הבינני - אידיש · HAVINEINI - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

||| שנת תשפ"ו לפ"ק ||| גליון קס"ח ראש השנה
שיעורי
באידיש הרב שמעון
שפיצער
יון שליט"א
גל מיוח
ד
ר לקראת
אש השנה
ז+כרונות +א +מלכיות
שו+פרות
ז תקי+עת
שו+פר
אמרו לפני מלכיות;
די ליכטיגקייט פון 'מלכיות זכרונות שופרות' היילט אויס דעם שורש פון 'קנאה תאוה וכבוד'
יום ה' ּפרשת נצבים ,כ"ה אלול תשפ"ה
+מלכיות ז+כרונות שו+פרות
+נקוּ+דה
+ל+מחש+בה ח
א
באקומט די נפש ַאן אמת'ע היילונג
כי תפארת עוזמו אתה; ראש השנה ַ
דארפסט זוכסטו עס? אדרבה ,דו קענסט און דו ַ דאך ַא
ּפשט .ווייל דער חטא פון עבודה זרה איז ָ די תקיעות זענען מכפר אויף די שלש
באקומעןָ .אבער די טיפסטע רגש און תענוג עס ַ ּפראבלעם פון חסרון אמונה אין מלכות ה' .ווען ָ חמורות
וואס ַא מענטש קען שפירן איז ,דורך ַא קשר מיט'ן ָ איינער דינט עבודה זרה פעלט אים די ידיעה ווער אין די כתבי האריז"ל שטייט ַאז מיט אונזער
רבוש"ע .קרבת ה' איז די מערסטע אמת'ע געפיל שאפן און פירט די וועלט .ביי די ּפסוקים
בא ַ
ס'האט ַ
ָ עבודה פון די תקיעות איז מען מכפר אויף די שלש
זאך קען דיר וואס קיין שום ַאנדערע ַ
פון שייכות ָ פון מלכיות ַארבעט מען ַאריין אין דער עבודה צו עבירות החמורות .די תקיעות דמיושב זענען מתקן
זא טיפןדאך ַא ַהאט ָנישט ברענגען! דער רבוש"ע ָ ממליך זיין דעם אויבערשטןַ ,ארויסצוברענגען דעם דעם חטא פון עבודה זרה ,די תקיעות פון שטילע
געגאנגען
ַ רוואס ביזטו
פא ָברית עולם מיט ַא אידַ , 'להעביר גילולים מן הארץ והאלילים כרות יכרתון, שמונה עשרה זענען מתקן דעם חטא פון גילוי
האבן פונעם זאכן אויב דו קענסט עס ָ צו ַאנדערע ַ לתקן עולם במלכות ש-די'. עריות ,און די תקיעות פון חזרת הש"ץ זענען מתקן
ּפלאץ?
ריכטיגן ַ דעריבער טוט 'מלכיות' אויסמעקן דעם פגם פון דעם חטא פון שפיכות דמים.
ביי די ּפסוקים פון זכרונות ברענגט מען זייער עבודה זרה ,ווייל ס'איז 'כבלעו כך פלטו' ,יעדעס האבן
וואס אידן ָ ּפונקט ווי ביי די קרבנות ָ
יתי
שטארק ַארויס די נקודה :וְ זָ ַכ ְר ִּתי ֲאנִ י ֶאת ְּב ִר ִ ַ האט חלילה דעם פגם פון מאל ווען ַא מענטש ָ ָ מקריב געווען ,בזמן שבית המקדש היה קיים ,זענען
מֹותי לָ ְך ְּב ִרית עֹולָ ם .דער עּוריִ ְך וַ ֲה ִק ִ
ימי נְ ָ
אֹותְך ִּב ֵָ עבודה זרה – און אויך דעם פגם פון 'כל הכועס באזונדערע קרבנות צו מתקן זיין ַאנדערע געווען ַ
זאגט ַאז לעתיד לבוא וועל איך מגלה אויבערשטער ָ וויבאלד עס
ַ כאילו עובד עבודה זרה' -איז עס האבן מכפר געווען אויףחטאים; די שעירי חטאת ָ
האב צו כלל ישראל ,אויף וואס איך ָ זיין די אהבה ָ פאר'ן מענטש פון זיין אמונהָ .אבער ווען פעלט ַ האט מכפר געווען טומאת מקדש וקדשיו ,קטורת ָ
נאךכ'האב עס ָ ָ וואס ַאן אופן פון 'ברית עולם' ָ דערמאנט זיך דעם אמת ַאז דער אויבערשטער
ַ ער אויף לשון הרע ,א.א.ווַ .אזוי אויך ווען ס'קומט
שטארק ַארויסגעברענגט .די ַ קיינמאל נישט ַאזוי ָ דאס ַא תיקון דעם חטא איז מלך העולם ,איז ָ ַא ראש השנה ,ווען אידן דערנענטערן זיך צום
דארט מסביר ַאז 'ברית עולם' מיינט מפרשים זענען ָ פון עבודה זרה. זא דביקות ,ווערן דורך די מצוות רבוש"ע מיט ַא ַ
ַאז ס'איז נישט קיין חילוק אויב ס'איז געווען חטאים זאכןָאּפגעמעקט און אויסגערייניגט די נישט גוטע ַ
זכרונות איז מתקן גילוי עריות
פארשטיין ַאז דער וכדומה .לעתיד לבוא וועט מען ַ וואס זענען אנגעקלעפט אויף אידישע נשמות ,און ָ
די ּפסוקים פון זכרונות זענען ַא תיקון אויף ביי די תקיעות איז מען מתקן די ַאלע פגמים פון
ברית צווישן אידן מיט'ן אויבערשטן איז ַא נצחיות,
גאנצער דעם חטא פון גילוי עריות ,ווייל דער ַ די שלש חמורות.
ּפהאלטן .דעריבער דאס נישט ָא ַ גארנישט קען ָ און ָ
וויבאלד די נפש פונעםַ שורש פון דעם חטא איז,
ווען ַא איד געדענקט און חזר'ט די ּפסוקים פון מלכיות איז מתקן עבודה זרה
מענטש איז משתוקק צו שּפירן ַא טיפע רגש פון
זכרונות ווערן אויסגעמעקט ַאלע נישט גוטע
וואס ער געפינט זיך אין ַאתענוג ,און צוליב דעם ָ דער ספה"ק שם משמואל (תרע"ד) לייגט צוַ ,אז
הרגשים פון תענוג.
דא אויף דעם עולם גוףַ ,ארומגענומען מיט נסיונות ָ זאגן ַאז די תקיעות פוןלויט דעם אריז"ל קען מען ָ
שופרות איז מתקן שפיכות דמים געווארן ,און
ָ נאכגעשלעּפט הזה ,דעריבער איז ער ָ סדר מלכיות איז קעגן דעם חטא פון עבודה זרה ,די
רוואס
פא ָדער שם משמואל איז ווייטער מסביר ַ ס'האט זיך אנגעקלעפט אויף זיין נשמה רגש און ָ תקיעות פון זכרונות איז קעגן דעם חטא פון גילוי
די ּפסוקים פון שופרות זענען מתקן דעם פגם פון תענוג פון דער נישט גוטער זייט. עריות ,און די תקיעות פון שופרות איז קעגן דעם
שפיכות דמים .ווייל דער שופר איז ַא בחינה פון פאר'ן מענטש: זאגט ָאבער ַ דער רבוש"ע ָ חטא פון שפיכות דמים.
בלאזט
ָ 'ויפח באפיו נשמת חיים' ,ווען ַא מענטש וואס דו זוכסטָ ,אבער וואו
וואו גייסטו? איך ווייס ָ דאס שטימט זייער שיין אויך מיט'ן ּפשוט'ן
ָ
גליון הבינני || 1
ָאבער דער נסיון מיט ַא פראדזשעקטאר און עס מ'ווערט עלטער? די אברים ַארבעטן שוין נישט שופר ברענגט ער ַארויס ַא חיות פון די טיפענישן
שיינט ּפונקט אין די אומבא'טעמ'טע חלקי הנפש זאגט" :דו מוזט ָאנהויבןדאקטער ָ ַאזוי גוט ,און דער ָ פון זיין נשמה.
וואו דו ווילסט נישט קוקן... טאג און
גאנצן ָנוצן דיינע הענט און פיס ,דו זיצט ַא ַ קומט אויס ַאז שפיכות דמים נעמט ַאוועק די
וואס
געהאט ַא נסיון ָ
ַ וואלט ווען דער מענטש ָ שּפאצירן"...
ַ דאס איז נישט גוט ,דו מוזט ָאנהויבןָ 'נשמת חיים' פון ַא מענטש און שופר ברענגט
וואלט
וואלט געשיינט נאר אויף זיינע גוטע חלקיםָ , ָ אומבאקוועםָ ,אבער ס'איז
ַ טאקע
ס'איז ַ צוריק דעם 'נשמת חיים' .שפיכות דמים מיינט ַאז
וואלט געקומען אין שול ער געווען צופרידן .ער ָ געזונט... געווארן מיתהָ .אבער דורך דעם שופר
ָ פון חיים איז
געזאגט:
ָ וואלטן
מיט ַא שמייכל ,און מענטשן ָ באקוועמער צו נוצן נאר פאר'ן מענטש איז ַ ַ איז מען מעורר נייע חיים .דעריבער איז ָ
דאס ַא
"אה ,ער איז מקבל יסורים באהבה"ָ ...אבער דער ָ ּפראצענט פון זיין גוף ַאזויווי ער איז ָ פערציג תיקון אויף שפיכות דמים.
זא נסיון ברענגט נישט ַארויס רבוש"ע ווייסט ַאז ַא ַ שלאפן...
ָ צוגעוואוינט .ער וויל בלויז עסן ,זיצן און קנאה ,תאוה און כבוד
מאל די ַאלטע חיים כא ָ
נא ַ דאס איז ָ קיין נייע חייםָ . באקוועמערָ ,אבער מ'קען פארשטיי ַאז ס'איז ַ איך ַ די ספרים הק' ָ
זאגן אויף די משנה (אבות ד ,כא):
האט שוין פון פריער .דעריבער וואס דער מענטש ָ ָ מאכןַ מ'דארף דיר
ַ נישט ַאזוי ממשיך זיין... 'הקנאה התאוה והכבוד מוציאין את האדם מן
סארטגיט מען אים פון הימל דירעקט ַאן ַאנדערע ָ אומבאקוועם ,הייב אן גיין טרעּפ ,שלעּפ שווערע ַ העולם'ַ ,אז די דריי חטאים פון 'קנאה ,תאוה,
וואס איז
זאל ַארויסברענגען ַא חיים ָ וואס ָנסיון ָ דאס חיות זאל ָאנקומען צו ַאלע דיינע זאכןַ ,אז ָ
ַ כבוד' זענען ענפים פון די דריי עבירות 'עבודה
נאכנישט ַארויסגעקומען פון דער מענטש .דער ָ אברים וגידים. זרה ,גילוי עריות ,און שפיכות דמים' .ווייל כבוד
ס'זאל שיינען
ָ געווארן ַאז
ָ געמאכט
ַ נסיון איז דאס זעלבע איז מיט'ן נפש :עס איז דיר געוויס ָ קומט פונעם שורש עבודה זרה ,ווען עס פעלט פון
נאכנישט מסודר וואס איז ָּפונקטליך צו יענעם חלק ָ באקוועמער צו נוצן בלויז די פערציג פראצענט דער אמונה און מ'גלייבט אין דעם אייגענעם כוחי
אין דיין נפש! צו וועלכע דו ביסט שוין צוגעוואוינטָ .אבער דער ועוצם ידי .תאוה איז פונעם שורש גילוי עריות.
באקומען ַא
נאך חלקי הנפש זאלן ַ רבוש"ע וויל ַאז ָ און קנאה קומט פון שפיכות דמים ,ווייל דער
תורה שיינט ַאריין ַא לעזונג חיות ,דעריבער שטעלט ער אונטער ַא נסיון דורך שטארק,
ַ מענטש שּפירט" :יענער שטערט מיר צו
דאס דער שורש צוריק צום ענין :בדרך כלל איז ָ ַא צווייטן מענטשַ .אצינד ביזטו יענעם מקנא ,דו כ'האב נישט קיין ַאנדערע עצה נאר אים צו ּפשוט ָ
פון שפיכות דמים ,ווען ַא מענטש שּפירט דעם ווילסט אים שופך דמים זייןָ ,אבער באמת איז עס ָאּפרוימען פון וועג"...
דארף יענעם ָאּפרוימען
געפיל פון קנאה ַאז "איך ַ פאר דיין טובה ,פאר דיין שלימות.
ַ
זאל קענען שיינען אויף מיין פון וועג ,כדי איך ָ דאס זעלבע איז ווען ַא מענטש טוט עס נישט ָ
ּפלאץ" ...די ּפסוקים פון שופרות זענען מתקן ָאט
ַ זאגן"...
האב איך געמיינט צו ָ
דאס ָ
"נישט ָ נאר ער איז שופך דם פאר ַא מיט ַא מעסער ח"וָ ,
דעם פגם פון שפיכות דמים. בדרך אגב :מ'זעט ָאפט ַאז ווען דער זאגן אויף 'המלבין צווייטן מיט ווערטער ,ווי חז"ל ָ
פאר'ן מענטש איז עס אויבערשטער גיט ַא נסיון ַ ּפני חבירו ברבים' ַאז ס'איז ממש שפיכות דמים,
דערמאנט ביי שופרות דעם שופר פון מתן ַ מען 'אזיל סומקא ואתי חיוורא' .דער שורש דערפון
האט זיך בכללוואס דער מענטש ָ סארט נסיון ָ זא ָ
ַא ַ
באגלייט און לייטערט אויס תורה ,ווייל די תורה ַ דארף יענעם לייגן אין ַא קומט פון ַא געפיל" :איך ַ
געהאט
ַ פארגעשטעלט .דער מענטש ָ
האט נישט ָ
דעם מענטש ,המאור שבה מחזירו למוטב און ווי זייט ,ווייל ער שטערט מיר פון ָאנקומען וואו איך
ּפלאן ַאז ס'וועט אים אונטערקומען נסיונות,
ַ אין
זאגט' :אורייתא מודעת ליה חוביה'. דער זוהר הק' ָ נאטיץ אין זא ָמאכט מען זיך ַא ַ וויל" ...דעריבער ַ
געטראכט...
ַ האט ער שוין נישטדאס ָ
ָאבער ָ
מאכן מיטהאט דעם כח ַאז ס'קען ליכטיג ַ די תורה ָ דארף מען יענעם מח ַאז ווען די צייט וועט קומען ַ
אייגנשאפטן פון ליכטיגקייט :די תורה איז אן
ַ ביידע וואלט געקענט ַאריינגעבן ַא בקשה אויב ער ָ
דאס...
מ'מאכט ָ
ַ וויאזוי
באלד זען ַ באזייטיגן .מ'וועט ַ
ַ
ּפראבלעמען,
פאר'ן מענטש זיינע ָ וואס ווייזט ַ
אור ָ וואלט ער אויסגעפילט ַא צעטל פאר'ן רבוש"ע ָ ַ
דער מענטש שּפירט ַאז יענעמ'ס לעבן שטערט
וואס היילט אויס און ברענגט ַאאון ס'איז אן אור ָ וואס ער שּפירט ַאזסארט נסיונות ָ מיט דריי ָ
מ'דארף זען ַאז יענע חיים זאל מער ַ מיין לעבן .און
לעזונג צו די ָ
ּפראבלעמען. פאר אים" :איך וועל ּפרובירן ס'איז געאייגנט ַ
זאל קענען לעבן .קנאה דא זיין ,כדי ַאז איך ָ
נישט ָ
כאטש מיט צוויי פון די דריי זיך צוצושטעלןָ ,
סיטואציע ,ווען איינער ַ סארטיעדער קען דעם ָ ברענגט ממש לידי שפיכות דמים.
נסיונות" ...למעשה קומט אים שּפעטער אונטער
גייט דורך ַא געוויסע שוועריגקייט ,און ַא צווייטער ַא נייעם נסיון פון ַאן ַאנדערן ווינקל .ער שּפירט צער ברענגט ַארויס דיין שלימות
סארט האלבע שעה ,מיט ַאלע ָ איז אים מסביר ַא ַ "דאס איז נישט
פאר'ן רבוש"עָ :זאגן ַ כאילו ער וויל ָ פארקערט .אדרבה! ווען דער אמת איז ָאבער ַ
ּפראבלעם.ָ וואס ס'איז זיין הגדרות און הסבריםָ , ּפאסיג
וואלט געווען מער ַ
דאס ָ סארט נסיוןָ , מיין ָ יענער שטייט דיר אין וועג ,ווען יענער טשעּפעט
דער מענטש הערט אויס און פרעגט" :נו ,ובכן, פאר מיין חבר"...
ַ דיר ,ווען יענער נעמט דיר עּפעס צו ,ווען יענער
זאגט יענער: זאל יעצט טון"? – ָ וואס ווילסטו איך ָ
ָ
האלטענע
בא ַ
מאכן די ַ
מ'דארף ליכטיג ַ
ַ דערמאנט דיר דיינע חסרונותָ ,אדער ווען יענער
ַ
דארט לאזט אים ָ דארף גיין" ,און ער ָ "אה ,איך ַ ָ
וואס
ּפראבלעםָ , ָ מ'זאגט נאר דעם ָ זיצן ...אויב
חסרונות דאס ַאלעס
מאכט דיר סיי וועלכע ַאנדערע צער ,איז ָ
ַ
טאקע קומט דער נסיון דוקא אויף רוואס ַ
פא ָ ַ מיט ַא תכלית פון הימל :לצרף וללבן את בני אדם!
האט ָאבער ביידע האט מען דערפון? די תורה ָ ָ
געראכטן?
ָ מ'האט זיך נישט
ָ וואסַאזעלכע ּפלעצער ָ און ווען ַא איד ווערט אויסגעלייטערט ,ברענגט
פאררעכטן, מ'דארף ַַ אייגנשאפטן :עס ווייסט וואו
ַ
האט געוויסע חלקים בנפש, ווייל יעדער מענטש ָ דעמאלט
ָ דאס ַארויס זיין שלימות'דיגע מהות. ָ
פאר'ן מענטש ַארויסצושלעּפן זיין און עס העלפט ַ
אינגאנצן בלינד .ער איז
ַ דארט איז ער ממש וואס ָ
ָ פארנעם.קומט ַארויס זיין נשמה אויפ'ן שענסטן ַ
אייגענע ליכטיגקייט.
