דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פטרון
מערכת דעהו
שנ ת ת שפ " ז ראש השנה גליון רצא
נתנדב לע"נ הרה״ח
זאב ב״ר משה ע״ה
וזו' האה"ח מרת
פעריל ב"ר טובי' ע"ה
מתוך
משנתו
של כ"ק דע את אלקי
מרן
רבינו
אביך ועבדהו
שליט"א
פנימיות הנפש הנמצאת מכוסה וגנוזה לאורך כל ימות השנה.
והקב"ה דן את האדם על פי מעמקים נעלמים אלו ,ומכח
ביאורים ויסודות מורחבים בתורת מרן הבעש"ט ותלמידיו זיע"א משנת החסידות
זה יוצא האדם זכאי בדין בראש השנה[ ,וכפי שיתבאר ביתר
מהי מעלת ה'דן יחידי' לעומת בית דין של שלשה? | מדוע נמלך הקב"ה עם המלאכים על בריאת האדם אם בסופו 'כבר נעשה' מקודם?
להלן בעז"ה]. | איך אפשר לשמוח בראש השנה בעוד שאין אנו יודעים היאך יצא הדין? | יצירת 'נשמת החיים' היא באופן של 'בחילא יתיר' | תיקון
לחטא אדם הראשון בראש השנה -ע"י 'ובחרת בחיים' | מהו עומק נקודת הבחירה של איש הישראלי?
עצם הדין והמשפט הם מהעניינים העמוקים השייכים להשי"ת
איברא ,כי כל עצם עניינם של הדין והמשפט הוא דבר נעלם
ונשגב מאוד .וכדרך שרואים בבתי הדין הדנים כאן למטה, � � ֹ ֹ ֹ
ְְל ָָפ ֶנֶ י ָָך ִנִ ְגְ ל ּוּ �ָָּכ ל �ַַּת ֲֲע ל ּוּמ ֹו ת ַוַ ֲֲה מ ֹו ן ִנִ ְְס �ָָּת ר ֹו ת ֶֶׁש ִִמ ְ �ְּב ֵֵר א ִִׁש י ת :
הקב"ה דן את האדם בראש השנה עפ"י
כי כדי שהדיינים יכוונו אל האמת ויוציאו דין אמת לאמיתו,
צריך הקב"ה כביכול להופיע ולהתייצב בעדת הדיינים ולסייע
עומק פנימיות נפשו
בידם ,כדברי חז"ל על הפסוק (תהלים פב ,א; רש"י בראשית יח ,א)
'אלקים ניצב בעדת א-ל' .הרי שמצד עצמם -בלתי הסיוע
האלוקי העליון -לא היו הדיינים יכולים להוציא את המשפט
לאור כפי הראוי ממש.
בירור הדין לאמיתתו הוא מכח סיוע עליון בלבד
בעשרת הימים ישא לפשע עבדיו .נרמז בכתוב הענין כאשר
נודע בישראל מפי הנביאים ואבות קדושים' ,עכ"ל. א
והטעם בזה הוא ,כי כל מהות ה'דין' והמשפט תלויה במדת הרי כי מצד תורה שבכתב נחשב יום זה ומצוותו כחוק
הדין והמשפט של ראש השנה
הם עמוקים ונעלמים מאוד
האמת ,שכן תכלית כל הדין והמשפט היא לברר את המציאות נעלם ,המורה על כל עצם מהותו של היום הקדוש הזה,
ולעמוד על אמיתת כל דבר .והרי מקורה של מדת האמת הוא שהוא יום עמוק ונעלם מאוד ,כטעם 'בכסה ליום חגנו' .וזהו
נשגב ונעלה ,והוא מדה אלוקית ממש ,כענין שאמרו חז"ל (שבת שנרמז בכתוב 'תקעו בחודש שופר וגו' ,כי חוק לישראל הוא',
'איזהו חג שהחודש מתכסה בו ,זה ראש השנה'
נה' ).חותמו של הקב"ה אמת' ,ו'חותם' הוא דבר המיוחד לבעל כלומר שכל עניינו של החג ומצות השופר שבו ,הם בגדר � � ֹ ֹ ֹ ֹ ׁשׁ
'חוק' שאיננו מפורש בגילוי .ורק מכוחה של תורה שבעל פה ִיְִׂש ָָר ֵֵאל ה ּּוא ִִמ ְְׁש � ָָּפט
�ִִּת ְְקע ּּו ַַבֹח ֶֶד ׁשֹׁוָפָ ר ַ �ַּב �ֵֵּכ ֶֶסה ְלְ יֹום ַַחֵגֵ נ ּּוִִּ� ,כי ֹחק ְלְ ְ
החותם לבדו ,ואין לאחר בלתו ,כי רק בזה מוכיח החתימה ֹ ֹ
ומסורת אבותינו הקדושים דור אחר דור ,נודע לנו כי יום ֵלֵ אֹל ֵֵקי ַיַ ֲֲעֹקב (תהלים פא ,ד-ה) .בגמרא (ר"ה ח ).דרשו חכמינו ז"ל
כי הדבר שייך אליו בלבד .ואם חותמו של הקב"ה הוא 'אמת',
הדין הוא ,ונקבע להיות בו 'משפט לאלקי יעקב'. פסוק זה על יו"ט של ראש השנה ,יום הרת עולם ,אמרו שם
הרי שמדת האמת היא ענין אלוקי השייך אך ורק להשי"ת. 'איזהו חג שהחודש מתכסה בו ,הוי אומר זה ראש השנה'.
ומעתה ,כיון שכל בית דין היושבים לשפוט ,עליהם לברר בעשרת ימי תשובה מתגלה עומק הדין שבשורשו
ולהכיר את האמת ,מן ההכרח הוא שהקב"ה בעצמו יבוא כל עניינו של ראש השנה וטעם תקיעת
וכשם שעצם מהותו של יום זה טמיר ונעלם מאוד ,ככה
ויופיע שם לכוון ולהדריך אותם אליה .והרי זה כענין דכתיב ממש גם הדין הנעשה בו הוא נעלם ונסתר ביותר .כי ביום שופר הם חוק סתום ונעלם
(מיכה ז ,כ) 'תתן אמת ליעקב' ,כלומר שיעקב אבינו קיבל את הזה מתגלה עומק הדין כפי שהוא בשורשו העליון ,ומתוך הנה מה שראש השנה מכונה בלשון הכתוב בשם 'בכסה
האמת מאיתו ית' בדרך מתנה ,כי רק מכח נתינה זו זכה זה גופא נמתקים כל הדינים הנמשכים למטה ,כנודע מדברי ליום חגנו' ,הוא מפני שכל עניינו של היום הטוב הלזה הוא
לקבל איזו שייכות למדת האמת .והכי נמי בדידן ,אין לדיינים האריז"ל (ע"ח שי"ג פי"א) שאין הדינים נמתקים אלא בשורשם. אכן מכוסה וגנוז .כי הרי בפשטות לא נודע הטעם למה נקבע
שום אפשרות ויכולת להגיע אל האמת ולהעמיד אותה על ואמנם שרשים רבים ועמוקים יש לו למדת הדין ,גבוה מעל יום זה ליום טוב ,גם לא נתפרש בתורה במפורש טעמו של
תילה אלא אם כן יקבלו אותה בדרך מתנה מן השמים. גבוה ,בעומק לפנים מעומק ,וכולם מתעוררים בימים קדושים יום ,ואף ענין היותו יום הדין הגדול והנורא ,אלא נאמר בו
ובענין זה אמרינן בגמ' (שבת י' ).כל דיין שדן דין אמת אלו ,שכל מהותם היא בבחינת 'מעמקים' ,וכפי שמנהג ישראל אך זאת (במדבר כט ,א) 'ובחודש השביעי באחד לחודש וגו' יום
לומר בהם מזמור 'ממעמקים קראתיך ה'' (תהלים קל; שעה"כ תרועה יהיה לכם'.
לאמיתו אפילו שעה אחת ,מעלה עליו הכתוב כאילו נעשה
ראש השנה) ,להורות על שבימים אלו מתעורר ענין 'מעמקים', וכבר עמד בזה הרמב"ן ז"ל בפירושו (ויקרא כג ,כז) ,וזה לשונו:
שותף להקב"ה במעשה בראשית' .והיינו נמי מאחר שלא ניתן
המורים על עומק הדין בשורשו. 'לא פירש הכתוב טעם המצוה הזאת ,למה התרועה ,ולמה
לדון 'דין אמת לאמיתו' כי אם ע"י השתתפותו של השי"ת
העושה מעשה בראשית ,המסייע ביד הדיין להוציא כאור נצטרך זכרון לפני ה' ביום הזה יותר משאר הימים ,ולמה יצוה
גם באדם מתגלה אז עומק פנימיות הנפש
משפטו ודינו)א( . להיותו מקרא קודש כלל .אבל מפני שהוא בחדשו של יום
וכשם שהוא בעולמות עליונים ,כך הוא ממש בנפש האדם הכפורים ,בראש החודש ,נראה שבו יהיה דין לפניו יתברך ,כי
למטה .שבימים אלו מתעוררת בחי' 'מעמקים' ,שהוא עומק בם ידין עמים ,בראש השנה ישב לכסא שופט צדק ,ואחרי כן
פטרון הגליון -תשרי
נתנדב ע"י ידידנו הנכבד
הי"ו מוה"ר צבי אביגדור באלזאם א.ועומק יש בדבר במה שנחשב הדיין שדן דין אמת לאמיתו כ'שותף במעשה בראשית' דייקא .וזה ,עפ"י מה
לע"נ אמו שאמרו ז"ל במדרש (בר"ר ח ,ה) שכאשר בא הקב"ה לברוא את אדם הראשון ,אמרה האמת 'אל יברא' ,שכולו
האה"ח פערל ב"ר משה יוסף ע"ה שקרים .נמצא שמדת האמת לא הסכימה על בריאת האדם .אמנם למעלה מן ה'אמת' גרידא ישנה דרגת 'אמת
נלב"ע כ"ו תשרי תשנ"ד לפ"ק
לאמיתו' ,המורה לדין אלוקי ממש ,ומדרגה נעלה זו של אמת ,היורדת ביותר לעומק מעלת האדם [כפי שיתבאר
בהמשך המאמר בעז"ה] ,הסכימה על יצירתו.
א
והיינו שהיישוב לכך אכן יסודו במקור נעלם שלמעלה מבינת ליצירת האדם שנברא ביום הזה ,יום הששי לבריאה .כי כל 'שאין דן יחידי אלא אחד'
אנוש (ואכהמל"ב) .אך מכל מקום זהן דבר ברור ,כי לבסוף יצא עצם יצירתו של האדם השתלשלה ממקום נעלם וגבוה מאוד ודבר זה הוא יסוד מאמרם ז"ל במשנה (אבות פ"ד מ"ח) 'אל
האדם זכאי בדין .וכן הוא בכל שנה ושנה ,שבשורש הנעלם הנשגב מהשגת כל נברא. תהי דן יחידי ,שאין דן יחידי אלא אחד' .בכך הורו לנו חכמינו
זוכה כל אדם מישראל בדינו ביום המשפט הקדוש. ז"ל ,שעיקר הדין ושלימותו אינו אלא אצל הדן יחידי ,כי הוא
וכפי האמור ,גם יציאה זו של האדם זכאי במשפט בראש 'מה אתם מדיינין ,כבר נעשה אדם' לבדו יכול לעמוד על האמת ,ואין ביכולתו של שום נברא
השנה ,נכללת בסוד 'בכסה ליום חגנו' .כי כשם שכל עצם וכך אמרו חכמינו ז"ל במדרש (בר"ר ח ,ה) ,וזה לשונם' :בשעה לחקות אותו בכך ,ולהגיע בעצמו אל האמת לאמיתה בטהרתה.
החג הוא מכוסה ,טמיר ונעלם ,כמו כן הדין הנעשה בו ביום שבא הקב"ה לבראות את אדם הראשון ,נעשו מלאכי השרת דהנה מה שהגדירו חז"ל את דינו של הקב"ה בשם 'דן יחידי',
הוא נעלם ביותר ,ואין שום נברא שיש לו השגה בעומק כיתים כיתים ,וחבורות חבורות ,מהם אומרים אל יברא ,ומהם אין הכוונה רק לכך שהוא דן לבדו -בניגוד לשלשה דיינים
המשפט הזה. אומרים יברא וכו' .עד שמלאכי השרת מדיינין אלו עם אלו, שבכל בית דין ,אלא עיקר המכוון הוא ,לדרגה אחרת ורוממה
ומתעסקין אלו עם אלו ,בראו הקב"ה .אמר להן מה אתם יותר בבירור הדין והמשפט.
השמחה השורה בראש השנה -מכח זכייתנו בו ע"פ עומק הדין מדיינין ,כבר נעשה אדם' ,עד כאן.
הנברא עומד על האמת רק מתוך סברות וצדדים שונים
ומכח אותה זכייה נעלמת בדין שביום ראש השנה ,שורה ולא נבוא עתה להאריך בביאור הדיונים הרבים שנעשו על
ביום זה שמחה יתירה בדרך אתכסיא ,וכמו שכתב הטור (או"ח בריאת האדם [וכבר נתבאר בדברינו בארוכה במקום אחר] .אך שכן בדיני בני אדם יש צורך בשלשה דיינים ,האחד נוטה
סי' תקפ"א) שרוחצין ומסתפרין בערב ראש השנה ,על פי המדרש זאת יש לומר :כי אילו היינו באים לדון על פי חשבון וסברא לימין ,והשני לשמאל ,ומתוך כך מתעוררים צדדים שונים
(ירושלמי ר"ה פ"א ה"ג) 'אמר רבי סימון ,כתיב (דברים ד ,ז) 'כי מי שכלית על בריה הלזו ה'אדם' ,אם כדאי לבראו או לאו ,אזי לכאן ולכאן ,עד שבא הדיין השלישי ומכריע ביניהם .ונמצא
גוי גדול אשר לו אלקים קרובים אליו' וגו' ,רבי חנינא ורבי היה מקום רחב לשאת ולתת בדבר ,ולדון בו בהרבה צדדים, שבדין כזה מתבררת האמת רק מתוך משא ומתן וחשבונות
יהושע אומרים ,איזו אומה כאומה זו שיודעת אופייה [-מנהגיו יברא או אל יברא ,שכן ישנו מקום לקטרג ולומר 'מה אנוש רבים ,עד שע"י כל הסברות והצדדים מגיעים לבירור האמת.
ודיניו] של אלקיה .שמנהגו של עולם ,אדם שיש לו דין לובש כי תזכרנו' (תהלים ח ,ה; סנהדרין לח ,):וכי 'עתיד הוא למחטי
שחורים ומתעטף שחורים וכו' ,לפי שאינו יודע איך יצא דינו, קמך' (זוה"ק ח"א כה .וראה עוד שם ח"ג סט ,):ומאחר שיבוא לידי הקב"ה רואה את האמת בעצמותה
אבל ישראל אינן כן ,לובשים לבנים ומתעטפים לבנים וכו', חטא ,שוב כיצד תגיעה נשמתו לידי תיקונה .ועל דרך זה ישנן שונה מכך הרבה הוא מדרגת המשפט של הקב"ה ,ה'דן
ואוכלים ושותים ושמחים בראש השנה ,לפי שיודעים שהקב"ה עוד טענות רבות מדוע שלא לברוא את האדם ,עד שמצד יחידי' .שכן דין זה יוצא לאור מתוך גילוי נקודת האמת
יעשה להם נס'. שורת הדין והחשבון היה נראה לכאורה שעדיף שלא ייברא. בעצמותה ממש ,בלי שום צדדים ונטיות שונות .והיינו שהקב"ה
רואה את האמת כמציאות מוחלטת וברורה ,עד שאין לפניו
והיינו שכלל ישראל מובטחים שייצאו זכאים בדין ,ומכח בטחון
האדם נברא ממקור עליון שלמעלה מחשבונות ודיונים שני צדדים כלל ,וממילא אין לו צורך בחשבונות ובירורים כדי
זה הם אוכלים ושותים ושמחים בראש השנה .וכל זה מכיון
ומה שגרם בסופו של דבר להכרעת הקב"ה לברוא את להכריע את האמת ,כי הוא עומד על האמת מצד שהיא אמת,
שבשורש הדין אכן בוודאי זוכים המה בדינם.
האדם ,אכן אין לו הסבר הגיוני המובן על פי שכל הפשוט. בבחינת 'תא חזי' ,ותו לא .והנה התגלות האמת שכזו ,בכל
אלא שבריאתו נובעת ממקור נעלה ונשגב ,ממקום שלמעלה מן כך בהירות ,שייכת אך ורק לגבי הקב"ה ה'דן יחידי' ,ושום
הקב"ה דן את בני ישראל ע"פ היסוד 'ועמך כולם צדיקים'
השכל ,שבו אין מקום כלל לדיונים וחשבונות .וזהו שאמר בן אדם אינו יכול להידמות אליו בכך.
ועומק הענין הוא ,מכיון שאכן במקור שורשם כל בני ישראל
הקב"ה למלאכי השרת 'מה אתם מדיינין ,כבר נעשה אדם',
הם צדיקים וזכאים ,כפי שנאמר בהם( :ישעיה ס ,כא) 'ועמך כולם 'כי המשפט לאלקים הוא'
כלומר שלפי האמת יצירת האדם היא ענין נעלה שאינו עומד
צדיקים' [וכפי שיתבאר ביתר להלן בעז"ה] .והקב"ה שהוא דן על כל פנים למדנו ,שכל עצם הדין והמשפט -הנובעים
לדיון כלל.
יחידי ,יודע את סוד העמוק הזה ,ולכן הוא דן את בני ישראל ממדת האמת ,מדתו העליונה של כביכול ית' -הם ענין אלוקי,
מצד שורשם העליון ,ובכך הוא מזכה אותם בדין. [ואע"פ שמתחילה אכן נמלך עמהם הקב"ה בדבר יצירת בסוד הכתוב 'כי המשפט לאלקים הוא' (דברים א ,יז) ,הנוגעים
האדם ,כדברי רש"י בפסוק (בראשית א ,כו) 'נעשה אדם' ,אין במקום גבוה ונשא מאוד ,הנעלם מכל רעיון.
בית דין של ישראל נקרא 'בית דין של זכות' הכוונה שהמלכה זו באה להכריע את עצם המשקל אם לבראו
אם לאו ,רק היתה זאת מצד מדת ענוותנותו של הקב"ה, והנה ביתר שאת אמורים הדברים בנוגע הדין והמשפט
וכפי שנתבאר לעיל ,הקב"ה מופיע בעדת הדיינין כדי לסייע שביום הנורא הזה ,כאשר כל הדין מיועד להיעשות עפ"י
בידם להשיג את ה'אמת לאמיתו' שבדין .ולעניינינו הכוונה כפי שפירש רש"י שם .אבל באמת כבר נעשה האדם ממקום
שלמעלה מכל אלו הדיונים .ויבואר עוד להלן בעז"ה]. עומקו ושורשו דוקא ,במקום גנוז ונסתר ביותר ,וכפי האמור
היא ,שגם הדיינים למטה ישתדלו לדון את כלל ישראל על לעיל שכל עצם משפטו של ראש השנה נובע ממקור נעלם
פי שורשם הפנימי ,ובכך יוכלו לעורר ולהוציא את זכויותיהם ונשגב מאוד ,בבחינת 'בכסה ליום חגנו'.
בשורש הנעלם זוכה כל אדם בדין בראש
של ישראל. השנה -בסוד 'בכסה ליום חגנו'
ובענין זה איתא בזוהר הקדוש (ח"ב ו .רנז ).שכל בית דין וכשם שכל עצם יצירת האדם נמשכה ממקור עליון נעלם סיכום ותמצית
של ישראל הוא 'בית דין של זכות' (ראה עוד מכות ז .).והטעם ונשגב ,שאין שם חשבונות ודיונים כלל ,כך הוא ממש לגבי
הוא ,מפני שהם דנים את בני ישראל במדה שכולם צדיקים ראש השנה הוא יום פנימי ונעלם מאוד .וגם הדין שבו הוא עמוק
הדין הנעשה עליו בכל שנה ביום בריאתו -בראש השנה,
בעצם .לפיכך אפילו במקום שנוטה הדבר לחובה ח"ו ,מכל ביותר .וכמו כן מתעוררת פנימיות נפש האדם ,בחי' 'ממעמקים'.
כי ע"י התעוררות מקור עליון זה שממנו נברא ,זוכה האדם
מקום מאחר שהאדם נחשב צדיק בעצמותו ,שורת הדין נותנת דין ומשפט הם מדברים העמוקים השייכים להשי"ת בלבד,
לצאת זכאי בדין בכל שנה.
שידונו אותו לכף זכות ,ושישתדלו ביותר לברר ולמצוא לו אלקים ניצב בעדת א-ל' .אין דן יחידי אלא אחד' -הקב"ה רואה
פתח זכות)ב( . כי הרי תכלית יצירתו של האדם היתה ודאי בכדי שיהיה את האמת בעצמותה ללא שום דיון וצדדים.
זכאי ולא חייב ,ואשר בכך יוכל להגיע אל שלימות תיקונו
'ויגבה ה' צבא-ות במשפט' -התרוממות
ויעודו .ומצד תכלית נשגבה זו -אותה עלתה לפניו יתברך
הדין למקור נעלה ונשגב כבר בראשית היצירה -מן ההכרח הוא שסוף סוף ,על כל
ולפי מה שנתבאר שבראש השנה ויום הכיפורים נמשך הדין פנים בזמן האחרית ,יצא האדם זכאי בדין. ב
יצירת האדם ותיקונו השלם -
ממקום גבוה ונעלם ביותר ,יובן את הנאמר בתפלת ימים אלו ועל אף שאין הדבר מובן לגמרי על פי השכל החיצוני,
ממקור עליון הנשגב מבינת אנוש
את הפסוק (שם ה ,טז) 'ויגבה ה' צבא-ות במשפט ,והא-ל הקדוש שהרי לכאורה כיצד ניתן להבטיח שכל אדם אכן יזכה בדין,
נקדש בצדקה' .כלומר ,השי"ת מגביה את המשפט למעלה עד אחר שיש לו בחירה חפשית ,ובידו לבחור בטוב ובהיפכו.
