gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫קונטרס‬ ‫אמרי מנחם‬ ‫דברי תורה וסיפורי קודש‬ ‫מאת כבוד קדושת מרן‬ ‫רבינו אברהם מנחם מענדל וואגשאהל זי"ע‬ ‫אדמו"ר משינאווא‬ ‫ראש השנה‬ ‫גליון קנ"ח ‪ -‬שנה ד' ‪ -‬שנת תשפ"ו לפ"ק‬ ‫· אידיש ·‬ ‫יו"ל ע"י‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫בס"ד‬ ‫להערות והארות‪:‬‬ ‫‪845.459.5954‬‬ ‫‪zy‬‬ ‫לקבלת הקונטרס מדי שבוע‪:‬‬ ‫‪mechonshinova@gmail.com‬‬ ‫צו הערן די‬ ‫דברי כיבושין והתחזקות‬ ‫רופט ‪718-400-7790‬‬ ‫מודעה חשובה‬ ‫מי שרוצה ליקח חלק‬ ‫בההוצאות הגליונות‬ ‫לרגל שמחה משפחתית‪ ,‬יארצייט‪ ,‬וכדו'‬ ‫נא לפנות אל המכון‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ַא ׁ ְש ֵרי ָה ָעם י ְֹד ֵעי ְתרו ָּעה ה' ְּבאוֹר ּ ָפנֶ ָיך יְ ַה ֵּלכוּן‪.‬‬ ‫א) אלע ספרים שטעלן זיך אויף דער סתירה‪ ,‬אז ער הייבט ָאן 'העם'‪,‬‬ ‫איז משמע אז מען רעדט דא פון 'פשוטי עם'‪ ,‬נידריגע‬ ‫מענטשן‪ ,‬און דערנאך זאגט ער 'יודעי תרועה'‪ ,‬איז משמע אז מען‬ ‫רעדט דא פון גרויסע מענטשן וואס ווייסן די סודות און כוונות פון‬ ‫תקיעת שופר?‬ ‫ב) דער מדרש זאגט (ויק"ר כט‪ ,‬ד)‪" :‬וכי אין אומות העולם יודעים להריע‬ ‫וכו' אלא שהן מכירין לפתות את בוראן בתרועה" – די אומות‬ ‫העולם ווייסן דאך אויך וויאזוי צו בלאזן מיט א שופר‪ ,‬נאר זיי ווייסן‬ ‫נישט וויאזוי איבערצורעדן דעם אייבערשטן כביכול מיטן בלאזן‪.‬‬ ‫לכאורה זעט אויס‪ ,‬אז דער מדרש מיינט נישט דא דעם פשוט'ן הבדל‬ ‫צווישן אידן און גוים‪ ,‬אז מיר האבן א 'תורה ומצוות' און זיי נישט‪,‬‬ ‫נאר מען רעדט דא פון עפעס א ספעציעלע 'ידיעה' וואס אידישע‬ ‫קינדער ווייסן וויאזוי מען קען איבערבעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬און די‬ ‫אומות העולם פארמאגן נישט דעם ידיעה‪ .‬דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫וואס איז דער ספעציעלער ענין וואס מיר ווייסן אויף תקיעת שופר?‬ ‫ֹ‬ ‫אור ּ ָפנֶ ָ‬ ‫יך יְ ַה ֵ ּלכ ּון" – זיי גייען מיט די‬ ‫ג) דער פסוק פירט אויס‪" :‬ה' ְ ּב‬ ‫ליכטיגקייט פון דיין פנים‪ .‬דארף מען פארשטיין די כוונה ?‬ ‫אויך איז שווער דער לשון 'יְ ַה ֵ ּלכ ּון'‪ ,‬וואס איז א לשון 'נפעל'‪ ,‬עס וואלט‬ ‫געדארפט שטיין 'יֵ ְלכ ּון'?‬ ‫ֹ ׁ ֹ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫ד) מען זאגט ביים דאווענען‪ִּ :‬‬ ‫"כי ַא ּ ָתה שו ֵמ ַע קול שו ָפר ּו ַמ ֲאזִ ין ּ ְתר ּו ָעה‬ ‫ֹ‬ ‫וְ ֵאין ּדו ֶמה ָ ּל ְך" – דו הערסט דעם קול שופר' און די 'תרועה'‪,‬‬ ‫און קיינער איז נישט גלייך צו דיר‪ .‬לכאורה‪ ,‬יעדער מענטש הערט‬ ‫דאך ווען מען בלאזט מיט א שופר? וואס ליגט דא עפעס א מין‬ ‫'שמיעה' וואס קיינער דערהערט נישט‪ ,‬נאר דער אייבערשטער?‬ ‫ג‬ ‫ה) די גמרא זאגט (ראש השנה לד‪" :):‬אמרו לפני מלכיות כדי שתמליכוני‬ ‫עליכם‪ ,‬ובמה בשופר" – זאגט פאר מיר 'מלכיות'‪ ,‬כדי עטץ‬ ‫זאלט מיך ממליך זיין אויף אייך‪ ,‬און מיט וואס זאלט איר מיך ממליך‬ ‫זיין‪ ,‬מיט א שופר‪ .‬לכאורה איז נישט צום פארשטיין‪ ,‬ער הייבט ָאן‪:‬‬ ‫"אמרו לפני מלכיות" – מען זאל ארויסזאגן דעם 'מלכיות'‪ .‬און‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דערנאך פירט ער אויס‪" :‬ובמה בשופר" – מען זאל דאס זאגן דורכן‬ ‫שופר‪ .‬שופר איז דאך נישט קיין 'אמירה'? אז מען בלאזט – זאגט מען‬ ‫דאך נישט?‬ ‫"ס ְד ָרא ַק ְד ָמ ָאה‪ָ ,‬ק ָלא נָ ִפיק‪,‬‬ ‫ו) מען זאגט אינעם זוהר פאר די תקיעות‪ִ :‬‬ ‫יעין‪ ,‬וְ ִא ְת ָ ּב ַקע ֵ ּבין ט ּו ֵרי ָר ָמ ֵאי‪ּ ,‬ו ָמ ֵטי‬ ‫ילא‪ָ ,‬ס ִליק ְר ִק ִ‬ ‫ּו ִמ ְת ַע ָּטר ְל ֵע ָ ּ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫יה‪ ,‬וכו' ֵּכיוָ ן ְ ּדיִ ְצ ָחק ִא ּ ְת ַער‪ ,‬וְ ָח ֵמי ְל ַא ְב ָר ָהם‬ ‫יש ּ‬‫יה ְ ּד ַא ְב ָר ָהם‪ ,‬וְ ַש ְריָ א ְ ּב ֵר ֵ‬ ‫ְל ַג ֵ ּב ּ‬ ‫ׁ‬ ‫יה‪ְּ ,‬כ ֵדין ִא ְת ַּכ ְפיָ א‪ ,‬וְ ָת ַבר ּת ּו ְק ּ ָפא ַק ְשיָ א‪,‬‬ ‫ימא ַק ֵּמ ּ‬ ‫ְמ ַת ֵ ּקן ְלכ ּו ְר ְסיָ יא ְל ַק ְ ּי ָ‬ ‫ּו ְב ַהאי‪ּ ָ ,‬ב ֵעי ַמאן ְ ּד ָת ַקע‪ְ ,‬ל ַכ ְ ּוונָ א ִל ָ ּבא ּו ְרע ּו ָתא‪ּ ְ ,‬ב ִגין ְל ּ ַת ְב ָרא ֵח ָ‬ ‫ילא‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫וְ ּת ּו ְק ּ ָפא ְ ּד ִדינָ א ַק ְשיָ א‪ֲ ,‬ה ָדא ה ּוא ִ ּד ְכ ּ ִתיב‪ַ ,‬א ְש ֵרי ָה ָעם יו ְד ֵעי ְתר ּו ָעה‪,‬‬ ‫ֹ‬ ‫יו ְד ֵעי ְתר ּו ָעה וַ ַ ּדאי" – ביים ערשטן סדר התקיעות קומט ארויף דער‬ ‫קול שופר און דאס וועקט אויף דעם כח פון אברהם אבינו‪ ,‬וואס ער‬ ‫איז מכניע דעם כח הדין פון יצחק אבינו‪ .‬און דאס איז דער 'יודעי‬ ‫תרועה'‪ ,‬אז מען ווייסט וויאזוי מעורר צו זיין אברהם אבינו‪ .‬נאכדעם‬ ‫ית ָאה‪ָ ,‬ק ָלא נָ ִפיק‪ ,‬וְ ָס ִליק‪ּ ,‬ו ָב ַקע ָּכל ִא ּ‬ ‫ינ ּון‬ ‫"ס ְד ָרא ּ ְת ִל ָ‬ ‫זאגט ער ווייטער‪ִ :‬‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫יה ְ ּדיַ ֲעקב וְ יַ ֲעקב ִא ּ ְת ַער‪,‬‬ ‫יש ּ‬‫יעין‪ ,‬וְ ַר ֲח ֵמי ִמ ְת ֲע ָרן‪ּ ,‬ו ָמ ֵטי ַהה ּוא ָק ָלא ְל ֵר ֵ‬ ‫ְר ִק ִ‬ ‫יה ְ ּביִ ְצ ָחק‪,‬‬‫ידן ּ ַת ְרוַ ויְ יה ּו ֵ ּב ּ‬ ‫יסא ָא ֳח ָרא‪ְּ ,‬כ ֵדין ֲא ִח ָ‬ ‫וְ ָח ֵמי ְל ַא ְב ָר ָהם ִמ ְת ּ ַת ֵ ּקן ְ ּב ִג ָ‬ ‫ֹ‬ ‫ָ ּדא ֵמ ַהאי ִס ְט ָרא‪ ,‬וְ ָדא‪ֵ ,‬מ ַהאי ִס ְט ָרא וְ ָלא יַ ְכ ִלין ּת ּו ְקפוי ְלנָ ְפ ָקא ְל ַבר‪ .‬וְ ָהנֵ י‬ ‫ּ ְת ָל ָתא ִס ְד ִרין‪ֻּ ,‬כ ְ ּלה ּו ִס ְד ָרא ַחד" – ביים דריטן סדר התקיעות וועקט‬ ‫מען אויף דעם כח פון יעקב אבינו‪ ,‬און ביידע כאפן ָאן יצחק'ן‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל נישט קענען שולט זיין און מעורר זיין דינים‪ .‬לכאורה‪ ,‬וויאזוי‬ ‫געשעט דאס דער ענין‪ ,‬אז דורכן 'קול שופר' ווערן נתעורר די צוויי‬ ‫אבות הקדושים אברהם און יעקב? וואספארא כוונה דארף מען‬ ‫אינזין האבן ביים בלאזן‪ ,‬וואס דאס איז מעורר די אבות הקדושים?‬ ‫ז) ביי די תפלה פון אברהם אבינו שטייט (בראשית יח‪ ,‬כז)‪" :‬וַ ַ ּי ַען ַא ְב ָר ָהם‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫וַ ּי ַ‬ ‫אמר ִה ֵ ּנה נָ א הו ַא ְל ּ ִתי ְל ַד ֵ ּבר ֶאל ה' וְ ָאנ ִכי ָע ָפר וָ ֵא ֶפר"‪ .‬זאגט‬ ‫רש"י‪" :‬הואלתי ‪ -‬רציתי כמו ויואל משה" – אברהם אבינו האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך האב געוואלט רעדן צום אייבערשטן‪ ,‬און איך בין 'עפר‬ ‫ד‬ ‫ואפר'‪ .‬וואס איז דער פשט‪' ,‬איך האב געוואלט'‪ ,‬ער האלט דאך שוין‬ ‫אינמיטן רעדן? און וואס איז דער המשך צום 'ואנכי עפר ואפר'?‬ ‫ח) ביי די תפלה פון יעקב אבינו שטייט (בראשית כח‪ ,‬כ)‪ִ :‬‬ ‫"אם יִ ְהיֶ ה‬ ‫ֹׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ֱאל ִקים ִע ָּמ ִדי ּו ְש ָמ ַרנִ י וגו' וְ נָ ַתן ִלי ֶל ֶחם ֶל ֱאכל ּו ֶב ֶגד ִל ְל ּבש‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫צ ָבה יִ ְהיֶ ה ֵ ּבית ֱאל ִקים"‪ .‬זאגט‬ ‫וְ ַש ְב ּ ִתי וגו' וְ ָה ֶא ֶבן ַה ּזאת ֲא ֶשר ַש ְמ ּ ִתי ַמ ֵ ּ‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫רש"י‪" :‬כתרגומו אהי פלח עלה קדם ה'"‪ .‬יעקב אבינו האט צוגעזאגט‪,‬‬ ‫אז אויב וועט דער אייבערשטער אים אפהיטן און געבן אלע זיינע‬ ‫הצטרכות'ן – וועט ער דינען דעם אייבערשטן אויף דעם שטיין‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬דער חובת הלבבות (שער הבטחון פרק ו) איז דאך זייער מאריך‬ ‫אינעם גנות פון די 'בעלי משכונות'‪ ,‬וואס נעמען א משכון פונעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אז נאר נאכדעם וואס ער וועט זיי העלפן – וועלן זיי אים‬ ‫דינען‪ .‬נו‪ ,‬ווי פאסט פארן הייליגן יעקב אבינו צו מאכן א תנאי מיטן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אז נאר נאכדעם וואס ער וועט אים צושטעלן אלע זיינע‬ ‫הצטרכות'ן – וועט ער אים דינען?‬ ‫אויבנאויף איז אונזער מעלה מער פון די גוים צוליב קיום תורה ומצוות‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬בפשטות וואלט מען געזאגט‪ ,‬אז דער‬ ‫חילוק צווישן כלל ישראל און די אומות העולם איז‪ ,‬אז אידישע‬ ‫קינדער זענען מקיים תורה ומצוות‪ ,‬און די אומות העולם זענען נישט‬ ‫מקיים‪ .‬אבער עס איז דא א פחד פון א מדרש‪ ,‬וואס דארט שטייט‬ ‫מורא'דיגע ווערטער‪ ,‬אז די אומות העולם שטייען גאר בעסער אין‬ ‫'קיום המצוות' ווי אונז‪ ,‬און אונזער מעלה איבער זיי איז מיט אן‬ ‫אנדערע זאך אינגאנצן‪.‬‬ ‫דער מדרש זאגט אז אונזער מעלה איז נאר דער שפלות אונזערע‬ ‫דער לשון המדרש איז‪( :‬תנחומא עקב ג)‪" :‬לא מרובכם מכל העמים חשק‬ ‫ה' בכם וגו' לא ממה שאתם מרובין מכל האומות‪ ,‬ולא ממה‬ ‫שאתם עושין מצוה יותר מהם‪ ,‬שהאומות עושין מצוה שלא נצטוו‬ ‫יותר מכם והם מגדילים שמי יותר מכם שנאמר (מלאכי א) כי ממזרח‬ ‫שמש ועד מבואו גדול שמי בגוים וגו' וכתיב ואתם מחללים אותו‬ ‫באמרכם שלחן ה' מגואל הוא וניבו נבזה אכלו‪ ,‬כי אתם המעט‪ ,‬אלא‬ ‫בזכות שאתם ממעטין את עצמכם לפני לפיכך אני אוהב אתכם‪,‬‬ ‫שנאמר (שם) אהבתי אתכם אמר ה' וגו' ואת עשו שנאתי וגו' ואומר‬ ‫ה‬ ‫(הושע יד) ארפא משובתם אוהבם נדבה וגו'‪ ,‬נדבה נפשי לאהבתן אע"פ‬ ‫שאינן הגונים וכן הוא אומר (דברים ז) כי מאהבת ה' אתכם" – דער‬ ‫אייבערשטער האט ליב אידישע קינדער‪ ,‬נישט ווייל זיי טוען מער‬ ‫מצוות ווי די גוים‪ ,‬ווייל די גוים טוען מער מצוות וואס זיי זענען נישט‬ ‫מחויב דערין‪ ,‬און זיי זענען מער מפרסם דעם אייבערשטנ'ס נאמען‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬נאר אינעם זכות וואס עטץ האלט אייך קליין‪,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דערפאר האב איך אייך ליב – כאטש איר פירט אייך נישט אויף ווי‬ ‫עס דארף צו זיין‪ .‬אין דער גמרא (חולין פט‪.‬א) שטייט אויך ענליכע‬ ‫ווערטער צו דעם מדרש‪ ,‬און דארט שטייט א הוספה אז די מעלה פון‬ ‫אידן איז‪ ,‬אז זיי זענען זיך ממעט אפילו בשעת ווען דער אייבערשטער‬ ‫גיבט זיי 'גדולה'‪ ,‬און ביי א גוי איז פארקערט‪ ,‬בשעת ווען דער‬ ‫אייבערשטער גיבט אים גדולה – ווערט ער דערהויבן און בגאות‪.