gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פטרון‬ ‫מערכת דעהו‬ ‫שנ ת ת שפ " ז‬ ‫ראש השנה‬ ‫גליון רצא‬ ‫נתנדב לע"נ הרה״ח‬ ‫זאב ב״ר משה ע״ה‬ ‫וזו' האה"ח מרת‬ ‫פעריל ב"ר טובי' ע"ה‬ ‫מתוך‬ ‫משנתו‬ ‫של כ"ק‬ ‫דע את אלקי‬ ‫מרן‬ ‫רבינו‬ ‫אביך ועבדהו‬ ‫שליט"א‬ ‫פנימיות הנפש הנמצאת מכוסה וגנוזה לאורך כל ימות השנה‪.‬‬ ‫והקב"ה דן את האדם על פי מעמקים נעלמים אלו‪ ,‬ומכח‬ ‫ביאורים ויסודות מורחבים בתורת מרן הבעש"ט ותלמידיו זיע"א‬ ‫משנת החסידות‬ ‫זה יוצא האדם זכאי בדין בראש השנה‪[ ,‬וכפי שיתבאר ביתר‬ ‫מהי מעלת ה'דן יחידי' לעומת בית דין של שלשה? | מדוע נמלך הקב"ה עם המלאכים על בריאת האדם אם בסופו 'כבר נעשה' מקודם?‬ ‫להלן בעז"ה]‪.‬‬ ‫| איך אפשר לשמוח בראש השנה בעוד שאין אנו יודעים היאך יצא הדין? | יצירת 'נשמת החיים' היא באופן של 'בחילא יתיר' | תיקון‬ ‫לחטא אדם הראשון בראש השנה ‪ -‬ע"י 'ובחרת בחיים' | מהו עומק נקודת הבחירה של איש הישראלי?‬ ‫עצם הדין והמשפט הם מהעניינים העמוקים השייכים להשי"ת‬ ‫איברא‪ ,‬כי כל עצם עניינם של הדין והמשפט הוא דבר נעלם‬ ‫ונשגב מאוד‪ .‬וכדרך שרואים בבתי הדין הדנים כאן למטה‪,‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ְְל ָָפ ֶנֶ י ָָך ִנִ ְגְ ל ּוּ �ָָּכ ל �ַַּת ֲֲע ל ּוּמ ֹו ת ַוַ ֲֲה מ ֹו ן ִנִ ְְס �ָָּת ר ֹו ת ֶֶׁש ִִמ ְ �ְּב ֵֵר א ִִׁש י ת ‪:‬‬ ‫הקב"ה דן את האדם בראש השנה עפ"י‬ ‫כי כדי שהדיינים יכוונו אל האמת ויוציאו דין אמת לאמיתו‪,‬‬ ‫צריך הקב"ה כביכול להופיע ולהתייצב בעדת הדיינים ולסייע‬ ‫עומק פנימיות נפשו‬ ‫בידם‪ ,‬כדברי חז"ל על הפסוק (תהלים פב‪ ,‬א; רש"י בראשית יח‪ ,‬א)‬ ‫'אלקים ניצב בעדת א‪-‬ל'‪ .‬הרי שמצד עצמם ‪ -‬בלתי הסיוע‬ ‫האלוקי העליון ‪ -‬לא היו הדיינים יכולים להוציא את המשפט‬ ‫לאור כפי הראוי ממש‪.‬‬ ‫בירור הדין לאמיתתו הוא מכח סיוע עליון בלבד‬ ‫בעשרת הימים ישא לפשע עבדיו‪ .‬נרמז בכתוב הענין כאשר‬ ‫נודע בישראל מפי הנביאים ואבות קדושים'‪ ,‬עכ"ל‪.‬‬ ‫א‬ ‫והטעם בזה הוא‪ ,‬כי כל מהות ה'דין' והמשפט תלויה במדת‬ ‫הרי כי מצד תורה שבכתב נחשב יום זה ומצוותו כחוק‬ ‫הדין והמשפט של ראש השנה‬ ‫הם עמוקים ונעלמים מאוד‬ ‫האמת‪ ,‬שכן תכלית כל הדין והמשפט היא לברר את המציאות‬ ‫נעלם‪ ,‬המורה על כל עצם מהותו של היום הקדוש הזה‪,‬‬ ‫ולעמוד על אמיתת כל דבר‪ .‬והרי מקורה של מדת האמת הוא‬ ‫שהוא יום עמוק ונעלם מאוד‪ ,‬כטעם 'בכסה ליום חגנו'‪ .‬וזהו‬ ‫נשגב ונעלה‪ ,‬והוא מדה אלוקית ממש‪ ,‬כענין שאמרו חז"ל (שבת‬ ‫שנרמז בכתוב 'תקעו בחודש שופר וגו'‪ ,‬כי חוק לישראל הוא'‪,‬‬ ‫'איזהו חג שהחודש מתכסה בו‪ ,‬זה ראש השנה'‬ ‫נה‪' ).‬חותמו של הקב"ה אמת'‪ ,‬ו'חותם' הוא דבר המיוחד לבעל‬ ‫כלומר שכל עניינו של החג ומצות השופר שבו‪ ,‬הם בגדר‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ ׁשׁ‬ ‫'חוק' שאיננו מפורש בגילוי‪ .‬ורק מכוחה של תורה שבעל פה‬ ‫ִיְִׂש ָָר ֵֵאל ה ּּוא ִִמ ְְׁש � ָָּפט‬ ‫�ִִּת ְְקע ּּו ַַבֹח ֶֶד ׁשֹׁוָפָ ר ַ �ַּב �ֵֵּכ ֶֶסה ְלְ יֹום ַַחֵגֵ נ ּּו‪ִִּ� ,‬כי ֹחק ְלְ ְ‬ ‫החותם לבדו‪ ,‬ואין לאחר בלתו‪ ,‬כי רק בזה מוכיח החתימה‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ומסורת אבותינו הקדושים דור אחר דור‪ ,‬נודע לנו כי יום‬ ‫ֵלֵ אֹל ֵֵקי ַיַ ֲֲעֹקב (תהלים פא‪ ,‬ד‪-‬ה)‪ .‬בגמרא (ר"ה ח‪ ).‬דרשו חכמינו ז"ל‬ ‫כי הדבר שייך אליו בלבד‪ .‬ואם חותמו של הקב"ה הוא 'אמת'‪,‬‬ ‫הדין הוא‪ ,‬ונקבע להיות בו 'משפט לאלקי יעקב'‪.‬‬ ‫פסוק זה על יו"ט של ראש השנה‪ ,‬יום הרת עולם‪ ,‬אמרו שם‬ ‫הרי שמדת האמת היא ענין אלוקי השייך אך ורק להשי"ת‪.‬‬ ‫'איזהו חג שהחודש מתכסה בו‪ ,‬הוי אומר זה ראש השנה'‪.‬‬ ‫ומעתה‪ ,‬כיון שכל בית דין היושבים לשפוט‪ ,‬עליהם לברר‬ ‫בעשרת ימי תשובה מתגלה עומק הדין שבשורשו‬ ‫ולהכיר את האמת‪ ,‬מן ההכרח הוא שהקב"ה בעצמו יבוא‬ ‫כל עניינו של ראש השנה וטעם תקיעת‬ ‫וכשם שעצם מהותו של יום זה טמיר ונעלם מאוד‪ ,‬ככה‬ ‫ויופיע שם לכוון ולהדריך אותם אליה‪ .‬והרי זה כענין דכתיב‬ ‫ממש גם הדין הנעשה בו הוא נעלם ונסתר ביותר‪ .‬כי ביום‬ ‫שופר הם חוק סתום ונעלם‬ ‫(מיכה ז‪ ,‬כ) 'תתן אמת ליעקב'‪ ,‬כלומר שיעקב אבינו קיבל את‬ ‫הזה מתגלה עומק הדין כפי שהוא בשורשו העליון‪ ,‬ומתוך‬ ‫הנה מה שראש השנה מכונה בלשון הכתוב בשם 'בכסה‬ ‫האמת מאיתו ית' בדרך מתנה‪ ,‬כי רק מכח נתינה זו זכה‬ ‫זה גופא נמתקים כל הדינים הנמשכים למטה‪ ,‬כנודע מדברי‬ ‫ליום חגנו'‪ ,‬הוא מפני שכל עניינו של היום הטוב הלזה הוא‬ ‫לקבל איזו שייכות למדת האמת‪ .‬והכי נמי בדידן‪ ,‬אין לדיינים‬ ‫האריז"ל (ע"ח שי"ג פי"א) שאין הדינים נמתקים אלא בשורשם‪.‬‬ ‫אכן מכוסה וגנוז‪ .‬כי הרי בפשטות לא נודע הטעם למה נקבע‬ ‫שום אפשרות ויכולת להגיע אל האמת ולהעמיד אותה על‬ ‫ואמנם שרשים רבים ועמוקים יש לו למדת הדין‪ ,‬גבוה מעל‬ ‫יום זה ליום טוב‪ ,‬גם לא נתפרש בתורה במפורש טעמו של‬ ‫תילה אלא אם כן יקבלו אותה בדרך מתנה מן השמים‪.‬‬ ‫גבוה‪ ,‬בעומק לפנים מעומק‪ ,‬וכולם מתעוררים בימים קדושים‬ ‫יום‪ ,‬ואף ענין היותו יום הדין הגדול והנורא‪ ,‬אלא נאמר בו‬ ‫ובענין זה אמרינן בגמ' (שבת י‪' ).‬כל דיין שדן דין אמת‬ ‫אלו‪ ,‬שכל מהותם היא בבחינת 'מעמקים'‪ ,‬וכפי שמנהג ישראל‬ ‫אך זאת (במדבר כט‪ ,‬א) 'ובחודש השביעי באחד לחודש וגו' יום‬ ‫לומר בהם מזמור 'ממעמקים קראתיך ה'' (תהלים קל; שעה"כ‬ ‫תרועה יהיה לכם'‪.‬‬ ‫לאמיתו אפילו שעה אחת‪ ,‬מעלה עליו הכתוב כאילו נעשה‬ ‫ראש השנה)‪ ,‬להורות על שבימים אלו מתעורר ענין 'מעמקים'‪,‬‬ ‫וכבר עמד בזה הרמב"ן ז"ל בפירושו (ויקרא כג‪ ,‬כז)‪ ,‬וזה לשונו‪:‬‬ ‫שותף להקב"ה במעשה בראשית'‪ .‬והיינו נמי מאחר שלא ניתן‬ ‫המורים על עומק הדין בשורשו‪.‬‬ ‫'לא פירש הכתוב טעם המצוה הזאת‪ ,‬למה התרועה‪ ,‬ולמה‬ ‫לדון 'דין אמת לאמיתו' כי אם ע"י השתתפותו של השי"ת‬ ‫העושה מעשה בראשית‪ ,‬המסייע ביד הדיין להוציא כאור‬ ‫נצטרך זכרון לפני ה' ביום הזה יותר משאר הימים‪ ,‬ולמה יצוה‬ ‫גם באדם מתגלה אז עומק פנימיות הנפש‬ ‫משפטו ודינו)א( ‪.‬‬ ‫להיותו מקרא קודש כלל‪ .‬אבל מפני שהוא בחדשו של יום‬ ‫וכשם שהוא בעולמות עליונים‪ ,‬כך הוא ממש בנפש האדם‬ ‫הכפורים‪ ,‬בראש החודש‪ ,‬נראה שבו יהיה דין לפניו יתברך‪ ,‬כי‬ ‫למטה‪ .‬שבימים אלו מתעוררת בחי' 'מעמקים'‪ ,‬שהוא עומק‬ ‫בם ידין עמים‪ ,‬בראש השנה ישב לכסא שופט צדק‪ ,‬ואחרי כן‬ ‫פטרון הגליון ‪ -‬תשרי‬ ‫נתנדב ע"י ידידנו הנכבד‬ ‫הי"ו‬ ‫מוה"ר צבי אביגדור באלזאם‬ ‫א‪.‬ועומק יש בדבר במה שנחשב הדיין שדן דין אמת לאמיתו כ'שותף במעשה בראשית' דייקא‪ .‬וזה‪ ,‬עפ"י מה‬ ‫לע"נ אמו‬ ‫שאמרו ז"ל במדרש (בר"ר ח‪ ,‬ה) שכאשר בא הקב"ה לברוא את אדם הראשון‪ ,‬אמרה האמת 'אל יברא'‪ ,‬שכולו‬ ‫האה"ח פערל ב"ר משה יוסף ע"ה‬ ‫שקרים‪ .‬נמצא שמדת האמת לא הסכימה על בריאת האדם‪ .‬אמנם למעלה מן ה'אמת' גרידא ישנה דרגת 'אמת‬ ‫נלב"ע כ"ו תשרי תשנ"ד לפ"ק‬ ‫לאמיתו'‪ ,‬המורה לדין אלוקי ממש‪ ,‬ומדרגה נעלה זו של אמת‪ ,‬היורדת ביותר לעומק מעלת האדם [כפי שיתבאר‬ ‫בהמשך המאמר בעז"ה]‪ ,‬הסכימה על יצירתו‪.‬‬ ‫א‬ ‫והיינו שהיישוב לכך אכן יסודו במקור נעלם שלמעלה מבינת‬ ‫ליצירת האדם שנברא ביום הזה‪ ,‬יום הששי לבריאה‪ .‬כי כל‬ ‫'שאין דן יחידי אלא אחד'‬ ‫אנוש (ואכהמל"ב)‪ .‬אך מכל מקום זהן דבר ברור‪ ,‬כי לבסוף יצא‬ ‫עצם יצירתו של האדם השתלשלה ממקום נעלם וגבוה מאוד‬ ‫ודבר זה הוא יסוד מאמרם ז"ל במשנה (אבות פ"ד מ"ח) 'אל‬ ‫האדם זכאי בדין‪ .‬וכן הוא בכל שנה ושנה‪ ,‬שבשורש הנעלם‬ ‫הנשגב מהשגת כל נברא‪.‬‬ ‫תהי דן יחידי‪ ,‬שאין דן יחידי אלא אחד'‪ .‬בכך הורו לנו חכמינו‬ ‫זוכה כל אדם מישראל בדינו ביום המשפט הקדוש‪.‬‬ ‫ז"ל‪ ,‬שעיקר הדין ושלימותו אינו אלא אצל הדן יחידי‪ ,‬כי הוא‬ ‫וכפי האמור‪ ,‬גם יציאה זו של האדם זכאי במשפט בראש‬ ‫'מה אתם מדיינין‪ ,‬כבר נעשה אדם'‬ ‫לבדו יכול לעמוד על האמת‪ ,‬ואין ביכולתו של שום נברא‬ ‫השנה‪ ,‬נכללת בסוד 'בכסה ליום חגנו'‪ .‬כי כשם שכל עצם‬ ‫וכך אמרו חכמינו ז"ל במדרש (בר"ר ח‪ ,‬ה)‪ ,‬וזה לשונם‪' :‬בשעה‬ ‫לחקות אותו בכך‪ ,‬ולהגיע בעצמו אל האמת לאמיתה בטהרתה‪.‬‬ ‫החג הוא מכוסה‪ ,‬טמיר ונעלם‪ ,‬כמו כן הדין הנעשה בו ביום‬ ‫שבא הקב"ה לבראות את אדם הראשון‪ ,‬נעשו מלאכי השרת‬ ‫דהנה מה שהגדירו חז"ל את דינו של הקב"ה בשם 'דן יחידי'‪,‬‬ ‫הוא נעלם ביותר‪ ,‬ואין שום נברא שיש לו השגה בעומק‬ ‫כיתים כיתים‪ ,‬וחבורות חבורות‪ ,‬מהם אומרים אל יברא‪ ,‬ומהם‬ ‫אין הכוונה רק לכך שהוא דן לבדו ‪ -‬בניגוד לשלשה דיינים‬ ‫המשפט הזה‪.‬‬ ‫אומרים יברא וכו'‪ .‬עד שמלאכי השרת מדיינין אלו עם אלו‪,‬‬ ‫שבכל בית דין‪ ,‬אלא עיקר המכוון הוא‪ ,‬לדרגה אחרת ורוממה‬ ‫ומתעסקין אלו עם אלו‪ ,‬בראו הקב"ה‪ .‬אמר להן מה אתם‬ ‫יותר בבירור הדין והמשפט‪.‬‬ ‫השמחה השורה בראש השנה ‪ -‬מכח זכייתנו בו ע"פ עומק הדין‬ ‫מדיינין‪ ,‬כבר נעשה אדם'‪ ,‬עד כאן‪.‬‬ ‫הנברא עומד על האמת רק מתוך סברות וצדדים שונים‬ ‫ומכח אותה זכייה נעלמת בדין שביום ראש השנה‪ ,‬שורה‬ ‫ולא נבוא עתה להאריך בביאור הדיונים הרבים שנעשו על‬ ‫ביום זה שמחה יתירה בדרך אתכסיא‪ ,‬וכמו שכתב הטור (או"ח‬ ‫בריאת האדם [וכבר נתבאר בדברינו בארוכה במקום אחר]‪ .‬אך‬ ‫שכן בדיני בני אדם יש צורך בשלשה דיינים‪ ,‬האחד נוטה‬ ‫סי' תקפ"א) שרוחצין ומסתפרין בערב ראש השנה‪ ,‬על פי המדרש‬ ‫זאת יש לומר‪ :‬כי אילו היינו באים לדון על פי חשבון וסברא‬ ‫לימין‪ ,‬והשני לשמאל‪ ,‬ומתוך כך מתעוררים צדדים שונים‬ ‫(ירושלמי ר"ה פ"א ה"ג) 'אמר רבי סימון‪ ,‬כתיב (דברים ד‪ ,‬ז) 'כי מי‬ ‫שכלית על בריה הלזו ה'אדם'‪ ,‬אם כדאי לבראו או לאו‪ ,‬אזי‬ ‫לכאן ולכאן‪ ,‬עד שבא הדיין השלישי ומכריע ביניהם‪ .‬ונמצא‬ ‫גוי גדול אשר לו אלקים קרובים אליו' וגו'‪ ,‬רבי חנינא ורבי‬ ‫היה מקום רחב לשאת ולתת בדבר‪ ,‬ולדון בו בהרבה צדדים‪,‬‬ ‫שבדין כזה מתבררת האמת רק מתוך משא ומתן וחשבונות‬ ‫יהושע אומרים‪ ,‬איזו אומה כאומה זו שיודעת אופייה [‪-‬מנהגיו‬ ‫יברא או אל יברא‪ ,‬שכן ישנו מקום לקטרג ולומר 'מה אנוש‬ ‫רבים‪ ,‬עד שע"י כל הסברות והצדדים מגיעים לבירור האמת‪.‬‬ ‫ודיניו] של אלקיה‪ .‬שמנהגו של עולם‪ ,‬אדם שיש לו דין לובש‬ ‫כי תזכרנו' (תהלים ח‪ ,‬ה; סנהדרין לח‪ ,):‬וכי 'עתיד הוא למחטי‬ ‫שחורים ומתעטף שחורים וכו'‪ ,‬לפי שאינו יודע איך יצא דינו‪,‬‬ ‫קמך' (זוה"ק ח"א כה‪ .‬וראה עוד שם ח"ג סט‪ ,):‬ומאחר שיבוא לידי‬ ‫הקב"ה רואה את האמת בעצמותה‬ ‫אבל ישראל אינן כן‪ ,‬לובשים לבנים ומתעטפים לבנים וכו'‪,‬‬ ‫חטא‪ ,‬שוב כיצד תגיעה נשמתו לידי תיקונה‪ .‬ועל דרך זה ישנן‬ ‫שונה מכך הרבה הוא מדרגת המשפט של הקב"ה‪ ,‬ה'דן‬ ‫ואוכלים ושותים ושמחים בראש השנה‪ ,‬לפי שיודעים שהקב"ה‬ ‫עוד טענות רבות מדוע שלא לברוא את האדם‪ ,‬עד שמצד‬ ‫יחידי'‪ .‬שכן דין זה יוצא לאור מתוך גילוי נקודת האמת‬ ‫יעשה להם נס'‪.‬‬ ‫שורת הדין והחשבון היה נראה לכאורה שעדיף שלא ייברא‪.‬‬ ‫בעצמותה ממש‪ ,‬בלי שום צדדים ונטיות שונות‪ .‬והיינו שהקב"ה‬ ‫רואה את האמת כמציאות מוחלטת וברורה‪ ,‬עד שאין לפניו‬ ‫והיינו שכלל ישראל מובטחים שייצאו זכאים בדין‪ ,‬ומכח בטחון‬ ‫האדם נברא ממקור עליון שלמעלה מחשבונות ודיונים‬ ‫שני צדדים כלל‪ ,‬וממילא אין לו צורך בחשבונות ובירורים כדי‬ ‫זה הם אוכלים ושותים ושמחים בראש השנה‪ .‬וכל זה מכיון‬ ‫ומה שגרם בסופו של דבר להכרעת הקב"ה לברוא את‬ ‫להכריע את האמת‪ ,‬כי הוא עומד על האמת מצד שהיא אמת‪,‬‬ ‫שבשורש הדין אכן בוודאי זוכים המה בדינם‪.‬‬ ‫האדם‪ ,‬אכן אין לו הסבר הגיוני המובן על פי שכל הפשוט‪.‬‬ ‫בבחינת 'תא חזי'‪ ,‬ותו לא‪ .‬והנה התגלות האמת שכזו‪ ,‬בכל‬ ‫אלא שבריאתו נובעת ממקור נעלה ונשגב‪ ,‬ממקום שלמעלה מן‬ ‫כך בהירות‪ ,‬שייכת אך ורק לגבי הקב"ה ה'דן יחידי'‪ ,‬ושום‬ ‫הקב"ה דן את בני ישראל ע"פ היסוד 'ועמך כולם צדיקים'‬ ‫השכל‪ ,‬שבו אין מקום כלל לדיונים וחשבונות‪ .‬וזהו שאמר‬ ‫בן אדם אינו יכול להידמות אליו בכך‪.‬‬ ‫ועומק הענין הוא‪ ,‬מכיון שאכן במקור שורשם כל בני ישראל‬ ‫הקב"ה למלאכי השרת 'מה אתם מדיינין‪ ,‬כבר נעשה אדם'‪,‬‬ ‫הם צדיקים וזכאים‪ ,‬כפי שנאמר בהם‪( :‬ישעיה ס‪ ,‬כא) 'ועמך כולם‬ ‫'כי המשפט לאלקים הוא'‬ ‫כלומר שלפי האמת יצירת האדם היא ענין נעלה שאינו עומד‬ ‫צדיקים' [וכפי שיתבאר ביתר להלן בעז"ה]‪ .‬והקב"ה שהוא דן‬ ‫על כל פנים למדנו‪ ,‬שכל עצם הדין והמשפט ‪ -‬הנובעים‬ ‫לדיון כלל‪.‬‬ ‫יחידי‪ ,‬יודע את סוד העמוק הזה‪ ,‬ולכן הוא דן את בני ישראל‬ ‫ממדת האמת‪ ,‬מדתו העליונה של כביכול ית' ‪ -‬הם ענין אלוקי‪,‬‬ ‫מצד שורשם העליון‪ ,‬ובכך הוא מזכה אותם בדין‪.‬‬ ‫[ואע"פ שמתחילה אכן נמלך עמהם הקב"ה בדבר יצירת‬ ‫בסוד הכתוב 'כי המשפט לאלקים הוא' (דברים א‪ ,‬יז)‪ ,‬הנוגעים‬ ‫האדם‪ ,‬כדברי רש"י בפסוק (בראשית א‪ ,‬כו) 'נעשה אדם'‪ ,‬אין‬ ‫במקום גבוה ונשא מאוד‪ ,‬הנעלם מכל רעיון‪.‬‬ ‫בית דין של ישראל נקרא 'בית דין של זכות'‬ ‫הכוונה שהמלכה זו באה להכריע את עצם המשקל אם לבראו‬ ‫אם לאו‪ ,‬רק היתה זאת מצד מדת ענוותנותו של הקב"ה‪,‬‬ ‫והנה ביתר שאת אמורים הדברים בנוגע הדין והמשפט‬ ‫וכפי שנתבאר לעיל‪ ,‬הקב"ה מופיע בעדת הדיינין כדי לסייע‬ ‫שביום הנורא הזה‪ ,‬כאשר כל הדין מיועד להיעשות עפ"י‬ ‫בידם להשיג את ה'אמת לאמיתו' שבדין‪ .‬ולעניינינו הכוונה‬ ‫כפי שפירש רש"י שם‪ .‬אבל באמת כבר נעשה האדם ממקום‬ ‫שלמעלה מכל אלו הדיונים‪ .‬ויבואר עוד להלן בעז"ה]‪.‬‬ ‫עומקו ושורשו דוקא‪ ,‬במקום גנוז ונסתר ביותר‪ ,‬וכפי האמור‬ ‫היא‪ ,‬שגם הדיינים למטה ישתדלו לדון את כלל ישראל על‬ ‫לעיל שכל עצם משפטו של ראש השנה נובע ממקור נעלם‬ ‫פי שורשם הפנימי‪ ,‬ובכך יוכלו לעורר ולהוציא את זכויותיהם‬ ‫ונשגב מאוד‪ ,‬בבחינת 'בכסה ליום חגנו'‪.‬‬ ‫בשורש הנעלם זוכה כל אדם בדין בראש‬ ‫של ישראל‪.‬‬ ‫השנה ‪ -‬בסוד 'בכסה ליום חגנו'‬ ‫ובענין זה איתא בזוהר הקדוש (ח"ב ו‪ .‬רנז‪ ).‬שכל בית דין‬ ‫וכשם שכל עצם יצירת האדם נמשכה ממקור עליון נעלם‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫של ישראל הוא 'בית דין של זכות' (ראה עוד מכות ז‪ .).‬והטעם‬ ‫ונשגב‪ ,‬שאין שם חשבונות ודיונים כלל‪ ,‬כך הוא ממש לגבי‬ ‫הוא‪ ,‬מפני שהם דנים את בני ישראל במדה שכולם צדיקים‬ ‫ראש השנה הוא יום פנימי ונעלם מאוד‪ .‬וגם הדין שבו הוא עמוק‬ ‫הדין הנעשה עליו בכל שנה ביום בריאתו ‪ -‬בראש השנה‪,‬‬ ‫בעצם‪ .‬לפיכך אפילו במקום שנוטה הדבר לחובה ח"ו‪ ,‬מכל‬ ‫ביותר‪ .‬וכמו כן מתעוררת פנימיות נפש האדם‪ ,‬בחי' 'ממעמקים'‪.‬‬ ‫כי ע"י התעוררות מקור עליון זה שממנו נברא‪ ,‬זוכה האדם‬ ‫מקום מאחר שהאדם נחשב צדיק בעצמותו‪ ,‬שורת הדין נותנת‬ ‫דין ומשפט הם מדברים העמוקים השייכים להשי"ת בלבד‪,‬‬ ‫לצאת זכאי בדין בכל שנה‪.‬‬ ‫שידונו אותו לכף זכות‪ ,‬ושישתדלו ביותר לברר ולמצוא לו‬ ‫אלקים ניצב בעדת א‪-‬ל‪' .‬אין דן יחידי אלא אחד' ‪ -‬הקב"ה רואה‬ ‫פתח זכות)ב( ‪.‬‬ ‫כי הרי תכלית יצירתו של האדם היתה ודאי בכדי שיהיה‬ ‫את האמת בעצמותה ללא שום דיון וצדדים‪.‬‬ ‫זכאי ולא חייב‪ ,‬ואשר בכך יוכל להגיע אל שלימות תיקונו‬ ‫'ויגבה ה' צבא‪-‬ות במשפט' ‪ -‬התרוממות‬ ‫ויעודו‪ .‬ומצד תכלית נשגבה זו ‪ -‬אותה עלתה לפניו יתברך‬ ‫הדין למקור נעלה ונשגב‬ ‫כבר בראשית היצירה ‪ -‬מן ההכרח הוא שסוף סוף‪ ,‬על כל‬ ‫ולפי מה שנתבאר שבראש השנה ויום הכיפורים נמשך הדין‬ ‫פנים בזמן האחרית‪ ,‬יצא האדם זכאי בדין‪.‬‬ ‫ב‬ ‫יצירת האדם ותיקונו השלם ‪-‬‬ ‫ממקום גבוה ונעלם ביותר‪ ,‬יובן את הנאמר בתפלת ימים אלו‬ ‫ועל אף שאין הדבר מובן לגמרי על פי השכל החיצוני‪,‬‬ ‫ממקור עליון הנשגב מבינת אנוש‬ ‫את הפסוק (שם ה‪ ,‬טז) 'ויגבה ה' צבא‪-‬ות במשפט‪ ,‬והא‪-‬ל הקדוש‬ ‫שהרי לכאורה כיצד ניתן להבטיח שכל אדם אכן יזכה בדין‪,‬‬ ‫נקדש בצדקה'‪ .‬כלומר‪ ,‬השי"ת מגביה את המשפט למעלה עד‬ ‫אחר שיש לו בחירה חפשית‪ ,‬ובידו לבחור בטוב ובהיפכו‪.