האט ער נישט קיין שום חסרון. דארט ָזיכער ַאז ָ דא געווען דיך צו וואלט נישט ָאויב יענער ָ
נשטאט יסורים
ָ תורה ַא דארט פעלט אים אמונה, באמערקט נישט ַאז ָ ער ַ רמאכט.
פא ַ האלב ַ וואלסטו געבליבן ַ
אויסלייטערןָ ,
אויב ַא איד איז מסכים צו לערנען די מאמרי ָאדער מדות טובות ,א.א.וו .דעריבער קלויבט אים וואלט נישט געקענט ַארויסקומען! דיין ּפנימיות ָ
דאס ַא שּפיגעלע צו חז"ל מיט ַא ביטול ,איז ָ וואס וועט אים
סארט נסיון ָ זא ָ דער רבוש"ע אויס ַא ַ דער מענטש וויל בלייבן מיט זיין מינימום חיות,
נשטאט
ָ שוואכקייטן! ַא
ַ ַאנטדעקן זיינע אייגענע דארט וואו ס'איז אים טונקל. מאכן דוקא ָ לעכטיג ַ רוואס
"פא ָזאגט ערַ : און ווען איינער שטערט איםָ ,
אויפגעלאכטן
ָ דארפן דורכגיין יסורים ווערט ער ַ מאכן' מיינט אודאי נישט ַאז דער 'לעכטיג ַ באקוועם"...
לאז מיר לעבן ַהאב איך די צערָ ,ָ
טאקע חז"ל ַאז תורה איז זאגן ַ דורך תורהַ .אזוי ָ מענטש וועט גלייך שּפירן ַא תענוג מיט ַא זיסקייט. 'באקוועם' מיינט ַאז ער וויל נישט ַ
נשטאט יסורים ,אשרי הגבר אשר תיסרנו קה ָ ַא וואס מען
נאכדעם ָ דאס וועט שּפעטער קומעןָ , ָ ַארויסברענגען קיין נייע כוחותָ .אבער מ'קען זען
זאלסט נשטאט דו ָָ ומתורתך תלמדנו .ווייל ַא מאכן' מיינט ַאז ס'וועט
ַארבעט עס אויס' .לעכטיג ַ אפילו ביי די גשמיות'דיגע כוחותַ ,אז אויב ַא מענטש
וואס
גאנצע מצב פון יסורים ָ דארפן דורכגיין ַא ַ ַ אומבאקוועמע ליכטיגקייט .דו האסט ַא ַ זיין ַאן מאכט נישט קיין
נוצט נישט אויס זיינע אברים ,ער ַ
שוואכקייט ,קענסטו עס ַ וועט ַארויסברענגען דיין האלטסט ַאזוי שיין ,קומט בא ַ
וואס דו ַּפלאץ בנפש ָ
ַ ּפאסירט ווען
וואס ַדעמאלט ָ
ָ געהעריגע איבונגען,
|| 2גליון הבינני
דערפאר איז געווען
ַ טיפע ּפלעצער פונעם מענטש. אומבאקוועם,
ַ דעם חסרון .אודאי איז עס ָ
נאך ַאלץ טרעפן אין אגדות חז"ל אויב דו וועסט לערנען
דערפאר וועט אויך
ַ ַא קול שופר ביי מתן תורה ,און ווייל ווען ַא מענטש טרעפט זיך מיט זיין אמת'ן צוגאנג.
ַ מיט'ן ריכטיגן
מ'זאגט די ּפסוקים
לעתיד לבא זיין דער שופר ,וואו ָ האלט
דאס נישט ָאננעמען ,ער ַ מצב ,וויל ער ָ ּפראבלעם,
ָ כאּפן דעם
דורך די תורה וועסטו ַ
ביי שופרות :והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול. מאכט עס ערגער ַאז ס'איז נישט אמת" ,מען ַ ּפראבלעם ,אוןָ האבן בושה פון דעם דו וועסט ָ
דאס איז דער שלימות הבריאה ווען ַאלע אידן וועלן ָ כאטש ברענגט עס ַאביסל ווי ס'איז"ָ ...אבער ָ דורכדעם וועסטו זיך איינשּפארן ַאלע יסורים .דו
פאראייניגן און זיך פרייען ַאז מ'איז ָאנגעקומען.
זיך ַ ַארויף די נושא אויפ'ן טיש ,און בעז"ה וועט ער וועסט מתּפלל זיין" :רבוש"ע ,העלף מיר ַארויסגיין,
האט געטון זיין חלק ,און דורכדעם יעדער איד ָ ַארויסגיין דערפון. איך קען נישט ַאליין" און די תורה וועט דיר
זענען ַאלע נשמות ָאנגעקומען צום תיקון השלם. האט דעם כח ַארויסצושלעּפן די
דער שופר ָ באגלייטן און העלפן צו קענען מטּפל זיין מיט ַ
ב
והקימותי לך ברית עולם; זעטיגן די נשמה מיט איר ריכטיגע שּפייז
ּפלאן
ַ יאר .דער רעזולטאטן גלייך ביים ערשטן ָ
ַ האבן געהערט ַאלס קינדַ ,אז מ'בלייבט מיר ָ וויאזוי היילט מען אויס דעם שורש?
ַ
יאר גייט דורכגיין דאס ערשטע ָ איז לכתחלה ַאז ָ מ'פארלירט די
ַ מיט די קינדערישע הבנה און יעדער מענטש אויף דער וועלט מוטשעט זיך
גארנישטָ ,אבער יעצט ווייס איך שוין ַאז ס'איזמיט ָ "אה ,יענע מעשה ,אודאיַ ,א
התּפעלות דערפוןָ : ּפראבלעמען פון קנאה תאוה וכבוד אויף ַא ָ מיט
'גארנישט'!
נישט ָ קאנטע מעשה"...
בא ַ
ַ זא נוסח און
מאל אויף ַא ַ פארנעםַ .א ָטאג טעגליכן ַ ָ
האט געעפנט ַא ביזנעס .די ערשטע ַא מענטש ָ זא טיפער דערהער דאך ַא ַָאבער באמת ליגט ָ מאל אויף ַאן ַאנדערע נוסחָ ,אבער בדרך כלל ַא ָ
האט אינוועסטירט האט ער נאר דערלייגט; ער ָ יאר ָ ָ דאס
וויאזוי ָ
ַ אין דער מעשה :רבי עקיבא זעט זאכן.
האט יעדער שוועריגקייטן מיט די ַאלע דריי ַ ָ
געמאכט
ַ האט
מארקעטינג ,ער ָ סאך געלט אין ַ ַא ַ וואס
געמאכט ַא לאך אינעם שטייןָ . ַ האט
וואסער ָ
ַ מ'דארף מתקןַ און שּפעטער ,ווען מ'רעדט ַאז
געדארפטַ האטסטבארע טעותים ,ער ַָ קא
עטליכע ָ וואס רבי עקיבא לערנט ַארויס איז די עיקר לימוד ָ זיין די פגמים פון קנאה תאוה וכבוד ,קוקט מען
האבן אים אויפזאגן עטליכע ַארבעטער ווייל זיי ָ ָ דערפון? ביז יעצט איז ער געווען טויזנט ָ
ּפראצענט צוגאנג" :ס'איז געשען ַאַ צומאל ָאן מיט ַא
ָ עס
יאר און ער דאס ָשאדן .ער ענדיגט ָ נאר געברענגט ָ גארנישט האט ָ
וואסער ָ
טראּפ ַזיכער ַאז די ערשטע ָ דורכגעפאלן עטליכע
ַ ּפראבלעם ,איך בין ליידער
ָ
האב יעצט מער חובות, מאכט דעם חשבון" :איך ָ ַ וואסער
האט שוין געזען ַ גערוקט .יעדער מענטש ָ מאל מיט די עבירותָ ,אבער יעצט גייט הונדערט ָ
ּפראצענט מער עגמת נפש, ָ האב הונדערט איך ָ גארנישט .ס'איזּפאסירט ָ
וואס רינט ערגעץ און עס ַ ָ לאמיר מבטל זיין די מען עס גענצליך אויסמעקןָ .
כ'האב אפילו
ָ פארדרייט ,אוןסאך מער ַ איך בין ַא ַ וואסער ברענגט נישט טראּפ ַָ דאך זיכער ַאז איין ָ קנאה תאוה וכבוד".
ָאנגעזעצט מיין שלום בית ווייל כ'בין געווען ַאזוי קיין שום שינוי. זא בליק, ָאבער אויב מ'קוקט עס ָאן מיט ַא ַ
דאס איז מיין סך הכל פארנומען מיט'ן געשעפטָ . ַ געמאכט דעםַ האט רבי עקיבא דאן ָָאבער ַ רוואס איז
פא ָ געוואלד פונעם אמת .ווייל ַ
ַ פעלט ַא
יאר".
פונעם ָ געווארן ַא לאך ,איז
ָ חשבון ַאז אויב יעצט איז געשען די קנאה ,תאוהָ ,אדער כבוד? ַ
וויאזוי איז
דאס איז דער וואס איז ָאבער דער אמת? ַאז ָ ָ יא עּפעס געשען געווארן למפרע ַאז ס'איז ָָ נתגלה דאקטער פרעגט פונעם דאס געשען? ַאזויווי דער ָ ָ
האט זיך געלערנט מהלך אין ביזנעס! דער מענטש ָ טראּפ! אלא מאי ,עס ווערט ָ
יא אויך ביים ערשטן ָ וואס איז געווען"פארצייל מיר ַאביסל ָ ּפאציענטַ :ַ
סיי בגשמיות און סיי ברוחניות פון די טעותים; ער זא קליינע טויש ַאז אונזער ַא שינוי ,נאר ס'איז ַא ַ וואס איז
פריער ,געב מיר ַאביסל 'בעגראונד'ָ ,
רשטאנד ,מער ַ פא
באקומען מער אחריות ,מער ַ האט ַָ באמערקןָ .אבערדאס נישט ַ גשמיות'דיגע אויג קען ָ געווען די צען מינוט פאר ס'איז געשען די מעשה?".
שטארק ַ האט ער זיך ביטול און מער תפלה .זיכער ָ האטטראּפ ָ
פארשטייען ַאז די ערשטע ָ די עיני שכל ַ האבן
וואס ָדא מצבים ביים מענטש ָ דאך ָ
ס'איז ָ
יאר .ס'איז ַא ספק בכלל? אויב דאס ָ גערוקט ָ מאל.
געמאכט ַא שינוי אויך ביים ערשטן ָ ַ אים ערוועקט ָאט די קנאה ,תאוה וכבוד .און די
געמאכט
ַ האט ער ער לערנט זיך פון די טעותים ָ זעלבע מצבים גייען זיכער זיך איבערשּפילן אויך
רעזולטאטן
ַ מען מוז נישט גלייך זען קיין
מאכן ַא סך הכל פארשריט! ער קען ַ ערנסטע ָ דא אויףדאס איז דער סדר ָ יארָ . די קומענדיגע ָ
זאלבאוואויגן רבי עקיבא ַאז ער ָ האט ַ דאס ָָ
ערפארונג ַ באקומען האב ַ יאר" :איך ָ פונעם ערשטן ָ וויאזוי
דארף זיין די שאלהַ :
דער וועלט! אויב ַאזוי ַ
נאכ'ן זיין אן עם הארץ פאר גיין לערנען ,אפילו ָ
דאס איז דער אמת! ער איז צו פירן ַא געשעפט"ָ . פארמיידן אויף שּפעטער?דאס צו ַקען מען העלפן ָ
האבן תלמידינאכ'ן פיינט ָ
יאר ,און אפילו ָפערציג ָ
ערפארונג. ַ סאך יעצט ַא ביזנעס אייגנטומער מיט ַא ַ מ'דארף דאך טון ַא ריכטיגע תשובה מיט ַא 'קבלהַ
רוואס? ווייל
פא ָחכמים מיט ַא מורא'דיגע שנאהַ .
זאגטערפארונג?" ָ ַ יאר
ווען מ'פרעגט אים" :וויפיל ָ דורכפאלן.
ַ מ'זאל באמת מער נישט
על העתיד'ַ ,אז ָ
מ'דארף נישט זען קיין
ַ האט געוואוסט ַאז ער ָ
האט משלים געווען... ער" :דער קישוי השעבוד ָ דאס?באווייזט מען ָ
וויאזוי ַ
ַ
יאר זיך כ'האב שוין אין דעם איין ָ ָ דאכט זיך מיר ַאז ַ
עּפעס רוקט זיך – אפילו אויב מען
וואס ַא ביזנעס סארט טעות ָ געלערנט אויף יעדן ָ באמערקט עס נישט ַ
מאכן - ".ס'הערט זיך ווי ַא ווערטל, אייגטומער קען ַ
ָאבער די נקודה איז אמת.
הייב אן גיין וויאזוי מלכיות
ַ דער תירוץ איז :דער וועג
נאנטער צום אמת
מ'ווערט ָ טרעּפ ,שלעּפ זכרונות שופרות מעקט אויס קנאה תאוה וכבוד
(עבודה זרה ,גילוי עריות ,שפיכות דמים) איז ווען דער מענטש
ווען ַא איד איז עוסק אין 'מלכיות זכרונות
שופרות’ טוט עס אויף זייער אסאך ,צו פאררעכטן
זאכן,שווערע ַ האט אים געברענגט וואס ָבאמערקט דעם טעות ָ
דורכפאלן ,און דער מענטש איז מסכים צו ָ
זאגן ַ
ַ
צו
דעם שורש פון קנאה תאוה כבוד .ווייל ער לייגט
יעצט ארויף ‘אמת’ אויף זיין נשמה .ער איז מחבר
דאס חיות ַאז ָ דעמאלט רוקט זיך עּפעס,ָ
געווארן דער נסיוןָ ,אבער
ָ
'טעיתי' מיט ַאן אמת.
כאטש ס'איז נישט בטל ָ
זיין נשמה צו תורה ,דורכ'ן מקיים זיין די מצוה זאל ָאנקומען האט זיך גערוקט! עּפעס ָ
צו ַאלע דיינע
פאר'ן איד ַאז דיזאגט ַ וואס ָ
פונעם אויבערשטן ָ האבן ַאלע געהערט ַאלס קינד די מעשהמיר ָ
חלקי התורה פון מלכיות זכרונות שופרות איז טראּפט
וואסער ָ
האט געזען ַאז ַ
וויאזוי רבי עקיבא ָ
ַ
פאר דיר! דער מענטש איז זאך ַיעצט די בעסטע ַ
עס מקיים מיט ַא שופר ,מיט ַא טלית ,מיט ַא ציבור, אברים וגידים. אויף ַא שטיין ,ביז דער שטיין איז געלעכערט
וואס
זאכן ָ
ּפראבלעם מיט ַ
ָ געווארן .ס'איז ָ
דא ַא ָ
גליון הבינני || 3
האט עס גענומען
איינהאלטן ,ער ָ
ַ זיך נישט געקענט דאס אויף צו די נישט ריכטיגעמענטש טוישט ָ ער לערנט די ּפסוקים ,און השי"ת איז מבטיח ַאז
און געטרונקן דערפון. געפילן פון 'קנאה תאוה כבוד'. וואס וועט
נאנטער צום אמתָ , ס'גייט דיר ברענגען ָ
דא געווען די מעשה? דער מענטש וואס איז ָָ צום ביישּפילַ :א מענטש דארף ָאנקומען צו דיר העלפן אויף שּפעטער!
נאר האט נישט קיין יראת שמים? ַא ַ איז ַא גנב? ער ָ אמת'ע כבוד .ער ַ
דארף שּפירן די ווערד פון זיין ווען ַא איד קען די טייטש פון די ּפסוקים און
האט רוואס ער ָ
פא ָ זאגן" :מ'קען נישט וויסן ַ וועט ָ דאס איז פון די יסודות צו זיין נפשיות'דיג
נשמהָ . פאררעכטן ער דערהערט ַאז דורכדעם גייט ער ַ
האט ַא מ'דארף רעדן מיט מומחים ,ער ַָ דאס געטון, ָ געזונט ,צו קענען ָאננעמען קריטיק און ָאנגיין דאווענעןּפראבלעמען ,גייט ער ַארויס פונעם ַ
זיינע ָ
דאס איז די נושא? די נושא ּפראבלעם מיט גניבה"ָ ... ָ מיט'ן לעבן .ווען ַא מענטש ווייסט זיין אמת'ע זא פרייליכקייט ,ווייל ער גלייבט ַאז ס'איזמיט ַא ַ
רוואס איז ער געווען פא ָ
גאר עּפעס ַאנדערשַ : איז ָ דאס אים ַא רצון צו לערנען אוןחשיבות ,ברענגט ָ געשען! ער קען ממש ַארויסגיין מיט ַא ַ
טאנץ ַאז
וואס ער איז ַאזוי נאכדעם ָ אין מדבר צוויי טעג?! ָ צעקלאּפט ,און
ַ שטייגן ,ער איז נישט מיואש און האט זוכה געווען .תתקבל צלותהון ובעותהון ער ָ
זאלּפאסירן ַאז ער ָ דארשטיג קען אוודאי ַ שטארק ָ ַ האקן אויף ַאנדערע...
פארנומען צו ַער איז נישט ַ האט נישט פארשטייט ַאז ער ָדכל בית ישראל! ער ַ
געטראכט ַאז ס'גייט
ַ האסטווואס דען ָ דורכפאלןָ .
ַ באמערקן אויף געוויסע מענטשן מ'קען גלייך ַ באקומען ַא נאר ער ַבלויז מקיים געווען ַא מצוהָ ,
מ'זאגט נישט ַאז ס'איז בסדר צו גנב'ן, געשען?! ָ שטאלץ און ס'קוקט ָ וואס דרייען זיך ַארום ַאזוי ָ וואס די מצוה דארף שטיקל אחיזה אין די תכלית ָ
וואס איז געווען די מעשה?
ָאבער די שאלה איזָ : אויס ווי זיי זענען בעלי גאוהָ ,אבער באמת זענען טון מיט אים.