‬‬ ‫דער איד ווייסט אפילו נישט אז ער האט עפעס געטון א דבר טוב‬ ‫על כל פנים‪ :‬זעט מען דאך דא א נייע סארט השקפה‪ ,‬אז דאס‬ ‫חשיבות פון א איד איבערן גוי – איז נישט אזוי ווייט‪ ,‬וויפיל‬ ‫מצוות ומעשים טובים ער האט געטון מער פון אים – נאר דער עיקר‬ ‫מעלה פונעם איד איז‪ ,‬דער 'כי אתם המעט מכל העמים' – 'שאתם‬ ‫ממעטים עצמכם'‪ .‬ווייל דער גוי – ווען ער טוט שוין יא עפעס א דבר‬ ‫טוב – ווייסט ער אז ער האט עפעס געטון‪ ,‬און ער האלט פון זיך‪ ,‬און‬ ‫די גאנצע זאך איז בלויז 'גאות'‪ .‬און דערפאר האט עס נישט קיין‬ ‫ֹ‬ ‫"תו ֲע ַבת ה' ָּכל ְ ּג ַב ּה‬‫חשיבות למעלה; ווי דער פסוק זאגט (משלי טז‪ ,‬ה)‪ּ :‬‬ ‫ֵלב"‪ .‬אבער דער איד‪ ,‬וויפיל ער טוט און טוט‪ ,‬ווייסט ער אפילו נישט‬ ‫אז ער האט עפעס געטון! דאס צובראכנקייט און שפלות ווערט‬ ‫גארנישט ווייניגער נאכן טון‪ ,‬נאר אדרבה‪ ,‬ווי מער ער טוט – ווערט‬ ‫ער מער צובראכן ביי זיך‪ .‬און פון דעם צובראכנקייט נעמט זיך דער‬ ‫עיקר אהבה וואס דער אייבערשטער האט צו אידן! דער גאנצער‬ ‫'חשק ה' בכם'‪' ,‬מאהבת ה' אתכם'‪' ,‬אהבתי אתכם'‪' ,‬ואוהב את יעקב'‪,‬‬ ‫'אוהבם נדבה' – דאס אלעס איז נאר מכח דעם 'אתם המעט מכל‬ ‫העמים'! ווייל ווי מער הכנעה און צובראכנקייט עס איז דא – אלץ‬ ‫מער 'אהבת הקב"ה לישראל' איז דא דארט‪.‬‬ ‫ו‬ ‫ז"ל הגמ'‪" :‬לא מרבכם מכל העמים חשק ה' בכם וגו' אמר להם הקדוש ברוך‬ ‫א‬ ‫הוא לישראל חושקני בכם שאפילו בשעה שאני משפיע לכם גדולה אתם‬ ‫ממעטין עצמכם לפני‪ ,‬נתתי גדולה לאברהם אמר לפני ואנכי עפר ואפר‪,‬‬ ‫למשה ואהרן אמר ונחנו מה‪ ,‬לדוד אמר ואנכי תולעת ולא איש‪ .‬אבל עובדי‬ ‫כוכבים אינן כן‪ ,‬נתתי גדולה לנמרוד אמר הבה נבנה לנו עיר‪ ,‬לפרעה אמר מי‬ ‫ה'‪ ,‬לסנחריב אמר מי בכל אלהי הארצות וגו'‪ ,‬לנבוכדנצר אמר אעלה על במתי‬ ‫עב‪ ,‬לחירם מלך צור אמר מושב אלהים ישבתי בלב ימים"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫אברהם אבינו איז געווען אזוי צובראכן ביי זיך אז ער האט נישט געקענט רעדן‬ ‫ווען דער אברהם אבינו האט זיך אוועקגעשטעלט מתפלל זיין צום‬ ‫אייבערשטן – האט ער געהאט אין הארץ גאר אסאך דיבורים צו‬ ‫רעדן‪ ,‬ער האט געהאט אזויפיל תפילות און בקשות ארויסצוגעבן און‬ ‫זיך איינצובעטן ביים אייבערשטן‪ .‬אבער ער איז געווען ביי זיך אזוי‬ ‫צובראכן און דערשלאגן‪ ,‬אז ער האט נישט געקענט ארויסזאגן מיטן‬ ‫מויל די אלע תפילות וואס ער האט געוואלט מתפלל זיין! זיין הארץ‬ ‫איז אים געווען אזוי צופיצלט אויף שברי שברים און ער האט געוויינט‬ ‫מיט אזא מין השתפכות הנפש‪ ,‬אז ער האט גארנישט געקענט קומען‬ ‫צום ווארט! ער האט נאר געקענט וויינען! ווי די ספרים ברענגען פון‬ ‫זוהר הק'ב‪ ,‬אז דער שלימות און חשיבות פון 'בכיות' איז‪ ,‬אז דער‬ ‫מענטש קען גארנישט זאגן קיין 'דיבורים' פאר גרויס 'השתפכות‬ ‫הנפש'‪ ,‬וואס דאס קומט פונעם גרויסן 'לב נשבר' וואס ער קען זיך‬ ‫נישט צוזאמנעמען און רעדן‪.‬‬ ‫הואלתי לדבר – איך האב אזוי געוואלט רעדן‪ ,‬אבער – ואנכי עפר ואפר – איך קען נישט רעדן‬ ‫ֹ‬ ‫"ה ֵ ּנה נָ א הו ַא ְל ּ ִתי ְל ַד ֵ ּבר ֶאל ה'" –‬ ‫דאס האט אברהם אבינו געזאגט‪ִ :‬‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬איך האב אזוי געוואלט רעדן צו דיר! איך האב‬ ‫דיר אזויפיל צו זאגן! איך האב אין הארץ אזויפיל אויסצושמועסן!‬ ‫ֹ‬ ‫אבער "וְ ָאנ ִכי ָע ָפר וָ ֵא ֶפר" – איך בין אזוי צובראכן ביי מיר‪ ,‬אז איך קען‬ ‫נישט רעדן! איך האב אזויפיל אין מיר‪ ,‬אבער איך קען עס נישט‬ ‫ארויסגעבן מיט ווערטער! און דייקא דאס האט געהאט די געוואלדיגע‬ ‫חשיבות פון 'כי אתם המעט'‪ ,‬און מיט דעם שפלות האט אברהם‬ ‫אבינו מעורר געווען די געוואלדיגע אהבה פונעם אייבערשטן צו אים‬ ‫און זיין תפלה האט אויסגע'פועל'ט – מער ווי ווען ער זאגט ווען די‬ ‫אלע דיבורים וואס ער האט געוואלט זאגן; ווי עס שטייט אין ספרים‬ ‫(תפארת שלמה פר' וירא ד"ה וישכם אברהם)‪ ,‬אז כאטש וואס אברהם האט‬ ‫נישט אויסגע'פועל'ט נישט איבערצודרייען סדום – אבער די אלע‬ ‫ז‬ ‫תפילות האט גענוצט פארן כלל ישראל ארויסצוגיין פון מצרים‪ .‬ווייל‬ ‫עי' בספר גנזי יוסף להמגיד מסטאנוב נדפס בשנת תקנ"ב עם הסכמת‬ ‫ב‬ ‫הקדושת לוי ועוד (הפטרת נחמו) וז"ל‪" :‬כתבו בזוהר‪ ,‬מאן דמבכי בצלותא עד‬ ‫שאינו יכול למללא רק מרחיש בשפתותיו ומוציא קול ולא יכול לדבר מחמת‬ ‫התעוררות הבכיה‪ ,‬דא צלותא לא חזרת ברקניא"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דא האט זיך ארויסגעוויזן דער גרויסער 'אתם המעט' פון אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬וואס דאס איז דער עיקר וואס דער אייבערשטער איז חושק‬ ‫כביכול‪.‬‬ ‫קטנתי מכל החסדים – איך קען נישט רעדן פון גרויס שפלות‬ ‫די זעלבע בחינה קען מען זאגן – איז געווען ביי יעקב אבינו‪ .‬ער האט‬ ‫זיך געוואלט אוועקשטעלן מתפלל זיין אויף 'ושמרני בדרך הזה'‬ ‫און אויף 'לחם לאכול ובגד ללבוש'‪ .‬אבער ער איז געווען אזוי צובראכן‬ ‫ביי זיך – אז ער האט נישט געקענט ארויסברענגען די דיבורים פון‬ ‫מויל! און כאטש ער האט דאך דא געהאלטן נאך פערצן יאר וואס ער‬ ‫איז נישט געשלאפן ביינאכט‪ ,‬נאר געזעצן און געלערנט בייטאג און‬ ‫ביינאכט – האט ער אבער געפילט אז "קטנתי מכל החסדים" – איך‬ ‫האב נישט קיין שום זכות מיט וואס מתפלל צו זיין! ער איז ממש‬ ‫געווען ביי זיך אזוי דערשלאגן‪ ,‬אז ער האט נישט געקענט עפענען‬ ‫דאס מויל צו בעטן דעם 'לחם לאכול ובגד ללבוש'‪.‬‬ ‫אהי פלח קדם ה' – איך וועל נאך אמאל זוכה זיין דיך צו דינען‬ ‫דער הייליגער יעקב אבינו האט געזוכט עפעס זיך מחזק צו זיין‪ ,‬כדי‬ ‫ער זאל קענען ארויסברענגען זיינע דיבורים צום אייבערשטן –‬ ‫האט ער זיך צושריגן‪" :‬רבונו של עולם‪ ,‬איך בין טאקע גארנישט מיט‬ ‫נישט‪ ,‬אבער לית אנא מוביד שברי מן ברייג‪ ,‬איך פארליר נישט מיין‬ ‫האפענונג פונעם אייבערשטן‪ ,‬מען טאר זיך נישט מייאש זיין‪" ,‬כי לא‬ ‫ידח ממנו נדח"‪ ,‬איך בין בטוח אין דיינע חסדים אז איך וועל נאך‬ ‫אמאל זוכה זיין דיך צו דינען! איך וועל נאך זוכה זיין דיר צו מאכן א‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫צ ָבה יִ ְהיֶ ה ֵ ּבית ֱאל ִקים" – איך‬ ‫נחת רוח! "וְ ָה ֶא ֶבן ַה ּזאת ֲא ֶשר ַש ְמ ּ ִתי ַמ ֵ ּ‬ ‫וועל נאך זיכער אנקומען צום 'אהי פלח קדם ה''! ממילא‪ ,‬בעט איך‬ ‫דיך אז אין דעם זכות זאלסטו מיר שוין יעצט העלפן! כאטש וואס‬ ‫יעצט האב איך נישט קיין שום זכותים‪ ,‬אבער גיב מיר אויפן חשבון‬ ‫פון 'לעתיד' – וואס איך וועל דיך נאך אמאל דינען מיט א ריין הארץ!"‪.‬‬ ‫ח‬ ‫און מיט דעם צובראכן הארץ האט יעקב אבינו אויסגע'פועל'ט – מער‬ ‫ווי מיט זכותים און ריבוי תפלות‪ ,‬ווייל דייקא דאס צובראכנקייט איז‬ ‫מעורר די אהבה פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫לשון המדרש בראשית רבה ס"ח‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫ג‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ובמה בשופר – זאג אריין אלע דיינע דיבורים אינעם שופר אריין‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די גמרא‪" :‬אמרו לפני מלכיות כדי‬ ‫שתמליכוני עליכם" – דער אייבערשטער הייסט אונז אז מיר‬ ‫זאלן זאגן דיבורים פאר אים! אבער אידישע קינדער זענען דאך אזוי‬ ‫צובראכן‪ ,‬אז זיי קענען נישט ארויסזאגן קיין דיבורים! אין אזא‬ ‫ערנסטע זמן ווי תקיעת שופר‪ ,‬איז דאך יעדער אידיש הארץ אזוי‬ ‫צושפליטערט! מען ווייסט וויאזוי מען האט אנגעפירט א יאר! מען‬ ‫ווייסט וויאזוי מיר זעען נעבעך אויס! מען ווייסט אין וואספארא מצב‬ ‫מען געפונט זיך! זיי וואלטן אזויפיל דיבורים געוואלט זאגן‪ ,‬אבער זיי‬ ‫זענען דאך אזוי צובראכן ביי זיך אז עס האט נישט קיין שיעור! מיר‬ ‫קענען נישט עפענען דאס מויל! נו‪ ,‬וואס טוט מען? וויאזוי קען מען‬ ‫מקיים זיין דעם 'אמרו לפני מלכיות'? אויף דעם זאגט דער‬ ‫אייבערשטער‪" :‬ובמה" – דו ווייסט וואו דו זאלסט זאגן די דיבורים?‬ ‫"בשופר" – זאג עס אריין אינעם שופר אריין! לייג אריין אלע דיינע‬ ‫דיבורים אינעם 'גנוחי גנח ילולי יליל' פונעם שופר! און דאס וועט‬ ‫מעורר זיין א געוואלדיגע אהבה צו דיר – נאכמער ווי ווען דו וואלסט‬ ‫געזאגט 'דיבורים'! דער 'נישט רעדן' פונעם שופר – איז די גרעסטע‬ ‫'אמירה'! דאס שרייט 'ווער' דער איד איז! דאס ברענגט ארויס די‬ ‫חשיבות און אהבה וואס דער אייבערשטער האט צו אים! און‬ ‫דערפאר זאגט מען‪" :‬כי אתה שומע קול שופר" – אין דעם 'קול שופר'‪,‬‬ ‫דארט ליגט דאס צובראכנקייט פונעם איד! דארט ליגן די אלע‬ ‫דיבורים וואס אידן וואלטן געוואלט זאגן! און טאקע נאר דער‬ ‫אייבערשטער הערט וואס עס ליגט דארט אינעם שופר‪ ,‬און ער איז‬ ‫עס מקבל ברצון ובאהבה‪.‬‬ ‫יודעי תרועה – זיי שפירן ביי זיך א 'ריעותא' און צובראכנקייט‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"א ְש ֵרי ָה ָעם י ְד ֵעי ְתר ּו ָעה" –‬‫דאס קען זיין די כוונה פונעם פסוק‪ַ :‬‬ ‫אפילו די גרויסע מענטשן וועלכע לערנען און דאווענען –‬ ‫ט‬ ‫אבער זיי זענען 'יודעי תרועה'‪' ,‬תרועה' איז א לשון פון 'ריעותא' – א‬ ‫צובראכנקייט‪ .‬זיי זענען ביי זיך צובראכן כחרס הנשבר‪ ,‬און זיי‬ ‫האלטן זיך פאר די מדרגה פון 'העם'‪ ,‬אז זיי זענען 'פשוטי עם' וואס‬ ‫האבן נישט קיין שום זכות מיט וואס מתפלל צו זיין‪ .‬און דאס איז‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דער כח פונעם שופר – מעורר צו זיין דעם אהבת ה' לישראל און‬ ‫אויסצו'פועל'ן אלעס גוטס‪.‬‬ ‫די אומות העולם קענען נישט צושטעלן דעם שפלות מיט וואס אידן זענען מפתה דעם כביכול‬ ‫דאס קען זיין דער ענין פונעם מדרש‪" :‬אשרי העם יודעי תרועה וכי‬ ‫אין אומות העולם יודעים להריע וכו' אלא שהן מכירין לפתות‬ ‫את בוראן" – אידן ווייסן וויאזוי 'מפתה' צו זיין דעם אייבערשטן‬ ‫כביכול‪ ,‬אז אפילו אויב זיי זענען 'אינן הגונים'; ווי דער תנחומא זאגט‬ ‫– דאך זאל דער אייבערשטער האבן א געוואלדיגע אהבה צו זיי‪ .