‬‬ ‫מקור שורשו‪ ,‬אל בחינת 'אמת לאמיתו'‪ ,‬שהיא חותמו של‬ ‫הנה דבר זה אכן נכלל בכלל הסתירה הידועה שבין הידיעה‬ ‫ׂ‬ ‫יצירת האדם בראש השנה ‪ -‬משורש נעלם ונשגב מאוד‬ ‫הקב"ה‪ ,‬אשר רק הוא לבדו עומד עליה‪ ,‬ומכח מדרגה עליונה‬ ‫לבחירה‪ ,‬שׂשכל האנושי אינו יכול להשיגה על בוריה‪ ,‬וכפי‬ ‫זו הוא עושה צדקה עם ישראל‪ ,‬להצדיקם ביום דין ולהמשיך‬ ‫שכתב הרמב"ם ז"ל (פ"ה מהלכות תשובה ה"ה) שעל דבר זה נאמר‬ ‫והנה יסוד זה שהצבנו כאן‪ ,‬שהדין ביום המשפט נובע ממקום‬ ‫עליהם רחמים וחסדים‪.‬‬ ‫(ישעיה נה‪ ,‬ח) 'כי לא מחשבותי מחשבותיכם ולא דרכיכם דרכי'‪,‬‬ ‫נעלם ונסתר למעלה מהשגת אנושי‪ ,‬הוא גם היסוד והשורש‬ ‫נמצא אפוא‪ ,‬שכל בריאת האדם ‪ -‬שהוא עיקרו ותכליתו של כל מעשה בראשית ‪ -‬נעשה עפ"י מדת 'אמת לאמיתו'‪ .‬ומעתה‪ ,‬כאשר הקב"ה משפיע כח זה אל הדיין‬ ‫שיוכל גם הוא לדון דין 'אמת לאמיתו'‪ ,‬נעשה הוא בכך 'שותף להקב"ה במעשה בראשית'‪.‬‬ ‫ב‪.‬ומהאי טעמא נתגלה ענין זה ‪ -‬שהקב"ה מופיע בעדת הדיינים ‪ -‬דוקא לאחר שקיים אברהם אבינו את מצות מילה‪ ,‬כפי שנאמר בפרשה (בראשית יח‪ ,‬א) 'וירא אליו ה'‬ ‫באלוני ממרא‪ ,‬והוא יושב פתח האוהל'‪ ,‬ופירש"י‪' :‬ישב' כתיב‪ ,‬ביקש לעמוד‪ ,‬אמר לו הקב"ה‪ ,‬שב ואני אעמוד‪ ,‬ואתה סימן לבניך שעתיד אני להתייצב בעדת הדיינין והן‬ ‫יושבין‪ ,‬שנאמר 'אלקים ניצב בעדת א‪-‬ל'‪.‬‬ ‫בהקדם מה שביארו בזוהר הקדוש (ח"א צג‪ ).‬שהפסוק 'ועמך כולם צדיקים לעולם יירשו ארץ' קאי על מצות מילה‪ ,‬עיי"ש‪ .‬והיינו‪ ,‬שבמצוה זו מתגלה יסוד זה ‪ -‬שכל‬ ‫איש ישראל חשוב בעצם כצדיק‪ .‬יסוד זה מצינו גם במשנה (נדרים לא‪' ):‬קונם שאני נהנה לערלים‪ ,‬מותר בערלי ישראל'‪ .‬והטעם‪ ,‬מפני שכל איש ישראל ‪ -‬גם זה שלא‬ ‫נימול בפועל ‪ -‬נחשב כ'מהול'‪ .‬הרי שבמצות מילה מתגלה היסוד ש'עמך כולם צדיקים'‪.‬‬ ‫ועל כן דוקא בכאן אחר קיום מצות מילה‪ ,‬רמזה התורה על הופעתו של הקב"ה בעדת הדיינים‪ ,‬כי הוא יתברך הרואה את צדקותם העצמית והפנימית של ישראל‪,‬‬ ‫מתייצב לצד הדיינים ומסייע אותם שידונו גם הם את עמו מתוך אותה הסתכלות עמוקה של זכות‪.‬‬ ‫ב‬ ‫אולם כל דיונים הללו לא שייכים אלא כלפי חלקו החיצוני‬ ‫הימים‪ .‬בנוסף לזה נכללת בו יצירה שניה ויתרה ‪ -‬חלק‬ ‫הפעלת הדין מתוך הנהגת 'להטיבך באחריתך'‬ ‫של האדם‪ ,‬שבו הוא דומה לשאר היצורים‪ .‬אמנם כשאנו באים‬ ‫ה'נשמת חיים' שבו‪ ,‬שלא נברא בכח מאמר ודיבור‪ ,‬כי אם‬ ‫וכל זה נובע מן היסוד של 'להטיבך באחריתך' (דברים ח‪ ,‬טז)‪,‬‬ ‫לדון בנוגע חלקו הפנימי‪ ,‬בחי' 'נשמת חיים'‪ ,‬בחינה זו אינה‬ ‫ע"י 'ויפח באפיו נשמת חיים'‪ ,‬מתוכיותו ומפנימיותו כביכול‪,‬‬ ‫והיינו‪ ,‬שכל תכלית הבריאה אינה אלא להיטיב לאלו שנבראו‬ ‫ניתנת לדיון כלל‪ ,‬שכן שורשה במדת הכתר שלמעלה מעלה מן‬ ‫והוא חלק האלוק ממעל שנחנן בו האדם‪ ,‬שעולה בזה על‬ ‫לשמו יתברך בזמן האחרית‪ ,‬והקב"ה צופה ומביט כיצד ובאיזה‬ ‫החכמה‪ ,‬וממילא אין שום מקום למלאכים לדון בו ולצדד בזה‬ ‫שאר כל הברואים‪.‬‬ ‫אופן תתגלה הטבה זו לישראל‪ .‬ומאחר שהם צדיקים בעצם‪,‬‬ ‫אם יברא אם לאו‪ ,‬שהרי אין ביכולתם להשיג כלל חלק עמוק‬ ‫הרי כאשר דנים את ה'צדיק' אזי כל מהות הדין אינה אלא‬ ‫זה שבנפש‪ ,‬שהוא למעלה מהשגה‪ ,‬והוא בחי' אלקות ממש‬ ‫'נעשה אדם' ‪ -‬יום הששי‪' ,‬ויפח באפיו' ‪ -‬שבת קודש‬ ‫ההשתדלות להביא אותו אל תכלית הטוב שבעבורה נברא‪.‬‬ ‫כביכול‪ .‬רק ה'דן יחידי'‪ ,‬המביט על נקודת האמת בעצמותה‪,‬‬ ‫ושתי יצירות אלו שהשתתפו בבריאת האדם‪ ,‬מתייחסות לשני‬ ‫הוא המבין ומשיג את חלק נעלה זה שבאדם‪ ,‬הנמשך ממקום‬ ‫ימים של מעשה בראשית‪ ,‬יום הששי ויום השביעי‪ .‬היצירה של‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫שלמעלה מהשגה והשתלשלות‪.‬‬ ‫מאמר 'נעשה אדם'‪ ,‬הדומה אל הנבראים שנבראו במאמרות‬ ‫במשך ששת ימים‪ ,‬שייכת ליום הששי‪ ,‬שבו נאמר מאמר זה‪,‬‬ ‫יצירת האדם בראש השנה היא משורש נעלם ונשגב מאוד‪,‬‬ ‫'נשמת חיים' אין לה בחירה לעבור על רצון ה'‬ ‫והיא בגדר מלאכה של ששת ימי המעשה‪ .‬מאידך‪ ,‬היצירה‬ ‫למעלה מחשבונות ודיונים‪ ,‬ממקום 'ועמך כולם צדיקים'‪ ,‬ושם הוא‬ ‫ובאופן פשוט מתבאר הדבר‪ ,‬כי אם אמנם מצד חלק החיצוני‬ ‫של 'ויפח באפיו נשמת חיים'‪ ,‬שאיננה ככל מעשה בראשית‬ ‫זוכה בדין בוודאי‪' ,‬ויגבה ה' צבא‪-‬ות במשפט'‪ .‬בית דין של ישראל‬ ‫שבאדם יש לו בחירה חפשית‪ ,‬ובידו גם לא לשמוע בקול ה'‬ ‫שנברא במאמרות‪ ,‬אינה בגדר 'מלאכה' כלל‪ ,‬אלא היא בבחינת‬ ‫הם בית דין של זכות‪ ,‬מכח הסיוע האלוקי העליון‪' .‬להטיבך‬ ‫אלוקיו‪ ,‬ומצד זה אכן עלול הוא לחטוא‪ ,‬ועל כן שפיר שייך‬ ‫'שביתה' ומנוחה‪ .‬על כן היא מתייחסת במהותה ליום השביעי‬ ‫באחריתך'‪.‬‬ ‫לדון ולקטרג על כל עצם יצירתו ש'עתיד הוא למחטי קמך'‪.‬‬ ‫‪ -‬שבו שבת א‪-‬ל מכל מלאכתו של עשרה מאמרות‪.‬‬ ‫הרי שמצד ה'נשמת חיים' אשר באפיו‪ ,‬שהיא חלק אלוק ממעל‬ ‫נמצא‪ ,‬שביצירת האדם משולבים יחד כוחו של יום הששי‬ ‫ממש‪ ,‬בוודאי אין שום מציאות ויכולת להמרות את פי בוראו‪,‬‬ ‫שהרי חלק זה הוא בחי' אלקות‪ ,‬והוא נמצא תמיד באמנה איתו‬ ‫וכוחה של שבת קודש‪ .‬ואף על פי שגם נפיחת הנשמה‬ ‫התרחשה בפועל ביום השישי‪ ,‬מכל מקום מצד מהותה היא‬ ‫ג‬ ‫שני ימי ראש השנה ‪ -‬פנימיות‬ ‫יתברך‪ ,‬בלי שום מקום אפשרות להיפרד ממנו כלל‪ .‬ומעתה‪,‬‬ ‫יצירה של יום השביעי‪ ,‬אלא שמצד התכללותן של שתי‬ ‫וחיצוניות הכלולות בנפש האדם‬ ‫על חלק זה לא חלים שום קטרוגים ומשטינים מצד המלאכים‬ ‫היצירות והתאחדותן בנפש האדם‪ ,‬נתהוו שתיהן ביום אחד‪.‬‬ ‫העליונים‪ ,‬ואין שום עיכוב לברוא את האדם‪.‬‬ ‫שני ימי ראש השנה הם כנגד פנימיות וחיצוניות‬ ‫'כבר נעשה אדם' ‪ -‬מצד ה'נשמת חיים' שנברא בכח נפיחה‬ ‫שבאדם‪ ,‬והם בבחי' 'יומא אריכתא'‬ ‫נבוא בעז"ה להעמיק יותר בענין חלק 'צדיק' זה הגנוז בקרב‬ ‫על כן‪ ,‬כאשר התייצבו מלאכי השרת לדון אלו עם אלו‬ ‫וכנגד שתי בחינות יצירות הללו ‪ -‬יום הששי ויום השביעי‪,‬‬ ‫כל איש ישראל‪ ,‬להבין אותו על פי שורש הדברים‪.‬‬ ‫בדבר יצירת האדם‪ ,‬אם יברא או לא‪ ,‬וזה כלפי חלק החיצוני‬ ‫שהם חלקי החיצוניות והפנימיות שבאדם ‪ -‬נקבעו שני‬ ‫שלו‪ ,‬בחי' 'נעשה אדם'‪ - ,‬כבר בראו הקב"ה‪ ,‬ואמר להם‪' :‬מה‬ ‫הימים של ראש השנה‪ ,‬שכנגד יום הששי ויום השביעי של ימי‬ ‫'וייצר ה' אלקים את האדם' ‪' -‬שתי יצירות'‬ ‫אתם מדיינין‪ ,‬כבר נעשה אדם'‪ ,‬כלומר‪ ,‬האדם כבר נברא מצד‬ ‫בראשית‪ .‬וכן כתב האריז"ל (שעה"כ ראש השנה דרוש ב') ששני ימי‬ ‫הנה נאמר בתורה בענין יצירת האדם (בראשית ב‪ ,‬ז) 'וייצר ה'‬ ‫חלק ה'נשמת חיים' שבו‪ ,‬שכלפיו אין שום מקום לדיון וספק‪.‬‬ ‫ראש השנה הם בסוד חיצוניות ופנימיות‪ ,‬עיי"ש‪ .‬ולפי דברינו‬ ‫אלקים את האדם עפר מן האדמה ויפח באפיו נשמת חיים'‪,‬‬ ‫והקב"ה אדון כל הנשמות‪ ,‬שהוא לבדו מכיר ומשיג את חלק‬ ‫הכוונה היא לבחינות הפנימיות והחיצוניות הנכללות באדם‬ ‫ודרשו חז"ל (בר"ר יד‪ ,‬הובא ברש"י שם) 'וייצר' ‪' -‬שתי יצירות'‪,‬‬ ‫זה שבנפש‪ ,‬בראו בעצמו על ידי נפיחת פיו כביכול‪ ,‬שכן מצד‬ ‫עצמו שנברא ביום זה)ג( ‪ .‬וכשם ששתי יצירות הללו מתכללות‬ ‫כלומר שהאדם הוא נברא הכולל בתוכו שתי יצירות‪.‬‬ ‫חלק פנימי זה בוודאי יצליח האדם לבסוף‪ ,‬ובוודאי יגיע אל‬ ‫ומתאחדות בתוך נפש האדם ליצירה אחת‪ ,‬כך ממש נחשבים‬ ‫תכליתו ושלימותו הנרצה שבעבורה נברא‪.‬‬ ‫שני ימי ראש השנה כקדושה אחת וכ'יומא אריכתא' (ראה ביצה‬ ‫'נעשה אדם' ‪ -‬בריאה חיצונית‪ ,‬כשאר כל הנבראים‬ ‫ד‪ :‬וברש"י ד"ה אסורה)‪.‬‬ ‫וביאור ענין שתי יצירות אלו הוא‪ ,‬דהנה אנו מוצאים‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫בפסוקים לגבי יצירת האדם שתי בחינות; מתחילה כתוב (שם‬ ‫יום א' ‪ -‬בחינת 'כתר'‪ ,‬יום ב' ‪ -‬בחינת 'חכמה'‬ ‫'וייצר' ‪ -‬שתי יצירות‪' :‬נעשה אדם' ו'נשמת חיים'‪ ,‬חיצוניות‬ ‫ויציבא מילתא גם במה שמבואר בדברי האריז"ל (שם‪ ,‬דרוש‬ ‫א‪ ,‬כו) 'ויאמר אלקים נעשה אדם'‪ ,‬לשון 'ויאמר' הנאמר כאן הוא‬ ‫ופנימיות‪ ,‬כתר וחכמה‪ ,‬יום הששי ושבת קודש‪ .‬כנגדם שני ימי‬ ‫ג') שביום הראשון של ראש השנה מתקיימת הנסירה במדת‬ ‫כעין זה שנאמר בשאר נבראי מעשה בראשית‪ ,‬שנבראו כולם‬ ‫ראש השנה המתאחדים ל'יומא אריכתא'‪ .‬הדיון בין המלאכים‬ ‫כתר‪ ,‬ואילו ביום השני היא מתקיימת בספירת חכמה‪.‬‬ ‫בכח עשרה 'מאמרות'‪ ,‬וכמו שנאמר בכולם 'ויאמר אלקים'‪.‬‬ ‫אינו אלא על חלק החיצוני ‪ -‬שניתן להבין ולהשיג‪ ,‬ולא על חלק‬ ‫ומצד בחינה זו דומה יצירת האדם לשאר כל היצורים‪.‬‬ ‫אלוק ממעל ‪ -‬שרק הדן יחידי עומד עליו‪' .‬כבר נעשה אדם' ‪ -‬מצד‬ ‫'כתר' ‪ -‬הנהגה שלמעלה מהשתלשלות‪,‬‬ ‫ה'נשמת חיים' שנברא בכח נפיחה‪.‬‬ ‫'חכמה' ‪ -‬סדר השתלשלות‬ ‫'ויפח באפיו נשמת חיים' ‪ -‬חלק אלוק ממעל ממש‬ ‫כי הרי נתבאר בדברינו פעמים רבות‪ ,‬שמדת הכתר היא‬ ‫אמנם כל זה אינו אלא חלק אחד שבאדם ‪ -‬הבחינה‬ ‫השורש להנהגה שלמעלה מסדר השתלשלות‪ .‬מאידך‪ ,‬ספירת‬ ‫התחתונה שבו‪ .‬אך בנוסף לכך ניתוספה באדם מעלה יתרה‬ ‫החכמה היא הראשית של סדר השתלשלות וההנהגה הקבועה‪,‬‬ ‫ויצירה עליונה יותר‪ ,‬שעליה נאמר בהמשך 'וייצר ה' אלקים‬ ‫ד‬ ‫כטעם הכתוב (תהלים קד‪ ,‬כד) 'כולם בחכמה עשית'‪.‬‬ ‫את האדם וגו' ויפח באפיו נשמת חיים'‪ ,‬לשון 'נפיחה' מורה‬ ‫'ויפח באפיו נשמת חיים'‬ ‫וכן הדבר ממש בנפש האדם‪ ,‬חלק החיצוני של האדם‪,‬‬ ‫על דרגה מיוחדת ושונה לחלוטין‪ ,‬שאין דומה לה בכל מעשה‬ ‫‪ -‬מדרגת 'חילא יתיר'‬ ‫בחי' 'נעשה אדם'‪ ,‬הוא חלק מסדר ההשתלשלות של העשרה‬ ‫בראשית‪.‬‬ ‫מאמרות‪ ,‬ושייך לספירת החכמה‪ ,‬כנגד יום השני של ראש‬ ‫שכן בניגוד ללשון 'דיבור ואמירה' הנאמר בכל היצור‪ ,‬המורה‬ ‫השנה‪ ,‬בחי' חיצוניות‪ .‬ואילו בחי' 'ויפח באפיו נשמת חיים'‬ ‫על כח חיצוני בלבד של הבורא יתברך‪ ,‬פעולת ה'נפיחה'‬ ‫והנה שני חלקים הללו שבנפש האדם ‪' -‬נעשה אדם' ו'נשמת‬ ‫נשגב וגבוה מכל השתלשלות הספירות‪ ,‬אלא נמשך ממהותו‬ ‫עניינה‪ :‬הוצאת כח מתוך הפנימיות והעצמיות ממש‪ ,‬כי כל‬ ‫חיים' ‪ -‬מקבילים כנגד שתי בחינות יסודיות הנזכרות במעשה‬ ‫ועצמותו ב"ה כביכול‪ ,‬וזהו כמדת הכתר שלמעלה מהנהגת‬ ‫הנופח ‪ -‬מתוכיותו ומפנימיותו נופח (ליקוטי אמרים פרק ב'‪ ,‬בשם‬ ‫בראשית‪ ,‬ואלו הן‪' :‬טוב' ו'חיים'‪.‬‬ ‫השתלשלות‪ ,‬כנגד יום הראשון של ראש השנה‪ ,‬בחי' פנימיות‪.‬‬ ‫הזוהר)‪ .‬מעתה‪ ,‬הפסוק 'ויפח באפיו נשמת חיים' מרמז שנשמת‬ ‫האדם היא חלק אלוק ממעל ממש שניתנה בו מתוך פנימיותו‬ ‫'נעשה אדם' הוא בבחינת 'טוב' ‪ -‬כמדרגת מעשה בראשית‬ ‫הדיון למעלה על יצירת האדם לא היתה אלא‬ ‫יתברך‪ ,‬ובזה עלתה מעלתו על כל שאר הנבראים‪.‬‬ ‫על חלקו החיצוני ‪ -‬בחי' 'נעשה אדם'‬ ‫כי הרי נתבאר שמאמר 'נעשה אדם' של יום הששי דומה‬ ‫וכן ביאר בזה הרמב"ן ז"ל שם בפירושו‪ ,‬וזה לשונו‪' :‬ירמוז‬ ‫ומעתה על פי הדברים האלה נמשיך ונאמר‪ ,‬כי כל מה‬ ‫לשאר המאמרות שבהם נברא העולם בששת ימי המעשה‪.‬‬ ‫לנו הכתוב הזה מעלת הנפש יסודה וסודה‪ .‬כי הזכיר בה‬ ‫שנמלך הקב"ה כביכול עם מלאכי השרת על עסק בריאת האדם‪,‬‬ ‫ומצינו בכל ימי הבריאה שבכולם נאמר (בראשית א‪ ,‬ד) 'וירא‬ ‫שם מלא‪ ,‬ואמר כי הוא נפח באפיו נשמת חיים‪ ,‬להודיע כי‬ ‫(כמאמרם ז"ל שהובא לעיל)‪ ,‬לא היה זה אלא כלפי חלק ה'נעשה‬ ‫אלקים כי טוב'‪ .‬והענין בזה‪ ,‬שכולם נבראו בכח המידות‬ ‫לא באה בו מן היסודות כאשר רמז בנפש התנועה‪ ,‬גם לא‬ ‫אדם' שבו‪[ ,‬אשר בו אכן נרמזה המלכה זו‪ ,‬כדרשתם ז"ל‬ ‫העליונות של הבורא עולם ב"ה‪ ,‬הנכללות בגדר 'טוב' (ואכמ"ל)‪.‬‬ ‫בהשתלשלות מן השכלים הנבדלים‪ ,‬אבל היא רוח השם הגדול‬ ‫מלשון 'נעשה' בלשון רבים]‪ .‬כי דוקא חלק זה שמקורו בספירת‬ ‫נמצא אפוא‪ ,‬שמדרגת מעשה בראשית שייכת למדת 'טוב'‪.‬‬ ‫החכמה ‪ -‬שיש מקום לבארה לשכל הטבעי והחיצוני ‪ -‬ניתן‬ ‫מפיו דעת ותבונה‪ ,‬כי הנופח באפי אחר מנשמתו יתן בו'‪ ,‬עכ"ל‪.‬‬ ‫וממילא גם חלק ה'נעשה אדם' ‪ -‬שבו דומה האדם לשאר כל‬ ‫היה לדיון על פי השכל אם אכן נכון וראוי לבראותו או לא‪.‬‬ ‫היצורים ‪ -‬הוא בבחינת 'טוב'‪.‬‬ ‫והדיון בו דומה במהותו לדין הנעשה בבית דין של שלשה‪,‬‬ ‫'שתי יצירות'‪' :‬נעשה אדם'‪ ,‬ו'ויפח באפיו נשמת חיים'‬ ‫שיש מקום לנטות בו לצד ימין או לצד שמאל‪ ,‬ורק לאחר‬ ‫יוצא מזה‪ ,‬שנכללו בנפש האדם שתי בחינות של 'יצירה';‬ ‫'ויפח באפיו' ‪ -‬בחינת 'חיים'‬ ‫יצירה אחת ‪ -‬היא חלק ה'נעשה אדם' שבו‪ ,‬אשר נוצר בכח‬ ‫מכן להכריע ביניהם‪ .‬ועל דרך זו ממש היה גם הדיון אצל‬ ‫אולם חלק הנשמה שניתוסף באדם‪ ,‬שהיא חיות נעלה‬ ‫המלאכים על יצירת האדם‪ ,‬הללו אמרו יברא והללו אמרו‬ ‫'ויאמר אלקים'‪ ,‬כדוגמת שאר המאמרות של מעשה בראשית‪.‬‬ ‫הנמשכת מעצמיותו יתברך‪ ,‬שהוא למעלה מן המידות‬ ‫אל יברא‪ ,‬כעין הדיינים הדנים ושוקלים בין הצדדים השונים‪.‬‬ ‫ומצד חלק זה דומה האדם לכל היצורים שנבראו בששת‬ ‫ג‪.‬ואין כאן המקום ליישב מה שלכאורה נראה קצת סתירה לדברינו אלה‪ ,‬שהרי לפי מה שאמרנו עולה שיום הששי הוא בחי' חיצוניות‪ ,‬בחי' נעשה אדם‪ ,‬ויום השביעי‬ ‫הוא פנימיות‪' ,‬ויפח באפיו'‪ ,‬וזה לכאורה היפך ממה שכתב האריז"ל שיום א' של ראש השנה הוא כנגד פנימיות העולמות ויום השני הוא בבחי' חיצוניות‪ .‬ויש בזה ביאור‬ ‫ארוך בענין התכללות פנימיות וחיצוניות‪ ,‬ואכ"מ‪.‬‬ ‫ג‬ ‫קונה לעצמך חיות נצחיות‪ ,‬כדרך שהקב"ה הוא חי עולמים‪,‬‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫והספירות הטובות‪ ,‬אינו מוגדר כ'טוב' גרידא‪ ,‬שהרי הוא ית'‬ ‫וממילא היה מתקיים בך 'ואכל וחי לעולם' (פסוק כב)‪ .‬אמנם‬ ‫מרומם וגבוה הרבה מגדר ה'טוב'‪ ,‬אלא הוא מכונה בשם 'חיים'‪,‬‬ ‫שני החלקים שבאדם הם בחינות 'טוב' ו'חיים'‪' .‬לטוב לנו‬ ‫מכיון שבחרת לאכול מן העץ הדעת‪ ,‬ובכך השווית את‬ ‫שכן הוא חיות עצמית הנמשכת ממקור החיים‪ ,‬מחי החיים ב"ה‪.‬‬ ‫כל הימים' ‪ -‬ימות החול‪' ,‬לחיותנו כהיום הזה' ‪ -‬שבת קודש‪,‬‬ ‫עצמך לשאר הברואים שנוצרו מן האדמה‪ ,‬הנה כשם שאין‬ ‫ומתאחדים ע"י 'טוב מאוד' של יום הששי‪' .‬טוב' ‪ -‬סדר הרגיל‪,‬‬ ‫בהם נצחיות‪ ,‬אלא כולם כבגד יבלו וכלבוש יחלופו‪ ,‬כך גם‬ ‫'לטוב לנו כל הימים' ‪ -‬ימות החול‪' ,‬לחיותנו‬ ‫'חיים' ‪ -‬יתר מן המדה‪ .‬יצירת ה'נשמת חיים' בכח חילא יתיר‪,‬‬ ‫כהיום הזה' ‪ -‬שבת קודש‬ ‫גוף האדם ה'עפר מן האדמה'‪ ,‬ניטלה ממנו החיות הנצחיות‪,‬‬ ‫ובבחינה זו אין בחירה להיפך‪.‬‬ ‫ויוכרח לעבור את כור ההיתוך של המיתה‪ ,‬עד שיקום שוב‬ ‫ומאחר שנתבאר ששני חלקי האדם הם יצירות של ימות‬ ‫לעת התחייה לחיי נצח‪.‬‬ ‫החול ויום השבת‪ ,‬נמצא שה'טוב' שייך לבחינת ימות החול‪,‬‬ ‫ואילו ה'חיים' הם חלקו של יום השביעי‪ .‬ועל שתי מדרגות‬ ‫העסק בראש השנה לתקן את חטא אדם הראשון שביום הזה‬ ‫ה‬ ‫אלו אמר הכתוב (דברים ו‪ ,‬כד) 'ויצונו ה' אלקינו לעשות את כל‬ ‫תיקון חטא עץ הדעת בראש השנה‬ ‫והנה בכל ראש השנה‪ ,‬יום בריאת האדם‪ ,‬שבו ביום נברא‬ ‫החוקים וגו' לטוב לנו כל הימים‪ ,‬לחיותנו כהיום הזה'‪ .‬דייק‬ ‫ובו ביום חטא (אדר"נ פמ"ב)‪ ,‬כל עבודתינו ביום קדוש זה היא‬ ‫הכתוב ורמז כאן את שתי המדרגות‪' :‬לטוב לנו כל הימים'‬ ‫‪ -‬הבחירה ב'חיים' לעומת ה'טוב'‬ ‫לתקן את חטא אדם הראשון‪ ,‬ולהעמיד שוב את מעלת האדם‬ ‫בלשון רבים ‪ -‬כנגד ששת ימי המעשה; 'לחיותנו כהיום הזה'‬ ‫על תילה ומדרגתה הנכונה‪.‬‬ ‫בלשון יחיד ‪ -‬כנגד יום שבת קודש‪ ,‬דמתאחדת ברזא דאחד‪.‬‬ ‫הבקשה על 'חיים' ‪ -‬התחדשות יצירת האדם‬ ‫חיבור שתי המדרגות ע"י 'טוב מאוד' הנאמר ביום הששי‬ ‫באופן שיתגבר בו חלק ה'נשמת חיים'‬ ‫'עץ החיים' ו'עץ הדעת' ‪ -‬כנגד חלקי הטוב והחיים שבאדם‬ ‫והנה כנגד שני חלקים הללו שבנפש האדם‪ ,‬עמדו בגן עדן‬ ‫[וביום הששי‪ ,‬כאשר נגמרה מלאכת הבריאה‪ ,‬ובתוכה גם‬ ‫ועל כן כל בקשותינו בימים אלו סובבות את ענין ה'חיים'‪,‬‬ ‫בריאת האדם מצד מאמר 'נעשה אדם'‪ ,‬אמר הכתוב (בראשית‬ ‫'זכרנו לחיים מלך חפץ בחיים וכתבנו בספר החיים' וכו'‪ ,‬וכהנה‬ ‫שני אילנות; 'עץ החיים' ו'עץ הדעת טוב ורע'‪ ,‬שהם השורש‬ ‫ומקור לכל עצי הגן‪ ,‬ומהם היה האדם מקבל מזונו כדי להזין‬ ‫שם‪ ,‬לא) 'וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאוד'‪.‬‬ ‫רבות‪ .