די נשמה מוז זיך זעטיגן פון הייליגע רוואס
פא ָ צעבראכענע מענטשןַ . ָ זיי די מערסטע פארשטיין אפילו ַאן אודאי קענען מיר נישט ַ
הרגשים רוואס מוז ער זיין ַא
פא ָ פאדערט ער ַאזויפיל כבוד? ַ ָ פאדעם פון די טעמי המצוות ,ווייל ס'איז עק פון ַא ָ
ביי די ּפסוקים פון מלכיות זכרונות שופרות, האט ער דערפון? זייער וואס ָמתכבד בקלון חבירו? ָ מאל העכער פון אונזער השגהָ ,אבער מיליאנען ָ
ָ
לאמיר דיר מסביר זיין זאגט דער אויבערשטערָ : ָ ּפשוט ,ווייל ער איז נישט מצליח זיך צו מתכבד זיין וואס מיר
דער רבוש"ע גיבט אונז געוויסע חלקים ָ
וויאזוי ַא נפש פון ַא מענטש ַארבעט .רבי לעבן, ַ פון זיך ַאליין ,דעריבער גייט ער ַארום און ּפרובירט פארשטיין ,ער גיבט אונז הייליגע ספרים יא ַ זאלן ָ ָ
דו גייסט נישט קענען זיין ַא מסודר'דיגער מענטש כאּפן ַאביסל כבוד פון 'קלון חבירו' .ווען ער צו ַ ס'זאל אונז
ָ זאלן אונז מסביר זיין ,כדי ַאז וואס ָ
ָ
אויב דו גייסט נאר שּפירן ַא מינימום רגש .איך בין ּפאטעמען... ראּפ קען ער ַאביסל ָא ָ קלאּפט יענעם ַא ַָ ברענגען ַא התרגשות און ַא שמחה של מצוה צו
דיר מבטיח ַאז ס'גייט זיכער נישט ַארבעטן .ווייסט אודאי דארף ַא מענטש וויסן זיין אייגענע ווערד, ּפאסירט.
דא ַ
וואס ָכאּפן ָ ַ
רוואס? ווייל דו ביזט נישט קיין דומםַ ...א דומם
פא ָ ַ ּפלאץ ,נישט
ס'דארף קומען פון ַא געזונטע ַ ַ ָאבער
די נפש זוכט עּפעס
קען זיך אפשר ַאן עצה געבןָ ,אבער ַא מענטש קען ּפקלאּפן יענעם.
ַ רא
דורך ַא ָ
רוואס ווערט ַא מענטש
פא ָ וואס איז די סיבה ַ
ָ
נישט לעבן פון ַאזוי ווייניג רגש .יעדער בריאה ּפלאץ
האבן תענוג – פון ַא גוטע ַ
מ'דארף ָ
ַ נכשל מיט קנאה ,תאוהָ ,אדער כבוד? ס'איז נישט
אייגנשאפט.
ַ דארף מען געבן צו עסן לויט זיין ַ זאך איז לגבי שּפירן תענוג און רגש.די זעלבע ַ פארגעסן די יסודות הדת האט ַ בלויז ווייל ער ָ
האבן זיינע סּפעציעלע
יעדער בעל חי דארף ָ ַא מענטש קען נישט זיין אויף דער וועלט ָאן שּפירן האט נישט קייןאון ס'איז נישט בלויז ווייל ער ָ
וואס מען
עסנווארג ָ
ַ דא סּפעציעלע מאכלים .ס'איז ָ סארט טיפע רגש! ס'איז ַא חלק פון אונזער לעבן די ָ וואס
אמונה ַאז קיינער קען אים נישט צונעמען ָ
וואס מ'גיט פאר ַא
עסנווארג ָ
ַ גיט פאר ַא כלב און האלטבא ַ
צו זיין ַא 'נצרך' אויף געפיל .איינער ַ באשערט .ס'איז נישט נאר צוליב דעם! איז אים ַ
האבן ַאנדערע
לייבּ .פונקט ווי יעדע בריאה דארף ָ עס בעסער ,און איינער קען עס נישט ַאזוי גוט דא ַא טיפערע סיבהַ :אז די נפש בשורש ליגט ָ
מזוןַ ,אזוי קענסטו נישט שּפייזן דעם נפש מיט ַא האלטןָ ,אבער די נפש פון ַא מענטש דארף עס בא ַ
ַ פון ַא מענטש איז משתוקק ,ער איז הונגעריג און
שוואכע רגש! אוודאי גייט עס נישט ַארבעטןָ ,
וואס ַ האבן ,אויף ַא געזונטן אופן. ָ פאר'חלש'ט אויף עּפעס ,און ער דארשטיג און ַָ
איז געווען דיין שאלה בכלל? דער מענטש קומט ַאריין ַאזוי שעמעדיג צו ּפרובירט זיך ָאנצופילן מיט די נישט גוטע הרגשים
לאמיר דיר זאגט :קוםָ , דער אויבערשטער ָ ַא מומחה ,און ער רעדט זיך אויס" :איך בין פון קנאה תאוה וכבוד!
וויאזוי דו קענסט ָאנקומען צו ַא טיפע רגש ָאנווייזןַ , סאך רגש און האבן ַא ַ
דארף ָבלעמאטיש איך ַ
ַ ּפרא
ָ מ'טראכט ַאריין וועט מען זען ַאז דער
ַ ַאז
וואס וועט ָאנפילן דיין נפש .די תענוג פון תענוג ָ ּפראבלעם!
האט נישט קיין ָ תענוג" .ר' איד ,איר ָ גרעסטער נצרך אויף דער וועלט איז ַא מענטש!
געוואלדיג און ַאזוי
ַ דאך ַאזוי
פון קרבת ה' איז ָ מ'דארף נאר
ַ איר זענט בסך הכל ַא מענטש! צווישן ַאלע ברואים פון 'דומם ,צומח ,חי' איז דער
האסטו דאס ָהאבן! ָ דארפסט ָ וואס דו ַ
דאס איז ָ
זיסָ . מאכט מען ַאז די רגש ריינטראכטןַ :
וויאזוי ַ ַ ַא וואס איז
זאך ָמענטש דער מערסט – הונגעריגער ַ
טאקע ָאן מיט'ן לשון: געזוכט! דער ּפסוק רופט עס ַ מאכטוויאזוי ַ
ַ ּפלאץ?!
ַ זאל גיין צום ריכטיגן ָ רהאן.
פא ַנאר ַָ
האט דעם זעלבן והקימותי לך ברית עולם – .עס ָ זאל דיר מעורר זיין צו שּפירן מען ַאז די רגש ָ נאכ'ן געבורט.
דאס קומט צום אויסדרוק גלייך ָ ָ
נאמען 'ברית' ,ווייל ברית מיינט'ַ :א טיפער קשר'. ָ אמת'ע חיים?! וואקסן איז ער ווען ַא פרישער צומח הייבט אן ַ
זאךָ ,אבער דו טוסט
דו ווילסט ַא גוטע ַ דארשטיג
נארישקייט ווייל מ'איז ָ
מ'זוכט ַ גלייך מסודר ,קיינער דארף אים נישט העלפן
עס נישט ריכטיג... ווען ַא איד זאל דערהערן דעם 'הבן יקיר לי
וואקסן .ווען ס'ווערט געבוירן ַא בעל חי איז ער ַ
מאל הערט מען ווי ַא מענטש זינגט ַא ניגון ַא ָ שּפאצירט
ַ שוין מסודר עטליכע שעה שּפעטער .ער
זאל דערהערן אפרים אם ילד שעשועים'; ווען ער ָ
זאגן:
טאן ,און מ'וויל אים ָאויפ'ן נישט ריכטיגן ָ וויאזוי מען עסט
ַאליין אויף די פיס ,ער ווייסט שוין ַ
האסטו דען ַא ספק ַאז ערדעם 'על כן המו מעי לו'ָ ,
זאגןָ ,אבער דו
וואס דו ווילסט ָ
"איך מיין ַאז כ'ווייס ָ וויאזוי מ'גיט זיך ַאן עצה ,און ער גייט שוין
און ַ
דאך
דארף ער ָ דאס ַ וועט נישט ווערן געזעטיגט? ָ
זאגסט עס נישט גוט"... ָ ווייטער .דער מענטש איז ַא נצרך שבנצרכים.
האבן! ערדאס ָ גאנצע מהות מוז ָ שטארק! זיין ַ
ַ ַאזוי
דארףער קען זיך ממש נישט קיין עצה געבן ,ער ַ
לעמאלַ ,אז
ָ דער עיקר פגם פון ַאן עבירה איז ַא דאס נישט,באקומט ָ איז נישט קיין מענטש אויב ער ַ
מ'דארף
ַ ָאנקומען צו ַאנדערע אויף טריט און שריט,
האט ַא צורך ,און דעריבער ּפרובירסטו דיין נפש ָ רוואס זוכט דער פא ָ
צעבראכענער כליַ .
ָ ער איז ַא
אים פיטערן מיט ַא לעפל אין מויל .ער איז ַאן
ָאנצוקומען צו ַא געוויסע הרגשָ ,אבער דו טוסט עס באקומען תענוג פון 'בורות נשברים'? מענטש צו ַ
ערנסטער נצרך.
וויאזוי
כאּפסט נישט ַ אויף ַאן אומריכטיגן וועג .דו ַ דאסבלויז ווייל ער וויל נישט קיין יראת שמים? ָ
דאס אויפ'ן גוטן אופן.
מ'טוט ָ גאנצע מעשה! איז נישט די ַ ּפלאץ
האבן כבוד – פון ַא גוטע ַ
מ'דארף ָ
ַ
וואס ליידט אויף די צום ביישּפילַ :א מענטש ָ פארשטעלן ַאז איינער געפינט זיךלאמיר זיך ָָ די גשמיות'דיגע מהות פונעם מענטש איז ַא
לעמאל מנצח זיין יענעם
ָ מדה פון 'נצחון' ,ער מוז ַא האט נישט געטרונקען פאר אין ַא מדבר וואו ער ָ געוואלדיגער
ַ סימן ַאז אויך דער נפש האדם איז ַא
דאס ַאזוי וויכטיג?
דארפסטו ָ רוואס ַ
פא ָאין ַא וויכוחַ . צוויי טעג ,ער שּפירט יעדע סעקונדע ווי ער גייט שאפן דעם מענטש אויף בא ַ נצרך .השי"ת ָ
האט ַ
וואס איז ַא חילוק ווערהאבן דערפון? ָ וואס גייסטו ָָ האט ער ַא נסיון; ער
דארשט ,און יעצט ָ
פאר ָאויס ַ זא אופן ַאז ער קען זיך נישט קיין עצה געבן ָאן
ַא ַ
עס געווינט דעם וויכוח? אלא מאי ,ווייל דיין נפש האט
וואסער ביי יענעם ,און ער ָ
גלאז ַ
האט געזען ַא ָ
ָ נאר ַאז דער
ּפראבלעם איז ָ
דעם אויבערשטן .דער ָ
|| 4גליון הבינני
ַאנדערש .ער זוכט אמונה ,דביקות און חיים. מענטש צוביסלעך די יסודות הדת און ס'העלפט האט ַא צורך זיך צו שּפירן גוט ַאז דו ביזט געווען
ָ
האבן'!
דארף באמת ָ
'וואס ער ַ
אים צו דערהערן ָ האבן
גערעכט! והא ראיהַ ,אז אויב דו וועסט נישט ָ
מברר זיין די אינערליכע שיינקייט
פאר וועמען צו דערציילן ַאז דו האסט געוואונען, ַ
צוגעזאגט
ָ האטזאגן ַאז דער אויבערשטער ָ חז"ל ָ טרעפן דעם ּפנימיות'דיגן אור נאך דעם וויכוחגארנישט ווערד ...אויב ָ איז עס ָ
פאר אברהם אבינו ַאז זיינע קינדער וועלן ירש'נען קומט אויס ַאז ווען ַא מענטש וויל מתקן זיין
ביזטו געבליבן דער איינציגסטער אויף דער וועלט,
האבן אידן נאר צען אומותָ ,אבער דערווייל ָ די פגמים פון 'קנאה תאוה וכבוד' ,איז נישט גענוג
וועסטו זיין ַאזוי ברוגז ,דו וועסט ּפרובירן צו
באקומען די זיבן אומות ,הכנעני החיתי וכו' ,און ַ געמאכט טעותים,
ַ האט
באמערקן ַאז ער ָ בלויז צו ַ
געשטארבן?
ָ רוואס ביזטו
"פא ַָ אויפוועקן יענעם:
לעתיד לבוא וועט מען אויך מנצח זיין די אומות פארשטיין ַאז זיין נפש איז נאר ער מוז אויך ַ ָ
באקומען דעם שלימות און דער אור משתוקק צו ַ האבן"...
דא ָגעדארפט ָ
ַ האב דיר
איך ָ
וואס די דריי זענען פון 'קיני קניזי און קדמוני'ָ ,
נאכנישט געקומען צו קיין תיקון. ָ דא ביי די ַאלע דריי מדות.
וואס איז ָ
ָ די תורה גיט די ריכטיגע מזון הנפש
זאגן די ספרים הק' ַאז די שלש אומות הטמאות ָ דאס הייסט ַאזוי :קנאה תאוה וכבוד ,זענען ָ ַאלע מדות רעות קומען פון דעם זעלבן שורש:
מ'דארףַ וואס
זענען מרמז אויף קנאה תאוה וכבוד ָ מ'דארף ּפטור ווערן דערפון ַ וואסנישט קליפות ָ באקומען ַא געוויסע רגש דער מענטש זוכט צו ַ
וואס מיינט מברר זיין? ווען מ'ווייסט נאך מברר זייןָ . ָ מ'דארף זיי מברר זיין! די דריי מדות ַ און געענדיגט. דאס ַא הייליגערָאנצופילן זיין נפש ,און בעצם איז ָ
וואס נעמט ַארום ַאז די קליּפה איז בלויז דער לבוש ָ רעות פון קנאה ,תאוה און כבוד ,זענען בעצם ַא דארף באמת וואס ער ַכאּפט נישט ָנאר ער ַ רגשָ ,
דארט וואס ליגט ָדעם טוב ,מ'זעט דעם גוטן חלק ָ לבוש פאר די הייליגע מדות פון 'אמונה ,דביקות, נשטאט דעם ּפרובירט ער זיך צו זעטיגן
ָ האבן ,און ַא
ָ
מ'ווארפט ַאוועק דעם שלעכטן חלק, ַ האלטן אוןבא ַ
ַ דארף מען נשטאט כבוד (עבודה זרה) ַ ָ און חיים'! ַא נארישקייטן. מיט ַ
ַאזוי בלייבט מען נאר מיט דער שיינקייט דערפון. דארףנשטאט תאוה (גילוי עריות) ַ ָ שּפירן אמונהַ ,א
און ווען ַא איד איז זוכה צו אויסלייזן זיין נפש נשטאט קנאה (שפיכות דמים)ָ האבן דביקות ,און ַא מען ָ וועגן דעם ווערט די תורה ָאנגערופן 'משיבת
דאס ַא בחינה פון די ַאלע ַארומיגע לבושים ,איז ָ האבן אמת'ע חיים .דער מענטש זוכט דארף מען ָ ַ וואס זיין
פאר'ן מענטש ָ פארציילט ַ נפש' .די תורה ַ
פון 'ובאו האובדים בארץ אשור והנדחים בארץ פאלט ער עּפעס מזון פאר זיין נשמה ,און ליידער ַ באקומען .דורך לערנען חומש נפש דארף אמת'דיג ַ
רפארן
פא ָ וואס זענען ַ מצרים' ַ -אלע חלקי הנפש ָ ּפראבלעמען פון קנאה ָ סארט ַאריין אין די דריי ָ רש"י ,דורך עוסק זיין אין מאמרי חז"ל ,און דורך זיך
קערן זיך צוריק! גאר עּפעס תאוה וכבודָ ,אבער באמת זוכט ער ָ באקומט דער מתבונן זיין אין די הדרכות פון חז"לַ ,
ג
באלייכטן אויפ'ן
ויהי בישורון מלך; די ּפנימיות'דיגע הרגשה פון ראש השנה קען ַ
יאר
גאנצן ָ
ַ
איבערלעבן מתן תורה און מי המבול ס'האט אויסגעקוקטָ וויאזוי
זאפט ַ דערציילט מיט ַ ַא תפלה צו גיין אויפ'ן גוטן וועג
האט דער אויבערשטער אונז געגעבן דערפאר ָ
ַ ַא שבת ָאדער ַא יום טוב ביי פריערדיגע צדיקים מאלראש השנה איז מען זוכה צו חזר'ן פיר ָ
לאמירזאגן' :קוםָ , ַא מצוה צוריקצוגיין און ָ – מ'רעדט נישט ווען ער דערציילט בלויז די די הייליגע ּפסוקים פון 'מלכיות זכרונות שופרות',
לאמירוואס איז געוועןָ .מאל איבער'חזר'ן ָ כא ָנא ַ ָ ַארומיגע חיצוניות'דיגע ּפרטים מיט שטותים ,נאר טאג ,ביי שטילע שמו"ע און ביי מאל יעדן ָ צוויי ָ
האטוואס ָ מאל דערציילן און מיטלעבן ָ כא ָנא ַ ָ ַא שטייגער ווי דער הסּפד פון הגה"צ רבי משה טאקע ַארויסנעמען וויאזוי קען מען ַ
חזרת הש"ץַ .