‬און‬ ‫וויאזוי זענען זיי אים 'מפתה'? זאגט דער מדרש "בתרועה" – דורך‬ ‫דאס צובראכנקייט וואס זיי לייגן אריין אינעם שופר‪ ,‬וואס זיי האלטן‬ ‫זיך פאר גארנישט – דורכדעם זענען זיי מעורר די אהבה פונעם‬ ‫אייבערשטן צו זיי‪ ,‬און דער אייבערשטער ווערט כביכול 'נתפתה' זיי‬ ‫אנצושרייבן א גוט יאר‪ .‬און דאס קענען נישט די אומות העולם; ווי‬ ‫דער תנחומא זאגט‪ ,‬אז ביי זיי איז פארקערט‪ ,‬אז ווען זיי טוען עפעס‬ ‫א דבר טוב – האלטן זיי זיך גרויס דערמיט און ווערן בגבהות‪ ,‬און‬ ‫דערפאר זענען זיי נישט קיין 'יודעי תרועה' און קענען נישט מפתה‬ ‫זיין דעם אייבערשטן מיטן שופר‪ ,‬נאר בלויז אידישע קינדער וואס‬ ‫האבן דעם כח פון 'כי אתם המעט מכל העמים – שממעטים את‬ ‫עצמכם'‪ ,‬מיט דעם איז מען ממשיך אהבת ה'‪.‬‬ ‫ווי מער 'גדולה' און העכערע מדרגות – אלץ א גרעסערע אהבת ה' ווערט נתעורר פונעם שפלות‬ ‫פונעם מדרש קומט אויס‪ ,‬אז ווי מער עס איז 'נתתי להם גדולה'‪ ,‬ווי‬ ‫גרעסער דער מענטש איז‪ ,‬און דאך איז ער זיך 'ממעט' – אלץ‬ ‫מער איז דער אייבערשטער חושק אין אים‪ .‬קומט אויס‪ ,‬אז אונזער‬ ‫שפלות אינעם היינטיגן דור – איז נישט אזא גרויסע רבותא‪ ,‬ווייל‬ ‫אונז זענען דאך טאקע גארנישט! מיר האבן נישט קיין שום זאך מיט‬ ‫וואס זיך צו האלטן פאר 'עפעס'‪ .‬אבער די אבות הקדושים – וואס‬ ‫מיר האבן נישט קיין השגה אין זייערע הויכע מדרגות קדושות‪ ,‬זיי‬ ‫י‬ ‫האבן געהאט א 'גדולה' וואס איז 'אין לשער' – און דאך האבן זיי זיך‬ ‫געהאלטן פאר 'עפר ואפר' – דאס איז דאך עפעס א מורא'דיגע‬ ‫רבותא ָאן קיין שיעור! און דאס איז מעורר אזא מין אהבת ה' לישראל‬ ‫וואס קען ממתיק זיין אלעס‪ ,‬און אויסבעטן אלעס גוטס פאר אידישע‬ ‫קינדער‪ .‬ממילא‪ ,‬ווען מען שטייט ביי תקיעת שופר קומען מיר נישט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫מיט אונזער שפלות און צובראכנקייט‪ ,‬נאר מיר קומען מיטן‬ ‫צובראכנקייט פון די אבות הקדושים‪ ,‬וואס מיט דעם ווערט נתעורר‬ ‫די אהבה און חסד פונעם אייבערשטן ָאן קיין שיעור‪.‬‬ ‫אונזער שפלות איז נישט קיין רבותא – אבער עס איז מזכיר דעם שפלות פון די אבות‬ ‫דער מדרש זאגט (ב"ר עו‪ ,‬ד)‪" :‬ההולך בדרכי אבות מזכירין לו זכות‬ ‫אבות" – כדי מזכיר צו זיין דעם שפלות פון די אבות – מוזן מיר‬ ‫גיין 'בדרכי אבות'‪ ,‬דערפאר מוזן מיר האבן עפעס א שייכות צו דעם‬ ‫ענין פון צובראכנקייט און עניוות – וואס דאס איז געווען דער יסוד‬ ‫פון די אבות הקדושים‪ ,‬ווי מען האט גערעדט‪ ,‬אז זיי זענען געווען‬ ‫אזוי צובראכן און געשפירט ביי זיך ווי גארנישט‪ ,‬אז זיי האבן‬ ‫גארנישט געקענט ארויסרעדן קיין דיבורים פון גרויס צובראכנקייט‪.‬‬ ‫און מיט דער בחינה וואס א איד גייט 'בדרכיהם'‪ ,‬ער ווייסט וואו ער‬ ‫האלט‪ ,‬אין וואספארא מצב ער געפונט זיך‪ ,‬און ער איז אמת'דיג‬ ‫צובראכן ביי זיך – אזוי ווייט אז ער קען אפילו נישט ארויסזאגן קיין‬ ‫דיבורים פון מויל‪ ,‬און ער גיסט זיך אויס דאס הארץ פאר אייבערשטן‬ ‫מיט דמעות‪ ,‬ער זשאלעוועט נישט קיין טרערן – דורכדעם איז ער‬ ‫ממשיך 'קדושת האבות' און 'זכות אבות'‪.‬‬ ‫דייקא דער זכות פון אברהם און יעקב – וואס זיי האבן נישט געקענט רעדן פון גרויס‬ ‫צובראכנקייט‬ ‫דאס קען זיין דער ענין וואס דער זוהר הקדוש זאגט‪ ,‬אז מיט דעם‬ ‫שופר איז מען מעורר אברהם און יעקב‪ .‬ווייל דוקא ביי די צוויי‬ ‫געפונט מען דעם ענין‪ ,‬אז זיי האבן געהאט אזא מין צובראכנקייט –‬ ‫אז זיי האבן נישט געקענט ארויסרעדן קיין דיבורים‪ .‬און דאס איז‬ ‫דאך דער שופר‪ ,‬דער 'קול תרועה'‪ ,‬וואס מען רעדט נישט קיין‬ ‫דיבורים‪ ,‬נאר מען בלאזט אריין דעם גאנצן צובראכנקייט‪ ,‬ממילא‪,‬‬ ‫דורכדעם איז מען זיך מקשר מיט אברהם און יעקב‪ ,‬און מען איז‬ ‫מכניע די בחינה פון יצחק‪ ,‬די בחינה פון 'דינא קשיא'; ווי דער זוהר‬ ‫אי‬ ‫הקדוש זאגט‪.‬‬ ‫דורכן 'יודעי תרועה' וועט דער אייבערשטער העלפן אז מען זאל קענען זיין אן ערליכער איד‬ ‫אבער דער אמת איז‪" ,‬בדרך שאדם רוצה לילך מוליכין אותו" (מכות י‪,):‬‬ ‫ווען א איד איז צובראכן און עס טוט אים וויי פארוואס ער‬ ‫פירט זיך נישט ווי עס ברויך צו זיין‪ ,‬און ער בעט זיך ביים אייבערשטן‪:‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫איך וויל אויך זיין אין דעם כלל פון 'כי לא ידח ממנו נדח'‪ ,‬איך וויל‬ ‫נאך זוכה זיין צום 'אהי פלח קדם ה''‪ ,‬איך וויל זיין גוט – גיבט מען אים‬ ‫פון הימל די סייעתא דשמיא‪ ,‬מען דערלייכט אים די אויגן‪ ,‬און מען‬ ‫פירט אים אויפן ריכטיגן וועג צו קענען דינען דעם אייבערשטן ווי‬ ‫אור ּ ָפנֶ ָ‬ ‫ֹ‬ ‫יך‬ ‫עס דארף צו זיין‪ .‬און דאס פירט אויס דער פסוק‪" :‬ה' ְ ּב‬ ‫ֹ‬ ‫יְ ַה ֵ ּלכ ּון" – דורכדעם וואס א איד איז א 'י ְד ֵעי ְתר ּו ָעה'‪ ,‬ער איז צובראכן‬ ‫'ה ָעם' – וועט זיין 'יְ ַה ֵ ּלכ ּון'‪,‬‬ ‫ביי זיך און ער האלט זיך אין דער בחינה פון ָ‬ ‫מען מאכט אים גיין! און דערפאר שטייט נישט 'יֵ ְלכ ּון'‪ ,‬ווייל ער קען‬ ‫דאך נישט גיין 'אליינס'! ער איז דאך צובראכן אויף שברי שברים!‬ ‫אבער 'יהלכון' איז די בחינה פון 'מוליכין אותו'‪ ,‬מען טראגט אים‬ ‫ארויף אויפן ריכטיגן וועג! ער הייבט ָאן משיג צו זיין די תורה! ער‬ ‫פילט א טעם און א זיסקייט אין די תורה! דאס אידישקייט ווערט אים‬ ‫ליכטיג!‬ ‫מן המצר קראתי י‪-‬ה – בלויז א 'קריאה' ווייל מען האט נישט קיין דיבורים זיך ארויסצוגעבן‬ ‫אתי ָ ּי ּ‬ ‫‪-‬ה ָענָ נִ י‬ ‫"מן ַה ֵּמ ַצר ָק ָר ִ‬ ‫און דאס קען זיין פשט אינעם פסוק‪ִ :‬‬ ‫‪-‬ה"‪ .‬ווען א איד שרייט צום אייבערשטן 'מן המצר'‪ ,‬ער‬ ‫ַב ֶּמ ְר ָחב ָ ּי ּ‬ ‫איז אזוי ענג און צובראכן ביי זיך‪ ,‬אז ער האט נישט קיין דיבורים צו‬ ‫רעדן‪ ,‬נאר ער קען בלויז 'רופן' – לשון 'קריאה' – און שרייען 'רבונו‬ ‫של עולם‪ ,‬טאטע‪ ,‬העלף'‪ .‬דעמאלט וועט צום סוף זיין אז ָ‬ ‫"ענָ נִ י‬ ‫ַב ֶּמ ְר ָחב ָ ּי ּ‬ ‫‪-‬ה" – דאס איז די בחינה פון 'באור פניך יהלכון'‪ ,‬אז מען‬ ‫וועט אים געבן די סייעתא דשמיא אנצוקומען צום 'מרחב'‪ ,‬צו דינען‬ ‫דעם אייבערשטן ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און דעמאלט וועט ער שוין‬ ‫קענען 'מרחיב' זיין מיט דיבורים צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫פארדעם‪ ,‬לאמיר אלע צוזאמען זיך בעטן ביים אייבערשטן‪:‬‬ ‫‪-‬ה ָענָ נִ י ַב ֶּמ ְר ָחב ָ ּי ּ‬ ‫‪-‬ה"‪.‬‬ ‫אתי ָ ּי ּ‬ ‫"מן ַה ֵּמ ַצר ָק ָר ִ‬ ‫ִ‬ ‫בי‬ ‫‪4‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫חדשים גם ישנים ‪Ƿ‬‬ ‫ואלה מוסיף על הראשונים‪ ,‬דברי תורה שכבר נדפסו מקדמת דנא בספרי אמרי מנחם‪ ,‬ומחמת‬ ‫תשוקת החג להכין את הלב‪ ,‬הצגנום פה שיהיה מוכן לכל מבקש‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"א ְש ֵרי ָה ָעם י ְד ֵעי ְתר ּו ָעה ה' ְ ּבאור‬‫עס שטייט אין פסוק (תהלים פט‪ ,‬טז)‪ַ :‬‬ ‫ּ ָפנֶ ָ‬ ‫יך יְ ַה ֵ ּלכ ּון"‪.‬‬ ‫עס איז באקאנט דער מדרש (ויק"ר כט‪ ,‬ד)‪" :‬וכי אין אומות העולם‬ ‫יודעים להריע וכו' אלא שהן מכירין לפתות את בוראן בתרועה‬ ‫והוא עומד מכסא הדין לכסא רחמים ומתמלא עליהם רחמים והופך‬ ‫להם מדת הדין למדת רחמים" – דער מדרש פרעגט‪ :‬צי דען קענען‬ ‫בלויז אידן בלאזן שופר‪ ,‬און די אומות העולם קענען נישט? פארוואס‬ ‫שטייט 'אשרי העם יודעי תרועה'? נאר דער פשט איז‪" ,‬העם יודעי‬ ‫תרועה"‪ ,‬אז אידן ווייסן וויאזוי איבערצובעטן דעם אייבערשטן דורך‬ ‫תקיעת שופר‪ ,‬אז ער זאל ווערן מלא רחמים אויף זיי‪.‬‬ ‫א) לכאורה איז שווער אויף די הייליגע חכמינו ז"ל‪ ,‬ווי קען זיין אזא‬ ‫הוה אמינא אז די גוים קענען אויך בלאזן שופר? אידן‬ ‫זענען דאך מכוין אזעלכע גרויסע כוונות און זיי זענען ממתיק‬ ‫אזעלכע גרויסע המתקות‪ ,‬זיי זענען מבטל גזירות‪ ,‬נו‪ ,‬ווי קען מען‬ ‫אפילו קלערן אז די אומות העולם זאלן דאס קענען טון?!‬ ‫ב) און אויב זאל מען זאגן‪ ,‬אז דער מדרש רעדט דא פון אזעלכע אידן‬ ‫וואס זענען אויף אזא נידריגע מדרגה‪ ,‬אז זיי ווייסן נישט קיין‬ ‫שום כוונות און קענען גארנישט אינזין האבן‪ ,‬נו‪ ,‬אויב אזוי‪ ,‬דארף‬ ‫מען דאך פארשטיין דעם תירוץ פונעם מדרש‪ ,‬אז זיי קענען מרצה‬ ‫זיין דעם בורא כל עולמים מיט זייער שופר בלאזן‪ .‬וויאזוי מאכן זיי‬ ‫דאס אן קיין שום כוונות? וואספארא סוד ליגט דא‪ ,‬וואס בלויז‬ ‫גי‬ ‫אידישע קינדער קענען טון‪ ,‬און נישט די אומות העולם?‬ ‫ג) עס שטייט דא אין פסוק דער לשון 'העם' יודעי תרועה‪ .‬געווענליך‬ ‫ווייסט מען דאך אז 'עם' איז מרמז אויף די שוואכערע מדרגה‬ ‫פון אידן‪ .‬דארף מען צו פארשטיין‪ ,‬וואס איז דא די כונה? זענען דען‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דוקא די פשוט'ע אידן‪ ,‬די וועלכע קענען מרצה זיין דעם אייבערשטן‬ ‫מיט תקיעת שופר? עס איז דאך לכאורה פארקערט?‬ ‫ד) לויטן מדרש אז 'יודעי תרועה' מיינט‪ ,‬אז זיי בעטן איבער דעם‬ ‫אויבערשטן מיטן שופר‪ ,‬דארף מען פארשטיין דעם המשך‬ ‫פונעם פסוק‪" :‬ה' באור פניך יהלכון"‪ ,‬אז אידן ווערן באלאכטן פונעם‬ ‫אור פונעם אייבערשטן? וואספארא שייכות האט דאס מיטן ענין פון‬ ‫'יודעי תרועה'?‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬דער זיידע דער הייליגער דברי יחזקאל‬ ‫ֹ‬ ‫"מ ֶל ְך ְמ ַמ ֵ ּלט ֵמ ָר ָעה ְליו ְד ֵעי‬‫זכותו יגן עלינו זאגט אויפן פיוט‪ֶ :‬‬ ‫ֹ‬ ‫ָ ֹּ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹׁ‬ ‫ְתר ּו ָעה ָהא‪-‬ל ָקדוש‪ֶ .‬מ ֶל ְך זְ כר ֲאח ּוז ֶק ֶרן ְלתו ְק ֵעי ְלך ַהיום ְ ּב ֶק ֶרן נו ָרא‬ ‫ֹׁ‬ ‫וְ ָקדוש"‪ .‬זאגט דער דברי יחזקאל‪ ,‬אז דא רעדט מען פון צוויי מדרגות‪.‬‬ ‫די ערשטע מדרגה איז 'יודעי תרועה'‪ ,‬דאס זענען צדיקים וואס זיי‬ ‫בלאזן שופר מיט געוואלדיגע כוונות און מיט דעם זענען זיי מבטל‬ ‫אזויפיל גזירות‪ .‬און דעריבער זאגט ער "מלך ממלט מרעה ליודעי‬ ‫תרועה" – אז ווען מען איז זוכה צו האבן אזעלכע צדיקים מיט אזא‬ ‫תקיעת שופר‪ ,‬ווערט מען אודאי ניצול פון אלעם שלעכטן אין זייער‬ ‫זכות‪.‬‬ ‫די צווייטע מדרגה איז 'לתוקעי לך היום בקרן'‪ ,‬דאס זענען אידן‬ ‫וועלכע ווייסן נישט קיין שום כוונה מכוין צו זיין‪ ,‬זיי זענען מקיים‬ ‫די מצוה מיט א פשטות ‪ -‬ווי דער דברי יחזקאל טייטשט דארט לפי‬ ‫דרכו ‪ -‬און אויף זיי איז מען מתפלל 'זכור אחוז קרן'‪ .