‬ועיקר הכוונה בבקשות אלו הוא‪ ,‬לעורר את יצירת האדם‬ ‫והענין‪ ,‬כי מאחר שהושלמו כל חלקי ה'טוב' שבמעשה בראשית‬ ‫מחדש באופן שיתגבר בו חלק ה'נשמת חיים'‪ ,‬והוא זה שימשול‬ ‫את כל גופו‪.‬‬ ‫במשך ששת הימים‪ ,‬מעתה צריכה להתגלות מדרגת ה'חיים'‪,‬‬ ‫בו ‪ -‬לעומת בחי' ה'נעשה אדם'‪ ,‬ובכך נתקן את פגם האדם‬ ‫'עץ הדעת' ‪ -‬שבשורשו העליון הוא רק 'טוב' ‪ -‬מזין את‬ ‫השייכת לקדושת יום השביעי‪ .‬ולא עוד אלא שהיא צריכה גם‬ ‫שדבק במדת הטוב החיצוני בלבד‪.‬‬ ‫חלק ה'טוב' שבאדם‪ ,‬שהוא החלק שנברא במאמר 'נעשה‬ ‫להתחבר ולהתאחד עם ה'טוב' הפשוט של הבריאה‪.‬‬ ‫כמו כן עבודתינו מלמטה היא‪ ,‬להשתדל ולהתגבר בחילא‬ ‫אדם'‪ .‬ו'עץ החיים' זן ומפרנס את ה'נשמת חיים' שבו‪ ,‬והיינו‬ ‫שע"י אכילה ממנו היה האדם קונה קשר ודביקות אמיתית‬ ‫והנה חיבור עליון זה נעשה ע"י בחינת 'טוב מאוד'‪ .‬שכן 'טוב‬ ‫יתיר‪ ,‬ולעורר בקרבנו את הרצון וההשתוקקות להידבק בנקודת‬ ‫בהקב"ה‪ ,‬שהוא חי החיים)ד( ‪.‬‬ ‫מאוד' מורה על תכלית מדרגת הטוב‪ ,‬והוא השלב הקרוב‬ ‫'חיים' זו‪ ,‬בבחינת 'ואתם הדבקים בה' אלקיכם חיים כולכם‬ ‫ביותר אל ה'חיים'‪ ,‬המעלה את הטוב ומחבר את שתי המדרגות‬ ‫היום' (דברים ד‪ ,‬ד)‪ ,‬באופן שנרגיש כי זו לבדה היא עיקר המהות‬ ‫נקודת הבחירה של האדם ‪ -‬אם הוא יצירה‬ ‫לאחדים‪ .‬ודבר זה נאמר בגמר יום הששי‪ ,‬ממש בנקודה‬ ‫והעצם שלנו‪ ,‬עד שלא תהיה לנו בחירה כלל לעזוב אותה‬ ‫ולהינתק ממקור חיינו ח"ו‪.‬‬ ‫של 'נעשה אדם' או של 'נשמת חיים'‬ ‫המחברת את היום הששי עם יום השבת‪ ,‬כדי לכלול יחד את‬ ‫וע"פ יסוד זה יאירו עינינו להבין את עומק פגמו של אדם‬ ‫יום הששי ‪ -‬שבדרגת 'טוב'‪ ,‬עם יום השבת ‪ -‬שבבחינת 'חיים'‪.‬‬ ‫הנפיחה בקול השופר מעוררת 'ויפח באפיו נשמת חיים'‬ ‫הראשון באכילתו מן העץ הדעת‪ .‬כי על פי מה שנתבאר‬ ‫והרי זה כענין 'יומא אריכתא' של שני ימי ראש השנה‪ ,‬שהם‬ ‫שנפש האדם כלולה משני חלקים; חיצוניות ופנימיות‪' ,‬טוב'‬ ‫התחברות והתכללות בחינות 'טוב' ו'חיים' כאחת]‪.‬‬ ‫וגם קול השופר שאנו תוקעים ביום הנורא הזה‪ ,‬מרמז על‬ ‫ענין נעלה ונשגב זה‪ .‬ויבואר הדבר עפ"י מה שנתבאר בדברינו‬ ‫ו'חיים'‪ ,‬נאמר כי עיקר נקודת הבחירה של כל אדם עלי אדמות‬ ‫היא ‪ -‬לקבוע מהי הגדרת עצם יצירתו‪ ,‬האם הוא מחשיב את‬ ‫'טוב' ‪ -‬סדר הרגיל‪ ,‬השייך בו בחירה‪' .‬חיים'‬ ‫במקום אחר בארוכה‪ ,‬שהתקיעה והנפיחה בשופר בראש השנה‬ ‫‪ -‬חילא יתיר‪ ,‬למעלה מן הבחירה‬ ‫מעוררת את התחדשות יצירת האדם בבחי' 'ויפח באפיו נשמת‬ ‫עצמו כיצירה של 'נעשה אדם' בלבד ‪ -‬בדומה לשאר הנבראים‪,‬‬ ‫או שהוא מכיר בכך שהוא יצירה נעלה מזה‪ ,‬בבחינת 'ויפח‬ ‫ויובנו הדברים ביותר‪ ,‬עפ"י מה שנתבאר בגליון הקודם‬ ‫חיים' ביום הזה‪ .‬ולפי דברינו כאן היינו לומר‪ ,‬כי קול השופר‬ ‫באפיו נשמת חיים'‪ ,‬אשר בהתעוררותה שוב אין בידו לבחור‬ ‫בענין מדרגות 'טוב' ו'חיים'‪ .‬בחינת 'טוב' מורה על סדר הרגיל‬ ‫מעורר שתתחדש יצירת האדם באופן שיתגלה בו ה'נשמת‬ ‫ברע ובמות‪.‬‬ ‫והמהלך הפשוט‪ ,‬ואילו 'חיים' היינו ההתגברות בחילא יתיר‪,‬‬ ‫חיים' דייקא‪ ,‬והיינו שיבוא האדם לידי הכרה שלימה שזהו‬ ‫יתר מן השיעור והמדה‪.‬‬ ‫עצם מהותו‪ ,‬ושעל ידי כך יהיה תמיד דבוק בבוראו ובעבודתו‪.‬‬ ‫על האדם להכיר שאמיתת מהותו היא 'צדיק'‬ ‫עוד נתבאר שם‪ ,‬שבמדרגת טוב ישנו עדיין מקום לבחירת‬ ‫ע"י התעוררות חלק הפנימי שבנפש מתבטלים כל המשטינים‬ ‫ביתר עומק‪ ,‬ביד האדם להסתכל על עצמו כאילו כל מהותו‬ ‫האדם‪ ,‬שהרי סוף סוף שייך לבחור ברע לעומת הטוב ח"ו‪.‬‬ ‫ובהתעוררות נקודת חיים זו‪ ,‬מתבטלים ונכנעים כל המשטינים‬ ‫ועצמותו תלויות ועומדות רק בכח בחירתו הגלויה‪ ,‬וממילא‬ ‫אמנם בנוגע ל'חיים' אין שום מקום בחירה‪ ,‬שהרי אין אדם‬ ‫והמקטריגים העומדים עלינו‪ .‬שכן כפי שנתבאר לעיל‪ ,‬כל‬ ‫גם כל תכליתו ותיקונו אינם מובטחים‪ ,‬אלא בידו להרשיע‬ ‫הבוחר מרצונו במות‪ .‬וכאשר מתעוררת דרגה זו אצל האדם‪,‬‬ ‫האפשרות לקטרג על האדם אינה אלא כלפי חלקו החיצוני‪,‬‬ ‫ולהיאבד עדי עד חלילה‪ .‬ומאידך גיסא‪ ,‬בידו להכיר שאמיתת‬ ‫ניטלה ממנו האפשרות לגמרי לבחור בההיפך מכן‪.‬‬ ‫בחי' 'נעשה אדם' גרידא‪ ,‬שבו אכן יש מקום לדון בשכל‬ ‫מהותו היא 'צדיק'‪ ,‬בהיותו חלק אלוק ממעל ממש הדבוק בקונו‬ ‫האנושי אם יצליח בשליחותו ואם טוב לו שנברא‪ .‬אולם‬ ‫בהכרח‪ ,‬וכל עבודתו אינה אלא להתאים עצמו וכל מעשיו‬ ‫'ויפח באפיו נשמת חיים' ‪ -‬בבחינת 'חילא יתיר'‬ ‫חלקו הפנימי‪ ,‬בחי' 'נשמת חיים' שבתוכו‪ ,‬אינו עומד לדיון‬ ‫וענייניו למה שהוא באמת בעצם שורשו‪ .‬אבל סוף כל סוף‬ ‫וכך הוא הדבר ממש בענייננו‪ ,‬בחינת 'טוב' היא המדרגה‬ ‫כלל‪ ,‬כי מצד חלק זה בלתי אפשרי שלא יגיע האדם לתיקונו‬ ‫מן ההכרח שתתגלה ותצא לפועל אמיתת מהותו ועצמותו‪.‬‬ ‫הכללית של כל הבריאה‪ ,‬שבה ברא הקב"ה את כל היקום‬ ‫ותכליתו‪ ,‬ומצידו נחשב כל אדם מישראל בהכרח כצדיק‬ ‫כולו דרך עשרה מאמרות ובסדר השתלשלות‪ .‬אמנם לאחר‬ ‫העושה רצון קונו‪.‬‬ ‫פגם אכילת עץ הדעת ‪ -‬הגברת חלק ה'טוב' על ה'נשמת חיים'‬ ‫מכן התגבר הבורא כביכול בבחי' חילא יתיר‪ ,‬והוסיף לברוא יצור‬ ‫והקב"ה הדן יחידי לכל באי עולם‪ ,‬מלך החפץ בחיים‪ ,‬הוא‬ ‫ומעתה נבין שזה היה עומק הנסיון והחטא של אדם הראשון‬ ‫נעלה שלא עפ"י סדר השתלשלות ושלא בדרך 'מאמר'‪ ,‬אלא‬ ‫לבדו היודע ומכיר את שורש העמוק הזה של האדם‪ ,‬וממילא‬ ‫באכילת עץ הדעת‪ .‬כי במה שהקדים לאכול ממנו קודם שאכל‬ ‫באופן של 'ויפח באפיו נשמת חיים'‪.‬‬ ‫הוא דן אותו על פי נקודה עמוקה ונעלמת זו‪ ,‬ובכך הוא כותב‬ ‫מעץ החיים‪ - ,‬על אף שבוודאי לא היתה כוונתו לחלק ה'רע'‬ ‫ומצד בריה נעלה זו של 'חיים' אין עוד מקום כלל לבחור‬ ‫וחותם אותו בספרן של צדיקים גמורים לאלתר לחיים‪ ,‬וזוכר‬ ‫שבעץ ההוא‪ ,‬רק לחלק ה'טוב' שבו‪ ,‬מכל מקום ‪ -‬במעשה זה‬ ‫בהפכה‪ .‬והיינו לומר‪ ,‬כי כאשר זוכה האדם להרגיש את נקודת‬ ‫יצוריו לחיים ברחמים‪ ,‬למענך אלקים חיים‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫הגביר את חלק ה'טוב' שבו על חלק ה'נשמת חיים' שלו‪ ,‬הניזון‬ ‫החיים שבקרבו‪ ,‬את ה'חלק אלוק ממעל' שבו‪ ,‬שוב אין לו בחירה‬ ‫מן העץ החיים‪ .‬ובכך קבע את עצמו לדעתו להיות רק בריה‬ ‫כלל לעזוב אותה‪ ,‬ולהידבק בהיפך ממנה‪.‬‬ ‫של 'נעשה אדם' בלבד‪ ,‬כדוגמת שאר היצורים‪ ,‬והעלים את‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫וכשם שכביכול ב"ה התגבר בחילא סגיא ובאופן למעלה‬ ‫מעלתו המיוחדת והנפלאה להיותו מציאות של 'חיים' וחלק‬ ‫'עץ החיים' ו'עץ הדעת' מזינים את חלקי הטוב והחיים של האדם‪.‬‬ ‫בלתי נפרד מן השי"ת כביכול‪.‬‬ ‫מסדר השתלשלות כדי לברוא 'נשמת חיים' זו‪ ,‬כך מוטל גם‬ ‫פגם אדם הראשון באכילתו מן העץ הדעת ‪ -‬שהגביר את חלק‬ ‫על האדם להתחזק בעבודת השי"ת באופן של 'חילא יתיר'‪.‬‬ ‫הטוב שבו על ה'נשמת חיים'‪ .‬עיקר נקודת הבחירה של האדם‬ ‫המיתה שנקנסה על אדם הראשון ‪ -‬כדוגמת‬ ‫והיינו שעלינו לעבוד את הבורא לא רק בכח חלק הטוב אשר‬ ‫הוא‪ :‬אם הוא יצירה של 'נעשה אדם' או של 'נשמת חיים'‪ .‬על‬ ‫שאר הברואים שאינם נצחיים‬ ‫בקרבנו‪ ,‬בחי' 'נעשה אדם'‪ ,‬אלא להשתדל לעורר את ה'נשמת‬ ‫האדם להכיר שאמיתת מהותו היא 'צדיק'‪ .‬תיקון לטא הראשון‬ ‫ומטעם זה נקנסה עליו מיתה באותה שעה‪ ,‬כפי שאמר לו‬ ‫חיים' שנטע בנו השי"ת‪ ,‬את נקודת חיים עמוקה הגנוזה‬ ‫בראש השנה ע"י בקשת ה'חיים' דייקא‪ .‬הנפיחה בקול שופר‬ ‫הקב"ה (שם ג‪ ,‬יט) 'כי עפר אתה ואל עפר תשוב'‪ .‬ועומק הביאור‬ ‫בתוכנו‪ ,‬הדבוקה ביוצרה ובוראה בדבק תמידי‪ .‬וכאשר נקודה‬ ‫מעוררת התחדשות יצירת האדם ב'הגברת הנשמת חיים'‪ .‬ועי"ז‬ ‫בזה הוא‪ ,‬כי אילו היית בוחר לדבוק בעץ החיים‪ ,‬בעוררך את‬ ‫פנימית זו מתעוררת ומתגלית באדם‪ ,‬שוב אינו יכול לפרוש‬ ‫מתבטלים כל המשטינים שעל ה'נעשה אדם'‪.‬‬ ‫חלק ה'נשמת חיים' שבקרבך הנמשכת משמי מעל‪ ,‬אזי היית‬ ‫ולהיפרד כלל מהשי"ת‪ ,‬כי שם לבבנו שואף זורח‪.‬‬ ‫ד‪.‬ויציבא מילתא במה שנודע שגם התורה הקדושה כלולה משני חלקים; הנגלה והנסתר‪ ,‬חיצוניות ופנימיות‪ .‬ומבואר בתיקוני זוהר (פ‪ ):‬שנגלות התורה ‪ -‬בחי' חיצוניות ‪-‬‬ ‫נמשכת מעץ הדעת‪ ,‬ופנימיות התורה שורשה בעץ החיים‪ .‬ואשר על זה קאי הפסוק הנזכר לעיל 'ויצונו ה' אלקינו לעשות את כל החוקים וגו' לטוב לנו כל הימים‪ ,‬לחיותנו‬ ‫כהיום הזה'‪.‬‬ ‫ד‬ ‫יום הדין‬ ‫דברים נעימים‬ ‫העקידה‪ ,‬מעשה של זכיה בחיים‪ .‬כי אכן זו היא פנימיות כל‬ ‫מסירות נפש‪ ,‬בחירה בחיים אמיתיים‪.‬‬ ‫דברי נועם ופרפראות‬ ‫על הפרשה ומועדי השנה‬ ‫אבל ישמעאל לא הבין בכלל את ענין מסירות הנפש‪ ,‬ואפילו‬ ‫את ברית המילה לא הבין כנכון‪ ,‬והסתכל על כך כענין של‬ ‫ב‬ ‫חבלה בעצמו למען ה' וכדו'‪ .‬ועל כך ענה לו יצחק אבינו‬ ‫סימנים בליל ראש השנה‬ ‫שהוא מוכן אפילו להיהרג לגמרי למען ה'‪ ,‬כי לפי הבנתו‬ ‫הקב״ה הוא עד הנעשה דיין‬ ‫של ישמעאל הרי זה הוא ברית וזו היא מסירות נפש‪ .‬ואכן‬ ‫כאשר נצטוה אברהם אבינו על העקידה ״קח נא את בנך את‬ ‫כי אתה הוא דיין ומוכיח ויודע ועד (פיוט ונתנה תוקף)‪.‬‬ ‫יחידך אשר אהבת״‪ ,‬הסתפק ושאל את הקב״ה האם כוונתו‬ ‫בדיני נפשות אמר רבי עקיבא 'אין עד נעשה דיין'‪ ,‬ומבואר‬ ‫על ישמעאל (סנהדרין פט‪ ,):‬כי מסירות נפש של הריגה שייך‬ ‫בגמ' (ר״ה כו‪ ).‬כי זה הוא בדיני נפשות דוקא שאמר הכתוב‬ ‫א‬ ‫ביותר על ישמעאל‪.‬‬ ‫״ושפטו העדה וגו' והצילו העדה״ (במדבר לה‪ ,‬כד‪-‬כה)‪ ,‬שצריכים‬ ‫ועומק הדברים הוא‪ ,‬כי מסירות נפש היא ענין של חזרה אל‬ ‫הם לדון לכף זכות‪ ,‬ומי שראה בעצמו את המעשה קשה לו‬ ‫סימני זכירת כנסת ישראל אצל הקב״ה‬ ‫השורש‪ ,‬ושורשם של אומות העולם מתייחס אחר הנחש אשר‬ ‫ללמד זכות‪.‬‬ ‫אמר אביי השתא דאמרת סימנא מילתא היא‪ ,‬יהא רגיל‬ ‫הטיל זוהמא בחוה‪ .‬והוא שייך ביותר אל ענין המיתה שנאמר‬ ‫למיחזי בריש שתא קרא ורוביא כרתי וסילקא ותמרי (הוריות‬ ‫ובזה נבין את ההדגשה המיוחדת כלפי הקב״ה שהוא 'דיין'‬ ‫״ואל עפר תשוב״ (בראשית ג‪ ,‬יט)‪ ,‬שהרי הכתוב אומר ״ונחש עפר‬ ‫יב‪ ;.‬כריתות ו‪.).‬‬ ‫אף על פי שהוא 'יודע ועד'‪ ,‬כי הקב״ה מלמד זכות על עם‬ ‫לחמו״ (ישעיה סה‪ ,‬כה)‪ ,‬ולכן שייכים אומות העולם למסירות נפש‬ ‫יש לבאר מה הוא ענין הסימנים‪ ,‬מה יש בזה יותר מתפלה‬ ‫קרובו אפילו אחר שהוא בעצמו רואה את כל המעשים והרי‬ ‫למיתה‪ .‬מה שאין כן כלל ישראל שורשם באלקים חיים‪ ,‬ולכן‬ ‫רגילה‪ .‬וכן יש להבין מה מיוחד ענין עשיית הסימנים לראש‬ ‫הוא 'יודע ועד' עליהם‪ .‬לפי שאין לימוד הזכות של הקב״ה‬ ‫מסירות נפשם היא התקשרות והתעלות למקור החיים‪.‬‬ ‫השנה דוקא‪ ,‬הרי 'סימנא מילתא היא' הוא דבר נכון תמיד‪.‬‬ ‫מחמת חסרון בידיעת פרטי המעשה המדוייקים ח״ו‪ ,‬אלא‬ ‫זכרנו לחיים‬ ‫וזה היה ענין אילו של יצחק‪ ,‬אשר בזה הפרידו את הפסולת‬ ‫אך ורק מחמת רצונו להיטיב לבני ישראל ולהנטותם לתחיה‪.‬‬ ‫ונקדים את המבואר בספרי הרה״ק בעל התניא זי״ע באריכות‪,‬‬ ‫שנאחזה ביצחק‪ ,‬אשר מצידה היה צריך שחיטה והריגה‪ .‬וזהו‬ ‫אשר ענין 'יום הזכרון' של ראש השנה הוא‪ ,‬מפני שבראש השנה‬ ‫שאמר הכתוב ״וירא והנה איל אחר נאחז בסבך בקרניו״‬ ‫הקב״ה זוכר את מדת המלכות שהיא חיות כל הבריאה‪ ,‬עי'‬ ‫(בראשית יב‪ ,‬כג)‪ ,‬כי זה היה החלק של יצחק אבינו שהיה לחיצונים‬ ‫בדבה״ק‪ .‬ומה שמדת המלכות צריכה זכירה מיוחדת‪ ,‬יש לבאר‬ ‫אחיזה בו‪ ,‬ואותו הפרידו ממנו והכניסוהו באיל‪ .‬ולכן שחטו‬ ‫זאת על פי דברי הגמ' שהאשה נקראת אבידה כלפי בעלה‬ ‫את האיל‪ ,‬כיון שחלק זה אכן צריך שחיטה ומיתה‪ ,‬אבל יצחק‬ ‫ג‬ ‫(קידושין ב‪ ,):‬והרי אבידה היא דבר שנשכח ונאבד מבעליו‪ .‬ולכן‬ ‫עצמו זכה אז לחיים‪.‬‬ ‫גם מדת המלכות היא כנסת ישראל הנחשבת כבחי' של אשה‬ ‫ואיתא בזוה״ק (ח״א קיט‪ ):‬כי ענין העקידה היה כדי לכלול את‬ ‫מסירות נפש אמיתית היא בחירה בחיים‬ ‫כלפי בעלה הקב״ה‪ ,‬הרי היא במצב של אבידה ושכחה‪ .‬וצריך‬ ‫אברהם ויצחק‪ ,‬עיי״ש‪ .‬אבל הרי אברהם הוא בחי' חסד ויצחק‬ ‫למה תוקעין בשופר של איל‪ ,‬אמר הקב״ה תקעו לפני בשופר‬ ‫בעל האבידה לחזור אחר אבידתו ולזכרה‪ ,‬וזה נעשה בכל שנה‬ ‫הוא בחי' דין‪ ,‬ובפשטות אין זה שייך שיתכללו ביחד‪ .‬אכן זה‬ ‫של איל‪ ,‬כדי שאזכור לכם עקידת יצחק בן אברהם (ר״ה טז‪).‬‬ ‫כאשר הקב״ה 'זוכר מעשי עולם' בראש השנה‪.‬‬ ‫הוא רק כאשר הדין של יצחק אינו בתיקונו‪ ,‬שאז נראה כי הוא‬ ‫ובזה נבין את טעם עשיית ה'סימנים' בליל ראש השנה‪,‬‬ ‫מחייב דינים קשים כמו מיתה‪ ,‬כענין מסירות נפש של אומות‬ ‫אמרו חז״ל על הפסוק ״ויהי אחר הדברים האלה והאלקים‬ ‫נסה את אברהם״ (בראשית כב‪ ,‬א)‪ ,‬דהיינו אחר דבריו של ישמעאל‬ ‫כאשר אנו מבקשים להיזכר לחסד ולרחמים‪ .‬כי דין השבת‬ ‫העולם‪ .‬אבל כאשר נפרד הפסולת של יצחק בשעת העקידה‪,‬‬ ‫אבידה הוא‪ ,‬שאם יש לבעלים 'סימן' בדבר האבוד‪ ,‬הרי זה‬ ‫נעשה הדין ממותק‪ ,‬דין של חיים‪ ,‬ואז היה יכול להתכלל בבחי'‬ ‫שהיה מתפאר על יצחק בזה שהוא נימול בן י״ג שנה ולא‬ ‫מיחה‪ ,‬ואז ענה ואמר לו יצחק 'באבר אחד אתה מיראני‪ ,‬אילו‬ ‫גורם שלא יתייאש מן החפץ‪ ,‬ועל ידי זה הרי הוא עדיין‬ ‫החסד לאברהם‪ .‬ורמז יש בדבר‪ ,‬כי ההבדל בגי' בין 'אברהם'‬ ‫מקושר אליו‪ ,‬ולכן חייבין להחזירה אליו (ב״מ כז‪ .).‬כי עיקר‬ ‫ל'יצחק' הוא מ'‪ ,‬ו'איל' עולה בגי' מ'‪ ,‬עם א' שהוא בחי' פלא‬ ‫אמר לי הקב״ה זבח עצמך לפני‪ ,‬לא הייתי מעכב' (סנהדרין‬ ‫פט‪ .):‬ובפשטות כך הוא האמת‪ ,‬אשר ברית מילה לבדה אין בה‬ ‫תיקון האבידה הוא כאשר זוכרים ממנה‪ ,‬היפך האבידה שהיא‬ ‫עליון הממתיק את הדין‪ .‬וזהו מה שעל ידי שחיטת האיל‪ ,‬נכלל‬ ‫בחי' שכחה‪ ,‬וזה נהיה על ידי הסימנים‪ .‬ובפנימיות הדברים‬ ‫יצחק באברהם כנ״ל‪.‬‬ ‫מסירות נפש כל כך‪ ,‬ואילו להניח את עצמו להילקח לשחיטה‬ ‫וממש להמית את עצמו‪ ,‬הרי זה מסירות נפש‪.‬‬ ‫היינו‪ ,‬אשר הסימן הוא 'רושם' הנשאר בחפץ מאז היותו שייך‬ ‫וענין זה הוא ענין ראש השנה‪ ,‬שנאמר ״ועשיתם עולה״‬ ‫לבעליו‪ .‬ורושם זה נשאר גם בשעת האבידה מחמת הזכרון‬ ‫(במדבר כט‪ ,‬ב)‪ ,‬ודרשו חז״ל שהאדם עצמו נהיה בראש השנה‬ ‫אבל בעומק הדברים מבואר‪ ,‬כי אמיתת ענין מסירות נפש‬ ‫שיש לבעליו ממנו‪ ,‬ועל ידי זה תחזור האבידה לבעליה אשר‬ ‫כמו עולה (מובא בא״ר אוהח תקפא‪ ,‬ח)‪ .‬ובפשטות נראה שהכוונה‬ ‫בפנימיות איננה להמית את עצמו‪ ,‬אלא אדרבה לזכות לחיים‬ ‫לא התייאש ושכח ממנה‪ .‬וזה הוא ענין מה שחיוב השבת‬ ‫היא שהאדם יקריב את עצמו לקרבן‪ ,‬אבל צריך ביאור שהרי‬ ‫אמיתיים‪ .‬כי ענין מסירות הנפש הוא‪ ,‬שהאדם מוותר על‬ ‫האבידה נקרא 'חייב להכריז' (שם כא‪ ,).‬ואכן היו מכריזים על‬ ‫אין לנו קרבנות כאלו‪ .‬אבל הכוונה היא כמבואר לעיל‪,‬‬ ‫החיים הגשמיים המדומים‪ ,‬והוא בוחר בחיים נעלים ומרוממים‬ ‫האבידה כדי להשיבה (שם כח‪ .):-.‬כי 'כרוז' הוא אותיות 'זכור'‪,‬‬ ‫שיתעלה האדם בבחי' קרבן בהתרוממות מעולם לעולם‪ ,‬ובזה‬ ‫[וזהו ענין חיוב מסירות נפש בעבירות החמורות‪ ,‬שבזה מראה‬ ‫לפי שהיו מכריזים על האבידה כדי לראות אם הבעלים עדיין‬ ‫יזכה לחיים נעלים ואמיתיים‪ .‬אשר זה הוא כל ענין העקידה‪,‬‬ ‫האדם שאין הוא מסכים לחיות בחיים נמוכים ושפלים שבהם‬ ‫זוכרים אותה‪ .‬וזה הוא ענין ה'סימנים' שאנו עושים בראש‬ ‫כמו שנתבאר‪ .‬ועל חיים אלו מרבים לבקש ביום ראש השנה‪,‬‬ ‫נכשלים בעבירות כאלו‪ ,‬אלא הוא בוחר להתעלות לחיים‬ ‫השנה‪ ,‬על אודות מדת המלכות הנבנית ונזכרת מחדש ביום‬ ‫ואומרים 'זכרינו לחיים מלך חפץ בחיים'‪ ,‬שהרי אין הקב״ה‬ ‫רוחניים נעלים]‪ .‬אבל בעצם שייך להיות מסירות נפש כזאת‬ ‫זה‪ .‬ומרמזים אנו בסימנים אלו‪ ,‬כי לעולם לא התייאש הקב״ה‬ ‫חפץ במיתה אלא בחיים‪ ,‬והרי כי ענין מסירות נפש הוא רק‬ ‫של בחירה בחיים אמיתיים גם בעוד האדם בחיי חיותו בעולם‬ ‫מכנסת ישראל‪ ,‬ועדיין הוא מקושר עמה וזוכר אותה בכל מצב‪.‬‬ ‫כדי לזכות בחיים נעלים‪ .‬ולכן נוטלים שופר של איל לזכור את‬ ‫הזה‪ ,‬כאשר הוא בוחר לחיות באופן נעלה ומרומם בדביקות‬ ‫והנה קיימא לן 'יאוש שלא מדעת לא הוי יאוש' (שם‬ ‫אילו של יצחק‪ ,‬אשר בזה יתגלה ענין הבחירה בחיים כנכון‪.‬‬ ‫בהקב״ה‪ .