכנישט געקומען צו קיין תיקון‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דא ביי די ַאלע דריי מדות‪.‬‬ ‫וואס איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫די תורה גיט די ריכטיגע מזון הנפש‬ ‫זאגן די ספרים הק' ַאז די שלש אומות הטמאות‬ ‫ָ‬ ‫דאס הייסט ַאזוי‪ :‬קנאה תאוה וכבוד‪ ,‬זענען‬ ‫ָ‬ ‫ַאלע מדות רעות קומען פון דעם זעלבן שורש‪:‬‬ ‫מ'דארף‬‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫זענען מרמז אויף קנאה תאוה וכבוד ָ‬ ‫מ'דארף ּפטור ווערן דערפון‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬‫נישט קליפות ָ‬ ‫באקומען ַא געוויסע רגש‬ ‫דער מענטש זוכט צו ַ‬ ‫וואס מיינט מברר זיין? ווען מ'ווייסט‬ ‫נאך מברר זיין‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫מ'דארף זיי מברר זיין! די דריי מדות‬ ‫ַ‬ ‫און געענדיגט‪.‬‬ ‫דאס ַא הייליגער‬‫ָאנצופילן זיין נפש‪ ,‬און בעצם איז ָ‬ ‫וואס נעמט ַארום‬ ‫ַאז די קליּפה איז בלויז דער לבוש ָ‬ ‫רעות פון קנאה‪ ,‬תאוה און כבוד‪ ,‬זענען בעצם ַא‬ ‫דארף באמת‬ ‫וואס ער ַ‬‫כאּפט נישט ָ‬‫נאר ער ַ‬ ‫רגש‪ָ ,‬‬ ‫דארט‬ ‫וואס ליגט ָ‬‫דעם טוב‪ ,‬מ'זעט דעם גוטן חלק ָ‬ ‫לבוש פאר די הייליגע מדות פון 'אמונה‪ ,‬דביקות‪,‬‬ ‫נשטאט דעם ּפרובירט ער זיך צו זעטיגן‬ ‫ָ‬ ‫האבן‪ ,‬און ַא‬ ‫ָ‬ ‫מ'ווארפט ַאוועק דעם שלעכטן חלק‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האלטן און‬‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען‬ ‫נשטאט כבוד (עבודה זרה) ַ‬ ‫ָ‬ ‫און חיים'! ַא‬ ‫נארישקייטן‪.‬‬ ‫מיט ַ‬ ‫ַאזוי בלייבט מען נאר מיט דער שיינקייט דערפון‪.‬‬ ‫דארף‬‫נשטאט תאוה (גילוי עריות) ַ‬ ‫ָ‬ ‫שּפירן אמונה‪ַ ,‬א‬ ‫און ווען ַא איד איז זוכה צו אויסלייזן זיין נפש‬ ‫נשטאט קנאה (שפיכות דמים)‬‫ָ‬ ‫האבן דביקות‪ ,‬און ַא‬ ‫מען ָ‬ ‫וועגן דעם ווערט די תורה ָאנגערופן 'משיבת‬ ‫דאס ַא בחינה‬ ‫פון די ַאלע ַארומיגע לבושים‪ ,‬איז ָ‬ ‫האבן אמת'ע חיים‪ .‬דער מענטש זוכט‬ ‫דארף מען ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס זיין‬ ‫פאר'ן מענטש ָ‬ ‫פארציילט ַ‬ ‫נפש'‪ .‬די תורה ַ‬ ‫פון 'ובאו האובדים בארץ אשור והנדחים בארץ‬ ‫פאלט ער‬ ‫עּפעס מזון פאר זיין נשמה‪ ,‬און ליידער ַ‬ ‫באקומען‪ .‬דורך לערנען חומש‬ ‫נפש דארף אמת'דיג ַ‬ ‫רפארן‬ ‫פא ָ‬ ‫וואס זענען ַ‬ ‫מצרים' ‪ַ -‬אלע חלקי הנפש ָ‬ ‫ּפראבלעמען פון קנאה‬ ‫ָ‬ ‫סארט‬ ‫ַאריין אין די דריי ָ‬ ‫רש"י‪ ,‬דורך עוסק זיין אין מאמרי חז"ל‪ ,‬און דורך זיך‬ ‫קערן זיך צוריק!‬ ‫גאר עּפעס‬ ‫תאוה וכבוד‪ָ ,‬אבער באמת זוכט ער ָ‬ ‫באקומט דער‬ ‫מתבונן זיין אין די הדרכות פון חז"ל‪ַ ,‬‬ ‫ג‬ ‫באלייכטן אויפ'ן‬ ‫ויהי בישורון מלך; די ּפנימיות'דיגע הרגשה פון ראש השנה קען ַ‬ ‫יאר‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫ַ‬ ‫איבערלעבן מתן תורה און מי המבול‬ ‫ס'האט אויסגעקוקט‬‫ָ‬ ‫וויאזוי‬ ‫זאפט ַ‬ ‫דערציילט מיט ַ‬ ‫ַא תפלה צו גיין אויפ'ן גוטן וועג‬ ‫האט דער אויבערשטער אונז געגעבן‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַא שבת ָאדער ַא יום טוב ביי פריערדיגע צדיקים‬ ‫מאל‬‫ראש השנה איז מען זוכה צו חזר'ן פיר ָ‬ ‫לאמיר‬‫זאגן‪' :‬קום‪ָ ,‬‬ ‫ַא מצוה צוריקצוגיין און ָ‬ ‫– מ'רעדט נישט ווען ער דערציילט בלויז די‬ ‫די הייליגע ּפסוקים פון 'מלכיות זכרונות שופרות'‪,‬‬ ‫לאמיר‬‫וואס איז געווען‪ָ .‬‬‫מאל איבער'חזר'ן ָ‬ ‫כא ָ‬‫נא ַ‬ ‫ָ‬ ‫ַארומיגע חיצוניות'דיגע ּפרטים מיט שטותים‪ ,‬נאר‬ ‫טאג‪ ,‬ביי שטילע שמו"ע און ביי‬ ‫מאל יעדן ָ‬ ‫צוויי ָ‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬ ‫מאל דערציילן און מיטלעבן ָ‬ ‫כא ָ‬‫נא ַ‬ ‫ָ‬ ‫ַא שטייגער ווי דער הסּפד פון הגה"צ רבי משה‬ ‫טאקע ַארויסנעמען‬ ‫וויאזוי קען מען ַ‬ ‫חזרת הש"ץ‪ַ .‬‬ ‫דערמאנט זיך ַאז‬ ‫ַ‬ ‫ּפאסירט בשעת מתן תורה'‪ .‬מען‬ ‫ַ‬ ‫טמארער רב זי"ע ‪ -‬ס'איז‬ ‫סא ַ‬ ‫לפסאן זצ"ל אויפ'ן ַ‬ ‫ָ‬ ‫ווא‬ ‫ָ‬ ‫די גרעסטע תועלת דערפון? שטייט אין ספרים הק'‬ ‫האט זיך מגלה געווען אין דער‬ ‫דער אויבערשטער ָ‬ ‫וויאזוי ַאן ערליכער איד‬ ‫דאך ַאזוי 'זבת חלב ודבש'‪ַ ,‬‬ ‫זאגן מיט ַא לשון‬ ‫דאס צו ָ‬ ‫ַאז איינס פון די עצות איז‪ָ :‬‬ ‫וואס איז‬ ‫כאּפסט ָ‬‫בריאה‪ :‬אתה נגלית בענן כבודך‪ַ ,‬‬ ‫רעדט מיט געגועים און ברענגט ַארויס נקודות‬ ‫זאל די רגש און‬ ‫תפלה‪ .‬בשעת ָ‬ ‫מ'זאגט די ּפסוקים‪ָ ,‬‬ ‫מיטגעארבעט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫דעמאלט? ַאלע חושים ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווען‬ ‫מאל איבער דעם‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬‫פון אור‪ .‬ער לעבט ממש ָ‬ ‫מ'זאל‬ ‫ָ‬ ‫השתוקקות זיין גע'טובל'ט מיט ַא תפלה ַאז‬ ‫סיי די שמיעה און סיי די ראיה‪ .‬בקולות וברקים‬ ‫זעלבן ליכטיגקייט!‬ ‫באקומען די קדושה דערפון‪.‬‬ ‫טאקע מצליח זיין צו ַ‬‫ַ‬ ‫עליהם נגלת ובקול שופר עליהם הופעת‪.‬‬ ‫האבן ַא געוויסע‬ ‫טאקע ַאז מענטשן ָ‬ ‫מ'זעט ַ‬ ‫וואס ַא איד בעט פונעם רבוש"ע‬ ‫ָאבער די תפלה ָ‬ ‫דאס אויף ביים‬ ‫ווען מען דערציילט דאס‪ ,‬וועקט ָ‬ ‫האבן‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫דערמאנען זכרונות ָ‬ ‫ַ‬ ‫תענוג פון זיך‬ ‫איז נישט‪" :‬איך ווייס ַאז כ'בין ַא משוגענער‪ ,‬העלף‬ ‫מענטש ַא געוויסע געפיל פון השתוקקות‪ ,‬נישט‬ ‫מאל מיטגעלעבט‪ ,‬ווייל ווען מ'גייט צוריק און‬ ‫ַא ָ‬ ‫ּפראבלעם‪ ,‬איך‬ ‫ָ‬ ‫גאנצן‬ ‫מיר ּפטור ווערן פון דעם ַ‬ ‫נאר ער גייט יעצט באמת דורך‬ ‫נאר באופן סגולי‪ָ ,‬‬ ‫מ'דערמאנט זיך די ַאלטע צייטן‪ ,‬שּפירט מען עס‬ ‫ַ‬ ‫קיינמאל נישט וויסן דערפון"‪ .‬ניין‪ ,‬די תפלה‬ ‫ָ‬ ‫זאל‬ ‫ָ‬ ‫עּפעס! ס'גייט ַאריין טיף אין זיין ּפנימיות‪ ,‬ווייל זיין‬ ‫מאל‪ ,‬מ'לעבט עס איבער‪.‬‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס איך וויל‬ ‫דארף זיין‪" :‬איך ווייס ַאז די תשוקה ָ‬ ‫ַ‬ ‫נפש שּפירט עס בּפועל ממש‪.‬‬ ‫זאך‪ .‬העלף מיר‬ ‫שטארק איז בעצם ַא הייליגע ַ‬ ‫ַ‬ ‫ַאזוי‬ ‫די זעלבע איז ביי די ּפסוקים פון זכרונות‪:‬‬ ‫ס'זאל‬ ‫ס'זאל ַארויסקומען און ָ‬ ‫טרעפן דעם וועג ַאז ָ‬ ‫דערמאנען‬ ‫ַ‬ ‫מ'זאל זיך‬ ‫ָ‬ ‫דער אויבערשטער וויל ַאז‬ ‫ַאז ס'איז געווען ַא הנהגה פון מדת הדין‪ ,‬און די‬ ‫ַא מענטש קען‬ ‫נתברר ווערן אויפ'ן ריכטיגן אופן‪".‬‬ ‫האבן קיין קיום אויף‬ ‫געדארפט נתעורר‬‫ַ‬ ‫האט נישט געקענט ָ‬ ‫האט‬ ‫וועלט ָ‬ ‫דעם אופן‪ .‬דעריבער ָ‬ ‫נישט זיין אויף‬ ‫מאל איבערלעבן אן ַאלטע‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬ ‫מ'קען ָ‬ ‫געשעעניש‬ ‫ווערן דער ענין פון 'שיתף מדת הרחמים'‪ .‬און‬ ‫האט געדענקט די בריאה‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער ָ‬ ‫דער וועלט‬ ‫זאך‪ַ ,‬אז ווען ַא מענטש‬ ‫האט מיטגעלעבט‪,‬‬ ‫מ'זעט ַאן אינטערעסאנטע ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫דערמאנט זיך עּפעס ָ‬ ‫ַ‬ ‫ויזכור את כל חי ואת כל הבהמה אשר אתו בתיבה‪,‬‬ ‫זאגט ַאז ס'איז מלשון‬ ‫וישוכו המים‪ ,‬ווי רש"י ָ‬ ‫ָאן שּפירן‬ ‫און ער רעדט דערוועגן מיט השתוקקות‪ ,‬לעבט ער‬ ‫פארציילט‬ ‫מאל איבער בשעת ער ַ‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬ ‫עס ממש ָ‬ ‫'חמת המלך שככה'‪.‬‬ ‫סארט‬ ‫די ָ‬ ‫מאל ַאביסל פון דעם אור‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬ ‫דאס‪ .‬ער ַ‬ ‫באקומט ָ‬ ‫האט געשּפירט בשעת מעשה‪.‬‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאגט‪ :‬ווען דו וועסט חזר'ן‬ ‫נאנטע‬‫דערמאנען די ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער אויבערשטער ָ‬ ‫די ּפסוקים‪ ,‬וועט עס דיר‬ ‫טיפע רגש!‬ ‫פארצייטישער חסיד‬ ‫צום ביישּפיל ווען ַא ַ‬ ‫גליון הבינני || ‪5‬‬ ‫האסטו ַאריינגענומען אין זיך‬ ‫ָאבער ראש השנה ָ‬ ‫האט‬‫וואס מ'לערנט ‪ -‬צי ווייל ער ָ‬ ‫ווארט ָ‬ ‫איין ָ‬ ‫דאס וועט מעורר זיין דעם‬‫האבן‪ָ .‬‬‫וואס מיר ָ‬ ‫שייכות ָ‬ ‫כאטש געשּפירט דעם‬ ‫דעם טעם דערפון‪ ,‬האסט ָ‬ ‫ּפראבלעמען‪ָ ,‬אדער צוליב‬ ‫נצענטראציע ָ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫געהאט ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס ַא איד קען שּפירן‪.‬‬ ‫אמת'ן בטחון ָ‬ ‫טעם פון אמת'ע חיים!‬ ‫ַאנדערע סיבות ‪ -‬ער איז ּפשוט געזיצן און געקוקט‬ ‫ראש השנה איז בעצם ַא זמן פון אמירת‬ ‫ומא‪ ,‬אפילו‬ ‫טרא ַ‬ ‫דאס ַאליין ַא טיפע ָ‬‫דאך‪ ,‬איז ָ‬ ‫אויפ'ן ַ‬ ‫הלל‬ ‫אהבת ישראל ‪ַ -‬א חלק פונעם עבודת‬ ‫היום‬ ‫פארשעמט‪ ,‬און קיינער‬ ‫האט אים נישט ַ‬ ‫אויב קיינער ָ‬ ‫דא ַא מורא'דיגער שפת אמת אויף דער‬ ‫ס'איז ָ‬ ‫זאך‬ ‫רויסגעווארפן! בלויז די עצם ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט אים נישט ַא‬ ‫ָ‬ ‫וואס קומען ַארויס ראש‬ ‫זאכן ָ‬ ‫איינס פון די ַ‬ ‫האבן‬ ‫גמרא (ראש השנה לב‪ ,‬ב) ַאז די מלאכי השרת ָ‬ ‫וויאזוי יעדער איז מצליח‬ ‫דאס קינד קוקט זיך צו ַ‬ ‫ַאז ָ‬ ‫השנה‪ ,‬איז די אהבה און אחדות צווישן אידישע‬ ‫געפרעגט "רבוש"ע‪ ,‬מפני מה אין ישראל אומרים‬ ‫גארנישט‪ ,‬ברענגט אים ַא טיפע געפיל‬ ‫און ער קען ָ‬ ‫קינדער‪ .‬ויעשו כולם אגודה אחת לעשות רצונך‬ ‫האט‬ ‫שירה לפניך בראש השנה וביום הכפורים?" ָ‬ ‫מאכט מסקנות ַאז ער‬ ‫צעבראכנקייט‪ .‬זיין מח ַ‬‫ָ‬ ‫פון‬ ‫צוזאמען און מ'טרעפט זיך‬ ‫בלבב שלם‪ .‬מ'קומט זיך ַ‬ ‫זיי דער אויבערשטער געענטפערט ַאז 'ספרי חיים‬ ‫נעגאטיווע‬ ‫ַ‬ ‫באקומט געוויסע‬ ‫דורכפאל‪ ,‬ער ַ‬ ‫ַ‬ ‫איז ַא‬ ‫צומאל איז דער 'ברוב עם הדרת‬ ‫ָ‬ ‫מיט ַאנדערע אידן‪,‬‬ ‫דערפאר קען מען נישט‬ ‫ַ‬ ‫וספרי מתים פתוחין'‪ ,‬און‬ ‫וואס ער איז‬‫ווייטאג ָ‬ ‫ָ‬ ‫הרגשים צוליב די טיפע‬ ‫באגעגענען‬‫מלך' ַאזוי גרויס ַאז ס'איז שווער צו ַ‬ ‫זאגן קיין שירה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דורכגעגאנגען‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫יעדן איינעם‪ָ ,‬אבער למעשה טרעפט מען זיך מיט‬ ‫זאגט דער שפת אמת‪ :‬לערן גוט די גמרא‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫דאס אויפ'ן‬‫ַאלטע ידידים א‪.