‬עס קען אפשר‬ ‫זיין לענינינו‪ ,‬אז 'אחוז קרן' איז מרמז‪ ,‬אז די סארט אידן ווייסן‬ ‫גארנישט מער ווי די איינע זאך פון 'אחוז קרן' – אנצוכאפן דעם שופר‬ ‫אין דער האנט און בלאזן! זיי האלטן דעם שופר‪ ,‬זיי ווייסן נישט‬ ‫גארנישט וואס גייט דא פאר! זיי זענען נישט מרגיש! דאס הארץ איז‬ ‫פארשטאפט! עס איז בלויז 'אחוז קרן' – מען האלט דעם שופר! און‬ ‫אויף זיי איז מען מתפלל‪" :‬מלך זכור אחוז קרן לתוקעי לך היום בקרן"‪,‬‬ ‫די‬ ‫אז דער אייבערשטער זאל דאס אויך אננעמען לרצון‪.‬‬ ‫לכאורה קען נישט זיין אז דער מדרש האט זיך באצויגן צו דער‬ ‫ערשטער מדרגה‪ ,‬ווייל אויף אזא סארט שופר בלאזן‪,‬‬ ‫וואלט אודאי נישט געווען קיין הוה אמינא בעולם אז די אומות‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫העולם קענען דאס אויך צושטעלן‪ .‬וואס ווייסן זיי דען פון די הייליגע‬ ‫כוונות? זיי ווייסן דאך גארנישט! נאר דער מדרש באציהט זיך דא צו‬ ‫דער סארט תקיעת שופר פון פשוט'ע אידן וואס ווייסן גארנישט קיין‬ ‫שום כוונה און קיין שום פנימיות‪ ,‬נאר זיי גייען צו מיט א פשטות‪:‬‬ ‫דער אייבערשטער האט געהייסן בלאזן – נעמען זיי דעם שופר אין‬ ‫דער האנט און זיי בלאזן‪ .‬און אויף דעם איז שוין חלילה דא א הוה‬ ‫אמינא‪ ,‬ווייל אויף בלויז אנצוכאפן דעם שופר אין דער האנט – קענען‬ ‫דאך די אומות העולם אויך‪.‬‬ ‫נאר לויט דעם ווערט טאקע צוריק שווער די מסקנא פונעם מדרש‪:‬‬ ‫"אלא שיודעין לרצות את בוראם בתרועה" – אויב ווייסט מען‬ ‫גארנישט קיין שום כונה‪ ,‬נו‪ ,‬וויאזוי קענען מיר מרצה זיין דעם בורא‬ ‫כל עולמים מיט אונזערע תקיעות – מיט עפעס א זאך וואס די אומות‬ ‫העולם קענען נישט? אונז זעמיר דאך אזוי פארשטאפט‪ ,‬אזעלכע‬ ‫פארקלעמטע הערצער‪...‬‬ ‫נאר עס שטייט ביי משה רבינו (שמות ב‪ ,‬ו)‪" :‬וַ ּ ִת ְפ ּ ַתח וַ ּ ִת ְר ֵאה ּו ֶאת ַה ֶ ּי ֶלד‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫אמר ִמ ַ ּי ְל ֵדי ָה ִע ְב ִרים זֶ ה"‪ .‬איז דאך‬ ‫וְ ִה ֵ ּנה נַ ַער ּב ֶכה וַ ּ ַת ְחמל ָע ָליו וַ ּת ֶ‬ ‫לכאורה שווער‪ ,‬פון וואו האט בתיה בת פרעה געזען אז דאס איז א‬ ‫אידיש קינד? וואס האט זי דא געזען עפעס א סימן וואס ווייזט אז‬ ‫'מילדי העברים זה'? און אויך דארף מען פארשטיין וואס רש"י הק'‬ ‫זאגט‪" :‬ותראהו – שראתה עמו שכינה"‪ ,‬וואו איז דאס מרומז אינעם‬ ‫פסוק? נאר עס קען זיין‪ ,‬אז דאס זאגט טאקע דער פסוק "והנה נער‬ ‫בוכה"‪ ,‬זי האט געזען וויאזוי ער פארגיסט א אידישע טרער – האט זי‬ ‫געזען אז דאס איז א אידיש קינד! עס איז גארנישט דער סארט געווייין‬ ‫פון די אומות העולם! ווייל ווען א איד וויינט‪ ,‬קומט ארויס דאס‬ ‫צובראכנקייט פון דער אידישער נשמה און עס ווערט דארט א‬ ‫'השראת השכינה'‪ ,‬און דאס האט זי געזען‪.‬‬ ‫וט‬ ‫דאס ענטפערט דער מדרש‪" :‬יודעין לרצות את בוראם בתרועה" ‪-‬‬ ‫'תרועה' איז א לשון פון צובראכנקייט; ווי עס שטייט (תהלים ב‪,‬‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫"תר ֵעם ְ ּב ֵ‬ ‫ש ֶבט ַ ּב ְרזֶ ל"‪ .‬און אזוי זעט מען טאקע‪ ,‬אין דער גמרא (ר"ה‬ ‫ט)‪ְ ּ :‬‬ ‫לג‪ ,):‬אז דער 'קול תרועה' איז א קול פון צובראכנקייט; ווי די גמרא‬ ‫זאגט דאס לשון‪" :‬גנוחי גנח וילולי יליל"‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬אז כאטש מיר‬ ‫ווייסן טאקע נישט קיין שום כונה און קיין שום הויכע ענינים‪ ,‬אבער‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫א צובראכן הארץ קענען מיר יא האבן און פארגיסן א טרער פארן‬ ‫בורא כל עולמים‪ ,‬און דורכדעם וועט ווערן השראת השכינה! אידישע‬ ‫הערצער זענען צובראכן‪ ,‬מען בעט זיך ביי הקדוש ברוך הוא! און דאס‬ ‫קענען נישט די אומות העולם! זיי קענען טאקע נעמען דעם שופר‬ ‫אין דער האנט און בלאזן‪ ,‬אבער ווי קענען זיי צושטעלן א אידישע‬ ‫טרער? ווי קענען זיי מרצה זיין דעם בורא כל עולמים מיט אזא מין‬ ‫תקיעת שופר וואס גייט צו מיט א קרעכץ און א טרער פארן בורא כל‬ ‫עולמים? דאס קענען נאר אידישע קינדער! און דעמאלט ווערט‬ ‫לעכטיג! און אזוי ארום קענען מיר איבערבעטן דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫דאס וויל טאקע דער פסוק מדגיש זיין‪" :‬אשרי העם יודעי תרועה"‪,‬‬ ‫וואויל איז פאר כלל ישראל‪ ,‬וואס אפילו די שוואכערע מדרגה‬ ‫וועלכע קענען נישט מכוין זיין קיין שום כונה – זענען אויך אין דער‬ ‫מדרגה פון 'יודעי תרועה'‪ ,‬נישט דורך זייערע כוונות‪ ,‬נאר דורך‬ ‫זייערע טרערן און צובראכן הארץ‪ ,‬וואס א איד ווערט יעצט נתעורר‬ ‫און לאזט א טרער‪" :‬פארוואס האב איך אנגעברענגט אזא יאר?‬ ‫פארוואס האב איך נישט געהאט קיין שכל?"‪ .‬און דאס איז דער ענין‬ ‫פונעם 'תרועה'‪.‬‬ ‫דאס קען זיין דער המשך פונעם פסוק‪" :‬ה' באור פניך יהלכון"‪ .‬ווייל‬ ‫עס איז דאך ידוע פון ספרים הקדושים (עי' אור החיים הק' שמות לג‪,‬‬ ‫יד)‪ ,‬אז דער ענין פון 'השראת השכינה' ווערט אנגערופן 'אור פני ה'‪.‬‬ ‫ממילא זאגט דער פסוק‪ ,‬דורכדעם וואס אידישע קינדער גייען צו‬ ‫צום שופר בלאזן מיט א צובראכן הארץ און מ'פארגיסט טרערן‪,‬‬ ‫זענען זיי זוכה צום "ה' באור פניך יהלכון"‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬זיי זענען‬ ‫זוכה צו 'השראת השכינה'‪.‬‬ ‫עס קען זיין‪ ,‬אז די 'השראת השכינה' וואס בתיה האט געזען ביי‬ ‫משה‪ ,‬איז דער זעלבער ענין ווי דאס וואס שטייט אויבן ביי יוכבד‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫"ו ּ ֵת ֶרא אתו ִּכי טוב ה ּוא"‪ ,‬זאגט רש"י‪" :‬כשנולד נתמלא‬ ‫(שמות ב‪ ,‬ב)‪ַ :‬‬ ‫זט‬ ‫הבית כולו אורה"‪ ,‬וואס 'אורה' ווייזט אויף השראת השכינה; ווי מען‬ ‫האט גערעדט‪ ,‬און 'טוב' ווייזט אויך אויף 'השראת השכינה' כידוע‪.‬‬ ‫ווען בתיה האט געזען אז ער וויינט‪ ,‬האט זי געזען דארטן דעם 'אור‬ ‫כי טוב'‪ ,‬די 'השראת השכינה'‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ממילא איז יעצט טאקע א זמן‪ ,‬פון 'דבר בעתו מה טו"ב'‪ .‬אז מען‬ ‫שטייט פאר תקיעת שופר‪ ,‬זאל מען זען נישט צו זשאלעווען‬ ‫קיין טרערן! לאמיר זיך אויסגיסן דאס הארץ פארן הייליגן באשעפער‬ ‫דער גרויסער בעל הרחמים! יעצט איז דער זמן‪ ,‬רבותי! דער‬ ‫אייבערשטער דער יודע מחשבות ווייסט דאך‪ ,‬אז יעדן איד טוט וויי‬ ‫דער מצב זיינער! יעדער איד וואלט געוואלט נתקרב ווערן‪ ,‬ובפרט אין‬ ‫אזא טאג‪ ,‬די הערצער זענען צובראכן‪ ,‬רבותי‪ ,‬מיט א טרער פארן‬ ‫הייליגן באשעפער קען מען געהאלפן ווערן!‬ ‫יעדער איד זאל זיך זען מתבונן צו זיין‪ ,‬און זיך בעטן ביים הייליגן‬ ‫באשעפער‪" :‬דו האסט דאך אונז געגעבען אזא טאג און אזא‬ ‫מינוט‪ ,‬אזא הייליגע מצוה‪ ,‬גיב אונז אויך אריין א הארץ! לב טהור ברא‬ ‫לי אלקים"‪.‬‬ ‫רבותי‪ ,‬לאמיר זיך נעמען אין די האנט אריין! דער אייבערשטער איז‬ ‫'שומע תפלת כל פה' פון יעדן איינציגן איד! עס האט דאך‬ ‫נישט קיין שיעור און קיין ערך א תפלה פון א איד‪ ,‬פון יעדן איד אין‬ ‫וועלכען מצב ער זאל נאר זיין!‬ ‫על כל פנים‪ ,‬בעטן מיר זיך יעצט‪ ,‬דער אייבערשטער זאל העלפן‪,‬‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו א הרהור תשובה‪ ,‬אז מ'זאל מיר קענען‬ ‫דאווענען און זאגן דיבורים פארן אייבערשטן מיט א שטיקל הארץ‪,‬‬ ‫כאטשיג א שטיקל הארץ‪ ,‬מיר זאלן אלע זוכה זיין צו א נחת'דיג יאר‪,‬‬ ‫צו א שנת ישועה ברוחניות ובגשמיות‪ ,‬א שנת תשובה‪ ,‬און און עס זאל‬ ‫שוין טאקע זיין דער שנת גאולה‪ ,‬אז דאס גאנצע כלל ישראל זאל שוין‬ ‫געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫ּ‬ ‫י‪-‬ה‬ ‫"מן ַה ֵּמ ַצר ָק ָר ִ‬ ‫אתי‬ ‫לאמיר צוזאמען שרייען צום אייבערשטען‪ִ :‬‬ ‫ָענָ נִ י ַב ֶּמ ְר ָחב ּ‬ ‫י‪-‬ה"‪.‬‬ ‫זי‬ ‫‪4‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ַא ׁ ְש ֵרי ָה ָעם י ְֹד ֵעי ְתרו ָּעה ה' ְּבאוֹר ּ ָפנֶ ָיך יְ ַה ֵּלכוּן‪.‬‬ ‫א) לכאורה איז שווער‪ ,‬וואס איז דער שייכות פונעם 'רישא' – אז‬ ‫אידן ווייסן וויאזוי צו בלאזן שופר‪ ,‬צו דער 'סיפא' – אז‬ ‫אידן זענען זוכה צו גיין מיטן אור פונעם אייבערשטן?‬ ‫ב) אין מדרש שטייט (פסיקתא דר"כ כג‪ ,‬ד)‪" :‬וכי אומות העולם אינם‬ ‫יודעים להריע כמה קרנות יש להם וכמה בוקינס יש להם‬ ‫כמה סלפינגס יש להם ואת אומר אשרי העם יודעי תרועה‪ ,‬אלא אשרי‬ ‫העם שיודעין לפתות את בוראם בתרועה" – די גוים ווייסן אויך‬ ‫וויאזוי צו בלאזן שופר‪ ,‬אבער בלויז אידן ווייסן ווי צו 'מפתה' זיין‪,‬‬ ‫איבעררעדן דעם אייבערשטן דורך די תקיעות‪ .‬דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫וויאזוי זענען אידן מפתה דעם אייבערשטן דורך די תקיעות?‬ ‫ג) אויך שטייט אין מדרש (תנחומא ראה יא)‪" :‬בזכות שני דברים ישראל‬ ‫מתחטאין לפני המקום בזכות שבת ובזכות מעשרות" – אין‬ ‫זכות פון צוויי זאכן ווערן אידן גערייניגט פארן אייבערשטן‪ ,‬אין זכות‬ ‫פון שבת און פון מעשרות‪ .‬דארף מען פארשטיין דעם שייכות פון די‬ ‫צוויי זאכן?‬ ‫ד) אויך דארף מען פארשטיין‪ ,‬וואס איז דער כח פון 'מעשר' צו‬ ‫ברענגען א טהרה אויף א איד?‬ ‫ה) אויך קען מען מדייק זיין‪ ,‬פארוואס דער מדרש כאפט אן 'מעשרות'‬ ‫מיט א לשון רבים‪ ,‬און ביים 'שבת' כאפט ער ָאן א לשון יחיד?‬ ‫מען שטייט דאך יעצט אין אזא הויכער זמן פון תקיעת שופר‪ ,‬עס איז‬ ‫א בחינה אז עס קומט זיך צוזאם א קדושה פון 'עולם'‪' ,‬שנה' און‬ ‫'נפש'‪ .‬די קדושה פון 'עולם' – מען שטייט דאך אין א 'מקום קדוש'‪,‬‬ ‫אין בית המדרש צווישן אידישע קינדער וואס קומען זיך בעטן ביי‬ ‫הקב"ה אז מיר ווילן זוכה זיין צו אן אמת'דיגן הרהור תשובה‪ .‬דאס‬ ‫חי‬ ‫איז דער ענין פון 'מקום'‪.‬‬ ‫די קדושה פון 'שנה' – דארף מען דאך נישט זאגן דעם 'תוקף קדושת‬ ‫היום'‪ ,‬וואס יעצט ווערט נתעורר די מדה פון 'חסד'‪ ,‬היום הרת‬ ‫עולם‪ ,‬דער התעוררות פון בריאת העולם וואס עס איז געווען מיט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫'חסד'; ווי עס שטייט (תהלים פט‪ ,‬ג)‪" :‬עולם חסד יבנה"‪ .‬און דער קדושה‬ ‫פונעם טאג איז אזוי גרויס‪ ,‬אז דער תולדות זאגט (פרשת שלח וד)‪ ,‬אז די‬ ‫תפלות פון ראש השנה זענען מעלה אלע תפלות פון א גאנץ יאר‪ .