מקור שורשו ,אל בחינת 'אמת לאמיתו' ,שהיא חותמו של הנה דבר זה אכן נכלל בכלל הסתירה הידועה שבין הידיעה
ׂ יצירת האדם בראש השנה -משורש נעלם ונשגב מאוד
הקב"ה ,אשר רק הוא לבדו עומד עליה ,ומכח מדרגה עליונה לבחירה ,שׂשכל האנושי אינו יכול להשיגה על בוריה ,וכפי
זו הוא עושה צדקה עם ישראל ,להצדיקם ביום דין ולהמשיך שכתב הרמב"ם ז"ל (פ"ה מהלכות תשובה ה"ה) שעל דבר זה נאמר והנה יסוד זה שהצבנו כאן ,שהדין ביום המשפט נובע ממקום
עליהם רחמים וחסדים. (ישעיה נה ,ח) 'כי לא מחשבותי מחשבותיכם ולא דרכיכם דרכי', נעלם ונסתר למעלה מהשגת אנושי ,הוא גם היסוד והשורש
נמצא אפוא ,שכל בריאת האדם -שהוא עיקרו ותכליתו של כל מעשה בראשית -נעשה עפ"י מדת 'אמת לאמיתו' .ומעתה ,כאשר הקב"ה משפיע כח זה אל הדיין
שיוכל גם הוא לדון דין 'אמת לאמיתו' ,נעשה הוא בכך 'שותף להקב"ה במעשה בראשית'.
ב.ומהאי טעמא נתגלה ענין זה -שהקב"ה מופיע בעדת הדיינים -דוקא לאחר שקיים אברהם אבינו את מצות מילה ,כפי שנאמר בפרשה (בראשית יח ,א) 'וירא אליו ה'
באלוני ממרא ,והוא יושב פתח האוהל' ,ופירש"י' :ישב' כתיב ,ביקש לעמוד ,אמר לו הקב"ה ,שב ואני אעמוד ,ואתה סימן לבניך שעתיד אני להתייצב בעדת הדיינין והן
יושבין ,שנאמר 'אלקים ניצב בעדת א-ל'.
בהקדם מה שביארו בזוהר הקדוש (ח"א צג ).שהפסוק 'ועמך כולם צדיקים לעולם יירשו ארץ' קאי על מצות מילה ,עיי"ש .והיינו ,שבמצוה זו מתגלה יסוד זה -שכל
איש ישראל חשוב בעצם כצדיק .יסוד זה מצינו גם במשנה (נדרים לא' ):קונם שאני נהנה לערלים ,מותר בערלי ישראל' .והטעם ,מפני שכל איש ישראל -גם זה שלא
נימול בפועל -נחשב כ'מהול' .הרי שבמצות מילה מתגלה היסוד ש'עמך כולם צדיקים'.
ועל כן דוקא בכאן אחר קיום מצות מילה ,רמזה התורה על הופעתו של הקב"ה בעדת הדיינים ,כי הוא יתברך הרואה את צדקותם העצמית והפנימית של ישראל,
מתייצב לצד הדיינים ומסייע אותם שידונו גם הם את עמו מתוך אותה הסתכלות עמוקה של זכות.
ב
אולם כל דיונים הללו לא שייכים אלא כלפי חלקו החיצוני הימים .בנוסף לזה נכללת בו יצירה שניה ויתרה -חלק הפעלת הדין מתוך הנהגת 'להטיבך באחריתך'
של האדם ,שבו הוא דומה לשאר היצורים .אמנם כשאנו באים ה'נשמת חיים' שבו ,שלא נברא בכח מאמר ודיבור ,כי אם וכל זה נובע מן היסוד של 'להטיבך באחריתך' (דברים ח ,טז),
לדון בנוגע חלקו הפנימי ,בחי' 'נשמת חיים' ,בחינה זו אינה ע"י 'ויפח באפיו נשמת חיים' ,מתוכיותו ומפנימיותו כביכול, והיינו ,שכל תכלית הבריאה אינה אלא להיטיב לאלו שנבראו
ניתנת לדיון כלל ,שכן שורשה במדת הכתר שלמעלה מעלה מן והוא חלק האלוק ממעל שנחנן בו האדם ,שעולה בזה על לשמו יתברך בזמן האחרית ,והקב"ה צופה ומביט כיצד ובאיזה
החכמה ,וממילא אין שום מקום למלאכים לדון בו ולצדד בזה שאר כל הברואים. אופן תתגלה הטבה זו לישראל .ומאחר שהם צדיקים בעצם,
אם יברא אם לאו ,שהרי אין ביכולתם להשיג כלל חלק עמוק הרי כאשר דנים את ה'צדיק' אזי כל מהות הדין אינה אלא
זה שבנפש ,שהוא למעלה מהשגה ,והוא בחי' אלקות ממש 'נעשה אדם' -יום הששי' ,ויפח באפיו' -שבת קודש ההשתדלות להביא אותו אל תכלית הטוב שבעבורה נברא.
כביכול .רק ה'דן יחידי' ,המביט על נקודת האמת בעצמותה, ושתי יצירות אלו שהשתתפו בבריאת האדם ,מתייחסות לשני
הוא המבין ומשיג את חלק נעלה זה שבאדם ,הנמשך ממקום ימים של מעשה בראשית ,יום הששי ויום השביעי .היצירה של סיכום ותמצית
שלמעלה מהשגה והשתלשלות. מאמר 'נעשה אדם' ,הדומה אל הנבראים שנבראו במאמרות
במשך ששת ימים ,שייכת ליום הששי ,שבו נאמר מאמר זה, יצירת האדם בראש השנה היא משורש נעלם ונשגב מאוד,
'נשמת חיים' אין לה בחירה לעבור על רצון ה' והיא בגדר מלאכה של ששת ימי המעשה .מאידך ,היצירה למעלה מחשבונות ודיונים ,ממקום 'ועמך כולם צדיקים' ,ושם הוא
ובאופן פשוט מתבאר הדבר ,כי אם אמנם מצד חלק החיצוני של 'ויפח באפיו נשמת חיים' ,שאיננה ככל מעשה בראשית זוכה בדין בוודאי' ,ויגבה ה' צבא-ות במשפט' .בית דין של ישראל
שבאדם יש לו בחירה חפשית ,ובידו גם לא לשמוע בקול ה' שנברא במאמרות ,אינה בגדר 'מלאכה' כלל ,אלא היא בבחינת הם בית דין של זכות ,מכח הסיוע האלוקי העליון' .להטיבך
אלוקיו ,ומצד זה אכן עלול הוא לחטוא ,ועל כן שפיר שייך 'שביתה' ומנוחה .על כן היא מתייחסת במהותה ליום השביעי באחריתך'.
לדון ולקטרג על כל עצם יצירתו ש'עתיד הוא למחטי קמך'. -שבו שבת א-ל מכל מלאכתו של עשרה מאמרות.
הרי שמצד ה'נשמת חיים' אשר באפיו ,שהיא חלק אלוק ממעל נמצא ,שביצירת האדם משולבים יחד כוחו של יום הששי
ממש ,בוודאי אין שום מציאות ויכולת להמרות את פי בוראו,
שהרי חלק זה הוא בחי' אלקות ,והוא נמצא תמיד באמנה איתו
וכוחה של שבת קודש .ואף על פי שגם נפיחת הנשמה
התרחשה בפועל ביום השישי ,מכל מקום מצד מהותה היא
ג
שני ימי ראש השנה -פנימיות
יתברך ,בלי שום מקום אפשרות להיפרד ממנו כלל .ומעתה, יצירה של יום השביעי ,אלא שמצד התכללותן של שתי
וחיצוניות הכלולות בנפש האדם
על חלק זה לא חלים שום קטרוגים ומשטינים מצד המלאכים היצירות והתאחדותן בנפש האדם ,נתהוו שתיהן ביום אחד.
העליונים ,ואין שום עיכוב לברוא את האדם.
שני ימי ראש השנה הם כנגד פנימיות וחיצוניות
'כבר נעשה אדם' -מצד ה'נשמת חיים' שנברא בכח נפיחה שבאדם ,והם בבחי' 'יומא אריכתא'
נבוא בעז"ה להעמיק יותר בענין חלק 'צדיק' זה הגנוז בקרב
על כן ,כאשר התייצבו מלאכי השרת לדון אלו עם אלו וכנגד שתי בחינות יצירות הללו -יום הששי ויום השביעי, כל איש ישראל ,להבין אותו על פי שורש הדברים.
בדבר יצירת האדם ,אם יברא או לא ,וזה כלפי חלק החיצוני שהם חלקי החיצוניות והפנימיות שבאדם -נקבעו שני
שלו ,בחי' 'נעשה אדם' - ,כבר בראו הקב"ה ,ואמר להם' :מה הימים של ראש השנה ,שכנגד יום הששי ויום השביעי של ימי 'וייצר ה' אלקים את האדם' ' -שתי יצירות'
אתם מדיינין ,כבר נעשה אדם' ,כלומר ,האדם כבר נברא מצד בראשית .וכן כתב האריז"ל (שעה"כ ראש השנה דרוש ב') ששני ימי
הנה נאמר בתורה בענין יצירת האדם (בראשית ב ,ז) 'וייצר ה'
חלק ה'נשמת חיים' שבו ,שכלפיו אין שום מקום לדיון וספק. ראש השנה הם בסוד חיצוניות ופנימיות ,עיי"ש .ולפי דברינו
אלקים את האדם עפר מן האדמה ויפח באפיו נשמת חיים',
והקב"ה אדון כל הנשמות ,שהוא לבדו מכיר ומשיג את חלק הכוונה היא לבחינות הפנימיות והחיצוניות הנכללות באדם
ודרשו חז"ל (בר"ר יד ,הובא ברש"י שם) 'וייצר' ' -שתי יצירות',
זה שבנפש ,בראו בעצמו על ידי נפיחת פיו כביכול ,שכן מצד עצמו שנברא ביום זה)ג( .וכשם ששתי יצירות הללו מתכללות
כלומר שהאדם הוא נברא הכולל בתוכו שתי יצירות.
חלק פנימי זה בוודאי יצליח האדם לבסוף ,ובוודאי יגיע אל ומתאחדות בתוך נפש האדם ליצירה אחת ,כך ממש נחשבים
תכליתו ושלימותו הנרצה שבעבורה נברא. שני ימי ראש השנה כקדושה אחת וכ'יומא אריכתא' (ראה ביצה
'נעשה אדם' -בריאה חיצונית ,כשאר כל הנבראים
ד :וברש"י ד"ה אסורה).
וביאור ענין שתי יצירות אלו הוא ,דהנה אנו מוצאים
סיכום ותמצית בפסוקים לגבי יצירת האדם שתי בחינות; מתחילה כתוב (שם
יום א' -בחינת 'כתר' ,יום ב' -בחינת 'חכמה'
'וייצר' -שתי יצירות' :נעשה אדם' ו'נשמת חיים' ,חיצוניות ויציבא מילתא גם במה שמבואר בדברי האריז"ל (שם ,דרוש א ,כו) 'ויאמר אלקים נעשה אדם' ,לשון 'ויאמר' הנאמר כאן הוא
ופנימיות ,כתר וחכמה ,יום הששי ושבת קודש .כנגדם שני ימי ג') שביום הראשון של ראש השנה מתקיימת הנסירה במדת כעין זה שנאמר בשאר נבראי מעשה בראשית ,שנבראו כולם
ראש השנה המתאחדים ל'יומא אריכתא' .הדיון בין המלאכים כתר ,ואילו ביום השני היא מתקיימת בספירת חכמה. בכח עשרה 'מאמרות' ,וכמו שנאמר בכולם 'ויאמר אלקים'.
אינו אלא על חלק החיצוני -שניתן להבין ולהשיג ,ולא על חלק ומצד בחינה זו דומה יצירת האדם לשאר כל היצורים.
אלוק ממעל -שרק הדן יחידי עומד עליו' .כבר נעשה אדם' -מצד 'כתר' -הנהגה שלמעלה מהשתלשלות,
ה'נשמת חיים' שנברא בכח נפיחה. 'חכמה' -סדר השתלשלות 'ויפח באפיו נשמת חיים' -חלק אלוק ממעל ממש
כי הרי נתבאר בדברינו פעמים רבות ,שמדת הכתר היא אמנם כל זה אינו אלא חלק אחד שבאדם -הבחינה
השורש להנהגה שלמעלה מסדר השתלשלות .מאידך ,ספירת התחתונה שבו .אך בנוסף לכך ניתוספה באדם מעלה יתרה
החכמה היא הראשית של סדר השתלשלות וההנהגה הקבועה, ויצירה עליונה יותר ,שעליה נאמר בהמשך 'וייצר ה' אלקים
ד כטעם הכתוב (תהלים קד ,כד) 'כולם בחכמה עשית'. את האדם וגו' ויפח באפיו נשמת חיים' ,לשון 'נפיחה' מורה
'ויפח באפיו נשמת חיים'
וכן הדבר ממש בנפש האדם ,חלק החיצוני של האדם, על דרגה מיוחדת ושונה לחלוטין ,שאין דומה לה בכל מעשה
-מדרגת 'חילא יתיר'
בחי' 'נעשה אדם' ,הוא חלק מסדר ההשתלשלות של העשרה בראשית.
מאמרות ,ושייך לספירת החכמה ,כנגד יום השני של ראש שכן בניגוד ללשון 'דיבור ואמירה' הנאמר בכל היצור ,המורה
השנה ,בחי' חיצוניות .ואילו בחי' 'ויפח באפיו נשמת חיים' על כח חיצוני בלבד של הבורא יתברך ,פעולת ה'נפיחה'
והנה שני חלקים הללו שבנפש האדם ' -נעשה אדם' ו'נשמת נשגב וגבוה מכל השתלשלות הספירות ,אלא נמשך ממהותו עניינה :הוצאת כח מתוך הפנימיות והעצמיות ממש ,כי כל
חיים' -מקבילים כנגד שתי בחינות יסודיות הנזכרות במעשה ועצמותו ב"ה כביכול ,וזהו כמדת הכתר שלמעלה מהנהגת הנופח -מתוכיותו ומפנימיותו נופח (ליקוטי אמרים פרק ב' ,בשם
בראשית ,ואלו הן' :טוב' ו'חיים'. השתלשלות ,כנגד יום הראשון של ראש השנה ,בחי' פנימיות. הזוהר) .מעתה ,הפסוק 'ויפח באפיו נשמת חיים' מרמז שנשמת
האדם היא חלק אלוק ממעל ממש שניתנה בו מתוך פנימיותו
'נעשה אדם' הוא בבחינת 'טוב' -כמדרגת מעשה בראשית הדיון למעלה על יצירת האדם לא היתה אלא יתברך ,ובזה עלתה מעלתו על כל שאר הנבראים.
על חלקו החיצוני -בחי' 'נעשה אדם'
כי הרי נתבאר שמאמר 'נעשה אדם' של יום הששי דומה וכן ביאר בזה הרמב"ן ז"ל שם בפירושו ,וזה לשונו' :ירמוז
ומעתה על פי הדברים האלה נמשיך ונאמר ,כי כל מה
לשאר המאמרות שבהם נברא העולם בששת ימי המעשה. לנו הכתוב הזה מעלת הנפש יסודה וסודה .כי הזכיר בה
שנמלך הקב"ה כביכול עם מלאכי השרת על עסק בריאת האדם,
ומצינו בכל ימי הבריאה שבכולם נאמר (בראשית א ,ד) 'וירא שם מלא ,ואמר כי הוא נפח באפיו נשמת חיים ,להודיע כי
(כמאמרם ז"ל שהובא לעיל) ,לא היה זה אלא כלפי חלק ה'נעשה
אלקים כי טוב' .והענין בזה ,שכולם נבראו בכח המידות לא באה בו מן היסודות כאשר רמז בנפש התנועה ,גם לא
אדם' שבו[ ,אשר בו אכן נרמזה המלכה זו ,כדרשתם ז"ל
העליונות של הבורא עולם ב"ה ,הנכללות בגדר 'טוב' (ואכמ"ל). בהשתלשלות מן השכלים הנבדלים ,אבל היא רוח השם הגדול
מלשון 'נעשה' בלשון רבים] .כי דוקא חלק זה שמקורו בספירת
נמצא אפוא ,שמדרגת מעשה בראשית שייכת למדת 'טוב'. החכמה -שיש מקום לבארה לשכל הטבעי והחיצוני -ניתן מפיו דעת ותבונה ,כי הנופח באפי אחר מנשמתו יתן בו' ,עכ"ל.
וממילא גם חלק ה'נעשה אדם' -שבו דומה האדם לשאר כל היה לדיון על פי השכל אם אכן נכון וראוי לבראותו או לא.
היצורים -הוא בבחינת 'טוב'. והדיון בו דומה במהותו לדין הנעשה בבית דין של שלשה, 'שתי יצירות'' :נעשה אדם' ,ו'ויפח באפיו נשמת חיים'
שיש מקום לנטות בו לצד ימין או לצד שמאל ,ורק לאחר יוצא מזה ,שנכללו בנפש האדם שתי בחינות של 'יצירה';
'ויפח באפיו' -בחינת 'חיים' יצירה אחת -היא חלק ה'נעשה אדם' שבו ,אשר נוצר בכח
מכן להכריע ביניהם .ועל דרך זו ממש היה גם הדיון אצל
אולם חלק הנשמה שניתוסף באדם ,שהיא חיות נעלה המלאכים על יצירת האדם ,הללו אמרו יברא והללו אמרו 'ויאמר אלקים' ,כדוגמת שאר המאמרות של מעשה בראשית.
הנמשכת מעצמיותו יתברך ,שהוא למעלה מן המידות אל יברא ,כעין הדיינים הדנים ושוקלים בין הצדדים השונים. ומצד חלק זה דומה האדם לכל היצורים שנבראו בששת
ג.ואין כאן המקום ליישב מה שלכאורה נראה קצת סתירה לדברינו אלה ,שהרי לפי מה שאמרנו עולה שיום הששי הוא בחי' חיצוניות ,בחי' נעשה אדם ,ויום השביעי
הוא פנימיות' ,ויפח באפיו' ,וזה לכאורה היפך ממה שכתב האריז"ל שיום א' של ראש השנה הוא כנגד פנימיות העולמות ויום השני הוא בבחי' חיצוניות .ויש בזה ביאור
ארוך בענין התכללות פנימיות וחיצוניות ,ואכ"מ.
ג
קונה לעצמך חיות נצחיות ,כדרך שהקב"ה הוא חי עולמים, סיכום ותמצית והספירות הטובות ,אינו מוגדר כ'טוב' גרידא ,שהרי הוא ית'
וממילא היה מתקיים בך 'ואכל וחי לעולם' (פסוק כב) .אמנם מרומם וגבוה הרבה מגדר ה'טוב' ,אלא הוא מכונה בשם 'חיים',
שני החלקים שבאדם הם בחינות 'טוב' ו'חיים'' .לטוב לנו
מכיון שבחרת לאכול מן העץ הדעת ,ובכך השווית את שכן הוא חיות עצמית הנמשכת ממקור החיים ,מחי החיים ב"ה.
כל הימים' -ימות החול' ,לחיותנו כהיום הזה' -שבת קודש,
עצמך לשאר הברואים שנוצרו מן האדמה ,הנה כשם שאין
ומתאחדים ע"י 'טוב מאוד' של יום הששי' .טוב' -סדר הרגיל,
בהם נצחיות ,אלא כולם כבגד יבלו וכלבוש יחלופו ,כך גם 'לטוב לנו כל הימים' -ימות החול' ,לחיותנו
'חיים' -יתר מן המדה .יצירת ה'נשמת חיים' בכח חילא יתיר, כהיום הזה' -שבת קודש
גוף האדם ה'עפר מן האדמה' ,ניטלה ממנו החיות הנצחיות,
ובבחינה זו אין בחירה להיפך.
ויוכרח לעבור את כור ההיתוך של המיתה ,עד שיקום שוב ומאחר שנתבאר ששני חלקי האדם הם יצירות של ימות
לעת התחייה לחיי נצח. החול ויום השבת ,נמצא שה'טוב' שייך לבחינת ימות החול,
ואילו ה'חיים' הם חלקו של יום השביעי .ועל שתי מדרגות
העסק בראש השנה לתקן את חטא אדם הראשון שביום הזה
ה אלו אמר הכתוב (דברים ו ,כד) 'ויצונו ה' אלקינו לעשות את כל
תיקון חטא עץ הדעת בראש השנה
והנה בכל ראש השנה ,יום בריאת האדם ,שבו ביום נברא החוקים וגו' לטוב לנו כל הימים ,לחיותנו כהיום הזה' .דייק
ובו ביום חטא (אדר"נ פמ"ב) ,כל עבודתינו ביום קדוש זה היא הכתוב ורמז כאן את שתי המדרגות' :לטוב לנו כל הימים'
-הבחירה ב'חיים' לעומת ה'טוב'
לתקן את חטא אדם הראשון ,ולהעמיד שוב את מעלת האדם בלשון רבים -כנגד ששת ימי המעשה; 'לחיותנו כהיום הזה'
על תילה ומדרגתה הנכונה. בלשון יחיד -כנגד יום שבת קודש ,דמתאחדת ברזא דאחד.