דערמאנט זיך ַאז
ַ ּפאסירט בשעת מתן תורה' .מען ַ טמארער רב זי"ע -ס'איז
סא ַ לפסאן זצ"ל אויפ'ן ַ
ָ ווא
ָ די גרעסטע תועלת דערפון? שטייט אין ספרים הק'
האט זיך מגלה געווען אין דער דער אויבערשטער ָ וויאזוי ַאן ערליכער איד
דאך ַאזוי 'זבת חלב ודבש'ַ , זאגן מיט ַא לשון
דאס צו ָ
ַאז איינס פון די עצות איזָ :
וואס איז
כאּפסט ָבריאה :אתה נגלית בענן כבודךַ , רעדט מיט געגועים און ברענגט ַארויס נקודות זאל די רגש און תפלה .בשעת ָ
מ'זאגט די ּפסוקיםָ ,
מיטגעארבעט,
ַ האבן
דעמאלט? ַאלע חושים ָ
ָ געווען מאל איבער דעם כא ָ
נא ַפון אור .ער לעבט ממש ָ מ'זאל
ָ השתוקקות זיין גע'טובל'ט מיט ַא תפלה ַאז
סיי די שמיעה און סיי די ראיה .בקולות וברקים זעלבן ליכטיגקייט! באקומען די קדושה דערפון. טאקע מצליח זיין צו ַַ
עליהם נגלת ובקול שופר עליהם הופעת. האבן ַא געוויסע
טאקע ַאז מענטשן ָ מ'זעט ַ וואס ַא איד בעט פונעם רבוש"ע ָאבער די תפלה ָ
דאס אויף ביים ווען מען דערציילט דאס ,וועקט ָ האבן
וואס זיי ָ
דערמאנען זכרונות ָ
ַ תענוג פון זיך
איז נישט" :איך ווייס ַאז כ'בין ַא משוגענער ,העלף
מענטש ַא געוויסע געפיל פון השתוקקות ,נישט מאל מיטגעלעבט ,ווייל ווען מ'גייט צוריק און ַא ָ
ּפראבלעם ,איך
ָ גאנצן
מיר ּפטור ווערן פון דעם ַ
נאר ער גייט יעצט באמת דורך נאר באופן סגוליָ , מ'דערמאנט זיך די ַאלטע צייטן ,שּפירט מען עס
ַ
קיינמאל נישט וויסן דערפון" .ניין ,די תפלה
ָ זאל ָ
עּפעס! ס'גייט ַאריין טיף אין זיין ּפנימיות ,ווייל זיין מאל ,מ'לעבט עס איבער. כא ָ
נא ַ
ָ
וואס איך וויל
דארף זיין" :איך ווייס ַאז די תשוקה ָ ַ
נפש שּפירט עס בּפועל ממש. זאך .העלף מיר שטארק איז בעצם ַא הייליגע ַ ַ ַאזוי
די זעלבע איז ביי די ּפסוקים פון זכרונות: ס'זאל
ס'זאל ַארויסקומען און ָ טרעפן דעם וועג ַאז ָ
דערמאנען
ַ מ'זאל זיך
ָ דער אויבערשטער וויל ַאז
ַאז ס'איז געווען ַא הנהגה פון מדת הדין ,און די ַא מענטש קען נתברר ווערן אויפ'ן ריכטיגן אופן".
האבן קיין קיום אויף
געדארפט נתעוררַ
האט נישט געקענט ָ
האט
וועלט ָ
דעם אופן .דעריבער ָ נישט זיין אויף מאל איבערלעבן אן ַאלטע
כא ָ
נא ַ
מ'קען ָ
געשעעניש
ווערן דער ענין פון 'שיתף מדת הרחמים' .און
האט געדענקט די בריאה. דער אויבערשטער ָ דער וועלט זאךַ ,אז ווען ַא מענטש
האט מיטגעלעבט,
מ'זעט ַאן אינטערעסאנטע ַ
וואס ער ָ
דערמאנט זיך עּפעס ָ
ַ
ויזכור את כל חי ואת כל הבהמה אשר אתו בתיבה,
זאגט ַאז ס'איז מלשון וישוכו המים ,ווי רש"י ָ
ָאן שּפירן און ער רעדט דערוועגן מיט השתוקקות ,לעבט ער
פארציילט
מאל איבער בשעת ער ַ כא ָ
נא ַ
עס ממש ָ
'חמת המלך שככה'.
סארט די ָ מאל ַאביסל פון דעם אור כא ָ
נא ַ דאס .ער ַ
באקומט ָ
האט געשּפירט בשעת מעשה. וואס ער ָ
ָ
ָ
זאגט :ווען דו וועסט חזר'ן
נאנטעדערמאנען די ָ
ַ
דער אויבערשטער ָ
די ּפסוקים ,וועט עס דיר טיפע רגש! פארצייטישער חסיד
צום ביישּפיל ווען ַא ַ
גליון הבינני || 5
האסטו ַאריינגענומען אין זיך
ָאבער ראש השנה ָ האטוואס מ'לערנט -צי ווייל ער ָ ווארט ָ איין ָ דאס וועט מעורר זיין דעםהאבןָ .וואס מיר ָ
שייכות ָ
כאטש געשּפירט דעם דעם טעם דערפון ,האסט ָ ּפראבלעמעןָ ,אדער צוליב
נצענטראציע ָ
ַ קא
געהאט ָ ַ וואס ַא איד קען שּפירן.
אמת'ן בטחון ָ
טעם פון אמת'ע חיים! ַאנדערע סיבות -ער איז ּפשוט געזיצן און געקוקט
ראש השנה איז בעצם ַא זמן פון אמירת
ומא ,אפילו
טרא ַ
דאס ַאליין ַא טיפע ָדאך ,איז ָ אויפ'ן ַ הלל
אהבת ישראל ַ -א חלק פונעם עבודת
היום פארשעמט ,און קיינער האט אים נישט ַ אויב קיינער ָ
דא ַא מורא'דיגער שפת אמת אויף דער ס'איז ָ
זאך
רויסגעווארפן! בלויז די עצם ַ
ָ האט אים נישט ַא ָ
וואס קומען ַארויס ראש זאכן ָ איינס פון די ַ האבן
גמרא (ראש השנה לב ,ב) ַאז די מלאכי השרת ָ
וויאזוי יעדער איז מצליח
דאס קינד קוקט זיך צו ַ ַאז ָ
השנה ,איז די אהבה און אחדות צווישן אידישע געפרעגט "רבוש"ע ,מפני מה אין ישראל אומרים
גארנישט ,ברענגט אים ַא טיפע געפיל און ער קען ָ
קינדער .ויעשו כולם אגודה אחת לעשות רצונך האט
שירה לפניך בראש השנה וביום הכפורים?" ָ
מאכט מסקנות ַאז ער צעבראכנקייט .זיין מח ַָ פון
צוזאמען און מ'טרעפט זיך
בלבב שלם .מ'קומט זיך ַ זיי דער אויבערשטער געענטפערט ַאז 'ספרי חיים
נעגאטיווע
ַ באקומט געוויסע דורכפאל ,ער ַ
ַ איז ַא
צומאל איז דער 'ברוב עם הדרת
ָ מיט ַאנדערע אידן, דערפאר קען מען נישט
ַ וספרי מתים פתוחין' ,און
וואס ער איזווייטאג ָ
ָ הרגשים צוליב די טיפע
באגעגענעןמלך' ַאזוי גרויס ַאז ס'איז שווער צו ַ זאגן קיין שירה.
ָ
דורכגעגאנגען.
ַ
יעדן איינעםָ ,אבער למעשה טרעפט מען זיך מיט זאגט דער שפת אמת :לערן גוט די גמרא, ָ
דאס אויפ'ןַאלטע ידידים א.ד.ג .און אויב מ'טוט ָ זא קינד איז נישטפאר ַא ַ
זאגן די מחנכים ַאז ַ ָ
זאגן הלל פאדערט זיך צו ָ דא ַאז בעצם ָס'שטייט ָ
דאס אויפוועקן ַא טיפע אהבת ריכטיגן אופן ,קען ָ גענוג ווען מ'איז אים מחזק מיט שיינע ווערטער,
ּפראבלעם,
דא ַא טעכנישע ָ ראש השנה! נאר ס'איז ָ
דאס ַאליין איז ַא מורא'דיגע עבודה.
ישראל .און ָ זאגטדורכפאל .שּפעטער ָ
ַ ווייל ער קוקט זיך ָאן ווי ַא
זאגן מיט'ן נוסח פון הלל ,ווייל
ַאז מ'קען נישט ממש ָ
"זאלסט וויסן ,דו ביזט ממש ַא צדיק"... מען איםָ :
וויבאלד איך
ַ ס'איז נישט סתם ַא 'דרך אגב'ַ ,אז ספרי חיים וספרי מתים פתוחיםָ ,אבער מצד דעם
דאסיישר כחָ ,אבער ס'גייט נישט צופיל העלפןָ .
האב איך שוין צופארן ,צוליב דעם ָ ָ בין געקומען טאג פון ראש השנה ,איז עס ַא יום טוב!
ָ
ווארימע עלטערן און גאר ַ האבן ָ קינד קען אפילו ָ
געטראפן ַאנדערע אידן ,ניין ,ביי חסיד'ישעָ אויך
האט מען געזען ַאז די אידן ,געווייקטע עובדי ה'ָ , סאך חיזוקָ ,אבער נישטוואס געבן אים ַא ַ מלמדים ָ דער חילוק פון 'תהלה לדוד' און 'הלל'
נקודה ַאליין איז ַא גרויסער חלק פונעם עבודת דאס איז די נקודה.
ָ קאּפיטל
טאג דעם ַ זאגט מען יעדן ָ באמת ָ
"אה ,שלום האבן זיך ַארומגענומעןָ : היום .ווען זיי ָ זאל זיך
מאכן ַאז ער ָ די בעסטע עצה איז צו ַ פון 'אשרי – תהלה לדוד' וואו מען לויבט דעם
לאנג
כ'האב דיר שוין ַאזוי ַָ מאכסטו?
וואס ַעליכם ָ שּפירן ווי ַא מוצלח! מ'קען ּפרובירן לערנען מיט אויבערשטן אויף ַאלע זיינע חסדיםָ .אבער ווען
דאס געווען ממש אן עבודה. נישט געזען" ...איז ָ זאל שּפעטער אים ַא גרינגען ּפרק משניות ַאז ער ָ באזונדערע שבח פון דא ַא ַ
ס'קומט יום טוב איז ָ
נישט בלויז ווייל ס'איז ַא מצוה פון אהבת ישראל, זאל מען אים העלפן מאכן ַא סיום דערויףָ ,אדער ַָ טאג.
מ'זאגט נישט יעדן ָ
וואס ָ
'אמירת הלל'ָ ,
און נישט בלויז ַאלס די סגולה דערפון ,נאר ווייל זאל
סארט הצלחות ,דער עיקר ַאז ער ָ מיט ַאנדערע ָ דער טעם דערפון איז ,ווייל 'הלל' ברענגט
דורכדעם שּפירט מען ַא געזונטע הרגשה בלב, דעמאלט
ָ שּפירן ַאן אמת'ע תענוג פון מצליח זיין. וואס דער אויבערשטער פירט ַארויס די הנהגה ָ
דא אין ַא איד .דווואס איז ָמען שּפירט דעם טוב ָ דאס גיט אים דעם האסטו עּפעס אויפגעטון ,ווייל ָ ָ זיך מיט אידישע קינדער בדרך נס ,למעלה מדרך
ּפראוועסט יעצט ראש השנה. ַ יא ַא מוצלח.
געפיל ַאז ער איז ָ טאג איז דער סדר צו הטבע .אין ַא געווענליכן ָ
זאגט אונז ראש השנה :זינג צו דער רבוש"ע ָ וואס קומט
לויבן דעם אויבערשטן אויף די חסדים ָ
לאזן שּפירן
דארף מען זיך ָ
ראש השנה ַ
מיר ,זיי מיר ממליך מיט'ן שופר ,און ברענג ַארויס דא
דאן זענען ָ ַארומגענומען מיט לבושיםָ ,אבער ַ
דארף מען ַאביסל על כל ּפנים ,ראש השנה ַ סּפעציעלע זמנים ווען ס'איז געווען ָאפענע נסים,
זאלסט שּפירן ַאביסל דיינע בקשות .איך וויל ַאז דו ָ
דאס איז ַאשּפירן די אמת'ע הרגשה פון חייםָ . פארציילט מען די הנהגה פון השי"ת דעמאלט ַ
ָ און
פארקערט פון קנאה וואס איז ַ די אמת'ע תענוג ָ
געוואלדיגע רפואה פאר ַאלע שלעכטע הרגשים ַ גאנצע טבע: וויאזוי ער דרייט ַארום די ַ
בדרך נסַ ,
רוואס דו ווילסט
פא ָתאוה וכבוד .פון די סיבה ַ
דאס מיינט נישט ַאז ס'גייט פון קנאה תאוה כבודָ . הים ראה וינוס ,ההרים תרקדו כאילים וכו'.
קנאה תאוה וכבוד .זיי זיך מתבונן אין דעם 'אשרי
מאל זיין נסיונות ,ס'איז ָאבער ַאזויווי כא ָ
נא ַנישט ָ
איש שלא ישכחך ובן אדם יתאמץ בך' .דו ווייסט לעמאל אמת ,נאר אין ָ דאס ַאאייגנטליך איז ָ
וואסער אויפ'ן שטיין; ס'וועט געדויערן טראּפ ַדער ָ
דאס איז? ולא יכלמו לנצח כל החוסים געשמאק ָ
ַ ווי דאנקן אויף ּפאסיג צו ַ
טאג איז מער ַ ַא געווענליכן ָ
דארפן איבער'חזר'ן מאל ַכא ָ נא ַצייט ,מען וועט עס ָ
וואס הענגען זיך אן אויפ'ן רבוש"ע בך .די ַאלע ָ וואס קומט מיט ַא לבוש פון טבע' ,ועזוז די נסים ָ
דערמאנעןָ .אבער
ַ מאל
כא ָנא ַ דארפן ָ
און מ'וועט זיך ַ
דאס מיט ,שּפיר
רלאזן .לעב ָ פא ָ וועט ער זיי נישט ַ דא
נוראותיך יאמרו וגדולתך אספרנה' .און ס'איז ָ
האסטו יעצט עּפעס דערהערט. למעשה ָ
וואס מ'טוט מיט דעם עס .שּפעטער וועלן מיר זען ָ דאנקן אויףמ'זאל ַ
ָ ּפאסיג ַאז
טעג ווען ס'איז מער ַ
האב שויןמאל" :איך ָזאגט ַא ָ
ַאזויווי ַא מענטש ָ נאך ַארבעטן אויף זיך, מ'דארף ַָ יאר,
גאנץ ָרגש ַא ַ די נסים שלא כדרך הטבע.
האב שוין
געפרעגט ַאזויפיל מענטשן די שאלה ,איך ָ
מאלגעקוקט ַאזויפיל ספרים ,ס'איז די ערשטע ָ דאנקן מ'זאל ַ
ָ ּפאסיג ַאז
ראש השנה איז בעצם ַ
געכאּפט די נקודה".
ַ האב דערהערט און וואס איך ָ
ָ מ'זאגט
ָ דעם רבוש"ע אויף שינוי סדרי בראשית!
געווארן דער
ָ דאס יעצט ַאז ס'איז בטל נו ,מיינט ָ זיי זיך מתבונן טאקע נישט קיין הלל ָאבער ַא מענטש קען עס
רויסזאגן
ָ הארץ ,ער קען עס ַא טראכטן אין זיין ַַ
ַ
אין דעם 'אשרי
דארפן ווייטער ַארבעטן. יצר הרע? ניין ,מ'גייט ַ
ס'האט זיך עּפעס ָ ָאבער עּפעס איז געשען. געהאט קיין שום ַ האב נישט
אין תהלים" :איך ָ
ּפאסירן ַאז מיין נשמה וויאזוי דער נס קען ַ
ַאנונג ַ
גערוקט אינעם נפש.
ַא איד דארף ּפרובירן צו שּפירן די הייליגע איש שלא באקומען די ריכטיגע הרגשים ,און דער זאל ַ
ישכחך ובן
האט
געהאלפן" .ווען ַא איד ָ ָ האט
אויבערשטער ָ
הרגשים פון מלכיות זכרונות שופרות .לערן דעם
זא התבוננות ,ברענגט ער ַארויס די נשמה פונעם ַא ַ
טייטש פונעם מחזור ,קוק ַאריין אין ַא מחזור מיט
סארט ּפירוש און אין ַא צווייטע מחזור מיט
צומאל איז מען
ָ לאז זיך שּפירן!
איין ָ
אן ַאנדערן ּפירושָ .
אדם יתאמץ מ'זאל טון ראש ָ דאס וויל דער רבוש"ע ַאז
פאר אונזער נשמה די ריכטיגע מ'זאל געבן ַ
ָ
טאגָ .
השנה:
ָ
נאכנישט געענדיגט תהלים מ'האט ָ
ָ
מ'פארגעסט צו שּפירן דעם יום טוב. ַ
ַאזוי בלחץ ווייל
וכדומהַ ,אז
בך' .דו ווייסט וואס שּפירט זיך ווי
פאר'ן קינד ָ
הייליגע הרגשים.
די עצה ַ
לאז זיך אויך
אודאי איז תהלים זייער חשובָ ,אבער ָ געשמאק
ַ ווי דורכפאל
ַ ַא
זאלסט קענען שּפירן דעם ּפלאץ וואו דו ָ
גיין צו ַא ַ
חיים פון ראש השנה! דאס איז?
ָ וואס איז געזיצן
רשטאנען קיין
ַ
זאגן ַאז ַא קינד ָ
פא
האט נישט ַ
די מחנכים ָ
אין ַא כתה וואו ער ָ
|| 6גליון הבינני
רחמנא אמר תקעו;
דער כח פונעם שופר ַאריינצוברענגען הכנעה אין אידישע הערצער
יום ג’ ,כ”ו אלול תש”פ
תקי+עת שו+פר
א
כי חק לישראל הוא; זיך מחבר זיין צו ַא מצוה מיט דער ּפשוט'ער כוונה -לקיים רצון
השי"ת
נאך אפילו
צומאל ָ
ָ געוואוסט דעם טעם דערפון ,און מאטישאויטא ַ
ָ שטארקסטע חיבור צו דער נשמה. ַ די פארשטיין די טעמי המצוות ברענגט ַא
ַ
יא די טעמי המצוה.
וואס ווייסט ָ
מער ווי אן ַאנדערער ָ שיינט די מצוה ַאריין ַא ליכטיגקייט צו נתקרב ווערן חיבור דערצו
צום אויבערשטן. וואס ַא איד דארף
דא ַא גרויסע עבודהָ , ס'איז ָ
וואס מיינט 'הבנה'?
ָ
גאנץ לעבןַ ,אז בשעת מ'איז ַארבעטן דערויף ַא ַ
דאס מסביר זיין מיט ַא ּפשוט'ן משל: מ'קען ָ האבן דעם זעלבן חיבור מיט ַא מ'קען ָ זאל מען זיין מקושר און מחובר צומקיים ַא מצוהָ ,
האט געלערנט אין ישיבה קטנה ,לויט וואס ָ יעדער ָ וואס איז ַא 'חק'
מצוה ָ
ס'זאל געטון ווערן מיט מער נשמה
ָ דער מצוהַ ,אז
דעם אויסשטעל פון די היימישע ישיבות ,געדענקט רהאן ַאזעלכע מצוות
פא ַָאבער גלייכצייטיג זענען ַ און מיט מער אינערליכע חיות.