‬ד‪.‬ג‪ .‬און אויב מ'טוט ָ‬ ‫זא קינד איז נישט‬‫פאר ַא ַ‬ ‫זאגן די מחנכים ַאז ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאגן הלל‬ ‫פאדערט זיך צו ָ‬ ‫דא ַאז בעצם ָ‬‫ס'שטייט ָ‬ ‫דאס אויפוועקן ַא טיפע אהבת‬ ‫ריכטיגן אופן‪ ,‬קען ָ‬ ‫גענוג ווען מ'איז אים מחזק מיט שיינע ווערטער‪,‬‬ ‫ּפראבלעם‪,‬‬ ‫דא ַא טעכנישע ָ‬ ‫ראש השנה! נאר ס'איז ָ‬ ‫דאס ַאליין איז ַא מורא'דיגע עבודה‪.‬‬ ‫ישראל‪ .‬און ָ‬ ‫זאגט‬‫דורכפאל‪ .‬שּפעטער ָ‬ ‫ַ‬ ‫ווייל ער קוקט זיך ָאן ווי ַא‬ ‫זאגן מיט'ן נוסח פון הלל‪ ,‬ווייל‬ ‫ַאז מ'קען נישט ממש ָ‬ ‫"זאלסט וויסן‪ ,‬דו ביזט ממש ַא צדיק"‪...‬‬ ‫מען אים‪ָ :‬‬ ‫וויבאלד איך‬ ‫ַ‬ ‫ס'איז נישט סתם ַא 'דרך אגב'‪ַ ,‬אז‬ ‫ספרי חיים וספרי מתים פתוחים‪ָ ,‬אבער מצד דעם‬ ‫דאס‬‫יישר כח‪ָ ,‬אבער ס'גייט נישט צופיל העלפן‪ָ .‬‬ ‫האב איך שוין‬ ‫צופארן‪ ,‬צוליב דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫בין געקומען‬ ‫טאג פון ראש השנה‪ ,‬איז עס ַא יום טוב!‬ ‫ָ‬ ‫ווארימע עלטערן און‬ ‫גאר ַ‬ ‫האבן ָ‬ ‫קינד קען אפילו ָ‬ ‫געטראפן ַאנדערע אידן‪ ,‬ניין‪ ,‬ביי חסיד'ישע‬‫ָ‬ ‫אויך‬ ‫האט מען געזען ַאז די‬ ‫אידן‪ ,‬געווייקטע עובדי ה'‪ָ ,‬‬ ‫סאך חיזוק‪ָ ,‬אבער נישט‬‫וואס געבן אים ַא ַ‬ ‫מלמדים ָ‬ ‫דער חילוק פון 'תהלה לדוד' און 'הלל'‬ ‫נקודה ַאליין איז ַא גרויסער חלק פונעם עבודת‬ ‫דאס איז די נקודה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫קאּפיטל‬ ‫טאג דעם ַ‬ ‫זאגט מען יעדן ָ‬ ‫באמת ָ‬ ‫"אה‪ ,‬שלום‬ ‫האבן זיך ַארומגענומען‪ָ :‬‬ ‫היום‪ .‬ווען זיי ָ‬ ‫זאל זיך‬ ‫מאכן ַאז ער ָ‬ ‫די בעסטע עצה איז צו ַ‬ ‫פון 'אשרי – תהלה לדוד' וואו מען לויבט דעם‬ ‫לאנג‬ ‫כ'האב דיר שוין ַאזוי ַ‬‫ָ‬ ‫מאכסטו?‬ ‫וואס ַ‬‫עליכם ָ‬ ‫שּפירן ווי ַא מוצלח! מ'קען ּפרובירן לערנען מיט‬ ‫אויבערשטן אויף ַאלע זיינע חסדים‪ָ .‬אבער ווען‬ ‫דאס געווען ממש אן עבודה‪.‬‬ ‫נישט געזען"‪ ...‬איז ָ‬ ‫זאל שּפעטער‬ ‫אים ַא גרינגען ּפרק משניות ַאז ער ָ‬ ‫באזונדערע שבח פון‬ ‫דא ַא ַ‬ ‫ס'קומט יום טוב איז ָ‬ ‫נישט בלויז ווייל ס'איז ַא מצוה פון אהבת ישראל‪,‬‬ ‫זאל מען אים העלפן‬ ‫מאכן ַא סיום דערויף‪ָ ,‬אדער ָ‬‫ַ‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫מ'זאגט נישט יעדן ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫'אמירת הלל'‪ָ ,‬‬ ‫און נישט בלויז ַאלס די סגולה דערפון‪ ,‬נאר ווייל‬ ‫זאל‬ ‫סארט הצלחות‪ ,‬דער עיקר ַאז ער ָ‬ ‫מיט ַאנדערע ָ‬ ‫דער טעם דערפון איז‪ ,‬ווייל 'הלל' ברענגט‬ ‫דורכדעם שּפירט מען ַא געזונטע הרגשה בלב‪,‬‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫שּפירן ַאן אמת'ע תענוג פון מצליח זיין‪.‬‬ ‫וואס דער אויבערשטער פירט‬ ‫ַארויס די הנהגה ָ‬ ‫דא אין ַא איד‪ .‬דו‬‫וואס איז ָ‬‫מען שּפירט דעם טוב ָ‬ ‫דאס גיט אים דעם‬ ‫האסטו עּפעס אויפגעטון‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫ָ‬ ‫זיך מיט אידישע קינדער בדרך נס‪ ,‬למעלה מדרך‬ ‫ּפראוועסט יעצט ראש השנה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫יא ַא מוצלח‪.‬‬ ‫געפיל ַאז ער איז ָ‬ ‫טאג איז דער סדר צו‬ ‫הטבע‪ .‬אין ַא געווענליכן ָ‬ ‫זאגט אונז ראש השנה‪ :‬זינג צו‬ ‫דער רבוש"ע ָ‬ ‫וואס קומט‬ ‫לויבן דעם אויבערשטן אויף די חסדים ָ‬ ‫לאזן שּפירן‬ ‫דארף מען זיך ָ‬ ‫ראש השנה ַ‬ ‫מיר‪ ,‬זיי מיר ממליך מיט'ן שופר‪ ,‬און ברענג ַארויס‬ ‫דא‬ ‫דאן זענען ָ‬ ‫ַארומגענומען מיט לבושים‪ָ ,‬אבער ַ‬ ‫דארף מען ַאביסל‬ ‫על כל ּפנים‪ ,‬ראש השנה ַ‬ ‫סּפעציעלע זמנים ווען ס'איז געווען ָאפענע נסים‪,‬‬ ‫זאלסט שּפירן ַאביסל‬ ‫דיינע בקשות‪ .‬איך וויל ַאז דו ָ‬ ‫דאס איז ַא‬‫שּפירן די אמת'ע הרגשה פון חיים‪ָ .‬‬ ‫פארציילט מען די הנהגה פון השי"ת‬ ‫דעמאלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫און‬ ‫פארקערט פון קנאה‬ ‫וואס איז ַ‬ ‫די אמת'ע תענוג ָ‬ ‫געוואלדיגע רפואה פאר ַאלע שלעכטע הרגשים‬ ‫ַ‬ ‫גאנצע טבע‪:‬‬ ‫וויאזוי ער דרייט ַארום די ַ‬ ‫בדרך נס‪ַ ,‬‬ ‫רוואס דו ווילסט‬ ‫פא ָ‬‫תאוה וכבוד‪ .‬פון די סיבה ַ‬ ‫דאס מיינט נישט ַאז ס'גייט‬ ‫פון קנאה תאוה כבוד‪ָ .‬‬ ‫הים ראה וינוס‪ ,‬ההרים תרקדו כאילים וכו'‪.‬‬ ‫קנאה תאוה וכבוד‪ .‬זיי זיך מתבונן אין דעם 'אשרי‬ ‫מאל זיין נסיונות‪ ,‬ס'איז ָאבער ַאזויווי‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬‫נישט ָ‬ ‫איש שלא ישכחך ובן אדם יתאמץ בך'‪ .‬דו ווייסט‬ ‫לעמאל אמת‪ ,‬נאר אין‬ ‫ָ‬ ‫דאס ַא‬‫אייגנטליך איז ָ‬ ‫וואסער אויפ'ן שטיין; ס'וועט געדויערן‬ ‫טראּפ ַ‬‫דער ָ‬ ‫דאס איז? ולא יכלמו לנצח כל החוסים‬ ‫געשמאק ָ‬ ‫ַ‬ ‫ווי‬ ‫דאנקן אויף‬ ‫ּפאסיג צו ַ‬ ‫טאג איז מער ַ‬ ‫ַא געווענליכן ָ‬ ‫דארפן איבער'חזר'ן‬ ‫מאל ַ‬‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬‫צייט‪ ,‬מען וועט עס ָ‬ ‫וואס הענגען זיך אן אויפ'ן רבוש"ע‬ ‫בך‪ .‬די ַאלע ָ‬ ‫וואס קומט מיט ַא לבוש פון טבע‪' ,‬ועזוז‬ ‫די נסים ָ‬ ‫דערמאנען‪ָ .‬אבער‬ ‫ַ‬ ‫מאל‬ ‫כא ָ‬‫נא ַ‬ ‫דארפן ָ‬ ‫און מ'וועט זיך ַ‬ ‫דאס מיט‪ ,‬שּפיר‬ ‫רלאזן‪ .‬לעב ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫וועט ער זיי נישט ַ‬ ‫דא‬ ‫נוראותיך יאמרו וגדולתך אספרנה'‪ .‬און ס'איז ָ‬ ‫האסטו יעצט עּפעס דערהערט‪.‬‬ ‫למעשה ָ‬ ‫וואס מ'טוט מיט דעם‬ ‫עס‪ .‬שּפעטער וועלן מיר זען ָ‬ ‫דאנקן אויף‬‫מ'זאל ַ‬ ‫ָ‬ ‫ּפאסיג ַאז‬ ‫טעג ווען ס'איז מער ַ‬ ‫האב שוין‬‫מאל‪" :‬איך ָ‬‫זאגט ַא ָ‬ ‫ַאזויווי ַא מענטש ָ‬ ‫נאך ַארבעטן אויף זיך‪,‬‬ ‫מ'דארף ָ‬‫ַ‬ ‫יאר‪,‬‬ ‫גאנץ ָ‬‫רגש ַא ַ‬ ‫די נסים שלא כדרך הטבע‪.‬‬ ‫האב שוין‬ ‫געפרעגט ַאזויפיל מענטשן די שאלה‪ ,‬איך ָ‬ ‫מאל‬‫געקוקט ַאזויפיל ספרים‪ ,‬ס'איז די ערשטע ָ‬ ‫דאנקן‬ ‫מ'זאל ַ‬ ‫ָ‬ ‫ּפאסיג ַאז‬ ‫ראש השנה איז בעצם ַ‬ ‫געכאּפט די נקודה"‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האב דערהערט און‬ ‫וואס איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫מ'זאגט‬ ‫ָ‬ ‫דעם רבוש"ע אויף שינוי סדרי בראשית!‬ ‫געווארן דער‬ ‫ָ‬ ‫דאס יעצט ַאז ס'איז בטל‬ ‫נו‪ ,‬מיינט ָ‬ ‫זיי זיך מתבונן‬ ‫טאקע נישט קיין הלל ָאבער ַא מענטש קען עס‬ ‫רויסזאגן‬ ‫ָ‬ ‫הארץ‪ ,‬ער קען עס ַא‬ ‫טראכטן אין זיין ַ‬‫ַ‬ ‫ַ‬ ‫אין דעם 'אשרי‬ ‫דארפן ווייטער ַארבעטן‪.‬‬ ‫יצר הרע? ניין‪ ,‬מ'גייט ַ‬ ‫ס'האט זיך עּפעס‬ ‫ָ‬ ‫ָאבער עּפעס איז געשען‪.‬‬ ‫געהאט קיין שום‬ ‫ַ‬ ‫האב נישט‬ ‫אין תהלים‪" :‬איך ָ‬ ‫ּפאסירן ַאז מיין נשמה‬ ‫וויאזוי דער נס קען ַ‬ ‫ַאנונג ַ‬ ‫גערוקט אינעם נפש‪.‬‬ ‫ַא איד דארף ּפרובירן צו שּפירן די הייליגע‬ ‫איש שלא‬ ‫באקומען די ריכטיגע הרגשים‪ ,‬און דער‬ ‫זאל ַ‬ ‫ישכחך ובן‬ ‫האט‬ ‫געהאלפן"‪ .‬ווען ַא איד ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫אויבערשטער ָ‬ ‫הרגשים פון מלכיות זכרונות שופרות‪ .‬לערן דעם‬ ‫זא התבוננות‪ ,‬ברענגט ער ַארויס די נשמה פונעם‬ ‫ַא ַ‬ ‫טייטש פונעם מחזור‪ ,‬קוק ַאריין אין ַא מחזור מיט‬ ‫סארט ּפירוש און אין ַא צווייטע מחזור מיט‬ ‫צומאל איז מען‬ ‫ָ‬ ‫לאז זיך שּפירן!‬ ‫איין ָ‬ ‫אן ַאנדערן ּפירוש‪ָ .‬‬ ‫אדם יתאמץ‬ ‫מ'זאל טון ראש‬ ‫ָ‬ ‫דאס וויל דער רבוש"ע ַאז‬ ‫פאר אונזער נשמה די ריכטיגע‬ ‫מ'זאל געבן ַ‬ ‫ָ‬ ‫טאג‪ָ .‬‬ ‫השנה‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫נאכנישט געענדיגט תהלים‬ ‫מ'האט ָ‬ ‫ָ‬ ‫מ'פארגעסט צו שּפירן דעם יום טוב‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ַאזוי בלחץ ווייל‬ ‫וכדומה‪ַ ,‬אז‬ ‫בך'‪ .‬דו ווייסט‬ ‫וואס שּפירט זיך ווי‬ ‫פאר'ן קינד ָ‬ ‫הייליגע הרגשים‪.‬‬ ‫די עצה ַ‬ ‫לאז זיך אויך‬ ‫אודאי איז תהלים זייער חשוב‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫געשמאק‬ ‫ַ‬ ‫ווי‬ ‫דורכפאל‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫זאלסט קענען שּפירן דעם‬ ‫ּפלאץ וואו דו ָ‬ ‫גיין צו ַא ַ‬ ‫חיים פון ראש השנה!‬ ‫דאס איז?‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז געזיצן‬ ‫רשטאנען קיין‬ ‫ַ‬ ‫זאגן ַאז ַא קינד ָ‬ ‫פא‬ ‫האט נישט ַ‬ ‫די מחנכים ָ‬ ‫אין ַא כתה וואו ער ָ‬ ‫‪ || 6‬גליון הבינני‬ ‫רחמנא אמר תקעו;‬ ‫דער כח פונעם שופר ַאריינצוברענגען הכנעה אין אידישע הערצער‬ ‫יום ג’‪ ,‬כ”ו אלול תש”פ‬ ‫תקי‪+‬עת שו‪+‬פר‬ ‫א‬ ‫כי חק לישראל הוא; זיך מחבר זיין צו ַא מצוה מיט דער ּפשוט'ער כוונה ‪ -‬לקיים רצון‬ ‫השי"ת‬ ‫נאך אפילו‬ ‫צומאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫געוואוסט דעם טעם דערפון‪ ,‬און‬ ‫מאטיש‬‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫שטארקסטע חיבור צו דער נשמה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫די‬ ‫פארשטיין די טעמי המצוות ברענגט ַא‬ ‫ַ‬ ‫יא די טעמי המצוה‪.‬‬ ‫וואס ווייסט ָ‬ ‫מער ווי אן ַאנדערער ָ‬ ‫שיינט די מצוה ַאריין ַא ליכטיגקייט צו נתקרב ווערן‬ ‫חיבור דערצו‬ ‫צום אויבערשטן‪.‬‬ ‫וואס ַא איד דארף‬ ‫דא ַא גרויסע עבודה‪ָ ,‬‬ ‫ס'איז ָ‬ ‫וואס מיינט 'הבנה'?‬ ‫ָ‬ ‫גאנץ לעבן‪ַ ,‬אז בשעת מ'איז‬ ‫ַארבעטן דערויף ַא ַ‬ ‫דאס מסביר זיין מיט ַא ּפשוט'ן משל‪:‬‬ ‫מ'קען ָ‬ ‫האבן דעם זעלבן חיבור מיט ַא‬ ‫מ'קען ָ‬ ‫זאל מען זיין מקושר און מחובר צו‬‫מקיים ַא מצוה‪ָ ,‬‬ ‫האט געלערנט אין ישיבה קטנה‪ ,‬לויט‬ ‫וואס ָ‬ ‫יעדער ָ‬ ‫וואס איז ַא 'חק'‬ ‫מצוה ָ‬ ‫ס'זאל געטון ווערן מיט מער נשמה‬ ‫ָ‬ ‫דער מצוה‪ַ ,‬אז‬ ‫דעם אויסשטעל פון די היימישע ישיבות‪ ,‬געדענקט‬ ‫רהאן ַאזעלכע מצוות‬ ‫פא ַ‬‫ָאבער גלייכצייטיג זענען ַ‬ ‫און מיט מער אינערליכע חיות‪.