‬און‬ ‫בפרט אז מען שטייט יעצט אין א זמן פון תקיעת שופר‪ ,‬וואס מען‬ ‫ווייסט פונעם זוהר הק' וואס מען זאגט פאר די תקיעות‪ ,‬וואס דאס‬ ‫מיינט תקיעת שופר‪ ,‬וואס אלץ עס ווערט יעצט אפגעטון‪.‬‬ ‫די קדושה פון 'נפש' ‪ -‬יעצט אין דעם זמן ווערט דאך דער נפש פון א‬ ‫איד אזוי נתעלה! עס איז נישט קיין ספק אז יעדער איד שטייט‬ ‫יעצט גאר הויך! מען דארף זיך נאר נעמען אין די האנט אריין‪ ,‬און‬ ‫נישט דורכלאזן דעם גרויסן געלעגנהייט פון אזא גרויסן און הייליגן‬ ‫זמן‪.‬‬ ‫אין אזא צייט איז אבער א איד אזוי צובראכן פון זיין מצב וואו ער‬ ‫האלט‪ .‬יעדער וואלט דאך געוואלט זיך צוגרייטן צו תקיעת‬ ‫שופר‪ ,‬יעדער האט געוואלט אנקומען צו תקיעת שופר מיט אן עבודה‬ ‫פון חודש אלול‪ ,‬תשובה צו טון מיט אן אמת'דיגקייט און מתקן זיין די‬ ‫מעשים זיינע‪ .‬און אז מען האלט שוין ביי תקיעת שופר‪ ,‬און מען איז‬ ‫נאכאלץ אזוי ליידיג און ארים נעבעך‪ ,‬ווערט מען דאך אזוי צובראכן‬ ‫אויף שברי שברים‪.‬‬ ‫דער עבודת ישראל (פרשת ראה ד"ה עשרה) ברענגט פון רבי'ן ר' אלימלך‬ ‫א טייטש אויף די משנה (ר"ה ב‪" :).‬באחד באלול ראש השנה למעשר‬ ‫וזל"ק‪" :‬דשמעתי משל ממורי מובא בספרי הגדול בפ' נצבים‪ ,‬שפעם א' תעו‬ ‫ד‬ ‫סוחרים מן הדרך ונחו שם לישן‪ ,‬עד שנזדמן להם איש להורות להם הדרך‪,‬‬ ‫ונזדמן א' שהוליכם למקום גדודי חיות ולסטים‪ ,‬ויש שהוליכן למקום ישר‪.‬‬ ‫והנמשל כי אותיות התורה שבהם נברא העולם באו בעה"ז כדמות סוחרים‪ ,‬ותעו‬ ‫מהדרך וישנים‪ ,‬ובא אחד ולומד לשמה מוליך אותן לדרך הישר לדבקן בשרשן‪,‬‬ ‫מה שאין כן כשאינו לומד לשמה מוליכן ללסטים ודפח"ח‪ .‬וכן הוא בתפלה‪ ,‬ע"י‬ ‫טי‬ ‫מחשבות זרות נפסל התפלה‪ ,‬ומשליכן במקום פסולי המוקדשין‪ .‬ואם מתפלל‬ ‫בר"ה בכוונה‪ ,‬מעלה כל התפלות של כל השנה שחרית לשחרית ומנחה‬ ‫למנחה וכו'"‪.‬‬ ‫וזל"ק‪" :‬עשר תעשר את כל תבואת זרעך‪ .‬הנה אדמו"ר הצדיק מורינו אלימלך‬ ‫ה‬ ‫זצ"ל פירש דרך רמז מה שאמרו חז"ל (ר"ה ב‪ ).‬באחד באלול ראש השנה‬ ‫למעשר בהמה‪ ,‬רבי אלעזר ורבי שמעון אומרים באחד בתשרי‪ .‬דאיתא בזוה"ק‬ ‫דמעשר רומז ליראה‪ ,‬כי י יראה כנודע‪ .‬והנה דעת התנא קמא מי שמתנהג כל‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫בהמה‪ ,‬רבי אלעזר ורבי שמעון אומרים באחד בתשרי"‪ ,‬זאגט דער‬ ‫רבי ר' אלימלך‪ ,‬אז 'מעשר' איז דער ענין פון 'יראה'‪ ,‬זאגט דער תנא‬ ‫קמא‪ ,‬אז דער וואס באקומט א 'יראה' און טוט תשובה ראש חודש‬ ‫אלול‪ ,‬איז א 'בהמה'! ווייל אן ערליכער איד וואס איז בגדר 'אדם'‬ ‫האט זיך אינזין א גאנץ יאר‪ ,‬און ער ווארט נישט אויף ראש חודש‬ ‫אלול‪ .‬אבער רבי אלעזר און רבי שמעון האלטן‪ ,‬אז ניין! אויב ער טוט‬ ‫כאטש תשובה ראש חודש אלול – איז ער נאך בגדר 'אדם'‪ ,‬נאר אויב‬ ‫ער לאזט דורכגיין דעם אלול ָאן גארנישט‪ ,‬און ערשט ראש השנה‬ ‫כאפט אים ָאן א ציטער און א יראה – דעמאלט איז ער ווי א 'בהמה'‪.‬‬ ‫מען קען אפשר זאגן לויט אונזער שפלות'דיגער מצב‪ ,‬אז הלואי זאלן‬ ‫מיר כאטש זיין ווי דער 'בהמה' פון רבי אלעזר און רבי שמעון!‬ ‫אויף אזא בחינת בהמה – וואס באלד ווי עס קומט אריין דער גרויסער‬ ‫הייליגער טאג ראש השנה‪ ,‬כאפט אים ָאן א 'יראה' און ער טוט‬ ‫"א ָדם ּו ְב ֵה ָמה‬ ‫תשובה – איז געזאגט געווארן דער פסוק (תהלים לו‪ ,‬ז)‪ָ :‬‬ ‫ֹׁ‬ ‫יע ה'" – א בהמה באקומט אויך א 'ישועה' פונעם אייבערשטן!‬ ‫תו ִש ַ‬ ‫בפרט אז מען טרעפט דאך א בחינה פון 'בהמתן של צדיקים' וואס‬ ‫דער אייבערשטער היט זיי אפ פון א מכשול; ווי די גמרא דערציילט‬ ‫(חולין ז‪ ,).‬אז דער חמור פון רבי פנחס בן יאיר האט נישט געוואלט עסן‬ ‫קיין טבל‪ .‬ממילא‪ ,‬אויב טוט מען כאטש תשובה באלד ווי מען קומט‬ ‫אריין אינעם יום טוב – איז מען כאטש א בחינה פון דער בהמה פון‬ ‫רבי אלעזר און רבי שמעון‪ ,‬וואס ער האט אויך משיג געווען אז מען‬ ‫דארף טון רצון הבורא‪.‬‬ ‫השנה בדרך הכסילים רק בר"ח אלול הוא מתעורר לתשובה וליראת הש"י‪ ,‬הוא‬ ‫כ‬ ‫כמו הבהמה שאין לו דעת אדם‪ ,‬וזהו שאמרו באחד באלול ראש השנה למעשר‬ ‫בהמה‪ ,‬שאז מי שיש לו דעת בהמה מתעורר ליראה הנרמז במעשר‪ .‬כי מי שהוא‬ ‫בבחינת אדם ירא השי"ת כל השנה כולה‪ .‬ורבי אלעזר ורבי שמעון אומרים באחד‬ ‫בתשרי‪ ,‬פירוש שמי שמתעורר על כל פנים בר"ח אלול הוא גם כן בבחינת אדם‪,‬‬ ‫אבל מי שממתין עד באחד בתשרי והוא ראש השנה יומא דדינא דכולי עלמא‬ ‫ואז רק משיג היראה הוא מעשה בהמה‪ ,‬כי על כל פנים צריך לדרוש שלשים יום‬ ‫קודם ודפח"ח"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫אבער ליידער אין אונזער מצב‪ ,‬וואס מען שטייט שוין ביים צווייטן‬ ‫טאג ראש השנהו ביי תקיעת שופר‪ ,‬און מען האט נאכאלץ נישט‬ ‫תשובה געטון‪ ,‬דאס הארץ איז נאכאלץ אזוי מטומטם און אזוי‬ ‫פארשטיינערט! מען האט נאכאלץ נישט געכאפט קיין ציטער –‬ ‫איז מען דאך נעבעך ערגער פון א בהמה! מען האט אפגעפירט א‬ ‫גאנץ יאר נישט ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און אפילו חודש אלול ‪ -‬האט‬ ‫מען זיך אויך נישט גענומען אין דער האנט אריין‪ ,‬און עס איז שוין‬ ‫דורכגעגאנגען אן ערשטער טאג ראש השנה‪ ,‬און נאכאלץ איז מען‬ ‫אזוי פארקלאפט און מטומטם! און אויף דעם וואונדערט זיך דער‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫"אם יִ ּ ָת ַקע שו ָפר ְ ּב ִעיר וְ ָעם לא יֶ ֱח ָרד ּו" –‬ ‫הייליגער נביא (עמוס ג‪ ,‬ו)‪ִ :‬‬ ‫מען האלט שוין ביי תקיעת שופר און דו ביסט נאכאלץ נישט‬ ‫דערציטערט? ווי קען זיין אזא מציאות? "אם לא עכשיו אימתי"‪ ,‬עס‬ ‫איז דאך שוין דאס שפעטסטע וואס קען זיין‪ ,‬פארוואס האסטו זיך‬ ‫נאכאלץ נישט געגעבן א וועק אויף? קומט אויס‪ ,‬אז עס איז יעצט א‬ ‫זמן וואס אפילו דער גרעסטער 'פחות שבפחותים' – וואס ער איז נאך‬ ‫ערגער פון א בהמה – דארף שוין אויך נתעורר ווערן‪.‬‬ ‫נו אויב אזוי‪ ,‬איז דאך זייער שווער‪ :‬וויאזוי איז דאס געשען אז א‬ ‫גאנץ יאר האבן מיר נישט געשפירט ווי מען פאלט ארויס פון דער‬ ‫קדושה? וויאזוי זענען מיר ווי ארויסגעפאלן פון דער קדושת הזמנים?‬ ‫ווי האלט מען גארנישט מיט מיט דעם אלול? וויאזוי איז דאס עפעס‬ ‫אז נאך אזויפיל כוחות הקדושה פון אלול און דעם ערשטן טאג ראש‬ ‫השנה פילט מען זיך נאכאלץ נעבעך אזוי מטומטם און אזוי ווייט?‬ ‫מה זה ועל מה זה? פארוואס איז מען טאקע אזוי אין אזא מצב?‬ ‫אבער באמת איז נישט קיין פלא פארוואס מיר זענען אזוי‬ ‫פארשטיינערט‪ ,‬ווייל מיר האבן נישט ליידער די צדיקים‬ ‫וואס זאלן אונז מעורר זיין דאס הארץ! פארצייטנס‪ ,‬האבן אידן זוכה‬ ‫געווען צו הערן דברי מוסר פון די הייליגע צדיקים און קדושים‪ ,‬די‬ ‫אכ‬ ‫תלמידי בעל שם טוב הק'‪ ,‬וואס דאס איז ארויסגעגאנגען פון טיפעניש‬ ‫פון זייער הארץ‪ ,‬מיט אזא פנימיות‪ ,‬מיט אזא אהבה און יראה‪ ,‬נו‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז ווען מען האט געהערט אזעלכע דיבורים איז מען‬ ‫בשנה ההיא חל יום א' דר"ה בשב"ק‪ ,‬ואז דרש רבינו ביום ב' לפני תקיעת שופר‪.‬‬ ‫ו‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫אודאי נתעורר געווארן! די דיבורים זענען אריינגעגאנגען טיף אין‬ ‫הארצן אריין‪ ,‬און עס האט צולאזט דאס פארשטיינערט הארץ! און‬ ‫אפילו שפעטער‪ ,‬אפילו אין אונזערע צייטן‪ ,‬האבן מיר נאך אויך‬ ‫געהאט צדיקים און קדושים‪ ,‬בפרט אז מיר האבן געהאט די זכיה צו‬ ‫הערן דיבורים פונעם רבי'ן זכרונו לברכה‪ ,‬וואס עס איז ממש געווען‬ ‫א בחינה פון "אם אבן הוא נימוח" (סוכה נב‪ ,):‬דער יצר הרע וואס ווערט‬ ‫אנגערופן 'אבן' (שם)‪ ,‬וואס ער מאכט דאס הארץ פארשטיינערט‪ ,‬איז‬ ‫אינגאנצן צולאזט געווארן!‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫דאס קען זיין מרומז אין פסוק (בראשית כט‪ ,‬י)‪" :‬וַ יְ ִהי ַּכ ֲא ֶשר ָר ָאה יַ ֲעקב‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ֶאת ָר ֵחל וגו' וַ ִ ּי ַ ּגש יַ ֲעקב וַ ָ ּי ֶגל ֶאת ָה ֶא ֶבן ֵמ ַעל ּ ִפי ַה ְ ּב ֵאר וַ ַ ּי ְש ְק ֶאת‬ ‫ֹ‬ ‫צאן ָל ָבן" – 'יעקב' איז מרמז אויפן צדיק‪ ,‬און 'רחל' איז מרמז אויפן‬ ‫כלל ישראל בשעת ווען זיי זענען אין גלות‪ ,‬וואס דעמאלט וויינט רחל‬ ‫"ר ֵחל ְמ ַב ָּכה‬ ‫אויף זייער שפלות; ווי עס שטייט אין פסוק (ירמיה לא‪ ,‬יד)‪ָ :‬‬ ‫ּ ֹ‬ ‫ַעל ָ ּבנֶ ָ‬ ‫יה"‪ .‬און דעמאלט אין גלות איז א בחינה פון "וְ ָה ֶא ֶבן ְגד ָלה ַעל ּ ִפי‬ ‫ַה ְ ּב ֵאר" – דער 'באר' איז מרמז אויפן מקור הקדושה‪ ,‬בפרט אויף די‬ ‫תורה הקדושה וואס ווערט אנגערופן 'באר מים חיים'‪ .‬נו‪ ,‬וואלט דאך‬ ‫יעדער איד געדארפט באקומען א געוואלדיגן חיות דקדושה פון דער‬ ‫תורה הקדושה‪ ,‬און יעדער איד וואלט ווען געדארפט אפרעכטן א‬ ‫ֹ‬ ‫יאר ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬אויף דעם זאגט דער פסוק‪" :‬וְ ָה ֶא ֶבן ְ ּגד ָלה ַעל‬ ‫ּ ִפי ַה ְ ּב ֵאר" – עס איז אבער דא א גרויסער שטיין‪ ,‬דאס איז דער יצר‬ ‫הרע – וואס ער פארשטיינערט דאס אידיש הארץ‪ ,‬און ער לאזט נישט‬ ‫צו אז עס זאל אריינשיינען אין הארץ די השפעת הקדושה פון די‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫תורה הקדושה‪ .‬זאגט דער פסוק‪" :‬וַ יְ ִהי ַּכ ֲא ֶשר ָר ָאה יַ ֲעקב ֶאת ָר ֵחל" ‪-‬‬ ‫ווען יעקב האט זיך אומגעקוקט און געזען וואספארא פנים דער‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫'רחל' – דאס מיינט מען אונז – האבן אינעם גלות‪" ,‬וַ ִ ּי ַ ּגש יַ ֲעקב" –‬ ‫הגשה זו תפלה (ב"ר צג‪ ,‬ו) ‪ -‬האט יעקב אנגעהויבן מתפלל זיין זיינע‬ ‫געוואלדיגע תפלות צום בורא כל עולמים‪ ,‬און דורכדעם האט ער‬ ‫אויסגע'פועל'ט‪ ,‬אז "וַ ָ ּי ֶגל ֶאת ָה ֶא ֶבן ֵמ ַעל ּ ִפי ַה ְ ּב ֵאר" – ער האט‬ ‫בכ‬ ‫אוועקגענומען דאס פארשטיינערט הארץ פון אידישע קינדער! און‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"וַ ַ ּי ְש ְק ֶאת צאן ָל ָבן" – ער האט אנגעטרינקען אידישע קינדער מיט‬ ‫קדושה וטהרה! און אלע צדיקים שבכל הדורות זענען געווען אין‬ ‫דער בחינה פון 'יעקב'‪ ,‬וואס זיי האבן געזאגט הייליגע דיבורים‪ ,‬און‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דורכדעם האבן זיי מעורר געווען די הערצער צו אן אמת'ן הרהור‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫ליידער היינט בעונותינו הרבים‪ ,‬האבן מיר נישט גארנישט! מה‬ ‫נאמר ומה נדבר‪ ,‬מיר זענען אין א מצב פון 'דלים ורקים'‪,‬‬ ‫מיר זענען געבליבן פארארימט‪ ,‬אזוי ליידיג און ווייניג‪ .