מאל ַא בחור דא ַא ָ
סארט מציאות ַאז ס'איז ָ דעם ָ וואס זענען ַא 'חק'ַ ,אזויווי ּפרה אדומה ,שעטנז ,וכדו',
ָ
גאנצן שיעור בעל פה ,די איבערזאגן דעם ַ
ָ וואס קען ָ בדרך כלל איז דער מציאותַ ,אז ווען דער מענטש
פארשטיין דעם טעם וואס ַא בשר ודם קען נישט ַ ָ
קשיא ,די תירוץ ,און בעיקר די אחרונים ,די לומדות, פארשטייט האט ַא שטיקל הבנה אין דער מצוה ,ער ַ ָ
זאגן :גזירה היא מלפני ואין לך דערפון ,ווי חז"ל ָ
רבי שמעון שקאפ א.א.ווָ .אבער ווען מ'הערט אים וואס ווערן געברענגט אין חז"ל, די טעמי המצוות ָ
רשות להרהר אחריה.
אויס ,זעט מען ַאז ער רעדט ממש 'משפה ולחוץ', זאל שּפירן ַא נאנטערע שייכות דאס ַאז ער ָ
מאכט ָ ַ
טראכטן ַאז אודאי
ַ וואלט מען געקענט לכאורה ָ צו דער מצוה .נישט בלויז ווייל דער טעם המצוה
טאקע ַא 'הונדערט' אויף זיין בחינה,
האט ַ דער בחור ָ באקומט סארט מצוה ,און מען ַזא ָאיז זייער חשוב ַא ַ
האט וואס ער ָפארשטייט בכלל נישט ָ ָאבער ער ַ ברענגט אים ַא התרגשות ,נאר בעיקר ווייל די הבנה
דא ביי דעם ענין פון
וואס איז ָ
די שכר און די תועלת ָ העלפט אים זיך צו קענען מחבר זיין און שּפירן ַא
זאלמאל שייך ַאז ער ָניטא ָ
ַ צומאל איז
ָ געזאגט! און
ָ
ַא חקָ ,אבער פון דער ַאנדערער זייט פעלט דערביי ווארעמקייט צו דער מצוה.
ַ
נאךהאט ָ
פארשטיין מיט ַא טיפע הבנה ,ווייל ער ָ עס ַ
דער טיפער חיבור פונעם מח מיט דער מצוה ,ווייל
בכלל נישט קיין השגה אין די לומד'ישע מושגים פון סארט
הבנה אינעם מח איז די גרעסטע ָ
דאך נישט קיין טעם.מ'ווייסט ָ
וואס ער רעדט. ָ שייכות
דאס איז ָאבער ַא טעות ,ווייל ווען ַא איד איזָ
מאל זיין ַא בחור'ל
פון דער ַאנדערער זייט קען ַא ָ דער הייליגער בעל התניא איז מסביר (ליקוטי אמרים
דעמאלט
ָ צוגאנג,
ַ מקיים ַא חוק מיט'ן ריכטיגן
זאגט איבער ַא שטיקל גמרא מיט רש"י ָאן קיין וואס ָ
ָ פארשטייט עּפעס מיט זיין ּפרק ה') ַאז ווען ַא מענטש ַ
גארנישט ,נאר פארלירט ָ איז נישט בלויז ַאז ער ַ
זא
דאך מיט ַא ַזאגט עס ָ זייטיגע לומדותָ ,אבער ער ָ וואס ס'איזסארט חיבור ָ דאס די גרעסטע ָ מח ,איז ָ
פארדינט פון ביידע זייטן! ער פארקערט ,ער ַ ַ
געשמאק ...ס'איז ַאזוי זיסַ ,אז מ'קען ּפשוט ַארויסגיין
ַ זאך!
האבן מיט דער ַ
שייך צו ָ
וואס
באקומט סיי די מעלה פון מקיים זיין ַא מצוה ָ ַ
וואס ער פארשטייט גוט ָ פון די כלים .דער בחור ַ האט ער
האלט ַא חפצא של מצוהָ , ווען ַא מענטש ַ
מ'פארשטייט דעם טעם ,און סיי די מעלה פון מקיים ַ
כאטש ער נעמט עס נישט זאגט ,ער לעבט דערמיטָ , ָ כאּפט עס טאקע ַא שטיקל חיבור דערצו ,ווייל ער ַ ַ
נאך מראי מקומות און ציצים ופרחים... ַארום מיט ָ וואס איז ַא גזירת שמים.
זיין ַא 'חק' ָ
נאך ַא העכערע דא ָדא אויך ָ שטארקָ ,אבער ס'איז ָ
ַ אן
גארנישט האט ָ דער ּפשט דערפון איזַ ,אז הבנה ָ דער עיקר איז דער קשר מיט'ן מצוה שטאּפל ,ווען ער גייט ַאריין אין דער סוכה מיט ַאלע ַ
האט צוטון מיט סאך כמות! הבנה ָ צו טון מיט ַא ַ טאקע? ווייל דער חיבור פונעם מח רוואס ַ פא ַָ האט ער ַא נענטערן חיבור דעמאלט ָ
ָ רמ"ח אברים,
זאךוויפיל דער מענטש דערהערט די נשמה פון דער ַ וואס מיט דער מצוה מוז נישט זיין דוקא דורכדעם ָ צו דער מצוהָ ,אבער די העכסטע דרגא איז ווען דער
האט מען עס, מ'האט עסָ , ָ וואס מ'רעדטַ .אז וועגן ָ מ'ווייסט די טעמי המצוה! דער עיקר חיבור איז ווען טראכט אין
ַ האט ַא השגה אין ַא מצוה ,ער מענטש ָ
דארף מען נישט צולייגן דערצו ַאלע דעמאלט ַָ און פארטון און ַאריינגעלייגט אינגאנצן ַ
ַ דער מח איז נישטא קיין שום הפסק
ָ דאך
זיין מחשבה דערפון ,איז ָ
פארקערט ,אויב ערליי הוספות .ער איז דערבייַ . צומאל איז שווער ַאז
ָ אין דער מצוה .נאר היות ַאז צווישן די מצוה מיט'ן מענטש .ער איז מחובר צו
האט עּפעס גוט ַארויס ,שּפירט ער ַא בחינה איינער ָ אינגאנצן דערביי ,דעריבער
ַ זאל זייןדער מענטש ָ נאר שייך. וואס איז ָ דער מצוה מיט'ן גרעסטן חיבור ָ
זאכן."לאז ָאּפ ַאלע זייטיגע ַ
פון 'כל המוסיף גורע'ָ : וואסהאבן אונז חז"ל מגלה געווען די טעמי המצוהָ , ָ וואס זענען איינער נעבן דעם זאכן ָס'איז נישט צוויי ַ
פארשטייט זיך ַאז זאך ַאליין"ַ .איך לעב מיט דער ַ מ'זאל
מאכט גרינגער ַאז ָוואס ַ זענען ַאזויווי ַא הענטל ָ זאך מיט'ן צווייטן ,נאר די מצוה ווערט ממש איין ַ
מ'האט ַא גוטע הבנה קען מען צולייגן ָ וואס
נאכדעם ָ ָ זאלנצוכאּפן כדי ַאז דער מח ָ
ַ וואס זיך ָא האבן אין ָ ָ מענטש אין זיין מח.
האבן ַאזאל מען אויך ָ דארט ָ וואס ָנאך ַאביסל כמות ָ ָ האט זיין מחובר צו דער מצוה .ווען די מחשבה ָ אפילו אין דער גשמיות'דיגער וועלט זעט מען
גוטע הבנה ,א.א.ווָ .אבער ווען דער מושג פון 'זיין טראכטן קען מען זיך לייכטער מחבר זיין ַ וואס צו
ָ שטארק,
ַ גאר
טראכט וועגן עּפעס ָ
ַאז ווען ַא מענטש ַ
מ'האט ַארויס די
ָ זאך' מיינט :ווי טיף מחובר צו ַא ַ צו דער מצוה. דאס איינגעקריצט אין זיין מח ,און ָ
יארן ווערט ָ
ּפינטל דערפון.
ָאבער אויב ַא מענטש איז מצליח בסייעתא נאך געדענקן ,ווייל ס'ווערט
דאס ָ
שּפעטער קען ער ָ
'טיף' מיינט ַא טיפקייט אינעם ּפשטות דשמיא זיך צו מקשר זיין צו דער מצוה ,ער שּפירט ממש ַא חלק פון זיין מהות.
ווארט 'טיף' איזדאס ָ די ריכטיגע ָאּפטייטש פון ָ באמת דעם 'רחמנא אמר תקעו'" :דער אויבערשטער נאכדעם קומט אויסַ ,אז ווען מ'איז מקיים ַא מצוה ָ
געווארן אין די לעצטע ָ פארדרייט
באדויערן ַצום ַ פארדאס טון ,און כ'בין זיך מבטל ַ
האט מיר געהייסן ָָ מ'פארשטייט די טעמי המצוות פוןַ וואס מ'לערנט אוןָ
דאס מיינט ַ'א טיפע יארן .מענטשן מיינען בטעות ַאז ָָ טאקע נישט די סיבה דערצו ,איך ווייסאים .איך ווייס ַ חז"ל ,פון די ראשוניםָ ,אדער פון די שּפעטערדיגע
מאל וועןסאך ָ סברא'ָ ,אדער ַ'א טיפע ּפלּפול'ַ .א ַ נישט קיין שום חשבון בכללָ ,אבער כ'בין זיך מקשר וואס זענען מסביר די טעמים דערפון, ספרי קודש ָ
זאגן ַא טיפע
זאגט" :כ'וועל דיר ָ מ'הערט ווי איינער ָ מיט דער מחשבה ַאז איך וויל טון דעם רצון פונעם געוואלדיגע שלימות אין דעם קיום ַ דאס ַא גיט ָ
הבנה אין דעם ענין" ,ווייסט מען גלייך ַאז נישט בלויז דעמאלט איז זיכער בלי ספק ַאז זיין
ָ אויבערשטן". צוגאב צו די מעשי המצוה מיט די הענט, ָ המצוה .אין
זאגט,
וואס ער ָפארשטיין ָ גייען די צוהערער נישט ַ וואלטמח איז מחובר צו דער מצוהּ ,פונקט ווי ער ָ דאס איז
וואס ָ
איז מען אויך מקיים די מצוה מיט'ן מחָ ,
גליון הבינני || 7
האפט ַאז ערגעץ וואו אינמיטן און שרייבט ,און ער ָ וואס זענען בכלל נישט אין זיין דרגא. מיט השגות ָ זאגט...
וואס ער ָ
פארשטייט אויך נישט ָ
נאר ער ַאליין ַ
ָ
וואס וועט
וועט דער בוחן טרעפן עטליכע ווערטער ָ ער שּפירט כאילו ער איז מחובר צו דער מצוה ווייל באדייט פון 'טיף' מיינט ַאז מ'איזדער אמת'ער ַ
כאטש ַא חלק פון
יא ָאויסקוקן ַאז דער בחור ווייסט ָ דאך די אותיות מיט די גימטריאות וכדומה, ער קען ָ שטארק מחבר צו דעם ּפשטות ,ביז עס דרייט ַ זיך ַאזוי
דער תשובה ...לאידך גיסא ווען איינער קען גוט די זאגט עס איבער ָאן קיין שום ּפנימיות'דיגע ָאבער ער ָ דאס הייסט טיף! אינגאנצן איבער דעם מענטשָ . ַ
תשובה ,קען ער עס ָאּפשרייבן אין דריי ווערטער .ער וואס
פארנומען מיט זייטיגע עניניםָ , חיבור! ער איז ַ קוואל פון
ַ מ'גראבט צו טרעפן ַא
ָ מ'גראבט און
ָ ַאזויווי
דארף נישט גיין ַארום און ַארום!
ַ פארגעסן פון זיין ּפשטות'דיגע קשר מאכט אים ַ ַ זאך ַאליין,מ'גראבט אין דער ַ
ָ וואסער.
קוועלעדיגע ַ
געוואלט ַאז ווען מיר זענען מקיים
ָ האבן
צדיקים ָ מיט'ן רבוש"ע. מ'גראבט אין דעם ָ נישט אין ַארומיגע חקירות ,נאר
שטארק ַאכטונג געגעבן אויףַ זאל מען
די מצוות ָ די סכנה פון 'חכמתו מרובה ממעשיו' שטארקער ַ אייגענעם הארץ און דורכדעם ווערט מען
'חכמתו מרובה ממעשיו' .דער עיקר זיי זיך מתבונן: און טיפער מחובר צו דעם ּפשטות הדבר.
רוואס צדיקים פא ָדאס איז איינס פון די סיבות ַ ָ
"וואס וויל דער אויבערשטער פון מיר יעצט?" ָ
האבן ַאזוי ַאכטונג געגעבןַ ,אז ווען מ'איז מקיים ַא ָ נישט ַאוועקלויפן פונעם ּפשטות
וואס מ'איז שוין מחובר צו דער נאכדעם ָ שּפעטערָ ,
זאל נישט זיין 'חכמתו מרובה ממעשיו' .ווייל מצוה ָ קומט אויסַ ,אז אפילו ווען מ'איז מקיים ַא 'חק'
נאךפארשטיין ָמאטיש ַאויטא ַ
ָ מצוה ,וועט מען שוין
זאלגאנצער תכלית איז דאךַ ,אז דער מענטש ָ דער ַ שטארק מחובר צו דער מצוה! ַ גאר קען מען זיין ָ
טעמים ,מ'וועט ווערן ַא 'מבין דבר מתוך דבר' און
דאס וועט אים מקרב זיין זיין מחובר צו דער מצוהָ , האבן קיין הבנה אין די טעמי המצוות מ'דארף נישט ַָ
נאך טיפער די טעמי המצוה. דערהערן ָ
האט די מצוה ַא דעמאלט ָ
ָ צום אויבערשטן ,און כדי צו ווערן מחובר ,מ'קען זיך אויך מחבר זיין
מ'דארף גוט ָאּפלערנען די ּפשטות
ַ השּפעה אים ָאּפצוהיטן פון ַאן עבירה שּפעטער. דאס ווייל דער
דורך די ּפשוט'ע מחשבה" :איך טו ָ
דא
ווען ס'קומט דער יום פון ראש השנה זענען ָ ָאבער ווען דער מענטש איז אין ַא מצב פון 'חכמתו האט מיר געהייסן און כ'בין זיך מבטלאויבערשטער ָ
וואס ווילן לערנען און הערן טיפע טעמים
מענטשן ָ שטארקַ דעמאלט איז ער צו
ָ מרובה ממעשיו', צו זיין רצון".
אויף די מצוה פון תקיעות שופר .לכאורה שטייט זאך ַאלייןפארנומען מיט די ַארומיגע חכמה און די ַ ַ דעריבער ,ווען מ'איז עוסק אין די טעמים פון ַא
דאך אין יעדן מחזור די צען טעמים פון רבי סעדיה האט ער נישט ַארויס.
ָ דארף מען זיך ַאכטונג געבן .ווייל געווענליך
מצוהַ ,
גאוןָ ,אבער דער מענטש איז נישט צופרידן ,ער וויל דאס זען אפילו להבדיל ביי די גשמיות'דיגעמ'קען ָ טאקע ַא הילף אויב מ'ווייסט די טעמי המצוה,
איז עס ַ
לערנען עּפעס טיפער. וואס
דא מענטשן ָ מאל איז ָסאך ָחכמות העולםַ :א ַ מ'זאל זיך קענען דורכדעם מחבר זיין
עס העלפט ַאז ָ
ּפלאץ אין
באמת קומט דער ביקוש פון ַא הייליגע ַ לערנען זיך ַא קורס אין ַא געוויסע געביט ,ער רעדט פארקערט, מאל קען זיין ַ
מיט דער מצוהָ ,אבער ַא ָ
ַא אידישע הארץ" :מ'גייט מקיים זיין ַא מצוה ,איך וויל קלאר
און רעדט וועגן דעם נושא ָאבער מ'זעט זייער ָ מאכט עס ַאז דוקא ווייל מ'לערנט די טעמי המצוות ַ
דא,
וואס מ'טוט ָווערן מחובר דערצו ,איך וויל וויסן ָ וואסהאט נישט קיין מושג בחייכון וביומיכון ַָאז ער ָ ווייניגער דעם חיבור המח צו דער מצוה.
ס'זאל נישט זיין סתם ַא מצוות אנשים מלומדה", ָ ַאז דארף ער פארשטייט נישטַ , ער רעדט .דוקא ווייל ער ַ צומאל לערנט דער מענטש די טיפע טעמים ָ
רוואס ווערט מעןפא ָ ריינטראכטןַ ,
ַ מ'דארף ַא
ַ ָאבער רעדן ַאזויפיל איבריגע ווערטער... וואס שטייט אין זוהר הק' און אין כתבי
און רמזים ָ
נישט גענוג איבערגענומען פון די ּפשוט'ע טעמים וואס
ענליך קען מען זען ביי יונגע בחורים ָ ס'דאכט זיך אים ַאז ער איז זיךַ האריז"ל ,און
לאמיר געדענקןַ ,אז אויב וואס שטייט אינעם מחזור? ָ ָ ענטפערן אויף ַא בחינה בכתבַ ,אז ווען ַא בחור דורכדעם מחבר צו דער מצוהָ ,אבער למען האמת
דאס זיין ַאזאכן ,קען ָ מ'לויפט גלייך צו העכערע ַ ווייסט נישט די תשובה אויף ַא שאלה ,שרייבט ער נאר ער ווערט
ווערט ער נישט מקושר צו דער מצוהָ ,
ּפראבלעם פון 'חכמתו מרובה ממעשיו'. ָ סאך ווערטער ...ער שרייבטלאנגע שורות מיט ַא ַ
ַ פארנומען
גאר דערווייטערט דערפון ,ווייל ער איז ַ
ָ
ב
האבן איין תכלית ,צו מקרב זיין אידישע קינדער
ה' באור פניך יהלכון; ַאלע מצוות ָ
צו אבינו שבשמים
איבערזאגן די ווערטער דערפון ָאבער
ָ הבנה .ער קען רהאקט
פא ַ סאך מענטשן געבליבן ַ וואלטן ַא ַ
שופר?" ָ די שוועריגקייט זיך מחבר זיין צום טעם
ער שּפירט עס נישט. באדייט פון דער זאגן די ּפשוט'ע ַ
נישט וואוסנדיג צו ָ המצוה
דעריבער איז זייער וויכטיג ַאז בנוסף צו די ַאלע מצוה .דער מענטש איז ַא בר דעת מיט ַא טיפע ווען מ'איז זיך מתבונן וועט מען זעןַ ,אז די מצוה
יא ּפרובירן זיך מחבר זיין
זאלן מיר ָ
טעמים פנימייםָ , נאר כדידאס איז ָפארשטיין ,אויב ָ הבנה און ער וויל ַ וואס זענען פון תקיעת שופר איז פון די מצוות ָ
צו די ּפשוט'ע כוונה פון דער מצוה ,ווי מ'זעט אין קאך
זא ָדא ַא ַ
רוואס איז ָ
פא ָדערמאנען מתן תורהַ ,ַ צו ַאביסל שווער זיך צו מחבר זיין צו דעם טעם המצוה,
געווארן דורך
ָ וואס איז געשריבןדעם ספר החינוךָ , דאס דער שּפיץ פונעם רוואס איז ָ
פא ָ ביי דער מצוה? ַ מ'פארשטייט נישט געהעריג דעם ּפשוט'ן טעם ַ ווייל
זאגט ער דעם טעם ַא ראשוןַ ,אז ביי יעדע מצוה ָ איבערזאגן די ווערטער
ָ טאקעראש השנה? מ'קען ַ דערפאר זעט מען ַאז ווען מ'וויל רעדן ַ דערפון.