‬‬ ‫מאל ַא בחור‬ ‫דא ַא ָ‬ ‫סארט מציאות ַאז ס'איז ָ‬ ‫דעם ָ‬ ‫וואס זענען ַא 'חק'‪ַ ,‬אזויווי ּפרה אדומה‪ ,‬שעטנז‪ ,‬וכדו'‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫גאנצן שיעור בעל פה‪ ,‬די‬ ‫איבערזאגן דעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס קען‬ ‫ָ‬ ‫בדרך כלל איז דער מציאות‪ַ ,‬אז ווען דער מענטש‬ ‫פארשטיין דעם טעם‬ ‫וואס ַא בשר ודם קען נישט ַ‬ ‫ָ‬ ‫קשיא‪ ,‬די תירוץ‪ ,‬און בעיקר די אחרונים‪ ,‬די לומדות‪,‬‬ ‫פארשטייט‬ ‫האט ַא שטיקל הבנה אין דער מצוה‪ ,‬ער ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאגן‪ :‬גזירה היא מלפני ואין לך‬ ‫דערפון‪ ,‬ווי חז"ל ָ‬ ‫רבי שמעון שקאפ א‪.‬א‪.‬וו‪ָ .‬אבער ווען מ'הערט אים‬ ‫וואס ווערן געברענגט אין חז"ל‪,‬‬ ‫די טעמי המצוות ָ‬ ‫רשות להרהר אחריה‪.‬‬ ‫אויס‪ ,‬זעט מען ַאז ער רעדט ממש 'משפה ולחוץ'‪,‬‬ ‫זאל שּפירן ַא נאנטערע שייכות‬ ‫דאס ַאז ער ָ‬ ‫מאכט ָ‬ ‫ַ‬ ‫טראכטן ַאז אודאי‬ ‫ַ‬ ‫וואלט מען געקענט‬ ‫לכאורה ָ‬ ‫צו דער מצוה‪ .‬נישט בלויז ווייל דער טעם המצוה‬ ‫טאקע ַא 'הונדערט' אויף זיין בחינה‪,‬‬ ‫האט ַ‬ ‫דער בחור ָ‬ ‫באקומט‬ ‫סארט מצוה‪ ,‬און מען ַ‬‫זא ָ‬‫איז זייער חשוב ַא ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬‫פארשטייט בכלל נישט ָ‬ ‫ָאבער ער ַ‬ ‫ברענגט אים ַא התרגשות‪ ,‬נאר בעיקר ווייל די הבנה‬ ‫דא ביי דעם ענין פון‬ ‫וואס איז ָ‬ ‫די שכר און די תועלת ָ‬ ‫העלפט אים זיך צו קענען מחבר זיין און שּפירן ַא‬ ‫זאל‬‫מאל שייך ַאז ער ָ‬‫ניטא ָ‬ ‫ַ‬ ‫צומאל איז‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט! און‬ ‫ָ‬ ‫ַא חק‪ָ ,‬אבער פון דער ַאנדערער זייט פעלט דערביי‬ ‫ווארעמקייט צו דער מצוה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫נאך‬‫האט ָ‬ ‫פארשטיין מיט ַא טיפע הבנה‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫עס ַ‬ ‫דער טיפער חיבור פונעם מח מיט דער מצוה‪ ,‬ווייל‬ ‫בכלל נישט קיין השגה אין די לומד'ישע מושגים פון‬ ‫סארט‬ ‫הבנה אינעם מח איז די גרעסטע ָ‬ ‫דאך נישט קיין טעם‪.‬‬‫מ'ווייסט ָ‬ ‫וואס ער רעדט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫שייכות‬ ‫דאס איז ָאבער ַא טעות‪ ,‬ווייל ווען ַא איד איז‬‫ָ‬ ‫מאל זיין ַא בחור'ל‬ ‫פון דער ַאנדערער זייט קען ַא ָ‬ ‫דער הייליגער בעל התניא איז מסביר (ליקוטי אמרים‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫צוגאנג‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫מקיים ַא חוק מיט'ן ריכטיגן‬ ‫זאגט איבער ַא שטיקל גמרא מיט רש"י ָאן קיין‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארשטייט עּפעס מיט זיין‬ ‫ּפרק ה') ַאז ווען ַא מענטש ַ‬ ‫גארנישט‪ ,‬נאר‬ ‫פארלירט ָ‬ ‫איז נישט בלויז ַאז ער ַ‬ ‫זא‬ ‫דאך מיט ַא ַ‬‫זאגט עס ָ‬ ‫זייטיגע לומדות‪ָ ,‬אבער ער ָ‬ ‫וואס ס'איז‬‫סארט חיבור ָ‬ ‫דאס די גרעסטע ָ‬ ‫מח‪ ,‬איז ָ‬ ‫פארדינט פון ביידע זייטן! ער‬ ‫פארקערט‪ ,‬ער ַ‬ ‫ַ‬ ‫געשמאק‪ ...‬ס'איז ַאזוי זיס‪ַ ,‬אז מ'קען ּפשוט ַארויסגיין‬ ‫ַ‬ ‫זאך!‬ ‫האבן מיט דער ַ‬ ‫שייך צו ָ‬ ‫וואס‬ ‫באקומט סיי די מעלה פון מקיים זיין ַא מצוה ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס ער‬ ‫פארשטייט גוט ָ‬ ‫פון די כלים‪ .‬דער בחור ַ‬ ‫האט ער‬ ‫האלט ַא חפצא של מצוה‪ָ ,‬‬ ‫ווען ַא מענטש ַ‬ ‫מ'פארשטייט דעם טעם‪ ,‬און סיי די מעלה פון מקיים‬ ‫ַ‬ ‫כאטש ער נעמט עס נישט‬ ‫זאגט‪ ,‬ער לעבט דערמיט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫כאּפט עס‬ ‫טאקע ַא שטיקל חיבור דערצו‪ ,‬ווייל ער ַ‬ ‫ַ‬ ‫נאך מראי מקומות און ציצים ופרחים‪...‬‬ ‫ַארום מיט ָ‬ ‫וואס איז ַא גזירת שמים‪.‬‬ ‫זיין ַא 'חק' ָ‬ ‫נאך ַא העכערע‬ ‫דא ָ‬‫דא אויך ָ‬ ‫שטארק‪ָ ,‬אבער ס'איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫אן‬ ‫גארנישט‬ ‫האט ָ‬ ‫דער ּפשט דערפון איז‪ַ ,‬אז הבנה ָ‬ ‫דער עיקר איז דער קשר מיט'ן מצוה‬ ‫שטאּפל‪ ,‬ווען ער גייט ַאריין אין דער סוכה מיט ַאלע‬ ‫ַ‬ ‫האט צוטון מיט‬ ‫סאך כמות! הבנה ָ‬ ‫צו טון מיט ַא ַ‬ ‫טאקע? ווייל דער חיבור פונעם מח‬ ‫רוואס ַ‬ ‫פא ָ‬‫ַ‬ ‫האט ער ַא נענטערן חיבור‬ ‫דעמאלט ָ‬ ‫ָ‬ ‫רמ"ח אברים‪,‬‬ ‫זאך‬‫וויפיל דער מענטש דערהערט די נשמה פון דער ַ‬ ‫וואס‬ ‫מיט דער מצוה מוז נישט זיין דוקא דורכדעם ָ‬ ‫צו דער מצוה‪ָ ,‬אבער די העכסטע דרגא איז ווען דער‬ ‫האט מען עס‪,‬‬ ‫מ'האט עס‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס מ'רעדט‪ַ .‬אז‬ ‫וועגן ָ‬ ‫מ'ווייסט די טעמי המצוה! דער עיקר חיבור איז ווען‬ ‫טראכט אין‬ ‫ַ‬ ‫האט ַא השגה אין ַא מצוה‪ ,‬ער‬ ‫מענטש ָ‬ ‫דארף מען נישט צולייגן דערצו ַאלע‬ ‫דעמאלט ַ‬‫ָ‬ ‫און‬ ‫פארטון און ַאריינגעלייגט‬ ‫אינגאנצן ַ‬ ‫ַ‬ ‫דער מח איז‬ ‫נישטא קיין שום הפסק‬ ‫ָ‬ ‫דאך‬ ‫זיין מחשבה דערפון‪ ,‬איז ָ‬ ‫פארקערט‪ ,‬אויב‬ ‫ערליי הוספות‪ .‬ער איז דערביי‪ַ .‬‬ ‫צומאל איז שווער ַאז‬ ‫ָ‬ ‫אין דער מצוה‪ .‬נאר היות ַאז‬ ‫צווישן די מצוה מיט'ן מענטש‪ .‬ער איז מחובר צו‬ ‫האט עּפעס גוט ַארויס‪ ,‬שּפירט ער ַא בחינה‬ ‫איינער ָ‬ ‫אינגאנצן דערביי‪ ,‬דעריבער‬ ‫ַ‬ ‫זאל זיין‬‫דער מענטש ָ‬ ‫נאר שייך‪.‬‬ ‫וואס איז ָ‬ ‫דער מצוה מיט'ן גרעסטן חיבור ָ‬ ‫זאכן‪.‬‬‫"לאז ָאּפ ַאלע זייטיגע ַ‬ ‫פון 'כל המוסיף גורע'‪ָ :‬‬ ‫וואס‬‫האבן אונז חז"ל מגלה געווען די טעמי המצוה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס זענען איינער נעבן דעם‬ ‫זאכן ָ‬‫ס'איז נישט צוויי ַ‬ ‫פארשטייט זיך ַאז‬ ‫זאך ַאליין"‪ַ .‬‬‫איך לעב מיט דער ַ‬ ‫מ'זאל‬ ‫מאכט גרינגער ַאז ָ‬‫וואס ַ‬ ‫זענען ַאזויווי ַא הענטל ָ‬ ‫זאך מיט'ן‬ ‫צווייטן‪ ,‬נאר די מצוה ווערט ממש איין ַ‬ ‫מ'האט ַא גוטע הבנה קען מען צולייגן‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאל‬‫נצוכאּפן כדי ַאז דער מח ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס זיך ָא‬ ‫האבן אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫מענטש אין זיין מח‪.‬‬ ‫האבן ַא‬‫זאל מען אויך ָ‬ ‫דארט ָ‬ ‫וואס ָ‬‫נאך ַאביסל כמות ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫זיין מחובר צו דער מצוה‪ .‬ווען די מחשבה ָ‬ ‫אפילו אין דער גשמיות'דיגער וועלט זעט מען‬ ‫גוטע הבנה‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ָ .‬אבער ווען דער מושג פון 'זיין‬ ‫טראכטן קען מען זיך לייכטער מחבר זיין‬ ‫ַ‬ ‫וואס צו‬ ‫ָ‬ ‫שטארק‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫גאר‬ ‫טראכט וועגן עּפעס ָ‬ ‫ַאז ווען ַא מענטש ַ‬ ‫מ'האט ַארויס די‬ ‫ָ‬ ‫זאך' מיינט‪ :‬ווי טיף‬ ‫מחובר צו ַא ַ‬ ‫צו דער מצוה‪.‬‬ ‫דאס איינגעקריצט אין זיין מח‪ ,‬און ָ‬ ‫יארן‬ ‫ווערט ָ‬ ‫ּפינטל דערפון‪.‬‬ ‫ָאבער אויב ַא מענטש איז מצליח בסייעתא‬ ‫נאך געדענקן‪ ,‬ווייל ס'ווערט‬ ‫דאס ָ‬ ‫שּפעטער קען ער ָ‬ ‫'טיף' מיינט ַא טיפקייט אינעם ּפשטות‬ ‫דשמיא זיך צו מקשר זיין צו דער מצוה‪ ,‬ער שּפירט‬ ‫ממש ַא חלק פון זיין מהות‪.‬‬ ‫ווארט 'טיף' איז‬‫דאס ָ‬ ‫די ריכטיגע ָאּפטייטש פון ָ‬ ‫באמת דעם 'רחמנא אמר תקעו'‪" :‬דער אויבערשטער‬ ‫נאכדעם‬ ‫קומט אויס‪ַ ,‬אז ווען מ'איז מקיים ַא מצוה ָ‬ ‫געווארן אין די לעצטע‬ ‫ָ‬ ‫פארדרייט‬ ‫באדויערן ַ‬‫צום ַ‬ ‫פאר‬‫דאס טון‪ ,‬און כ'בין זיך מבטל ַ‬ ‫האט מיר געהייסן ָ‬‫ָ‬ ‫מ'פארשטייט די טעמי המצוות פון‬‫ַ‬ ‫וואס מ'לערנט און‬‫ָ‬ ‫דאס מיינט ַ'א טיפע‬ ‫יארן‪ .‬מענטשן מיינען בטעות ַאז ָ‬‫ָ‬ ‫טאקע נישט די סיבה דערצו‪ ,‬איך ווייס‬‫אים‪ .‬איך ווייס ַ‬ ‫חז"ל‪ ,‬פון די ראשונים‪ָ ,‬אדער פון די שּפעטערדיגע‬ ‫מאל ווען‬‫סאך ָ‬ ‫סברא'‪ָ ,‬אדער ַ'א טיפע ּפלּפול'‪ַ .‬א ַ‬ ‫נישט קיין שום חשבון בכלל‪ָ ,‬אבער כ'בין זיך מקשר‬ ‫וואס זענען מסביר די טעמים דערפון‪,‬‬ ‫ספרי קודש ָ‬ ‫זאגן ַא טיפע‬ ‫זאגט‪" :‬כ'וועל דיר ָ‬ ‫מ'הערט ווי איינער ָ‬ ‫מיט דער מחשבה ַאז איך וויל טון דעם רצון פונעם‬ ‫געוואלדיגע שלימות אין דעם קיום‬ ‫ַ‬ ‫דאס ַא‬ ‫גיט ָ‬ ‫הבנה אין דעם ענין"‪ ,‬ווייסט מען גלייך ַאז נישט בלויז‬ ‫דעמאלט איז זיכער בלי ספק ַאז זיין‬ ‫ָ‬ ‫אויבערשטן"‪.‬‬ ‫צוגאב צו די מעשי המצוה מיט די הענט‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫המצוה‪ .‬אין‬ ‫זאגט‪,‬‬ ‫וואס ער ָ‬‫פארשטיין ָ‬ ‫גייען די צוהערער נישט ַ‬ ‫וואלט‬‫מח איז מחובר צו דער מצוה‪ּ ,‬פונקט ווי ער ָ‬ ‫דאס איז‬ ‫וואס ָ‬ ‫איז מען אויך מקיים די מצוה מיט'ן מח‪ָ ,‬‬ ‫גליון הבינני || ‪7‬‬ ‫האפט ַאז ערגעץ וואו אינמיטן‬ ‫און שרייבט‪ ,‬און ער ָ‬ ‫וואס זענען בכלל נישט אין זיין דרגא‪.‬‬ ‫מיט השגות ָ‬ ‫זאגט‪...‬‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫פארשטייט אויך נישט ָ‬ ‫נאר ער ַאליין ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס וועט‬ ‫וועט דער בוחן טרעפן עטליכע ווערטער ָ‬ ‫ער שּפירט כאילו ער איז מחובר צו דער מצוה ווייל‬ ‫באדייט פון 'טיף' מיינט ַאז מ'איז‬‫דער אמת'ער ַ‬ ‫כאטש ַא חלק פון‬ ‫יא ָ‬‫אויסקוקן ַאז דער בחור ווייסט ָ‬ ‫דאך די אותיות מיט די גימטריאות וכדומה‪,‬‬ ‫ער קען ָ‬ ‫שטארק מחבר צו דעם ּפשטות‪ ,‬ביז עס דרייט‬ ‫ַ‬ ‫זיך ַאזוי‬ ‫דער תשובה‪ ...‬לאידך גיסא ווען איינער קען גוט די‬ ‫זאגט עס איבער ָאן קיין שום ּפנימיות'דיגע‬ ‫ָאבער ער ָ‬ ‫דאס הייסט טיף!‬ ‫אינגאנצן איבער דעם מענטש‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫תשובה‪ ,‬קען ער עס ָאּפשרייבן אין דריי ווערטער‪ .‬ער‬ ‫וואס‬ ‫פארנומען מיט זייטיגע ענינים‪ָ ,‬‬ ‫חיבור! ער איז ַ‬ ‫קוואל פון‬ ‫ַ‬ ‫מ'גראבט צו טרעפן ַא‬ ‫ָ‬ ‫מ'גראבט און‬ ‫ָ‬ ‫ַאזויווי‬ ‫דארף נישט גיין ַארום און ַארום!