הבקשה על 'חיים' -התחדשות יצירת האדם חיבור שתי המדרגות ע"י 'טוב מאוד' הנאמר ביום הששי
באופן שיתגבר בו חלק ה'נשמת חיים' 'עץ החיים' ו'עץ הדעת' -כנגד חלקי הטוב והחיים שבאדם
והנה כנגד שני חלקים הללו שבנפש האדם ,עמדו בגן עדן [וביום הששי ,כאשר נגמרה מלאכת הבריאה ,ובתוכה גם
ועל כן כל בקשותינו בימים אלו סובבות את ענין ה'חיים', בריאת האדם מצד מאמר 'נעשה אדם' ,אמר הכתוב (בראשית
'זכרנו לחיים מלך חפץ בחיים וכתבנו בספר החיים' וכו' ,וכהנה שני אילנות; 'עץ החיים' ו'עץ הדעת טוב ורע' ,שהם השורש
ומקור לכל עצי הגן ,ומהם היה האדם מקבל מזונו כדי להזין שם ,לא) 'וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאוד'.
רבות .ועיקר הכוונה בבקשות אלו הוא ,לעורר את יצירת האדם והענין ,כי מאחר שהושלמו כל חלקי ה'טוב' שבמעשה בראשית
מחדש באופן שיתגבר בו חלק ה'נשמת חיים' ,והוא זה שימשול את כל גופו.
במשך ששת הימים ,מעתה צריכה להתגלות מדרגת ה'חיים',
בו -לעומת בחי' ה'נעשה אדם' ,ובכך נתקן את פגם האדם 'עץ הדעת' -שבשורשו העליון הוא רק 'טוב' -מזין את השייכת לקדושת יום השביעי .ולא עוד אלא שהיא צריכה גם
שדבק במדת הטוב החיצוני בלבד. חלק ה'טוב' שבאדם ,שהוא החלק שנברא במאמר 'נעשה להתחבר ולהתאחד עם ה'טוב' הפשוט של הבריאה.
כמו כן עבודתינו מלמטה היא ,להשתדל ולהתגבר בחילא אדם' .ו'עץ החיים' זן ומפרנס את ה'נשמת חיים' שבו ,והיינו
שע"י אכילה ממנו היה האדם קונה קשר ודביקות אמיתית והנה חיבור עליון זה נעשה ע"י בחינת 'טוב מאוד' .שכן 'טוב
יתיר ,ולעורר בקרבנו את הרצון וההשתוקקות להידבק בנקודת
בהקב"ה ,שהוא חי החיים)ד( . מאוד' מורה על תכלית מדרגת הטוב ,והוא השלב הקרוב
'חיים' זו ,בבחינת 'ואתם הדבקים בה' אלקיכם חיים כולכם
ביותר אל ה'חיים' ,המעלה את הטוב ומחבר את שתי המדרגות
היום' (דברים ד ,ד) ,באופן שנרגיש כי זו לבדה היא עיקר המהות
נקודת הבחירה של האדם -אם הוא יצירה לאחדים .ודבר זה נאמר בגמר יום הששי ,ממש בנקודה
והעצם שלנו ,עד שלא תהיה לנו בחירה כלל לעזוב אותה
ולהינתק ממקור חיינו ח"ו. של 'נעשה אדם' או של 'נשמת חיים' המחברת את היום הששי עם יום השבת ,כדי לכלול יחד את
וע"פ יסוד זה יאירו עינינו להבין את עומק פגמו של אדם יום הששי -שבדרגת 'טוב' ,עם יום השבת -שבבחינת 'חיים'.
הנפיחה בקול השופר מעוררת 'ויפח באפיו נשמת חיים' הראשון באכילתו מן העץ הדעת .כי על פי מה שנתבאר והרי זה כענין 'יומא אריכתא' של שני ימי ראש השנה ,שהם
שנפש האדם כלולה משני חלקים; חיצוניות ופנימיות' ,טוב' התחברות והתכללות בחינות 'טוב' ו'חיים' כאחת].
וגם קול השופר שאנו תוקעים ביום הנורא הזה ,מרמז על
ענין נעלה ונשגב זה .ויבואר הדבר עפ"י מה שנתבאר בדברינו ו'חיים' ,נאמר כי עיקר נקודת הבחירה של כל אדם עלי אדמות
היא -לקבוע מהי הגדרת עצם יצירתו ,האם הוא מחשיב את 'טוב' -סדר הרגיל ,השייך בו בחירה' .חיים'
במקום אחר בארוכה ,שהתקיעה והנפיחה בשופר בראש השנה -חילא יתיר ,למעלה מן הבחירה
מעוררת את התחדשות יצירת האדם בבחי' 'ויפח באפיו נשמת עצמו כיצירה של 'נעשה אדם' בלבד -בדומה לשאר הנבראים,
או שהוא מכיר בכך שהוא יצירה נעלה מזה ,בבחינת 'ויפח ויובנו הדברים ביותר ,עפ"י מה שנתבאר בגליון הקודם
חיים' ביום הזה .ולפי דברינו כאן היינו לומר ,כי קול השופר
באפיו נשמת חיים' ,אשר בהתעוררותה שוב אין בידו לבחור בענין מדרגות 'טוב' ו'חיים' .בחינת 'טוב' מורה על סדר הרגיל
מעורר שתתחדש יצירת האדם באופן שיתגלה בו ה'נשמת
ברע ובמות. והמהלך הפשוט ,ואילו 'חיים' היינו ההתגברות בחילא יתיר,
חיים' דייקא ,והיינו שיבוא האדם לידי הכרה שלימה שזהו
יתר מן השיעור והמדה.
עצם מהותו ,ושעל ידי כך יהיה תמיד דבוק בבוראו ובעבודתו.
על האדם להכיר שאמיתת מהותו היא 'צדיק' עוד נתבאר שם ,שבמדרגת טוב ישנו עדיין מקום לבחירת
ע"י התעוררות חלק הפנימי שבנפש מתבטלים כל המשטינים ביתר עומק ,ביד האדם להסתכל על עצמו כאילו כל מהותו האדם ,שהרי סוף סוף שייך לבחור ברע לעומת הטוב ח"ו.
ובהתעוררות נקודת חיים זו ,מתבטלים ונכנעים כל המשטינים ועצמותו תלויות ועומדות רק בכח בחירתו הגלויה ,וממילא אמנם בנוגע ל'חיים' אין שום מקום בחירה ,שהרי אין אדם
והמקטריגים העומדים עלינו .שכן כפי שנתבאר לעיל ,כל גם כל תכליתו ותיקונו אינם מובטחים ,אלא בידו להרשיע הבוחר מרצונו במות .וכאשר מתעוררת דרגה זו אצל האדם,
האפשרות לקטרג על האדם אינה אלא כלפי חלקו החיצוני, ולהיאבד עדי עד חלילה .ומאידך גיסא ,בידו להכיר שאמיתת ניטלה ממנו האפשרות לגמרי לבחור בההיפך מכן.
בחי' 'נעשה אדם' גרידא ,שבו אכן יש מקום לדון בשכל מהותו היא 'צדיק' ,בהיותו חלק אלוק ממעל ממש הדבוק בקונו
האנושי אם יצליח בשליחותו ואם טוב לו שנברא .אולם בהכרח ,וכל עבודתו אינה אלא להתאים עצמו וכל מעשיו 'ויפח באפיו נשמת חיים' -בבחינת 'חילא יתיר'
חלקו הפנימי ,בחי' 'נשמת חיים' שבתוכו ,אינו עומד לדיון וענייניו למה שהוא באמת בעצם שורשו .אבל סוף כל סוף וכך הוא הדבר ממש בענייננו ,בחינת 'טוב' היא המדרגה
כלל ,כי מצד חלק זה בלתי אפשרי שלא יגיע האדם לתיקונו מן ההכרח שתתגלה ותצא לפועל אמיתת מהותו ועצמותו. הכללית של כל הבריאה ,שבה ברא הקב"ה את כל היקום
ותכליתו ,ומצידו נחשב כל אדם מישראל בהכרח כצדיק כולו דרך עשרה מאמרות ובסדר השתלשלות .אמנם לאחר
העושה רצון קונו. פגם אכילת עץ הדעת -הגברת חלק ה'טוב' על ה'נשמת חיים' מכן התגבר הבורא כביכול בבחי' חילא יתיר ,והוסיף לברוא יצור
והקב"ה הדן יחידי לכל באי עולם ,מלך החפץ בחיים ,הוא ומעתה נבין שזה היה עומק הנסיון והחטא של אדם הראשון נעלה שלא עפ"י סדר השתלשלות ושלא בדרך 'מאמר' ,אלא
לבדו היודע ומכיר את שורש העמוק הזה של האדם ,וממילא באכילת עץ הדעת .כי במה שהקדים לאכול ממנו קודם שאכל באופן של 'ויפח באפיו נשמת חיים'.
הוא דן אותו על פי נקודה עמוקה ונעלמת זו ,ובכך הוא כותב מעץ החיים - ,על אף שבוודאי לא היתה כוונתו לחלק ה'רע'
ומצד בריה נעלה זו של 'חיים' אין עוד מקום כלל לבחור
וחותם אותו בספרן של צדיקים גמורים לאלתר לחיים ,וזוכר שבעץ ההוא ,רק לחלק ה'טוב' שבו ,מכל מקום -במעשה זה
בהפכה .והיינו לומר ,כי כאשר זוכה האדם להרגיש את נקודת
יצוריו לחיים ברחמים ,למענך אלקים חיים ,אמן. הגביר את חלק ה'טוב' שבו על חלק ה'נשמת חיים' שלו ,הניזון
החיים שבקרבו ,את ה'חלק אלוק ממעל' שבו ,שוב אין לו בחירה
מן העץ החיים .ובכך קבע את עצמו לדעתו להיות רק בריה
כלל לעזוב אותה ,ולהידבק בהיפך ממנה.
של 'נעשה אדם' בלבד ,כדוגמת שאר היצורים ,והעלים את
סיכום ותמצית וכשם שכביכול ב"ה התגבר בחילא סגיא ובאופן למעלה
מעלתו המיוחדת והנפלאה להיותו מציאות של 'חיים' וחלק
'עץ החיים' ו'עץ הדעת' מזינים את חלקי הטוב והחיים של האדם. בלתי נפרד מן השי"ת כביכול. מסדר השתלשלות כדי לברוא 'נשמת חיים' זו ,כך מוטל גם
פגם אדם הראשון באכילתו מן העץ הדעת -שהגביר את חלק על האדם להתחזק בעבודת השי"ת באופן של 'חילא יתיר'.
הטוב שבו על ה'נשמת חיים' .עיקר נקודת הבחירה של האדם המיתה שנקנסה על אדם הראשון -כדוגמת והיינו שעלינו לעבוד את הבורא לא רק בכח חלק הטוב אשר
הוא :אם הוא יצירה של 'נעשה אדם' או של 'נשמת חיים' .על שאר הברואים שאינם נצחיים בקרבנו ,בחי' 'נעשה אדם' ,אלא להשתדל לעורר את ה'נשמת
האדם להכיר שאמיתת מהותו היא 'צדיק' .תיקון לטא הראשון ומטעם זה נקנסה עליו מיתה באותה שעה ,כפי שאמר לו חיים' שנטע בנו השי"ת ,את נקודת חיים עמוקה הגנוזה
בראש השנה ע"י בקשת ה'חיים' דייקא .הנפיחה בקול שופר הקב"ה (שם ג ,יט) 'כי עפר אתה ואל עפר תשוב' .ועומק הביאור בתוכנו ,הדבוקה ביוצרה ובוראה בדבק תמידי .וכאשר נקודה
מעוררת התחדשות יצירת האדם ב'הגברת הנשמת חיים' .ועי"ז בזה הוא ,כי אילו היית בוחר לדבוק בעץ החיים ,בעוררך את פנימית זו מתעוררת ומתגלית באדם ,שוב אינו יכול לפרוש
מתבטלים כל המשטינים שעל ה'נעשה אדם'. חלק ה'נשמת חיים' שבקרבך הנמשכת משמי מעל ,אזי היית ולהיפרד כלל מהשי"ת ,כי שם לבבנו שואף זורח.
ד.ויציבא מילתא במה שנודע שגם התורה הקדושה כלולה משני חלקים; הנגלה והנסתר ,חיצוניות ופנימיות .ומבואר בתיקוני זוהר (פ ):שנגלות התורה -בחי' חיצוניות -
נמשכת מעץ הדעת ,ופנימיות התורה שורשה בעץ החיים .ואשר על זה קאי הפסוק הנזכר לעיל 'ויצונו ה' אלקינו לעשות את כל החוקים וגו' לטוב לנו כל הימים ,לחיותנו
כהיום הזה'.
ד
יום הדין דברים נעימים
העקידה ,מעשה של זכיה בחיים .כי אכן זו היא פנימיות כל
מסירות נפש ,בחירה בחיים אמיתיים. דברי נועם ופרפראות
על הפרשה ומועדי השנה
אבל ישמעאל לא הבין בכלל את ענין מסירות הנפש ,ואפילו
את ברית המילה לא הבין כנכון ,והסתכל על כך כענין של
ב
חבלה בעצמו למען ה' וכדו' .ועל כך ענה לו יצחק אבינו
סימנים בליל ראש השנה
שהוא מוכן אפילו להיהרג לגמרי למען ה' ,כי לפי הבנתו הקב״ה הוא עד הנעשה דיין
של ישמעאל הרי זה הוא ברית וזו היא מסירות נפש .ואכן
כאשר נצטוה אברהם אבינו על העקידה ״קח נא את בנך את כי אתה הוא דיין ומוכיח ויודע ועד (פיוט ונתנה תוקף).
יחידך אשר אהבת״ ,הסתפק ושאל את הקב״ה האם כוונתו בדיני נפשות אמר רבי עקיבא 'אין עד נעשה דיין' ,ומבואר
על ישמעאל (סנהדרין פט ,):כי מסירות נפש של הריגה שייך בגמ' (ר״ה כו ).כי זה הוא בדיני נפשות דוקא שאמר הכתוב א
ביותר על ישמעאל. ״ושפטו העדה וגו' והצילו העדה״ (במדבר לה ,כד-כה) ,שצריכים
ועומק הדברים הוא ,כי מסירות נפש היא ענין של חזרה אל הם לדון לכף זכות ,ומי שראה בעצמו את המעשה קשה לו סימני זכירת כנסת ישראל אצל הקב״ה
השורש ,ושורשם של אומות העולם מתייחס אחר הנחש אשר ללמד זכות. אמר אביי השתא דאמרת סימנא מילתא היא ,יהא רגיל
הטיל זוהמא בחוה .והוא שייך ביותר אל ענין המיתה שנאמר למיחזי בריש שתא קרא ורוביא כרתי וסילקא ותמרי (הוריות
ובזה נבין את ההדגשה המיוחדת כלפי הקב״ה שהוא 'דיין'
״ואל עפר תשוב״ (בראשית ג ,יט) ,שהרי הכתוב אומר ״ונחש עפר יב ;.כריתות ו.).
אף על פי שהוא 'יודע ועד' ,כי הקב״ה מלמד זכות על עם
לחמו״ (ישעיה סה ,כה) ,ולכן שייכים אומות העולם למסירות נפש יש לבאר מה הוא ענין הסימנים ,מה יש בזה יותר מתפלה
קרובו אפילו אחר שהוא בעצמו רואה את כל המעשים והרי
למיתה .מה שאין כן כלל ישראל שורשם באלקים חיים ,ולכן רגילה .וכן יש להבין מה מיוחד ענין עשיית הסימנים לראש
הוא 'יודע ועד' עליהם .לפי שאין לימוד הזכות של הקב״ה
מסירות נפשם היא התקשרות והתעלות למקור החיים. השנה דוקא ,הרי 'סימנא מילתא היא' הוא דבר נכון תמיד.
מחמת חסרון בידיעת פרטי המעשה המדוייקים ח״ו ,אלא
זכרנו לחיים
וזה היה ענין אילו של יצחק ,אשר בזה הפרידו את הפסולת אך ורק מחמת רצונו להיטיב לבני ישראל ולהנטותם לתחיה. ונקדים את המבואר בספרי הרה״ק בעל התניא זי״ע באריכות,
שנאחזה ביצחק ,אשר מצידה היה צריך שחיטה והריגה .וזהו אשר ענין 'יום הזכרון' של ראש השנה הוא ,מפני שבראש השנה
שאמר הכתוב ״וירא והנה איל אחר נאחז בסבך בקרניו״ הקב״ה זוכר את מדת המלכות שהיא חיות כל הבריאה ,עי'
(בראשית יב ,כג) ,כי זה היה החלק של יצחק אבינו שהיה לחיצונים בדבה״ק .ומה שמדת המלכות צריכה זכירה מיוחדת ,יש לבאר
אחיזה בו ,ואותו הפרידו ממנו והכניסוהו באיל .ולכן שחטו זאת על פי דברי הגמ' שהאשה נקראת אבידה כלפי בעלה
את האיל ,כיון שחלק זה אכן צריך שחיטה ומיתה ,אבל יצחק ג (קידושין ב ,):והרי אבידה היא דבר שנשכח ונאבד מבעליו .ולכן
עצמו זכה אז לחיים. גם מדת המלכות היא כנסת ישראל הנחשבת כבחי' של אשה
ואיתא בזוה״ק (ח״א קיט ):כי ענין העקידה היה כדי לכלול את מסירות נפש אמיתית היא בחירה בחיים כלפי בעלה הקב״ה ,הרי היא במצב של אבידה ושכחה .וצריך
אברהם ויצחק ,עיי״ש .אבל הרי אברהם הוא בחי' חסד ויצחק למה תוקעין בשופר של איל ,אמר הקב״ה תקעו לפני בשופר בעל האבידה לחזור אחר אבידתו ולזכרה ,וזה נעשה בכל שנה
הוא בחי' דין ,ובפשטות אין זה שייך שיתכללו ביחד .אכן זה של איל ,כדי שאזכור לכם עקידת יצחק בן אברהם (ר״ה טז).
כאשר הקב״ה 'זוכר מעשי עולם' בראש השנה.
הוא רק כאשר הדין של יצחק אינו בתיקונו ,שאז נראה כי הוא ובזה נבין את טעם עשיית ה'סימנים' בליל ראש השנה,
מחייב דינים קשים כמו מיתה ,כענין מסירות נפש של אומות אמרו חז״ל על הפסוק ״ויהי אחר הדברים האלה והאלקים
נסה את אברהם״ (בראשית כב ,א) ,דהיינו אחר דבריו של ישמעאל כאשר אנו מבקשים להיזכר לחסד ולרחמים .כי דין השבת
העולם .אבל כאשר נפרד הפסולת של יצחק בשעת העקידה, אבידה הוא ,שאם יש לבעלים 'סימן' בדבר האבוד ,הרי זה
נעשה הדין ממותק ,דין של חיים ,ואז היה יכול להתכלל בבחי' שהיה מתפאר על יצחק בזה שהוא נימול בן י״ג שנה ולא
מיחה ,ואז ענה ואמר לו יצחק 'באבר אחד אתה מיראני ,אילו גורם שלא יתייאש מן החפץ ,ועל ידי זה הרי הוא עדיין
החסד לאברהם .ורמז יש בדבר ,כי ההבדל בגי' בין 'אברהם' מקושר אליו ,ולכן חייבין להחזירה אליו (ב״מ כז .).כי עיקר
ל'יצחק' הוא מ' ,ו'איל' עולה בגי' מ' ,עם א' שהוא בחי' פלא אמר לי הקב״ה זבח עצמך לפני ,לא הייתי מעכב' (סנהדרין
פט .):ובפשטות כך הוא האמת ,אשר ברית מילה לבדה אין בה תיקון האבידה הוא כאשר זוכרים ממנה ,היפך האבידה שהיא
עליון הממתיק את הדין .וזהו מה שעל ידי שחיטת האיל ,נכלל בחי' שכחה ,וזה נהיה על ידי הסימנים .ובפנימיות הדברים
יצחק באברהם כנ״ל. מסירות נפש כל כך ,ואילו להניח את עצמו להילקח לשחיטה
וממש להמית את עצמו ,הרי זה מסירות נפש. היינו ,אשר הסימן הוא 'רושם' הנשאר בחפץ מאז היותו שייך
וענין זה הוא ענין ראש השנה ,שנאמר ״ועשיתם עולה״ לבעליו .ורושם זה נשאר גם בשעת האבידה מחמת הזכרון
(במדבר כט ,ב) ,ודרשו חז״ל שהאדם עצמו נהיה בראש השנה אבל בעומק הדברים מבואר ,כי אמיתת ענין מסירות נפש שיש לבעליו ממנו ,ועל ידי זה תחזור האבידה לבעליה אשר
כמו עולה (מובא בא״ר אוהח תקפא ,ח) .ובפשטות נראה שהכוונה בפנימיות איננה להמית את עצמו ,אלא אדרבה לזכות לחיים לא התייאש ושכח ממנה .וזה הוא ענין מה שחיוב השבת
היא שהאדם יקריב את עצמו לקרבן ,אבל צריך ביאור שהרי אמיתיים .כי ענין מסירות הנפש הוא ,שהאדם מוותר על האבידה נקרא 'חייב להכריז' (שם כא ,).ואכן היו מכריזים על
אין לנו קרבנות כאלו .אבל הכוונה היא כמבואר לעיל, החיים הגשמיים המדומים ,והוא בוחר בחיים נעלים ומרוממים האבידה כדי להשיבה (שם כח .):-.כי 'כרוז' הוא אותיות 'זכור',
שיתעלה האדם בבחי' קרבן בהתרוממות מעולם לעולם ,ובזה [וזהו ענין חיוב מסירות נפש בעבירות החמורות ,שבזה מראה לפי שהיו מכריזים על האבידה כדי לראות אם הבעלים עדיין
יזכה לחיים נעלים ואמיתיים .אשר זה הוא כל ענין העקידה, האדם שאין הוא מסכים לחיות בחיים נמוכים ושפלים שבהם זוכרים אותה .וזה הוא ענין ה'סימנים' שאנו עושים בראש
כמו שנתבאר .ועל חיים אלו מרבים לבקש ביום ראש השנה, נכשלים בעבירות כאלו ,אלא הוא בוחר להתעלות לחיים השנה ,על אודות מדת המלכות הנבנית ונזכרת מחדש ביום
ואומרים 'זכרינו לחיים מלך חפץ בחיים' ,שהרי אין הקב״ה רוחניים נעלים] .אבל בעצם שייך להיות מסירות נפש כזאת זה .ומרמזים אנו בסימנים אלו ,כי לעולם לא התייאש הקב״ה
חפץ במיתה אלא בחיים ,והרי כי ענין מסירות נפש הוא רק של בחירה בחיים אמיתיים גם בעוד האדם בחיי חיותו בעולם מכנסת ישראל ,ועדיין הוא מקושר עמה וזוכר אותה בכל מצב.