‬מיר האבן נאך‬ ‫געהאט א אידז וועלכער האט באלאנגט צו די דורות הקודמים‪ ,‬וואס‬ ‫ער האט נאך אנגעפירט א יאר און א חודש אלול ווי די צדיקי אמת‪,‬‬ ‫אבער בעונותינו הרבים האבן מיר נישט געהאט די זכיה אז ער זאל‬ ‫בלייבן מיט אונז‪ .‬ממילא‪ ,‬האבן מיר נישט ווער עס זאל אונז‬ ‫אוועקנעמען דעם 'לב האבן' און מעורר זיין אונזערע הערצער צום‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫אבער טייערע אידן‪ ,‬דער אמת איז‪ ,‬אז דער כח הרבים וואס אידישע‬ ‫קינדער נעמען זיך צוזאם אינאיינעם‪ ,‬און ווילן נתקרב ווערן‬ ‫צו דער קדושה – האט אויך א געוואלדיגן כח! ווי די ספרים הקדושים‬ ‫(עי' דגל מחנה אפרים פר' ויצא ד"ה או‪ ,‬ומאור עינים פר' ויצא ד"ה ונאספו‪ ,‬ועוד) טייטשן‬ ‫ׁ‬ ‫דעם פסוק (בראשית כט‪ ,‬ג)‪" :‬וְ נֶ ֶא ְספ ּו ָש ָּמה ָכל ָה ֲע ָד ִרים וְ ָג ֲלל ּו ֶאת ָה ֶא ֶבן‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫צאן" – די תורה גיבט דא אן עצה וויאזוי‬ ‫ֵמ ַעל ּ ִפי ַה ְ ּב ֵאר וְ ִה ְשק ּו ֶאת ַה ּ‬ ‫מען קען אוועקנעמען דעם 'שטיין'‪ ,‬דעם 'לב האבן'‪ ,‬וואס לאזט נישט‬ ‫אריין קיין השפעה דקדושה פונעם 'באר מים חיים'‪ .‬זאגט די תורה‪,‬‬ ‫ׁ‬ ‫די עצה איז‪" :‬וְ נֶ ֶא ְספ ּו ָש ָּמה ָכל ָה ֲע ָד ִרים" ‪ -‬אלע שעפעלעך‪ ,‬דאס זענען‬ ‫די אלע אידישע קינדער וועלכע זענען דארשטיג צו טרינקען פונעם‬ ‫באר‪ ,‬זיי האבן א תשוקה צו דער קדושה – דארפן זיך צוזאמנעמען‬ ‫אלע אינאיינעם מיט אן אחדות‪ ,‬און דעמאלט האבן זיי א כח אז‬ ‫"וְ ָג ֲלל ּו ֶאת ָה ֶא ֶבן ֵמ ַעל ּ ִפי ַה ְ ּב ֵאר" – זיי קענען אוועקרוקן דעם יצר‬ ‫הרע! ווייל ווען אידישע קינדער נעמען זיך צוזאם‪ ,‬האבן זיי א 'כח‬ ‫הרבים' אוועקצונעמען דעם 'לב האבן' – אין דער בחינה וואס עס‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫גכ‬ ‫שטייט לעתיד (יחזקאל לו‪ ,‬כו)‪" :‬וַ ֲה ִסר ִתי ֶאת ֵלב ָה ֶא ֶבן ִמ ְ ּב ַש ְר ֶכם וְ נָ ַת ּ ִתי‬ ‫ׂ‬ ‫ָל ֶכם ֵלב ָ ּב ָשר"‪ .‬מיטן כח הרבים קען מען זוכה זיין אז עס זאל ווערן‬ ‫אביסל ליכטיגער און עס זאל זיך עפענען די כוחות הקדושה! און‬ ‫הדרשה זו הי' ראש השנה שנת תש"ס‪ ,‬כמו שנה אחר הסתלקות הרב הצדיק‬ ‫ז‬ ‫רבי יעקב מפשעווארסק זי"ע ביום כ"ז חשון תשנ"ט לפ"ק‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫מען זאל קענען האבן א שטיקל הרגש‪ ,‬א שטיקל געפיל‪ ,‬א שייכות‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫צאן" – קען מען‬ ‫מיט די איצטיגע זמנים! און דעמאלט "וְ ִה ְשק ּו ֶאת ַה ּ‬ ‫משקה זיין די צאן‪ ,‬אידן באקומען א חיות און א השפעה פון דער‬ ‫תורה הקדושה‪ .‬ממילא‪ ,‬הייליגע אידישע קינדער‪ ,‬לאמיר צוזאמען‬ ‫תשובה טון!‬ ‫טייערע אידישע קינדער‪ ,‬לאמיר זיך נישט אונטערשאצן! חס ושלום‬ ‫מען זאל נישט זאגן‪ ,‬אז היינטיגע צייטן קען מען נישט‬ ‫תשובה טון און זיך דערנענטערן צום אייבערשטן חלילה‪ ,‬ווייל‬ ‫פארקערט‪ ,‬די סיבה פארוואס מען האט אונז אוועקגענומען די‬ ‫צדיקים איז‪ ,‬ווייל פון הימל וויל מען אז מיר זאלן אליינס טון! מיר‬ ‫זאלן זיך אליינס אינזין האבן! ווי דער עוללות אפריםח זאגט‪ ,‬אז‬ ‫ווילאנג מען לערנט זיך אפ פונעם צדיק‪ ,‬צו גיין אין זיינע דרכים –‬ ‫האט מען די זכיה אז דער צדיק בלייבט מיטן דור נאך און נאך יארן‪,‬‬ ‫אבער אויב מען לערנט זיך נישט אפ פונעם צדיק און פון זיינע‬ ‫דרכים‪ ,‬נאר מען פארלאזט זיך אז דער צדיק וועט שוין מכפר זיין‬ ‫פארן דור און ממתיק זיין די גזרות‪ ,‬קומט דאך אויס פארקערט‪ ,‬אז‬ ‫דער צדיק איז גאר דער גורם אז אידן זאלן חלילה אפלאזן דעם 'דרך‬ ‫התורה' און נישט מורא האבן פון קיין פורעניות‪ ,‬דעריבער‪ ,‬נעמט‬ ‫מען צו דעם צדיק פונעם דור‪ ,‬און מען זאגט זיי‪" :‬פארלאזט אייך‬ ‫נישט אויף קיינעם! עטץ דארפט טון אליינס!"‪.‬‬ ‫דער עוללות אפרים ברענגט א משל אויף דעם‪ :‬אמאל איז געווען א‬ ‫גרויסע מדינה וואס זיי האבן געהאט א גרויסן מלך‪ ,‬א 'בעל‬ ‫מלחמות'‪ ,‬וואס ער האט גוט געקענט תכסיסי מלחמה און ער האט‬ ‫געהאט אונטער זיך א גרויסן מיליטער מיט אסאך גבורי מלחמה‪ .‬און‬ ‫אזוי האט ער איינגענומען אסאך מדינות אונטער זיך‪ .‬האט אמאל‬ ‫פאסירט‪ ,‬אז עס האבן זיך צוזאמענגענומען אסאך קליינע מדינות‬ ‫מלחמה צו האלטן מיט איינע פונעם מלך'ס מדינות‪ .‬און דארט האט‬ ‫דכ‬ ‫געוואוינט איינע פון די גרויסע גבורי מלחמה פונעם מלך‪ .‬אבער‬ ‫כאטש זיי האבן געהאט דעם גבור דארט‪ ,‬האבן זיי געוואלט אז דער‬ ‫חלק ד'‪ ,‬עמוד ה' מאמר תקל"ח‪ .‬חיברו הרב הגאון רבי אפרים מלונשיץ‪ ,‬רבו של‬ ‫ח‬ ‫התוי"ט‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫מלך זאל זיי שיקן נאך גבורים און מיליטער‪ ,‬דעריבער האבן זיי‬ ‫געשריבן א בקשה צום מלך אז ער זאל זיי שיקן א גרויסן חיל‪ .‬ווי‬ ‫דער קעניג האט באקומען דעם בריוו‪ ,‬האט ער געהייסן אז דער גבור‬ ‫וועלכער איז שוין דארט – זאל קומען צו אים און נישט שטיין צו‬ ‫הילף צו דער מדינה‪ .‬האבן זיך די בני מדינה זייער געוואונדערט‪ ,‬לא‬ ‫די אז ער שיקט זיי נישט נאך מיליטער‪ ,‬נעמט ער גאר אהיים דעם‬ ‫גבור וועמען זיי האבן שוין? איז געווען דארט א חכם‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫געזאגט‪" :‬דער מלך ווייסט אז עטץ האט יא די כוחות אליינס מלחמה‬ ‫צו האלטן מיט די שונאים! נאר עטץ זענט אייך מתעצל און עטץ‬ ‫נוצט נישט אויס אייערע כוחות‪ ,‬וויבאלד עטץ פארלאזט אייך אויפן‬ ‫מלך'ס גבורים און שטארקע מיליטער‪ ,‬דעריבער האט דער מלך‬ ‫צוריקגערופן דעם גבור צו זיך‪ ,‬ווייל ער וויל אז עטץ זאלט נישט‬ ‫האבן קיין ברירה און עטץ זאלט מוזן אליינס מלמחה האלטן מיטן‬ ‫שונא‪ ,‬ממילא‪ ,‬וועט עטץ ארויסברענגען אייערע כוחות מכח אל‬ ‫הפועל‪ ,‬און דעמאלט וועט קיינער אייך נישט קענען באזיגן!"‪.‬‬ ‫זאגט דער עוללות אפרים‪ ,‬דער נמשל איז‪ :‬דער אייבערשטער איז אן‬ ‫'איש מלחמה'‪ ,‬ער איז 'שובר אויבים ומכניע זדים'‪ ,‬ער האלט‬ ‫מלחמה מיט דער סטרא אחרא און איז זיי כסדר מכניע‪ .‬און צו דעם‬ ‫האט דער אייבערשטער גרויסער גבורי מלחמה‪ ,‬דאס זענען די‬ ‫צדיקים וואס זיי טוען דעם רצון ה' און האלטן מלחמה מיטן יצר‬ ‫הרע‪ .‬אבער אמאל געשעט אז כלל ישראל שפירט ווי עס נעמען זיך‬ ‫צוזאם אלע מיני נסיונות און כוחות הטומאה קעגן זיי‪ ,‬און מען‬ ‫שפירט ממש ווי דער יצר הרע וויל איינשלינגען דאס ביסל קדושה‬ ‫וואס איז נאך געבליבן‪ ,‬און אידן בעטן דעם אייבערשטן אז ער זאל‬ ‫זיי שיקן גרויסע לייט מלחמה צו האלטן מיט די אלע נסיונות‪ .‬אבער‬ ‫אנשטאט דעם‪ ,‬געשעט פארקערט‪ ,‬אז דער אייבערשטער נעמט גאר‬ ‫צו דעם איינעם צדיק אויף וועמען אידן האבן זיך געהאט פארלאזט‪.‬‬ ‫הכ‬ ‫פארוואס טוט דאס דער אייבערשטער? ווייל ער ווייסט אז אידן‬ ‫האבן יא די כוחות זיך צו שלאגן און מנצח זיין! און ער ווייסט‪ ,‬אז‬ ‫אויב וועלן אידן זיך נישט אליין נעמען – איז נישט גענוג די כוחות פון‬ ‫צדיקים! מען מוז האבן די כוחות פון גאנץ כלל ישראל! נאר אזוי קען‬ ‫מען מנצח זיין די אלע שונאים און די אלע כוחות הטומאה‪ ,‬און אויב‬ ‫פארלאזט מען זיך אויפן צדיק'ס זכות‪ ,‬און צוליב דעם פירט מען זיך‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫נישט ווי עס דארף צו זיין – נעמט מען אים צו פון הימל‪ ,‬כדי אידן‬ ‫זאלן נישט האבן קיין ברירה און זיך מוזן נעמען אין די האנט אריין‪.‬‬ ‫מיט דעם טייטשט דער עוללות אפרים דעם פסוק (שמואל ב א‪ ,‬יח)‪:‬‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫אמר‬ ‫"וַ יְ קנֵ ן ָ ּדוִ ד ֶאת ַה ִ ּקינָ ה ַה ּזאת ַעל ָשא ּול וְ ַעל יְ הונָ ָתן ְ ּבנו‪ ,‬וַ ּי ֶ‬ ‫יך ָח ָלל ֵא ְ‬ ‫ֹ‬ ‫מו ֶת ָ‬ ‫ׂ‬ ‫ׁ‬ ‫יך נָ ְפל ּו‬ ‫צ ִבי יִ ְש ָר ֵאל ַעל ָ ּב‬ ‫ְל ַל ֵּמד ְ ּבנֵ י יְ ה ּו ָדה ָק ֶשת וגו' ַה ְ ּ‬ ‫ֹ‬ ‫ִג ּבו ִרים" – דוד המלך האט געקלאגט אויפן צדיק יהונתן‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס מען האט אים אוועקגענומען פון דער וועלט איז‪ ,‬כדי‬ ‫אויסצולערנען פאר אידישע קינדער‪ ,‬אז זיי זאלן אליינס האלטן דעם‬ ‫'קשת' און מלחמה האלטן מיטן יצר הרע! און דערפאר זענען געפאלן‬ ‫די 'גבורים' אין דער מלחמה‪ ,‬כדי אידן זאלן זיך נישט פארלאזן אויף‬ ‫די גבורים‪ ,‬נאר זיי זאלן אליינס זיך לערנען די אלע תכסיסי מלחמה‬ ‫וויאזוי כובש צו זיין דעם יצר הרע‪.‬‬ ‫לעניננו‪ ,‬ליידער האבן מיר פארלוירן אזא צדיק וקדוש‪ ,‬א איד‬ ‫וועלכער האט נאך מיטגעלעבט מיט אונזער דור‪ .‬נו‪ ,‬דארף‬ ‫מען זיך געבן א דין וחשבון און אריינטראכטן‪ :‬ווער ווייסט צי עס איז‬ ‫נישט געווען דער ענין‪ ,‬אז מען האט זיך צופיל געהאט פארלאזט‬ ‫אויף אים און מען האט נישט געטון גענוג מיט די אייגענע כוחות‪.‬‬ ‫ממילא קומט אויס‪ ,‬אז מען זאגט אונז פון הימל‪ ,‬אז מיר קענען יא‬ ‫צוזאמנעמען די כוחות און אוועקנעמען דעם 'לב האבן' און‬ ‫נתעורר ווערן צו תשובה באמת‪ .‬און מיר דארפן זיך ארויסנעמען א‬ ‫מוסר השכל אויף ווייטער‪ ,‬ווייל עס זענען זיכער נאך היינט אויך‬ ‫פארהאן צדיקי הדור‪ ,‬צדיקים נגלים און צדיקים נסתרים; ווי דער‬ ‫חובת הלבבות שרייבט (שער התשובה פרק ו') "ואין דור מן הדורות ריק‬ ‫ממנו‪ ,‬כמו שאמרו רבותינו‪ ,‬זכרונם לברכה (קדושין עב‪ ):‬עד שלא כבתה‬ ‫שמשו של משה זרחה שמשו של יהושע תלמידו‪ ,‬עד שלא כבתה‬ ‫שמשו של עלי זרחה שמשו של שמואל הרמתי‪ ,‬עד שלא כבתה שמשו‬ ‫של אליהו זרחה שמשו של אלישע‪ ,‬יום שמת רבי עקיבא נולד רבינו‬ ‫וכ‬ ‫הקדוש‪ .‬ועל הדרך הזה ימצא בכל הדורות ובכל הארצות‪ ,‬לא יחסר‬ ‫קורא אל האלהים ואל עבודתו ומורה את תורתו"‪ .