געוואלדיגע ּפשטות ,ווייל דורכדעם קען דערַ מיט ַא האבן נישט די איבער הויכע מושגים ָאבער מיר ָ צומאל גלייך
ָ פון מצות תקיעת שופר לויפט מען
אינגאנצן מחבר זיין דערצו.
ַ מענטש זיך פארשטיין די ּפשטות המצוה. ערשטע הבנה ,צו ַ וואס ליגט דערינעןַ ,אז השי"ת צו די הויכע ענינים ָ
וואס
זאכן ָ
פארקריכן אין ַ
נישט ַ שטעלט זיך אויף דעם כסא דין און זעצט זיך אויף
תכלית כל המצוות; אונז מקרב זיין צו דעם כסא רחמים ,א.א.ווַ .אנדערש ווי ַאנדערע
השי"ת מ'פארשטייט נישט
ַ
וואס
מצוות שכליות ,צום ביישּפיל כיבוד אב ואםָ ,
וואס איז שייך
לאמיר דעריבער רעדן ַא נקודהָ ,
ָ דא ביי דיזאך איז אויך ָ בדרך אגב ,די זעלבע ַ
טאקע אין די מצוה פון נטילת לולב .מ'טרעפט ַ פארשטיין און זיך גרינגער מחבר זיין צו די
יא ַמ'קען ָ
שטארק נוגע ביי די
ַ ביי ַאלע מצוותָ ,אבער ס'איז ּפשטות'דיגע טעם דערפון.
ראשונים די ּפשטות'דיגע טעמיםַ ,אז סוכות ענדיגט
מצוה פון תקיעת שופר:
דערפאר
ַ צוזאמקלויבן די תבואה פון פעלד און
ַ מען ווען מ'לערנט מיט ַא קינד וועגן מצוות תקיעת
וואס
דער אמת איז אפילו ביי ַאזעלכע מצוות ָ דאך נישט איז עס ַא זמן שמחהָ .אבער מיר זענען ָ דאס קינד גאנץ לייכט ,ווייל ָדאס ַ שופר איז ָ
פארשטיין דעם ּפשוט'ן טעם ,זענען ס'איז שווער צו ַ געווארן מיט דעם ּפשטות'דיגן טעמי המצוות. ָ נתחנך מ'זאל אים גרינטליך מסבירָ רלאנגט נישט ַאזפא ַ
ַ
זאלן זיך
ָאבער די מצוות ַא לבוש און ַא כלי ַאז מיר ָ געווארן ַאז די ארבעה מינים ָ מיר זענען נתחנך זיין .ער איז מסכים מיטצוזינגען דעם ניגון איבער
יא קענען מחבר זיין צום אויבערשטן דורך די מצוה. ָ וואס זענען זענען די פיר אותיות פונעם שם הוי"ה ָ וואלט צוגעקומען
וואס דו זינגסטָ ,אבער אויב ָ
שופר ָ
דער כלל איז ַאלע תרי"ג מצוות זענען נישט נאר ַאז ווען דער ּפראבלעם איז ָָ זיך מחבר .דער וואס איז
צו אונז ַא גר צדק ָאדער ַא בעל תשובהָ ,
האט זיך אן
וואס יעדע מצוה ָזאכן ָ באזונדערע ַ
קיין ַ מענטש הייבט אן ַאריינגיין אין די הויכע ענינים ,איז יעצט ַאריינגעקומען לעול התורה והמצוות ,און
אינגאנצן ָאן קיין שום שייכות איינס
ַ ַאנדערן טעם גאנץ ווייניג האט ַ
וואס ער ָ
זאכן ָרגאנגען אין ַ
פא ַ
ער ַ דאס תקיעת "וואס איז ָ
ָ וואלט אונז געפרעגט:ער ָ
|| 8גליון הבינני
הארץ פון די
רוואס דוקא מיט ַא שופרָ ,אבער די ַפא ַָ דא ַא
טאקע ָ ענטפערן די מפרשים ַאז הגם ס'איז ַ מיט צווייטן ,נאר באמת זענען ַאלע תרי"ג מצוות
יא ,די נקודה פון די מצוה איז צו
פארשטיי איך ָ
מצוה ַ נאך איבער זייער טעם אויף די עצם מצוה ,בלייבט ָ פארבינדן ,ווי מיר ָ
זאגן ביי יעדע מצוה שטארק ַ
ַ זייער
נאנט דורכדעם צו השי"ת! ווערן ָ וואס זענען געבליבן ַא סאך ּפרטים פון די מצוה ַָא ַ האבן ַא
"ותרי"ג מצוות התלויות בה"ַ ,אלע מצוות ָ
"אה ,די מצוה איז
זאגןָ :
אויב איינער וועט דיך ָ חוק .צום ביישּפיל :אויב די טעם איז בלויז מכפר גרויסע שייכות מיט איין תכלית :צו מקרב זיין דעם
רוואס איז עס מטהר פא ָצו זיין אויפ'ן חטא העגלַ , איד צום אויבערשטן!
האבן קייןזאכן און דו קענסט נישט ָ גאר טיפע ַ ָ
טאר נישט זיין רוואס ָ
פא ָטמאים ומטמא טהורים?! ַ בעפאר ַא מצוה
ָ קומט אויס ַאז אויב ַא איד שטייט
שייכות דערמיט .ווען דו וועסט עלטער ווערן ,ווען
וואס זענען נישט רויט ,א.א.וו.
אפילו צוויי האר ָ טאקע נישט די טיפע טעמים פארשטייט ַ וואס ער ַָ
דו וועסט לערנען די קליינע אותיות וועסטו עס
נאךהאט ָזאלסטו וויסן ַאז דער מענטש ָ פארשטיין"ָ .
ַ ַאצינד ,אויב ַא איד וועט מקיים זיין מצות ּפרה זאך ווייס איך זיכער, זאגט" :איין ַ דערפון ָאבער ער ָ
אדומה ,איז דען ַא חסרון אין דער מצוה אויב ער זאל נענטער געווארן ַאז איך ָ
ָ געמאכט
ַ ַאז די מצוה איז
הארץ פון דעם מצוה,
קיינמאל נישט משיג געווען די ַָ
רוואס די הלכה איז ַאז ס'איז מטהר
פא ָווייסט נישט ַ שאפן .קען
בא ַ האט מיך ַ וואס ָווערן צו דעם רבוש"ע ָ
אויב ער רעדט ַאזוי.
דאס
קלאר ַאז ָ
טמאים ומטמא טהורים?! אודאי איז ָ ס'דארף געטון ווערן ַ רוואס
פא ָזיין איך ווייס נישט ַ
וואס לערנט ַא שטיקל
דאס איז ּפונקט ווי איינער ָ
ָ שטערט בכלל נישט די מצוה ,הגם דער מענטש קען סארט אופןָ ,אבער דער עיקר זא ָּפונקט אויף ַא ַ
זאגטפארשטייט נישט עּפעס ָ גמרא און ווען ער ַ נישט ַאלע טיפע טעמים פון ַאלע ּפרטיםָ ,אבער כ'דארף ווערן
ַ יאַ ,אזנקודה פון די מצוה ווייס איך ָ
דאס איז ַא טיפע קשיא ,ס'איז ַא קצות "אהָ , ערָ : הארץ פון דער מצוה ,קען ער ווילאנג ער שּפירט די ַ
ַ האט דער איד זיך יעצט דורכדעם מחובר צו השי"ת"ָ .
האטבאדייט ַאז דער מענטש ָ דאס ַ
און ַא נתיבות"ָ . שטארקע הבנה.
ַ אינגאנצן מחבר זיין דערצו מיט ַא
ַ זיך אמת'דיג מחבר געווען צו דער מצוה בלויז מיט דער
נאכנישט געלערנט געהעריג די גמרא .מעגליך ַאז ָ ּפשוט'ער כוונה!
טאקע דערפון,דער קצות און דער נתיבות רעדן ַ
הארץ
דאס ַ
יעדער קען זיך מחבר זיין צו ָ
פון יעדע מצוה מ'איז מקיים די מצוה בשלימות אויך
דא ַא ּפשטות אין דער גמרא.
ָאבער ס'איז זיכער אויך ָ
זאך איז ווען מיר גייען מקיים זיין סיידי זעלבע ַ אויב מ'ווייסט נישט ַאלע טעמים
נאך איידער דאס זעלבע איז ביי יעדע מצוהָ : ָ וועלכע מצוה אין דער תורה ,ווי תקיעת שופר ָאדער לאמיר נעמען ַא משל פון די מצוה פון ּפרה ָ
מ'לערנט די ַאלע טיפע טעמים און ענינים ,וויל דער זאך :עס דארף מען קודם וויסן די ערשטע ַ ד' מיניםַ , דאס ווערט ָאנגערופן ַא אדומה .מיר ווייסן ַאלע ַאז ָ
זאלן זיך מחבר זיין צו די רבוש"ע בעיקר ַאז מיר ָ פארשטיין די ּפרטים טאקע די הבנה צו ַ פעלט מיר ַ 'חוק בלי טעם'ָ .אבער ַאלע פרעגן שוין די קשיא ַאז
מ'זאל שּפירן ַאז
ָ ּפשטות המצוה ,עד עמקי הנפש; נאך ַאלס מקיים זיין פון די מצוותָ .אבער איך קען ָ לכאורה ברענגט דאך רש"י ַא טעם פון רבי משה
נאנטער צום אויבערשטן ,און די מצוה ברענגט מיר ָ זאל איךדי מצוה מיט די ּפשוט'ע כוונה ַאז דורכדעם ָ דאס איז ַא תיקון אויף דעם חטא העגל, הדרשן ַאז ָ
דערנאך קען מען אודאי צוקומען צו העכערע השגות
ָ ווערן מחובר צום אויבערשטן! קען זיין ַאז איך ווייס תבא אמה ותקנח את צואת בנה .אויב ַאזוי איז ּפרה
דורך לערנען מער און מער. בלאזן דוקא מאה קולות ,און מ'דארף ָ
ַ רוואס
פא ָנישט ַ אדומה נישט קיין חק ָאן קיין טעם?!
ג
דאס שיינקייט פון אידישע הכנעה בשעת תקיעת שופר
עורו ישנים משינתכם; ָ
האטאיסורים מדאורייתאָ ,אבער דער אויבערשטער ָ לערנען אונז ַא כלל גדול ַאז דער עיקר פון תקיעת די כוונה פון תקיעות שופר על פי
געזאגט 'קדושים תהי' – קדש עצמך במותר לך'.ָ דאך
ָ וואס קומט ַארויס דערפון ,צו
שופר איז די תוצאה ָ הרמב"ם
אויב ַאזוי ,גייט מען אויף ַא קרומען וועג. הארץ!
דאס ַאויפוועקן ָ וויאזוי תקיעת שופר ברענגט ַא איד
דער אופן ַ
קאנט די
בא ַ
נאנטער צום אויבערשטן ,איז ַצו ווערן ָ
הארץ
צעבראכן ַ
ָ ווי גליקליך איז ַא מאכט אונז צוריק ָאריגינעל
דער שופר ַ
הייליגע ווערטער פונעם רמב"ם אין הלכות תשובה
האט ָאט די טבע פון 'עורו ישינים דער שופר ָ האט אונז געהייסן ַאז אין דעם
דער רבוש"ע ָ (פ”ג ה”ד) :אע"פ שתקיעת שופר בראש השנה גזירת
זאל זיך מאכט ַאז דער מענטש ָ משינתכם' ,עס ַ וואס ס'איז געווען די תחלת הבריאה ,זה היום
טאג ָ
ָ הכתוב ,רמז יש בו ,כלומר עורו ישינים משנתכם
כאּפן און טיף דערהערן ַאז ס'איז נישט גוט צו גיין
ַ זאל דער מענטש צוריקגיין צו דעםתחלת מעשיךָ , ונרדמים הקיצו מתרדמתכם וחפשו במעשיכם וחזרו
אויף דעם וועג פון ביז יעצטַ .אזוי וועט ער ווערן דארף באמת אויסקוקן.
וויאזוי ער ַ
ָאריגינעלן וועג ַ בתשובה וזכרו בוראכם.
רמאלער געזונטער מענטשַ ,אזויווי ער נא ַ
צוריק ַא ָ שאפן גלייך ,מיטבא ַ
האט דיר ַדער אויבערשטער ָ דאס ַארויסגעלערנט פון דיהאט ָ
דער רמב"ם ָ
טאג פוןגעווארן ָאריגינעל אין דעם ָ
ָ שאפן
בא ַ
איז ַ טראכטן און זיך אויפפירן.ַ רמאלע וועג פון
נא ַַא ָ ּפסוקים און פון די מדרשי חז"ל .ווי דער מדרש ָ
זאגט
ראשית הבריאה. 'אלקים עשה את האדם ישר' -גלייך ָאן קיין קרומע (ויקרא רבה כט ,ו)ַ :אז 'תקעו בחודש שופר' איז ַא לשון
האבןדער הייליגער שר שלום פון בעלזא זי"ע ָ מחשבות פון ליגנט און ערמה; 'ישר' ָאן קיין לשון פון 'חדשו מעשיכם ,שפרו מעשיכם' ,דער שופר טוט
געטייטשט דעם ּפסוק 'אשרי העם יודעי תרועה'ַ ,אז הרע'לעך און ָאן קיין קנאה ָאדער תאוה ,ווייל ווען הארץ זיך צו משנה זיין די מעשים,דאס ַ ערוועקן ָ
צעבראכן ,ווי דער ּפסוקָ 'תרועה' איז ַא לשון פון האט ער נישט קיין קנאה אויף ַא מענטש איז 'ישר' ָ זאגט' :אם יתקע שופר בעיר און ווי דער ּפסוק ָ
זאגט דוד דאס ָזאגט (תהלים ב ,ט) 'תרועם בשבט ברזל'ָ . ָ גאנצע שורש פון תאוה איז ַא צווייטן ,און אויך די ַ ועם לא יחרדו'.
פאלק' ,יודעי דאס ָ המלך' :אשרי העם' -גליקליך איז ָ וויבאלד עס פעלט מיך עּפעס און דעריבער וויל ַ
פארשטייען ַאז די עיקר וואס זיי ווייסן און ַ
תרועה' – ָ איך תענוג פון ערגעץ ַאנדערשָ .אבער ַא גלייכער וואס די מצוה
דער עיקר איז די תוצאה ָ
הארץ און זייצעבראכן ַ
ָ האבן ַא
פון דער מצוה איז צו ָ שלימות'דיגער מענטש איז מלא שמחה און מלא אור. ברענגט
האבן ַא בושה און אן הכנעה דערפון .דער איד איז ָ יאר איז דער מענטש ליידער במשך דעם ָ זאגן די נקודה :דו ווילסט
סאך חסיד'ישע ספרים ַָא ַ
ס'דארף צו זיין און
ַ מודה ַאז ער איז נישט געווען ווי זאלוויאזוי ער ָ
מ'דארף זוכן ַא וועג ַ
ַ רגאנגען און פא ַ ַ האט
וויסן דעם טעם פון תקיעות שופר? דער שופר ָ
דאס איז די עיקר ער שטרעבט צוריק צו ווערן גלייךָ . זאל זיך אויפוועקן ,צו חרטה שאקל ,ער ָ כאּפן ַא ָ ַ געוואלדיגן כח צו אויפטרייסלען און אויפוועקן די
ַ ַא
נקודה פון תקיעת שופר! האבן און צוריקגיין צום גלייכן וועג .ווען דער ָ זאל חרטהטיפסטע חלקים פון דעם מענטשַ ,אז ער ָ
שטארק
ַ האט די טבע אונז צו דער שופר ָ דאס מענטש געפינט זיך אין דעם מצב ,ווערט ָ געגאנגען ביז יעצט,
ַ האבן פון דעם וועג וואו ער איזָ
איינמאל
ָ מ'זאל זיך
ָ אויפוועקן ,נישט בלויז ַאז ָאנגערופן 'ישנים' ,ווייל ווען דער מח ַארבעט נישט סארט לעבן ,צוזאל וועלן לעבן ַא בעסערע ָ און ער ָ
נאכדעם צוריקגיין צום ַאלטן,מ'זאל ָ
ָ איינהאלטן און
ַ רשלאפן און ער
ָ פא
שלאפט עס .ער איז טיף ַ ָ ריכטיג באשעפער.נאנטער צום ַ זיין ָ
מ'זאל זיך קענען גענצליך טוישן צום גוטן,ָ נאר ַאז דארף דערהערן ַאז די וועג אויפכאּפן .ער ַ
ַ דארף זיך
ַ טראכטן ַאז דער עיקר פוןַ וואלטן געקענט
מיר ָ
און ווערן צוריק ָאריגינעל ַאזויווי דער אויבערשטער געגאנגען איז נישט גוט פאר מיר! אפילו ַ וואו איך בין בלאזן און בּפועל מקיים זיין די
תקיעת שופר איז צו ָ
שאפן.
בא ַ
האט אונז ַָ טאקע נישט ממש עובר געווען קיין כ'האב ַָ אויב מצוהָ ,אבער דער רמב"ם און די ַאלע ספרים הק'
גליון הבינני || 9
רמאגט דעם
פא ָ
השי"ת ַאריינגעלייגט ַאז די כלי ַ שיין ָארימקייט פאר אידןַ ,אזויווי ַא רויט בענדל איז פאר'ן
יעדער איד בעצם איז ַא נכנע ַ
כח צו אויפוועקן ביי דעם איד זיין אמתַ .אז ער שיין פאר ַא ווייסע פערד' .עניותא' איז ַא געוויסע אויבערשטן
באקומען ַא תשוקה און ַא רצון צו לעבן מיט
זאל ַ
ָ רמאגן במתנה.