‬וזהו ענין ברית המילה באופן נכון‪ ,‬שהוא בחירה‬ ‫כב‪ ,):‬ולעניינינו יש לפרש‪ ,‬כי בליל ראש השנה יש ענין של‬ ‫בחיים נעלים של ברית קודש עם הקב״ה‪.‬‬ ‫ואמרו חז״ל 'אמר רבי עקיבא‪ ,‬כשהלכתי לערביא‪ ,‬היו‬ ‫'תרדימה' לבחי' ז״א‪ ,‬בבחי' הכתוב ״ויפל ה' אלקים תרדמה על‬ ‫קורין לדכרא יובלא' (ר״ה כו‪ ,).‬דהיינו אשר אצל הערביים‬ ‫ושורש הדברים הוא‪ ,‬כי מתחלת בריאת האדם בגן עדן‬ ‫האדם״ (בראשית ב‪ ,‬כא)‪ ,‬אשר באותה שעה לקח ממנו את הצלע‬ ‫בני ישמעאל מכנים את ה'איל' בשם 'יובל'‪ .‬והענין הוא‪ ,‬כי‬ ‫מקדם‪ ,‬טרם נגזרה גזירת המיתה‪ ,‬היו חיי האדם בעולם הזה‬ ‫לבנות ממנה את חוה אשתו‪ ,‬והוא בחי' אבידת אחת מצלעותיו‬ ‫ישמעאל סבר בענין העקידה שיצחק מסר את עצמו למיתה‪,‬‬ ‫צריכים להגיע לתכליתם בעת השלמת עבודתו בזה העולם‪,‬‬ ‫אשר לכן נקראת האשה אבידה (רש״י קידושין ב‪ :‬ד״ה אבידה)‪ .‬ושינה‬ ‫כענין מסירות נפש באופן שאומות העולם מבינים‪ .‬אבל האמת‬ ‫אשר אז היה עולה ומתעלה יחד עם גופו אל עולם נעלה יותר‪.‬‬ ‫זאת היא בחי' העדר ה'דעת'‪ ,‬ולכן הוא בבחי' של 'יאוש שלא‬ ‫היא‪ ,‬שיצחק זכה בעקידה לבחי' 'דכרא' שהוא בחי' חיים כנזכר‬ ‫כמו שהתקיים אצל אליהו הנביא‪ ,‬אשר בגמר עבודתו בזה‬ ‫מדעת'‪ ,‬כי נהיה מצב של תרדמה הגורמת לאבידה ואין דעת‬ ‫לעיל מדברי האריה״ק‪ ,‬וזה היה כל תכלית מסירות נפשו‪,‬‬ ‫העולם נתעלה ברכב וסוסי אש לשמי מרומים בעודו בחייו‪.‬‬ ‫שתעורר ממנה‪ .‬ועל כך אומר אביי כי 'יאוש שלא מדעת לא‬ ‫לבחור להתעלות אל חיים נעלים‪ .‬ולכן נקרא ה'דכרא' בשם‬ ‫וזו היא צורתה האמיתית של עבודת מסירות נפש‪ ,‬לבחור‬ ‫הוי יאוש'‪ ,‬כי באמת גם בשעת התרדמה ישנם 'סימנים'‪ ,‬אשר‬ ‫'יובלא'‪ ,‬שהוא ענין של חזרה אל השורש‪ .‬כמו שביאר הרמב״ן‬ ‫לוותר על החיים הבשריים במדרגתם הנמוכה של זה העולם‪,‬‬ ‫בהם זוכר הקב״ה את מדת מלכותו‪ ,‬ואפילו כאשר נראה מצב‬ ‫(ויקרא כה‪ ,‬י) בקריאת שם שנת ה'יובל'‪ ,‬שהוא על שם מה‬ ‫ולהתעלות לחיים מרוממים יותר של דביקות במדרגה פנימית‬ ‫של אבידה‪ ,‬אין כאן יאוש ושכחה מפני הסימנים‪ .‬ובזה הולך‬ ‫שהשדות והעבדים חוזרים לבעליהם הראשונים‪ ,‬עיי״ש‪ .‬ולכן‬ ‫ונעלית‪ .‬ומפני שאין העולם במצב נעלה זה של אדם הראשון‬ ‫אביי לשיטתו‪ ,‬והוא בעל המימרא שצריכים לעשות סימנים‬ ‫בירר רבי עקיבא מתוך הערביים עצמם‪ ,‬שגם האיל של יצחק‬ ‫קודם החטא‪ ,‬נגזרה גזירת מיתה הגורמת לפירוד בין הנשמה‬ ‫בראש השנה‪ ,‬כי על ידי זה מראים שגם בבחי' של 'יאוש שלא‬ ‫הוא בחי' 'יובל'‪ ,‬וכלל ענין מסירות נפש הוא רק בחירה בחיים‪.‬‬ ‫והגוף‪ ,‬ושוב אי אפשר להתעלות בחיים לעולם נעלה יותר‪.‬‬ ‫מדעת'‪ ,‬בכל זאת אין כאן יאוש ושכחה‪.‬‬ ‫ולכן יש את עבודת הקרבנות‪ ,‬שבהם מקריב האדם בהמה על‬ ‫וענין החזרה אל השורש שהוא בחי' 'יובל' ואמיתת ענין‬ ‫ויש לרמז על כך בלשון חז״ל (ב״מ שם) 'הלכתא כוותיה‬ ‫גבי המזבח‪ ,‬ומתבונן כי מה שעושים עמה היו צריכים לעשות‬ ‫מסירות נפש‪ ,‬מתגלה עוד אצל ישמעאל‪ ,‬כמו שנאמר בו‬ ‫דאביי ביע״ל קג״ם'‪ ,‬כי 'יעל' רומז על תקיעת שופר שצריכה‬ ‫בו‪ ,‬וזהו ענין של מסירות נפש להריגה ומיתה‪ .‬אבל אמיתת‬ ‫״ותקח לו אמו אשה מארץ מצרים״ (בראשית כא‪ ,‬כא)‪ ,‬ופירש‬ ‫להיות לפי תנא קמא בקרן של יעל (ר״ה כו‪ ,):‬ו'קג״ם' הוא מנין‬ ‫הענין של מסירות נפש‪ ,‬הוא בחירה בחיים אמיתיים כמבואר‪.‬‬ ‫רש״י‪' :‬ממקום גדוליה‪ ,‬שנאמר ״ולה שפחה מצרית״‪ ,‬היינו‬ ‫השמוה״ק 'א״ל אלקי״ם הוי״ה' שהם נקראים בית הדין של‬ ‫דאמרי אינשי זרוק חוטרא לאוירא אעיקריה קאי'‪ .‬הרי‬ ‫וזה נתגלה בעת עקידת יצחק‪ ,‬אשר בפשטות היה נראה כמו‬ ‫מעלה הדנים ביום הדין (עי' ברית כהונת עולם מאמר אילו של יצחק‬ ‫שבנישואי ישמעאל חזרה הגר אמו לשורשה‪ ,‬כי היא היתה‬ ‫ציווי לשחטו‪ ,‬שהרי אמר הקב״ה ״והעלהו שם לעולה״‪ .‬אבל‬ ‫פמ״ט) [ובמקו״א רמזנו בפסוק ״יום תרועה יהיה לכם״ (במדבר‬ ‫ממצרים‪ .‬וזהו גם ענין מה שנאמר אצל מכירת יוסף ״והנה‬ ‫לאמתו של דבר זכה אז לחיים‪ ,‬כמו שכתב האריה״ק (שעה״פ‬ ‫כט‪ ,‬א)‪ ,‬כי 'יום תרועה יהיה לכם' עם 'קמ״ג' הוא בגי' ֶֶאֶלֶ ף‪ ,‬כנגד‬ ‫אורחת ישמעאלים באה מגלעד וגמליהם נשאים נכאת וצרי‬ ‫וירא) כי עד אז היתה לו נשמה של נוקבא שאין לה חיות‪ ,‬ורק‬ ‫תת״ק הטרומיטין ומאה הקולות של השופר]‪ .‬והיינו אשר מפני‬ ‫ולוט הולכים להוריד מצרימה״ (בראשית לז‪ ,‬כה)‪ .‬ובמקו״א ביארנו‬ ‫בשעת העקידה זכה לחיים כאשר קיבל נשמה בבחי' דכר‪,‬‬ ‫כח השופר המעורר את זכרונינו לטובה‪ ,‬לכן פוסקים כמו אביי‬ ‫בזה‪ ,‬כי מכירת יוסף הצדיק היתה התחלת הגלות‪ ,‬ובא הקב״ה‬ ‫עיי״ש‪ .‬ונמצא כי לאמתו של דבר היתה מסירות נפשו בשעת‬ ‫אשר 'יאוש שלא מדעת לא הוי יאוש'‪.‬‬ ‫ה‬ ‫תקנו חכמים לתקוע בראש השנה מאה קולות אשר יש‬ ‫הנה אדם הראשון בגן עדן היה במצב גדול של כבוד‪ ,‬וכמו‬ ‫להראות באותו פרק את ענין החזרה אל השורש‪ ,‬וכאשר‬ ‫בהם תת״ק טרומיטין (עי' טושו״ע או״ח תק״צ)‪ ,‬והגיעו לחשבון‬ ‫שכתוב עליו ״כבוד והדר תעטרהו״ (תהלים ח‪ ,‬ו)‪ ,‬ואמרו חז״ל‬ ‫רואים ישמעאלים היורדים מצרימה מפני שהוא שורשם‪ ,‬הרי‬ ‫אלו הקולות לפי שנסתפקו אם קול התרועה הוא 'גנוחי גנח'‬ ‫כי ביקשו הנבראים כולם להשתחוות אליו‪ ,‬עד שאמר להם‬ ‫זה מורה על כך שעתידים כלל ישראל לעלות ממצרים ולחזור‬ ‫או 'ילולי יליל' (ר״ה לד‪ ,).‬ובספק זה נתלו כמה וכמה ספיקות‪,‬‬ ‫״בואו נשתחוה נכרעה נברכה לפני ה' עושינו״ (תהלים צה‪ ,‬ו;‬ ‫אל שורשם בארץ ישראל‪.‬‬ ‫ובכדי לצאת ידי כל הספיקות הגיעו לחשבון תקיעת מאה‬ ‫זוה״ק ח״א רכא‪ .):‬ואכן הנשמה נקראת בשם כבוד‪ ,‬כמו שכתוב‬ ‫ונוסיף רמז על הפסוק הנזכר‪ ,‬כי הנה 'ארחת ישמעאלים‬ ‫קולות‪.‬‬ ‫״עורה כבודי״ (תהלים נז‪ ,‬ט)‪ ,‬והיא זכתה לתכלית הכבוד כאשר‬ ‫באה' הוא בגי' 'שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד'‪ ,‬ותיבת 'מגלעד'‬ ‫היה אדם הראשון בגן עדן אשר הוא מקום הכבוד [ולכן נאמר‬ ‫והנה הכלל בדברי תורה הוא כי אלו ואלו דברי אלקים חיים‬ ‫היא נוט' 'ַגַ ל ֵֵעד' היינו גילוי העדות על אחדות ה'‪ ,‬והוא ענין‬ ‫״כבוד ה' יאספך״ על זמן הפטירה של אדם‪ ,‬כי אז הוא עולה‬ ‫(עירובין יג‪ ,):‬והיינו אשר לכל מחלוקת וספק בדברי התורה יש‬ ‫אותיות ע'ד' רבתי שיש בפסוק שמע ישראל אשר בו מעידים‬ ‫אל הגן עדן]‪.‬‬ ‫מקור ושורש הנעלה מן ההתחלקות‪ ,‬ובבחי' זו הרי הם שניהם‬ ‫כלל ישראל על כך‪ .‬והתיבות 'וגמליהם נשאים נכאת וצרי ולט'‬ ‫אבל על ידי החטא‪ ,‬איבד אדם הראשון את מדריגתו‪ .‬ותחת‬ ‫עה״כ עולים בגי' 'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד'‪ ,‬שהוא‬ ‫אמת‪ .‬ויותר מזה אמרו‪ ,‬כי דוקא מן השורש הנעלה המאחד‬ ‫הכבוד הגדול אשר נחל בתחלה‪ ,‬התבייש כעת בבושה גדולה‪.‬‬ ‫שלימות ענין האחדות‪ .‬וזה שייך גם כן לעבודת ראש השנה‬ ‫את הכל‪ ,‬ממנו נובעים כל הספיקות‪ .‬כי מפני אשר הוא נעלה‬ ‫והיה צריך לכסות את ערוות בושתו‪ ,‬והתחבא בבושה גדולה‬ ‫בענין החיים שנתבארו‪ ,‬כי על זה אמרו חז״ל 'שופר אחד אמר‬ ‫כל כך‪ ,‬הרי הוא נשגב מלהיות נתפס ומושג בשלימות כאשר‬ ‫רחמנא' (ר״ה כו‪ ,).‬כי השופר הוא גילוי האחדות‪ ,‬בחי' החזרה אל‬ ‫מפני הקב״ה‪ ,‬עד שגירשו הקב״ה ממקום הכבוד לגמרי [ואז‬ ‫הוא יורד ומתפשט בעולם הזה‪ ,‬ולכן דנים עליו בכמה מיני‬ ‫תקיעת שופר‬ ‫נתעלמה נשמת האדם אשר היא בחי' כבוד‪ ,‬בתוך מסתרי‬ ‫השורש האמיתי במסירות נפש של בחירה בחיים‪.‬‬ ‫אופנים בכדי לנסות לקבל איזו אחיזה בו‪ .‬ולפי זה נאמר‬ ‫הגוף העכור המבוזה]‪.‬‬ ‫בענין הספיקות אשר בקול השופר גם כן‪ ,‬כי דוקא היות‬ ‫ושורש ענין קול השופר נעלה כל כך‪ ,‬לכן הרי הוא קול שכולל‬ ‫וכאשר אנו מגיעים לראש השנה‪ ,‬שהוא יום יצירת האדם בגן‬ ‫בו את כל מיני הספיקות אשר יכולים להיות בו‪ ,‬כי אין שום‬ ‫עדן מקדם‪ ,‬מבקשים אנו לתקן את החטא‪ ,‬ברצותינו לחזור‬ ‫תפיסה אמיתית בקול שופר פשוט זה הנעלה מן הכל ועל כן‬ ‫אל בחי' הכבוד הראשון שבו היה אדם הראשון בגן עדן‪ .‬ועל‬ ‫כך באה בקשתינו שאו שערים ראשיכם אלו שערי הגן עדן‬ ‫ד‬ ‫כולל את כל הספיקות הללו‪.‬‬ ‫הנעולים בפנינו‪ ,‬ומבקשים אנו כי יחזרו ויפתחו בפנינו‪ .‬ואז‬ ‫והנה ידוע כי ענין תקיעת שופר הבאה בדרך של נפיחה‬ ‫נמליך עלינו את הקב״ה בשלימות‪ ,‬ודוקא אז יתגלה כי אומרים‬ ‫השופר מורה על גילוי סודות התורה לעתיד לבא‬ ‫בכח‪ ,‬הרי היא באה לעורר את כח הנשמה‪ ,‬אשר עליה נאמר‬ ‫על הקב״ה ״ויבא מלך הכבוד״‪ ,‬כי כאשר האדם נמצא במצב‬ ‫שופר של ראש השנה וכו' ושני חצוצרות מן הצדדין (ר״ה כו‪.):‬‬ ‫״ויפח באפיו נשמת חיים״ (בראשית ב‪ ,‬ז)‪ .‬והוא מפני אשר‬ ‫מכובד‪ ,‬אזי יכול הוא להשיג קצת את כבודו של הקב״ה מקור‬ ‫בגמ' מבואר שלא היו נוהגים כן אלא 'בשערי מזרח ובהר‬ ‫ראש השנה הוא יום יצירת האדם‪ ,‬ולכן מעוררים בו את‬ ‫כל הכבוד‪ ,‬ועל ידי זה יתגלה מלך הכבוד‪.‬‬ ‫הבית' בלבד (שם כז‪ ,).‬והוא על פי הפסוק ״בחצוצרות וקול‬ ‫זכרונות‬ ‫כח הנפיחה שהוא שורש ענין הנשמה‪ .‬והנה יצירה זו באה‬ ‫שופר הריעו לפני המלך ה'״ (תהלים צח‪ ,‬ו)‪ ,‬ודייקו מזה כי 'לפני‬ ‫באופן שונה מכל מעשי בראשית‪ ,‬כי כולם נבראו על ידי‬ ‫המלך ה' הוא דבעינן חצוצרות וקול שופר‪ ,‬אבל בעלמא לא'‪.‬‬ ‫המאמרות שבהן נברא העולם‪ ,‬אשר הם בחי' של דיבורים‬ ‫ויש לדייק מדוע נקטה הגמ' בדבריה את הלשון 'שערי מזרח'‪,‬‬ ‫ברורים ומובנים הניתנים להשגה‪ .‬ואילו נשמת האדם נוצרה‬ ‫איזה שייכות יש בין דין זה ל'שערי מזרח'‪.‬‬ ‫באופן של נפיחה שאינו ענין של דיבור כלל‪ ,‬אלא הוא בכח‬ ‫ויש לומר בזה כי החצוצרות מקושרים ביותר למשה רבינו‪,‬‬ ‫הנשימה אשר היא שורש כל הדיבורים‪ ,‬והרי היא כענין קול‬ ‫ו‬ ‫כמו שמצינו אצלו מצוה מיוחדת של ״עשה לך שתי חצוצרות‬ ‫פשוט לפני התחלקותו בה' מוצאות הפה לדיבורים מובנים‪ .‬כי‬ ‫ותזכור כל הנשכחות ותפתח את ספר הזכרונות (פיוט ונתנה‬ ‫כסף״ (במדבר י‪ ,‬ב; ועי' רש״י שם)‪ .‬ואילו השופר שייך יותר לעניינו‬ ‫אכן נשמת האדם מושרשת בדיבור עמוק ונעלה מאד‪ ,‬אשר‬ ‫תוקף)‪.‬‬ ‫של משיח‪ ,‬אשר אז ״יתקע בשופר גדול״ (ישעיה כז‪ ,‬יג)‪ .‬ומשה‬ ‫הוא בחי' נפיחה המגלה את תוכיותו ופנימיותו של הנופח‬ ‫רבינו הוא בחי' חלק הנגלה שבתורה‪ ,‬כי הוא היה הסרסור‬ ‫(ליקו״א תניא פ״ב)‪ ,‬וזה אינו יכול להיות מושג ומובן כמו שאר‬ ‫בפשטות צריך ביאור‪ ,‬כי מאחר שהקב״ה זוכר את כל‬ ‫למתן התורה הנגלית לנו ולבנינו‪ .‬ומלך המשיח שייך לבחי'‬ ‫הדיבורים‪ .‬ולכן הוא בחי' קול השופר‪ ,‬שהוא קול הנעלה מן‬ ‫הנשכחות‪ ,‬ואין שום שכחה לפני כסא כבודו‪ ,‬למה צריך‬ ‫התורה דלעתיד לבא‪ ,‬אשר הוא ענין גילוי סוד טעמי התורה‬ ‫ההתחלקות לדיבורים מושגים בשכל הפשוט‪ ,‬וזה הוא טעם‬ ‫הוא לפתוח את ספר הזכרונות‪ ,‬ולמה הוא צריך בכלל ספר‬ ‫ומסתר צפונותיה (רש״י שה״ש א‪ ,‬ב)‪ .‬ויש לומר כי לכן כאשר באים‬ ‫מה שנפלו בו כל הספיקות וכמו שנתבאר‪ .‬כי אכן בדיבור‬ ‫כזה‪.‬‬ ‫ביחד החצוצרות עם קול השופר‪ ,‬יש ענין של בושה‪ ,‬כאשר‬ ‫ברור אין ספיקות‪ ,‬וזה הוא בחי' כל המאמרות שבהם נברא‬ ‫אבל התשובה היא‪ ,‬כי ישנה הנהגה עליונה‪ ,‬אשר מצידה‬ ‫נגלות התורה מתביישים מפני פנימיותה אשר תתגלה לעתיד‬ ‫העולם‪ ,‬שהם ברורים בלי שום ספיקות ושאלות‪ .‬אבל הנפיחה‬ ‫ישנם נשמות כאלו שנגזר עליהם להיות במצב של 'שכחה'‬ ‫לבא‪ .‬ולכן ראשי התיבות 'ב'חצוצרות ו'קול ש'ופר ה'ריעו' הוא‬ ‫של נשמת רוח החיים אשר היא בחי' קול השופר‪ ,‬איננה דיבור‬ ‫מלפני ה'‪ ,‬כאשר הם נדחים למקום שלא יזכרו ולא יפקדו‬ ‫'בושה'‪ ,‬להורות על הבושה המתעוררת בהתקבץ שניהם יחדיו‪.‬‬ ‫ברור‪ ,‬ולכן התרבו בה כל הספיקות‪.‬‬ ‫למעלה‪ .‬אבל על אותן הנשמות תיקן הקב״ה את 'ספר‬ ‫והנה אמרו חז״ל 'הנעלבין ואינן עולבין‪ ,‬שומעין חרפתן ואינן‬ ‫וזהו ענין הכתוב תקעו בחדש שופר בכסה ליום חגנו כי חק‬ ‫הזכרונות'‪ ,‬אשר שם רושמים את כל הנשמות הנשכחות‪ ,‬כדי‬ ‫משיבין‪ ,‬עושין מאהבה ושמחין ביסורין‪ ,‬עליהן הכתוב אומר‬ ‫שיהיה גם להם תיקון בסופו של דבר‪ .‬ואת זה הספר מוציא‬ ‫ואוהביו כצאת השמש בגבורתו' (יומא כג‪ ,).‬כי על ידי הבושה‬ ‫לישראל הוא משפט לאלקי יעקב‪ .‬כי הנה 'בחדש שופר' הוא‬ ‫הקב״ה בכל שנה בראש השנה‪ ,‬וזוכר גם את כל הנשכחות‬ ‫מסתלק אור הפנים כמו שאמרו חז״ל 'המלבין פני חבירו‬ ‫בגי' תת״ק הטרומיטין‪ ,‬ועליהם אמר תקעו כמספר בחדש‬ ‫האלו ומביא אותם לתיקונם‪.‬‬ ‫ברבים כאילו שופך דמים‪ ,‬דחזינא ליה דאזיל סומקא ואתי‬ ‫שופר‪ ,‬וממשיך הכתוב ואומר כי כל אלו הקולות באים מפני‬ ‫בכסה ליום חגנו‪ ,‬לפי שקול השופר מושרש במקום נעלה‬ ‫וזה נרמז במה שאמרו חז״ל (עירובין טו‪ ):‬כי 'ספר' הוא דבר‬ ‫חוורא' (ב״מ נח‪ ,):‬ולכן מי שמתבייש וסובל את עלבונו‪ ,‬זוכה‬ ‫מאד אשר הוא מכוסה ונעלם מן ההשגה‪ ,‬ולכן נפלו בו כל‬ ‫שאין בו רוח חיים‪ ,‬והטעם הוא על פי הנ״ל שהספר למעלה‬ ‫להתחדשות אור הפנים שהוא בחי' ״כצאת השמש בגבורתו״‪.‬‬ ‫הספיקות‪ ,‬וזהו 'בכסה ליום חגנו' שהוא בגי' 'ספק'‪ ,‬הבא‬ ‫הוא על הנשמות השייכות אל השכחה‪ .‬והרי שכחה הוא‬ ‫ובמקו״א ביארנו כי גילוי סודות התורה לעתיד לבא‪ ,‬יהיו מכח‬ ‫מפני השורש אשר הוא מכוסה מאד‪ .‬ומסיים כי חק לישראל‬ ‫בחי' מיתה‪ ,‬כענין 'גזירה על המת שישתכח'‪ .‬ואכן הספר‬ ‫מה שהתורה סובלת את 'עלבונה של תורה' (אבות פ״ו מ״ב) במשך‬ ‫הוא אשר הוא חק בלי טעם‪ ,‬ונמסר דוקא לישראל אשר הם‬ ‫נעשה בשביל אלו שהם בבחי' שכחה ומיתה‪ ,‬שגם הם יהיו‬ ‫כל השנים‪ ,‬ולכן תזכה לגילוי חדש של ״כצאת השמש״ בגילוי‬ ‫שם למזכרת‪[ .‬ומה שמצינו אצל מרדכי הצדיק ששמו היה‬ ‫סודותיה בעת הוצאת חמה מנרתקה לעתיד לבא‪.‬‬ ‫קרויים אדם (יבמות סא‪ ,).‬ועליהם נאמר ויפח באפיו נשמת‬ ‫כתוב ב'ספר הזכרונות' (אסתר ו‪ ,‬א‪-‬ב)‪ ,‬הרי זה מפני שהצדיק‬ ‫ולפי זה יש לבאר כאן‪ ,‬כי כאשר היו עושים תקיעות‬ ‫חיים‪ ,‬ולכן יש להם שייכות אל הנפיחה של קול השופר אשר‬ ‫מוריד את עצמו למקומן של הנשמות הנידחות‪ ,‬כדי להעלותן‬ ‫בחצוצרות וקול שופר‪ ,‬אשר זה גרם 'בושה' לבחי' התורה‬ ‫אי אפשר לבאר את עניינו בפה‪ ,‬והוא חק לישראל‪.‬‬ ‫ולתקנן]‪.‬‬ ‫הנגלית‪ ,‬היו תוקעים כך ב'שער המזרח דוקא'‪ ,‬שהוא מקום‬ ‫וענין ספק זה הבא בתקיעת השופר בראש השנה‪ ,‬הנובעת‬ ‫התחלת זריחת אור השמש‪ .‬ולא היו עושים זאת בכל מקום‪,‬‬ ‫אבל ספר התורה הוא בבחי' אחרת‪ ,‬כמו שמצינו לגבי‬ ‫מן השורש הנעלה של נשמת החיים אשר באדם‪ ,‬המתעוררת‬ ‫הלוחות שנאמר כי היו בבחי' 'חירות ממלאך המות' (שמו״ר‬ ‫אלא דוקא שם בבית המקדש ב'שער המזרח'‪ ,‬כי הוא עיקר‬ ‫ביום יצירת האדם‪ .‬הרי היא מתגלית עוד ביום זה‪ ,‬כי הרי‬ ‫לב‪ ,‬א)‪ .‬ואפילו האותיות ס' ומ' שבלוחות המרמזים על הס״מ‪,‬‬ ‫מקום זריחת אור פני ה' המאיר בבחי' השמש המתחדשת אל‬ ‫יש שני ימים טובים של ראש השנה‪ ,‬אשר יסוד עניינם הוא‬ ‫שהוא בחי' שכחה כמ״ש האריה״ק (ע״ח שט״ו פ״ו)‪ ,‬גם הם 'בנס‬ ‫הנעלבין ואינן עולבין‪ .‬להורות כי על ידי סבילת העלבונות‬ ‫מפני הספק שהיה בכל שנה אם יהיה אלול חסר ויהיה מיד‬ ‫היו עומדים' (שבת קד‪ ).‬כי היה בהם חיות‪.‬‬ ‫של התורה הק' בכל שנות הגלות‪ ,‬תבא לה התחדשות אור‬ ‫שופרות‬ ‫ראש השנה‪ ,‬או שמא יהיה החודש מלא ויחול ראש השנה רק‬ ‫מלכיות‬ ‫הפנים בגילוי סודותיה לעתיד לבא‪.‬‬ ‫למחרתו‪ .‬ונמצא כי יש בכל יום ראש השנה ספק גדול‪ ,‬והוא‬ ‫לפי שאי אפשר לעמוד על סוד נקודת שורש ראש השנה‬ ‫כנ״ל‪ .‬וספק זה הוא על יומו הראשון של ראש השנה אם הוא‬ ‫ל' אלול או שהוא כבר ראש השנה‪ ,‬וזה מרומז גם כן בזה‬ ‫הפסוק‪ ,‬המורה על מה שיום זה מכוסה ונעלם‪ .‬ועל כך אמר‬ ‫ז‬ ‫ה‬ ‫בכסה ליום חגנו‪ ,‬שהדבר מכוסה אם הוא יום חגנו דהיינו ראש‬ ‫השנה [שהוא בגי' י' פעמים 'ליום' עה״כ]‪ ,‬או שמא הוא 'ליום'‬ ‫הספיקות שיש בסדר התקיעות‪ ,‬מפני‬ ‫בראש השנה מבקשים לחזור לבחי' כבוד והדר‬ ‫נוט' יום ל' ותיבת 'חגנו' בגי' 'אלול'‪ ,‬דהיינו יום ל' אלול‪ .‬כי‬ ‫שורשם הנעלם הנעלה מאד מהשגתינו‬ ‫תעטרהו‪ ,‬ועי״ז יהיה הקב״ה מלך הכבוד‬ ‫תקיעת שופר עולה למקום נעלה כל כך‪ ,‬מקום אשר בו כל‬ ‫תקעו בחודש שופר בכסה ליום חגנו כי חוק לישראל הוא‬ ‫שאו שערים ראשיכם ושאו פתחי עולם ויבא מלך הכבוד‬ ‫הספיקות נכללות כאחד‪.