‬און דורכדעם וואס‬ ‫מיר וועלן זיך נישט אינגאנצן פארלאזן אויף זיי‪ ,‬נאר מען וועט אליינס‬ ‫טון מצוות און מעשים טובים – וועט מען זיי נישט דארפן אוועקנעמען‬ ‫חלילה‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫נחזור לעניננו‪ ,‬אונזער כח אוועקצונעמען דעם 'אבן מעל פי הבאר'‪,‬‬ ‫צו עפענען דאס הארץ‪ ,‬איז דורכן אחדות וואס מיר קומען זיך‬ ‫צוזאם אינאיינעם און מיר ווילן אלע תשובה טון און נתקרב ווערן‬ ‫צום אייבערשטן‪ .‬בפרט אז דורכדעם ווערן מיר אלע נכלל אינאיינעם‬ ‫גדולים וקטנים‪ ,‬נו‪ ,‬עס זענען דאך זיכער פארהאן אזעלכע אידן וואס‬ ‫זיי האבן תשובה געטון גאנץ חודש אלול און יא געהאט א גוטע הכנה‬ ‫צו דעם טאג‪ ,‬ווער רעדט נאך ווען ראש השנה איז שוין אנגעקומען‬ ‫– האבן זיי אודאי ריכטיג תשובה געטון און אריינגעקומען אינעם‬ ‫טאג מיט א הארץ און א הרגש דקדושה‪ ,‬ממילא‪ ,‬אז מען נעמט זיך‬ ‫צוזאם אינאיינעם‪ ,‬איז נישט קיין ספק אז די דאזיגע אידן האבן זיכער‬ ‫א השפעה אויף די 'חלושי כח'‪ ,‬אז אויך זיי זאלן קענען עפעס צוקומען‬ ‫צו א שטיקל הרהור תשובה! זיי זאלן נישט חלילה נדחה ווערן חס‬ ‫"ל ִב ְל ּ ִתי יִ ַ ּדח ִמ ֶּמ ּנ ּו נִ ָ ּדח"‪.‬‬ ‫ושלום; ווי עס שטייט (שמואל ב יד‪ ,‬יד)‪ְ :‬‬ ‫בפרט היי יאר‪ ,‬וואס מיר האבן געהאט דעם ערשטן טאג דעם שבת‬ ‫קודש‪ ,‬וואס דאס איז דער 'מקור הרחמים'‪ ,‬דער 'מקור הדעת'‬ ‫און דער כח פון 'שבת בו תשוב'‪ .‬און דער דברי חיים זאגט (ראש השנה‬ ‫ד"ה בפסוק תקעוט) אז דער שבת פועל'ט אלץ וואס דער שופר וואלט‬ ‫גע'פועל'ט! פונקט ווי דער שופר איז מעורר רחמים און דערמאנט‬ ‫דעם זכות אבות – אזוי אויך‪ ,‬טוט דער שבת קודש די אלע פעולות!‬ ‫נו‪ ,‬פארשטייט זיך אליינס‪ ,‬אז אויב דער שבת פועל'ט פאר אונז‪,‬‬ ‫ווערט דאך עס געטון אויף א שלימות'דיגן אופן ווי עס פאסט פארן‬ ‫שבת קודש‪.‬‬ ‫דאס קען זיין פשט אין מדרש‪" :‬בזכות שני דברים ישראל מתחטאין‬ ‫לפני המקום בזכות שבת ובזכות מעשרות"‪ .‬מען האט דאך‬ ‫געברענגט פון נועם אלימלך‪ ,‬אז 'מעשר' גייט ארויף אויף 'יראה' און‬ ‫'תשובה'‪ ,‬ממילא זאגט דער מדרש‪ ,‬אז דער כח פון אידן וויאזוי זיי‬ ‫קענען זיך רייניגן פארן אייבערשטן‪ ,‬איז דורכן כח פון שבת קודש –‬ ‫זכ‬ ‫וזל"ק‪" :‬דהנה בשבת אין תוקעין‪ ,‬ונראה לי דאף על פי כן מתוקן ממילא כמו‬ ‫ט‬ ‫בתקיעה ממש‪ .‬דהנה מבואר בגמרא (שבת י"ב‪ ).‬דבמבקר החולה אומרים‪,‬‬ ‫יכולה היא שתרחם‪ ,‬והיינו שבכח קדושת השבת בא הרפואה בלא צעקה‬ ‫ותפלה‪ ,‬כמפורש שם בפירוש רש"י ז"ל‪ ,‬וכמו כן גבי תקיעות דהוא לעורר רחמים‬ ‫מלמעלה‪ ,‬ושבת קודש מקור הרחמים וממילא בא הרחמים לכל ישראל"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫וואס דער ערשטער טאג ראש השנה איז אויסגעפאלן דערין‪ ,‬און‬ ‫דורכן 'כח הרבים' פון 'מעשרות'‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬דער גאנצער ציבור‬ ‫צוזאמען טוט תשובה אינאיינעם‪ ,‬דורך די צוויי זכותים‪ ,‬רייניגן זיך‬ ‫אידן פארן אייבערשטן‪ ,‬און מען באקומט א ריין הארץ‪.‬‬ ‫אז מען שטייט אין אזא צייט‪ ,‬דארפן זיך אלע מחזק זיין אינאיינעם‪.‬‬ ‫אבער די שאלה פרעגט זיך‪ :‬מיט וואס קען מען זיך מחזק זיין?‬ ‫אונז האבן דאך גארנישט? אין בנו תורה ולא מעשים טובים‪ ,‬מיט‬ ‫וואס קען מען זיך מחזק זיין און קומען פארן אייבערשטן?‬ ‫דער תירוץ איז‪ :‬טאקע מיט דעם צובראכנקייט גופא! ווי דער‬ ‫קדושת לוי טייטשט (דרושים ר"הי)‪" :‬באין מליץ יושר" – אויב א איד‬ ‫ווייסט אז ער איז 'אין'‪ ,‬ער האט גארנישט‪ ,‬דאס אליינס איז א 'מליץ‬ ‫יושר' פאר אים! און אויף א צווייטן פלאץאי טייטשט ער אויס די‬ ‫וזל"ק‪" :‬באין מליץ יושר כו'‪ .‬דעיקר הוא דאדם אף על פי שחטא רק כיון שיודע‬ ‫י‬ ‫שחטא ומבקש מלפניו יתברך שימחול לו ומכיר בשפלותו זה הוא גופא למליץ‬ ‫יושר לפניו‪ .‬וזהו באין‪ ,‬במדה שאדם מחזיק עצמו לאין‪ ,‬זה גופא מליץ יושר"‪.‬‬ ‫וזל"ק‪" :‬בגמרא (ר"ה יז‪ ).‬ורב חסד כו' חד אמר נושא וחד אמר כובש ועיין ברש"י‬ ‫אי‬ ‫כובש הזכיות‪ .‬ויש בכאן דקדוק הלא בכתוב נאמר יכבוש עונותינו‪ .‬ויבואר‪ ,‬כי‬ ‫ענין השם יתברך ברוב חסדו דרכו להיטיב כשבא לפני כסא הכבוד חס ושלום‬ ‫עונותיהן של ישראל הוא מלמד זכות על ישראל עם קדושו‪ .‬ובשני בחינות‪.‬‬ ‫הבחינה האחת‪ ,‬שאומר הם אינם חייבים על עונותיהן כלל וכלל‪ ,‬כי בידי הכח‬ ‫והגבורה ובידי למנוע אותם מלעשות שום דבר נגד רצוני ואני כביכול בעצמי‬ ‫גורם לעונותיהן כהא דכתיב (מיכה ד‪,‬ו) ואשר הרעותי‪ ,‬ונמצא לפי זה מגדיל‬ ‫העונות והם עולים למעלה‪ .‬וזה חד אמר נושא כו'‪ ,‬הרמז שנושא העון למעלה‬ ‫לעצמו שנאמר נושא עון‪ .‬ויש עוד בחינה שהקדוש ברוך הוא מלמד זכות על‬ ‫ישראל על עונותיהם‪ ,‬דהיינו שאומר מחמת שהם למטה ואינם רואין את כבודי‬ ‫על ידי זה הם חוטאים‪ ,‬כי אלו היו רואין למעלה את כבודי לא היו חוטאים כלל‪.‬‬ ‫וזהו יכבוש עונותינו למטה מחמת שהם למטה הם חוטאים והזכיות הם גוברים‬ ‫על ישראל‪ .‬ובזה יבואר פירש"י וגם בזה יבואר הפסוק (שם ז‪,‬יח) מי אל כמוך‬ ‫נושא עון ועובר על פשע‪ ,‬ויבואר על פי משל‪ ,‬כי אם אדם רואה לאדם אחד שאין‬ ‫חכ‬ ‫לו עמו שום שייכות שעושה דבר שטות אזי אינו מוכיחו כלל וכשאדם רואה שבנו‬ ‫חס ושלום עושה דבר שטות אז מגדיל השטות בעיניו ומוכיחו על פניו שלא‬ ‫לעשות עוד ומדריכו בדרך הישר ומגדיל השטות שלא לעשות עוד ואף על פי‬ ‫כן ימחול לו על אותו עון ונמצא זה שמגדיל השטות בעיניו ומוכיחו זה מורה על‬ ‫אהבת אב על הבן‪ ,‬כי זה שמוכיחו מחמת שאוהב אותו ומגדיל להשטות בכדי‬ ‫שלא יעשה עוד ומוחל לו‪ .‬וזהו פירוש הפסוק מי אל כמוך נושא עון‪ ,‬כלומר‬ ‫שמגדיל העון בכדי שלא לעשות עוד‪ ,‬כי מלת נושא לשון מגדיל ואף על פי כן‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫מחלוקת אין די גמרא (ר"ה יז‪ ,).‬וואס איינער זאגט 'נושא עון'‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער הייבט אויף די עבירה פונעם וואגשאל‪ ,‬כדי די מצוות‬ ‫זאלן אראפוועגן‪ ,‬און איינער זאגט 'כובש'‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫שטופט אראפ דעם 'כף זכיות'‪ ,‬אז די מצוות זאלן אראפוועגן‪ .‬איז‬ ‫דער קדושת לוי מסביר‪ ,‬אז 'נושא' מיינט‪ ,‬אז ווען דער אייבערשטער‬ ‫זעט ווי אידן האבן חרטה און טוען תשובה‪ ,‬נעמט דער אייבערשטער‬ ‫די עבירה און הייבט עס אויף צו זיך‪ ,‬און ער זאגט‪" :‬איך בין שולדיג‬ ‫אין דעם וואס זיי האבן געזינדיגט! איך וואלט געקענט מאכן אז זיי‬ ‫זאלן נישט דורכפאלן‪ ,‬און דאס איז אלעס מיין חטא כביכול"‪ .‬ווידער‬ ‫איז פארהאן א בחינה‪ ,‬וואס אידן זענען אזוי בשפלות‪ ,‬זיי זענען אזוי‬ ‫צובראכן‪ ,‬זיי זענען אזוי צולאמיעט פון די 'תאוות וטרדות הזמן' אז‬ ‫זיי האבן אפילו נישט די כוחות תשובה צו טון ווי עס דארף צו זיין‪,‬‬ ‫דעמאלט איז דער אייבערשטער 'כובש' דעם עון‪ ,‬ער שטופט עס‬ ‫אראפ‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬דער אייבערשטער זאגט‪" :‬אודאי זינדיגן זיי‪ ,‬זיי‬ ‫זענען דאך אין אזא נידריגע וועלט! קוק ווי נידריג זיי זענען נעבעך‪,‬‬ ‫נו‪ ,‬וואס זענען זיי שולדיג? ווען זיי וואלטן געווען דא אין הימל און‬ ‫געזען מיין קדושה – וואלטן זיי דאך אודאי נישט געזינדיגט!"‪ .‬און‬ ‫דורכדעם זענען זיי זוכה בדין‪.‬‬ ‫די משנה זאגט (סוטה מט‪" :):‬בעקבות משיחא חוצפא יסגא וכו' ומלכות‬ ‫תהפך למינות ואין תוכחת בית וועד יהיה לזנות וכו' פני הדור כפני‬ ‫הכלב הבן אינו מתבייש מאביו ועל מה יש לנו להשען על אבינו‬ ‫שבשמים"‪ .‬איז דאך לכאורה שווער‪ ,‬וואס איז דער חידוש פונעם‬ ‫אויספיר 'על מי לנו להשען'‪ ,‬אודאי אויב דער דור איז אזוי נידריג און‬ ‫מקולקל‪ ,‬קען מען זיך נישט פארלאזן אויף קיינעם אויסער אויפן‬ ‫אייבערשטן אליינס?‬ ‫נאר דער תירוץ איז‪ :‬דער חשכות און הסתר פנים פון עקבתא‬ ‫דמשיחא וועט זיין אזוי שטארק‪ ,‬אז דאס וועט משפיע זיין אויף‬ ‫טכ‬ ‫אידישע קינדער אז עס וועט זיי זיין זייער שווער זיך צאמצונעמען די‬ ‫כוחות פון בטחון! מען וועט חלילה מיינען אז מען האט נישט קיין‬ ‫תקוה און מען וועט מיינען אז מען איז שוין לאחר יאוש רח"ל! מען‬ ‫עובר על פשע מוחל לו העון שעשה"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫וועט מיינען אז מען איז שוין אין א מצב וואס מען האט שוין פארלוירן‬ ‫די בחירה רח"ל! דערפאר זאגט די משנה‪ ,‬אפילו אין אזא מצב זאלסטו‬ ‫וויסן אז דו מעגסט זיך נאכאלץ פארלאזן אויפן טאטן אין הימל! און‬ ‫אויב דו שפירסט זיך דערווייטערט פון אים‪ ,‬זאלסטו שרייען‪" :‬טאטע‬ ‫אין הימל העלף‪ ,‬רחם על ישראל עמך ועל ירושלים עירך ועל ציון‬ ‫משכן כבודך!"‪.‬‬ ‫דאס איז דער ענין פון תקיעת שופר‪ ,‬וואס דאס איז אן ענין פון‬ ‫הכנעה און שברון לב; ווי מען זאגט ביים דאווענען (שחרית ברכת‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫"ב ּשו ָפר ֲא ַפ ּ ֶת ּנ ּו ּו ְב ֶב ֶר ְך ְּכ ִר ָ‬ ‫יעה"‪ ,‬מען גייט צו מיט א צובראכנקייט‪,‬‬ ‫אבות)‪ּ ַ :‬‬ ‫אינעם היינטיגן דור ווייסן מיר נישט די אלע הויכע כוונות‪ ,‬נאר איין‬ ‫זאך "רחמנא אמר תקעו"‪ ,‬מען וויל מקיים זיין די מצוה כתיקונה‪ ,‬מיר‬ ‫וואלטן געוואלט אז אונזער שופר זאל זיין לנחת רוח פארן‬ ‫אייבערשטן! אונזערע תקיעות זאל זיך דערהערן אין הימל‪ ,‬און עס‬ ‫זאל אונז מעורר זיין פונעם שלאף‪ .‬און דאס אלעס איז נאר דורכן‬ ‫צובראכנקייט וואס א איד שרייט צום אייבערשטן‪" :‬אין לנו להשען‬ ‫אלא על אבינו שבשמים"‪ ,‬מיר האבן נישט קיין שום אייגענע כוחות‪,‬‬ ‫מען קען אזוי ווייניג צושטעלן‪ ,‬אבער מיר האבן אמונה און בטחון אז‬ ‫דו קענסט אונז העלפן!"‪ .‬און אמונה האט דאך נישט קיין שיעור‪ ,‬ווי‬ ‫ווייט מען קען גיין דערמיט‪.‬‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"א ְש ֵרי ָה ָעם י ְד ֵעי ְתר ּו ָעה" – וואויל איז דאס‬‫דאס זאגט דער פסוק‪ַ :‬‬ ‫פאלק וואס ווייסט וויאזוי מען גייט צו צום תרועה‪ ,‬זיי גייען צו‬ ‫מיט אזא צובראכנקייט‪ ,‬זיי ווייסן אז זיי קענען גארנישט אליינס‪ ,‬נאר‬ ‫ֹ‬ ‫אור ּ ָפנֶ ָ‬ ‫יך יְ ַה ֵ ּלכ ּון" – נאר דיין אור קען זיי העלפן! מיר‬ ‫איין זאך "ה' ְ ּב‬ ‫האבן נישט אויף קיינעם זיך צו פארלאזן! נאר דו קענסט אונז! נאר‬ ‫דו ווייסט אונזער הארץ!