‬ ‫ַ‬ ‫פארגעסן פון זיין ּפשטות'דיגע קשר‬ ‫מאכט אים ַ‬ ‫ַ‬ ‫זאך ַאליין‪,‬‬‫מ'גראבט אין דער ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואסער‪.‬‬ ‫קוועלעדיגע ַ‬ ‫געוואלט ַאז ווען מיר זענען מקיים‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫צדיקים ָ‬ ‫מיט'ן רבוש"ע‪.‬‬ ‫מ'גראבט אין דעם‬ ‫ָ‬ ‫נישט אין ַארומיגע חקירות‪ ,‬נאר‬ ‫שטארק ַאכטונג געגעבן אויף‬‫ַ‬ ‫זאל מען‬ ‫די מצוות ָ‬ ‫די סכנה פון 'חכמתו מרובה ממעשיו'‬ ‫שטארקער‬ ‫ַ‬ ‫אייגענעם הארץ און דורכדעם ווערט מען‬ ‫'חכמתו מרובה ממעשיו'‪ .‬דער עיקר זיי זיך מתבונן‪:‬‬ ‫און טיפער מחובר צו דעם ּפשטות הדבר‪.‬‬ ‫רוואס צדיקים‬ ‫פא ָ‬‫דאס איז איינס פון די סיבות ַ‬ ‫ָ‬ ‫"וואס וויל דער אויבערשטער פון מיר יעצט?"‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַאזוי ַאכטונג געגעבן‪ַ ,‬אז ווען מ'איז מקיים ַא‬ ‫ָ‬ ‫נישט ַאוועקלויפן פונעם ּפשטות‬ ‫וואס מ'איז שוין מחובר צו דער‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫שּפעטער‪ָ ,‬‬ ‫זאל נישט זיין 'חכמתו מרובה ממעשיו'‪ .‬ווייל‬ ‫מצוה ָ‬ ‫קומט אויס‪ַ ,‬אז אפילו ווען מ'איז מקיים ַא 'חק'‬ ‫נאך‬‫פארשטיין ָ‬‫מאטיש ַ‬‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫מצוה‪ ,‬וועט מען שוין‬ ‫זאל‬‫גאנצער תכלית איז דאך‪ַ ,‬אז דער מענטש ָ‬ ‫דער ַ‬ ‫שטארק מחובר צו דער מצוה!‬ ‫ַ‬ ‫גאר‬ ‫קען מען זיין ָ‬ ‫טעמים‪ ,‬מ'וועט ווערן ַא 'מבין דבר מתוך דבר' און‬ ‫דאס וועט אים מקרב זיין‬ ‫זיין מחובר צו דער מצוה‪ָ ,‬‬ ‫האבן קיין הבנה אין די טעמי המצוות‬ ‫מ'דארף נישט ָ‬‫ַ‬ ‫נאך טיפער די טעמי המצוה‪.‬‬ ‫דערהערן ָ‬ ‫האט די מצוה ַא‬ ‫דעמאלט ָ‬ ‫ָ‬ ‫צום אויבערשטן‪ ,‬און‬ ‫כדי צו ווערן מחובר‪ ,‬מ'קען זיך אויך מחבר זיין‬ ‫מ'דארף גוט ָאּפלערנען די ּפשטות‬ ‫ַ‬ ‫השּפעה אים ָאּפצוהיטן פון ַאן עבירה שּפעטער‪.‬‬ ‫דאס ווייל דער‬ ‫דורך די ּפשוט'ע מחשבה‪" :‬איך טו ָ‬ ‫דא‬ ‫ווען ס'קומט דער יום פון ראש השנה זענען ָ‬ ‫ָאבער ווען דער מענטש איז אין ַא מצב פון 'חכמתו‬ ‫האט מיר געהייסן און כ'בין זיך מבטל‬‫אויבערשטער ָ‬ ‫וואס ווילן לערנען און הערן טיפע טעמים‬ ‫מענטשן ָ‬ ‫שטארק‬‫ַ‬ ‫דעמאלט איז ער צו‬ ‫ָ‬ ‫מרובה ממעשיו'‪,‬‬ ‫צו זיין רצון"‪.‬‬ ‫אויף די מצוה פון תקיעות שופר‪ .‬לכאורה שטייט‬ ‫זאך ַאליין‬‫פארנומען מיט די ַארומיגע חכמה און די ַ‬ ‫ַ‬ ‫דעריבער‪ ,‬ווען מ'איז עוסק אין די טעמים פון ַא‬ ‫דאך אין יעדן מחזור די צען טעמים פון רבי סעדיה‬ ‫האט ער נישט ַארויס‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דארף מען זיך ַאכטונג געבן‪ .‬ווייל געווענליך‬ ‫מצוה‪ַ ,‬‬ ‫גאון‪ָ ,‬אבער דער מענטש איז נישט צופרידן‪ ,‬ער וויל‬ ‫דאס זען אפילו להבדיל ביי די גשמיות'דיגע‬‫מ'קען ָ‬ ‫טאקע ַא הילף אויב מ'ווייסט די טעמי המצוה‪,‬‬ ‫איז עס ַ‬ ‫לערנען עּפעס טיפער‪.‬‬ ‫וואס‬ ‫דא מענטשן ָ‬ ‫מאל איז ָ‬‫סאך ָ‬‫חכמות העולם‪ַ :‬א ַ‬ ‫מ'זאל זיך קענען דורכדעם מחבר זיין‬ ‫עס העלפט ַאז ָ‬ ‫ּפלאץ אין‬ ‫באמת קומט דער ביקוש פון ַא הייליגע ַ‬ ‫לערנען זיך ַא קורס אין ַא געוויסע געביט‪ ,‬ער רעדט‬ ‫פארקערט‪,‬‬ ‫מאל קען זיין ַ‬ ‫מיט דער מצוה‪ָ ,‬אבער ַא ָ‬ ‫ַא אידישע הארץ‪" :‬מ'גייט מקיים זיין ַא מצוה‪ ,‬איך וויל‬ ‫קלאר‬ ‫און רעדט וועגן דעם נושא ָאבער מ'זעט זייער ָ‬ ‫מאכט עס‬ ‫ַאז דוקא ווייל מ'לערנט די טעמי המצוות ַ‬ ‫דא‪,‬‬ ‫וואס מ'טוט ָ‬‫ווערן מחובר דערצו‪ ,‬איך וויל וויסן ָ‬ ‫וואס‬‫האט נישט קיין מושג בחייכון וביומיכון ָ‬‫ַאז ער ָ‬ ‫ווייניגער דעם חיבור המח צו דער מצוה‪.‬‬ ‫ס'זאל נישט זיין סתם ַא מצוות אנשים מלומדה"‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫ַאז‬ ‫דארף ער‬ ‫פארשטייט נישט‪ַ ,‬‬ ‫ער רעדט‪ .‬דוקא ווייל ער ַ‬ ‫צומאל לערנט דער מענטש די טיפע טעמים‬ ‫ָ‬ ‫רוואס ווערט מען‬‫פא ָ‬ ‫ריינטראכטן‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫מ'דארף ַא‬ ‫ַ‬ ‫ָאבער‬ ‫רעדן ַאזויפיל איבריגע ווערטער‪...‬‬ ‫וואס שטייט אין זוהר הק' און אין כתבי‬ ‫און רמזים ָ‬ ‫נישט גענוג איבערגענומען פון די ּפשוט'ע טעמים‬ ‫וואס‬ ‫ענליך קען מען זען ביי יונגע בחורים ָ‬ ‫ס'דאכט זיך אים ַאז ער איז זיך‬‫ַ‬ ‫האריז"ל‪ ,‬און‬ ‫לאמיר געדענקן‪ַ ,‬אז אויב‬ ‫וואס שטייט אינעם מחזור? ָ‬ ‫ָ‬ ‫ענטפערן אויף ַא בחינה בכתב‪ַ ,‬אז ווען ַא בחור‬ ‫דורכדעם מחבר צו דער מצוה‪ָ ,‬אבער למען האמת‬ ‫דאס זיין ַא‬‫זאכן‪ ,‬קען ָ‬ ‫מ'לויפט גלייך צו העכערע ַ‬ ‫ווייסט נישט די תשובה אויף ַא שאלה‪ ,‬שרייבט ער‬ ‫נאר ער ווערט‬ ‫ווערט ער נישט מקושר צו דער מצוה‪ָ ,‬‬ ‫ּפראבלעם פון 'חכמתו מרובה ממעשיו'‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫סאך ווערטער‪ ...‬ער שרייבט‬‫לאנגע שורות מיט ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פארנומען‬ ‫גאר דערווייטערט דערפון‪ ,‬ווייל ער איז ַ‬ ‫ָ‬ ‫ב‬ ‫האבן איין תכלית‪ ,‬צו מקרב זיין אידישע קינדער‬ ‫ה' באור פניך יהלכון; ַאלע מצוות ָ‬ ‫צו אבינו שבשמים‬ ‫איבערזאגן די ווערטער דערפון ָאבער‬ ‫ָ‬ ‫הבנה‪ .‬ער קען‬ ‫רהאקט‬ ‫פא ַ‬ ‫סאך מענטשן געבליבן ַ‬ ‫וואלטן ַא ַ‬ ‫שופר?" ָ‬ ‫די שוועריגקייט זיך מחבר זיין צום טעם‬ ‫ער שּפירט עס נישט‪.‬‬ ‫באדייט פון דער‬ ‫זאגן די ּפשוט'ע ַ‬ ‫נישט וואוסנדיג צו ָ‬ ‫המצוה‬ ‫דעריבער איז זייער וויכטיג ַאז בנוסף צו די ַאלע‬ ‫מצוה‪ .‬דער מענטש איז ַא בר דעת מיט ַא טיפע‬ ‫ווען מ'איז זיך מתבונן וועט מען זען‪ַ ,‬אז די מצוה‬ ‫יא ּפרובירן זיך מחבר זיין‬ ‫זאלן מיר ָ‬ ‫טעמים פנימיים‪ָ ,‬‬ ‫נאר כדי‬‫דאס איז ָ‬‫פארשטיין‪ ,‬אויב ָ‬ ‫הבנה און ער וויל ַ‬ ‫וואס זענען‬ ‫פון תקיעת שופר איז פון די מצוות ָ‬ ‫צו די ּפשוט'ע כוונה פון דער מצוה‪ ,‬ווי מ'זעט אין‬ ‫קאך‬ ‫זא ָ‬‫דא ַא ַ‬ ‫רוואס איז ָ‬ ‫פא ָ‬‫דערמאנען מתן תורה‪ַ ,‬‬‫ַ‬ ‫צו‬ ‫ַאביסל שווער זיך צו מחבר זיין צו דעם טעם המצוה‪,‬‬ ‫געווארן דורך‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז געשריבן‬‫דעם ספר החינוך‪ָ ,‬‬ ‫דאס דער שּפיץ פונעם‬ ‫רוואס איז ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫ביי דער מצוה? ַ‬ ‫מ'פארשטייט נישט געהעריג דעם ּפשוט'ן טעם‬ ‫ַ‬ ‫ווייל‬ ‫זאגט ער דעם טעם‬ ‫ַא ראשון‪ַ ,‬אז ביי יעדע מצוה ָ‬ ‫איבערזאגן די ווערטער‬ ‫ָ‬ ‫טאקע‬‫ראש השנה? מ'קען ַ‬ ‫דערפאר זעט מען ַאז ווען מ'וויל רעדן‬ ‫ַ‬ ‫דערפון‪.‬‬ ‫געוואלדיגע ּפשטות‪ ,‬ווייל דורכדעם קען דער‬‫ַ‬ ‫מיט ַא‬ ‫האבן נישט די‬ ‫איבער הויכע מושגים ָאבער מיר ָ‬ ‫צומאל גלייך‬ ‫ָ‬ ‫פון מצות תקיעת שופר לויפט מען‬ ‫אינגאנצן מחבר זיין דערצו‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מענטש זיך‬ ‫פארשטיין די ּפשטות המצוה‪.‬‬ ‫ערשטע הבנה‪ ,‬צו ַ‬ ‫וואס ליגט דערינען‪ַ ,‬אז השי"ת‬ ‫צו די הויכע ענינים ָ‬ ‫וואס‬ ‫זאכן ָ‬ ‫פארקריכן אין ַ‬ ‫נישט ַ‬ ‫שטעלט זיך אויף דעם כסא דין און זעצט זיך אויף‬ ‫תכלית כל המצוות; אונז מקרב זיין צו‬ ‫דעם כסא רחמים‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ַ .‬אנדערש ווי ַאנדערע‬ ‫השי"ת‬ ‫מ'פארשטייט נישט‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫מצוות שכליות‪ ,‬צום ביישּפיל כיבוד אב ואם‪ָ ,‬‬ ‫וואס איז שייך‬ ‫לאמיר דעריבער רעדן ַא נקודה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫דא ביי די‬‫זאך איז אויך ָ‬ ‫בדרך אגב‪ ,‬די זעלבע ַ‬ ‫טאקע אין די‬ ‫מצוה פון נטילת לולב‪ .‬מ'טרעפט ַ‬ ‫פארשטיין און זיך גרינגער מחבר זיין צו די‬ ‫יא ַ‬‫מ'קען ָ‬ ‫שטארק נוגע ביי די‬ ‫ַ‬ ‫ביי ַאלע מצוות‪ָ ,‬אבער ס'איז‬ ‫ּפשטות'דיגע טעם דערפון‪.‬‬ ‫ראשונים די ּפשטות'דיגע טעמים‪ַ ,‬אז סוכות ענדיגט‬ ‫מצוה פון תקיעת שופר‪:‬‬ ‫דערפאר‬ ‫ַ‬ ‫צוזאמקלויבן די תבואה פון פעלד און‬ ‫ַ‬ ‫מען‬ ‫ווען מ'לערנט מיט ַא קינד וועגן מצוות תקיעת‬ ‫וואס‬ ‫דער אמת איז אפילו ביי ַאזעלכע מצוות ָ‬ ‫דאך נישט‬ ‫איז עס ַא זמן שמחה‪ָ .‬אבער מיר זענען ָ‬ ‫דאס קינד‬ ‫גאנץ לייכט‪ ,‬ווייל ָ‬‫דאס ַ‬ ‫שופר איז ָ‬ ‫פארשטיין דעם ּפשוט'ן טעם‪ ,‬זענען‬ ‫ס'איז שווער צו ַ‬ ‫געווארן מיט דעם ּפשטות'דיגן טעמי המצוות‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫נתחנך‬ ‫מ'זאל אים גרינטליך מסביר‬‫ָ‬ ‫רלאנגט נישט ַאז‬‫פא ַ‬ ‫ַ‬ ‫זאלן זיך‬ ‫ָאבער די מצוות ַא לבוש און ַא כלי ַאז מיר ָ‬ ‫געווארן ַאז די ארבעה מינים‬ ‫ָ‬ ‫מיר זענען נתחנך‬ ‫זיין‪ .‬ער איז מסכים מיטצוזינגען דעם ניגון איבער‬ ‫יא קענען מחבר זיין צום אויבערשטן דורך די מצוה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס זענען‬ ‫זענען די פיר אותיות פונעם שם הוי"ה ָ‬ ‫וואלט צוגעקומען‬ ‫וואס דו זינגסט‪ָ ,‬אבער אויב ָ‬ ‫שופר ָ‬ ‫דער כלל איז ַאלע תרי"ג מצוות זענען נישט‬ ‫נאר ַאז ווען דער‬ ‫ּפראבלעם איז ָ‬‫ָ‬ ‫זיך מחבר‪ .‬דער‬ ‫וואס איז‬ ‫צו אונז ַא גר צדק ָאדער ַא בעל תשובה‪ָ ,‬‬ ‫האט זיך אן‬ ‫וואס יעדע מצוה ָ‬‫זאכן ָ‬ ‫באזונדערע ַ‬ ‫קיין ַ‬ ‫מענטש הייבט אן ַאריינגיין אין די הויכע ענינים‪ ,‬איז‬ ‫יעצט ַאריינגעקומען לעול התורה והמצוות‪ ,‬און‬ ‫אינגאנצן ָאן קיין שום שייכות איינס‬ ‫ַ‬ ‫ַאנדערן טעם‬ ‫גאנץ ווייניג‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫זאכן ָ‬‫רגאנגען אין ַ‬ ‫פא ַ‬ ‫ער ַ‬ ‫דאס תקיעת‬ ‫"וואס איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואלט אונז געפרעגט‪:‬‬‫ער ָ‬ ‫‪ || 8‬גליון הבינני‬ ‫הארץ פון די‬ ‫רוואס דוקא מיט ַא שופר‪ָ ,‬אבער די ַ‬‫פא ָ‬‫ַ‬ ‫דא ַא‬ ‫טאקע ָ‬ ‫ענטפערן די מפרשים ַאז הגם ס'איז ַ‬ ‫מיט צווייטן‪ ,‬נאר באמת זענען ַאלע תרי"ג מצוות‬ ‫יא‪ ,‬די נקודה פון די מצוה איז צו‬ ‫פארשטיי איך ָ‬ ‫מצוה ַ‬ ‫נאך איבער זייער‬ ‫טעם אויף די עצם מצוה‪ ,‬בלייבט ָ‬ ‫פארבינדן‪ ,‬ווי מיר ָ‬ ‫זאגן ביי יעדע מצוה‬ ‫שטארק ַ‬ ‫ַ‬ ‫זייער‬ ‫נאנט דורכדעם צו השי"ת!