כדי לזכות בחיים נעלים .ולכן נוטלים שופר של איל לזכור את הזה ,כאשר הוא בוחר לחיות באופן נעלה ומרומם בדביקות
והנה קיימא לן 'יאוש שלא מדעת לא הוי יאוש' (שם
אילו של יצחק ,אשר בזה יתגלה ענין הבחירה בחיים כנכון. בהקב״ה .וזהו ענין ברית המילה באופן נכון ,שהוא בחירה
כב ,):ולעניינינו יש לפרש ,כי בליל ראש השנה יש ענין של
בחיים נעלים של ברית קודש עם הקב״ה.
ואמרו חז״ל 'אמר רבי עקיבא ,כשהלכתי לערביא ,היו 'תרדימה' לבחי' ז״א ,בבחי' הכתוב ״ויפל ה' אלקים תרדמה על
קורין לדכרא יובלא' (ר״ה כו ,).דהיינו אשר אצל הערביים ושורש הדברים הוא ,כי מתחלת בריאת האדם בגן עדן האדם״ (בראשית ב ,כא) ,אשר באותה שעה לקח ממנו את הצלע
בני ישמעאל מכנים את ה'איל' בשם 'יובל' .והענין הוא ,כי מקדם ,טרם נגזרה גזירת המיתה ,היו חיי האדם בעולם הזה לבנות ממנה את חוה אשתו ,והוא בחי' אבידת אחת מצלעותיו
ישמעאל סבר בענין העקידה שיצחק מסר את עצמו למיתה, צריכים להגיע לתכליתם בעת השלמת עבודתו בזה העולם, אשר לכן נקראת האשה אבידה (רש״י קידושין ב :ד״ה אבידה) .ושינה
כענין מסירות נפש באופן שאומות העולם מבינים .אבל האמת אשר אז היה עולה ומתעלה יחד עם גופו אל עולם נעלה יותר. זאת היא בחי' העדר ה'דעת' ,ולכן הוא בבחי' של 'יאוש שלא
היא ,שיצחק זכה בעקידה לבחי' 'דכרא' שהוא בחי' חיים כנזכר כמו שהתקיים אצל אליהו הנביא ,אשר בגמר עבודתו בזה מדעת' ,כי נהיה מצב של תרדמה הגורמת לאבידה ואין דעת
לעיל מדברי האריה״ק ,וזה היה כל תכלית מסירות נפשו, העולם נתעלה ברכב וסוסי אש לשמי מרומים בעודו בחייו. שתעורר ממנה .ועל כך אומר אביי כי 'יאוש שלא מדעת לא
לבחור להתעלות אל חיים נעלים .ולכן נקרא ה'דכרא' בשם וזו היא צורתה האמיתית של עבודת מסירות נפש ,לבחור הוי יאוש' ,כי באמת גם בשעת התרדמה ישנם 'סימנים' ,אשר
'יובלא' ,שהוא ענין של חזרה אל השורש .כמו שביאר הרמב״ן לוותר על החיים הבשריים במדרגתם הנמוכה של זה העולם, בהם זוכר הקב״ה את מדת מלכותו ,ואפילו כאשר נראה מצב
(ויקרא כה ,י) בקריאת שם שנת ה'יובל' ,שהוא על שם מה ולהתעלות לחיים מרוממים יותר של דביקות במדרגה פנימית של אבידה ,אין כאן יאוש ושכחה מפני הסימנים .ובזה הולך
שהשדות והעבדים חוזרים לבעליהם הראשונים ,עיי״ש .ולכן ונעלית .ומפני שאין העולם במצב נעלה זה של אדם הראשון אביי לשיטתו ,והוא בעל המימרא שצריכים לעשות סימנים
בירר רבי עקיבא מתוך הערביים עצמם ,שגם האיל של יצחק קודם החטא ,נגזרה גזירת מיתה הגורמת לפירוד בין הנשמה בראש השנה ,כי על ידי זה מראים שגם בבחי' של 'יאוש שלא
הוא בחי' 'יובל' ,וכלל ענין מסירות נפש הוא רק בחירה בחיים. והגוף ,ושוב אי אפשר להתעלות בחיים לעולם נעלה יותר. מדעת' ,בכל זאת אין כאן יאוש ושכחה.
ולכן יש את עבודת הקרבנות ,שבהם מקריב האדם בהמה על
וענין החזרה אל השורש שהוא בחי' 'יובל' ואמיתת ענין ויש לרמז על כך בלשון חז״ל (ב״מ שם) 'הלכתא כוותיה
גבי המזבח ,ומתבונן כי מה שעושים עמה היו צריכים לעשות
מסירות נפש ,מתגלה עוד אצל ישמעאל ,כמו שנאמר בו דאביי ביע״ל קג״ם' ,כי 'יעל' רומז על תקיעת שופר שצריכה
בו ,וזהו ענין של מסירות נפש להריגה ומיתה .אבל אמיתת
״ותקח לו אמו אשה מארץ מצרים״ (בראשית כא ,כא) ,ופירש להיות לפי תנא קמא בקרן של יעל (ר״ה כו ,):ו'קג״ם' הוא מנין
הענין של מסירות נפש ,הוא בחירה בחיים אמיתיים כמבואר.
רש״י' :ממקום גדוליה ,שנאמר ״ולה שפחה מצרית״ ,היינו השמוה״ק 'א״ל אלקי״ם הוי״ה' שהם נקראים בית הדין של
דאמרי אינשי זרוק חוטרא לאוירא אעיקריה קאי' .הרי וזה נתגלה בעת עקידת יצחק ,אשר בפשטות היה נראה כמו מעלה הדנים ביום הדין (עי' ברית כהונת עולם מאמר אילו של יצחק
שבנישואי ישמעאל חזרה הגר אמו לשורשה ,כי היא היתה ציווי לשחטו ,שהרי אמר הקב״ה ״והעלהו שם לעולה״ .אבל פמ״ט) [ובמקו״א רמזנו בפסוק ״יום תרועה יהיה לכם״ (במדבר
ממצרים .וזהו גם ענין מה שנאמר אצל מכירת יוסף ״והנה לאמתו של דבר זכה אז לחיים ,כמו שכתב האריה״ק (שעה״פ כט ,א) ,כי 'יום תרועה יהיה לכם' עם 'קמ״ג' הוא בגי' ֶֶאֶלֶ ף ,כנגד
אורחת ישמעאלים באה מגלעד וגמליהם נשאים נכאת וצרי וירא) כי עד אז היתה לו נשמה של נוקבא שאין לה חיות ,ורק תת״ק הטרומיטין ומאה הקולות של השופר] .והיינו אשר מפני
ולוט הולכים להוריד מצרימה״ (בראשית לז ,כה) .ובמקו״א ביארנו בשעת העקידה זכה לחיים כאשר קיבל נשמה בבחי' דכר, כח השופר המעורר את זכרונינו לטובה ,לכן פוסקים כמו אביי
בזה ,כי מכירת יוסף הצדיק היתה התחלת הגלות ,ובא הקב״ה עיי״ש .ונמצא כי לאמתו של דבר היתה מסירות נפשו בשעת אשר 'יאוש שלא מדעת לא הוי יאוש'.
ה
תקנו חכמים לתקוע בראש השנה מאה קולות אשר יש הנה אדם הראשון בגן עדן היה במצב גדול של כבוד ,וכמו להראות באותו פרק את ענין החזרה אל השורש ,וכאשר
בהם תת״ק טרומיטין (עי' טושו״ע או״ח תק״צ) ,והגיעו לחשבון שכתוב עליו ״כבוד והדר תעטרהו״ (תהלים ח ,ו) ,ואמרו חז״ל רואים ישמעאלים היורדים מצרימה מפני שהוא שורשם ,הרי
אלו הקולות לפי שנסתפקו אם קול התרועה הוא 'גנוחי גנח' כי ביקשו הנבראים כולם להשתחוות אליו ,עד שאמר להם זה מורה על כך שעתידים כלל ישראל לעלות ממצרים ולחזור
או 'ילולי יליל' (ר״ה לד ,).ובספק זה נתלו כמה וכמה ספיקות, ״בואו נשתחוה נכרעה נברכה לפני ה' עושינו״ (תהלים צה ,ו; אל שורשם בארץ ישראל.
ובכדי לצאת ידי כל הספיקות הגיעו לחשבון תקיעת מאה זוה״ק ח״א רכא .):ואכן הנשמה נקראת בשם כבוד ,כמו שכתוב
ונוסיף רמז על הפסוק הנזכר ,כי הנה 'ארחת ישמעאלים
קולות. ״עורה כבודי״ (תהלים נז ,ט) ,והיא זכתה לתכלית הכבוד כאשר
באה' הוא בגי' 'שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד' ,ותיבת 'מגלעד'
היה אדם הראשון בגן עדן אשר הוא מקום הכבוד [ולכן נאמר
והנה הכלל בדברי תורה הוא כי אלו ואלו דברי אלקים חיים היא נוט' 'ַגַ ל ֵֵעד' היינו גילוי העדות על אחדות ה' ,והוא ענין
״כבוד ה' יאספך״ על זמן הפטירה של אדם ,כי אז הוא עולה
(עירובין יג ,):והיינו אשר לכל מחלוקת וספק בדברי התורה יש אותיות ע'ד' רבתי שיש בפסוק שמע ישראל אשר בו מעידים
אל הגן עדן].
מקור ושורש הנעלה מן ההתחלקות ,ובבחי' זו הרי הם שניהם כלל ישראל על כך .והתיבות 'וגמליהם נשאים נכאת וצרי ולט'
אבל על ידי החטא ,איבד אדם הראשון את מדריגתו .ותחת עה״כ עולים בגי' 'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד' ,שהוא
אמת .ויותר מזה אמרו ,כי דוקא מן השורש הנעלה המאחד
הכבוד הגדול אשר נחל בתחלה ,התבייש כעת בבושה גדולה. שלימות ענין האחדות .וזה שייך גם כן לעבודת ראש השנה
את הכל ,ממנו נובעים כל הספיקות .כי מפני אשר הוא נעלה
והיה צריך לכסות את ערוות בושתו ,והתחבא בבושה גדולה בענין החיים שנתבארו ,כי על זה אמרו חז״ל 'שופר אחד אמר
כל כך ,הרי הוא נשגב מלהיות נתפס ומושג בשלימות כאשר רחמנא' (ר״ה כו ,).כי השופר הוא גילוי האחדות ,בחי' החזרה אל
מפני הקב״ה ,עד שגירשו הקב״ה ממקום הכבוד לגמרי [ואז
הוא יורד ומתפשט בעולם הזה ,ולכן דנים עליו בכמה מיני
תקיעת שופר
נתעלמה נשמת האדם אשר היא בחי' כבוד ,בתוך מסתרי השורש האמיתי במסירות נפש של בחירה בחיים.
אופנים בכדי לנסות לקבל איזו אחיזה בו .ולפי זה נאמר הגוף העכור המבוזה].
בענין הספיקות אשר בקול השופר גם כן ,כי דוקא היות
ושורש ענין קול השופר נעלה כל כך ,לכן הרי הוא קול שכולל וכאשר אנו מגיעים לראש השנה ,שהוא יום יצירת האדם בגן
בו את כל מיני הספיקות אשר יכולים להיות בו ,כי אין שום עדן מקדם ,מבקשים אנו לתקן את החטא ,ברצותינו לחזור
תפיסה אמיתית בקול שופר פשוט זה הנעלה מן הכל ועל כן אל בחי' הכבוד הראשון שבו היה אדם הראשון בגן עדן .ועל
כך באה בקשתינו שאו שערים ראשיכם אלו שערי הגן עדן ד
כולל את כל הספיקות הללו.
הנעולים בפנינו ,ומבקשים אנו כי יחזרו ויפתחו בפנינו .ואז
והנה ידוע כי ענין תקיעת שופר הבאה בדרך של נפיחה נמליך עלינו את הקב״ה בשלימות ,ודוקא אז יתגלה כי אומרים השופר מורה על גילוי סודות התורה לעתיד לבא
בכח ,הרי היא באה לעורר את כח הנשמה ,אשר עליה נאמר על הקב״ה ״ויבא מלך הכבוד״ ,כי כאשר האדם נמצא במצב שופר של ראש השנה וכו' ושני חצוצרות מן הצדדין (ר״ה כו.):
״ויפח באפיו נשמת חיים״ (בראשית ב ,ז) .והוא מפני אשר מכובד ,אזי יכול הוא להשיג קצת את כבודו של הקב״ה מקור
בגמ' מבואר שלא היו נוהגים כן אלא 'בשערי מזרח ובהר
ראש השנה הוא יום יצירת האדם ,ולכן מעוררים בו את כל הכבוד ,ועל ידי זה יתגלה מלך הכבוד.
הבית' בלבד (שם כז ,).והוא על פי הפסוק ״בחצוצרות וקול
זכרונות
כח הנפיחה שהוא שורש ענין הנשמה .והנה יצירה זו באה שופר הריעו לפני המלך ה'״ (תהלים צח ,ו) ,ודייקו מזה כי 'לפני
באופן שונה מכל מעשי בראשית ,כי כולם נבראו על ידי המלך ה' הוא דבעינן חצוצרות וקול שופר ,אבל בעלמא לא'.
המאמרות שבהן נברא העולם ,אשר הם בחי' של דיבורים ויש לדייק מדוע נקטה הגמ' בדבריה את הלשון 'שערי מזרח',
ברורים ומובנים הניתנים להשגה .ואילו נשמת האדם נוצרה איזה שייכות יש בין דין זה ל'שערי מזרח'.
באופן של נפיחה שאינו ענין של דיבור כלל ,אלא הוא בכח
ויש לומר בזה כי החצוצרות מקושרים ביותר למשה רבינו,
הנשימה אשר היא שורש כל הדיבורים ,והרי היא כענין קול ו כמו שמצינו אצלו מצוה מיוחדת של ״עשה לך שתי חצוצרות
פשוט לפני התחלקותו בה' מוצאות הפה לדיבורים מובנים .כי
ותזכור כל הנשכחות ותפתח את ספר הזכרונות (פיוט ונתנה כסף״ (במדבר י ,ב; ועי' רש״י שם) .ואילו השופר שייך יותר לעניינו
אכן נשמת האדם מושרשת בדיבור עמוק ונעלה מאד ,אשר
תוקף). של משיח ,אשר אז ״יתקע בשופר גדול״ (ישעיה כז ,יג) .ומשה
הוא בחי' נפיחה המגלה את תוכיותו ופנימיותו של הנופח
רבינו הוא בחי' חלק הנגלה שבתורה ,כי הוא היה הסרסור
(ליקו״א תניא פ״ב) ,וזה אינו יכול להיות מושג ומובן כמו שאר בפשטות צריך ביאור ,כי מאחר שהקב״ה זוכר את כל
למתן התורה הנגלית לנו ולבנינו .ומלך המשיח שייך לבחי'
הדיבורים .ולכן הוא בחי' קול השופר ,שהוא קול הנעלה מן הנשכחות ,ואין שום שכחה לפני כסא כבודו ,למה צריך התורה דלעתיד לבא ,אשר הוא ענין גילוי סוד טעמי התורה
ההתחלקות לדיבורים מושגים בשכל הפשוט ,וזה הוא טעם הוא לפתוח את ספר הזכרונות ,ולמה הוא צריך בכלל ספר ומסתר צפונותיה (רש״י שה״ש א ,ב) .ויש לומר כי לכן כאשר באים
מה שנפלו בו כל הספיקות וכמו שנתבאר .כי אכן בדיבור כזה. ביחד החצוצרות עם קול השופר ,יש ענין של בושה ,כאשר
ברור אין ספיקות ,וזה הוא בחי' כל המאמרות שבהם נברא אבל התשובה היא ,כי ישנה הנהגה עליונה ,אשר מצידה נגלות התורה מתביישים מפני פנימיותה אשר תתגלה לעתיד
העולם ,שהם ברורים בלי שום ספיקות ושאלות .אבל הנפיחה ישנם נשמות כאלו שנגזר עליהם להיות במצב של 'שכחה' לבא .ולכן ראשי התיבות 'ב'חצוצרות ו'קול ש'ופר ה'ריעו' הוא
של נשמת רוח החיים אשר היא בחי' קול השופר ,איננה דיבור מלפני ה' ,כאשר הם נדחים למקום שלא יזכרו ולא יפקדו 'בושה' ,להורות על הבושה המתעוררת בהתקבץ שניהם יחדיו.
ברור ,ולכן התרבו בה כל הספיקות. למעלה .אבל על אותן הנשמות תיקן הקב״ה את 'ספר והנה אמרו חז״ל 'הנעלבין ואינן עולבין ,שומעין חרפתן ואינן
וזהו ענין הכתוב תקעו בחדש שופר בכסה ליום חגנו כי חק הזכרונות' ,אשר שם רושמים את כל הנשמות הנשכחות ,כדי משיבין ,עושין מאהבה ושמחין ביסורין ,עליהן הכתוב אומר
שיהיה גם להם תיקון בסופו של דבר .ואת זה הספר מוציא ואוהביו כצאת השמש בגבורתו' (יומא כג ,).כי על ידי הבושה
לישראל הוא משפט לאלקי יעקב .כי הנה 'בחדש שופר' הוא
הקב״ה בכל שנה בראש השנה ,וזוכר גם את כל הנשכחות מסתלק אור הפנים כמו שאמרו חז״ל 'המלבין פני חבירו
בגי' תת״ק הטרומיטין ,ועליהם אמר תקעו כמספר בחדש
האלו ומביא אותם לתיקונם. ברבים כאילו שופך דמים ,דחזינא ליה דאזיל סומקא ואתי
שופר ,וממשיך הכתוב ואומר כי כל אלו הקולות באים מפני
בכסה ליום חגנו ,לפי שקול השופר מושרש במקום נעלה וזה נרמז במה שאמרו חז״ל (עירובין טו ):כי 'ספר' הוא דבר חוורא' (ב״מ נח ,):ולכן מי שמתבייש וסובל את עלבונו ,זוכה
מאד אשר הוא מכוסה ונעלם מן ההשגה ,ולכן נפלו בו כל שאין בו רוח חיים ,והטעם הוא על פי הנ״ל שהספר למעלה להתחדשות אור הפנים שהוא בחי' ״כצאת השמש בגבורתו״.
הספיקות ,וזהו 'בכסה ליום חגנו' שהוא בגי' 'ספק' ,הבא הוא על הנשמות השייכות אל השכחה .והרי שכחה הוא ובמקו״א ביארנו כי גילוי סודות התורה לעתיד לבא ,יהיו מכח
מפני השורש אשר הוא מכוסה מאד .ומסיים כי חק לישראל בחי' מיתה ,כענין 'גזירה על המת שישתכח' .ואכן הספר מה שהתורה סובלת את 'עלבונה של תורה' (אבות פ״ו מ״ב) במשך
הוא אשר הוא חק בלי טעם ,ונמסר דוקא לישראל אשר הם נעשה בשביל אלו שהם בבחי' שכחה ומיתה ,שגם הם יהיו כל השנים ,ולכן תזכה לגילוי חדש של ״כצאת השמש״ בגילוי
שם למזכרת[ .ומה שמצינו אצל מרדכי הצדיק ששמו היה סודותיה בעת הוצאת חמה מנרתקה לעתיד לבא.
קרויים אדם (יבמות סא ,).ועליהם נאמר ויפח באפיו נשמת
כתוב ב'ספר הזכרונות' (אסתר ו ,א-ב) ,הרי זה מפני שהצדיק ולפי זה יש לבאר כאן ,כי כאשר היו עושים תקיעות
חיים ,ולכן יש להם שייכות אל הנפיחה של קול השופר אשר
מוריד את עצמו למקומן של הנשמות הנידחות ,כדי להעלותן בחצוצרות וקול שופר ,אשר זה גרם 'בושה' לבחי' התורה
אי אפשר לבאר את עניינו בפה ,והוא חק לישראל.
ולתקנן]. הנגלית ,היו תוקעים כך ב'שער המזרח דוקא' ,שהוא מקום
וענין ספק זה הבא בתקיעת השופר בראש השנה ,הנובעת התחלת זריחת אור השמש .ולא היו עושים זאת בכל מקום,
אבל ספר התורה הוא בבחי' אחרת ,כמו שמצינו לגבי
מן השורש הנעלה של נשמת החיים אשר באדם ,המתעוררת הלוחות שנאמר כי היו בבחי' 'חירות ממלאך המות' (שמו״ר אלא דוקא שם בבית המקדש ב'שער המזרח' ,כי הוא עיקר
ביום יצירת האדם .הרי היא מתגלית עוד ביום זה ,כי הרי לב ,א) .ואפילו האותיות ס' ומ' שבלוחות המרמזים על הס״מ, מקום זריחת אור פני ה' המאיר בבחי' השמש המתחדשת אל
יש שני ימים טובים של ראש השנה ,אשר יסוד עניינם הוא שהוא בחי' שכחה כמ״ש האריה״ק (ע״ח שט״ו פ״ו) ,גם הם 'בנס הנעלבין ואינן עולבין .להורות כי על ידי סבילת העלבונות
מפני הספק שהיה בכל שנה אם יהיה אלול חסר ויהיה מיד היו עומדים' (שבת קד ).כי היה בהם חיות. של התורה הק' בכל שנות הגלות ,תבא לה התחדשות אור
שופרות
ראש השנה ,או שמא יהיה החודש מלא ויחול ראש השנה רק
מלכיות
הפנים בגילוי סודותיה לעתיד לבא.