‬‬ ‫משפט לאלקי יעקב (תהלים פ״א‪ ,‬ד)‪.‬‬ ‫(מפסוקי מלכיות)‪.‬‬ ‫ו‬ ‫בשמך יגילון‬ ‫מסילת המועד‬ ‫כל היום‪:‬‬ ‫דער דין פון ראש השנה‬ ‫איז אונזער גרעסטע‬ ‫מתוך שיעור במסילת ישרים‬ ‫שמחה – מיר זענען‬ ‫פר ' כ י ת ב א ת שפ " ה‬ ‫נישט קיין 'מקבלים'‬ ‫וואס באקומען אומזיסט‬ ‫ש י עור י הש ק פה ומוסר ב ד רך ה ח ס י ד ו ת‬ ‫א‬ ‫'חיים' מיינט ער האט אייגנס‬ ‫ושונא מתנות יחיה‪:‬‬ ‫דער גדר פון עני – ער איז 'סמוך על שולחן אחרים | ער איז נחשב כמת | ווייל ער האט נישט קיין אייגנס | יעדע זאך וואס ווערט געטראגן דורך אנדערע – איז 'כמת' | דער איינציגער וואס ווערט נישט געטראגן דורך‬ ‫קיינעם – איז דער בוכ"ע | דער 'חלק אלוק ממעל' האט אויך אן ענין וועלכע ווערט נישט געטראגן דורך קיינעם | דאס איז דער 'סוד הבחירה' | דארט איז דא 'שכר ועונש' – אייגנס | דארט איז דא 'דבקות' וואס ער איז זיך‬ ‫מתדמה לקונו | דאס איז די גרעסטע הטבה וואס איז נאר פארהאן‬ ‫זיך צו קוקן יענעם אין פנים אריין‪ .‬און דערפאר האט דער‬ ‫גוף א 'מת' און די נשמה איז א 'חי'‪ ,‬נאר ווילאנג די נשמה‬ ‫וואס איז דער עיקר 'דין' פון ראש השנה?‬ ‫רבונו של עולם אויסגעשטעלט‪ ,‬אז אלעס זאל ארבעטן‬ ‫געפונט זיך אינעם גוף – איז ער 'מחיה מתים'‪ ,‬ער בלאזט‬ ‫מען וועט אביסל ארומרעדן איבער די צוגאנג וויאזוי‬ ‫אויף אן אופן פון 'שכר' – אז דער מענטש זאל מקיים‬ ‫אריין א 'חיות' אינעם 'גוף'‪ .‬אבער ווי נאר די נשמה האט‬ ‫מען דארף צוגיין צום ראש השנה‪ ,‬וואס איז די עבודה פון‬ ‫זיין תורה און מצוות‪ ,‬און אלס פארדינטער שכר דערויף‬ ‫זיך אפגעטיילט פונעם גוף – איז דער גוף געבליבן כמו‬ ‫א איד אין די טעג‪ ,‬און וואס איז דער שינוי וואס א איד‬ ‫וועט ער באקומען דעם נצחיות'דיגן גוטס‪ ,‬און דעריבער‬ ‫שהוא‪ ,‬וואס ער איז א 'מת' בעצם‪.‬‬ ‫דארף נשתנה ווערן פון פאר חודש תשרי – ביז נאך שמיני‬ ‫וועט ער זיך נישט שעמען מיט דער גוטס‪ .‬שטעלט זיך‬ ‫עצרת און שמחת תורה‪ .‬מען ווייסט אז יעדן ראש השנה‬ ‫א פשוט'ע שאלה‪ :‬דאס גופא‪ ,‬די דאזיגע טבע פון 'בהית‬ ‫פארוואס איז דער 'עני' פאררעכנט‬ ‫טוט זיך אפ א 'יום הדין' וואו מען איז דן יעדן מענטש‬ ‫לאסתכולי באפיה'‪ ,‬אז דער מענטש שעמט זיך מיט‬ ‫ווי א טויטער מענטש?‬ ‫לחיים ולמות‪ .‬אויסער דעם איז ראש השנה אויך דער טאג‬ ‫אומזיסטע געשאנקען – איז דאך אויך א 'נברא'?! דאס‬ ‫פון 'מלוכה' – וואס מען איז ממליך דעם אויבערשטן אויף‬ ‫איז נישט קיין 'מחויב המציאות' אז א מענטש מוז זיך‬ ‫אויב איז די נשמה א 'חי' בעצם – דארף מען זיך‬ ‫מתבונן זיין אין דער מהות פון דער נשמה‪ ,‬און פון דארט‬ ‫דער וועלט‪ .‬דארף מען פארשטיין דעם שייכות צווישן די‬ ‫שעמען פון יענעמ'ס אומזיסטע גוטס‪ ,‬נאר דער רבונו‬ ‫צוויי ענינים? דער עבודת ישראל ברענגט פון זוהר הק'‬ ‫של עולם האט אריינגעלייגט אינעם מענטש אזא סארט‬ ‫וועט מען קענען ריכטיג פארשטיין און אפטייטשן דעם‬ ‫מושג 'חיים'‪ ,‬וואס אויף דעם איז מען מתפלל ראש השנה‪.‬‬ ‫(ח"ב לג‪ ,):‬אז דער עיקר דין פון ראש השנה איז 'על השם'‬ ‫טבע! ווי מען זעט טאקע בחוש‪ ,‬אז א בהמה און חיה‪,‬‬ ‫– כביכול מען איז דן דעם רבונו של עולם‪ .‬דארף מען‬ ‫האבן נישט קיין שום בושה צו עסן טאג און נאכט וואס‬ ‫ווייל לכאורה קען מען פרעגן‪ :‬סיי דער גוף און סיי די‬ ‫נשמה מוזן אנקומען איינער צום אנדערן‪ ,‬די נשמה קען‬ ‫דאס מקרב זיין אל השכל‪ .‬אויך איז שווער‪ ,‬אויב איז דא‬ ‫מען גיבט זיי במתנת חנם – ָָאן זיך עס האבן פארדינט‪.‬‬ ‫א 'דין' – איז דאך פארהאן א צד אויף פארלירן דעם 'דין'‪,‬‬ ‫נו‪ ,‬אויב האט דער רבונו של עולם געוואלט מטיב זיין מיטן‬ ‫נישט זיין אויף דער וועלט ָָאן דעם גוף‪ ,‬און דער גוף קען‬ ‫זיך נישט רירן ָָאן די נשמה‪ ,‬נו‪ ,‬מיט וואס איז דער גוף דער‬ ‫נו‪ ,‬וויאזוי זאגן חז"ל‪ ,‬אז סוכות נעמט מען די ד' מינים כדי‬ ‫מענטש מיט דער גרעסטער הטבה – פארוואס האט ער אין‬ ‫צו ווייזן 'דידן נצח'‪ ,‬און דאס איז די גאנצע שמחה פון‬ ‫אים מטביע געווען די דאזיגע בושה?! זאל ער לכתחלה נישט‬ ‫'מת' און די נשמה דער 'חי'? כדי דאס צו פארשטיין‪ ,‬וועט‬ ‫מען זיך מתבונן זיין אין די ווערטער פון חז"ל (נדרים סד‪:):‬‬ ‫סוכות‪ ,‬מהיכי תיתי אז אונז האבן מנצח געווען?‬ ‫אריינלייגן אין אים די טבע פון 'נהמא דכסופא'‪ ,‬און ער זאל‬ ‫אים משפיע זיין אלעס 'בחנם' – ָָאן דעם וואס ער זאל‬ ‫"עני חשוב כמת" – דער ארימאן ווערט פאררעכנט ווי א‬ ‫זיך עס האבן פארדינט אלס 'שכר' אויף תורה ומצוות?!‬ ‫'מת'‪ .‬עס איז דאך א פלא‪ ,‬אז א מענטש וואס אטעמט‬ ‫דער פשוט'ער טייטש פון 'חיים' –‬ ‫געהעריג און איז געזונט און שטארק‪ ,‬און דאך ווערט ער‬ ‫מען אטעמט אריין פרישע לופט‬ ‫פאררעכנט פאר א 'מת' – וויבאלד ער האט נישט קיין‬ ‫כדי צו פארשטיין די אלע ענינים‪ ,‬וועט מען קודם‬ ‫דער 'בורא' האט אלעס פון זיך און‬ ‫דאלער אין טאש?!‬ ‫דער 'נברא' האט גארנישט אייגנס‬ ‫אפלערנען דעם מושג 'חיים' – לעבן‪ .‬און דורכדעם וועט‬ ‫נאר באקומט אלעס פונעם בורא‬ ‫מען צוקומען צום הבנה אינעם מושג 'יום הדין' – וואו‬ ‫דער עומק הדברים איז‪ :‬דער הויפט 'מהות' וואו עס‬ ‫פארוואס האט דער רבש"ע באשאפן‬ ‫מען איז דן אויף 'חיים'‪ .‬דער פשוט'ער באגריף פון 'חיים'‬ ‫א טבע פון בושה ווען מען עסט‬ ‫מיינט‪ ,‬אז דער מענטש אטעמט‪ ,‬ווילאנג א מענטש‬ ‫שטעלט זיך ארויס דער אונטערשייד צווישן דעם 'בורא'‬ ‫פון יענעם אומפארדינט?‬ ‫אטעמט נאך – הייסט ער 'חי'‪ .‬און דאס פארקערטע פון‬ ‫ביזן 'נברא'‪ ,‬איז אין דער מהות פון 'משפיע ומקבל'‪ .‬דער‬ ‫רבונו של עולם איז א 'משפיע'! ער איז‬ ‫עס איז באקאנט פון אלע ספרים‪,‬‬ ‫'חיים' איז 'חנק'; ווי די גמרא זאגט (סנהדרין נב‪ ,):‬אז 'סתם‬ ‫א 'געבער' וועלכער איז כסדר פארנומען‬ ‫נקודות‪:‬‬ ‫אז דער רבונו של עולם האט באשאפן‬ ‫מיתה שבתורה' איז 'חנק'‪ .‬ווייל טאמער מען לאזט אים‬ ‫צו גיסן און געבן השפעות טובות צו די‬ ‫די וועלט 'כדי להיטיב לבריותיו'‪ ,‬ער‬ ‫נישט אריינאטעמען פרישע לופט – פארלירט ער דעם‬ ‫וואספארא‬ ‫האט געוואלט משפיע זיין גוטס פאר‬ ‫'נשמת חים'‪.‬‬ ‫נבראים‪ .‬און עס איז נישטא ביי אים קיין‬ ‫טויטע וועלט‬ ‫די 'נבראים'‪ ,‬ווייל 'מדרך הטוב להיטיב'‪.‬‬ ‫שום תנועה פון 'מקבל' זיין און אנקומען‬ ‫וואלט געווען –‬ ‫נישט‬ ‫נאר דאך האט דער רבונו של עולם‬ ‫צו אנדערע‪ ,‬ווייל ער איז 'שלם בתכלית‬ ‫טאמער וואלט‬ ‫טיפער געטייטשט‪ :‬דורכן אטעמען‬ ‫השלימות'‪ ,‬עס פעלט אים גארנישט – אז‬ ‫יעדער מענטש‬ ‫געוואלט אז יעדער מענטש זאל באקומען‬ ‫האלט זיך די 'נשמה' אינעם‬ ‫ער זאל דארפן נשלם ווערן און באקומען‬ ‫באקומען אלעס‬ ‫'בחנם' דעם ענדלאזן גוטס‪ ,‬ווייל דעמאלט‬ ‫'גוף' און איז אים 'מחיה'‬ ‫פון אנדערע‪ .‬ווידעראום‪ ,‬דער 'נברא'‬ ‫פאר‬ ‫אויבן‬ ‫פון‬ ‫וועט עס זיין 'נהמא דכסופא' – דער מענטש‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪' :‬אטעמען' הייסט אויף לשון‬ ‫איז ממש פארקערט‪ ,‬ער איז איין שטיק‬ ‫אומזיסט – ָָאן‬ ‫וועט זיך שעמען צו הנאה האבן פון דעם‬ ‫הקודש 'נשימה'‪ .‬ווילאנג א מענטש אטעמט אריין פרישע‬ ‫'מקבל'! ער איז א 'נעמער' וועלכער איז‬ ‫האבן‬ ‫עס‬ ‫זיך‬ ‫וויבאלד‬ ‫געטליכן ליכטיגקייט און זיסקייט‪,‬‬ ‫לופט – איז נאך פארהאן א חיבור פון דער 'נשמה' מיטן גוף‪,‬‬ ‫כסדר פארנומען צו נעמען און באקומען‬ ‫מיט‬ ‫פארדינט‬ ‫און‬ ‫דערפאר‪,‬‬ ‫ער האט נישט געארבעט‬ ‫זיין אייגענע‬ ‫וואס דאס איז דער 'חיים' פונעם גוף‪ ,‬אז די נשמה געפונט‬ ‫פונעם רבונו של עולם! ווייל ער איז דאך‬ ‫דער כלל איז דאך (ירושלמי ערלה פ"א ה"ג)‪:‬‬ ‫בחירה וועלכע‬ ‫זיך אין אים‪ .‬אויב אבער מען דערשטיקט אים חלילה און‬ ‫א 'חסר' וועלכע האט נישט גארנישט‬ ‫"מאן דאכיל דלאו דיליה בהית לאסתכולי‬ ‫קומט פון זיין‬ ‫באפיה" – ווען א מענטש עסט א ברויט‬ ‫ער קען מער נישט 'נושם' זיין קיין פרישע לופט – ווערט‬ ‫קיין אייגנס! ער האט נישט קיין שום‬ ‫'חלק אלוק‬ ‫א 'פירוד' צווישן די 'נשמה' און דעם גוף‪ ,‬און ווי נאר דער‬ ‫וואס ער באקומען פון איינעם‪ ,‬שעמט ער‬ ‫אייגענעם קיום און קיין שום אייגענע‬ ‫ממעל'‬ ‫'גוף' בלייבט אליין – הייסט ער 'מת'‪ .‬ווייל בעצם איז דער‬ ‫ז‬ ‫באקומען אויף זיין 'בחירה בטוב' – וואס דערמיט ווערט‬ ‫'מקור' פון 'חיות' און ענערגיע‪ ,‬נאר ער איז אויסגעלאשן‬ ‫ליכטיגקייט‪ ,‬אלעס וואס ער האט – באקומט ער פונעם‬ ‫עס באטראכט אז דאס איז זיין אייגענע 'טוב' וואס ער‬ ‫און ווערט געטראגן דורך אנדערע‪.‬‬ ‫אויבערשטנ'ס השפעה!‬ ‫האט פון זיך אליינס‪ ,‬און נישט אז ער האט 'מקבל' געווען‬ ‫'במתנת חנם' פונעם רבונו של עולם‪ ,‬און דורכדעם קען‬ ‫ווי קען ווערן אויסגעפירט דער‬ ‫מקור חיים – בלויז א זאך וועלכע טראגט‬ ‫ער ווערן 'דומה לבוראו' און 'דבוק בקונו'‪.‬‬ ‫'מדרך הטוב להיטיב' טאמער דער‬ ‫זיך אויף זיינע אייגענע כוחות הייסט 'חי'‬ ‫מענטש וועט זיין א 'מקבל'?‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ :‬דער רבונו של עולם איז דער‬ ‫ווען נישט 'כח הבחירה' וואלט דער‬ ‫מדרך הטוב להיטיב‪ :‬דער רבונו של עולם האט‬ ‫איינציגער 'חי'‪ ,‬און יעדער 'נברא' איז א 'מת'‪ .‬ווייל‬ ‫מענטש געווען א 'מת' און וואלט נישט‬ ‫געוואלט מטיב זיין מיטן נברא – די גרעסטע הטבה‬ ‫דער גדר פון 'חיות' איז‪ ,‬אז ער איז א 'מקור' וועלכער‬ ‫געקענט זיין דבוק אינעם 'חי החיים'‬ ‫וואס עס איז נאר שייך‪ ,‬וואס דאס רופט זיך‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫שעפט חיות פון זיך אליינס! ווי מען זעט אין די לשונות‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ :‬טאמער וואלט א מענטש‬ ‫זיין 'דומה לבוראו'‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬ער האט געוואלט אז‬ ‫פון פסוקים‪ ,‬אז א קוואל וועלכע קווועלט וואסער פון‬ ‫באקומען דעם 'אור אלקי' פאר אומזיסט – נישט צוליב‬ ‫דער נברא – וועלכער איז גארנישט מיט נישט‪ ,‬ער איז‬ ‫זיך אליינס – רופט זיך 'מקור מים חיים'‪ ,‬און וואסער‬ ‫זיין עבודה פון 'בחירה בטוב' – וואלט ער געווען א‬ ‫'קדמו ההעדר'‪ ,‬ער האט נישט עקזעסטירט פון אייביג‬ ‫וועלכע איז אפגעהאקט פונעם קוואל רופט זיך 'ּובֹור‬ ‫'מקבל'! ער וואלט געווען א טויטער קלאץ וועלכער‬ ‫ָָאן – אט דער שפל'דיגער נברא זאל האבן א 'דבקות' און‬ ‫ִִמ ְְק ֵֵוה ַַמִיִ ם' – וואס איז בגימטריא 'מיתה'‪ .‬און דער הסבר‬ ‫האט נישט קיין שום אייגענע 'חיות' און באקומט אלעס‬ ‫'חיבור' מיטן 'בורא כל עולמים' וואס ער איז 'לא קדמו‬ ‫איז זייער פשוט‪ :‬טאמער מען וועט נעמען א וואגן און‬ ‫פונדרויסן! און דעמאלט וואלט דער הפרש צווישן דעם‬ ‫ההעדר'‪ ,‬ער האט עקזעסטירט פון אייביג ָָאן און ער איז‬ ‫דאס צוטשעפען צו צען געזונטע פערד – איז יתכן אז‬ ‫'נברא' און דעם 'בורא' געווען אזוי ווייט – אז עס וואלט‬ ‫א 'מחויב המציאות'‪ .‬און אט דאס איז די גרעסטע הטבה‬ ‫דער וואגן וועט גאר פארן שנעלער פון א קאר‪ .‬אבער‬ ‫נישט געווען שייך קיין 'דבקות' פונעם 'נברא' אינעם‬ ‫וואס עס קען נאר זיין! וואס איז שייך שענער און בעסער‬ ‫דער בליק אויפן וואגן זעלבסט וועט זיין‪" :‬ער איז‬ ‫'בורא'! און אויב אזוי‪ ,‬וואספארא 'אור אלקי' וואלט שוין‬ ‫פון דעם‪ ,‬אז דער 'נברא' זאל קענען זיין דבוק אינעם‬ ‫א קלאץ! ער איז טויט! ער האט נישט קיין אייגענע‬ ‫דער מענטש געקענט משיג זיין – ָָאן קיין דבקות אינעם‬ ‫'בורא'?! נישטא קיין גרעסערע זכיה און תענוג ווי דאס‪.‬‬ ‫כוחות און ענערגיע! מען מוז אים שלעפן און שלעפן!"‪.‬‬ ‫רבונו של עולם?! וואספארא 'הטבה' וואלט שוין דען‬ ‫אבער כדי ער זאל קענען זיין 'דבוק' צום בורא – מוז ער‬ ‫ווידעראום‪ ,‬דער בליק אויף א קאר – אפילו אויב עס איז‬ ‫ארויסגעקומען פון אזא 'מתנת חנם'?!‬ ‫האבן א שורש'דיגער 'תנועה בנפש' וואו ער קומט זיך‬ ‫אלטמאדיש און פארט זייער לאנגזאם – וועט זיין‪" :‬ער‬ ‫ערגעצוואו מיטן בורא! אין א געוויסן תחום מוז ער ווערן‬ ‫איז א לעבעדיגע זאך! ער האט אן אייגענעם מאטאר און‬ ‫די בושה פון 'נהמא דכיסופא' איז‬ ‫'דומה לבוראו'‪ ,‬וואס דארט קענען זיי זיך מחבר און מייחד‬ ‫ענערגיע זיך צו באוועגן! ער איז נישט א קלאץ וועמען‬ ‫א טבע פון א 'חלק אלוק ממעל'‬ ‫זיין‪ .‬נו אויב אזוי שטעלט זיך די שאלה‪ :‬דער רבונו של‬ ‫מען דארף שלעפן‪ ,‬נאר ער רירט זיך פון זיך אליינס!"‪ .‬דאס‬ ‫וועלכע איז נישט אויף איר פלאץ‬ ‫עולם איז א 'משפיע'‪ ,‬און דער נברא איז א 'מקבל' – וואס‬ ‫ברענגט אונז א שטיקל דוגמא‪ ,‬ווי ווייט דער מושג 'מקבל'‬ ‫דערפאר האט דער אויבערשטער אים געגעבן א‬ ‫ווי גערעדט איז דאס ממש 'היפוך הגמור'‪ ,‬נו‪ ,‬ווי קען דא‬ ‫איז פארבינדן מיט 'מיתה' – וויבאלד ער האט נישט קיין‬ ‫נשמה וועלכע איז בטבעה א 'משפיע'‪ ,‬א געבער – און‬ ‫זיין א 'דבקות' און 'חיבור' צווישן אזעלכע צוויי ווייטע‬ ‫אייגנס‪ ,‬און ער איז אנגעוויזן א גאנצן צייט אויף יענעמ'ס‬ ‫נישט קיין 'נעמער'‪ .‬און דערפאר האט זי א געטליכע טבע‬ ‫זאכן בתכלית הריחוק?!‬ ‫השפעה‪ ,‬ווידעראום דער מושג 'משפיע' איז פארבינדן מיט‬ ‫פון 'מאן דאכיל דלאו דיליה בהית לאסתכולי באפיה' –‬ ‫'חיים' – וויבאלד ער איז א 'מקור' וועלכער טראגט זיך‬ ‫וואס דאס איז בלויז דא ביי א איד‪ ,‬נישט ביי א גוי – ווייל‬ ‫דערפאר האט אים דער אויבערשטער‬ ‫אליינס! ער דארף נישט אנקומען צו יענעמ'ס טובות! ער‬ ‫דער גוף שעמט זיך נישט פונעם 'משפיע'! ביי אים איז‬ ‫געגעבן 'בחירה' – וואס דאס איז‬ ‫איז א לעבעדיגע זאך וואס האט אן אייגענע קוואל פון‬ ‫דאס נארמאל צו זיין א 'מקבל' פאר אומזיסט! נאר בלויז‬ ‫כאילו ער איז נישט קיין 'מקבל'‬ ‫לעבהאפט און טראגט זיך אליינס!‬ ‫די נשמה שעמט זיך צו זיין א 'מקבל' ווייל זי איז דאך א‬ ‫כדי די ריכטיגע 'הטבה' זאל קענען צושטאנד קומען‪,‬‬ ‫'חלק אלוק ממעל'! זי איז דאך א שטיק 'חיות עצמי'! און‬ ‫האט דער רבונו של עולם אריינגעבלאזן אינעם מענטש‬ ‫אויב מען הייסט איר 'מקבל' זיין – ווערט זי פארשעמט‬ ‫א 'חלק אלוק ממעל'; ווי דער פסוק זאגט (בראשית ב‪,‬‬ ‫עני חשוב כמת – ער האט נישט קיין‬ ‫'מקור פרנסה' נאר אנדערע טראגן אים‬ ‫און שפירט א 'טעם מיתה'! און דערפאר זאגן חז"ל (ב"מ‬ ‫ז)‪ַ"ַ :‬וִיִ ַַּפח ְְּב ַַא ָָּפיו ִנִ ְְׁש ַַמת ַַחִיִ ים"‪ ,‬און דער זוהר הק' זאגט‬ ‫נח‪" :):‬כל המלבין פני חבירו כאילו שופך דמים"‪ ,‬ווייל‬ ‫דערויף‪" :‬מאן דנפח מתוכיה נפח" – דער רבונו של עולם‬ ‫דער 'גדר' פון אן ארימאן איז נישט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫דער טעם פון 'בושה' און דער טעם פון 'מיתה' איז‬ ‫האט כביכול אריינגעבלאזן א שטיק 'חיות אלוקות' אינעם‬ ‫נישט וואס צו עסן און וואו צו שלאפן‪ ,‬ווייל ער קען‬ ‫דער זעלבער טעם – אז די נשמה שפירט זיך ווי אן 'עני‬ ‫מענטש! דאס הייסט‪ ,‬ער האט אים געגעבן א געוויסן‬ ‫אפילו שלאפן אין א קעניגליכע פאלאץ און עסן יעדן‬ ‫חשוב כמת'‪ ,‬זי שפירט זיך ווי א טויטער 'מקבל' – היפוך‬ ‫ענין וואו ער איז נישט קיין 'מקבל' – נאר ער האט‬ ‫טאג 'מעדני מלכים' – און ער הייסט נאכאלץ אן ארימאן!‬ ‫איר לעבעדיגער טבע פון זיין א 'משפיע'‪ .‬און דורכדעם‬ ‫כאילו אן אייגענעם כח און עקזיסטענץ! ווייל דער נשמה‬ ‫דער גדר פון אן ארימאן איז‪" :‬סמוך על שולחן אחרים" –‬ ‫וואס דער מענטש האט די נשמה אין זיך – האט ער‬ ‫וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן – איז בעצם‬ ‫ער האט נישט קיין אייגנס! ער האט נישט קיין אייגענע‬ ‫עפעס וואס שטופט אים א גאנצן צייט צו זיין א 'בוחר‬ ‫מקושר צום אויבערשטן ווי 'אש בגחלת'‪ ,‬און דעריבער‬ ‫'מקור פרנסה'! ער פארדינט נישט גארנישט אליינס!‬ ‫בטוב'‪ ,‬כדי צו זיין א 'משפיע' און נישט קיין 'מקבל'!