‬ ‫ווערן ָ‬ ‫וואס זענען געבליבן ַא‬ ‫סאך ּפרטים פון די מצוה ָ‬‫ַא ַ‬ ‫האבן ַא‬ ‫"ותרי"ג מצוות התלויות בה"‪ַ ,‬אלע מצוות ָ‬ ‫"אה‪ ,‬די מצוה איז‬ ‫זאגן‪ָ :‬‬ ‫אויב איינער וועט דיך ָ‬ ‫חוק‪ .‬צום ביישּפיל‪ :‬אויב די טעם איז בלויז מכפר‬ ‫גרויסע שייכות מיט איין תכלית‪ :‬צו מקרב זיין דעם‬ ‫רוואס איז עס מטהר‬ ‫פא ָ‬‫צו זיין אויפ'ן חטא העגל‪ַ ,‬‬ ‫איד צום אויבערשטן!‬ ‫האבן קיין‬‫זאכן און דו קענסט נישט ָ‬ ‫גאר טיפע ַ‬ ‫ָ‬ ‫טאר נישט זיין‬ ‫רוואס ָ‬ ‫פא ָ‬‫טמאים ומטמא טהורים?! ַ‬ ‫בעפאר ַא מצוה‬ ‫ָ‬ ‫קומט אויס ַאז אויב ַא איד שטייט‬ ‫שייכות דערמיט‪ .‬ווען דו וועסט עלטער ווערן‪ ,‬ווען‬ ‫וואס זענען נישט רויט‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪.‬‬ ‫אפילו צוויי האר ָ‬ ‫טאקע נישט די טיפע טעמים‬ ‫פארשטייט ַ‬ ‫וואס ער ַ‬‫ָ‬ ‫דו וועסט לערנען די קליינע אותיות וועסטו עס‬ ‫נאך‬‫האט ָ‬‫זאלסטו וויסן ַאז דער מענטש ָ‬ ‫פארשטיין"‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫ַאצינד‪ ,‬אויב ַא איד וועט מקיים זיין מצות ּפרה‬ ‫זאך ווייס איך זיכער‪,‬‬ ‫זאגט‪" :‬איין ַ‬ ‫דערפון ָאבער ער ָ‬ ‫אדומה‪ ,‬איז דען ַא חסרון אין דער מצוה אויב ער‬ ‫זאל נענטער‬ ‫געווארן ַאז איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫געמאכט‬ ‫ַ‬ ‫ַאז די מצוה איז‬ ‫הארץ פון דעם מצוה‪,‬‬ ‫קיינמאל נישט משיג געווען די ַ‬‫ָ‬ ‫רוואס די הלכה איז ַאז ס'איז מטהר‬ ‫פא ָ‬‫ווייסט נישט ַ‬ ‫שאפן‪ .‬קען‬ ‫בא ַ‬ ‫האט מיך ַ‬ ‫וואס ָ‬‫ווערן צו דעם רבוש"ע ָ‬ ‫אויב ער רעדט ַאזוי‪.‬‬ ‫דאס‬ ‫קלאר ַאז ָ‬ ‫טמאים ומטמא טהורים?! אודאי איז ָ‬ ‫ס'דארף געטון ווערן‬ ‫ַ‬ ‫רוואס‬ ‫פא ָ‬‫זיין איך ווייס נישט ַ‬ ‫וואס לערנט ַא שטיקל‬ ‫דאס איז ּפונקט ווי איינער ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטערט בכלל נישט די מצוה‪ ,‬הגם דער מענטש קען‬ ‫סארט אופן‪ָ ,‬אבער דער עיקר‬ ‫זא ָ‬‫ּפונקט אויף ַא ַ‬ ‫זאגט‬‫פארשטייט נישט עּפעס ָ‬ ‫גמרא און ווען ער ַ‬ ‫נישט ַאלע טיפע טעמים פון ַאלע ּפרטים‪ָ ,‬אבער‬ ‫כ'דארף ווערן‬ ‫ַ‬ ‫יא‪ַ ,‬אז‬‫נקודה פון די מצוה ווייס איך ָ‬ ‫דאס איז ַא טיפע קשיא‪ ,‬ס'איז ַא קצות‬ ‫"אה‪ָ ,‬‬ ‫ער‪ָ :‬‬ ‫הארץ פון דער מצוה‪ ,‬קען ער‬ ‫ווילאנג ער שּפירט די ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט דער איד זיך יעצט‬ ‫דורכדעם מחובר צו השי"ת"‪ָ .‬‬ ‫האט‬‫באדייט ַאז דער מענטש ָ‬ ‫דאס ַ‬ ‫און ַא נתיבות"‪ָ .‬‬ ‫שטארקע הבנה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫אינגאנצן מחבר זיין דערצו מיט ַא‬ ‫ַ‬ ‫זיך‬ ‫אמת'דיג מחבר געווען צו דער מצוה בלויז מיט דער‬ ‫נאכנישט געלערנט געהעריג די גמרא‪ .‬מעגליך ַאז‬ ‫ָ‬ ‫ּפשוט'ער כוונה!‬ ‫טאקע דערפון‪,‬‬‫דער קצות און דער נתיבות רעדן ַ‬ ‫הארץ‬ ‫דאס ַ‬ ‫יעדער קען זיך מחבר זיין צו ָ‬ ‫פון יעדע מצוה‬ ‫מ'איז מקיים די מצוה בשלימות אויך‬ ‫דא ַא ּפשטות אין דער גמרא‪.‬‬ ‫ָאבער ס'איז זיכער אויך ָ‬ ‫זאך איז ווען מיר גייען מקיים זיין סיי‬‫די זעלבע ַ‬ ‫אויב מ'ווייסט נישט ַאלע טעמים‬ ‫נאך איידער‬ ‫דאס זעלבע איז ביי יעדע מצוה‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫וועלכע מצוה אין דער תורה‪ ,‬ווי תקיעת שופר ָאדער‬ ‫לאמיר נעמען ַא משל פון די מצוה פון ּפרה‬ ‫ָ‬ ‫מ'לערנט די ַאלע טיפע טעמים און ענינים‪ ,‬וויל דער‬ ‫זאך‪ :‬עס‬ ‫דארף מען קודם וויסן די ערשטע ַ‬ ‫ד' מינים‪ַ ,‬‬ ‫דאס ווערט ָאנגערופן ַא‬ ‫אדומה‪ .‬מיר ווייסן ַאלע ַאז ָ‬ ‫זאלן זיך מחבר זיין צו די‬ ‫רבוש"ע בעיקר ַאז מיר ָ‬ ‫פארשטיין די ּפרטים‬ ‫טאקע די הבנה צו ַ‬ ‫פעלט מיר ַ‬ ‫'חוק בלי טעם'‪ָ .‬אבער ַאלע פרעגן שוין די קשיא ַאז‬ ‫מ'זאל שּפירן ַאז‬ ‫ָ‬ ‫ּפשטות המצוה‪ ,‬עד עמקי הנפש;‬ ‫נאך ַאלס מקיים זיין‬ ‫פון די מצוות‪ָ .‬אבער איך קען ָ‬ ‫לכאורה ברענגט דאך רש"י ַא טעם פון רבי משה‬ ‫נאנטער צום אויבערשטן‪ ,‬און‬ ‫די מצוה ברענגט מיר ָ‬ ‫זאל איך‬‫די מצוה מיט די ּפשוט'ע כוונה ַאז דורכדעם ָ‬ ‫דאס איז ַא תיקון אויף דעם חטא העגל‪,‬‬ ‫הדרשן ַאז ָ‬ ‫דערנאך קען מען אודאי צוקומען צו העכערע השגות‬ ‫ָ‬ ‫ווערן מחובר צום אויבערשטן! קען זיין ַאז איך ווייס‬ ‫תבא אמה ותקנח את צואת בנה‪ .‬אויב ַאזוי איז ּפרה‬ ‫דורך לערנען מער און מער‪.‬‬ ‫בלאזן דוקא מאה קולות‪ ,‬און‬ ‫מ'דארף ָ‬ ‫ַ‬ ‫רוואס‬ ‫פא ָ‬‫נישט ַ‬ ‫אדומה נישט קיין חק ָאן קיין טעם?!‬ ‫ג‬ ‫דאס שיינקייט פון אידישע הכנעה בשעת תקיעת שופר‬ ‫עורו ישנים משינתכם; ָ‬ ‫האט‬‫איסורים מדאורייתא‪ָ ,‬אבער דער אויבערשטער ָ‬ ‫לערנען אונז ַא כלל גדול ַאז דער עיקר פון תקיעת‬ ‫די כוונה פון תקיעות שופר על פי‬ ‫געזאגט 'קדושים תהי' – קדש עצמך במותר לך'‪.‬‬‫ָ‬ ‫דאך‬ ‫ָ‬ ‫וואס קומט ַארויס דערפון‪ ,‬צו‬ ‫שופר איז די תוצאה ָ‬ ‫הרמב"ם‬ ‫אויב ַאזוי‪ ,‬גייט מען אויף ַא קרומען וועג‪.‬‬ ‫הארץ!‬ ‫דאס ַ‬‫אויפוועקן ָ‬ ‫וויאזוי תקיעת שופר ברענגט ַא איד‬ ‫דער אופן ַ‬ ‫קאנט די‬ ‫בא ַ‬ ‫נאנטער צום אויבערשטן‪ ,‬איז ַ‬‫צו ווערן ָ‬ ‫הארץ‬ ‫צעבראכן ַ‬ ‫ָ‬ ‫ווי גליקליך איז ַא‬ ‫מאכט אונז צוריק ָאריגינעל‬ ‫דער שופר ַ‬ ‫הייליגע ווערטער פונעם רמב"ם אין הלכות תשובה‬ ‫האט ָאט די טבע פון 'עורו ישינים‬ ‫דער שופר ָ‬ ‫האט אונז געהייסן ַאז אין דעם‬ ‫דער רבוש"ע ָ‬ ‫(פ”ג ה”ד)‪ :‬אע"פ שתקיעת שופר בראש השנה גזירת‬ ‫זאל זיך‬ ‫מאכט ַאז דער מענטש ָ‬ ‫משינתכם'‪ ,‬עס ַ‬ ‫וואס ס'איז געווען די תחלת הבריאה‪ ,‬זה היום‬ ‫טאג ָ‬ ‫ָ‬ ‫הכתוב‪ ,‬רמז יש בו‪ ,‬כלומר עורו ישינים משנתכם‬ ‫כאּפן און טיף דערהערן ַאז ס'איז נישט גוט צו גיין‬ ‫ַ‬ ‫זאל דער מענטש צוריקגיין צו דעם‬‫תחלת מעשיך‪ָ ,‬‬ ‫ונרדמים הקיצו מתרדמתכם וחפשו במעשיכם וחזרו‬ ‫אויף דעם וועג פון ביז יעצט‪ַ .‬אזוי וועט ער ווערן‬ ‫דארף באמת אויסקוקן‪.‬‬ ‫וויאזוי ער ַ‬ ‫ָאריגינעלן וועג ַ‬ ‫בתשובה וזכרו בוראכם‪.‬‬ ‫רמאלער געזונטער מענטש‪ַ ,‬אזויווי ער‬ ‫נא ַ‬ ‫צוריק ַא ָ‬ ‫שאפן גלייך‪ ,‬מיט‬‫בא ַ‬ ‫האט דיר ַ‬‫דער אויבערשטער ָ‬ ‫דאס ַארויסגעלערנט פון די‬‫האט ָ‬ ‫דער רמב"ם ָ‬ ‫טאג פון‬‫געווארן ָאריגינעל אין דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫שאפן‬ ‫בא ַ‬ ‫איז ַ‬ ‫טראכטן און זיך אויפפירן‪.‬‬‫ַ‬ ‫רמאלע וועג פון‬ ‫נא ַ‬‫ַא ָ‬ ‫ּפסוקים און פון די מדרשי חז"ל‪ .‬ווי דער מדרש ָ‬ ‫זאגט‬ ‫ראשית הבריאה‪.‬‬ ‫'אלקים עשה את האדם ישר' ‪ -‬גלייך ָאן קיין קרומע‬ ‫(ויקרא רבה כט‪ ,‬ו)‪ַ :‬אז 'תקעו בחודש שופר' איז ַא לשון‬ ‫האבן‬‫דער הייליגער שר שלום פון בעלזא זי"ע ָ‬ ‫מחשבות פון ליגנט און ערמה; 'ישר' ָאן קיין לשון‬ ‫פון 'חדשו מעשיכם‪ ,‬שפרו מעשיכם'‪ ,‬דער שופר טוט‬ ‫געטייטשט דעם ּפסוק 'אשרי העם יודעי תרועה'‪ַ ,‬אז‬ ‫הרע'לעך און ָאן קיין קנאה ָאדער תאוה‪ ,‬ווייל ווען‬ ‫הארץ זיך צו משנה זיין די מעשים‪,‬‬‫דאס ַ‬ ‫ערוועקן ָ‬ ‫צעבראכן‪ ,‬ווי דער ּפסוק‬‫ָ‬ ‫'תרועה' איז ַא לשון פון‬ ‫האט ער נישט קיין קנאה אויף‬ ‫ַא מענטש איז 'ישר' ָ‬ ‫זאגט‪' :‬אם יתקע שופר בעיר‬ ‫און ווי דער ּפסוק ָ‬ ‫זאגט דוד‬ ‫דאס ָ‬‫זאגט (תהלים ב‪ ,‬ט) 'תרועם בשבט ברזל'‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע שורש פון תאוה איז‬ ‫ַא צווייטן‪ ,‬און אויך די ַ‬ ‫ועם לא יחרדו'‪.‬‬ ‫פאלק‪' ,‬יודעי‬ ‫דאס ָ‬ ‫המלך‪' :‬אשרי העם'‪ -‬גליקליך איז ָ‬ ‫וויבאלד עס פעלט מיך עּפעס און דעריבער וויל‬ ‫ַ‬ ‫פארשטייען ַאז די עיקר‬ ‫וואס זיי ווייסן און ַ‬ ‫תרועה' – ָ‬ ‫איך תענוג פון ערגעץ ַאנדערש‪ָ .‬אבער ַא גלייכער‬ ‫וואס די מצוה‬ ‫דער עיקר איז די תוצאה ָ‬ ‫הארץ און זיי‬‫צעבראכן ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא‬ ‫פון דער מצוה איז צו ָ‬ ‫שלימות'דיגער מענטש איז מלא שמחה און מלא אור‪.‬‬ ‫ברענגט‬ ‫האבן ַא בושה און אן הכנעה דערפון‪ .‬דער איד איז‬ ‫ָ‬ ‫יאר איז דער מענטש ליידער‬ ‫במשך דעם ָ‬ ‫זאגן די נקודה‪ :‬דו ווילסט‬ ‫סאך חסיד'ישע ספרים ָ‬‫ַא ַ‬ ‫ס'דארף צו זיין און‬ ‫ַ‬ ‫מודה ַאז ער איז נישט געווען ווי‬ ‫זאל‬‫וויאזוי ער ָ‬ ‫מ'דארף זוכן ַא וועג ַ‬ ‫ַ‬ ‫רגאנגען און‬ ‫פא ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וויסן דעם טעם פון תקיעות שופר? דער שופר ָ‬ ‫דאס איז די עיקר‬ ‫ער שטרעבט צוריק צו ווערן גלייך‪ָ .‬‬ ‫זאל זיך אויפוועקן‪ ,‬צו חרטה‬ ‫שאקל‪ ,‬ער ָ‬ ‫כאּפן ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫געוואלדיגן כח צו אויפטרייסלען און אויפוועקן די‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫נקודה פון תקיעת שופר!‬ ‫האבן און צוריקגיין צום גלייכן וועג‪ .‬ווען דער‬ ‫ָ‬ ‫זאל חרטה‬‫טיפסטע חלקים פון דעם מענטש‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫שטארק‬ ‫ַ‬ ‫האט די טבע אונז צו‬ ‫דער שופר ָ‬ ‫דאס‬ ‫מענטש געפינט זיך אין דעם מצב‪ ,‬ווערט ָ‬ ‫געגאנגען ביז יעצט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן פון דעם וועג וואו ער איז‬‫ָ‬ ‫איינמאל‬ ‫ָ‬ ‫מ'זאל זיך‬ ‫ָ‬ ‫אויפוועקן‪ ,‬נישט בלויז ַאז‬ ‫ָאנגערופן 'ישנים'‪ ,‬ווייל ווען דער מח ַארבעט נישט‬ ‫סארט לעבן‪ ,‬צו‬‫זאל וועלן לעבן ַא בעסערע ָ‬ ‫און ער ָ‬ ‫נאכדעם צוריקגיין צום ַאלטן‪,‬‬‫מ'זאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫איינהאלטן און‬ ‫ַ‬ ‫רשלאפן און ער‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫שלאפט עס‪ .‬ער איז טיף ַ‬ ‫ָ‬ ‫ריכטיג‬ ‫באשעפער‪.‬‬‫נאנטער צום ַ‬ ‫זיין ָ‬ ‫מ'זאל זיך קענען גענצליך טוישן צום גוטן‪,‬‬‫ָ‬ ‫נאר ַאז‬ ‫דארף דערהערן ַאז די וועג‬ ‫אויפכאּפן‪ .‬ער ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארף זיך‬ ‫ַ‬ ‫טראכטן ַאז דער עיקר פון‬‫ַ‬ ‫וואלטן געקענט‬ ‫מיר ָ‬ ‫און ווערן צוריק ָאריגינעל ַאזויווי דער אויבערשטער‬ ‫געגאנגען איז נישט גוט פאר מיר! אפילו‬ ‫ַ‬ ‫וואו איך בין‬ ‫בלאזן און בּפועל מקיים זיין די‬ ‫תקיעת שופר איז צו ָ‬ ‫שאפן‪.