למחרתו .ונמצא כי יש בכל יום ראש השנה ספק גדול ,והוא
לפי שאי אפשר לעמוד על סוד נקודת שורש ראש השנה
כנ״ל .וספק זה הוא על יומו הראשון של ראש השנה אם הוא
ל' אלול או שהוא כבר ראש השנה ,וזה מרומז גם כן בזה
הפסוק ,המורה על מה שיום זה מכוסה ונעלם .ועל כך אמר ז ה
בכסה ליום חגנו ,שהדבר מכוסה אם הוא יום חגנו דהיינו ראש
השנה [שהוא בגי' י' פעמים 'ליום' עה״כ] ,או שמא הוא 'ליום' הספיקות שיש בסדר התקיעות ,מפני בראש השנה מבקשים לחזור לבחי' כבוד והדר
נוט' יום ל' ותיבת 'חגנו' בגי' 'אלול' ,דהיינו יום ל' אלול .כי שורשם הנעלם הנעלה מאד מהשגתינו תעטרהו ,ועי״ז יהיה הקב״ה מלך הכבוד
תקיעת שופר עולה למקום נעלה כל כך ,מקום אשר בו כל תקעו בחודש שופר בכסה ליום חגנו כי חוק לישראל הוא שאו שערים ראשיכם ושאו פתחי עולם ויבא מלך הכבוד
הספיקות נכללות כאחד. משפט לאלקי יעקב (תהלים פ״א ,ד). (מפסוקי מלכיות).
ו
בשמך יגילון
מסילת המועד
כל היום:
דער דין פון ראש השנה
איז אונזער גרעסטע
מתוך שיעור במסילת ישרים
שמחה – מיר זענען
פר ' כ י ת ב א ת שפ " ה
נישט קיין 'מקבלים'
וואס באקומען אומזיסט
ש י עור י הש ק פה ומוסר ב ד רך ה ח ס י ד ו ת
א
'חיים' מיינט ער האט אייגנס
ושונא מתנות יחיה:
דער גדר פון עני – ער איז 'סמוך על שולחן אחרים | ער איז נחשב כמת | ווייל ער האט נישט קיין אייגנס | יעדע זאך וואס ווערט געטראגן דורך אנדערע – איז 'כמת' | דער איינציגער וואס ווערט נישט געטראגן דורך
קיינעם – איז דער בוכ"ע | דער 'חלק אלוק ממעל' האט אויך אן ענין וועלכע ווערט נישט געטראגן דורך קיינעם | דאס איז דער 'סוד הבחירה' | דארט איז דא 'שכר ועונש' – אייגנס | דארט איז דא 'דבקות' וואס ער איז זיך
מתדמה לקונו | דאס איז די גרעסטע הטבה וואס איז נאר פארהאן
זיך צו קוקן יענעם אין פנים אריין .און דערפאר האט דער גוף א 'מת' און די נשמה איז א 'חי' ,נאר ווילאנג די נשמה וואס איז דער עיקר 'דין' פון ראש השנה?
רבונו של עולם אויסגעשטעלט ,אז אלעס זאל ארבעטן געפונט זיך אינעם גוף – איז ער 'מחיה מתים' ,ער בלאזט מען וועט אביסל ארומרעדן איבער די צוגאנג וויאזוי
אויף אן אופן פון 'שכר' – אז דער מענטש זאל מקיים אריין א 'חיות' אינעם 'גוף' .אבער ווי נאר די נשמה האט מען דארף צוגיין צום ראש השנה ,וואס איז די עבודה פון
זיין תורה און מצוות ,און אלס פארדינטער שכר דערויף זיך אפגעטיילט פונעם גוף – איז דער גוף געבליבן כמו א איד אין די טעג ,און וואס איז דער שינוי וואס א איד
וועט ער באקומען דעם נצחיות'דיגן גוטס ,און דעריבער שהוא ,וואס ער איז א 'מת' בעצם. דארף נשתנה ווערן פון פאר חודש תשרי – ביז נאך שמיני
וועט ער זיך נישט שעמען מיט דער גוטס .שטעלט זיך עצרת און שמחת תורה .מען ווייסט אז יעדן ראש השנה
א פשוט'ע שאלה :דאס גופא ,די דאזיגע טבע פון 'בהית
פארוואס איז דער 'עני' פאררעכנט טוט זיך אפ א 'יום הדין' וואו מען איז דן יעדן מענטש
לאסתכולי באפיה' ,אז דער מענטש שעמט זיך מיט ווי א טויטער מענטש? לחיים ולמות .אויסער דעם איז ראש השנה אויך דער טאג
אומזיסטע געשאנקען – איז דאך אויך א 'נברא'?! דאס פון 'מלוכה' – וואס מען איז ממליך דעם אויבערשטן אויף
איז נישט קיין 'מחויב המציאות' אז א מענטש מוז זיך אויב איז די נשמה א 'חי' בעצם – דארף מען זיך
מתבונן זיין אין דער מהות פון דער נשמה ,און פון דארט דער וועלט .דארף מען פארשטיין דעם שייכות צווישן די
שעמען פון יענעמ'ס אומזיסטע גוטס ,נאר דער רבונו צוויי ענינים? דער עבודת ישראל ברענגט פון זוהר הק'
של עולם האט אריינגעלייגט אינעם מענטש אזא סארט וועט מען קענען ריכטיג פארשטיין און אפטייטשן דעם
מושג 'חיים' ,וואס אויף דעם איז מען מתפלל ראש השנה. (ח"ב לג ,):אז דער עיקר דין פון ראש השנה איז 'על השם'
טבע! ווי מען זעט טאקע בחוש ,אז א בהמה און חיה, – כביכול מען איז דן דעם רבונו של עולם .דארף מען
האבן נישט קיין שום בושה צו עסן טאג און נאכט וואס ווייל לכאורה קען מען פרעגן :סיי דער גוף און סיי די
נשמה מוזן אנקומען איינער צום אנדערן ,די נשמה קען דאס מקרב זיין אל השכל .אויך איז שווער ,אויב איז דא
מען גיבט זיי במתנת חנם – ָָאן זיך עס האבן פארדינט. א 'דין' – איז דאך פארהאן א צד אויף פארלירן דעם 'דין',
נו ,אויב האט דער רבונו של עולם געוואלט מטיב זיין מיטן נישט זיין אויף דער וועלט ָָאן דעם גוף ,און דער גוף קען
זיך נישט רירן ָָאן די נשמה ,נו ,מיט וואס איז דער גוף דער נו ,וויאזוי זאגן חז"ל ,אז סוכות נעמט מען די ד' מינים כדי
מענטש מיט דער גרעסטער הטבה – פארוואס האט ער אין צו ווייזן 'דידן נצח' ,און דאס איז די גאנצע שמחה פון
אים מטביע געווען די דאזיגע בושה?! זאל ער לכתחלה נישט 'מת' און די נשמה דער 'חי'? כדי דאס צו פארשטיין ,וועט
מען זיך מתבונן זיין אין די ווערטער פון חז"ל (נדרים סד:): סוכות ,מהיכי תיתי אז אונז האבן מנצח געווען?
אריינלייגן אין אים די טבע פון 'נהמא דכסופא' ,און ער זאל
אים משפיע זיין אלעס 'בחנם' – ָָאן דעם וואס ער זאל "עני חשוב כמת" – דער ארימאן ווערט פאררעכנט ווי א
זיך עס האבן פארדינט אלס 'שכר' אויף תורה ומצוות?! 'מת' .עס איז דאך א פלא ,אז א מענטש וואס אטעמט דער פשוט'ער טייטש פון 'חיים' –
געהעריג און איז געזונט און שטארק ,און דאך ווערט ער מען אטעמט אריין פרישע לופט
פאררעכנט פאר א 'מת' – וויבאלד ער האט נישט קיין כדי צו פארשטיין די אלע ענינים ,וועט מען קודם
דער 'בורא' האט אלעס פון זיך און דאלער אין טאש?!
דער 'נברא' האט גארנישט אייגנס אפלערנען דעם מושג 'חיים' – לעבן .און דורכדעם וועט
נאר באקומט אלעס פונעם בורא מען צוקומען צום הבנה אינעם מושג 'יום הדין' – וואו
דער עומק הדברים איז :דער הויפט 'מהות' וואו עס פארוואס האט דער רבש"ע באשאפן מען איז דן אויף 'חיים' .דער פשוט'ער באגריף פון 'חיים'
א טבע פון בושה ווען מען עסט מיינט ,אז דער מענטש אטעמט ,ווילאנג א מענטש
שטעלט זיך ארויס דער אונטערשייד צווישן דעם 'בורא' פון יענעם אומפארדינט? אטעמט נאך – הייסט ער 'חי' .און דאס פארקערטע פון
ביזן 'נברא' ,איז אין דער מהות פון 'משפיע ומקבל' .דער
רבונו של עולם איז א 'משפיע'! ער איז עס איז באקאנט פון אלע ספרים, 'חיים' איז 'חנק'; ווי די גמרא זאגט (סנהדרין נב ,):אז 'סתם
א 'געבער' וועלכער איז כסדר פארנומען נקודות: אז דער רבונו של עולם האט באשאפן מיתה שבתורה' איז 'חנק' .ווייל טאמער מען לאזט אים
צו גיסן און געבן השפעות טובות צו די די וועלט 'כדי להיטיב לבריותיו' ,ער נישט אריינאטעמען פרישע לופט – פארלירט ער דעם
וואספארא האט געוואלט משפיע זיין גוטס פאר 'נשמת חים'.
נבראים .און עס איז נישטא ביי אים קיין טויטע וועלט די 'נבראים' ,ווייל 'מדרך הטוב להיטיב'.
שום תנועה פון 'מקבל' זיין און אנקומען וואלט געווען – נישט נאר דאך האט דער רבונו של עולם
צו אנדערע ,ווייל ער איז 'שלם בתכלית טאמער וואלט טיפער געטייטשט :דורכן אטעמען
השלימות' ,עס פעלט אים גארנישט – אז יעדער מענטש געוואלט אז יעדער מענטש זאל באקומען האלט זיך די 'נשמה' אינעם
ער זאל דארפן נשלם ווערן און באקומען באקומען אלעס 'בחנם' דעם ענדלאזן גוטס ,ווייל דעמאלט 'גוף' און איז אים 'מחיה'
פון אנדערע .ווידעראום ,דער 'נברא' פאר אויבן פון וועט עס זיין 'נהמא דכסופא' – דער מענטש
אין אנדערע ווערטער' :אטעמען' הייסט אויף לשון
איז ממש פארקערט ,ער איז איין שטיק אומזיסט – ָָאן וועט זיך שעמען צו הנאה האבן פון דעם
הקודש 'נשימה' .ווילאנג א מענטש אטעמט אריין פרישע
'מקבל'! ער איז א 'נעמער' וועלכער איז האבן עס זיך וויבאלד געטליכן ליכטיגקייט און זיסקייט,
לופט – איז נאך פארהאן א חיבור פון דער 'נשמה' מיטן גוף,
כסדר פארנומען צו נעמען און באקומען
מיט פארדינט און דערפאר, ער האט נישט געארבעט
זיין אייגענע וואס דאס איז דער 'חיים' פונעם גוף ,אז די נשמה געפונט
פונעם רבונו של עולם! ווייל ער איז דאך דער כלל איז דאך (ירושלמי ערלה פ"א ה"ג):
בחירה וועלכע זיך אין אים .אויב אבער מען דערשטיקט אים חלילה און
א 'חסר' וועלכע האט נישט גארנישט "מאן דאכיל דלאו דיליה בהית לאסתכולי
קומט פון זיין באפיה" – ווען א מענטש עסט א ברויט
ער קען מער נישט 'נושם' זיין קיין פרישע לופט – ווערט
קיין אייגנס! ער האט נישט קיין שום 'חלק אלוק א 'פירוד' צווישן די 'נשמה' און דעם גוף ,און ווי נאר דער
וואס ער באקומען פון איינעם ,שעמט ער
אייגענעם קיום און קיין שום אייגענע ממעל' 'גוף' בלייבט אליין – הייסט ער 'מת' .ווייל בעצם איז דער
ז
באקומען אויף זיין 'בחירה בטוב' – וואס דערמיט ווערט 'מקור' פון 'חיות' און ענערגיע ,נאר ער איז אויסגעלאשן ליכטיגקייט ,אלעס וואס ער האט – באקומט ער פונעם
עס באטראכט אז דאס איז זיין אייגענע 'טוב' וואס ער און ווערט געטראגן דורך אנדערע. אויבערשטנ'ס השפעה!
האט פון זיך אליינס ,און נישט אז ער האט 'מקבל' געווען
'במתנת חנם' פונעם רבונו של עולם ,און דורכדעם קען ווי קען ווערן אויסגעפירט דער מקור חיים – בלויז א זאך וועלכע טראגט
ער ווערן 'דומה לבוראו' און 'דבוק בקונו'. 'מדרך הטוב להיטיב' טאמער דער זיך אויף זיינע אייגענע כוחות הייסט 'חי'
מענטש וועט זיין א 'מקבל'?
אין אנדערע ווערטער :דער רבונו של עולם איז דער
ווען נישט 'כח הבחירה' וואלט דער מדרך הטוב להיטיב :דער רבונו של עולם האט איינציגער 'חי' ,און יעדער 'נברא' איז א 'מת' .ווייל
מענטש געווען א 'מת' און וואלט נישט געוואלט מטיב זיין מיטן נברא – די גרעסטע הטבה דער גדר פון 'חיות' איז ,אז ער איז א 'מקור' וועלכער
געקענט זיין דבוק אינעם 'חי החיים' וואס עס איז נאר שייך ,וואס דאס רופט זיך ,אז ער זאל שעפט חיות פון זיך אליינס! ווי מען זעט אין די לשונות
אין אנדערע ווערטער :טאמער וואלט א מענטש זיין 'דומה לבוראו' .דאס הייסט ,ער האט געוואלט אז פון פסוקים ,אז א קוואל וועלכע קווועלט וואסער פון
באקומען דעם 'אור אלקי' פאר אומזיסט – נישט צוליב דער נברא – וועלכער איז גארנישט מיט נישט ,ער איז זיך אליינס – רופט זיך 'מקור מים חיים' ,און וואסער
זיין עבודה פון 'בחירה בטוב' – וואלט ער געווען א 'קדמו ההעדר' ,ער האט נישט עקזעסטירט פון אייביג וועלכע איז אפגעהאקט פונעם קוואל רופט זיך 'ּובֹור
'מקבל'! ער וואלט געווען א טויטער קלאץ וועלכער ָָאן – אט דער שפל'דיגער נברא זאל האבן א 'דבקות' און ִִמ ְְק ֵֵוה ַַמִיִ ם' – וואס איז בגימטריא 'מיתה' .און דער הסבר
האט נישט קיין שום אייגענע 'חיות' און באקומט אלעס 'חיבור' מיטן 'בורא כל עולמים' וואס ער איז 'לא קדמו איז זייער פשוט :טאמער מען וועט נעמען א וואגן און
פונדרויסן! און דעמאלט וואלט דער הפרש צווישן דעם ההעדר' ,ער האט עקזעסטירט פון אייביג ָָאן און ער איז דאס צוטשעפען צו צען געזונטע פערד – איז יתכן אז
'נברא' און דעם 'בורא' געווען אזוי ווייט – אז עס וואלט א 'מחויב המציאות' .און אט דאס איז די גרעסטע הטבה דער וואגן וועט גאר פארן שנעלער פון א קאר .אבער
נישט געווען שייך קיין 'דבקות' פונעם 'נברא' אינעם וואס עס קען נאר זיין! וואס איז שייך שענער און בעסער
דער בליק אויפן וואגן זעלבסט וועט זיין" :ער איז
'בורא'! און אויב אזוי ,וואספארא 'אור אלקי' וואלט שוין פון דעם ,אז דער 'נברא' זאל קענען זיין דבוק אינעם
א קלאץ! ער איז טויט! ער האט נישט קיין אייגענע
דער מענטש געקענט משיג זיין – ָָאן קיין דבקות אינעם 'בורא'?! נישטא קיין גרעסערע זכיה און תענוג ווי דאס.
כוחות און ענערגיע! מען מוז אים שלעפן און שלעפן!".
רבונו של עולם?! וואספארא 'הטבה' וואלט שוין דען אבער כדי ער זאל קענען זיין 'דבוק' צום בורא – מוז ער
ווידעראום ,דער בליק אויף א קאר – אפילו אויב עס איז
ארויסגעקומען פון אזא 'מתנת חנם'?! האבן א שורש'דיגער 'תנועה בנפש' וואו ער קומט זיך
אלטמאדיש און פארט זייער לאנגזאם – וועט זיין" :ער
ערגעצוואו מיטן בורא! אין א געוויסן תחום מוז ער ווערן
איז א לעבעדיגע זאך! ער האט אן אייגענעם מאטאר און
די בושה פון 'נהמא דכיסופא' איז 'דומה לבוראו' ,וואס דארט קענען זיי זיך מחבר און מייחד
ענערגיע זיך צו באוועגן! ער איז נישט א קלאץ וועמען
א טבע פון א 'חלק אלוק ממעל' זיין .נו אויב אזוי שטעלט זיך די שאלה :דער רבונו של
מען דארף שלעפן ,נאר ער רירט זיך פון זיך אליינס!" .דאס
וועלכע איז נישט אויף איר פלאץ עולם איז א 'משפיע' ,און דער נברא איז א 'מקבל' – וואס
ברענגט אונז א שטיקל דוגמא ,ווי ווייט דער מושג 'מקבל'
דערפאר האט דער אויבערשטער אים געגעבן א ווי גערעדט איז דאס ממש 'היפוך הגמור' ,נו ,ווי קען דא
איז פארבינדן מיט 'מיתה' – וויבאלד ער האט נישט קיין
נשמה וועלכע איז בטבעה א 'משפיע' ,א געבער – און זיין א 'דבקות' און 'חיבור' צווישן אזעלכע צוויי ווייטע
אייגנס ,און ער איז אנגעוויזן א גאנצן צייט אויף יענעמ'ס
נישט קיין 'נעמער' .און דערפאר האט זי א געטליכע טבע זאכן בתכלית הריחוק?!
השפעה ,ווידעראום דער מושג 'משפיע' איז פארבינדן מיט
פון 'מאן דאכיל דלאו דיליה בהית לאסתכולי באפיה' – 'חיים' – וויבאלד ער איז א 'מקור' וועלכער טראגט זיך
וואס דאס איז בלויז דא ביי א איד ,נישט ביי א גוי – ווייל דערפאר האט אים דער אויבערשטער אליינס! ער דארף נישט אנקומען צו יענעמ'ס טובות! ער
דער גוף שעמט זיך נישט פונעם 'משפיע'! ביי אים איז געגעבן 'בחירה' – וואס דאס איז איז א לעבעדיגע זאך וואס האט אן אייגענע קוואל פון
דאס נארמאל צו זיין א 'מקבל' פאר אומזיסט! נאר בלויז
כאילו ער איז נישט קיין 'מקבל'
לעבהאפט און טראגט זיך אליינס!
די נשמה שעמט זיך צו זיין א 'מקבל' ווייל זי איז דאך א כדי די ריכטיגע 'הטבה' זאל קענען צושטאנד קומען,
'חלק אלוק ממעל'! זי איז דאך א שטיק 'חיות עצמי'! און האט דער רבונו של עולם אריינגעבלאזן אינעם מענטש
אויב מען הייסט איר 'מקבל' זיין – ווערט זי פארשעמט א 'חלק אלוק ממעל'; ווי דער פסוק זאגט (בראשית ב,
עני חשוב כמת – ער האט נישט קיין
'מקור פרנסה' נאר אנדערע טראגן אים
און שפירט א 'טעם מיתה'! און דערפאר זאגן חז"ל (ב"מ ז)ַ"ַ :וִיִ ַַּפח ְְּב ַַא ָָּפיו ִנִ ְְׁש ַַמת ַַחִיִ ים" ,און דער זוהר הק' זאגט
נח" :):כל המלבין פני חבירו כאילו שופך דמים" ,ווייל דערויף" :מאן דנפח מתוכיה נפח" – דער רבונו של עולם דער 'גדר' פון אן ארימאן איז נישט ,אז ער האט
דער טעם פון 'בושה' און דער טעם פון 'מיתה' איז האט כביכול אריינגעבלאזן א שטיק 'חיות אלוקות' אינעם נישט וואס צו עסן און וואו צו שלאפן ,ווייל ער קען
דער זעלבער טעם – אז די נשמה שפירט זיך ווי אן 'עני מענטש! דאס הייסט ,ער האט אים געגעבן א געוויסן אפילו שלאפן אין א קעניגליכע פאלאץ און עסן יעדן
חשוב כמת' ,זי שפירט זיך ווי א טויטער 'מקבל' – היפוך ענין וואו ער איז נישט קיין 'מקבל' – נאר ער האט טאג 'מעדני מלכים' – און ער הייסט נאכאלץ אן ארימאן!