פא ָוואס אידן ַ נאטורַ ,א תכונת הנפש ָ ַ זאגט 'אשרי העם יודעי תרועה' ,ווייל דער ּפסוק ָ
ַא העכערקייט. וואס די חיצוניות'דיגע ָארימקייט דא ָ מאל איז ָ ַא ָ פאלק .אידישע קינדער גאנצן ָ דאס גייט ַארויף אויפ'ן ַָ
האבן די אינערליכע תכונה מ'זאל ָ
ָ קען צוהעלפן ַאז וויאזוי צו זיין פאלק ָ
וואס זיי ווייסן ַ סארט ָ זא ָ זענען ַא ַ
פאר'ן אויבערשטן
שופר ברענגט בושה ַ נאטירליך.
דאס אויך ַהאט ָ פון עניותָ ,אבער ַא איד ָ צעבראכן כדי צו ווערן צוריק גלייך. ָ
כעין זה ברענגען די ספרים בשם דעם אריז"ל, רמאגט דעםפא ָדי שיינקייט פון אידן איז ווען ער ַ
דאך בני אברהם יצחק ויעקב ,מיר אידן זענען ָ
דאס ּפנים פון דעם בעל תוקע ווערט רויט בשעת ַאז ָ האט דעם געפיל" :עס פעלט נאטור פון ַאן 'עני' .ער ַָ
זענען בטבע 'ביישנים רחמנים און גומלי חסדים',
דאס איז איינס פון דיוויבאלד ַָ בלאזט שופר,ָ מען מיך ,הלואי קען זיין בעסער" .ער איז ַא מקבל ,ער
טאקע ַאריין
ס'פאלט ַ
ַ מיר זענען געבויעט ריכטיג!
מ'זאל רויט
ָ עיקר ענינים פון תקיעת שופרַ ,אז איז ַא נכנע.
דא שטיקל תאוה, דא ַא שטיקל גאוה און ָ ליידער ָ
האבן די
מ'זאל ָ
ָ האט ַא בושה. ווערן ַאזויווי איינער ָ דאס ווערט ָאנגערופן 'שיין'ַ ,אזוי ווי ווען מ'וויל ָ זאכן זענען בלויז ַארום אונז .מיר ָאבער די ַאלע ַ
ס'זאל זיין 'אזיל סומקא
ָ וואס איז גורם ַאזהכנעה ָ זאל זיין דיצוזאמפאסן ַאז די מעבל פונעם שטוב ָ זענען נישט געבויעט קרום ,אונזער שורש איז נישט
ואתי חיוורא'. וואנט ,ווייל ַאזוי איז עס שייןקאליר ווי דער ַ זעלבע ָ פון די קליּפה .דערה שורש פון אידן איז געבויעט
זאך פאסט זיך גוט ַארויף אויף די ַאנדערע ווען איין ַ זא קדושה ,דעריבער ווען מ'וועקט אויף ביים מיט ַא ַ
רוואס דארף עס דוקא געטון ווערן מיט דעם פא ַָ
דאס זעלבע פאסט זיך גוט די מדה פון עניות זאךָ .ַ איד זיין אינערליכע ּפינטל קען ער זיך תיכף טוישן,
רוואס איז נישט גענוג ַאז
פא ָ
כלי פון דעם שופר?! ַ
סארטזא ָאויף ַא איד ,ווייל דער איד איז במהות ַא ַ ווייל מיר זענען באמת ַא כלי קיבול צו קענען חרטה
זאגן ַא דרשה און מעורר זיין דעם עולם
דער רב זאל ָ
סארט אופן .אויב נכנע ,ער איז געבויעט אויף דעם ָ האבן און זיך משנה זיין לטובה.
ָ
האט ַאריינגעלייגט ַא
לתשובה?! ווייל דער רבוש"ע ָ מאלבלאזן שופר פאר ַא גוי אפילו טויזנט ָ מ'וועט ָ
זאל אויפוועקןדאס ָ
סּפעציעלן כח אין דעם שופר ַאז ָ דערפאר אנערקענט
ַ ַא איד איז געבויעט געזונט
מאכן בעסער. גארנישט העלפן אים צו ַ דאס ָ וועט ָ
מאכן ַאז ער
וואס וועט ַדעם איד'ס נקודה הפנימית ָ האב
וואס איך ָ
טאקע נישט ריכטיג ָ ער גלייך "עס איז ַ
פארקערטע ,ווייל דאס ַ ס'וועט ַארויסברענגען בלויז ָ
זאל בעסער ווערן.ָ פארבעסערן".
געטון ,און איך גיי זיך ַ
געמאכט צו אויפוועקן די ַ די טבע פון דעם שופר איז
דאס איז די ערשטע עיקר פון תקיעת שופר ,ווי ָ ּפנימיות פון דעם מענטש ,און דעם גוי'ס ּפנימיות איז תקיעת שופר העלפט בלויז פאר ַא
ראּפ ,און די ַאלע
דאס ַא ָ
דער רמב"ם שטעלט אונז ָ פארקערט ווי ַא נכנע. ַ אידישע נשמה
ַאנדערע גרויסע ענינים און טעמים זענען שוין די דאך ַא ריינע אינערליכע
האט ָ
ָאבער ַא איד ָ זאגט די גמרא (חגיגה ט ,ב)' :יאה עניותא
ַאזוי ָ
נאך דעם ערשטן כלל. וואס קומען ָ
קומענדיגע דרגות ָ האט
נקודה ,און ווען ער הערט דעם קול שופר ָ ליהודאי כי ברזא סומקא לסוסיא חיורא’ -ס'איז
ד
יום טוב של ר"ה שחל בשבת; שב"ק איז משּפיע 'אויף אונזער נפש'
ּפונקט ווי תקיעות שופר
פארטומלט ,ווערט אויךהארץ ווערט ַ אין ַא אידיש ַ האט דען רש"י געמיינט
דאס ָ
זיינע ַאלטע הרגליםָ , די תשובה ברענגט אן ערבוב השטן
גאנצער בריאה .ס'איז די
צעמישט דער שטן פון דער ַ מיט חיבוב המצוה?! זאגט ַאזדי גמרא אין מסכת ראש השנה (טז ,א) ָ
זעלבע כח הקליפה! אודאי איז די כוונה פון 'ישראל מחבבין את מאל,בלאזן צוויי ָ
האט מען מתקן געווען צו ָ
דערפאר ָ
ַ
האט אונז דער אויבערשטער דערפאר ָ
ַ און האבן ליב דעם חלק פון דער מצוה המצוות'ַ ,אז אידן ָ דערנאך תקיעות דמעומד ,ווייל
ָ תקיעות דמיושב און
בלאזן שופר ,ווייל ַאזוי זענען מיר מבטל ָ געהייסן וואס וועקט זיי אויף און ברענגט זיי לידי הכנעה!
ָ דאס טוט צעמישן דעם שטן ,כדי לערבב השטן. ָ
בלאזן
ָ איינמאל
ָ דעם שטן פון דער בריאה .מיט דאך דער טעם פון תקיעת שופר צו לכאורה איז ָ
געווארן,
ָ נאך אפשר נישט ַאזוי נתעורר וואלט מען ָ
ָ
האט ליב זיך צו מכניע זיין
יעדער איד ָ
פאר'ן אויבערשטן
ַ רוואס
פא ָ
מעורר זיין דעם 'עורו ישנים' ,אויב ַאזוי ַ
מאל ,תקיעות דמיושב און בלאזט מען צוויי ָ
דערפאר ָ
ַ זאגן די ספריםדא אן ַאנדערע טעם .נאר ָ שטייט ָ
מ'זאל ווערן גוט אויפוועקט,ָ תקיעות דמעומד ,ביז ַא איד איז מסכים צו מודה זיין בשעת תקיעת
צוזאמען; די תכלית פון תקיעתַ דאס גייט
הק' ַאז ָ
עורו ישנים כּפשוטו ממש. שטארקַ האב זיךיא ,איך ָ
הארץָ : שופר ביי זיך אין ַ
באקומען הכנעה שופר איז ַאז דער מענטש זאל ַ
טועה געווען ביז יעצט ,איך בעט דיך רבוש"ע העלף
פאר'ן אויבערשטן ,און ָאט די הכנעה ברענגט שוין ַ
בארעכטיגט
די שרעק פונעם שטן איז ַ קלאר ַאז אויב כ'גיי זיך נישט טוישן
ָ מיר! איך ווייס
מאטיש אן ערבוב השטן. אויטא ַ
ָ
מ'פארשטייט דעם ּפשוט'ן און ַ וואס
נאכדעם ָ ָ שטארק
ַ וועל איך ליידן בזה ובבא .איך וויל ַאזוי
וויאזוי ַאלע ַאנדערע טעמיםעיקר טעם ,זעט מען ַ ּפלאזן מיינע ַאלטע מעשים! איך הייב אויף די הענט ָא ָ דער חביבות המצוה פון אמת'ע הכנעה
וואס שטייט אין ספרים הק' בויעט און ענינים ָ האב זיך טועה
צום אויבערשטן ווייל איך ווייס ַאז איך ָ באמת איז דער תירוץ שוין מרומז אין רש"י
צענטראלן טעם .די ַאלע טעמיםַ זיך אויף דעם געווען ,און עס טויג נישט! ּפלאץ“ :כדי לערבב השטן שלאַ דארט אויפ'ן
ָ
זענען נישט קיין צוויי שיטות נאר ס'איז ַאלעס ָאט די הכנעה פון ַא איד בשעת תקיעת שופר, ישטין ,כשישמע ישראל מחבבין את המצוות
איין נקודהַ ,אז מצות שופר דארף צוריקברענגען האט ליבגעוואלדיגע חביבות! ַא איד ַָ זא
ברענגט ַא ַ מסתתמין דבריו”.
דעם מענטש צום אויבערשטן .און ַאזויווי ביי יעדע דאס איז זיין מהות! יעדער מענטש דאס צו טון ווייל ָ ָ וואס איז די כוונה פון רש"י ַאז אידן זענען ָ
דערנאך
ָ זאך און דא די נקודה פון דער ַמצוה איז ָ וואס זענען זיין מהות.
זאכן ָ נאכגעצויגן צו ַ ווערט ָ זאגן ַאז
מחבב די מצוה פון שופר? קען מען דען ָ
וואס ספרים הק' דא ַאלע ענינים און טעמים ָ איז ָ האט ַא געפיל צו נגינה ,ווערט
וואס ָ
ּפונקט ווי איינער ָ רמאגט איןפא ָ
באדייט ווען איינער ַ
די חיבוב המצוה ַ
האבן צוגעלייגט אויף דעם עיקר נקודה און צדיקים ָ דאס זעלבע ווערט ַא איד לעמאל צו זינגעןָ ,
ָ נמשך ַא זא
האט ַא ַ
צוואנציג דרייסיג שופרות ווייל ער ָ
ָ שטוב
פון דער מצוה. נמשך צו הכנעה. שטארקע חביבות דערצו ,און אויב איינער וועט אים ַ
וואס עס שטייט איןצום ביישּפיל :ס'איז ידוע ָ זאגט רש"י‘ :כשישמע ישראל מחבבין דאס ָ
ָ האטכאּפן ווייל ער ָ
ָאנרירן זיין שופר וועט יענער ַ
בלאזט שופר ווערט דערָ ירושלמי ַאז בשעת מען האבן ליב
את המצוות מסתתמין דבריו’ .אידן ָ זאגן ַאז חיבוב
ַא חביבות צו שופר?! קען מען דען ָ
דערשראקן ווייל ער מיינט ַאז ס'איז שוין
ָ שטן דאסוואס ברענגט זיי לידי הכנעהָ .
צו טון מצוות ָ באדייט ווען איינער איז מדקדק יוצא צו זייןהמצוה ַ
בלאזן מיט
ָ געקומען די גאולה שלימה ווען מ'וועט מאטיש ַאז אויך דער שטן זאל ווערןאויטא ַ
ָ מאכט
ַ ַאלע שיטות פון די שברים און די תרועותָ ,אבער ער
דעם שופר גדול. וואס געפינט זיך
צעמישט .ווייל ווען דער שטן ָ פארבלייבט מיט ּפלאץ און ער ַ
רירט זיך נישט פון זיין ַ
|| 10גליון הבינני
פאר'ן אויבערשטןָ ,אבער די בושה און די הכנעה ַ יאר דורכ'ן שבת קודש .דער שבת ַאליין
דאס ָ
ווערט ָ באזונדערע טעם דאס ַאלס ַא ַ
אויב לערנט מען ָ
האט דער אויבערשטער ַאריינגעלייגט דעם כח שבת ָ איז ממתיק ַאלע דינים! שטעלט זיך גלייך די ּפשוט'ע קשיא :דער שטן
אינעם עצם היוםַ ,אז ווען ַא איד קומט ָאן צום שבת מטשערקאס זי"ע אין ספר 'עמקַ ָאבער הרה"ק יאר און
רא ָ
פא ַ
דאך שוין אויסגעלערנט ַ האט זיך ָ ָ
דאס ַארויסברענגען זיין
מיט די ריכטיגע הכנה ,וועט ָ אויבנדערמאנטן
ַ דאס מבאר לויט דעם תפלה' איז ָ יאר צוריק ַאז דער שופר איז נישט דער פאר צוויי ָ
פאר'ן רבוש"ע. לב נשבר ַ יסודַ ,אז דער עיקר תכלית פון תקיעות שופר ,איז יאר
רוואס ווערט ער יעדעס ָ פא ָ שופר של משיחַ ,
ַארויסצוברענגען ביים מענטש ַא לב נשברַ ,א הכנעה דערשראקן?!
ָ מאלכא ָ
נא ַָ
יאר וועלן מיר זוכה זיין בדין ,בזכות
דאס ָ
ָ
שב"ק פאר'ן אויבערשטן .אויך דער הייליגער און ַא בושה ַ ָאבער מיט דעם הקדמה פונעם רמב"ם ַאז די
האט דעם זעלבן כח מעורר צו זיין בושה מיט שבת ָ עיקר מצוות תקיעת שופר איז צו אויפוועקן דעם
האט אונז ַאזוי ליב און דער אויבערשטער ָ
זאגט ַאזהכנעה פאר השי"ת ,ווי דער תיקוני זוהר ָ פארשטייט מען זייער גוט ַאז ווען אידישע הארץַ ,
זאלןוואס ָהאט ער אונז געגעבן מצוות ָ דערפאר ָ
ַ
'שבת' איז אותיות 'בש"ת' ,און ווי חז"ל ָ
זאגן ַאז אפילו ַא איד ווערט נתעורר אפילו אויף ַא סעקונדע צו
אונז העלפן צוריקגיין צו אונזער ָאריגינעלער מהות.
זאגן ַא ליגנט שבת ,ווייל האט מורא צו ָ אן עם הארץ ָ יא
דאך ָהאט ער ָ נאנטער ווערן צום אויבערשטןָ , ָ
האט אונז געגעבן די מצוה פון תקיעת שופר ער ָ
'אימת שבת עליו'. האט נישט קיין חיות! דערשטיקט די קליּפה ,עס ָ
יאר ,ווייל ס'איז ַא זמן ווען מען משּפט דוקא ָאנהויב ָ
נאכדערצו אום ראש השנה ,ווען עס שטייט ַא ציבור ָ
דעם מענטש ,און דורכדעם וועלן מיר זוכה זיין בדין. פאדערט זיך אונזער הכנה צום שב"ק
עס ָ
אידן וועלכע ווערן נתעורר בתשובה בשעת תקיעת
האט אונז געגעבן די מצוה פון ניסוך ּפונקט ווי ער ָ איי ,וועט דער מענטש פרעגןַ ,אז איך זע נישט
שופר ,אודאי מיינט דער שטן ַאז ס'קומט די גאולה
המים אין דעם יום טוב פון סוכות ווען מ'איז נידון על זאל מיר ברענגען די הכנעה? דער וויאזוי דער שבת ָ ַ
זאלן זוכה זיין
מאל ווען ער וויל ַאז מיר ָהמים .יעדעס ָ שלימה ,ווייל ַאזוי שּפירט זיך די גאולה שלימה! ווען
דאך אויך שייך ַאז
תירוץ איז ַאז ביים שופר איז אויך ָ
זאל אונזוואס ָבדין ,איז ער אונז מזכה מיט ַא מצוה ָ יאר איז זיכער
גאנץ ָ
אידן זאלן בלייבן אין דעם מצב ַא ַ
גארנישט משּפיע זיין .אלא מאי ,דער מענטש ס'זאל ָ
ָ
העלפן דערצו .מיט זיין גרויס אהבה שטעלט ער אונז ס'וואלט שוין געווען די גאולה.
ָ ַאז
ּפאסיגער כלי ַאז די מצוה
מוז זיך צושטעלן צו זיין ַא ַ
דאסוואס ער ווייסט ַאז ָבאשטימטע מצוותָ , אויס די ַ דאסזאל אים קענען ַאריינשיינען! אויב ַאזוי איז ָ ָ פתח להם נועם ורצון; שבת ברענגט
פאר דעם האבן ַדארפן ָוואס מיר ַזאך ָאיז די בעסטע ַ מ'דארף זיך צוגרייטן ַאז דער שבתַ זעלבע ביי שב"ק. הכנעה
מאמענט. יעצטיגן ָ מאכטזאל קענען משּפיע זייןָ ,אבער אויב ַא איד ַ ָ פאלט אויס די ערשטע ראש השנה יאר ַ דאס ָָ
יאר געגעבן ַאדאס ָהאט אונז ָאויב דער רבוש"ע ָ האט שב"ק דעם זעלבן כח צו די ריכטיגע הכנהָ , מ'זאל
ָ האבן מתקן געווען ַאז וואס חז"ל ָ
אום שבתָ ,
האט נשטאט תקיעות שופר ,איז עס ווייל ער ָ
ָ שבתַ ,א וואס דער שופר טוט ,נישט נאר אין די עולמות טון ָ בלאזן קיין שופר .דער ספה"ק מאור ושמש ָ נישט
האבן דעם שב"ק דארפן מיר ָיאר ַדאס ָ
געוואוסט ַאז ָ טראכטן) ,נאר עס טוטַ העליונים ַ
(אזויווי מ'איז געוואוינט צו וויאזוי קען זיין ַאז די חכמים
איז מסביר ַאז לכאורה ַ
יאר באגלייטן צו זוכה זיין בדין! ָ
דאס ָ זאל אונז ַ
וואס ָָ דא אויפ'ן נפש פון דעם איד! אויך אויף ָ וואס איז ממתיק ַאלע דינים? זא מצוה ָזאלן עוקר ַא ַ
גאנצע פיר און האבן מיר ַא תקיעות שופר במשך די ַ ָ דארף
געפאלט אינמיטן די וואך ַ
ַ אויב ראש השנה זאגט דער מאור ושמש ַאז די זעלבע המתקת נאר ָ
צוואנציג שעה פונעם שב"ק!ָ זאל ַארויסברענגען
וואס ָ
מען צוקומען צו ַא שופר ָ וואס ווערט דורך די מצוה פון תקיעת שופר, הדינים ָ
וואךָ .אבער ווען ס'קומט ַא ראש השנה'דיגע נשמת בטחון אויף די קומענדיגע ָ ַאז מ'איז נכנע ,וועט דער טוב ָאנקומען גרינגער
דאנקטסאך מער עומק .ס'איז ַאן 'עד הנה' מיט ַא 'מספר גדול' ...ער ַדא ַא ַ
ליגט ָ מאטיש ווייטער:
אויטא ַ
ָ ווען ַא מענטש לעבט מיט דער מחשבה ,גייט ער
פארזיכערט ַאז די חסדי ה' וועלןרלאפענעם ָיאר און ער איז ַ פא ָגאנצן ַ אויפ'ן ַ דאס בעסטע לעמאל ָ
ָ זא טוב ומטיב ,און ער טוט ַא דער רבוש"ע איז דאך ַא ַ
ממשיך זיין אויפ'ן קומענדיגן ָיאר. פאר מיר ,אויב ַאזוי וויל אים דינען! איך וויל נישט זיין דערווייטערט פון אים!