‬ ‫הייסט עס כאילו עס איז נישט קיין 'מקבל'‪ ,‬וויבאלד עס‬ ‫ער טראגט זיך נישט מיט די אייגענע כוחות‪ ,‬נאר מען‬ ‫כדי דער געטליכער שכר המקווה זאל זיין 'אייגנס' און‬ ‫איז נישט קיין אפגעטיילטע זאך וועלכע איז מקבל פון אן‬ ‫דארף אים כסדר שלעפן און אונטערהאלטן! זיין גאנצע‬ ‫נישט קיין 'מתנה'‪ ,‬און דורכדעם וועט די 'הטבה' – וואס‬ ‫אנדערע זאך! און דארט ליגט דער 'כח הבחירה' וואס דער‬ ‫עקזיסטענץ איז געבויעט אויף א תנועה פון 'מקבל' –‬ ‫דער אויבערשטער וועט 'מטיב' זיין מיטן מענטש – זיין‬ ‫מענטש האט צו בוחר זיין אין וואס ער וויל – נישט ווערנדיג‬ ‫וואס ער פאר זיך פארמאגט נישט גארנישט‪ ,‬און אנדערע‬ ‫א שלימות'דיגע הטבה פון א 'נברא' וועלכער איז זיך‬ ‫געצוואונגען דערצו פון אנדערע‪ ,‬וואס דאס איז דער 'כח‬ ‫דארפן אים כסדר שטיצן און געבן זיינע הצטרכות'ן! און‬ ‫'מתדמה לקונו' מיט א געוואלדיגן 'דבקות' און 'חיבור'‬ ‫הנשמה' וועלכע איז נישט קיין 'מקבל'! און פון דארט נעמט‬ ‫דערפאר איז "עני חשוב כמת" – ווייל אויב האט ער נישט‬ ‫צווישן א 'חי' מיט א 'חי' כביכול‪.‬‬ ‫זיך דער גאנצער ענין פון 'שכר' – וואס דער מענטש וועט‬ ‫קיין אייגנס – איז ער א טויטע קלאץ! ער האט נישט קיין‬ ‫ב‬ ‫דער שופר וועקט אויף דעם איד – דו ביסט נישט קיין מקבל‬ ‫עורה כבודי עורה‪:‬‬ ‫בתחלת הבריאה האבן די מלאכים מקטרג געווען אויף בריאת האדם | עס האט זיי נישט געארט אז דער 'אדם' זאל באקומען אלעס גוטס | עס האט זיי געארט אז אלעס וועט זיך ווענדן אין זיינע מעשים | זיי האבן געהאט‬ ‫שטארקע טענות אויפן אומרעכט וואס ווערט דא אויסגעפירט | דער רבוש"ע האט זיי בכלל נישט געענטפערט | ווייל זיי זענען 'חיצונים' | זיי פארשטייען נישט דעם געפיל פון א 'חלק אלוק ממעל' | זיי פארשטייען נישט‬ ‫וואס מיינט 'תכלית הטוב להיטיב' | יעדעס יאר חזר'ט זיך איבער דער קטרוג אסאך שטארקער | דער קטרוג כאפט זיך אריין אין די מחשבות פונעם מענטש | ער מיינט אז עס וואלט געווען בעסער צו באקומען אלעס‬ ‫'שלא בדין' | די נשמה וויינט אויף דעם טעות | זי וועקט אים און דערמאנט אים ווי גרויס ער איז | ער בלאזט שופר און גיבט צוריק פארן רבוש"ע די 'נשימה' | ער איז מגלה וואספארא תכלית עס וועט ארויסקומען פון‬ ‫דעם אדם | דידן נצח – מען קומט ָָאן ביז צו שמיני עצרת | די שמחה פון ר"ה – טאקע באהאלטן אבער נישטא נאך אזא שמחה‬ ‫אייגענעם פארדינטן 'שכר'‪ ,‬אדער מען זאל אים דאס‬ ‫מיינט‪ ,‬צי מען זאל ווייטער איבערגעבן פארן 'אדם' דעם‬ ‫קודם איז מען דן ‪ -‬צי מען זאל‬ ‫צונעמען פון היינט און ווייטער‪ .‬און בעצם איז דאס א‬ ‫ענין פון זיין א 'משפיע' און נישט קיין 'מקבל'‪ ,‬צי ער‬ ‫בכלל דן זיין לפי מעשיו‬ ‫'דין' אויפן אויבערשטן כביכול‪ ,‬ווייל די 'מקטרגים' וועלכע‬ ‫זאל ווייטער האבן דעם אייגענעם 'כח הבחירה' און דעם‬ ‫יעדן ראש השנה טוט זיך אפ א דין אויף 'חיים' – דאס‬ ‫ח‬ ‫זיך נישט – זאל דער מענטש זיך אויך נישט שעמען צו‬ ‫הייליגע נשמה פארמאגט אט דעם פנימיות פון 'מתוכיה‬ ‫פארלאנגען אז דער מענטש זאל פארלירן זיין 'חיים'‪ ,‬ער‬ ‫עסן 'דלאו דיליה'! ממילא‪ ,‬אנשטאט דו זאלסט זיך יעצט‬ ‫נפח' – וועלכע איז א פנימיות'דיגע זאך וועלכע איז נישט‬ ‫זאל נישט האבן מער זיין אייגענעם 'מקור' און 'בחירה'‬ ‫דארפן זעצן אויפן 'כסא דין' און משפט'ן די וועלט –‬ ‫שייך צו הערן און דערהערן‪ .‬און דערפאר איז נישטא נאך‬ ‫– ווילן זיך קריגן דערמיט אויפן 'תכלית הטוב להיטיב'‬ ‫לויט זייערע מעשים‪ ,‬און אנשרייבן 'שכר ועונש' אויפן‬ ‫אזא 'פנימי' ווי די אידישע נשמה!‬ ‫פונעם אויבערשטן‪ .‬און יעדעס יאר ענדיגט זיך דער דין‬ ‫קומענדיגן יאר‪ ,‬זעץ זיך אויפן 'כסא חסד' און גיס ימ'ען‬ ‫לטובה‪ ,‬און עס קומט ארויס א 'פסק דין' אז מען וועט‬ ‫פון 'טוב וחסד' פאר די גאנצע וועלט גלייך – ָָאן קיין שום‬ ‫ווייטער ממשיך זיין מיט דעם ענין פון 'חיים'‪ ,‬אז דער‬ ‫די מלאכים קענען נישט טרעפן‬ ‫תנאי און גרעניץ‪ ,‬און דורכדעם וועלן אלע פראבלעמען‬ ‫דעם רבוש"ע אין דער 'עולם הגשמי'‬ ‫מענטש זאל האבן א 'מקור' וואס ער טראגט זיך אליינס‪,‬‬ ‫פון דער וועלט ווערן אזוי שיין מסודר!"‪.‬‬ ‫– ווייל זיי זענען 'חיצוניים'‬ ‫און ווי נאר דאס ווערט געשלאסן‪ ,‬הייבט זיך ָָאן דער 'דין‬ ‫וחשבון' אויף יעדן מענטש‪ ,‬וואס מען איז אים דן וויפיל‬ ‫איינע פון די פלעצער וואו עס שטעלט זיך ארויס‬ ‫אוועקנעמען דעם צער פון 'נהמא‬ ‫געטליכע שפע ער זאל באקומען דאס יאר – געוואנדן‬ ‫דער חילוק צווישן א 'מלאך' – וואס ער איז א 'חיצוני'‪,‬‬ ‫דכיסופא' איז קעגן די גאנצע‬ ‫ביז א מענטש – וואס ער איז א 'פנימי' – איז כלפי דער‬ ‫אין די 'זכותים' וואס ער האט קונה געווען מיט זיין 'כח‬ ‫מציאות פון א 'חלק אלוק ממעל'‬ ‫הבחירה' אינעם פארגאנגענעם יאר‪.‬‬ ‫'אופן הידיעה' וויאזוי מען ווייסט פונעם מציאות ה'‪ .‬פון‬ ‫דער רבונו של עולם ענטפערט גארנישט אויף די‬ ‫וואו ווייסט א מלאך אז עס איז פארהאן א באשעפער‬ ‫טענות פונעם שטן און מקטרג – ווייל סייווי וועט ער‬ ‫אויף דער וועלט? 'מצד חיצוניות'! דער מלאך דרייט‬ ‫דער קטרוג המלאכים אויפן 'בריאת‬ ‫נישט פארשטיין דעם תירוץ‪ ...‬ער הייבט דאך נישט ָָאן‬ ‫זיך ארום אין הימל‪ ,‬און דארט איז עס אפן און קלאר!‬ ‫האדם' חזר'ט זיך איבער יעדעס יאר‬ ‫צו פארשטיין די גאנצע נושא פון 'נהמא דכיסופא'‪ .‬אבער‬ ‫יעדער הימלישער נברא שפירט און זעט‪ ,‬אז עס איז דא‬ ‫דער דין וואס טוט זיך אפ יעדעס יאר ראש השנה –‬ ‫אינ'אמת'ן איז זיין טענה בכלל נישט קיין טענה! ווייל צו‬ ‫א באשעפער אויף דער וועלט! אבער פון וואו ווייסט א‬ ‫איז א 'חזרה' פון דער 'קטרוג' וואס איז געווען אינעם‬ ‫טוישן דעם 'טבע האדם' אז ער זאל זיך נישט שעמען צו‬ ‫איד אז עס איז פארהאן א באשעפער?! ער שפירט אים‬ ‫ערשטן ראש השנה – דער טאג ווען דער אויבערשטער‬ ‫עסן 'דלא דיליה' – איז כאילו מען זאל זאגן‪" :‬רבונו של‬ ‫נישט און זעט אים נישט! ער לעבט אין א פינסטערע און‬ ‫האט באשאפן אדם הראשון‪ ,‬וואס דעמאלט האט דער‬ ‫עולם‪ ,‬טויש דיין ציל‪ ,‬אנשטאט 'להיטיב' – באשאף דיין‬ ‫פארגרעבטע וועלט – וואו דער מציאות פון געטליכקייט‬ ‫אויבערשטער זיך מתייעץ געווען כביכול מיט די מלאכים‬ ‫וועלט 'להרע'‪ ."...‬עס הייבט נישט ָָאן צו קלעבן איין ווארט‬ ‫איז זייער נעלם און פארהוילן! נאר דער איד ווייסט דאס‬ ‫און זיי געפרעגט‪" :‬נעשה אדם בצלמנו כדמותינו" – וואס‬ ‫צום צווייטן‪ ,‬ווייל דער אויבערשטער האט דאך דייקא‬ ‫בלויז 'מצד פנימיות'! בלויז ווייל א איד איז א 'פנימי' –‬ ‫האלט עטץ? זאל איך באשאפן דעם 'אדם'?! און די‬ ‫געוואלט באשאפן א געטליכע באשעפעניש וועלכע איז‬ ‫דערפאר ווערט ער נישט נתפעל פונעם 'חיצוניות' פון דער‬ ‫מלאכים האבן מקטרג געווען און געזאגט‪" :‬מה אנוש כי‬ ‫'דומה לקונו'‪ ,‬כדי אז דורכדעם זאל ארויסקומען די עכטע‬ ‫עולם הזה‪ ,‬נאר ער לעבט אין אן אנדערע וועלט! ער האט‬ ‫תזכרנו" – וואס איז דער חשיבות פון א מענטש וואס‬ ‫'הטבה' פון 'דבקות האדם לבוראו'! נו‪ ,‬וואס מיינט אז א‬ ‫א כח דורכצוקוקן דעם 'הסתר' און זען די געטליכקייט‬ ‫האט א יצר הרע?! "עתיד הוא למחטי קמך" – אויב דו‬ ‫'חלק אלוק ממעל' וועלכע איז א שטיק 'משפיע' – זאל זיך‬ ‫וועלכע באהאלט זיך אינעווייניג! און דאס קען נישט א‬ ‫וועסט אים באשאפן אלס 'בעל בחירה'‪ ,‬נו‪ ,‬אפשר וועט‬ ‫נישט שעמען צו זיין א 'מקבל'? ער זאל לעבן אינעם 'עולם‬ ‫מלאך באווייזן‪ ,‬אויב ער קומט אראפ אויף דער וועלט –‬ ‫ער זינדיגן?! דו שטעלסט איין צו באשאפן א וועלט‬ ‫השקר'?! ער וואלט זיך באמת געדארפט צו שעמען‪ ,‬נאר‬ ‫ווערט ער פארכאפט און פארגאפט פון דער 'חיצוניות'‬ ‫אויף אזא גרויסן ספק – וואס איז 'קרוב לודאי' אז ער‬ ‫ער נארט זיך און שעמט זיך נישט?! דאס איז דאך דער‬ ‫פון וועלט‪ ,‬און ער ווערט אפגעהאקט פונעם אויבערשטן!‬ ‫וועט דורכפאלן?! דו גיבסט אים 'בחירה' כדי עס זאל‬ ‫היפוך ממש פון אלוקות! דער היפוך פון ה' אלקים אמת!‬ ‫נישט זיין קיין 'נהמא דכסופא'‪ ,‬אבער אויפן צד אז ער‬ ‫די מקטרגים פארלאנגען אז מען‬ ‫וועט זינדיגן וועט דאך די בושה זיין פיל גרעסער?! מיט‬ ‫אלע עונשים טיילן אפ דעם‬ ‫זאל אוועקנעמען דעם פראבלעם‬ ‫וועלכן רעכט באשאפסטו דעם 'אדם' מיט א 'בחירה' – וואס‬ ‫'אלוקות' פונעם 'דמיון'‬ ‫פון 'נהמא דכיסופא' און יעדער‬ ‫דאס וועט טאקע זיין א טובה פאר די צדיקים‪ ,‬אין דער צייט‬ ‫זאל באקומען 'חסד חנם'‬ ‫וואס דאס וועט זיין א 'רע' פאר די רשעים?! יעצט וועלן די‬ ‫איין טענה בלייבט נאך איבער מסביר צו זיין‪ :‬מילא‬ ‫דער ענין פון 'שכר לצדיקים' פארשטייט מען שוין‪ ,‬אבער‬ ‫פונקט ווי בתחלת הבריאה האבן די מלאכים נישט‬ ‫רשעים דארפן ליידן צרות צרורות לנצח נצחים‪ ,‬פארוואס‬ ‫וואס איז דער תכלית פון 'עונש לרשעים'?! וואספארא‬ ‫פארשטאנען און מסכים געווען צום 'יצירת האדם' – אזוי‬ ‫טוסטו דאס צו זיי?!‬ ‫'הטבה' קומט פון דעם ארויס?! דער תירוץ איז‪" :‬אין עוד‬ ‫אויך יעדעס יאר ראש השנה‪ ,‬קומט דער 'שטן' מיט זיין‬ ‫מלבדו" – אליבא דאמת איז נישטא קיין שום אנדערע‬ ‫גאנצע מחנה 'מקטרגים' (דאס זענען אזוינע סארט 'חיצונים'‬ ‫די אלע מקטרגים פארשטייען בכלל‬ ‫מציאות אויף דער וועלט‪ ,‬אויסער דעם אויבערשטן און‬ ‫וועמען דער אויבערשטער האט ספעציעל באשאפן מיט א מיסיע‬ ‫נישט דעם צער פון א אידישע נשמה‬ ‫זיין שכינה‪ .‬דער מושג פון 'רע' איז באמת נישטא! עס איז‬ ‫זיך צו שלאגן מיט 'פנימיות'‪ ,‬אז נישט בלויז זיי זענען נישט קיין‬ ‫וועלכע עסט 'נהמא דכיסופא'‬ ‫בלויז א פאלשע 'אחיזת עינים' וועלכע זעט אויס ווי א‬ ‫'פנימיים' – נאר זיי ווילן זיך ניטאמאל מכניע זיין פארן פנימיות‪,‬‬ ‫די אלע טענות וואס די מלאכים האבן געהאט אויפן‬ ‫מציאות‪ ,‬ווייל באמת איז נישטא אזא זאך ווי רע! דאס‬ ‫נאר זיי ווילן דאס אונטערברענגען) מיט מורא'דיגע קטרוגים‬ ‫בריאת האדם – שטאמט בעצם פון זייער 'שורש' פון וואו‬ ‫הייסט‪ ,‬יעדער רשע וועלכער גייט ָָאן מיט זיין 'רשעות' –‬ ‫אויפן פרישן יצירת האדם וואס דער אויבערשטער וויל‬ ‫זיי זענען באשאפן געווארן‪ ,‬וואס צוליב דעם האבן זיי‬ ‫מוז האבן דארט א 'ניצוץ אלקי'‪ ,‬א געטליכער 'טוב' וואס‬ ‫באנייען פונדאסניי‪ .‬און דער קטרוג ווערט שטארקער פון‬ ‫נישט די מעגליכקייט צו פארשטיין דעם 'תכלית בריאת‬ ‫דאס איז דער עכטער מציאות‪ ,‬און דער‬ ‫יאר צו יאר‪ ,‬ווייל יעדן ראש השנה ברענגט‬ ‫האדם'‪ .‬ווייל בעצם איז דאך א מלאך אויך א שטיק‬ ‫'רע' קליידט עס ָָאן און פארנארט דעם‬ ‫נקודות‪:‬‬ ‫דער שטן פרישע ראיות פונעם פארגאנגעם‬ ‫'מקבל'! ער האט נישט קיין 'בחירה' און ער האט נישט‬ ‫מענטש‪ ,‬כאילו מען רעדט דא פון 'רע'‪.‬‬ ‫יאר – וויפיל מען האט אלץ געזינדיגט‪,‬‬ ‫קיין 'שכר' – וואס ער האט אליינס פארדינט‪ ,‬נאר אלע‬ ‫און אויף דעם קומט דער גאנצער ענין‬ ‫'ראש השנה'‬ ‫וואס דאס ווייזט אויף מיט קלארע הוכחות‬ ‫שפילט אויס‬ ‫אורות וואס ער זעט און איז נהנה – איז בלויז א 'מתנת‬ ‫פון 'עונש' – וואס דאס איז א מהלך וויאזוי‬ ‫ווי אפגעפרעגט דער 'יצירת האדם' איז‪.‬‬ ‫חנם'‪ .‬און דערפאר פארשטייט ער נישט וואספארא הימל‬ ‫מען איז מפריד דעם 'ניצוץ אלקי' פונעם‬ ‫ערשטער‬ ‫דער‬ ‫ער שלעפט צוזאם אלע חטאים פון אלע‬ ‫'רע'! מען טיילט אפ דעם עכטן 'מציאות'‪,‬‬ ‫טאג פון בריאת‬ ‫געשריי עס איז‪ ,‬טאמער דער מענטש וועט דארפן עסן‬ ‫העולם – אבער‬ ‫פון‬ ‫טריליאנען גוים‪ ,‬און להבדיל די חטאים‬ ‫'נהמא דכיסופא' אויף אייביגע נצחיות‪ ,‬ווייל דער מלאך‬ ‫פונעם אויג פארבלענדעניש – וועלכע איז‬ ‫מיט א בליק‬ ‫אידישע קינדער רח"ל‪ ,‬און ער קומט מיט א‬ ‫עסט א גאנצן צייט 'דלא דיליה' און ער שעמט זיך נישט‬ ‫קיינמאל קיין מציאות נישט געווען! דער‬ ‫אויף פאראויס‬ ‫טענה‪" :‬פארוואס האסטו באשאפן אן אדם‬ ‫דערמיט‪ .‬און די סיבה פארוואס דער מלאך שעמט זיך נישט‬ ‫רשע וועלכער איז דורכגעגאנגען דעם‬ ‫וואוהין מען‬ ‫מיט א 'בחירה'?! קוק וואס עס איז געווארן‬ ‫איז‪ ,‬ווייל ער איז באשאפן געווארן דורך א 'דיבור' – נישט‬ ‫פראצעדור פון 'עונש' – ווערט דורכדעם‬ ‫וועט אנקומען‬ ‫פון דעם 'בעל בחירה'! אנשטאט ער זאל זיין‬ ‫דורך א 'ויפח באפיו נשמת חיים'‪ .‬ער האט נישט קיין 'חלק‬ ‫אויסגעקלארט ווער ער איז עכט! זיין‬ ‫מיט דער‬ ‫א צדיק און זוכה זיין צו עולם הבא – איז‬ ‫אלוק ממעל' וועלכע זוכט צו זיין 'דומה לקונו'‪ ,‬און שפירט‬ ‫'ניצוץ אלקי' בלייבט לנצח נצחים‪ ,‬און זיין‬ ‫גאנצער וועלט‪.‬‬ ‫ער געווארן א רשע וועלכער דארף יעצט‬ ‫א 'טעם מיתה' און 'טעם בושה' – טאמער ער איז נישט‬ ‫'חלק הרע' שטארבט אפ! און נישט פשט‬ ‫'שמיני עצרת'‬ ‫באקומען עונשים קשים ומרים! פארוואס‬ ‫שפילט אויס‬ ‫'דומה לקונו'‪ .‬און דערפאר זאגט דער אר"י הק'‪ ,‬אז דער‬ ‫אז מען האט איינעם דא גע'הרג'עט‪ ,‬ניין‪,‬‬ ‫זאלסטו ממשיך זיין ווייטער מיט אזא סארט‬ ‫דעם לעצטן‬ ‫'אדם' איז א 'פנימי'‪ ,‬און דער מלאך איז א 'חיצוני'‪ .‬ווייל‬ ‫מען איז פשוט מגלה געווען אז ער האט‬ ‫יצירה?! דו ווילסט זיין א 'מטיב'? נו‪ ,‬זיי‬ ‫טאג פון וועלט‬ ‫דער איינציגסטער פון גאנץ מעשה בראשית וועלכער‬ ‫קיינמאל נישט עקזיסטירט! עס ווערט‬ ‫משפיע אלע 'טובות' – ָָאן קיין בחירה! איי‪,‬‬ ‫נתגלה למפרע אז עס איז קיינמאל קיין‬ ‫שוין‬ ‫איז‬ ‫מען‬ ‫–‬ ‫איז באשאפן געווארן דורך א 'נשימה' פון כביכול – נישט‬ ‫אנגעקומען צום‬ ‫עס וועט זיין 'נהמא דכיסופא'? נו‪ ,‬טויש‬ ‫דורך א 'ויאמר' פון כביכול – איז די נשמה פונעם 'אדם'!‬ ‫'רע' נישט געווען! לעתיד ביים גמר הדין‬ ‫'תכלית היחוד'‬ ‫די טבע פונעם מענטש‪ ,‬אז ער זאל זיך‬ ‫דער גוף פונעם אדם איז אויך באשאפן געווארן דורך א‬ ‫והעונש – וועלן נאר פארבלייבן אלע‬ ‫וואו מען האט‬ ‫נישט שעמען! פונקט ווי די בהמה שעמט‬ ‫'ויאמר נעשה אדם' – וואס א 'דיבור' איז עפעס וואס‬ ‫'ניצוצין' פון 'אלוקות'‪ ,‬און דאס וועט זיין‬ ‫געצילט‬ ‫זיך נישט‪ ,‬און פונקט ווי דער מלאך שעמט‬ ‫מען קען הערן און פארשטיין בחיצוניות‪ ,‬און בלויז די‬ ‫ט‬ ‫טוב‪ ,‬ווייל שמיני עצרת 'מוז' מען גארנישט טון! דאס‬ ‫אינגאנצן צעטומלט און צומישט‪ ,‬און דאס איז משתיק‬ ‫זייער גרעסטע שכר‪ ,‬אז זיי וועלן קענען מבחין זיין דעם‬ ‫איז א טאג וועלכע קומט פון לעתיד לבוא‪ ,‬פון די 'ימים‬ ‫אלע קטרוגים‪.‬‬ ‫'יתרון האור מן החושך'‪.‬‬ ‫שאין בהם חפץ'‪ ,‬פון א וועלט וואו 'פנימיות התורה'‬ ‫וועט נתגלה ווערן! און דערפאר‪ ,‬ביי צדיקים האט זיך‬ ‫די בכיה וואס פאלט פלוצלינג – ער וויינט‬ ‫די מחשבה וואס א מענטש טראכט‬ ‫דאס גאנצע יאר ארומגעדרייט ארום שמיני עצרת! מען‬ ‫פארוואס ער האט פארגעסן ווער ער איז‬ ‫ר"ה‪" :‬א שאד מען איז מיר דן" – א‬ ‫האט געזען ביים רב זכרונו לברכה‪ ,‬אז שמיני עצרת‬ ‫השתלשלות פון קטרוג השטן‬ ‫דער אר"י זאגט‪ ,‬אז דער וועלכער פארמאגט א‬ ‫איז ער נישט געווען אויף דער וועלט! ער האט זיך‬ ‫שלימות'דיגע נשמה – וועט ארויפאלן אויף אים א‬ ‫דער קטרוג פונעם שטן אויפן 'אדם' – גייט דורך‬ ‫ארומגעדרייט אין די 'עולמות העליונים'! שמיני עצרת‬ ‫בכיה יעדן ראש השנה און יום כיפור‪ .‬ווען מען זאגט‬ ‫אלע עולמות און קומט אראפ ביז צום 'אדם' אליינס‪.‬‬ ‫איז פשט‪ ,‬אז דער רבונו של עולם האט גענומען א טאג‬ ‫'ארויפפאלן א בכיה' – מיינט דאס צו זאגן‪ ,‬אז דער‬ ‫פלוצלינג קומט אים אריין א מחשבה'לע‪" :‬אזא שאד‬ ‫פון 'ימות המשיח' און עס אריינגעשטעלט דא אין אונזער‬ ‫מענטש אליינס וועט אפילו נישט וויסן פארוואס ער‬ ‫אז עס איז דא אזא זאך ווי 'שכר ועונש'! ווי גוט וואלט‬ ‫וועלט! עס ווערט א 'יחודא שלים'! כנסת ישראל מיטן‬ ‫וויינט! די בכיה וועט זיין אזוי טיף‪ ,‬אז ער וועט נישט‬ ‫געווען טאמער דער אויבערשטער קוקט נישט וויאזוי איך‬ ‫אויבערשטן ווערן 'איינס'! מען איז אנגעקומען וואו מען‬ ‫וויסן פארוואס ער וויינט יעצט! ווייל דאס איז א 'יללה'‬ ‫האב זיך אויפגעפירט א גאנץ יאר‪ ,‬נאר ער פארשרייבט‬ ‫האט געדארפט אנקומען!‬ ‫און 'גניחה' וואס קומט ארויס פונעם 'חלק אלוקי ממעל'!‬ ‫מיר א גוט יאר פאר אומזיסט!"‪ .‬און דעמאלט דערהערט‬ ‫מען וועט פרעגן דעם מענטש‪" :‬פארוואס וויינסטו? דו‬ ‫דער מענטש פלוצלינג ווי זיין נשמה'לע צואוויינט זיך‬ ‫תשרי איז א ביישפיל פון אלע 'ימי עולם'‬ ‫האסט נישט געהאט קיין פרנסה דאס יאר? דו ציטערסט‬ ‫מיט א 'גנוחי גנח וילולי יליל' און זי שרייט‪" :‬עורו‬ ‫‪ -‬פון בריאת העולם ביזן סוף האחרון‬ ‫פונען גזר דין? פארוואס וויינסטו?"‪ .