איר לעבעדיגער טבע פון זיין א 'משפיע' .און דורכדעם כאילו אן אייגענעם כח און עקזיסטענץ! ווייל דער נשמה דער גדר פון אן ארימאן איז" :סמוך על שולחן אחרים" –
וואס דער מענטש האט די נשמה אין זיך – האט ער וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן – איז בעצם ער האט נישט קיין אייגנס! ער האט נישט קיין אייגענע
עפעס וואס שטופט אים א גאנצן צייט צו זיין א 'בוחר מקושר צום אויבערשטן ווי 'אש בגחלת' ,און דעריבער 'מקור פרנסה'! ער פארדינט נישט גארנישט אליינס!
בטוב' ,כדי צו זיין א 'משפיע' און נישט קיין 'מקבל'! הייסט עס כאילו עס איז נישט קיין 'מקבל' ,וויבאלד עס ער טראגט זיך נישט מיט די אייגענע כוחות ,נאר מען
כדי דער געטליכער שכר המקווה זאל זיין 'אייגנס' און איז נישט קיין אפגעטיילטע זאך וועלכע איז מקבל פון אן דארף אים כסדר שלעפן און אונטערהאלטן! זיין גאנצע
נישט קיין 'מתנה' ,און דורכדעם וועט די 'הטבה' – וואס אנדערע זאך! און דארט ליגט דער 'כח הבחירה' וואס דער עקזיסטענץ איז געבויעט אויף א תנועה פון 'מקבל' –
דער אויבערשטער וועט 'מטיב' זיין מיטן מענטש – זיין מענטש האט צו בוחר זיין אין וואס ער וויל – נישט ווערנדיג וואס ער פאר זיך פארמאגט נישט גארנישט ,און אנדערע
א שלימות'דיגע הטבה פון א 'נברא' וועלכער איז זיך געצוואונגען דערצו פון אנדערע ,וואס דאס איז דער 'כח דארפן אים כסדר שטיצן און געבן זיינע הצטרכות'ן! און
'מתדמה לקונו' מיט א געוואלדיגן 'דבקות' און 'חיבור' הנשמה' וועלכע איז נישט קיין 'מקבל'! און פון דארט נעמט דערפאר איז "עני חשוב כמת" – ווייל אויב האט ער נישט
צווישן א 'חי' מיט א 'חי' כביכול. זיך דער גאנצער ענין פון 'שכר' – וואס דער מענטש וועט קיין אייגנס – איז ער א טויטע קלאץ! ער האט נישט קיין
ב
דער שופר וועקט אויף דעם איד – דו ביסט נישט קיין מקבל
עורה כבודי עורה:
בתחלת הבריאה האבן די מלאכים מקטרג געווען אויף בריאת האדם | עס האט זיי נישט געארט אז דער 'אדם' זאל באקומען אלעס גוטס | עס האט זיי געארט אז אלעס וועט זיך ווענדן אין זיינע מעשים | זיי האבן געהאט
שטארקע טענות אויפן אומרעכט וואס ווערט דא אויסגעפירט | דער רבוש"ע האט זיי בכלל נישט געענטפערט | ווייל זיי זענען 'חיצונים' | זיי פארשטייען נישט דעם געפיל פון א 'חלק אלוק ממעל' | זיי פארשטייען נישט
וואס מיינט 'תכלית הטוב להיטיב' | יעדעס יאר חזר'ט זיך איבער דער קטרוג אסאך שטארקער | דער קטרוג כאפט זיך אריין אין די מחשבות פונעם מענטש | ער מיינט אז עס וואלט געווען בעסער צו באקומען אלעס
'שלא בדין' | די נשמה וויינט אויף דעם טעות | זי וועקט אים און דערמאנט אים ווי גרויס ער איז | ער בלאזט שופר און גיבט צוריק פארן רבוש"ע די 'נשימה' | ער איז מגלה וואספארא תכלית עס וועט ארויסקומען פון
דעם אדם | דידן נצח – מען קומט ָָאן ביז צו שמיני עצרת | די שמחה פון ר"ה – טאקע באהאלטן אבער נישטא נאך אזא שמחה
אייגענעם פארדינטן 'שכר' ,אדער מען זאל אים דאס מיינט ,צי מען זאל ווייטער איבערגעבן פארן 'אדם' דעם קודם איז מען דן -צי מען זאל
צונעמען פון היינט און ווייטער .און בעצם איז דאס א ענין פון זיין א 'משפיע' און נישט קיין 'מקבל' ,צי ער
בכלל דן זיין לפי מעשיו
'דין' אויפן אויבערשטן כביכול ,ווייל די 'מקטרגים' וועלכע זאל ווייטער האבן דעם אייגענעם 'כח הבחירה' און דעם יעדן ראש השנה טוט זיך אפ א דין אויף 'חיים' – דאס
ח
זיך נישט – זאל דער מענטש זיך אויך נישט שעמען צו הייליגע נשמה פארמאגט אט דעם פנימיות פון 'מתוכיה פארלאנגען אז דער מענטש זאל פארלירן זיין 'חיים' ,ער
עסן 'דלאו דיליה'! ממילא ,אנשטאט דו זאלסט זיך יעצט נפח' – וועלכע איז א פנימיות'דיגע זאך וועלכע איז נישט זאל נישט האבן מער זיין אייגענעם 'מקור' און 'בחירה'
דארפן זעצן אויפן 'כסא דין' און משפט'ן די וועלט – שייך צו הערן און דערהערן .און דערפאר איז נישטא נאך – ווילן זיך קריגן דערמיט אויפן 'תכלית הטוב להיטיב'
לויט זייערע מעשים ,און אנשרייבן 'שכר ועונש' אויפן אזא 'פנימי' ווי די אידישע נשמה! פונעם אויבערשטן .און יעדעס יאר ענדיגט זיך דער דין
קומענדיגן יאר ,זעץ זיך אויפן 'כסא חסד' און גיס ימ'ען לטובה ,און עס קומט ארויס א 'פסק דין' אז מען וועט
פון 'טוב וחסד' פאר די גאנצע וועלט גלייך – ָָאן קיין שום ווייטער ממשיך זיין מיט דעם ענין פון 'חיים' ,אז דער
די מלאכים קענען נישט טרעפן
תנאי און גרעניץ ,און דורכדעם וועלן אלע פראבלעמען דעם רבוש"ע אין דער 'עולם הגשמי' מענטש זאל האבן א 'מקור' וואס ער טראגט זיך אליינס,
פון דער וועלט ווערן אזוי שיין מסודר!". – ווייל זיי זענען 'חיצוניים' און ווי נאר דאס ווערט געשלאסן ,הייבט זיך ָָאן דער 'דין
וחשבון' אויף יעדן מענטש ,וואס מען איז אים דן וויפיל
איינע פון די פלעצער וואו עס שטעלט זיך ארויס
אוועקנעמען דעם צער פון 'נהמא געטליכע שפע ער זאל באקומען דאס יאר – געוואנדן
דער חילוק צווישן א 'מלאך' – וואס ער איז א 'חיצוני',
דכיסופא' איז קעגן די גאנצע ביז א מענטש – וואס ער איז א 'פנימי' – איז כלפי דער
אין די 'זכותים' וואס ער האט קונה געווען מיט זיין 'כח
מציאות פון א 'חלק אלוק ממעל' הבחירה' אינעם פארגאנגענעם יאר.
'אופן הידיעה' וויאזוי מען ווייסט פונעם מציאות ה' .פון
דער רבונו של עולם ענטפערט גארנישט אויף די וואו ווייסט א מלאך אז עס איז פארהאן א באשעפער
טענות פונעם שטן און מקטרג – ווייל סייווי וועט ער אויף דער וועלט? 'מצד חיצוניות'! דער מלאך דרייט דער קטרוג המלאכים אויפן 'בריאת
נישט פארשטיין דעם תירוץ ...ער הייבט דאך נישט ָָאן זיך ארום אין הימל ,און דארט איז עס אפן און קלאר! האדם' חזר'ט זיך איבער יעדעס יאר
צו פארשטיין די גאנצע נושא פון 'נהמא דכיסופא' .אבער יעדער הימלישער נברא שפירט און זעט ,אז עס איז דא דער דין וואס טוט זיך אפ יעדעס יאר ראש השנה –
אינ'אמת'ן איז זיין טענה בכלל נישט קיין טענה! ווייל צו א באשעפער אויף דער וועלט! אבער פון וואו ווייסט א איז א 'חזרה' פון דער 'קטרוג' וואס איז געווען אינעם
טוישן דעם 'טבע האדם' אז ער זאל זיך נישט שעמען צו איד אז עס איז פארהאן א באשעפער?! ער שפירט אים ערשטן ראש השנה – דער טאג ווען דער אויבערשטער
עסן 'דלא דיליה' – איז כאילו מען זאל זאגן" :רבונו של נישט און זעט אים נישט! ער לעבט אין א פינסטערע און האט באשאפן אדם הראשון ,וואס דעמאלט האט דער
עולם ,טויש דיין ציל ,אנשטאט 'להיטיב' – באשאף דיין פארגרעבטע וועלט – וואו דער מציאות פון געטליכקייט אויבערשטער זיך מתייעץ געווען כביכול מיט די מלאכים
וועלט 'להרע' ."...עס הייבט נישט ָָאן צו קלעבן איין ווארט איז זייער נעלם און פארהוילן! נאר דער איד ווייסט דאס און זיי געפרעגט" :נעשה אדם בצלמנו כדמותינו" – וואס
צום צווייטן ,ווייל דער אויבערשטער האט דאך דייקא בלויז 'מצד פנימיות'! בלויז ווייל א איד איז א 'פנימי' – האלט עטץ? זאל איך באשאפן דעם 'אדם'?! און די
געוואלט באשאפן א געטליכע באשעפעניש וועלכע איז דערפאר ווערט ער נישט נתפעל פונעם 'חיצוניות' פון דער מלאכים האבן מקטרג געווען און געזאגט" :מה אנוש כי
'דומה לקונו' ,כדי אז דורכדעם זאל ארויסקומען די עכטע עולם הזה ,נאר ער לעבט אין אן אנדערע וועלט! ער האט תזכרנו" – וואס איז דער חשיבות פון א מענטש וואס
'הטבה' פון 'דבקות האדם לבוראו'! נו ,וואס מיינט אז א א כח דורכצוקוקן דעם 'הסתר' און זען די געטליכקייט האט א יצר הרע?! "עתיד הוא למחטי קמך" – אויב דו
'חלק אלוק ממעל' וועלכע איז א שטיק 'משפיע' – זאל זיך וועלכע באהאלט זיך אינעווייניג! און דאס קען נישט א וועסט אים באשאפן אלס 'בעל בחירה' ,נו ,אפשר וועט
נישט שעמען צו זיין א 'מקבל'? ער זאל לעבן אינעם 'עולם מלאך באווייזן ,אויב ער קומט אראפ אויף דער וועלט – ער זינדיגן?! דו שטעלסט איין צו באשאפן א וועלט
השקר'?! ער וואלט זיך באמת געדארפט צו שעמען ,נאר ווערט ער פארכאפט און פארגאפט פון דער 'חיצוניות' אויף אזא גרויסן ספק – וואס איז 'קרוב לודאי' אז ער
ער נארט זיך און שעמט זיך נישט?! דאס איז דאך דער פון וועלט ,און ער ווערט אפגעהאקט פונעם אויבערשטן! וועט דורכפאלן?! דו גיבסט אים 'בחירה' כדי עס זאל
היפוך ממש פון אלוקות! דער היפוך פון ה' אלקים אמת!
נישט זיין קיין 'נהמא דכסופא' ,אבער אויפן צד אז ער
די מקטרגים פארלאנגען אז מען וועט זינדיגן וועט דאך די בושה זיין פיל גרעסער?! מיט
אלע עונשים טיילן אפ דעם זאל אוועקנעמען דעם פראבלעם וועלכן רעכט באשאפסטו דעם 'אדם' מיט א 'בחירה' – וואס
'אלוקות' פונעם 'דמיון' פון 'נהמא דכיסופא' און יעדער דאס וועט טאקע זיין א טובה פאר די צדיקים ,אין דער צייט
זאל באקומען 'חסד חנם' וואס דאס וועט זיין א 'רע' פאר די רשעים?! יעצט וועלן די
איין טענה בלייבט נאך איבער מסביר צו זיין :מילא
דער ענין פון 'שכר לצדיקים' פארשטייט מען שוין ,אבער פונקט ווי בתחלת הבריאה האבן די מלאכים נישט רשעים דארפן ליידן צרות צרורות לנצח נצחים ,פארוואס
וואס איז דער תכלית פון 'עונש לרשעים'?! וואספארא פארשטאנען און מסכים געווען צום 'יצירת האדם' – אזוי טוסטו דאס צו זיי?!
'הטבה' קומט פון דעם ארויס?! דער תירוץ איז" :אין עוד אויך יעדעס יאר ראש השנה ,קומט דער 'שטן' מיט זיין
מלבדו" – אליבא דאמת איז נישטא קיין שום אנדערע גאנצע מחנה 'מקטרגים' (דאס זענען אזוינע סארט 'חיצונים'
די אלע מקטרגים פארשטייען בכלל
מציאות אויף דער וועלט ,אויסער דעם אויבערשטן און וועמען דער אויבערשטער האט ספעציעל באשאפן מיט א מיסיע נישט דעם צער פון א אידישע נשמה
זיין שכינה .דער מושג פון 'רע' איז באמת נישטא! עס איז זיך צו שלאגן מיט 'פנימיות' ,אז נישט בלויז זיי זענען נישט קיין וועלכע עסט 'נהמא דכיסופא'
בלויז א פאלשע 'אחיזת עינים' וועלכע זעט אויס ווי א 'פנימיים' – נאר זיי ווילן זיך ניטאמאל מכניע זיין פארן פנימיות,
די אלע טענות וואס די מלאכים האבן געהאט אויפן
מציאות ,ווייל באמת איז נישטא אזא זאך ווי רע! דאס נאר זיי ווילן דאס אונטערברענגען) מיט מורא'דיגע קטרוגים בריאת האדם – שטאמט בעצם פון זייער 'שורש' פון וואו
הייסט ,יעדער רשע וועלכער גייט ָָאן מיט זיין 'רשעות' – אויפן פרישן יצירת האדם וואס דער אויבערשטער וויל זיי זענען באשאפן געווארן ,וואס צוליב דעם האבן זיי
מוז האבן דארט א 'ניצוץ אלקי' ,א געטליכער 'טוב' וואס באנייען פונדאסניי .און דער קטרוג ווערט שטארקער פון נישט די מעגליכקייט צו פארשטיין דעם 'תכלית בריאת
דאס איז דער עכטער מציאות ,און דער יאר צו יאר ,ווייל יעדן ראש השנה ברענגט האדם' .ווייל בעצם איז דאך א מלאך אויך א שטיק
'רע' קליידט עס ָָאן און פארנארט דעם נקודות: דער שטן פרישע ראיות פונעם פארגאנגעם 'מקבל'! ער האט נישט קיין 'בחירה' און ער האט נישט
מענטש ,כאילו מען רעדט דא פון 'רע'. יאר – וויפיל מען האט אלץ געזינדיגט, קיין 'שכר' – וואס ער האט אליינס פארדינט ,נאר אלע
און אויף דעם קומט דער גאנצער ענין 'ראש השנה' וואס דאס ווייזט אויף מיט קלארע הוכחות
שפילט אויס אורות וואס ער זעט און איז נהנה – איז בלויז א 'מתנת
פון 'עונש' – וואס דאס איז א מהלך וויאזוי ווי אפגעפרעגט דער 'יצירת האדם' איז. חנם' .און דערפאר פארשטייט ער נישט וואספארא הימל
מען איז מפריד דעם 'ניצוץ אלקי' פונעם
ערשטער דער ער שלעפט צוזאם אלע חטאים פון אלע
'רע'! מען טיילט אפ דעם עכטן 'מציאות',
טאג פון בריאת געשריי עס איז ,טאמער דער מענטש וועט דארפן עסן
העולם – אבער פון טריליאנען גוים ,און להבדיל די חטאים 'נהמא דכיסופא' אויף אייביגע נצחיות ,ווייל דער מלאך
פונעם אויג פארבלענדעניש – וועלכע איז מיט א בליק אידישע קינדער רח"ל ,און ער קומט מיט א עסט א גאנצן צייט 'דלא דיליה' און ער שעמט זיך נישט
קיינמאל קיין מציאות נישט געווען! דער אויף פאראויס טענה" :פארוואס האסטו באשאפן אן אדם דערמיט .און די סיבה פארוואס דער מלאך שעמט זיך נישט
רשע וועלכער איז דורכגעגאנגען דעם וואוהין מען מיט א 'בחירה'?! קוק וואס עס איז געווארן איז ,ווייל ער איז באשאפן געווארן דורך א 'דיבור' – נישט
פראצעדור פון 'עונש' – ווערט דורכדעם וועט אנקומען פון דעם 'בעל בחירה'! אנשטאט ער זאל זיין דורך א 'ויפח באפיו נשמת חיים' .ער האט נישט קיין 'חלק
אויסגעקלארט ווער ער איז עכט! זיין מיט דער א צדיק און זוכה זיין צו עולם הבא – איז אלוק ממעל' וועלכע זוכט צו זיין 'דומה לקונו' ,און שפירט
'ניצוץ אלקי' בלייבט לנצח נצחים ,און זיין גאנצער וועלט. ער געווארן א רשע וועלכער דארף יעצט א 'טעם מיתה' און 'טעם בושה' – טאמער ער איז נישט
'חלק הרע' שטארבט אפ! און נישט פשט 'שמיני עצרת' באקומען עונשים קשים ומרים! פארוואס
שפילט אויס 'דומה לקונו' .און דערפאר זאגט דער אר"י הק' ,אז דער
אז מען האט איינעם דא גע'הרג'עט ,ניין, זאלסטו ממשיך זיין ווייטער מיט אזא סארט
דעם לעצטן 'אדם' איז א 'פנימי' ,און דער מלאך איז א 'חיצוני' .ווייל
מען איז פשוט מגלה געווען אז ער האט יצירה?! דו ווילסט זיין א 'מטיב'? נו ,זיי
טאג פון וועלט דער איינציגסטער פון גאנץ מעשה בראשית וועלכער
קיינמאל נישט עקזיסטירט! עס ווערט משפיע אלע 'טובות' – ָָאן קיין בחירה! איי,
נתגלה למפרע אז עס איז קיינמאל קיין
שוין איז מען – איז באשאפן געווארן דורך א 'נשימה' פון כביכול – נישט
אנגעקומען צום עס וועט זיין 'נהמא דכיסופא'? נו ,טויש דורך א 'ויאמר' פון כביכול – איז די נשמה פונעם 'אדם'!
'רע' נישט געווען! לעתיד ביים גמר הדין 'תכלית היחוד' די טבע פונעם מענטש ,אז ער זאל זיך דער גוף פונעם אדם איז אויך באשאפן געווארן דורך א
והעונש – וועלן נאר פארבלייבן אלע וואו מען האט נישט שעמען! פונקט ווי די בהמה שעמט 'ויאמר נעשה אדם' – וואס א 'דיבור' איז עפעס וואס
'ניצוצין' פון 'אלוקות' ,און דאס וועט זיין געצילט זיך נישט ,און פונקט ווי דער מלאך שעמט מען קען הערן און פארשטיין בחיצוניות ,און בלויז די
ט
טוב ,ווייל שמיני עצרת 'מוז' מען גארנישט טון! דאס אינגאנצן צעטומלט און צומישט ,און דאס איז משתיק זייער גרעסטע שכר ,אז זיי וועלן קענען מבחין זיין דעם
איז א טאג וועלכע קומט פון לעתיד לבוא ,פון די 'ימים אלע קטרוגים. 'יתרון האור מן החושך'.
שאין בהם חפץ' ,פון א וועלט וואו 'פנימיות התורה'
וועט נתגלה ווערן! און דערפאר ,ביי צדיקים האט זיך די בכיה וואס פאלט פלוצלינג – ער וויינט די מחשבה וואס א מענטש טראכט
דאס גאנצע יאר ארומגעדרייט ארום שמיני עצרת! מען פארוואס ער האט פארגעסן ווער ער איז ר"ה" :א שאד מען איז מיר דן" – א
האט געזען ביים רב זכרונו לברכה ,אז שמיני עצרת השתלשלות פון קטרוג השטן
דער אר"י זאגט ,אז דער וועלכער פארמאגט א
איז ער נישט געווען אויף דער וועלט! ער האט זיך
שלימות'דיגע נשמה – וועט ארויפאלן אויף אים א דער קטרוג פונעם שטן אויפן 'אדם' – גייט דורך
ארומגעדרייט אין די 'עולמות העליונים'! שמיני עצרת
בכיה יעדן ראש השנה און יום כיפור .ווען מען זאגט אלע עולמות און קומט אראפ ביז צום 'אדם' אליינס.
איז פשט ,אז דער רבונו של עולם האט גענומען א טאג
'ארויפפאלן א בכיה' – מיינט דאס צו זאגן ,אז דער פלוצלינג קומט אים אריין א מחשבה'לע" :אזא שאד
פון 'ימות המשיח' און עס אריינגעשטעלט דא אין אונזער
מענטש אליינס וועט אפילו נישט וויסן פארוואס ער אז עס איז דא אזא זאך ווי 'שכר ועונש'! ווי גוט וואלט
וועלט! עס ווערט א 'יחודא שלים'! כנסת ישראל מיטן
וויינט! די בכיה וועט זיין אזוי טיף ,אז ער וועט נישט געווען טאמער דער אויבערשטער קוקט נישט וויאזוי איך
אויבערשטן ווערן 'איינס'! מען איז אנגעקומען וואו מען
וויסן פארוואס ער וויינט יעצט! ווייל דאס איז א 'יללה' האב זיך אויפגעפירט א גאנץ יאר ,נאר ער פארשרייבט
האט געדארפט אנקומען!