שטארקער מען ציעט עס אויף צוריק,
ַ וואס וויפיל
דאס איז ַאזויווי ַא פייל ָ
ָ פאר'ן אויבערשטן ,ער
בנוסף לזה ,אויב דער מענטש איז זיך מער מכניע ַ
פליעט עס ווייטער .וויפיל מער התבוננות מ'לייגט ַאריין אין דעם 'עד הנה פאררעכטן
זאל ַ זאגט אים ַאז ער ָוואס השי"ת ָ איז אינטערעסירט צו הערן ָ
זאגט זיך דער 'ואל תטשינו ה' אלקינו לנצח' .דערעזרונו רחמיך'ַ ,אלץ בעסער ָ מאטיש דער 'גוטס' קומען אויף ַא בעסערן
אויטא ַ
ָ דעמאלט וועט
ָ זיינע מעשים,
קיינמאל
ָ פארזיכערט ַאז דער רבוש"ע גייט אים איד איז באמת פרייליך און ַ פארנעם ,ווייל דו ַארבעטסט מיט! וויפיל ַא מענטש איז נענטער צום רבוש"ע,ַ
רלאזן.
פא ָנישט ַ סאך ַא לייכטערן אופן .די תשובה תפלהוועט דער טוב ממילא קומען אויף ַא ַ
וצדקה זענען מעביר ַאלע דינים.
ס'איז געווען גוט ,און ס'וועט זיין גוט
זא מצב פאר'ן מענטש זיך ַאריינצושטעלן אין ַא ַ אודאי איז זייער כדאי ַ
געהאט ַאזויפיל
ַ האב דאך
טראכט" :איך ָ וואס ַמאל קען זיין ַא מענטש ָ ַא ָ
וואס
טאקע קומען מיט ָ נאנטקייט צו השי"ת ,כדי ַאז דער טוב זאל ַ פון ָ
כ'האב ּפשוט
ָ דורכגעגאנגען ַאזויפיל ּפרשיות.
ַ צרות די פריערדיגע ָיאר ,איך בין
ווייניגער עגמת נפשָ ,אבער אפילו אויב דו וועסט נישט תשובה טון ,וועט דער
דאס איז ָאבער ַא טעות ּפראבלעמען"ָ ... נאך ַא ָיאר פון ָ מורא ַאז ס'וועט זיין ָ
באדויערןפאר דיר! נאר צום ַ זאך ַ מאכן די בעסטע ַ נאך ַאלץ ַ
אויבערשטער ָ
פארהאט געטון די בעסטע ַ מוחלט .ווייל ס'איז זיכער ַאז דער אויבערשטער ָ
דאס קענסטו ַאליין מחליט זיין. וועט דער טוב ָאנקומען מיט מער עגמת נפשָ .
פאר'ן רבוש"ע ,וועט אודאי פאריגן ָיאר .ווען ַא מענטש איז נכנע ַ דיר אויך דעם ָ
דאס גוטס אויך בנגלהָ ,אבער אפילו אויב נישט ,איז עס געווען ַא ָיאר קומען ָ ס'האט מיט דיין אייגענע בחירה.
ָ האט נישט מיט'ן אויבערשטן ,נאר
דער חלק ָ
האט זיך ָאּפגעגעבן מיט דיר אויף יעדן טריט און וואס דער אויבערשטער ָ ָ
באדייט
האט ַאן ַאנדערן ַ
דער נשמת פון ראש השנה ָ
דאס געווען זייןהאט געלעבט אין ַא הסתר ,איז ָ שריט .אויב דער מענטש ָ
זאל נישט מוזן לעבן אין ַא הסתר אייגענע הסתר .יעצט טוט ער תשובהַ ,אז ער ָ לענפאלס ,ווען ַא מענטש ווייסט ַאז דער אויבערשטער גייט זיך ָאּפגעבן
ַ ַא
לעמאל טוב ,און וויפיל מער דער מענטש ָ נאך ַא ָיאר .אָבער דער רבוש"ע איז ַא ָ זאגטגעוואלדיגע שמחה .דער איד ָ ַ דאס ַא
מיט אים נאר לטובה ,ברענגט ָ
מיטהאלטן בחוש.
ַ וועט ַארבעטן אויף זיך ,וועט ער עס קענען ווארעמקייט,זא ַזאגט נשמת מיט ַא ַּפסוקי דזמרה מיט ַא מורא'דיגע שמחה ,ער ָ
אויב ַא איד גרייט זיך ריכטיג ,מיט תפלות ,מיט הכנעה ,און מיט התבוננות, דאס גוטס פון דעם רבוש"ע.ווייל ער שּפירט ָ
טאקע זיין פרייליך און זאל קענען ַ העלפט אים דער רבוש"ע ַאז ער ָ וואך שבתדא ַא 'מספר קטן' און ַא 'מספר גדול' .יעדע ָ
זאך איז ָ
ביי יעדע ַ
דאווענען ַאז דער מח זאל ַארייננעמען ַאלע אויפגערוימט .ער ָ
זאל קענען ַאזוי ַ זאגט 'עד הנה עזרונו רחמיך ואל תטשינו ה' אלקינו לנצח' ,איזווען דער איד ָ
גאנצן ָיאר.
דארף מיטנעמען אויפ'ן ַ וואס ער ַ
גוטע הבנות ָ האט
וואך און ער ָרלאפענע ָפא ָ
דאנקט אויף די ַדאס מיט ַא 'מספר קטן'; ער ַָ
גליון הבינני || 11
יאר בלי שום ספק!
עס קומט ַא גוטע ָ
ליל שישי ת בא תשפ"ה
פאר'דאגה'ט האט עררוואס ער איז נישט ַ
פא ָ מ'האט זיך געוואונדערט ַ
ָ און ווען משפט פון השי"ת ּ פאר'ן די שמחה ַ
געוואלדיגער ּפחד יום הדין ָאבער דער שופט
ַ דא ַא
טאקע ָ
געזאגט ַאז ס'איז ַ
ָ מאל געזיצן ביים טיש ראש הרה"ק בעל אמרי חיים מוויזניץ זי"ע איז ַא ָ
טאטע...איז מיין ַ מ'האט געזונגען פרייליכע ניגונים פון שירות ותשבחות. ָ ביינאכט אוןַ השנה
האט געזען ווי איינער פון די עלטערע חסידים וואונדערט ווען דער אמרי חיים ָ
'גוט' מיינט נישט ַא הפקר לעבן... געזאגט ַאז ַאזוי שטייט ָ האט ער אים זיך ַאז ראש השנה איז מען ַאזוי פרייליךָ ,
מ'דארף דאך
ַ האבן יראה? מ'דארף דאך ַָ וועט ַא מענטש פרעגןָ :אבער דאך אין תהלים :יַ ֲעֹלז ָש ַׂדי וְ כָ ל ֲא ֶשׁר ּבֹוָ .אז יְ ַרנְ ּנּו כָ ּל ֲע ֵצי יָ ַער .לִ ְפנֵ י ה’ כִ ּי ָבא
פאר'ן מענטש גייט נישט זיין זאך ַתשובה טון? דער תירוץ איזַ ,אז די בעסטע ַ שפֹּט ָה ָא ֶרץ .איידער דער אויבערשטער קומט משפט’ן די וועלט ,איז די צייט לִ ְ ׁ
נאכמער ,אפילו אויב דו גייסט לאזן לעבן אויף הפקר! ָ ַאז מ'וועט אים סתם ָ צו זינגען און זיך פרייען!
זאךוואס דו קענסט ,וועט אויך די בעסטע ַ תשובה טון און וויינען די מערסטע ָ דא ַא
דאס איז די חסידי’שע גירסא פון דעם טייטש .זייער ענליך איז אויך ָ
גאנץ ָיאר...זאלסט סתם עסן אייזקרים ַא ַנישט זיין ַאז דו ָ ווארט פון הגאון רבי שלמה וואלבה ז"ל' :יעלוז שדי וכל אשר בו ,אז ירננו כל ָ
וואס דו וועסט שטייגן,
פאר דיר מיינט ַאז ס'וועט זיין ַא ָיאר ָ
זאך ַ
די בעסטע ַ רוואס זיי זענען ַאזוי פרייליך? 'כי בא לשפוט הארץ' .ווייל פא ָ עצי יער' ,ווייסט ַ
דו וועסט זען די אהבה פונעם רבוש"ע ,דער אויבערשטער גייט דיר אויפהייבן דער אויבערשטער גייט משּפט'ן די וועלט.
דאס גייט קאסטן פאדערט ַאביסל ָאנשטרענגונגָ ... דאס ָבמשך דעם ָיאר ,און ָ טאקע איז רוואס ַ פא ָ דאס איז בעצם די ּפשוט'ע טייטש פונעם ּפסוקָ .אבער ַ ָ
זאלסטו וויסן ַאז דער לעמאל ַאזויָ ,אבער ָ
ָ דאס איז ַא
התבוננות און אחריותָ . טאקע נישט קיין דאך ַא לחץ .ס'איז ַ די בריאה ַאזוי פרייליך? לכאורה איז עס ָ
פארנומען דיר צו מטיב זיין.אויבערשטער איז ַ פארענטפערט געוואלדיגער ּפחד? דער ּפסוק ַאליין ַ ַ עצבותָ ,אבער ס'איז ָיא ַא
וואס ס'איז די גרויסע שמחה? ווייל י ְִׁשּפֹט ֵּת ֵבל ְּב ֶצ ֶדק וְ ַע ִּמים די שאלה! ווייסטו ָ
דער תכלית פון ראש השנה איז צו טון גוטס ְּב ֵמ ָׁש ִרים! דער אויבערשטער וועט משּפט'ן יעדן איינעם מיט'ן גרעסטן ישרות,
מ'זאגט ביי שמו"ע פון ראש השנה' :זה היום תחילת מעשיך' .דער ָ גאנצע בריאה ווייסט וויבאלד די ַַ וואס ס'קען נאר זיין! און אויפ'ן בעסטן אופן ָ
גאנצע וועלט מיט איין תכלית: שאפן זיין ַ
בא ַהאט לכתחלה ַ אויבערשטער ָ וואס קען זיין ,דעריבער איז דאסַ ,אז השי"ת גייט ּפסק'נען דעם בעסטן משּפט ָ ָ
פונדאסניי.
ָ להטיב לברואיו ,און ָ
דאס שּפילט זיך איבער יעדעס ָיאר זא גרויסע שמחה. דא ַא ַ
טאקע ַָ
מאל זיין בריאה? ווייל ער וויל כא ָ
נא ַ
באנייט דער אויבערשטער ָ רוואס ַ
פא ָ ַ
מאל מטיב זיין! יעדעס ָיאר בויעט זיך ַא נייע וועלט ,ס'קומט פאר כא ָנא ַ
אונז ָ ס'וועט זיכער זיין ַא גוטער ּפסק
ַא 'דינא קשיא' און ַא 'דינא רפיא' ,עס חזר'ט זיך איבער דער קטרוג המלאכים,
מ'זאל זיך קענען מתחבר זיין צו דערפארברייטערןַ ,אז ָ דאס ַאביסל ַ לאמיר ָ ָ
מ'דארף ממתיק זיין די דינים ,א.א.וו .עס ווערט
ַ עס ווערט דער סוד פון 'נסירה',
דאס לשון פונעם טור (או"ח תקפ"א) ַאז ערב ראש השנה קאנט ָ בא ַ שמחה :ס'איז ַ
זאך איז בלויז:
גאנצער ַשאפן די וועלט ,און דער תכלית פון דער ַ בא ַמאל ַכא ָנא ַ
ָ
וואשט מען זיך ַארום ,מען שערט זיך ,און מ'טוט זיך אן שיינע בגדים ,ווייל מ'איז ַ
מאכט דעם משּפט פון ראש להיטיב לברואיו! אויב ַאזוי ,ווען דער אויבערשטער ַ
געוואלדיגן בטחון ַאז דער אויבערשטער גייט אויס'ּפסק'נען ַ פארזיכערט מיט ַא ַ
מ'דארף
ַ וואס מ'קען זיך נאר פארשטעלן. זאך ָהשנה ,וועט עס זיין די בעסטע ַ
ַא גוט ָיאר"– .לובשים לבנים ,ומתעטפים לבנים ,ומגלחין זקנם ומחתכין
וואס איז נישט מוטל בספק. זיך ּפשוט מתחבר זיין צו דעם אמת ָ
צפרניהם ,ואוכלין ושותין ושמחים בר"ה ,לפי שיודעין שהקב"ה יעשה להם נס".
זאגט" :רבוש"ע ,איך ווייס ַאז קלאּפט ַאריין ביים טיר און ער ָ
דער מענטש ַ
דאס בעסטע, טאקע אויף ָ
מ'האפט ַָ מאל וואונדערט זיך דער מענטש: סאך ָ ַא ַ
זאך ,ס'גייט למעשה ווערן נאר וויסן איין ַ
דאס בעסטע ,איך וויל ָ
ַאלעס גייט זיין ָ
ס'זאל זיין גוט,
דאוונט און מ'בעט ַאז ָ פאר'ן ּפסק .מען ַנאך ַ מ'האלט דאך ָ ַ ָאבער
כ'זאל מיך ָאנגרייטן"...
דארף וויסן אויב ָ דאס ָיאר? איך ַאויסגעפירט ַא שידוך ָ
וואס איז די כוונה פונעם טור? אויב ַאזויָ ,
מאל ...יעצט "דאס וועלן מיר רעדן אן ַאנדערע ָ זאגט אים דער אויבערשטערָ : ָ
פאר דיר .דואיז ראש השנה ,און איך בין דיר מבטיח ַאז ס'גייט זיין די בעסטע ַ האב נישט קיין שום ספק און איינס פון די ּפשטים אינעם טור איז ַאזוי :איך ָ
גאנצע בריאה ווייסט ּפראצענט!" -די ַ
פארזיכערט אויף הונדערט ָ קענסט זיין ַ טאטע ,און ער גייט ּפראצענט ַאז דער רבוש"ע איז מיין ַ ס'איז זיכער הונדערט ָ
טאקע זייער גוט פון דעם מציאות .יעלוז שדי וכל אשר בו ,אז ירננו כל עצי יער ַ זאך איז בכלל נישט קיין ספק! ווי די וועלט זאך פאר מיר! די ַ טון די בעסטע ַ
לפני ה' כי בא לשפוט את הארץ. פאר ַאן ערנסטן משּפט געהאלטן ַ
ַ האט
וואס ָדערציילט דעם משל פון איינער ָ
פטרון ראש השנה פטרון חודש תשרי
718. 686. 8300
קול הבינני
ארה"ב
072. 257. 7726 א"י לעילוי נשמתו של איש רב פעלים מעורר לבבות ישראל לע"נ איש יקר הרוח ועדין הנפש ,מרביץ תורה לעדרים
מקרב צעירים לאביהם שבשמים
הרה"ח ר' יוסף צבי ב"ר מרדכי שמואל
0333. 070. 6585 בריטניה
הרה"ח ר' ר' זכרי' שמעון הכהן רדזמינסקי זצ"ל
בן ר' יצחק ז"ל נלב"ע בדמי ימיו כ"ב סיון תשפ"ב
0480. 20. 16. 18 בלגיה
ת.נ.צ.ב.ה. ת.נ.צ.ב.ה.
לקבל הגליון בקביעות ע"י אימייל info machonhavineini. com -
ביהמ"ד אהל פיגא משה ביהמ"ד ויואל משה ביהמ"ד נצח ישראל
ביהמ"ד סאטמאר 26לאקער 42 סאטמאר לאקער 40פארשעי ביהמ"ד סאטמאר–בנין בראך–לאקער #213 ביהמ"ד סאטמאר 53לאקער #62
ביהמ"ד בית אלעזר ביהמ"ד אבני צדק
ביהמ"ד וויזשניץ לונדון לאקאר 25
לאנדאן :ביהמ"ד ביאלא 45לאקער 33 ביהמ"ד רב טוב
ביהמ"ד בית דוב
קרית יואל :ביהמ"ד בית
מנחם זאב
ביהמ"ד סאטמאר 13ביהמ"ד סטאלין
ביהמ"ד ראדאשיץ לאקער 25 מאנסי:
ביהמ"ד בראשוב–לאקער 58Central Market
ביהמ"ד וויען–שמש שטיבעל וויליאמסבורג:
ביהמ"ד קראסנא לאקער #166
ביהמ"ד ראחמיסטריווקא–ליד המקוה בארא פארק: ניתן להשיג הגליון
ביהמ"ד בּית התלמוד ליד הביהמ״ד
ביהמ"ד חברה ש"ס בביהמ" ביהמ"ד ישמח
ביהמ"ד הגדול וויזניץ עירמאנט
ביהמ"ד סאטמאר לאקער 219
ביהמ"ד ווילעדניק בנין שיף
ביהמ״ד קראלי–שמש שטיבעל ביהמ"ד טאהש–ליד המקוה
The Winery 18 Ave
במקומות הבאים:
|| 12גליון הבינני