‬‬ ‫בא ַ‬ ‫האט אונז ַ‬‫ָ‬ ‫טאקע נישט ממש עובר געווען קיין‬ ‫כ'האב ַ‬‫ָ‬ ‫אויב‬ ‫מצוה‪ָ ,‬אבער דער רמב"ם און די ַאלע ספרים הק'‬ ‫גליון הבינני || ‪9‬‬ ‫רמאגט דעם‬ ‫פא ָ‬ ‫השי"ת ַאריינגעלייגט ַאז די כלי ַ‬ ‫שיין ָארימקייט פאר אידן‪ַ ,‬אזויווי ַא רויט בענדל איז‬ ‫פאר'ן‬ ‫יעדער איד בעצם איז ַא נכנע ַ‬ ‫כח צו אויפוועקן ביי דעם איד זיין אמת‪ַ .‬אז ער‬ ‫שיין פאר ַא ווייסע פערד‪' .‬עניותא' איז ַא געוויסע‬ ‫אויבערשטן‬ ‫באקומען ַא תשוקה און ַא רצון צו לעבן מיט‬ ‫זאל ַ‬ ‫ָ‬ ‫רמאגן במתנה‪.‬‬ ‫פא ָ‬‫וואס אידן ַ‬ ‫נאטור‪ַ ,‬א תכונת הנפש ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאגט 'אשרי העם יודעי תרועה'‪ ,‬ווייל‬ ‫דער ּפסוק ָ‬ ‫ַא העכערקייט‪.‬‬ ‫וואס די חיצוניות'דיגע ָארימקייט‬ ‫דא ָ‬ ‫מאל איז ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫פאלק‪ .‬אידישע קינדער‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫דאס גייט ַארויף אויפ'ן ַ‬‫ָ‬ ‫האבן די אינערליכע תכונה‬ ‫מ'זאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫קען צוהעלפן ַאז‬ ‫וויאזוי צו זיין‬ ‫פאלק ָ‬ ‫וואס זיי ווייסן ַ‬ ‫סארט ָ‬ ‫זא ָ‬ ‫זענען ַא ַ‬ ‫פאר'ן אויבערשטן‬ ‫שופר ברענגט בושה ַ‬ ‫נאטירליך‪.‬‬ ‫דאס אויך ַ‬‫האט ָ‬ ‫פון עניות‪ָ ,‬אבער ַא איד ָ‬ ‫צעבראכן כדי צו ווערן צוריק גלייך‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫כעין זה ברענגען די ספרים בשם דעם אריז"ל‪,‬‬ ‫רמאגט דעם‬‫פא ָ‬‫די שיינקייט פון אידן איז ווען ער ַ‬ ‫דאך בני אברהם יצחק ויעקב‪ ,‬מיר‬ ‫אידן זענען ָ‬ ‫דאס ּפנים פון דעם בעל תוקע ווערט רויט בשעת‬ ‫ַאז ָ‬ ‫האט דעם געפיל‪" :‬עס פעלט‬ ‫נאטור פון ַאן 'עני'‪ .‬ער ָ‬‫ַ‬ ‫זענען בטבע 'ביישנים רחמנים און גומלי חסדים'‪,‬‬ ‫דאס איז איינס פון די‬‫וויבאלד ָ‬‫ַ‬ ‫בלאזט שופר‪,‬‬‫ָ‬ ‫מען‬ ‫מיך‪ ,‬הלואי קען זיין בעסער"‪ .‬ער איז ַא מקבל‪ ,‬ער‬ ‫טאקע ַאריין‬ ‫ס'פאלט ַ‬ ‫ַ‬ ‫מיר זענען געבויעט ריכטיג!‬ ‫מ'זאל רויט‬ ‫ָ‬ ‫עיקר ענינים פון תקיעת שופר‪ַ ,‬אז‬ ‫איז ַא נכנע‪.‬‬ ‫דא שטיקל תאוה‪,‬‬ ‫דא ַא שטיקל גאוה און ָ‬ ‫ליידער ָ‬ ‫האבן די‬ ‫מ'זאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ַא בושה‪.‬‬ ‫ווערן ַאזויווי איינער ָ‬ ‫דאס ווערט ָאנגערופן 'שיין'‪ַ ,‬אזוי ווי ווען מ'וויל‬ ‫ָ‬ ‫זאכן זענען בלויז ַארום אונז‪ .‬מיר‬ ‫ָאבער די ַאלע ַ‬ ‫ס'זאל זיין 'אזיל סומקא‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז גורם ַאז‬‫הכנעה ָ‬ ‫זאל זיין די‬‫צוזאמפאסן ַאז די מעבל פונעם שטוב ָ‬ ‫זענען נישט געבויעט קרום‪ ,‬אונזער שורש איז נישט‬ ‫ואתי חיוורא'‪.‬‬ ‫וואנט‪ ,‬ווייל ַאזוי איז עס שיין‬‫קאליר ווי דער ַ‬ ‫זעלבע ָ‬ ‫פון די קליּפה‪ .‬דערה שורש פון אידן איז געבויעט‬ ‫זאך פאסט זיך גוט ַארויף אויף די ַאנדערע‬ ‫ווען איין ַ‬ ‫זא קדושה‪ ,‬דעריבער ווען מ'וועקט אויף ביים‬ ‫מיט ַא ַ‬ ‫רוואס דארף עס דוקא געטון ווערן מיט דעם‬ ‫פא ָ‬‫ַ‬ ‫דאס זעלבע פאסט זיך גוט די מדה פון עניות‬ ‫זאך‪ָ .‬‬‫ַ‬ ‫איד זיין אינערליכע ּפינטל קען ער זיך תיכף טוישן‪,‬‬ ‫רוואס איז נישט גענוג ַאז‬ ‫פא ָ‬ ‫כלי פון דעם שופר?! ַ‬ ‫סארט‬‫זא ָ‬‫אויף ַא איד‪ ,‬ווייל דער איד איז במהות ַא ַ‬ ‫ווייל מיר זענען באמת ַא כלי קיבול צו קענען חרטה‬ ‫זאגן ַא דרשה און מעורר זיין דעם עולם‬ ‫דער רב זאל ָ‬ ‫סארט אופן‪ .‬אויב‬ ‫נכנע‪ ,‬ער איז געבויעט אויף דעם ָ‬ ‫האבן און זיך משנה זיין לטובה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האט ַאריינגעלייגט ַא‬ ‫לתשובה?! ווייל דער רבוש"ע ָ‬ ‫מאל‬‫בלאזן שופר פאר ַא גוי אפילו טויזנט ָ‬ ‫מ'וועט ָ‬ ‫זאל אויפוועקן‬‫דאס ָ‬ ‫סּפעציעלן כח אין דעם שופר ַאז ָ‬ ‫דערפאר אנערקענט‬ ‫ַ‬ ‫ַא איד איז געבויעט געזונט‬ ‫מאכן בעסער‪.‬‬ ‫גארנישט העלפן אים צו ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫וועט ָ‬ ‫מאכן ַאז ער‬ ‫וואס וועט ַ‬‫דעם איד'ס נקודה הפנימית ָ‬ ‫האב‬ ‫וואס איך ָ‬ ‫טאקע נישט ריכטיג ָ‬ ‫ער גלייך "עס איז ַ‬ ‫פארקערטע‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס ַ‬ ‫ס'וועט ַארויסברענגען בלויז ָ‬ ‫זאל בעסער ווערן‪.‬‬‫ָ‬ ‫פארבעסערן"‪.‬‬ ‫געטון‪ ,‬און איך גיי זיך ַ‬ ‫געמאכט צו אויפוועקן די‬ ‫ַ‬ ‫די טבע פון דעם שופר איז‬ ‫דאס איז די ערשטע עיקר פון תקיעת שופר‪ ,‬ווי‬ ‫ָ‬ ‫ּפנימיות פון דעם מענטש‪ ,‬און דעם גוי'ס ּפנימיות איז‬ ‫תקיעת שופר העלפט בלויז פאר ַא‬ ‫ראּפ‪ ,‬און די ַאלע‬ ‫דאס ַא ָ‬ ‫דער רמב"ם שטעלט אונז ָ‬ ‫פארקערט ווי ַא נכנע‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫אידישע נשמה‬ ‫ַאנדערע גרויסע ענינים און טעמים זענען שוין די‬ ‫דאך ַא ריינע אינערליכע‬ ‫האט ָ‬ ‫ָאבער ַא איד ָ‬ ‫זאגט די גמרא (חגיגה ט‪ ,‬ב)‪' :‬יאה עניותא‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫נאך דעם ערשטן כלל‪.‬‬ ‫וואס קומען ָ‬ ‫קומענדיגע דרגות ָ‬ ‫האט‬ ‫נקודה‪ ,‬און ווען ער הערט דעם קול שופר ָ‬ ‫ליהודאי כי ברזא סומקא לסוסיא חיורא’ ‪ -‬ס'איז‬ ‫ד‬ ‫יום טוב של ר"ה שחל בשבת; שב"ק איז משּפיע 'אויף אונזער נפש'‬ ‫ּפונקט ווי תקיעות שופר‬ ‫פארטומלט‪ ,‬ווערט אויך‬‫הארץ ווערט ַ‬ ‫אין ַא אידיש ַ‬ ‫האט דען רש"י געמיינט‬ ‫דאס ָ‬ ‫זיינע ַאלטע הרגלים‪ָ ,‬‬ ‫די תשובה ברענגט אן ערבוב השטן‬ ‫גאנצער בריאה‪ .‬ס'איז די‬ ‫צעמישט דער שטן פון דער ַ‬ ‫מיט חיבוב המצוה?!‬ ‫זאגט ַאז‬‫די גמרא אין מסכת ראש השנה (טז‪ ,‬א) ָ‬ ‫זעלבע כח הקליפה!‬ ‫אודאי איז די כוונה פון 'ישראל מחבבין את‬ ‫מאל‪,‬‬‫בלאזן צוויי ָ‬ ‫האט מען מתקן געווען צו ָ‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט אונז דער אויבערשטער‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫האבן ליב דעם חלק פון דער מצוה‬ ‫המצוות'‪ַ ,‬אז אידן ָ‬ ‫דערנאך תקיעות דמעומד‪ ,‬ווייל‬ ‫ָ‬ ‫תקיעות דמיושב און‬ ‫בלאזן שופר‪ ,‬ווייל ַאזוי זענען מיר מבטל‬ ‫ָ‬ ‫געהייסן‬ ‫וואס וועקט זיי אויף און ברענגט זיי לידי הכנעה!‬ ‫ָ‬ ‫דאס טוט צעמישן דעם שטן‪ ,‬כדי לערבב השטן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫בלאזן‬ ‫ָ‬ ‫איינמאל‬ ‫ָ‬ ‫דעם שטן פון דער בריאה‪ .‬מיט‬ ‫דאך דער טעם פון תקיעת שופר צו‬ ‫לכאורה איז ָ‬ ‫געווארן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאך אפשר נישט ַאזוי נתעורר‬ ‫וואלט מען ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ליב זיך צו מכניע זיין‬ ‫יעדער איד ָ‬ ‫פאר'ן אויבערשטן‬ ‫ַ‬ ‫רוואס‬ ‫פא ָ‬ ‫מעורר זיין דעם 'עורו ישנים'‪ ,‬אויב ַאזוי ַ‬ ‫מאל‪ ,‬תקיעות דמיושב און‬ ‫בלאזט מען צוויי ָ‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאגן די ספרים‬‫דא אן ַאנדערע טעם‪ .‬נאר ָ‬ ‫שטייט ָ‬ ‫מ'זאל ווערן גוט אויפוועקט‪,‬‬‫ָ‬ ‫תקיעות דמעומד‪ ,‬ביז‬ ‫ַא איד איז מסכים צו מודה זיין בשעת תקיעת‬ ‫צוזאמען; די תכלית פון תקיעת‬‫ַ‬ ‫דאס גייט‬ ‫הק' ַאז ָ‬ ‫עורו ישנים כּפשוטו ממש‪.‬‬ ‫שטארק‬‫ַ‬ ‫האב זיך‬‫יא‪ ,‬איך ָ‬ ‫הארץ‪ָ :‬‬ ‫שופר ביי זיך אין ַ‬ ‫באקומען הכנעה‬ ‫שופר איז ַאז דער מענטש זאל ַ‬ ‫טועה געווען ביז יעצט‪ ,‬איך בעט דיך רבוש"ע העלף‬ ‫פאר'ן אויבערשטן‪ ,‬און ָאט די הכנעה ברענגט שוין‬ ‫ַ‬ ‫בארעכטיגט‬ ‫די שרעק פונעם שטן איז ַ‬ ‫קלאר ַאז אויב כ'גיי זיך נישט טוישן‬ ‫ָ‬ ‫מיר! איך ווייס‬ ‫מאטיש אן ערבוב השטן‪.‬‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫מ'פארשטייט דעם ּפשוט'ן און‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטארק‬ ‫ַ‬ ‫וועל איך ליידן בזה ובבא‪ .‬איך וויל ַאזוי‬ ‫וויאזוי ַאלע ַאנדערע טעמים‬‫עיקר טעם‪ ,‬זעט מען ַ‬ ‫ּפלאזן מיינע ַאלטע מעשים! איך הייב אויף די הענט‬ ‫ָא ָ‬ ‫דער חביבות המצוה פון אמת'ע הכנעה‬ ‫וואס שטייט אין ספרים הק' בויעט‬ ‫און ענינים ָ‬ ‫האב זיך טועה‬ ‫צום אויבערשטן ווייל איך ווייס ַאז איך ָ‬ ‫באמת איז דער תירוץ שוין מרומז אין רש"י‬ ‫צענטראלן טעם‪ .‬די ַאלע טעמים‬‫ַ‬ ‫זיך אויף דעם‬ ‫געווען‪ ,‬און עס טויג נישט!‬ ‫ּפלאץ‪“ :‬כדי לערבב השטן שלא‬‫ַ‬ ‫דארט אויפ'ן‬ ‫ָ‬ ‫זענען נישט קיין צוויי שיטות נאר ס'איז ַאלעס‬ ‫ָאט די הכנעה פון ַא איד בשעת תקיעת שופר‪,‬‬ ‫ישטין‪ ,‬כשישמע ישראל מחבבין את המצוות‬ ‫איין נקודה‪ַ ,‬אז מצות שופר דארף צוריקברענגען‬ ‫האט ליב‬‫געוואלדיגע חביבות! ַא איד ָ‬‫ַ‬ ‫זא‬ ‫ברענגט ַא ַ‬ ‫מסתתמין דבריו”‪.‬‬ ‫דעם מענטש צום אויבערשטן‪ .‬און ַאזויווי ביי יעדע‬ ‫דאס איז זיין מהות! יעדער מענטש‬ ‫דאס צו טון ווייל ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז די כוונה פון רש"י ַאז אידן זענען‬ ‫ָ‬ ‫דערנאך‬ ‫ָ‬ ‫זאך און‬ ‫דא די נקודה פון דער ַ‬‫מצוה איז ָ‬ ‫וואס זענען זיין מהות‪.‬‬ ‫זאכן ָ‬ ‫נאכגעצויגן צו ַ‬ ‫ווערט ָ‬ ‫זאגן ַאז‬ ‫מחבב די מצוה פון שופר? קען מען דען ָ‬ ‫וואס ספרים הק'‬ ‫דא ַאלע ענינים און טעמים ָ‬ ‫איז ָ‬ ‫האט ַא געפיל צו נגינה‪ ,‬ווערט‬ ‫וואס ָ‬ ‫ּפונקט ווי איינער ָ‬ ‫רמאגט אין‬‫פא ָ‬ ‫באדייט ווען איינער ַ‬ ‫די חיבוב המצוה ַ‬ ‫האבן צוגעלייגט אויף דעם עיקר נקודה‬ ‫און צדיקים ָ‬ ‫דאס זעלבע ווערט ַא איד‬ ‫לעמאל צו זינגען‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫נמשך ַא‬ ‫זא‬ ‫האט ַא ַ‬ ‫צוואנציג דרייסיג שופרות ווייל ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטוב‬ ‫פון דער מצוה‪.‬‬ ‫נמשך צו הכנעה‪.‬‬ ‫שטארקע חביבות דערצו‪ ,‬און אויב איינער וועט אים‬ ‫ַ‬ ‫וואס עס שטייט אין‬‫צום ביישּפיל‪ :‬ס'איז ידוע ָ‬ ‫זאגט רש"י‪‘ :‬כשישמע ישראל מחבבין‬ ‫דאס ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫כאּפן ווייל ער ָ‬ ‫ָאנרירן זיין שופר וועט יענער ַ‬ ‫בלאזט שופר ווערט דער‬‫ָ‬ ‫ירושלמי ַאז בשעת מען‬ ‫האבן ליב‬ ‫את המצוות מסתתמין דבריו’‪ .