‬דער גוף וועט נישט‬ ‫ישנים משנתכם" – מענטשעלע‪ ,‬פארוואס שלאפסטו אזוי‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ :‬דער חודש תשרי איז ווי א‬ ‫וויסן צו ענטפערן‪ ,‬אבער די נשמה וועט ענטפערן‪" :‬איך‬ ‫טיף?! פארוואס ביסטו אזא 'פגר מת'?! וואו זענען דיינע‬ ‫'מיניטשור' פון גאנץ 'בריאת העולם' פון אנפאנג ביזן‬ ‫וויין‪ ,‬ווייל איך בין פארשלאפן! איך זע איין‪ ,‬אז איך‬ ‫נאטורליכע געטליכע געפילן פארשוואונדן געווארן?! דו‬ ‫סוף! 'ראש השנה' איז דער דוגמא פונעם ערשטן טאג‬ ‫האב דורכגעשלאפן א יאר! איך האב אינגאנצן פארגעסן‬ ‫ווילסט א רואיג לעבן פון 'חיים גשמיים'?! דאס הייסט‬ ‫אין דער בריאה‪ ,‬און 'שמיני עצרת' איז דער דוגמא פארן‬ ‫ווער איך בין און פארוואס איך בין דא! איך וואלט ווען‬ ‫בכלל געלעבט?! דאס איז דאך די גרעסטע מיתה! וועק‬ ‫לעצטן טאג אין דער בריאה – דאס הייסט‪ ,‬ווען מען וועט‬ ‫ווייטער געשלאפן‪ ,‬ווען נישט דער 'קול שופר' וועלכער‬ ‫זיך אויף פון שלאף און דערמאן זיך אז דו ביסט א 'חלק‬ ‫שוין האלטן נאך אלע בירורים און תיקונים‪ .‬און אלע טעג‬ ‫האט מיר אויפגעוועקט‪ ,‬און איך שטיי און שריי‪" :‬וואו בין‬ ‫אלוק ממעל'! דו וועסט קיינמאל נישט זיין צופרידן פון‬ ‫אינצווישן זענען א דוגמא פון די אלע 'ימי עולם' פונעם‬ ‫איך געווען ביז היינט?! אויף וועלכע וועלט בין איך?!"‪.‬‬ ‫באקומען א גוט יאר – ָָאן קיין 'דין וחשבון'! דו וועסט‬ ‫ערשטן טאג פון 'בריאת האדם' ביזן 'סוף האחרון'‪ .‬אבער‬ ‫זיך שעמען א גאנץ יאר און נישט האבן קיין 'חיות'!‬ ‫עס איז אלעס מיט א בליק פון 'דידן נצח'‪ ,‬וואס באלד‬ ‫סוכות פריידט מען זיך אז מען האט‬ ‫פארשטיי אז מיר קריגן זיך דא מיט א 'מקטרג' וואס וויל דיר‬ ‫ביים אנהייב זעט מען שוין וואו מען וועט אנקומען‪ ,‬און‬ ‫אונז דן געווען לפי המעשים – וואס‬ ‫מאכן פאר א 'מת'! ער וויל דיר מאכן פאר א פארשלאפענע‬ ‫מען צילט באלד אהין! און דאס זענען די אלע טעג פון‬ ‫דאס איז דער 'תכלית הבריאה'‬ ‫באשעפעניש! שטיי אויף און בעט זיך צום אויבערשטן אז‬ ‫תשרי‪ ,‬וואס אידישע הערצער זענען ספעציעל אפן און‬ ‫סוכות נעמען מיר די ד' מינים און מיר ווייזן‪ ,‬אז 'דידן‬ ‫ער זאל זיך זעצן אויפן 'כסא משפט' און דיר 'דן' זיין מיטן‬ ‫נאנט צום רבונו של עולם‪ ,‬ווייל דאס זענען טעג וואס עס‬ ‫נצח' – מיר האבן מנצח געווען דעם 'קטרוג השטן'! מיר‬ ‫גרעסטן רחמנות‪ ,‬אבער געבויעט אויף דיינע מעשים‪ ,‬ווייל‬ ‫בלאזן ווינטן פון לעתיד לבוא! דער 'התעוררות תשובה'‬ ‫האבן זוכה געווען צו בלייבן מיטן 'חלק אלוק ממעל'‪ ,‬מיט‬ ‫דאס איז דיין גרעסטע טובה!"‪.‬‬ ‫וואס הערשט אין די עשרת ימי תשובה – דערמאנט‬ ‫דער 'בחירה'! מיר האבן זוכה געווען אז דער אויבערשטער‬ ‫דעם 'הבטחה' אז כלל ישראל וועט תשובה טון פאר‬ ‫זאל אונז משפט'ן ראש השנה – לויט אונזערע מעשים! מיר‬ ‫ביאת המשיח‪ .‬די שמחה וואס הערשט אין די סוכות‬ ‫אינעם שופר געבן מיר צוריק דעם‬ ‫האבן זוכה געווען אז דער 'תכלית הבריאה' פון 'להיטיב‬ ‫'נשמת חיים' צום רבוש"ע‬ ‫טעג – דערמאנט די 'שמחה דלעתיד'‪ ,‬וואס כלל ישראל‬ ‫לבריותיו' זאל ווייטער נמשך ווערן און אויסגעפירט‬ ‫וועט זיך פרייען מיטן רבונו של עולם‪ ,‬און שמיני עצרת‬ ‫"ַא ְְׁש ֵֵרי‬ ‫אויף דעם זאגט דער פסוק (תהלים פט‪ ,‬טז)‪ַ :‬‬ ‫ווערן! דער פלאן וואס דער אויבערשטער האט געמאכט‬ ‫דערמאנט דעם 'תכלית כל התכליתים'‪ ,‬וואו עס וועט‬ ‫רּוָעה" – וואויל איז דאס פאלק וואס זיי‬ ‫יֹוְד ֵֵעי ְְת ָ‬ ‫ָָה ָָעם ְ‬ ‫פאר דער וועלט – פארט ווייטער!‬ ‫ווערן אויסגעפירט דער 'יעוד' אויף וואס די וועלט שטייט‬ ‫פארשטייען צום 'תרועה'‪ .‬ווייל דער 'תרועה' איז א‬ ‫און ווארט די אלע יארן‪.‬‬ ‫געוויין פון דער נשמה פונעם מענטש‪ ,‬וועלכע בעט‬ ‫שמיני עצרת ווייזט דיר וואוהין‬ ‫זיך צו בלייבן א נשמה! און דערפאר‪ ,‬כדי צו קענען‬ ‫דער פלאן צילט אנצוקומען‬ ‫ארויסגעבן א תקיעה – מוז מען אריינגעבן לופט אינעם‬ ‫ביי חסידים איז נישט געווען נאך‬ ‫אזא פרייליכע טאג ווי ראש השנה‬ ‫וואוהין צילט דער פלאן?! ווען וועט מען זען דעם‬ ‫שופר‪ ,‬מיט דעם זאגן מיר פארן אויבערשטן‪" :‬רבונו של‬ ‫גאנצן בילד אויסגעשפילט?! דאס וועט ערשט נתגלה‬ ‫עולם‪ ,‬היינט האסטו ארויסגעבלאזן א 'נשימה' אין אונז‬ ‫זעלבסט פארשטענדליך‪ ,‬אז ווען מען קוקט אויף‬ ‫ווערן לעתיד לבוא – ווען יעדע נשמה וועט קומען צו‬ ‫און אונז באשאפן אלס 'חלק אלוק ממעל' – יעצט קומען‬ ‫חודש תשרי מיט אט דעם גדול'ישן בליק – באקומט‬ ‫זיין תיקון און וועט ווערן 'דבוק' און 'מקושר' צום רבונו‬ ‫מיר און אונז בלאזן ארויס א 'נשימה' צו דיר כביכול! מיר‬ ‫מען אן אנדערן צוגאנג צום גאנצן ראש השנה און‬ ‫של עולם בתכלית השלימות‪ .‬אבער דאך האט אונז דער‬ ‫געבן דיר צוריק אונזער 'נשימה'! מיר זענען דיר ממליך דא‬ ‫תקיעת שופר‪ .‬עס איז א טאג וואס מען איז עוסק אינעם‬ ‫אויבערשטער געגעבן א דוגמא פון דעם 'דבקות דלעתיד'‪,‬‬ ‫אויף א וועלט וואו מען זעט דיר נישט בחיצוניות! היינט‬ ‫"גאון יעקב אשר אהב סלה" – די גרויסקייט פון אידישע‬ ‫דאס איז 'שמיני עצרת'! דער אויבערשטער זאגט אונז‪ :‬דו‬ ‫ווילן מיר דיר ווייזן ווי שיין די יצירה פון א 'נשמת חיים'‬ ‫קינדער‪ .‬א טאג וואס מען איז עוסק אינעם "ודברך אמת‬ ‫ווילסט פארשטיין וואו דו וועסט אנקומען דורכן נצחון‬ ‫איז! וויפיל תענוג דו קענסט ארויסנעמען פון דער נשמה‬ ‫וקיים לעד" – א נצחון פארן רבונו של עולם'ס 'אמת'! א‬ ‫פון ראש השנה?! דא האסטו א 'שמיני‬ ‫וועלכע האט איר אייגענעם 'מקור חיים'!‬ ‫טאג וואס מען איז עוסק אינעם "וידע כל פעול כי אתה‬ ‫פעלתו" – דער גילוי פונעם 'מלכות שמים' אין דעם עולם‬ ‫עצרת'‪ ,‬דארט וועסטו אנקומען! מען איז‬ ‫נקודות‪:‬‬ ‫דיין רצון 'להיטיב לבריותיו' איז מקוים‬ ‫מנצח אז מען וועט ווייטער גיין מיט די‬ ‫געווארן! זיי ווייטער ממשיך צו באשאפן‬ ‫השפל! ביי חסידים האט מען געווארט א גאנץ יאר‪" :‬ווען‬ ‫פלאן‪ ,‬ביז מען וועט אנקומען צו א שמיני‬ ‫פונקט ווי ראש‬ ‫דער‬ ‫איז‬ ‫השנה‬ ‫אט די געוואלדיגע יצירה פונעם אדם!"‪.‬‬ ‫וועט מען שוין קענען זאגן 'מלכיות זכרונות שופרות'?!‬ ‫עצרת'דיגע לעבן!‬ ‫ווען וועט מען שוין קענען ממליך זיין דעם אויבערשטן‬ ‫'יסוד' פונעם‬ ‫ווען דער יצר הרע הערט דעם 'קול שופר'‬ ‫אויף דער גאנצער בריאה?!"‪ .‬ראש השנה איז געווען דער‬ ‫יאר – זענען די‬ ‫וואס קומט ארויס פון דער טיפסטע‬ ‫שמיני עצרת איז א טאג‬ ‫בחור'ישע יארן‬ ‫נשמה'דיגע קעמערלעך – ווערט ער "בהיל‬ ‫פרייליכסטער טאג פונעם גאנצן יאר! עס איז נישט געווען‬ ‫דער 'יסוד' פונעם‬ ‫פון דער 'יחודא שלים' פון‬ ‫ולא בהיל"! כאטש ער פארשטייט נישט‬ ‫נאך אזא פרייליכער טאג ווי ראש השנה! נאר די שמחה איז‬ ‫לעתיד לבוא – אריינגעלייגט‬ ‫לעבן‪ ,‬און דערפאר‬ ‫געווען 'בכסה'‪ ,‬מער אויף א באהאלטענעם אופן‪ .‬ווידעראום‪,‬‬ ‫אין אונזער וועלט‬ ‫איז דעמאלט דער‬ ‫צו קיין נשמה‪ ,‬אבער ער זעט כאטש אז‬ ‫שמיני עצרת איז עס מער נתגלה געווארן‪ .‬אבער דאס‬ ‫עיקר עבודה צו‬ ‫ער פארשטייט נישט אלעס! ער דערהערט‬ ‫שמיני עצרת איז א טאג וואס‬ ‫מקבל זיין דעם‬ ‫א קול פון א 'נשמת חיים' – וואס ער‬ ‫וואס איז נתגלה געווארן שמיני עצרת – האט מען שוין‬ ‫פארמאגט כמעט נישט קיין 'חיובים' –‬ ‫'עול מלכות שמים'‬ ‫האט פריער נישט געהערט‪ ,‬און ער ווערט‬ ‫געהאט אין הארץ ראש השנה‪.‬‬ ‫ביזן סוף‬ ‫וואס מען איז מחויב צו טון לכבוד יום‬ ‫י‬ ‫ג‬ ‫די עבודה פון ראש השנה – דער 'שכל הטבעי' איז זיך מבטל צום 'שכל אלוקי'‬ ‫ועקדת יצחק תזכור‪:‬‬ ‫אויבנאויף וואלט די עקידה גורם געווען א גרויסן חילול שם שמים | מען וועט זאגן אז דער רבוש"ע איז אן אכזר ח"ו | אברהם אבינו האט געדארפט אוועקלייגן אלע חשבונות | ער האט געדארפט גלייבן אז עס וועט גורם זיין‬ ‫דאס פארקערטע | ער האט געארבעט מיט א כח פון 'ביטול שכל הטבעי' קעגן 'שכל אלוקי' | אויף דעם יסוד בויעט זיך דער גאנצער כח פון כלל ישראל | דערפאר דערמאנט מען דאס אזויפיל ראש השנה – ווייל דער בריאת‬ ‫האדם איז געבויעט אויף 'ביטול שכל הטבעי' פון אלע מקטרגים | יעדער איד דארף מחליט זיין ראש השנה אז ער זוכט נישט יוצא צו זיין דעם 'שכל הטבעי' פון דער נארמאלער וועלט | די בחור'ישע יארן זענען דער ראש‬ ‫השנה פונעם לעבן | דעמאלט איז דער עיקר עבודה צו שטעלן דעם דאזיגן יסוד | אפמאכן אז מען איז אן עבד פארן אויבערשטן | נישט זוכן צו זיין א 'מקבל' – נאר א 'משפיע' | פועל'ן ביי זיך פיינט צו האבן 'נהמא דכיסופא'‬ ‫דער רבוש"ע פרובירט נישט אז 'שכל‬ ‫געווען איבער די גאנצע וועלט‪ ,‬אז דער רבונו של עולם‬ ‫פארוואס איז די 'עקידה' אזא גרויסער‬ ‫הטבעי' זאל אים פארשטיין און מסכים זיין‬ ‫איז נישט קיין אכזר און ער זוכט נישט קיין אכזריות'דיגע‬ ‫עיקר אינעם גאנצן ראש השנה?‬ ‫אינעם ערשטן ראש השנה פון בריאת העולם – בשעת‬ ‫שטיק‪ ,‬אז מען זאל מקריב זיין אייגענע קינדער פאר אים‪,‬‬ ‫מען וועט ענדיגן מיט א נקודה וואס איז נוגע ממש‬ ‫ווען די מלאכים האבן מקטרג געווען אויפן 'בריאת האדם'‪,‬‬ ‫פארקערט‪ ,‬ער איז א רחמן און ער וויל בלויז 'מעשי חסד'‪.‬‬ ‫אויף למעשה‪ :‬ראש השנה מאכט מען א גאר גרויסן עסק‬ ‫אז מען זאל נישט באשאפן קיין 'בעל בחירה' – האט זיי‬ ‫און דא האט אים דער אויבערשטער געהייסן טון ממש‬ ‫פון דער עקידה‪ .‬מען ליינט די פרשה פון 'עקידה'‪ ,‬ביי‬ ‫דער אויבערשטער געזאגט‪" :‬נעשה אדם"‪ .‬זאגט דער מדרש‬ ‫דאס פארקערטע‪ ,‬צו נעמען זיין אייגענעם 'בן יחיד' און‬ ‫'זכרונות' ענדיגט מען מיט די ווערטער‪" :‬ועקידת יצחק‬ ‫(בר"ר ח‪ ,‬ה)‪" :‬עד שאתם מדיינים זה עם זה" – עס איז שוין‬ ‫שחט'ן פאר אים‪ .‬און דער עיקר ווייטאג וואס אברהם‬ ‫לזרעו היום ברחמים תזכור"‪ ,‬און גאנץ ראש השנה ווערט‬ ‫בכלל נישט נוגע מער אלע טענות וואס עטץ טענה'ט‬ ‫אבינו האט דא געהאט איז‪ ,‬אז עס וועט ארויסקומען א‬ ‫אנגערופן 'יום הזכרון' צו דערמאנען 'זכות העקידה'‪ .‬דארף‬ ‫דא ארום! "כבר נעשה" – דער מענטש איז שוין באשאפן‬ ‫חילול ה' עצום ונורא! אלע גרים וואס ער האט געמאכט‬ ‫מען פארשטיין בעומק‪ :‬פארוואס איז די עקידה אזא‬ ‫געווארן! איך האב אים שוין געמאכט! ער איז שוין דא!‬ ‫– וועלן צוריקגיין צו די עבודה זרות רח"ל!‬ ‫גרויסע זאך‪ ,‬אז עס שפילט אזא הויפט ראלע אינעם גאנצן‬ ‫וואס איז פשט פון גיין אזוי ווילד און אינגאנצן זיך נישט‬ ‫ראש השנה? אודאי איז דאס א גרויסער 'זכות'‪ ,‬אבער כלל‬ ‫וואוסנדיג מאכן פון אלע זייערע טענות?! נאר דער פשט‬ ‫אברהם אבינו האט געדארפט אוועקווארפן‬ ‫ישראל האט דאך אזויפיל זכותים צו דערמאנען; אידן‬ ‫איז‪ :‬דער אויבערשטער האט דא אוועקגעשטעלט א יסוד‪:‬‬ ‫דעם 'שכל הטבעי' ‪ -‬נישט זוכן די‬ ‫האבן זיך אזויפיל מוסר נפש געווען פארן אויבערשטן‪,‬‬ ‫'שכל הטבעי' וועט קיינמאל נישט פארשטיין קיין 'שכל‬ ‫נארמאלע וועלט זאל אים פארשטיין‬ ‫אידן האבן מעמיד געווען אזויפיל גאונים און צדיקים‪,‬‬ ‫אלקי'! וויפיל מען וועט אים מסביר זיין און מסביר זיין‪,‬‬ ‫קומט אויס‪ :‬דער עיקר נסיון פון דער עקידה איז‬ ‫דאס אלעס איז דאך גרויסע זכותים פארן כלל ישראל‪,‬‬ ‫אבער עס איז נישט שייך ער זאל דאס משיג זיין‪ ,‬ווייל‬ ‫געווען 'ביטול השכל'‪ .‬ווייל טאמער וואלט אברהם אבינו‬ ‫נו‪ ,‬פארוואס איז די עקידה אזויפיל 'תופס מקום' אינעם‬ ‫'שכל אלקי' איז נישט עפעס וואס גייט אריין אין ווערטער!‬ ‫גענוצט זיין אייגענעם שכל און געמאכט 'חשבונות' –‬ ‫ראש השנה?! עס מוז זיין אז דאס איז נישט בלויז צוליב‬ ‫עס איז העכער פון אלע הסברים! און די איינציגסטע זאך‬ ‫וואלט ער קיינמאל נישט געמאכט קיין עקידה! ער וואלט‬ ‫'הזכרת זכותים'‪ ,‬נאר דא איז פארהאן א טיפער קשר‬ ‫וואס דער נברא קען טון איז – זיך 'מבטל' זיין דעם שכל צום‬ ‫געהאט טויזנט היתרים נישט צו מאכן די עקידה! ער‬ ‫צווישן דעם גאנצן מהות פון ראש השנה מיט די עקידה‪.‬‬ ‫רבונו של עולם! איך זוך נישט צו זיין 'נארמאל' אין אייערע‬ ‫וואלט אפילו עובר געווען אן 'עבירה לשמה' – אבי נישט‬ ‫אויגן‪ ,‬איך האב אים שוין באשאפן! און אט דאס פאסירט‬ ‫צו מאכן א חילול ה'! אבער אברהם אבינו האט געזאגט‪:‬‬ ‫כאטש האבן א 'נגיעה' אין דעם‬ ‫נאכאמאל יעדן ראש השנה‪ ,‬בשעת ווען דער מקטרג וויל‬ ‫"אויב דער אויבערשטער האט אזוי געהייסן – דארף איך‬ ‫אברהם אבינו וועלכער ער האט‬ ‫אוועקנעמען דעם 'כח הבחירה' פונעם מענטש – איז דער‬ ‫ארויסבאקומען לויט זיינע השגות‬ ‫פאלגן בתמימות! אלע מיינע חשבונות קומען פון א 'שכל‬ ‫רבונו של עולם 'סותם פיו'! אנשטאט אים צו ענטפערן א‬ ‫אנושי'‪ ,‬נו‪ ,‬וואספארא ערך האבן די אלע חשבונות קעגן‬ ‫איידער מען איז מסביר דעם נסיון העקידה – מוז מען‬ ‫נארמאלע תשובה – מאכט ער אים שטיל און באזייטיגט‬ ‫א 'שכל אלוקי'?! זיי זענען מעיקרא בטל ומבוטל כעפרא‬ ‫מקדים זיין‪ :‬אינ'אמת'ן האבן מיר נישט קיין שום השגה‬ ‫אים! ווייל 'שכל טבעי' מוז זיין בטל צום 'שכל אלוקי'‪.‬‬ ‫דארעא!"‪ .‬פון אר"י הק' שטייט נאכמער‪ :‬אברהם אבינו‬ ‫אין אברהם אבינו בכלל‪ ,‬און בפרטיות וואס דער 'נסיון‬ ‫האט געדארפט גלייבן – און ער האט טאקע געגלייבט‬ ‫העקידה' איז געווען‪ .‬אבער חז"ל זאגן (תנדב"א פרק כה)‪:‬‬ ‫א איד פרובירט נישט אז די‬ ‫באמונה שלימה – אז עס וועט נישט ארויסקומען קיין שום‬ ‫"חייב אדם לומר מתי יגיעו מעשי למעשי אבותי" – א‬ ‫טבע'דיגע וועלט זאל אים פארשטיין‬ ‫חילול ה' דערפון‪ ,‬נאר אדרבה‪ ,‬עס וועט גאר ארויסקומען‬ ‫מענטש דארף זען אנצוקומען צו די מעשים פון די‬ ‫פארוואס ער איז אזא עובד ה'‬ ‫דערפון א קידוש ה'! לאמיר זיך מצייר זיין‪" :‬אברהם אבינו‬ ‫אבות‪ .‬און דער פשט איז נישט‪ ,‬אז א מענטש דארף זען‬ ‫וויבאלד א איד איז באשאפן געווארן פון אזא סארט‬ ‫האלט דאס מעסער און האלט שוין ביים שחט'ן יצחק‪,‬‬ ‫צו ווערן דער אברהם אבינו פון וועמען די תורה רעדט‪,‬‬ ‫שכל וואס רופט זיך 'שכל אלוקי' – וואס קיין שום אנדערע‬ ‫און ער גלייבט באמונה שלימה אז פון דעם עסק וועט‬ ‫ווייל ווי קען זיך א מענטש צושטעלן צו אזא משונה'דיגע‬ ‫נברא פארשטייט נישט דערצו – דערפאר איז דער קשר‬ ‫ארויסקומען אזא חסד און רחמנות‪ ,‬וואס יעדער איינער‬ ‫מדרגה ווי אברהם אבינו?! ער הייבט דאך נישט ָָאן צו‬ ‫וואס א איד האט צום רבונו של עולם אויך געבויעט‬ ‫וועט זען ווי גוט דער אויבערשטער איז! איי‪ ,‬וויאזוי קען‬ ‫וויסן פון וואס מען רעדט בכלל?! נאר פשט איז אזוי‪:‬‬ ‫אויפן זעלבן אופן! דער איד זוכט נישט די וועלט זאל‬ ‫דאס זיין?! איך ווייס נישט! איך בין נישט מחויב צו וויסן!‬ ‫יעדער מענטש האט אין קאפ א 'אברהם אבינו' – וואס‬ ‫אים פארשטיין‪ ,‬ער זוכט נישט צו זיין 'נארמאל' ביים גוי‪,‬‬ ‫איך בין בטל צום 'שכל אלוקי'!"‪ .‬און אט דאס איז ממש‬ ‫עס איז אים אויסגעקומען בשעת'ן לערנען די פרשיות און‬ ‫ער זוכט נישט אז דער גוף זאל געבן א הסכמה אויף די‬ ‫דער מהות פון ראש השנה; ווי מען וועט מסביר זיין‪.‬‬ ‫מדרשים פון אברהם אבינו‪ .‬ער ווייסט טאקע אז אברהם‬ ‫תורה ומצוות – נאר ער האט א 'גאון יעקב' וואס ער האלט‬ ‫אבינו איז 'באין ערוך' העכער פון דעם‪ ,‬אבער דאס זענען‬ ‫זיך גרעסער פון זיי אלע! און דאס איז דער שורש פונעם‬ ‫דער איד איז באשאפן געווארן פון א‬ ‫'זיינע' השגות אין אברהם אבינו‪ .‬און אויף דעם זאגן חז"ל‪:‬‬ ‫'מסירת נפש' פון כלל ישראל אין אלע דורות – וואס‬ ‫'שכל אלקי' וואס איז נישט געגעבן‬ ‫"דו זאלסט זען צו האבן כאטש א 'נגיעה' צו דער מדריגה‬ ‫נאר א דאנק דעם האבן מיר א קיום שוין אזויפיל יארן‬ ‫געווארן פאר קיין הסברים‬ ‫פון אברהם אבינו – לויט ווי דו פארשטייסט אים! ווייל‬ ‫אין גלות! און דאס האבן מיר באקומען א ירושה פון‬ ‫מען האט פריער גערעדט‪ ,‬אז אלע נבראים –‬ ‫אויב דו פארשטייסט א געוויסע השגה אין אברהם אבינו‪,‬‬ ‫אברהם אבינו – וואס ער האט דאס מגלה געווען ביי די‬ ‫אריינגערעכנט מלאכים – זענען באשאפן געווארן פון א‬ ‫און דו קומסט נישט ָָאן צו האבן כאטש א 'נגיעה' אין דער‬ ‫עקידה! ער האט אויסגערופן איבער דער גאנצער וועלט‪:‬‬ ‫'מאמר' וואס דער רבונו של עולם האט ארויסגעזאגט מיט‬ ‫מדריגה – איז עס "חכמתו מרובה ממעשיו"! אויב האט דיר‬ ‫"איך זוך נישט צו זיין נארמאל! קיינער דארף מיר נישט‬ ‫דיבורים‪ .