און 'גניחה' וואס קומט ארויס פונעם 'חלק אלוקי ממעל'! מיר א גוט יאר פאר אומזיסט!" .און דעמאלט דערהערט
מען וועט פרעגן דעם מענטש" :פארוואס וויינסטו? דו דער מענטש פלוצלינג ווי זיין נשמה'לע צואוויינט זיך
תשרי איז א ביישפיל פון אלע 'ימי עולם' האסט נישט געהאט קיין פרנסה דאס יאר? דו ציטערסט מיט א 'גנוחי גנח וילולי יליל' און זי שרייט" :עורו
-פון בריאת העולם ביזן סוף האחרון פונען גזר דין? פארוואס וויינסטו?" .דער גוף וועט נישט ישנים משנתכם" – מענטשעלע ,פארוואס שלאפסטו אזוי
אין אנדערע ווערטער :דער חודש תשרי איז ווי א וויסן צו ענטפערן ,אבער די נשמה וועט ענטפערן" :איך טיף?! פארוואס ביסטו אזא 'פגר מת'?! וואו זענען דיינע
'מיניטשור' פון גאנץ 'בריאת העולם' פון אנפאנג ביזן וויין ,ווייל איך בין פארשלאפן! איך זע איין ,אז איך נאטורליכע געטליכע געפילן פארשוואונדן געווארן?! דו
סוף! 'ראש השנה' איז דער דוגמא פונעם ערשטן טאג האב דורכגעשלאפן א יאר! איך האב אינגאנצן פארגעסן ווילסט א רואיג לעבן פון 'חיים גשמיים'?! דאס הייסט
אין דער בריאה ,און 'שמיני עצרת' איז דער דוגמא פארן ווער איך בין און פארוואס איך בין דא! איך וואלט ווען בכלל געלעבט?! דאס איז דאך די גרעסטע מיתה! וועק
לעצטן טאג אין דער בריאה – דאס הייסט ,ווען מען וועט ווייטער געשלאפן ,ווען נישט דער 'קול שופר' וועלכער זיך אויף פון שלאף און דערמאן זיך אז דו ביסט א 'חלק
שוין האלטן נאך אלע בירורים און תיקונים .און אלע טעג האט מיר אויפגעוועקט ,און איך שטיי און שריי" :וואו בין אלוק ממעל'! דו וועסט קיינמאל נישט זיין צופרידן פון
אינצווישן זענען א דוגמא פון די אלע 'ימי עולם' פונעם איך געווען ביז היינט?! אויף וועלכע וועלט בין איך?!". באקומען א גוט יאר – ָָאן קיין 'דין וחשבון'! דו וועסט
ערשטן טאג פון 'בריאת האדם' ביזן 'סוף האחרון' .אבער זיך שעמען א גאנץ יאר און נישט האבן קיין 'חיות'!
עס איז אלעס מיט א בליק פון 'דידן נצח' ,וואס באלד סוכות פריידט מען זיך אז מען האט פארשטיי אז מיר קריגן זיך דא מיט א 'מקטרג' וואס וויל דיר
ביים אנהייב זעט מען שוין וואו מען וועט אנקומען ,און אונז דן געווען לפי המעשים – וואס מאכן פאר א 'מת'! ער וויל דיר מאכן פאר א פארשלאפענע
מען צילט באלד אהין! און דאס זענען די אלע טעג פון דאס איז דער 'תכלית הבריאה' באשעפעניש! שטיי אויף און בעט זיך צום אויבערשטן אז
תשרי ,וואס אידישע הערצער זענען ספעציעל אפן און סוכות נעמען מיר די ד' מינים און מיר ווייזן ,אז 'דידן ער זאל זיך זעצן אויפן 'כסא משפט' און דיר 'דן' זיין מיטן
נאנט צום רבונו של עולם ,ווייל דאס זענען טעג וואס עס נצח' – מיר האבן מנצח געווען דעם 'קטרוג השטן'! מיר גרעסטן רחמנות ,אבער געבויעט אויף דיינע מעשים ,ווייל
בלאזן ווינטן פון לעתיד לבוא! דער 'התעוררות תשובה' האבן זוכה געווען צו בלייבן מיטן 'חלק אלוק ממעל' ,מיט דאס איז דיין גרעסטע טובה!".
וואס הערשט אין די עשרת ימי תשובה – דערמאנט דער 'בחירה'! מיר האבן זוכה געווען אז דער אויבערשטער
דעם 'הבטחה' אז כלל ישראל וועט תשובה טון פאר זאל אונז משפט'ן ראש השנה – לויט אונזערע מעשים! מיר
ביאת המשיח .די שמחה וואס הערשט אין די סוכות
אינעם שופר געבן מיר צוריק דעם
האבן זוכה געווען אז דער 'תכלית הבריאה' פון 'להיטיב 'נשמת חיים' צום רבוש"ע
טעג – דערמאנט די 'שמחה דלעתיד' ,וואס כלל ישראל לבריותיו' זאל ווייטער נמשך ווערן און אויסגעפירט
וועט זיך פרייען מיטן רבונו של עולם ,און שמיני עצרת "ַא ְְׁש ֵֵרי
אויף דעם זאגט דער פסוק (תהלים פט ,טז)ַ :
ווערן! דער פלאן וואס דער אויבערשטער האט געמאכט
דערמאנט דעם 'תכלית כל התכליתים' ,וואו עס וועט רּוָעה" – וואויל איז דאס פאלק וואס זיי יֹוְד ֵֵעי ְְת ָ
ָָה ָָעם ְ
פאר דער וועלט – פארט ווייטער!
ווערן אויסגעפירט דער 'יעוד' אויף וואס די וועלט שטייט פארשטייען צום 'תרועה' .ווייל דער 'תרועה' איז א
און ווארט די אלע יארן. געוויין פון דער נשמה פונעם מענטש ,וועלכע בעט
שמיני עצרת ווייזט דיר וואוהין זיך צו בלייבן א נשמה! און דערפאר ,כדי צו קענען
דער פלאן צילט אנצוקומען ארויסגעבן א תקיעה – מוז מען אריינגעבן לופט אינעם
ביי חסידים איז נישט געווען נאך
אזא פרייליכע טאג ווי ראש השנה וואוהין צילט דער פלאן?! ווען וועט מען זען דעם שופר ,מיט דעם זאגן מיר פארן אויבערשטן" :רבונו של
גאנצן בילד אויסגעשפילט?! דאס וועט ערשט נתגלה עולם ,היינט האסטו ארויסגעבלאזן א 'נשימה' אין אונז
זעלבסט פארשטענדליך ,אז ווען מען קוקט אויף ווערן לעתיד לבוא – ווען יעדע נשמה וועט קומען צו און אונז באשאפן אלס 'חלק אלוק ממעל' – יעצט קומען
חודש תשרי מיט אט דעם גדול'ישן בליק – באקומט זיין תיקון און וועט ווערן 'דבוק' און 'מקושר' צום רבונו מיר און אונז בלאזן ארויס א 'נשימה' צו דיר כביכול! מיר
מען אן אנדערן צוגאנג צום גאנצן ראש השנה און של עולם בתכלית השלימות .אבער דאך האט אונז דער געבן דיר צוריק אונזער 'נשימה'! מיר זענען דיר ממליך דא
תקיעת שופר .עס איז א טאג וואס מען איז עוסק אינעם אויבערשטער געגעבן א דוגמא פון דעם 'דבקות דלעתיד', אויף א וועלט וואו מען זעט דיר נישט בחיצוניות! היינט
"גאון יעקב אשר אהב סלה" – די גרויסקייט פון אידישע דאס איז 'שמיני עצרת'! דער אויבערשטער זאגט אונז :דו ווילן מיר דיר ווייזן ווי שיין די יצירה פון א 'נשמת חיים'
קינדער .א טאג וואס מען איז עוסק אינעם "ודברך אמת ווילסט פארשטיין וואו דו וועסט אנקומען דורכן נצחון איז! וויפיל תענוג דו קענסט ארויסנעמען פון דער נשמה
וקיים לעד" – א נצחון פארן רבונו של עולם'ס 'אמת'! א פון ראש השנה?! דא האסטו א 'שמיני וועלכע האט איר אייגענעם 'מקור חיים'!
טאג וואס מען איז עוסק אינעם "וידע כל פעול כי אתה
פעלתו" – דער גילוי פונעם 'מלכות שמים' אין דעם עולם
עצרת' ,דארט וועסטו אנקומען! מען איז נקודות: דיין רצון 'להיטיב לבריותיו' איז מקוים
מנצח אז מען וועט ווייטער גיין מיט די געווארן! זיי ווייטער ממשיך צו באשאפן
השפל! ביי חסידים האט מען געווארט א גאנץ יאר" :ווען פלאן ,ביז מען וועט אנקומען צו א שמיני פונקט ווי ראש
דער איז השנה אט די געוואלדיגע יצירה פונעם אדם!".
וועט מען שוין קענען זאגן 'מלכיות זכרונות שופרות'?! עצרת'דיגע לעבן!
ווען וועט מען שוין קענען ממליך זיין דעם אויבערשטן 'יסוד' פונעם ווען דער יצר הרע הערט דעם 'קול שופר'
אויף דער גאנצער בריאה?!" .ראש השנה איז געווען דער
יאר – זענען די וואס קומט ארויס פון דער טיפסטע
שמיני עצרת איז א טאג בחור'ישע יארן נשמה'דיגע קעמערלעך – ווערט ער "בהיל
פרייליכסטער טאג פונעם גאנצן יאר! עס איז נישט געווען דער 'יסוד' פונעם
פון דער 'יחודא שלים' פון ולא בהיל"! כאטש ער פארשטייט נישט
נאך אזא פרייליכער טאג ווי ראש השנה! נאר די שמחה איז לעתיד לבוא – אריינגעלייגט לעבן ,און דערפאר
געווען 'בכסה' ,מער אויף א באהאלטענעם אופן .ווידעראום, אין אונזער וועלט איז דעמאלט דער צו קיין נשמה ,אבער ער זעט כאטש אז
שמיני עצרת איז עס מער נתגלה געווארן .אבער דאס עיקר עבודה צו ער פארשטייט נישט אלעס! ער דערהערט
שמיני עצרת איז א טאג וואס מקבל זיין דעם א קול פון א 'נשמת חיים' – וואס ער
וואס איז נתגלה געווארן שמיני עצרת – האט מען שוין
פארמאגט כמעט נישט קיין 'חיובים' – 'עול מלכות שמים' האט פריער נישט געהערט ,און ער ווערט
געהאט אין הארץ ראש השנה. ביזן סוף
וואס מען איז מחויב צו טון לכבוד יום
י
ג
די עבודה פון ראש השנה – דער 'שכל הטבעי' איז זיך מבטל צום 'שכל אלוקי'
ועקדת יצחק תזכור:
אויבנאויף וואלט די עקידה גורם געווען א גרויסן חילול שם שמים | מען וועט זאגן אז דער רבוש"ע איז אן אכזר ח"ו | אברהם אבינו האט געדארפט אוועקלייגן אלע חשבונות | ער האט געדארפט גלייבן אז עס וועט גורם זיין
דאס פארקערטע | ער האט געארבעט מיט א כח פון 'ביטול שכל הטבעי' קעגן 'שכל אלוקי' | אויף דעם יסוד בויעט זיך דער גאנצער כח פון כלל ישראל | דערפאר דערמאנט מען דאס אזויפיל ראש השנה – ווייל דער בריאת
האדם איז געבויעט אויף 'ביטול שכל הטבעי' פון אלע מקטרגים | יעדער איד דארף מחליט זיין ראש השנה אז ער זוכט נישט יוצא צו זיין דעם 'שכל הטבעי' פון דער נארמאלער וועלט | די בחור'ישע יארן זענען דער ראש
השנה פונעם לעבן | דעמאלט איז דער עיקר עבודה צו שטעלן דעם דאזיגן יסוד | אפמאכן אז מען איז אן עבד פארן אויבערשטן | נישט זוכן צו זיין א 'מקבל' – נאר א 'משפיע' | פועל'ן ביי זיך פיינט צו האבן 'נהמא דכיסופא'
דער רבוש"ע פרובירט נישט אז 'שכל געווען איבער די גאנצע וועלט ,אז דער רבונו של עולם פארוואס איז די 'עקידה' אזא גרויסער
הטבעי' זאל אים פארשטיין און מסכים זיין איז נישט קיין אכזר און ער זוכט נישט קיין אכזריות'דיגע
עיקר אינעם גאנצן ראש השנה?
אינעם ערשטן ראש השנה פון בריאת העולם – בשעת שטיק ,אז מען זאל מקריב זיין אייגענע קינדער פאר אים, מען וועט ענדיגן מיט א נקודה וואס איז נוגע ממש
ווען די מלאכים האבן מקטרג געווען אויפן 'בריאת האדם', פארקערט ,ער איז א רחמן און ער וויל בלויז 'מעשי חסד'. אויף למעשה :ראש השנה מאכט מען א גאר גרויסן עסק
אז מען זאל נישט באשאפן קיין 'בעל בחירה' – האט זיי און דא האט אים דער אויבערשטער געהייסן טון ממש פון דער עקידה .מען ליינט די פרשה פון 'עקידה' ,ביי
דער אויבערשטער געזאגט" :נעשה אדם" .זאגט דער מדרש דאס פארקערטע ,צו נעמען זיין אייגענעם 'בן יחיד' און 'זכרונות' ענדיגט מען מיט די ווערטער" :ועקידת יצחק
(בר"ר ח ,ה)" :עד שאתם מדיינים זה עם זה" – עס איז שוין שחט'ן פאר אים .און דער עיקר ווייטאג וואס אברהם לזרעו היום ברחמים תזכור" ,און גאנץ ראש השנה ווערט
בכלל נישט נוגע מער אלע טענות וואס עטץ טענה'ט אבינו האט דא געהאט איז ,אז עס וועט ארויסקומען א אנגערופן 'יום הזכרון' צו דערמאנען 'זכות העקידה' .דארף
דא ארום! "כבר נעשה" – דער מענטש איז שוין באשאפן חילול ה' עצום ונורא! אלע גרים וואס ער האט געמאכט מען פארשטיין בעומק :פארוואס איז די עקידה אזא
געווארן! איך האב אים שוין געמאכט! ער איז שוין דא! – וועלן צוריקגיין צו די עבודה זרות רח"ל! גרויסע זאך ,אז עס שפילט אזא הויפט ראלע אינעם גאנצן
וואס איז פשט פון גיין אזוי ווילד און אינגאנצן זיך נישט ראש השנה? אודאי איז דאס א גרויסער 'זכות' ,אבער כלל
וואוסנדיג מאכן פון אלע זייערע טענות?! נאר דער פשט אברהם אבינו האט געדארפט אוועקווארפן ישראל האט דאך אזויפיל זכותים צו דערמאנען; אידן
איז :דער אויבערשטער האט דא אוועקגעשטעלט א יסוד: דעם 'שכל הטבעי' -נישט זוכן די האבן זיך אזויפיל מוסר נפש געווען פארן אויבערשטן,
'שכל הטבעי' וועט קיינמאל נישט פארשטיין קיין 'שכל נארמאלע וועלט זאל אים פארשטיין אידן האבן מעמיד געווען אזויפיל גאונים און צדיקים,
אלקי'! וויפיל מען וועט אים מסביר זיין און מסביר זיין, קומט אויס :דער עיקר נסיון פון דער עקידה איז דאס אלעס איז דאך גרויסע זכותים פארן כלל ישראל,
אבער עס איז נישט שייך ער זאל דאס משיג זיין ,ווייל געווען 'ביטול השכל' .ווייל טאמער וואלט אברהם אבינו נו ,פארוואס איז די עקידה אזויפיל 'תופס מקום' אינעם
'שכל אלקי' איז נישט עפעס וואס גייט אריין אין ווערטער! גענוצט זיין אייגענעם שכל און געמאכט 'חשבונות' – ראש השנה?! עס מוז זיין אז דאס איז נישט בלויז צוליב
עס איז העכער פון אלע הסברים! און די איינציגסטע זאך וואלט ער קיינמאל נישט געמאכט קיין עקידה! ער וואלט 'הזכרת זכותים' ,נאר דא איז פארהאן א טיפער קשר
וואס דער נברא קען טון איז – זיך 'מבטל' זיין דעם שכל צום געהאט טויזנט היתרים נישט צו מאכן די עקידה! ער צווישן דעם גאנצן מהות פון ראש השנה מיט די עקידה.
רבונו של עולם! איך זוך נישט צו זיין 'נארמאל' אין אייערע וואלט אפילו עובר געווען אן 'עבירה לשמה' – אבי נישט
אויגן ,איך האב אים שוין באשאפן! און אט דאס פאסירט צו מאכן א חילול ה'! אבער אברהם אבינו האט געזאגט: כאטש האבן א 'נגיעה' אין דעם
נאכאמאל יעדן ראש השנה ,בשעת ווען דער מקטרג וויל "אויב דער אויבערשטער האט אזוי געהייסן – דארף איך אברהם אבינו וועלכער ער האט
אוועקנעמען דעם 'כח הבחירה' פונעם מענטש – איז דער
ארויסבאקומען לויט זיינע השגות
פאלגן בתמימות! אלע מיינע חשבונות קומען פון א 'שכל
רבונו של עולם 'סותם פיו'! אנשטאט אים צו ענטפערן א אנושי' ,נו ,וואספארא ערך האבן די אלע חשבונות קעגן איידער מען איז מסביר דעם נסיון העקידה – מוז מען
נארמאלע תשובה – מאכט ער אים שטיל און באזייטיגט א 'שכל אלוקי'?! זיי זענען מעיקרא בטל ומבוטל כעפרא מקדים זיין :אינ'אמת'ן האבן מיר נישט קיין שום השגה
אים! ווייל 'שכל טבעי' מוז זיין בטל צום 'שכל אלוקי'. דארעא!" .פון אר"י הק' שטייט נאכמער :אברהם אבינו אין אברהם אבינו בכלל ,און בפרטיות וואס דער 'נסיון
האט געדארפט גלייבן – און ער האט טאקע געגלייבט העקידה' איז געווען .אבער חז"ל זאגן (תנדב"א פרק כה):
א איד פרובירט נישט אז די באמונה שלימה – אז עס וועט נישט ארויסקומען קיין שום "חייב אדם לומר מתי יגיעו מעשי למעשי אבותי" – א
טבע'דיגע וועלט זאל אים פארשטיין חילול ה' דערפון ,נאר אדרבה ,עס וועט גאר ארויסקומען מענטש דארף זען אנצוקומען צו די מעשים פון די
פארוואס ער איז אזא עובד ה' דערפון א קידוש ה'! לאמיר זיך מצייר זיין" :אברהם אבינו אבות .און דער פשט איז נישט ,אז א מענטש דארף זען
וויבאלד א איד איז באשאפן געווארן פון אזא סארט האלט דאס מעסער און האלט שוין ביים שחט'ן יצחק, צו ווערן דער אברהם אבינו פון וועמען די תורה רעדט,
שכל וואס רופט זיך 'שכל אלוקי' – וואס קיין שום אנדערע און ער גלייבט באמונה שלימה אז פון דעם עסק וועט ווייל ווי קען זיך א מענטש צושטעלן צו אזא משונה'דיגע
נברא פארשטייט נישט דערצו – דערפאר איז דער קשר ארויסקומען אזא חסד און רחמנות ,וואס יעדער איינער מדרגה ווי אברהם אבינו?! ער הייבט דאך נישט ָָאן צו
וואס א איד האט צום רבונו של עולם אויך געבויעט וועט זען ווי גוט דער אויבערשטער איז! איי ,וויאזוי קען וויסן פון וואס מען רעדט בכלל?! נאר פשט איז אזוי:
אויפן זעלבן אופן! דער איד זוכט נישט די וועלט זאל דאס זיין?! איך ווייס נישט! איך בין נישט מחויב צו וויסן! יעדער מענטש האט אין קאפ א 'אברהם אבינו' – וואס
אים פארשטיין ,ער זוכט נישט צו זיין 'נארמאל' ביים גוי, איך בין בטל צום 'שכל אלוקי'!" .און אט דאס איז ממש עס איז אים אויסגעקומען בשעת'ן לערנען די פרשיות און
ער זוכט נישט אז דער גוף זאל געבן א הסכמה אויף די דער מהות פון ראש השנה; ווי מען וועט מסביר זיין. מדרשים פון אברהם אבינו .ער ווייסט טאקע אז אברהם
תורה ומצוות – נאר ער האט א 'גאון יעקב' וואס ער האלט אבינו איז 'באין ערוך' העכער פון דעם ,אבער דאס זענען
זיך גרעסער פון זיי אלע! און דאס איז דער שורש פונעם דער איד איז באשאפן געווארן פון א 'זיינע' השגות אין אברהם אבינו .און אויף דעם זאגן חז"ל:
'מסירת נפש' פון כלל ישראל אין אלע דורות – וואס 'שכל אלקי' וואס איז נישט געגעבן "דו זאלסט זען צו האבן כאטש א 'נגיעה' צו דער מדריגה
נאר א דאנק דעם האבן מיר א קיום שוין אזויפיל יארן געווארן פאר קיין הסברים פון אברהם אבינו – לויט ווי דו פארשטייסט אים! ווייל
אין גלות! און דאס האבן מיר באקומען א ירושה פון מען האט פריער גערעדט ,אז אלע נבראים – אויב דו פארשטייסט א געוויסע השגה אין אברהם אבינו,
אברהם אבינו – וואס ער האט דאס מגלה געווען ביי די אריינגערעכנט מלאכים – זענען באשאפן געווארן פון א און דו קומסט נישט ָָאן צו האבן כאטש א 'נגיעה' אין דער
עקידה! ער האט אויסגערופן איבער דער גאנצער וועלט: 'מאמר' וואס דער רבונו של עולם האט ארויסגעזאגט מיט מדריגה – איז עס "חכמתו מרובה ממעשיו"! אויב האט דיר
"איך זוך נישט צו זיין נארמאל! קיינער דארף מיר נישט דיבורים .און בלויז די אידישע נשמה איז באשאפן געווארן דער אויבערשטער געגעבן א השגה – דארפסטו זען אז די
פארשטיין! איך אליינס – דאס הייסט ,מיין גוף – דארף מיט א 'נשימה'; ווי דער פסוק זאגט" :ויפח באפיו נשמת דאזיגע השגה זאל ארבעטן ביי דיר!" .און דאס אז דער
אויך נישט פארשטיין! איך בין געטריי צום אויבערשטן חיים" .דער חילוק צווישן די צוויי נבראים איז ,אז א זאך מענטש זאל אנקומען צו 'זיין' אברהם אבינו – לויט זיינע
און איך געטרוי זיין 'שכל אלוקי' אז דא וועט נתגלה ווערן וואס איז באשאפן געווארן מיט א 'דיבור' – מיינט דאס ,אז השגות – איז אויך נישט אזוי לייכט אנצוקומען ,עס איז
דעם אויבערשטנ'ס גוטסקייט!". דער אויבערשטער האט דאס מלביש געווען אין א 'שכל א גרויסע מדריגה ,אבער אהין דארף מען צילן.