‬אידן ָ‬ ‫זאגן ַאז חיבוב‬ ‫ַא חביבות צו שופר?! קען מען דען ָ‬ ‫דערשראקן ווייל ער מיינט ַאז ס'איז שוין‬ ‫ָ‬ ‫שטן‬ ‫דאס‬‫וואס ברענגט זיי לידי הכנעה‪ָ .‬‬ ‫צו טון מצוות ָ‬ ‫באדייט ווען איינער איז מדקדק יוצא צו זיין‬‫המצוה ַ‬ ‫בלאזן מיט‬ ‫ָ‬ ‫געקומען די גאולה שלימה ווען מ'וועט‬ ‫מאטיש ַאז אויך דער שטן זאל ווערן‬‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫מאכט‬ ‫ַ‬ ‫ַאלע שיטות פון די שברים און די תרועות‪ָ ,‬אבער ער‬ ‫דעם שופר גדול‪.‬‬ ‫וואס געפינט זיך‬ ‫צעמישט‪ .‬ווייל ווען דער שטן ָ‬ ‫פארבלייבט מיט‬ ‫ּפלאץ און ער ַ‬ ‫רירט זיך נישט פון זיין ַ‬ ‫‪ || 10‬גליון הבינני‬ ‫פאר'ן אויבערשטן‪ָ ,‬אבער‬ ‫די בושה און די הכנעה ַ‬ ‫יאר דורכ'ן שבת קודש‪ .‬דער שבת ַאליין‬ ‫דאס ָ‬ ‫ווערט ָ‬ ‫באזונדערע טעם‬ ‫דאס ַאלס ַא ַ‬ ‫אויב לערנט מען ָ‬ ‫האט דער אויבערשטער ַאריינגעלייגט דעם כח‬ ‫שבת ָ‬ ‫איז ממתיק ַאלע דינים!‬ ‫שטעלט זיך גלייך די ּפשוט'ע קשיא‪ :‬דער שטן‬ ‫אינעם עצם היום‪ַ ,‬אז ווען ַא איד קומט ָאן צום שבת‬ ‫מטשערקאס זי"ע אין ספר 'עמק‬‫ַ‬ ‫ָאבער הרה"ק‬ ‫יאר און‬ ‫רא ָ‬ ‫פא ַ‬ ‫דאך שוין אויסגעלערנט ַ‬ ‫האט זיך ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס ַארויסברענגען זיין‬ ‫מיט די ריכטיגע הכנה‪ ,‬וועט ָ‬ ‫אויבנדערמאנטן‬ ‫ַ‬ ‫דאס מבאר לויט דעם‬ ‫תפלה' איז ָ‬ ‫יאר צוריק ַאז דער שופר איז נישט דער‬ ‫פאר צוויי ָ‬ ‫פאר'ן רבוש"ע‪.‬‬ ‫לב נשבר ַ‬ ‫יסוד‪ַ ,‬אז דער עיקר תכלית פון תקיעות שופר‪ ,‬איז‬ ‫יאר‬ ‫רוואס ווערט ער יעדעס ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫שופר של משיח‪ַ ,‬‬ ‫ַארויסצוברענגען ביים מענטש ַא לב נשבר‪ַ ,‬א הכנעה‬ ‫דערשראקן?!‬ ‫ָ‬ ‫מאל‬‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬‫ָ‬ ‫יאר וועלן מיר זוכה זיין בדין‪ ,‬בזכות‬ ‫דאס ָ‬ ‫ָ‬ ‫שב"ק‬ ‫פאר'ן אויבערשטן‪ .‬אויך דער הייליגער‬ ‫און ַא בושה ַ‬ ‫ָאבער מיט דעם הקדמה פונעם רמב"ם ַאז די‬ ‫האט דעם זעלבן כח מעורר צו זיין בושה מיט‬ ‫שבת ָ‬ ‫עיקר מצוות תקיעת שופר איז צו אויפוועקן דעם‬ ‫האט אונז ַאזוי ליב און‬ ‫דער אויבערשטער ָ‬ ‫זאגט ַאז‬‫הכנעה פאר השי"ת‪ ,‬ווי דער תיקוני זוהר ָ‬ ‫פארשטייט מען זייער גוט ַאז ווען‬ ‫אידישע הארץ‪ַ ,‬‬ ‫זאלן‬‫וואס ָ‬‫האט ער אונז געגעבן מצוות ָ‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫'שבת' איז אותיות 'בש"ת'‪ ,‬און ווי חז"ל ָ‬ ‫זאגן ַאז אפילו‬ ‫ַא איד ווערט נתעורר אפילו אויף ַא סעקונדע צו‬ ‫אונז העלפן צוריקגיין צו אונזער ָאריגינעלער מהות‪.‬‬ ‫זאגן ַא ליגנט שבת‪ ,‬ווייל‬ ‫האט מורא צו ָ‬ ‫אן עם הארץ ָ‬ ‫יא‬ ‫דאך ָ‬‫האט ער ָ‬ ‫נאנטער ווערן צום אויבערשטן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט אונז געגעבן די מצוה פון תקיעת שופר‬ ‫ער ָ‬ ‫'אימת שבת עליו'‪.‬‬ ‫האט נישט קיין חיות!‬ ‫דערשטיקט די קליּפה‪ ,‬עס ָ‬ ‫יאר‪ ,‬ווייל ס'איז ַא זמן ווען מען משּפט‬ ‫דוקא ָאנהויב ָ‬ ‫נאכדערצו אום ראש השנה‪ ,‬ווען עס שטייט ַא ציבור‬ ‫ָ‬ ‫דעם מענטש‪ ,‬און דורכדעם וועלן מיר זוכה זיין בדין‪.‬‬ ‫פאדערט זיך אונזער הכנה צום שב"ק‬ ‫עס ָ‬ ‫אידן וועלכע ווערן נתעורר בתשובה בשעת תקיעת‬ ‫האט אונז געגעבן די מצוה פון ניסוך‬ ‫ּפונקט ווי ער ָ‬ ‫איי‪ ,‬וועט דער מענטש פרעגן‪ַ ,‬אז איך זע נישט‬ ‫שופר‪ ,‬אודאי מיינט דער שטן ַאז ס'קומט די גאולה‬ ‫המים אין דעם יום טוב פון סוכות ווען מ'איז נידון על‬ ‫זאל מיר ברענגען די הכנעה? דער‬ ‫וויאזוי דער שבת ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאלן זוכה זיין‬ ‫מאל ווען ער וויל ַאז מיר ָ‬‫המים‪ .‬יעדעס ָ‬ ‫שלימה‪ ,‬ווייל ַאזוי שּפירט זיך די גאולה שלימה! ווען‬ ‫דאך אויך שייך ַאז‬ ‫תירוץ איז ַאז ביים שופר איז אויך ָ‬ ‫זאל אונז‬‫וואס ָ‬‫בדין‪ ,‬איז ער אונז מזכה מיט ַא מצוה ָ‬ ‫יאר איז זיכער‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫אידן זאלן בלייבן אין דעם מצב ַא ַ‬ ‫גארנישט משּפיע זיין‪ .‬אלא מאי‪ ,‬דער מענטש‬ ‫ס'זאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫העלפן דערצו‪ .‬מיט זיין גרויס אהבה שטעלט ער אונז‬ ‫ס'וואלט שוין געווען די גאולה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ַאז‬ ‫ּפאסיגער כלי ַאז די מצוה‬ ‫מוז זיך צושטעלן צו זיין ַא ַ‬ ‫דאס‬‫וואס ער ווייסט ַאז ָ‬‫באשטימטע מצוות‪ָ ,‬‬ ‫אויס די ַ‬ ‫דאס‬‫זאל אים קענען ַאריינשיינען! אויב ַאזוי איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫פתח להם נועם ורצון; שבת ברענגט‬ ‫פאר דעם‬ ‫האבן ַ‬‫דארפן ָ‬‫וואס מיר ַ‬‫זאך ָ‬‫איז די בעסטע ַ‬ ‫מ'דארף זיך צוגרייטן ַאז דער שבת‬‫ַ‬ ‫זעלבע ביי שב"ק‪.‬‬ ‫הכנעה‬ ‫מאמענט‪.‬‬ ‫יעצטיגן ָ‬ ‫מאכט‬‫זאל קענען משּפיע זיין‪ָ ,‬אבער אויב ַא איד ַ‬ ‫ָ‬ ‫פאלט אויס די ערשטע ראש השנה‬ ‫יאר ַ‬ ‫דאס ָ‬‫ָ‬ ‫יאר געגעבן ַא‬‫דאס ָ‬‫האט אונז ָ‬‫אויב דער רבוש"ע ָ‬ ‫האט שב"ק דעם זעלבן כח צו‬ ‫די ריכטיגע הכנה‪ָ ,‬‬ ‫מ'זאל‬ ‫ָ‬ ‫האבן מתקן געווען ַאז‬ ‫וואס חז"ל ָ‬ ‫אום שבת‪ָ ,‬‬ ‫האט‬ ‫נשטאט תקיעות שופר‪ ,‬איז עס ווייל ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫שבת‪ַ ,‬א‬ ‫וואס דער שופר טוט‪ ,‬נישט נאר אין די עולמות‬ ‫טון ָ‬ ‫בלאזן קיין שופר‪ .‬דער ספה"ק מאור ושמש‬ ‫ָ‬ ‫נישט‬ ‫האבן דעם שב"ק‬ ‫דארפן מיר ָ‬‫יאר ַ‬‫דאס ָ‬ ‫געוואוסט ַאז ָ‬ ‫טראכטן)‪ ,‬נאר עס טוט‬‫ַ‬ ‫העליונים ַ‬ ‫(אזויווי מ'איז געוואוינט צו‬ ‫וויאזוי קען זיין ַאז די חכמים‬ ‫איז מסביר ַאז לכאורה ַ‬ ‫יאר‬ ‫באגלייטן צו זוכה זיין בדין! ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫זאל אונז ַ‬ ‫וואס ָ‬‫ָ‬ ‫דא אויפ'ן נפש פון דעם איד!‬ ‫אויך אויף ָ‬ ‫וואס איז ממתיק ַאלע דינים?‬ ‫זא מצוה ָ‬‫זאלן עוקר ַא ַ‬ ‫גאנצע פיר און‬ ‫האבן מיר ַא תקיעות שופר במשך די ַ‬ ‫ָ‬ ‫דארף‬ ‫געפאלט אינמיטן די וואך ַ‬ ‫ַ‬ ‫אויב ראש השנה‬ ‫זאגט דער מאור ושמש ַאז די זעלבע המתקת‬ ‫נאר ָ‬ ‫צוואנציג שעה פונעם שב"ק!‬‫ָ‬ ‫זאל ַארויסברענגען‬ ‫וואס ָ‬ ‫מען צוקומען צו ַא שופר ָ‬ ‫וואס ווערט דורך די מצוה פון תקיעת שופר‪,‬‬ ‫הדינים ָ‬ ‫וואך‪ָ .‬אבער ווען ס'קומט ַא ראש השנה'דיגע נשמת‬ ‫בטחון אויף די קומענדיגע ָ‬ ‫ַאז מ'איז נכנע‪ ,‬וועט דער טוב ָאנקומען גרינגער‬ ‫דאנקט‬‫סאך מער עומק‪ .‬ס'איז ַאן 'עד הנה' מיט ַא 'מספר גדול'‪ ...‬ער ַ‬‫דא ַא ַ‬ ‫ליגט ָ‬ ‫מאטיש ווייטער‪:‬‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫ווען ַא מענטש לעבט מיט דער מחשבה‪ ,‬גייט ער‬ ‫פארזיכערט ַאז די חסדי ה' וועלן‬‫רלאפענעם ָיאר און ער איז ַ‬ ‫פא ָ‬‫גאנצן ַ‬ ‫אויפ'ן ַ‬ ‫דאס בעסטע‬ ‫לעמאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫זא טוב ומטיב‪ ,‬און ער טוט ַא‬ ‫דער רבוש"ע איז דאך ַא ַ‬ ‫ממשיך זיין אויפ'ן קומענדיגן ָיאר‪.‬‬ ‫פאר מיר‪ ,‬אויב ַאזוי וויל אים דינען! איך וויל נישט זיין דערווייטערט פון אים!‬ ‫שטארקער מען ציעט עס אויף צוריק‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס וויפיל‬ ‫דאס איז ַאזויווי ַא פייל ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר'ן אויבערשטן‪ ,‬ער‬ ‫בנוסף לזה‪ ,‬אויב דער מענטש איז זיך מער מכניע ַ‬ ‫פליעט עס ווייטער‪ .‬וויפיל מער התבוננות מ'לייגט ַאריין אין דעם 'עד הנה‬ ‫פאררעכטן‬ ‫זאל ַ‬ ‫זאגט אים ַאז ער ָ‬‫וואס השי"ת ָ‬ ‫איז אינטערעסירט צו הערן ָ‬ ‫זאגט זיך דער 'ואל תטשינו ה' אלקינו לנצח'‪ .‬דער‬‫עזרונו רחמיך'‪ַ ,‬אלץ בעסער ָ‬ ‫מאטיש דער 'גוטס' קומען אויף ַא בעסערן‬ ‫אויטא ַ‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלט וועט‬ ‫ָ‬ ‫זיינע מעשים‪,‬‬ ‫קיינמאל‬ ‫ָ‬ ‫פארזיכערט ַאז דער רבוש"ע גייט אים‬ ‫איד איז באמת פרייליך און ַ‬ ‫פארנעם‪ ,‬ווייל דו ַארבעטסט מיט! וויפיל ַא מענטש איז נענטער צום רבוש"ע‪,‬‬‫ַ‬ ‫רלאזן‪.‬‬ ‫פא ָ‬‫נישט ַ‬ ‫סאך ַא לייכטערן אופן‪ .‬די תשובה תפלה‬‫וועט דער טוב ממילא קומען אויף ַא ַ‬ ‫וצדקה זענען מעביר ַאלע דינים‪.‬‬ ‫ס'איז געווען גוט‪ ,‬און ס'וועט זיין גוט‬ ‫זא מצב‬ ‫פאר'ן מענטש זיך ַאריינצושטעלן אין ַא ַ‬ ‫אודאי איז זייער כדאי ַ‬ ‫געהאט ַאזויפיל‬ ‫ַ‬ ‫האב דאך‬ ‫טראכט‪" :‬איך ָ‬ ‫וואס ַ‬‫מאל קען זיין ַא מענטש ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫וואס‬ ‫טאקע קומען מיט ָ‬ ‫נאנטקייט צו השי"ת‪ ,‬כדי ַאז דער טוב זאל ַ‬ ‫פון ָ‬ ‫כ'האב ּפשוט‬ ‫ָ‬ ‫דורכגעגאנגען ַאזויפיל ּפרשיות‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫צרות די פריערדיגע ָיאר‪ ,‬איך בין‬ ‫ווייניגער עגמת נפש‪ָ ,‬אבער אפילו אויב דו וועסט נישט תשובה טון‪ ,‬וועט דער‬ ‫דאס איז ָאבער ַא טעות‬ ‫ּפראבלעמען"‪ָ ...‬‬ ‫נאך ַא ָיאר פון ָ‬ ‫מורא ַאז ס'וועט זיין ָ‬ ‫באדויערן‬‫פאר דיר! נאר צום ַ‬ ‫זאך ַ‬ ‫מאכן די בעסטע ַ‬ ‫נאך ַאלץ ַ‬ ‫אויבערשטער ָ‬ ‫פאר‬‫האט געטון די בעסטע ַ‬ ‫מוחלט‪ .‬ווייל ס'איז זיכער ַאז דער אויבערשטער ָ‬ ‫דאס קענסטו ַאליין מחליט זיין‪.‬‬ ‫וועט דער טוב ָאנקומען מיט מער עגמת נפש‪ָ .‬‬ ‫פאר'ן רבוש"ע‪ ,‬וועט אודאי‬ ‫פאריגן ָיאר‪ .‬ווען ַא מענטש איז נכנע ַ‬ ‫דיר אויך דעם ָ‬ ‫דאס גוטס אויך בנגלה‪ָ ,‬אבער אפילו אויב נישט‪ ,‬איז עס געווען ַא ָיאר‬ ‫קומען ָ‬ ‫ס'האט מיט דיין אייגענע בחירה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט מיט'ן אויבערשטן‪ ,‬נאר‬ ‫דער חלק ָ‬ ‫האט זיך ָאּפגעגעבן מיט דיר אויף יעדן טריט און‬ ‫וואס דער אויבערשטער ָ‬ ‫ָ‬ ‫באדייט‬ ‫האט ַאן ַאנדערן ַ‬ ‫דער נשמת פון ראש השנה ָ‬ ‫דאס געווען זיין‬‫האט געלעבט אין ַא הסתר‪ ,‬איז ָ‬ ‫שריט‪ .‬אויב דער מענטש ָ‬ ‫זאל נישט מוזן לעבן אין ַא הסתר‬ ‫אייגענע הסתר‪ .