‬און בלויז די אידישע נשמה איז באשאפן געווארן‬ ‫דער אויבערשטער געגעבן א השגה – דארפסטו זען אז די‬ ‫פארשטיין! איך אליינס – דאס הייסט‪ ,‬מיין גוף – דארף‬ ‫מיט א 'נשימה'; ווי דער פסוק זאגט‪" :‬ויפח באפיו נשמת‬ ‫דאזיגע השגה זאל ארבעטן ביי דיר!"‪ .‬און דאס אז דער‬ ‫אויך נישט פארשטיין! איך בין געטריי צום אויבערשטן‬ ‫חיים"‪ .‬דער חילוק צווישן די צוויי נבראים איז‪ ,‬אז א זאך‬ ‫מענטש זאל אנקומען צו 'זיין' אברהם אבינו – לויט זיינע‬ ‫און איך געטרוי זיין 'שכל אלוקי' אז דא וועט נתגלה ווערן‬ ‫וואס איז באשאפן געווארן מיט א 'דיבור' – מיינט דאס‪ ,‬אז‬ ‫השגות – איז אויך נישט אזוי לייכט אנצוקומען‪ ,‬עס איז‬ ‫דעם אויבערשטנ'ס גוטסקייט!"‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער האט דאס מלביש געווען אין א 'שכל‬ ‫א גרויסע מדריגה‪ ,‬אבער אהין דארף מען צילן‪.‬‬ ‫אנושי'‪ ,‬עס איז עפעס וואס דער נברא קען דאס פארשטיין‬ ‫דער 'ביטול הקטרוגים' גיבט אריין‬ ‫און ארויסהאבן מיט ווערטער און הסברים‪ .‬אבער דאס‬ ‫נסיון העקדה‪ :‬דער חילול ה' וואס וועט‬ ‫א כח אינעם איד צו קוקן מיט‬ ‫וואס דער אויבערשטער האט באשאפן מיט 'נשימה' –‬ ‫ארויסקומען דערפון וועט זיין געפערליך‬ ‫'ביטול' אויף דעם 'שכל הטבעי'‬ ‫מיינט דאס‪ ,‬אז עס איז געבליבן 'שכל אלוקי' און איז נישט‬ ‫לאמיר פארשטיין די פרשה פון עקידה – לויט די‬ ‫ראש השנה איז דער טאג ווען א איד קען ריכטיג‬ ‫אראפגעקומען צום הבנה פונעם 'שכל אנושי'! דער נברא‬ ‫השגה וואס אונז קענען משיג זיין‪ ,‬און ארויסנעמען‬ ‫ממליך זיין דעם אויבערשטן‪ .‬ווייל דעמאלט ווערט‬ ‫וועט קיינמאל נישט קענען מסביר זיין מיט 'דיבורים' – וואס‬ ‫דערפון דעם מוסר השכל וואס איז אונז נוגע‪ .‬מען האט‬ ‫דאך אויפגעוועקט אלע קטרוגים‪ ,‬און אלץ ווערט‬ ‫א נשמה איז! דאס איז עפעס א מין חיות וועלכע גייט נישט‬ ‫שוין אסאך מאל גערעדט באריכות‪ ,‬אז דער נסיון פון‬ ‫אוועקגעשמיסן דורכן 'ביטול' צום 'שכל אלוקי'‪ .‬און פון‬ ‫אריין אין קיין ווערטער! עס איז העכער פון אלע הסברים!‬ ‫אברהם אבינו איז געווען‪ ,‬אז ער האט געהאט מפרסם‬ ‫אי‬ ‫דרכי הצדיקים‬ ‫דארט – צוזאמען מיטן 'זכות העקידה' – נעמט א איד כח ממליך צו זיין דעם‬ ‫אין קצבה‪ ,‬בין איך שוין גארנישט מתיר‪ ,‬די‬ ‫רבונו של עולם מיט א גענצליכע 'ביטול' צום 'שכל התורה'! ווען מען וועט‬ ‫ערשטע זאך אויך נישט' (אם כך‪ ,‬שהמלאכים‬ ‫ראש השנה‬ ‫פרעגן איינעם‪" :‬פארוואס ביסטו ממליך דעם רבונו של עולם?! פארוואס‬ ‫מסייעים כאשר אתם משוררים 'אין קצבה'‪ ,‬איני מסכים גם‬ ‫רופסטו אויס אז ער איז דער מלך העולם?!"‪ .‬טאמער וועט ער ענטפערן‪:‬‬ ‫לדבר הראשון ‪ -‬לפשוט את בגדי הלבן)‪.‬‬ ‫"ווייל איך פארשטיי מיטן שכל אז איך דארף אים ממליך זיין!" – האט ער‬ ‫אים נישט ממליך געווען! אזא 'המלכה' קומט נישט פון א נשמה וואס איז‬ ‫מעשה בחסיד אחד מחסידי ראזוואדוב‬ ‫פעם אחת עמד הרה״ק מרוזין זי״ע ב'שמונה עשרה'‬ ‫ממליך – נאר פון א גוף! דער ריכטיגער ענטפער דארף זיין‪" :‬איך בין ממליך‬ ‫שהיה מצפה כמה שנים להיוושע בבנים‪ ,‬והיה מזכיר את‬ ‫של מעריב בליל ראש השנה למשך זמן ארוך מאד‪,‬‬ ‫דעם רבונו של עולם ווייל עס ציהט מיר צו אים! איך בין מקושר צו אים! איך האב‬ ‫עצמו כמה פעמים אצל רבו הרה״ק מראזוואדוב זי״ע‬ ‫וראו במחזור אשר היה מונח לפניו כי הוא עודנו עומד‬ ‫ועדיין לא נושע‪ .‬פעם אחת כאשר היה הולך למסעיו‪,‬‬ ‫א נשמה'דיגע אמונה און הכרה‪ ,‬אז "ה' הוא האלקים" – דער רבונו של עולם איז‬ ‫בברכה הראשונה‪ ,‬וכך עמד על מקומו ולא נע ולא זע‬ ‫נקלע למקום אחד שבו שהה גם הרה״ק בעל 'אמרי נועם'‬ ‫במשך הרבה זמן‪.‬‬ ‫דער 'מלך העולם'!" – אט דאס איז די ריכטיגע 'המלכה' און 'הכתרה'‪ .‬און אט‬ ‫מדזיקוב זי״ע אחיו של רבו‪ ,‬ונכנס החסיד אליו להזכיר‬ ‫דאס איז די ירושה פון אברהם אבינו‪ ,‬א 'כח הנשמה' וואס ליגט אין יעדן איד‪.‬‬ ‫את עצמו לפניו להיוושע בזש״ק‪ .‬אמר לו האמרי נועם‪:‬‬ ‫אחר שהמתינו זמן רב‪ ,‬ניגש בנו הרה״ק רבי שלום‬ ‫'אויב וועסטו קומען צו מיר אויף ראש השנה‪ ,‬זאג איך‬ ‫יוסף זי״ע למקומו של אביו הק'‪ ,‬והפך עבורו את הדף‬ ‫דיר צו ַַא בן זכר' (אם תבא אלי לראש השנה‪ ,‬הריני מבטיח לך בן זכר)‪.‬‬ ‫של המחזור‪ .‬ואחר זמן מה ניגש שוב והפך דף נוסף‪ ,‬וכך‬ ‫אברהם אבינו האט געהאט אסאך נסיונות – ווייל‬ ‫כשמעו את הדברים נפל החסיד במבוכה גדולה‪ ,‬כי‬ ‫עשה כמה פעמים‪ .‬עד שכעבור זמן לא רב‪ ,‬סיים הרה״ק‬ ‫ער איז געווען דער 'יסוד הבנין' פון כלל ישראל‬ ‫מצד אחד רצה לנסוע לדזיקוב אחר הבטחה מפורשת‬ ‫מרוזין את תפלתו ופסע לאחוריו‪ .‬שאלו החסידים את‬ ‫רבי שלום יוסף מה הפשט בזה המעשה‪ ,‬ואיך העיז‬ ‫פארוואס איז בלויז אברהם אבינו געווארן מנוסה מיט אזויפיל נסיונות?!‬ ‫כזו‪ ,‬ומצד שני לא רצה לעזוב את רבו מראזוואדוב‬ ‫לעשות כן‪ .‬ענה ואמר להם‪' :‬דער טאטע דאוונט פון‬ ‫בראש השנה‪ .‬החליט החסיד לשטוח את ספיקותיו בפני‬ ‫פארוואס איז ער געווען דער 'ראש למנוסים'?! ווייל ער איז געווען דער יסוד‬ ‫רבו הרה״ק מראזוואדוב בעצמו‪ ,‬ונכנס אליו וסיפר לו‬ ‫אינעווייניג‪ ,‬ער דאוונט נישט פון אויסערווייניג‪ .‬דער‬ ‫פונעם גאנצן כלל ישראל‪ ,‬און ווען מען בויעט א געביידע אויף א פונדאמענט‬ ‫טאטע איז געשטאנען אין אזא פחד פאר'ן בורא כל‬ ‫דברים כהווייתם‪ ,‬שהיה אצל אחיו הרב מדזיקוב והוא‬ ‫עולמים‪ ,‬אז ער האט נישט געקענט איבער מישן דעם‬ ‫– מוז דער פונדאמענט זיין זייער שטארק און פעסט! די שטארקייט פונעם‬ ‫הבטיח לו בן זכר אם יבא אליו לראש השנה‪ .‬אמר‬ ‫בלעטל‪ .‬ממילא איז ער געבליבן שטיין‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫יסוד דארף קענען האלטן דעם גאנצן געביידע! אויב איז דער פונדאמענט‬ ‫לו הרה״ק מראזוואדוב‪' :‬מיין ברודער איז נישט קיין‬ ‫געקענט ווייטער דאווענען‪ .‬איך האב איבער געמישט‬ ‫ליגענער‪ ...‬ער האט דיר צוגעזאגט א בן זכר‪ ,‬וועסטו‬ ‫אביסל שוואך – וועט זיך דער בנין נישט האלטן‪ .‬און אזוי זאגט דער מדרש‪,‬‬ ‫דעם בלעטל‪ ,‬האט ער ווייטער געדאוונט‪ ,‬און געקענט‬ ‫געהאלפן ווערן מיט א בן זכר! איך האב נישט קיין שום‬ ‫ענדיגן דאווענען'‪( .‬אבי מתפלל מתוך הכתב‪ ,‬הוא אינו מתפלל בעל‬ ‫אז ווען מען האט אריינגעווארפן אברהם אבינו אין כבשן האש‪ ,‬האבן די‬ ‫קפידה‪ָָ ,‬פאר צּום ברודער געזונטערהייט' (אחי איננו שקרן‪...‬‬ ‫פה‪ .‬ואבי עמד בכזה פחד גדול לפני הבורא כל עולמים‪ ,‬עד שלא היה יכול‬ ‫מלאכים געזאגט‪" :‬אם חומה הוא" – אויב איז ער שטארק ווי א מויער‪" ,‬נבנה‬ ‫אם הוא הבטיח לך בן זכר‪ ,‬הרי שתיוושע בבן זכר! אין לי שום קפידה‪ ,‬סע‬ ‫להפוך את הדף‪ .‬ולכן נשאר על עמדו‪ ,‬ולא היה יכול להתפלל הלאה‪ .‬ואני‬ ‫לאחי לחיים ולשלום)‪.‬‬ ‫עליה טירת כסף" – וועט מען בויען א כלל ישראל אויף אים‪.‬‬ ‫הפכתי לו את הדף‪ ,‬והמשיך להתפלל‪ ,‬וכך היה יכול לסיים את תפלתו)‪.‬‬ ‫ויהי בליל ראש השנה אחר התפלה‪ ,‬כאשר עברו‬ ‫על פי מעשה זה פירש פעם הרה״ק רבי מרדכי חיים‬ ‫הציבור בראזוואדוב לפני הרה״ק מראזוואדוב להתברך‬ ‫ראש השנה איז דער 'יסוד הבנין' פונעם גאנצן יאר –‬ ‫בברכת 'לשנה טובה'‪ ,‬הבחין וראה באותו החסיד‪ ,‬והנה גם‬ ‫מָאטל) סלאנימ'ער זי״ע את הפסוק שכתוב על אברהם‬ ‫(ר' ָ‬ ‫דערפאר איז דעמאלט דער צייט פון 'ביטול שכל הטבעי'‬ ‫הוא בין העוברים לפניו‪ .‬שאל אותו בפליאה‪' :‬מ'האט דאך‬ ‫אבינו‪ ,‬שאמר לו הקב״ה ״שא נא עיניך וראה מן המקום‬ ‫אשר אתה שם צפונה ונגבה וקדמה וימה״ (בראשית יג‪ ,‬יד)‪,‬‬ ‫געשמועס'ט'?! (הרי סכמנו משהו?!) ‪ -‬שהוא נוסע לדזיקוב‪,‬‬ ‫ראש השנה איז דער ערשטער טאג פון יאר‪ ,‬און דאס איז דער פונדאמענט‬ ‫ואיך הוא כעת כאן בראזוואדוב‪ .‬ענה החסיד כי החליט‬ ‫ומפרש שם האור החיים הק' וז״ל‪' :‬עשה לו נס עצום‪,‬‬ ‫פונעם גאנצן געביידע וואס וועט זיך בויען דאס יאר הבעל"ט‪ .‬און דערפאר‬ ‫שיוכל לראות מצפון לדרום וממערב למזרח ממקום‬ ‫שלא לנסוע‪ ,‬והסביר את טעמו ונימוקו‪ ,‬כי אם יסע‬ ‫אחד‪ ,‬מבלי שיוצרך לסובב'‪ .‬ובפשטות צריך ביאור מה‬ ‫מוז דער טאג זיין אוועקגעשטעלט אויף א שטארקן 'קבלת עול מלכות שמים'‪,‬‬ ‫להרב מדזיקוב ויוושע ‪ -‬אחר כל השנים שהיה אצל רבו‬ ‫היה הצורך בנס עצום זה‪ ,‬וכי לא יכול היה אברהם אבינו‬ ‫ווייל נאר דורכדעם וועט דער גאנצער יאר קענען געבויעט ווערן מיט א‬ ‫בראזוואדוב ולא נושע‪ ,‬מה יאמרו העולם‪' :‬אז דער ָָרב קען‬ ‫להסתובב בעצמו לד' הצדדים‪ .‬ואמר רבי מרדכי חיים‪ ,‬כי‬ ‫נישט‪ ,‬און ער קען ָיָ א‪ ...‬וויל איך נישט'! (שהרב מראזוואדוב‬ ‫ריכטיגע שטארקייט – און עס זאל נישט איינפאלן אינמיטן די ארבעט‪ .‬און‬ ‫על פי זה המעשה מובן הדבר היטב‪ ,‬כי אברהם אבינו‬ ‫אינו יכול‪ ,‬והרב מדז'יקוב כן יכול‪ ...‬אינני רוצה בזה!)‪ .‬אמר לו הרה״ק‬ ‫היה עומד בפחד עצום כזה לפני ה'‪ ,‬עד שלא היה מסוגל‬ ‫דערפאר איז עס א טאג פון 'מלכות' – וואס דער מענטש איז מבטל זיין 'שכל‬ ‫מראזוואדוב‪' :‬אויב אזוי‪ ,‬זאג איך דיר צו א בן זכר'! (אם כך‪,‬‬ ‫לזוז ולהסתובב כלל‪ ,‬ולכן עשה הקב״ה נס שיוכל לראות‬ ‫הטבעי' צום 'שכל התורה'! ער דערהערט אז ער דארף נישט זיין 'נארמאל'‬ ‫הרי אני מבטיח לך בן זכר!)‪ ,‬ואכן נושע באותה שנה‪.‬‬ ‫לכל הצדדים מבלי להניע את אבריו‪.‬‬ ‫ביים גוף‪ ,‬ווייל די 'חכמה טבעית' וואס דער גוף קען פארשטיין – איז נישט‬ ‫[ויש לפרש את הענין בזה‪ ,‬כי שני הצדיקים לדבר‬ ‫דער גאנצער בעל הבית דא! עס איז פארהאן א העכערער שכל פון אים‪ ,‬וואס‬ ‫אחד התכוונו‪ ,‬כי הוא היה צריך לעשות איזו פעולה‬ ‫בבחינת 'מסירות נפש' כדי להיוושע‪ .‬וזו היתה כוונת‬ ‫מניישָטאט זי״ע המכונה‬ ‫ָ‬ ‫הרה״ק רבי יוסף ברוך‬ ‫רופט זיך 'שכל התורה' און 'שכל הנשמה'‪ ,‬וואס ער איז דער בעל הבית! דער‬ ‫האמרי נועם שאמר לו לבא אליו לר״ה‪ ,‬כי דבר זה קשה‬ ‫'דער גוטער איד' [בנו של הרה״ק בעל מאור ושמש‬ ‫גוף דארף זיך קומען לערנען ביי אים די ריכטיגע 'שכל התורה'‪.‬‬ ‫עד מאד לחסיד של רבי אחר‪ .‬אמנם אחר שכבר היתה‬ ‫זי״ע]‪ ,‬ביקר פעם אצל ידידו הרה״ק הרבי ר' אליעזר‬ ‫לו הסכמה מאת הרה״ק מראזוואדוב‪ ,‬ובכל זאת ויתר‬ ‫מדזיקוב זי״ע‪ ,‬כאשר היה כבר לעת זקנותו‪ .‬אמר הרר״א‬ ‫על ההבטחה לבנים למען כבוד רבו‪ ,‬הרי עשה בזה ג״כ‬ ‫אל ה'גוטער איד'‪' :‬איך האב צו אייך צוויי בקשות' (יש‬ ‫די בחור'ישע יארן זענען דער 'יסוד הבנין'‬ ‫מעשה של מסי״נ‪ ,‬ושוב היה ראוי לישועה]‪.‬‬ ‫לי שני בקשות מאיתכם)‪ .‬הראשון היה בקשר למה שנהג‬ ‫פונעם גאנצן לעבן – דערפאר איז דעמאלט‬ ‫ללבוש בשב״ק 'בעקיטשע' לבן‪ ,‬וכעת ביקש ממנו שיתיר‬ ‫די צייט פון 'ממליך' זיין דעם רבוש"ע‬ ‫לו הדבר באמרו‪' :‬איך וויל מיר אויסטוהן די ווייסע‬ ‫כ״ק מרן רבינו הזקן מסטיטשין זי״ע נהג על פי דרכו‬ ‫בעקיטשע' (אני רוצה לפשוט את ה'בעקיטשע' הלבן)‪ ,‬כאשר‬ ‫דער ענין פון ראש השנה איז ספעציעל נוגע צו בחורים – וואס זיי האלטן‬ ‫בקודש כמו אבותיו הק' לבית ראפשיץ‪ ,‬אשר הסתירו‬ ‫ברצונו ללכת מהיום עם 'בעקיטשע' שחור גם בשב״ק‪.‬‬ ‫אינמיטן אוועקשטעלן דעם פונדאמענט פאר זייער לעבן – וואס דאס איז‬ ‫את עבודתם והשגותיהם בהסתרה עצומה‪ .‬ובפרט נהג‬ ‫שאל ה'גוטער איד'‪' :‬פארוואס? וואס עפעס'? (על מה‬ ‫דער 'ראש השנים' פון זייערע אלע יארן‪ .‬אלס בחור בויעט מען נאכנישט‬ ‫כך בזמנים נעלים כמו שבתות וימים טובים‪ ,‬כאשר‬ ‫ולמה?)‪ .‬ענה הרר״א ואמר‪' :‬יונגערהייט בין איך געוועהן‬ ‫דעם בנין זעלבסט‪ ,‬מען קען נאכנישט זאגן אויף א בחור אז ער איז א 'גאון'‬ ‫עבדו את עבודתם בקודש בדביקות נעלית‪ ,‬והיו צריכים‬ ‫אין אזא מדרגה פרייטאג צו נאכט'ס‪ ,‬אז איך האב נישט‬ ‫להסתיר את הדבר באלף עזקאין‪ ,‬ואכן כאשר רבינו הזקן‬ ‫געקענט קוקן אויף קיין מענטש‪ ,‬ווען איך האב מיר‬ ‫אדער א 'צדיק'‪ ,‬מען קען בלויז זאגן‪ ,‬אז מבינים זעען אויף אים ער וועט נאך‬ ‫התפלל או ערך את שולחנו הטהור‪ ,‬היתה ההתעוררות‬ ‫אנגעטוהן דעם שווארצן בעקיטשע‪ ,‬האט עס מיר געריבן‬ ‫אמאל זיין א צדיק! אבער ווילאנג ער איז נאך א בחור – איז ער נאכנישט‬ ‫מרובה כל כך‪ ,‬עד שאפילו אבן דומם היה יכול להתעורר‪.‬‬ ‫אויפ'ן לייב אזויווי א ַזַ אק‪ ,‬האב איך מיר געמוזט אנטוהן‬ ‫קיין צדיק! ווייל אלס בחור איז נאכנישט די צייט פון 'שלימות'‪ .‬אלס בחור‬ ‫אבל הוא היה תיכף ומיד מבטל את כל הרושם הנעלה‪,‬‬ ‫א ווייסע בעקיטשע‪ ,‬היינט אויף די עלטער‪[ ...‬ונאנח]‬ ‫באמצעות כל מיני תחבולות שונות‪ ,‬הכל כדי שהרושם‬ ‫ַַאה‪( '...‬בצעירותי הייתי במדרגה כזאת אשר בליל שב״ק לא הייתי מסוגל‬ ‫דארף מען קונה זיין די 'יסודות' פון 'שלימות'! ער דארף אראפלייגן דעם 'אבן‬ ‫של התעוררות יפוג‪ ,‬ולא ישאר מזה כל זכר‪.‬‬ ‫להסתכל על אדם‪ ,‬וכשלבשתי את ה'בעקיטשע' השחור‪ ,‬היה זה משפשף‬ ‫הפנה'‪ ,‬אז זיין 'קבלת עול מלכות שמים' זאל זיין ביזן סוף! ער זאל פועל'ן‬ ‫את עורי כמו שק‪ ,‬ולכן הייתי מוכרח ללבוש 'בעקיטשע' לבן‪ ,‬אבל היום‬ ‫פעם סיפר על כך בנו כ״ק מרן רבינו זי״ע‪ ,‬כאשר‬ ‫ביי זיך א רצון אז "כי הם חיינו ואורך ימינו" – איך בין נישט קיין 'טבעי'!‬ ‫דיבר אודות אביו הק'‪ ,‬והתבטא בתוך דבריו ואמר‪' :‬דער‬ ‫בזקנותי‪ ...‬אה‪ .)...‬ואמר זאת בנוסח שמשמעו אשר ממילא‬ ‫אויב נישט עבודת ה' – האב איך נישט אויף וואס צו לעבן! אויף צו זיין א‬ ‫לא נהיה ממנו שום דבר‪ ,‬והוא כבר לעת זקנותו‪ ,‬ולכן‬ ‫טאטע ביי מלכויות זכרונות שופרות‪ ,‬ווער ווייסט ווי‬ ‫רוצה הוא לחזור ללבוש בעקיטשע שחור‪.‬‬ ‫'מקבל' – וועלכער האט א רואיגע און געשמאקע לעבן מיט אלע תענוגי עולם‬ ‫ער איז דעמאלט געוועהן'! (אבי כשהתפלל 'מלכויות זכרונות‬ ‫ישר ‪718.484.2189‬‬ ‫שופרות' בתפילת מוספין בר״ה‪ ,‬מי יודע באיזה מדריגה עליונה היה אז!)‪,‬‬ ‫ענה לו ה'גוטער איד' כי לפני שהוא מסכים לבקשה‬ ‫הזה – שפיר איך א 'טעם בושה ומיתה'! מיין גאנצע לעבן באשטייט בלויז פון‬ ‫וסיים וסיפר‪ ,‬כי אמנם תיכף ומיד כאשר עקר רבינו‬ ‫הזאת‪ ,‬רוצה הוא לשמוע מהו הדבר השני‪ .‬אמר לו‬ ‫הארעווען און זיך רייסן פארן אויבערשטן! איך האב נישט קיין אנדערן תכלית‬ ‫הזקן את רגליו בסיום תפלתו‪ ,‬התחיל לומר 'ווערטלעך'‬ ‫הרר״א שהוא רוצה להפסיק להתפלל בראש השנה לפני‬ ‫צו לעבן אויף דער וועלט‪ ,‬נאר צו זיין אן עובד ה' וועלכער איז 'בוחר בטוב'!"‪.‬‬ ‫(דברי חידוד ושחוק) להסתיר את עבודתו‪ ,‬שלא ישאר שום‬ ‫העמוד את תפלת 'מלכויות זכרונות שופרות'‪ ,‬והוסיף‪:‬‬ ‫דער עיקר וואס א בחור דארף ארבעטן אין זיינע בחור'ישע יארן איז‪ ,‬צו זיין‬ ‫רושם מתפילתו הנשגבה‪ .‬ושנה אחת אף ניגש מיד אחר‬ ‫'כָאטשיג דאס איז מיר א ביסל א ָָׁשאד‪ ,‬ווייל בשעת איך‬ ‫ָ‬ ‫התפלה לאחד מן הניצבים שם‪ ,‬ושאל אותו‪' :‬וואו איז‬ ‫זינג 'אין קצבה' צימבלען צו די מלאכים' (אפילו שזה הוא קצת‬ ‫א פעסטער עובד ה'! דער תכלית וואו א בחור צילט איז‪" :‬אנא עבדא דקודשא‬ ‫דער טאטע? ער איז נישט געקומען אויף ראש השנה‪,‬‬ ‫הפסד בשבילי‪ ,‬כי בעת אשר אני משורר 'אין קצבה' מסייעים המלאכים‬ ‫בריך הוא" – איך בין אן עובד ה'! און אויף אזא 'ראש השנים' וועלכע לייגט‬ ‫ער איז געווען קראנק צו קומען? זאג אים אז איך וועל‬ ‫לשירתי ומוחאים את כפיהם)‪ ,‬ולא הוסיף לבאר טעם לרצונו‪,‬‬ ‫אראפ א שטארקן פונדאמענט – קען מען שפעטער בויען א גאנצע לעבן‬ ‫אים צורעכט מאכן‪( '...‬היכן אביך? הוא לא בא לכאן לראש השנה‪,‬‬ ‫אבל אמר שהוא רוצה להפסיק גם בזה‪ .‬אמר לו ה'גוטער‬ ‫וכי היה חולה מכדי לבוא? ֶֶאמור לו כי אטפל בו‪.)...‬‬ ‫איד'‪' :‬אויב אזוי‪ ,‬אויב די מלאכים צימבלען צו ביי אייער‬ ‫אנגעפילט מיט אלערליי מדרגות און בחינות אין עבודת ה'‪.‬‬ ‫ארה"ב‪718.536.2347 :‬‬ ‫לקבל הגליון מדי שבוע במייל‪,‬‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫תולדות יהודה‬ ‫סט‬ ‫יט‬ ‫ן‬ ‫לסדר מוקד הפצה‪ ,‬ולתרומות‪:‬‬ ‫ארה"ק‪072.3323310 :‬‬ ‫מכו‬ ‫שין‬ ‫למכון תולדות יהודה סטיטשין‬ ‫ענגלאנד‪033.0175.9024 :‬‬ ‫אין להעתיק שום חלק מגליון‬ ‫‪gilyondoeihu@gmail.com | 347.662.3229‬‬ ‫זה בלי רשות המערכת‬ ‫כ " <ל ה ו צ א ת ס פ רי ט "א‬ ‫קאנאדע‪438.771.1003 :‬‬ ‫ק מ ר ן ר בי נ ו ש <ל י‬