אנושי' ,עס איז עפעס וואס דער נברא קען דאס פארשטיין
דער 'ביטול הקטרוגים' גיבט אריין און ארויסהאבן מיט ווערטער און הסברים .אבער דאס נסיון העקדה :דער חילול ה' וואס וועט
א כח אינעם איד צו קוקן מיט וואס דער אויבערשטער האט באשאפן מיט 'נשימה' –
ארויסקומען דערפון וועט זיין געפערליך
'ביטול' אויף דעם 'שכל הטבעי' מיינט דאס ,אז עס איז געבליבן 'שכל אלוקי' און איז נישט לאמיר פארשטיין די פרשה פון עקידה – לויט די
ראש השנה איז דער טאג ווען א איד קען ריכטיג אראפגעקומען צום הבנה פונעם 'שכל אנושי'! דער נברא השגה וואס אונז קענען משיג זיין ,און ארויסנעמען
ממליך זיין דעם אויבערשטן .ווייל דעמאלט ווערט וועט קיינמאל נישט קענען מסביר זיין מיט 'דיבורים' – וואס דערפון דעם מוסר השכל וואס איז אונז נוגע .מען האט
דאך אויפגעוועקט אלע קטרוגים ,און אלץ ווערט א נשמה איז! דאס איז עפעס א מין חיות וועלכע גייט נישט שוין אסאך מאל גערעדט באריכות ,אז דער נסיון פון
אוועקגעשמיסן דורכן 'ביטול' צום 'שכל אלוקי' .און פון אריין אין קיין ווערטער! עס איז העכער פון אלע הסברים! אברהם אבינו איז געווען ,אז ער האט געהאט מפרסם
אי
דרכי הצדיקים
דארט – צוזאמען מיטן 'זכות העקידה' – נעמט א איד כח ממליך צו זיין דעם
אין קצבה ,בין איך שוין גארנישט מתיר ,די
רבונו של עולם מיט א גענצליכע 'ביטול' צום 'שכל התורה'! ווען מען וועט ערשטע זאך אויך נישט' (אם כך ,שהמלאכים ראש השנה
פרעגן איינעם" :פארוואס ביסטו ממליך דעם רבונו של עולם?! פארוואס מסייעים כאשר אתם משוררים 'אין קצבה' ,איני מסכים גם
רופסטו אויס אז ער איז דער מלך העולם?!" .טאמער וועט ער ענטפערן: לדבר הראשון -לפשוט את בגדי הלבן).
"ווייל איך פארשטיי מיטן שכל אז איך דארף אים ממליך זיין!" – האט ער
אים נישט ממליך געווען! אזא 'המלכה' קומט נישט פון א נשמה וואס איז מעשה בחסיד אחד מחסידי ראזוואדוב
פעם אחת עמד הרה״ק מרוזין זי״ע ב'שמונה עשרה'
ממליך – נאר פון א גוף! דער ריכטיגער ענטפער דארף זיין" :איך בין ממליך שהיה מצפה כמה שנים להיוושע בבנים ,והיה מזכיר את
של מעריב בליל ראש השנה למשך זמן ארוך מאד,
דעם רבונו של עולם ווייל עס ציהט מיר צו אים! איך בין מקושר צו אים! איך האב עצמו כמה פעמים אצל רבו הרה״ק מראזוואדוב זי״ע
וראו במחזור אשר היה מונח לפניו כי הוא עודנו עומד
ועדיין לא נושע .פעם אחת כאשר היה הולך למסעיו,
א נשמה'דיגע אמונה און הכרה ,אז "ה' הוא האלקים" – דער רבונו של עולם איז בברכה הראשונה ,וכך עמד על מקומו ולא נע ולא זע
נקלע למקום אחד שבו שהה גם הרה״ק בעל 'אמרי נועם'
במשך הרבה זמן.
דער 'מלך העולם'!" – אט דאס איז די ריכטיגע 'המלכה' און 'הכתרה' .און אט מדזיקוב זי״ע אחיו של רבו ,ונכנס החסיד אליו להזכיר
דאס איז די ירושה פון אברהם אבינו ,א 'כח הנשמה' וואס ליגט אין יעדן איד. את עצמו לפניו להיוושע בזש״ק .אמר לו האמרי נועם: אחר שהמתינו זמן רב ,ניגש בנו הרה״ק רבי שלום
'אויב וועסטו קומען צו מיר אויף ראש השנה ,זאג איך יוסף זי״ע למקומו של אביו הק' ,והפך עבורו את הדף
דיר צו ַַא בן זכר' (אם תבא אלי לראש השנה ,הריני מבטיח לך בן זכר). של המחזור .ואחר זמן מה ניגש שוב והפך דף נוסף ,וכך
אברהם אבינו האט געהאט אסאך נסיונות – ווייל כשמעו את הדברים נפל החסיד במבוכה גדולה ,כי
עשה כמה פעמים .עד שכעבור זמן לא רב ,סיים הרה״ק
ער איז געווען דער 'יסוד הבנין' פון כלל ישראל מצד אחד רצה לנסוע לדזיקוב אחר הבטחה מפורשת
מרוזין את תפלתו ופסע לאחוריו .שאלו החסידים את
רבי שלום יוסף מה הפשט בזה המעשה ,ואיך העיז
פארוואס איז בלויז אברהם אבינו געווארן מנוסה מיט אזויפיל נסיונות?! כזו ,ומצד שני לא רצה לעזוב את רבו מראזוואדוב
לעשות כן .ענה ואמר להם' :דער טאטע דאוונט פון
בראש השנה .החליט החסיד לשטוח את ספיקותיו בפני
פארוואס איז ער געווען דער 'ראש למנוסים'?! ווייל ער איז געווען דער יסוד רבו הרה״ק מראזוואדוב בעצמו ,ונכנס אליו וסיפר לו
אינעווייניג ,ער דאוונט נישט פון אויסערווייניג .דער
פונעם גאנצן כלל ישראל ,און ווען מען בויעט א געביידע אויף א פונדאמענט טאטע איז געשטאנען אין אזא פחד פאר'ן בורא כל
דברים כהווייתם ,שהיה אצל אחיו הרב מדזיקוב והוא
עולמים ,אז ער האט נישט געקענט איבער מישן דעם
– מוז דער פונדאמענט זיין זייער שטארק און פעסט! די שטארקייט פונעם הבטיח לו בן זכר אם יבא אליו לראש השנה .אמר
בלעטל .ממילא איז ער געבליבן שטיין ,האט ער נישט
יסוד דארף קענען האלטן דעם גאנצן געביידע! אויב איז דער פונדאמענט לו הרה״ק מראזוואדוב' :מיין ברודער איז נישט קיין
געקענט ווייטער דאווענען .איך האב איבער געמישט
ליגענער ...ער האט דיר צוגעזאגט א בן זכר ,וועסטו
אביסל שוואך – וועט זיך דער בנין נישט האלטן .און אזוי זאגט דער מדרש, דעם בלעטל ,האט ער ווייטער געדאוונט ,און געקענט
געהאלפן ווערן מיט א בן זכר! איך האב נישט קיין שום
ענדיגן דאווענען'( .אבי מתפלל מתוך הכתב ,הוא אינו מתפלל בעל
אז ווען מען האט אריינגעווארפן אברהם אבינו אין כבשן האש ,האבן די קפידהָָ ,פאר צּום ברודער געזונטערהייט' (אחי איננו שקרן...
פה .ואבי עמד בכזה פחד גדול לפני הבורא כל עולמים ,עד שלא היה יכול
מלאכים געזאגט" :אם חומה הוא" – אויב איז ער שטארק ווי א מויער" ,נבנה אם הוא הבטיח לך בן זכר ,הרי שתיוושע בבן זכר! אין לי שום קפידה ,סע
להפוך את הדף .ולכן נשאר על עמדו ,ולא היה יכול להתפלל הלאה .ואני
לאחי לחיים ולשלום).
עליה טירת כסף" – וועט מען בויען א כלל ישראל אויף אים. הפכתי לו את הדף ,והמשיך להתפלל ,וכך היה יכול לסיים את תפלתו).
ויהי בליל ראש השנה אחר התפלה ,כאשר עברו
על פי מעשה זה פירש פעם הרה״ק רבי מרדכי חיים
הציבור בראזוואדוב לפני הרה״ק מראזוואדוב להתברך
ראש השנה איז דער 'יסוד הבנין' פונעם גאנצן יאר – בברכת 'לשנה טובה' ,הבחין וראה באותו החסיד ,והנה גם
מָאטל) סלאנימ'ער זי״ע את הפסוק שכתוב על אברהם (ר' ָ
דערפאר איז דעמאלט דער צייט פון 'ביטול שכל הטבעי' הוא בין העוברים לפניו .שאל אותו בפליאה' :מ'האט דאך
אבינו ,שאמר לו הקב״ה ״שא נא עיניך וראה מן המקום
אשר אתה שם צפונה ונגבה וקדמה וימה״ (בראשית יג ,יד),
געשמועס'ט'?! (הרי סכמנו משהו?!) -שהוא נוסע לדזיקוב,
ראש השנה איז דער ערשטער טאג פון יאר ,און דאס איז דער פונדאמענט ואיך הוא כעת כאן בראזוואדוב .ענה החסיד כי החליט
ומפרש שם האור החיים הק' וז״ל' :עשה לו נס עצום,
פונעם גאנצן געביידע וואס וועט זיך בויען דאס יאר הבעל"ט .און דערפאר שיוכל לראות מצפון לדרום וממערב למזרח ממקום
שלא לנסוע ,והסביר את טעמו ונימוקו ,כי אם יסע
אחד ,מבלי שיוצרך לסובב' .ובפשטות צריך ביאור מה
מוז דער טאג זיין אוועקגעשטעלט אויף א שטארקן 'קבלת עול מלכות שמים', להרב מדזיקוב ויוושע -אחר כל השנים שהיה אצל רבו
היה הצורך בנס עצום זה ,וכי לא יכול היה אברהם אבינו
ווייל נאר דורכדעם וועט דער גאנצער יאר קענען געבויעט ווערן מיט א בראזוואדוב ולא נושע ,מה יאמרו העולם' :אז דער ָָרב קען
להסתובב בעצמו לד' הצדדים .ואמר רבי מרדכי חיים ,כי
נישט ,און ער קען ָיָ א ...וויל איך נישט'! (שהרב מראזוואדוב
ריכטיגע שטארקייט – און עס זאל נישט איינפאלן אינמיטן די ארבעט .און על פי זה המעשה מובן הדבר היטב ,כי אברהם אבינו
אינו יכול ,והרב מדז'יקוב כן יכול ...אינני רוצה בזה!) .אמר לו הרה״ק
היה עומד בפחד עצום כזה לפני ה' ,עד שלא היה מסוגל
דערפאר איז עס א טאג פון 'מלכות' – וואס דער מענטש איז מבטל זיין 'שכל מראזוואדוב' :אויב אזוי ,זאג איך דיר צו א בן זכר'! (אם כך,
לזוז ולהסתובב כלל ,ולכן עשה הקב״ה נס שיוכל לראות
הטבעי' צום 'שכל התורה'! ער דערהערט אז ער דארף נישט זיין 'נארמאל' הרי אני מבטיח לך בן זכר!) ,ואכן נושע באותה שנה.
לכל הצדדים מבלי להניע את אבריו.
ביים גוף ,ווייל די 'חכמה טבעית' וואס דער גוף קען פארשטיין – איז נישט [ויש לפרש את הענין בזה ,כי שני הצדיקים לדבר
דער גאנצער בעל הבית דא! עס איז פארהאן א העכערער שכל פון אים ,וואס אחד התכוונו ,כי הוא היה צריך לעשות איזו פעולה
בבחינת 'מסירות נפש' כדי להיוושע .וזו היתה כוונת מניישָטאט זי״ע המכונה ָ הרה״ק רבי יוסף ברוך
רופט זיך 'שכל התורה' און 'שכל הנשמה' ,וואס ער איז דער בעל הבית! דער האמרי נועם שאמר לו לבא אליו לר״ה ,כי דבר זה קשה 'דער גוטער איד' [בנו של הרה״ק בעל מאור ושמש
גוף דארף זיך קומען לערנען ביי אים די ריכטיגע 'שכל התורה'. עד מאד לחסיד של רבי אחר .אמנם אחר שכבר היתה זי״ע] ,ביקר פעם אצל ידידו הרה״ק הרבי ר' אליעזר
לו הסכמה מאת הרה״ק מראזוואדוב ,ובכל זאת ויתר מדזיקוב זי״ע ,כאשר היה כבר לעת זקנותו .אמר הרר״א
על ההבטחה לבנים למען כבוד רבו ,הרי עשה בזה ג״כ אל ה'גוטער איד'' :איך האב צו אייך צוויי בקשות' (יש
די בחור'ישע יארן זענען דער 'יסוד הבנין' מעשה של מסי״נ ,ושוב היה ראוי לישועה]. לי שני בקשות מאיתכם) .הראשון היה בקשר למה שנהג
פונעם גאנצן לעבן – דערפאר איז דעמאלט ללבוש בשב״ק 'בעקיטשע' לבן ,וכעת ביקש ממנו שיתיר
די צייט פון 'ממליך' זיין דעם רבוש"ע לו הדבר באמרו' :איך וויל מיר אויסטוהן די ווייסע
כ״ק מרן רבינו הזקן מסטיטשין זי״ע נהג על פי דרכו בעקיטשע' (אני רוצה לפשוט את ה'בעקיטשע' הלבן) ,כאשר
דער ענין פון ראש השנה איז ספעציעל נוגע צו בחורים – וואס זיי האלטן בקודש כמו אבותיו הק' לבית ראפשיץ ,אשר הסתירו ברצונו ללכת מהיום עם 'בעקיטשע' שחור גם בשב״ק.
אינמיטן אוועקשטעלן דעם פונדאמענט פאר זייער לעבן – וואס דאס איז את עבודתם והשגותיהם בהסתרה עצומה .ובפרט נהג שאל ה'גוטער איד'' :פארוואס? וואס עפעס'? (על מה
דער 'ראש השנים' פון זייערע אלע יארן .אלס בחור בויעט מען נאכנישט כך בזמנים נעלים כמו שבתות וימים טובים ,כאשר ולמה?) .ענה הרר״א ואמר' :יונגערהייט בין איך געוועהן
דעם בנין זעלבסט ,מען קען נאכנישט זאגן אויף א בחור אז ער איז א 'גאון' עבדו את עבודתם בקודש בדביקות נעלית ,והיו צריכים אין אזא מדרגה פרייטאג צו נאכט'ס ,אז איך האב נישט
להסתיר את הדבר באלף עזקאין ,ואכן כאשר רבינו הזקן געקענט קוקן אויף קיין מענטש ,ווען איך האב מיר
אדער א 'צדיק' ,מען קען בלויז זאגן ,אז מבינים זעען אויף אים ער וועט נאך התפלל או ערך את שולחנו הטהור ,היתה ההתעוררות אנגעטוהן דעם שווארצן בעקיטשע ,האט עס מיר געריבן
אמאל זיין א צדיק! אבער ווילאנג ער איז נאך א בחור – איז ער נאכנישט מרובה כל כך ,עד שאפילו אבן דומם היה יכול להתעורר. אויפ'ן לייב אזויווי א ַזַ אק ,האב איך מיר געמוזט אנטוהן
קיין צדיק! ווייל אלס בחור איז נאכנישט די צייט פון 'שלימות' .אלס בחור אבל הוא היה תיכף ומיד מבטל את כל הרושם הנעלה, א ווייסע בעקיטשע ,היינט אויף די עלטער[ ...ונאנח]
באמצעות כל מיני תחבולות שונות ,הכל כדי שהרושם ַַאה( '...בצעירותי הייתי במדרגה כזאת אשר בליל שב״ק לא הייתי מסוגל
דארף מען קונה זיין די 'יסודות' פון 'שלימות'! ער דארף אראפלייגן דעם 'אבן של התעוררות יפוג ,ולא ישאר מזה כל זכר. להסתכל על אדם ,וכשלבשתי את ה'בעקיטשע' השחור ,היה זה משפשף
הפנה' ,אז זיין 'קבלת עול מלכות שמים' זאל זיין ביזן סוף! ער זאל פועל'ן את עורי כמו שק ,ולכן הייתי מוכרח ללבוש 'בעקיטשע' לבן ,אבל היום
פעם סיפר על כך בנו כ״ק מרן רבינו זי״ע ,כאשר
ביי זיך א רצון אז "כי הם חיינו ואורך ימינו" – איך בין נישט קיין 'טבעי'! דיבר אודות אביו הק' ,והתבטא בתוך דבריו ואמר' :דער
בזקנותי ...אה .)...ואמר זאת בנוסח שמשמעו אשר ממילא
אויב נישט עבודת ה' – האב איך נישט אויף וואס צו לעבן! אויף צו זיין א לא נהיה ממנו שום דבר ,והוא כבר לעת זקנותו ,ולכן
טאטע ביי מלכויות זכרונות שופרות ,ווער ווייסט ווי
רוצה הוא לחזור ללבוש בעקיטשע שחור.
'מקבל' – וועלכער האט א רואיגע און געשמאקע לעבן מיט אלע תענוגי עולם ער איז דעמאלט געוועהן'! (אבי כשהתפלל 'מלכויות זכרונות ישר 718.484.2189
שופרות' בתפילת מוספין בר״ה ,מי יודע באיזה מדריגה עליונה היה אז!), ענה לו ה'גוטער איד' כי לפני שהוא מסכים לבקשה
הזה – שפיר איך א 'טעם בושה ומיתה'! מיין גאנצע לעבן באשטייט בלויז פון וסיים וסיפר ,כי אמנם תיכף ומיד כאשר עקר רבינו הזאת ,רוצה הוא לשמוע מהו הדבר השני .אמר לו
הארעווען און זיך רייסן פארן אויבערשטן! איך האב נישט קיין אנדערן תכלית הזקן את רגליו בסיום תפלתו ,התחיל לומר 'ווערטלעך' הרר״א שהוא רוצה להפסיק להתפלל בראש השנה לפני
צו לעבן אויף דער וועלט ,נאר צו זיין אן עובד ה' וועלכער איז 'בוחר בטוב'!". (דברי חידוד ושחוק) להסתיר את עבודתו ,שלא ישאר שום העמוד את תפלת 'מלכויות זכרונות שופרות' ,והוסיף:
דער עיקר וואס א בחור דארף ארבעטן אין זיינע בחור'ישע יארן איז ,צו זיין רושם מתפילתו הנשגבה .ושנה אחת אף ניגש מיד אחר 'כָאטשיג דאס איז מיר א ביסל א ָָׁשאד ,ווייל בשעת איך ָ
התפלה לאחד מן הניצבים שם ,ושאל אותו' :וואו איז זינג 'אין קצבה' צימבלען צו די מלאכים' (אפילו שזה הוא קצת
א פעסטער עובד ה'! דער תכלית וואו א בחור צילט איז" :אנא עבדא דקודשא דער טאטע? ער איז נישט געקומען אויף ראש השנה, הפסד בשבילי ,כי בעת אשר אני משורר 'אין קצבה' מסייעים המלאכים
בריך הוא" – איך בין אן עובד ה'! און אויף אזא 'ראש השנים' וועלכע לייגט ער איז געווען קראנק צו קומען? זאג אים אז איך וועל לשירתי ומוחאים את כפיהם) ,ולא הוסיף לבאר טעם לרצונו,
אראפ א שטארקן פונדאמענט – קען מען שפעטער בויען א גאנצע לעבן אים צורעכט מאכן( '...היכן אביך? הוא לא בא לכאן לראש השנה, אבל אמר שהוא רוצה להפסיק גם בזה .אמר לו ה'גוטער
וכי היה חולה מכדי לבוא? ֶֶאמור לו כי אטפל בו.)... איד'' :אויב אזוי ,אויב די מלאכים צימבלען צו ביי אייער
אנגעפילט מיט אלערליי מדרגות און בחינות אין עבודת ה'.
ארה"ב718.536.2347 :
לקבל הגליון מדי שבוע במייל, כל הזכויות שמורות תולדות יהודה
סט
יט ן
לסדר מוקד הפצה ,ולתרומות: ארה"ק072.3323310 :
מכו
שין
למכון תולדות יהודה סטיטשין
ענגלאנד033.0175.9024 : אין להעתיק שום חלק מגליון
gilyondoeihu@gmail.com | 347.662.3229 זה בלי רשות המערכת כ " <ל ה ו צ א ת ס פ רי ט "א
קאנאדע438.771.1003 :
ק מ ר ן ר בי נ ו ש <ל י