‬יעצט טוט ער תשובה‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫לענפאלס‪ ,‬ווען ַא מענטש ווייסט ַאז דער אויבערשטער גייט זיך ָאּפגעבן‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫לעמאל טוב‪ ,‬און וויפיל מער דער מענטש‬ ‫ָ‬ ‫נאך ַא ָיאר‪ .‬אָבער דער רבוש"ע איז ַא‬ ‫ָ‬ ‫זאגט‬‫געוואלדיגע שמחה‪ .‬דער איד ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס ַא‬ ‫מיט אים נאר לטובה‪ ,‬ברענגט ָ‬ ‫מיטהאלטן בחוש‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫וועט ַארבעטן אויף זיך‪ ,‬וועט ער עס קענען‬ ‫ווארעמקייט‪,‬‬‫זא ַ‬‫זאגט נשמת מיט ַא ַ‬‫ּפסוקי דזמרה מיט ַא מורא'דיגע שמחה‪ ,‬ער ָ‬ ‫אויב ַא איד גרייט זיך ריכטיג‪ ,‬מיט תפלות‪ ,‬מיט הכנעה‪ ,‬און מיט התבוננות‪,‬‬ ‫דאס גוטס פון דעם רבוש"ע‪.‬‬‫ווייל ער שּפירט ָ‬ ‫טאקע זיין פרייליך און‬ ‫זאל קענען ַ‬ ‫העלפט אים דער רבוש"ע ַאז ער ָ‬ ‫וואך שבת‬‫דא ַא 'מספר קטן' און ַא 'מספר גדול'‪ .‬יעדע ָ‬ ‫זאך איז ָ‬ ‫ביי יעדע ַ‬ ‫דאווענען ַאז דער מח זאל ַארייננעמען ַאלע‬ ‫אויפגערוימט‪ .‬ער ָ‬ ‫זאל קענען ַאזוי ַ‬ ‫זאגט 'עד הנה עזרונו רחמיך ואל תטשינו ה' אלקינו לנצח'‪ ,‬איז‬‫ווען דער איד ָ‬ ‫גאנצן ָיאר‪.‬‬ ‫דארף מיטנעמען אויפ'ן ַ‬ ‫וואס ער ַ‬ ‫גוטע הבנות ָ‬ ‫האט‬ ‫וואך און ער ָ‬‫רלאפענע ָ‬‫פא ָ‬ ‫דאנקט אויף די ַ‬‫דאס מיט ַא 'מספר קטן'; ער ַ‬‫ָ‬ ‫גליון הבינני || ‪11‬‬ ‫יאר בלי שום ספק!‬ ‫עס קומט ַא גוטע ָ‬ ‫ליל שישי ת בא תשפ"ה‬ ‫פאר'דאגה'ט האט ער‬‫רוואס ער איז נישט ַ‬ ‫פא ָ‬ ‫מ'האט זיך געוואונדערט ַ‬ ‫ָ‬ ‫און ווען‬ ‫משפט פון השי"ת‬ ‫ּ‬ ‫פאר'ן‬ ‫די שמחה ַ‬ ‫געוואלדיגער ּפחד יום הדין ָאבער דער שופט‬ ‫ַ‬ ‫דא ַא‬ ‫טאקע ָ‬ ‫געזאגט ַאז ס'איז ַ‬ ‫ָ‬ ‫מאל געזיצן ביים טיש ראש‬ ‫הרה"ק בעל אמרי חיים מוויזניץ זי"ע איז ַא ָ‬ ‫טאטע‪...‬‬‫איז מיין ַ‬ ‫מ'האט געזונגען פרייליכע ניגונים פון שירות ותשבחות‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ביינאכט און‬‫ַ‬ ‫השנה‬ ‫האט געזען ווי איינער פון די עלטערע חסידים וואונדערט‬ ‫ווען דער אמרי חיים ָ‬ ‫'גוט' מיינט נישט ַא הפקר לעבן‪...‬‬ ‫געזאגט ַאז ַאזוי שטייט‬ ‫ָ‬ ‫האט ער אים‬ ‫זיך ַאז ראש השנה איז מען ַאזוי פרייליך‪ָ ,‬‬ ‫מ'דארף דאך‬ ‫ַ‬ ‫האבן יראה?‬ ‫מ'דארף דאך ָ‬‫ַ‬ ‫וועט ַא מענטש פרעגן‪ָ :‬אבער‬ ‫דאך אין תהלים‪ :‬יַ ֲעֹלז ָש ַׂדי וְ כָ ל ֲא ֶשׁר ּבֹו‪ָ .‬אז יְ ַרנְ ּנּו כָ ּל ֲע ֵצי יָ ַער‪ .‬לִ ְפנֵ י ה’ כִ ּי ָבא‬ ‫פאר'ן מענטש גייט נישט זיין‬ ‫זאך ַ‬‫תשובה טון? דער תירוץ איז‪ַ ,‬אז די בעסטע ַ‬ ‫שפֹּט ָה ָא ֶרץ‪ .‬איידער דער אויבערשטער קומט משפט’ן די וועלט‪ ,‬איז די צייט‬ ‫לִ ְ ׁ‬ ‫נאכמער‪ ,‬אפילו אויב דו גייסט‬ ‫לאזן לעבן אויף הפקר! ָ‬ ‫ַאז מ'וועט אים סתם ָ‬ ‫צו זינגען און זיך פרייען!‬ ‫זאך‬‫וואס דו קענסט‪ ,‬וועט אויך די בעסטע ַ‬ ‫תשובה טון און וויינען די מערסטע ָ‬ ‫דא ַא‬ ‫דאס איז די חסידי’שע גירסא פון דעם טייטש‪ .‬זייער ענליך איז אויך ָ‬ ‫גאנץ ָיאר‪...‬‬‫זאלסט סתם עסן אייזקרים ַא ַ‬‫נישט זיין ַאז דו ָ‬ ‫ווארט פון הגאון רבי שלמה וואלבה ז"ל‪' :‬יעלוז שדי וכל אשר בו‪ ,‬אז ירננו כל‬ ‫ָ‬ ‫וואס דו וועסט שטייגן‪,‬‬ ‫פאר דיר מיינט ַאז ס'וועט זיין ַא ָיאר ָ‬ ‫זאך ַ‬ ‫די בעסטע ַ‬ ‫רוואס זיי זענען ַאזוי פרייליך? 'כי בא לשפוט הארץ'‪ .‬ווייל‬ ‫פא ָ‬ ‫עצי יער'‪ ,‬ווייסט ַ‬ ‫דו וועסט זען די אהבה פונעם רבוש"ע‪ ,‬דער אויבערשטער גייט דיר אויפהייבן‬ ‫דער אויבערשטער גייט משּפט'ן די וועלט‪.‬‬ ‫דאס גייט קאסטן‬ ‫פאדערט ַאביסל ָאנשטרענגונג‪ָ ...‬‬ ‫דאס ָ‬‫במשך דעם ָיאר‪ ,‬און ָ‬ ‫טאקע איז‬ ‫רוואס ַ‬ ‫פא ָ‬ ‫דאס איז בעצם די ּפשוט'ע טייטש פונעם ּפסוק‪ָ .‬אבער ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאלסטו וויסן ַאז דער‬ ‫לעמאל ַאזוי‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז ַא‬ ‫התבוננות און אחריות‪ָ .‬‬ ‫טאקע נישט קיין‬ ‫דאך ַא לחץ‪ .‬ס'איז ַ‬ ‫די בריאה ַאזוי פרייליך? לכאורה איז עס ָ‬ ‫פארנומען דיר צו מטיב זיין‪.‬‬‫אויבערשטער איז ַ‬ ‫פארענטפערט‬ ‫געוואלדיגער ּפחד? דער ּפסוק ַאליין ַ‬ ‫ַ‬ ‫עצבות‪ָ ,‬אבער ס'איז ָיא ַא‬ ‫וואס ס'איז די גרויסע שמחה? ווייל י ְִׁשּפֹט ֵּת ֵבל ְּב ֶצ ֶדק וְ ַע ִּמים‬ ‫די שאלה! ווייסטו ָ‬ ‫דער תכלית פון ראש השנה איז צו טון גוטס‬ ‫ְּב ֵמ ָׁש ִרים! דער אויבערשטער וועט משּפט'ן יעדן איינעם מיט'ן גרעסטן ישרות‪,‬‬ ‫מ'זאגט ביי שמו"ע פון ראש השנה‪' :‬זה היום תחילת מעשיך'‪ .‬דער‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע בריאה ווייסט‬ ‫וויבאלד די ַ‬‫ַ‬ ‫וואס ס'קען נאר זיין! און‬ ‫אויפ'ן בעסטן אופן ָ‬ ‫גאנצע וועלט מיט איין תכלית‪:‬‬ ‫שאפן זיין ַ‬ ‫בא ַ‬‫האט לכתחלה ַ‬ ‫אויבערשטער ָ‬ ‫וואס קען זיין‪ ,‬דעריבער איז‬ ‫דאס‪ַ ,‬אז השי"ת גייט ּפסק'נען דעם בעסטן משּפט ָ‬ ‫ָ‬ ‫פונדאסניי‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫להטיב לברואיו‪ ,‬און ָ‬ ‫דאס שּפילט זיך איבער יעדעס ָיאר‬ ‫זא גרויסע שמחה‪.‬‬ ‫דא ַא ַ‬ ‫טאקע ָ‬‫ַ‬ ‫מאל זיין בריאה? ווייל ער וויל‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬ ‫באנייט דער אויבערשטער ָ‬ ‫רוואס ַ‬ ‫פא ָ‬ ‫ַ‬ ‫מאל מטיב זיין! יעדעס ָיאר בויעט זיך ַא נייע וועלט‪ ,‬ס'קומט פאר‬ ‫כא ָ‬‫נא ַ‬ ‫אונז ָ‬ ‫ס'וועט זיכער זיין ַא גוטער ּפסק‬ ‫ַא 'דינא קשיא' און ַא 'דינא רפיא'‪ ,‬עס חזר'ט זיך איבער דער קטרוג המלאכים‪,‬‬ ‫מ'זאל זיך קענען מתחבר זיין צו דער‬‫פארברייטערן‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫דאס ַאביסל ַ‬ ‫לאמיר ָ‬ ‫ָ‬ ‫מ'דארף ממתיק זיין די דינים‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬עס ווערט‬ ‫ַ‬ ‫עס ווערט דער סוד פון 'נסירה'‪,‬‬ ‫דאס לשון פונעם טור (או"ח תקפ"א) ַאז ערב ראש השנה‬ ‫קאנט ָ‬ ‫בא ַ‬ ‫שמחה‪ :‬ס'איז ַ‬ ‫זאך איז בלויז‪:‬‬ ‫גאנצער ַ‬‫שאפן די וועלט‪ ,‬און דער תכלית פון דער ַ‬ ‫בא ַ‬‫מאל ַ‬‫כא ָ‬‫נא ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואשט מען זיך ַארום‪ ,‬מען שערט זיך‪ ,‬און מ'טוט זיך אן שיינע בגדים‪ ,‬ווייל מ'איז‬ ‫ַ‬ ‫מאכט דעם משּפט פון ראש‬ ‫להיטיב לברואיו! אויב ַאזוי‪ ,‬ווען דער אויבערשטער ַ‬ ‫געוואלדיגן בטחון ַאז דער אויבערשטער גייט אויס'ּפסק'נען‬ ‫ַ‬ ‫פארזיכערט מיט ַא‬ ‫ַ‬ ‫מ'דארף‬ ‫ַ‬ ‫וואס מ'קען זיך נאר פארשטעלן‪.‬‬ ‫זאך ָ‬‫השנה‪ ,‬וועט עס זיין די בעסטע ַ‬ ‫ַא גוט ָיאר‪"– .‬לובשים לבנים‪ ,‬ומתעטפים לבנים‪ ,‬ומגלחין זקנם ומחתכין‬ ‫וואס איז נישט מוטל בספק‪.‬‬ ‫זיך ּפשוט מתחבר זיין צו דעם אמת ָ‬ ‫צפרניהם‪ ,‬ואוכלין ושותין ושמחים בר"ה‪ ,‬לפי שיודעין שהקב"ה יעשה להם נס"‪.‬‬ ‫זאגט‪" :‬רבוש"ע‪ ,‬איך ווייס ַאז‬ ‫קלאּפט ַאריין ביים טיר און ער ָ‬ ‫דער מענטש ַ‬ ‫דאס בעסטע‪,‬‬ ‫טאקע אויף ָ‬ ‫מ'האפט ַ‬‫ָ‬ ‫מאל וואונדערט זיך דער מענטש‪:‬‬ ‫סאך ָ‬ ‫ַא ַ‬ ‫זאך‪ ,‬ס'גייט למעשה ווערן‬ ‫נאר וויסן איין ַ‬ ‫דאס בעסטע‪ ,‬איך וויל ָ‬ ‫ַאלעס גייט זיין ָ‬ ‫ס'זאל זיין גוט‪,‬‬ ‫דאוונט און מ'בעט ַאז ָ‬ ‫פאר'ן ּפסק‪ .‬מען ַ‬‫נאך ַ‬ ‫מ'האלט דאך ָ‬ ‫ַ‬ ‫ָאבער‬ ‫כ'זאל מיך ָאנגרייטן"‪...‬‬ ‫דארף וויסן אויב ָ‬ ‫דאס ָיאר? איך ַ‬‫אויסגעפירט ַא שידוך ָ‬ ‫וואס איז די כוונה פונעם טור?‬ ‫אויב ַאזוי‪ָ ,‬‬ ‫מאל‪ ...‬יעצט‬ ‫"דאס וועלן מיר רעדן אן ַאנדערע ָ‬ ‫זאגט אים דער אויבערשטער‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר דיר‪ .‬דו‬‫איז ראש השנה‪ ,‬און איך בין דיר מבטיח ַאז ס'גייט זיין די בעסטע ַ‬ ‫האב נישט קיין שום ספק און‬ ‫איינס פון די ּפשטים אינעם טור איז ַאזוי‪ :‬איך ָ‬ ‫גאנצע בריאה ווייסט‬ ‫ּפראצענט!" ‪-‬די ַ‬ ‫פארזיכערט אויף הונדערט ָ‬ ‫קענסט זיין ַ‬ ‫טאטע‪ ,‬און ער גייט‬ ‫ּפראצענט ַאז דער רבוש"ע איז מיין ַ‬ ‫ס'איז זיכער הונדערט ָ‬ ‫טאקע זייער גוט פון דעם מציאות‪ .‬יעלוז שדי וכל אשר בו‪ ,‬אז ירננו כל עצי יער‬ ‫ַ‬ ‫זאך איז בכלל נישט קיין ספק! ווי די וועלט‬ ‫זאך פאר מיר! די ַ‬ ‫טון די בעסטע ַ‬ ‫לפני ה' כי בא לשפוט את הארץ‪.‬‬ ‫פאר ַאן ערנסטן משּפט‬ ‫געהאלטן ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ָ‬‫דערציילט דעם משל פון איינער ָ‬ ‫פטרון ראש השנה‬ ‫פטרון חודש תשרי‬ ‫‪718. 686. 8300‬‬ ‫קול הבינני‬ ‫ארה"ב‬ ‫‪072. 257. 7726‬‬ ‫א"י‬ ‫לעילוי נשמתו של איש רב פעלים מעורר לבבות ישראל‬ ‫לע"נ איש יקר הרוח ועדין הנפש‪ ,‬מרביץ תורה לעדרים‬ ‫מקרב צעירים לאביהם שבשמים‬ ‫הרה"ח ר' יוסף צבי ב"ר מרדכי שמואל‬ ‫‪0333. 070. 6585‬‬ ‫בריטניה‬ ‫הרה"ח ר' ר' זכרי' שמעון הכהן‬ ‫רדזמינסקי זצ"ל‬ ‫בן ר' יצחק ז"ל‬ ‫נלב"ע בדמי ימיו כ"ב סיון תשפ"ב‬ ‫‪0480. 20. 16. 18‬‬ ‫בלגיה‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫לקבל הגליון בקביעות ע"י אימייל ‪info machonhavineini. com -‬‬ ‫ביהמ"ד אהל פיגא משה‬ ‫ביהמ"ד ויואל משה ביהמ"ד נצח ישראל‬ ‫ביהמ"ד סאטמאר ‪ 26‬לאקער ‪42‬‬ ‫סאטמאר לאקער ‪ 40‬פארשעי‬ ‫ביהמ"ד סאטמאר–בנין בראך–לאקער ‪#213‬‬ ‫ביהמ"ד סאטמאר ‪ 53‬לאקער ‪#62‬‬ ‫ביהמ"ד בית אלעזר ביהמ"ד אבני צדק‬ ‫ביהמ"ד וויזשניץ לונדון לאקאר ‪25‬‬ ‫לאנדאן‪ :‬ביהמ"ד ביאלא ‪ 45‬לאקער ‪33‬‬ ‫ביהמ"ד רב טוב‬ ‫ביהמ"ד בית דוב‬ ‫קרית יואל‪ :‬ביהמ"ד בית‬ ‫מנחם זאב‬ ‫ביהמ"ד סאטמאר ‪ 13‬ביהמ"ד סטאלין‬ ‫ביהמ"ד ראדאשיץ‬ ‫לאקער ‪25‬‬ ‫מאנסי‪:‬‬ ‫ביהמ"ד בראשוב–לאקער ‪58Central Market‬‬ ‫ביהמ"ד וויען–שמש שטיבעל‬ ‫וויליאמסבורג‪:‬‬ ‫ביהמ"ד קראסנא לאקער ‪#166‬‬ ‫ביהמ"ד ראחמיסטריווקא–ליד המקוה‬ ‫בארא פארק‪:‬‬ ‫ניתן להשיג הגליון‬ ‫ביהמ"ד בּית התלמוד ליד הביהמ״ד‬ ‫ביהמ"ד חברה ש"ס בביהמ"‬ ‫ביהמ"ד ישמח‬ ‫ביהמ"ד הגדול וויזניץ עירמאנט‬ ‫ביהמ"ד סאטמאר‬ ‫לאקער ‪219‬‬ ‫ביהמ"ד ווילעדניק בנין שיף‬ ‫ביהמ״ד קראלי–שמש שטיבעל‬ ‫ביהמ"ד טאהש–ליד המקוה‬ ‫‪The Winery 18 Ave‬‬ ‫במקומות הבאים‪:‬‬ ‫‪ || 12‬גליון הבינני‬