‬ ‫דאס זאגט דער מדרש‪" :‬וכי אומות העולם אינם יודעים להריע" – די‬ ‫אומות העולם קענען דאך אויך צושטעלן א תקיעת שופר?‬ ‫ל‬ ‫"אלא אשרי העם שיודעין לפתות את בוראם בתרועה" – די גוים האבן‬ ‫נישט דעם צובראכנקייט‪ ,‬זיי האלטן אז זיי האבן אייגענע זכותים און‬ ‫כוחות‪ ,‬בלויז אידישע קינדער האבן דעם צובראכנקייט וואס זיי‬ ‫שפירן זיך ווי א 'חרס הנשבר'‪' ,‬מן המצר' פון ענגשאפט מיט א 'ברך‬ ‫כריעה'‪ ,‬און דורכדעם זענען זיי מפתה דעם אייבערשטן; ווי מען‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫האט געברענגט פון קדושת לוי‪ ,‬אז דאס איז דער גרעסטער מליץ‬ ‫יושר פאר אידישע קינדער‪ .‬ממילא לאמיר אלע שרייען און זיך בעטן‬ ‫י‪-‬ה ָענָ נִ י ַב ֶּמ ְר ָחב ּ‬ ‫י‪-‬ה"‪.‬‬ ‫"מן ַה ֵּמ ַצר ָק ָר ִ‬ ‫אתי ּ‬ ‫ביים בורא כל עולמים‪ִ :‬‬ ‫‪4‬‬ ‫ַא ׁ ְש ֵרי ָה ָעם י ְֹד ֵעי ְתרו ָּעה ה' ְּבאוֹר ּ ָפנֶ ָיך יְ ַה ֵּלכוּן‪.‬‬ ‫א) דער מדרש זאגט (ויק"ר כט‪ ,‬ד)‪" :‬וכי אין אומות העולם יודעים להריע‬ ‫וכו' אלא שהן מכירין לפתות את בוראן בתרועה והוא עומד‬ ‫מכסא הדין לכסא רחמים ומתמלא עליהם רחמים והופך להם מדת‬ ‫הדין למדת רחמים" – דער ענין פון 'יודעי תרועה' מיינט‪ ,‬אז אידן‬ ‫ווייסן וויאזוי מפתה צו זיין דעם אייבערשטן מיט דער תרועה‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬וואס איז טאקע דער ידיעה וואס אידן ווייסן און די אומות‬ ‫העולם ווייסן דאס נישט?‬ ‫ֹ‬ ‫אור ּ ָפנֶ ָ‬ ‫יך יְ ַה ֵ ּלכ ּון" – זיי זאלן ווערן‬ ‫ב) דער פסוק פירט אויס‪" :‬ה' ְ ּב‬ ‫באלאכטן מיט דעם אור פון דיין פנים כביכול‪ .‬פארוואס‬ ‫דערמאנט ער דא דעם 'שם'‪ ,‬כאילו ערשט יעצט הייבט ער ָאן צו‬ ‫רעדן צום אייבערשטן‪ ,‬ער רעדט דאך א גאנצן צייט צום אייבערשטן?‬ ‫אויך איז שווער דער אויסשטעל‪ ,‬אז ער זאגט דעם שם איידער 'באור‬ ‫פניך'‪ ,‬געווענליך טרעפט מען אלעמאל פארקערט‪ ,‬ווי מען זאגט‬ ‫ביים דאווענען‪" :‬באור פניך נתת לנו ה' אלקינו"‪ ,‬און אזוי זאגט מען‬ ‫אויך‪" :‬אור פניך עלינו אדון נשא"‪ .‬און פארוואס דא זאגט מען קודם‬ ‫דעם שם – איידער מען בעט אויפן אור פנים?‬ ‫ג) די גמרא זאגט (ר"ה יז‪" :).‬אהבתי כי ישמע ה' קול תחנוני‪ ,‬אמרה‬ ‫אל‬ ‫כנסת ישראל לפני הקדוש ברוך הוא‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬אימתי‬ ‫אני אהובה לפניך בזמן שאתה שומע קול תחנוני" – כנסת ישראל‬ ‫זאגט‪ ,‬ווען בין איך באליבט ביים אייבערשטן‪ ,‬בשעת ווען ער הערט‬ ‫זיך איין צו מיין געבעט‪ .‬לכאורה‪ ,‬מילא צו זאגן אז דאס וואס דער‬ ‫אייבערשטער הערט אונז אויס‪ ,‬קומט פון דעם וואס ער האט אונז‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ליב – פארשטייט מען‪ ,‬אבער וואס איז פשט אין דעם וואס דער‬ ‫מדרש זאגט‪ ,‬אז 'דורכדעם' וואס ער הערט אונז אויס – האט ער אונז‬ ‫ליב? אויך איז שווער דער כפל הלשון 'קול תחנוני'‪ ,‬ער וואלט געקענט‬ ‫זאגן בלויז 'קולי' אדער בלויב 'תחנוני'?‬ ‫ד) ווייטער זאגט דארט די גמרא‪" :‬דלותי ולי יהושיע‪ .‬אף על פי שדלה‬ ‫אני מן המצות לי נאה להושיע" – כאטש איך בין ארים פון‬ ‫מצוות‪ ,‬דאך איז שיין מיר צו העלפן‪ .‬וואס איז דער פשט‪ ,‬פארוואס‬ ‫טאקע איז שיין אונז צו העלפן אויב מיר זענען ארים פון מצוות?‬ ‫ה) אויף דעם פסוק שטייט אין מדרש (מדרש תהלים קטז)‪" :‬אהבתי כי‬ ‫ישמע ה'‪ .‬אמרה כנסת ישראל‪ ,‬אוהבת אני אותך‪ ,‬לפיכך‪,‬‬ ‫אהבתי כי ישמע ה'" – כנסת ישראל זאגט פארן אייבערשטן‪ ,‬איך‬ ‫האב דיר ליב‪ ,‬און דערפאר האב איך ליב ווען דו הערסט מיך אויס‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬ווען איינער איז מתפלל אויף א ישועה און ער ווערט‬ ‫געהאלפן‪ ,‬האט ער דאך בעיקר ליב דאס וואס ער האט באקומען זיין‬ ‫משאלות לבו‪ ,‬און דאס האט דאך נישט צוטון מיטן ענין פון אהבת‬ ‫ה'?‬ ‫וואס איז דער באדייט פון 'חולה מעים' און 'חולה ראש'?‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬דער בני יששכר (תשרי ג‪ ,‬יאבי) ברענגט צו‬ ‫א מדרש תהלים (מזמור ט)‪ ,‬וואס דארט שטייט דער לשון‪" :‬השבעתי‬ ‫וזל"ק‪" :‬במדרש תהלים [מזמור טו] השבעתי אתכם בנות ירושלים וכו' אם‬ ‫בי‬ ‫תמצאו את דודי מה תגידו לו שחולת אהבה אני [שה"ש ה ח] אני איני חולי‬ ‫מעים ולא חולי ראש וממה אני חולה מאהבתו‪ ,‬עכ"ל‪ ,‬הנה הרב הגדול מהר"ש‬ ‫אלגזי ז"ל בספרו אהבת עולם דקדק על דבריהם ז"ל‪ ,‬למה אמרו אני איני לא‬ ‫חולי מעים וכו'‪ ,‬הרי באמור שחולת אהבה אני שולל כל מיני חלאים‪ ,‬ומפרש הוא‬ ‫ז"ל דהנה כל דברי שיר השירים הם כדברי חושק על חשוקתו ודברי החשוקה‬ ‫על החושק‪ ,‬והנה בכאן דברי החשוקה בחליה והחשוק הרחיק ממנה נדוד‪ ,‬והנה‬ ‫יש אתנו להלכה אין מבקרין לא לחולי מעיים ולא לחולי ראש [נדרים מא‪,].‬‬ ‫בל‬ ‫והנה אומרת החשוקה בחליה‪ ,‬אם תמצאו את דודי לא תגידו לו רק חולת אהבה‬ ‫אני‪ ,‬ועי"ז יבא לבקרני ולא יהיה חושש שאני מן חולי מעיים או חולי ראש (שאין‬ ‫לבקרם)‪ ,‬והנמשל‪ ,‬מה שאני מבקש שיבא דודי אלי‪ ,‬אין כונתי במבוקשי מחמת‬ ‫שאני חולה חולי מעיים‪ ,‬היינו למלא נפשי כי ארעב בגודל הדחקות ועניות של‬ ‫ישראל כי האומות מפשיטים עורם מעליהם‪ ,‬הגם כי באמת אני חולה גם על זה‪,‬‬ ‫אין מבוקשי בביאת דודי עבור זה היינו שיבא ויבשרני בכסף וזהב ואדרכמונים‪,‬‬ ‫וכן אין מבוקשי עבור חולי ראש היינו מה שאני צריך להיות כפוף ראש לפני‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫אתכם בנות ירושלים‪ .‬חולת אהבה‪ ,‬חולי שאינה של מעים ולא של‬ ‫האומות ומעבידין אותי בעבודת פרך בגזירות קשות עד שראשי כבד עלי וגודל‬ ‫בזיוני בהעדר כבודי בל ארום ראשי‪ ,‬והנה באמת אני חולה גם על זה‪ ,‬אבל לא‬ ‫בעבור זה אבקש שיבא אלי דודי להרים ראשי בכבוד‪ ,‬רק עיקר מבוקשי עבור‬ ‫אהבתו‪ ,‬כי דודי נסע ונגלה מני ואני מתגעגע על אהבתו וזהו עיקר החולה‪ ,‬כי‬ ‫אם תאמרו לדודי שאני חולי מעיים היינו העדר פרנסה או חולי ראש היינו העדר‬ ‫כבוד‪ ,‬הנה לא ירצה לבא לבקרני כענין ההלכה אין מבקרין וכו'‪ ,‬ע"כ תוכן דבריו‪:‬‬ ‫והנה לפי"ז‪ ,‬דברי הכנסיה הקדושה (או כנסת ישראל בעד בניה) הוא כך‪ ,‬הגם‬ ‫שזהו דבר שאינו נרצה כ"כ בבקשתינו לצורך עצמנו‪ ,‬וכענין שאמרו בתקו"ז [כ"ב‬ ‫ע"א] כל חסד דעבדין לגרמייהו עבדין צווחין וכו' הב לנא חיי הב לנא מזונא וכו'‬ ‫ולית דגומל חסד עם שכינתא וכו'‪ ,‬הנה לפי הדברים הנ"ל מתרצת זאת כנסת‬ ‫ישראל בדבריה ואומרת‪ ,‬הן אמת שאני בתפלתי הנני צועקת על החולאים הללו‬ ‫הנ"ל‪ ,‬היינו חולי מעיים (העדר פרנסה) וחולי ראש (העדר הכבוד)‪ ,‬אבל זאת היה‬ ‫לי מחולת אהבה‪ ,‬להיות דודי נסע מני זה כמה וארכו הימים‪ ,‬דהנה כשיארע ח"ו‬ ‫לאדם חולי הלב מחמת גודל הגעגועים שהלב חושק ומתגעגע הנה כשיתמשך‬ ‫הדבר ימים רבים הנה יומשך מזה חלאים רבים להיות הלב עיקר נשמת החיים‪,‬‬ ‫על כן כשיארע חולי בלב‪ ,‬כשיתמשך הדבר יומשך מזה חלאים רבים ח"ו לראש‬ ‫ולמעיים‪ ,‬הנה כשיבא ח"ו לידי כך הנה מתבלבל בדעתו ושוב לא ידע מחולאת‬ ‫העיקרית‪ ,‬והנה הוא צועק על כאב הענפים ראש והמעיים כי כבר נתבלבל דעתו‬ ‫ושכח העיקר ואינו מבחין‪ ,‬והרופא החכם המשכיל על דבר יראה ויבחין מהיכן‬ ‫באו החולאים הזרים הללו ויראה ויבין שורש הדבר שהוא חולי הלב בעצבון‬ ‫מחמת חשוקה וגעגועים‪ ,‬הנה יראה הרופא לשמח את לבו ולהסיר הגעגועים‪,‬‬ ‫להראות לו דבר שהוא מתגעגע עליו וכיוצא‪ ,‬וממילא יתרפא מחולאים הזרים‪.‬‬ ‫והנה דרשת חז"ל לפי זה היא מוכרחת מן הפסוק‪ ,‬שהרי לא נאמר אם תמצאו‬ ‫את דודי תגידו לו שחולת וכו'‪ ,‬רק נאמר מה תגידו לו‪ ,‬דמשמע תראו ותזהרו‬ ‫בדבריכם מה תגידו לו ומה שלא תגידו‪ ,‬על כן דרשו כנ"ל לפי פירוש הרב הנ"ל‬ ‫וכפי פירושינו‪ ,‬דהגם שבאמת אני צועק על חולי מעיים ועל חולי ראש כנ"ל‪ ,‬אבל‬ ‫זה הכל בא לי מהגעגועים שבלב חולת אהבה‪ ,‬מזה נתמשכו ג"כ חלאים זרים‪,‬‬ ‫וכיון שנתארך הזמן בחולאים הללו שוב לא אדע בין ימין לשמאל על כן אני צועק‬ ‫רק על חולאים הללו הזרים החיצונים‪ ,‬על כן אתם בנות ירושלים אל תקטרגו‬ ‫לומר לדודי כל חסד דעבדין לגרמייהו הוא דעבדין דהרי צועקים על חולי מעיים‬ ‫(עושר) ועל חולי ראש (כבוד)‪ ,‬כי כל זה בא לי מחולת אהבה וחולי הלב מדאגת‬ ‫הגעגועין‪.‬‬ ‫והנה בדורות הקודמים שלא היו רחוקים כל כך מזכרון גדולת ישראל ומנבואה‬ ‫גל‬ ‫ומבית המקדש והיו זוכרין עדיין עיקרן של דברים ולא היו מתפללים כ"כ על‬ ‫צורכי הגוף רק על עיקר הענין להתגדל כבוד הש"י וממילא יתוקנו הענפים‪,‬‬ ‫אבל אנחנו כיון שנתרחקנו כ"כ וארכו עלינו ימי חולי הגלות הכבד הזה ובשאון‬ ‫המלכות הצללנו‪ ,‬ושוב אין אנו זוכרין חולי הלב (כי נתבלבל דעתנו קטנות‬ ‫הדעת) להתגעגע על י"י ותורתו ובית קדשנו ותפארתנו‪ ,‬ואנחנו צועקים הב‬ ‫לנא חיי ומזוני‪ ,‬אבל אלו החולאים באו לנו מעיקר החולאת‪ ,‬כי אלו היה אור פניו‬ ‫ית"ש מאיר אלינו היה ממילא רפואה לכל החולאים‪ ,‬כי הוא חלקנו צור לבבנו‪,‬‬ ‫כי אנחנו בניו עמוסים מני בטן‪ ,‬כאשר יאיר פניו אלינו‪ ,‬לאורו ניסע ונלך וממילא‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ראש‪ .‬ממה אני חולה‪ ,‬מאהבתו‪ .‬הוי‪( ,‬שם ב‪ ,‬ה) כי חולת אהבה אני" –‬ ‫איך בין נישט קראנק אויפן מאגן און אויך נישט אויף קאפ ווייטאג‪,‬‬ ‫נאר בלויז אויף אהבה‪ .‬ברענגט ער צו פונעם מהר"ש אלגאזי‪ ,‬וואס‬ ‫ער שטעלט זיך אויף דעם מדרש‪ ,‬פארוואס זאגט ער דעם חלק פון‬ ‫נישט 'חולה מעים' און נישט 'חולה ראש'‪ ,‬אז ער זאגט שוין 'חולת‬ ‫אהבה' ווייסט מען דאך שוין פון וואס ער איז קראנק?‬ ‫דו קענסט אונז קומען מבקר חולה זיין ווייל מיר זענען נישט קיין 'חולה מעים' און 'חולה ראש'‬ ‫נאר זאגט דער מהר"ש אלגאזי א פשט‪ .‬די גמרא זאגט (נדרים מא‪:).‬‬ ‫"אין מבקרין לא חולי מעיים ולא חולי העין ולא מחושי הראש"‬ ‫– מען טאר נישט מבקר חולה זיין אזא איינעם וואס ליידט אויפן‬ ‫מאגן און אויף קאפ שמערצן; ווי די גמרא זאגט דארט דעם טעם אז‬ ‫דאס וועט שטערן פארן חולה‪ .‬דערפאר זאגט כנסת ישראל בדרך‬ ‫משל‪ :‬ווען עטץ וועט טרעפן דעם אייבערשטן‪ ,‬זאלט עטץ אים נישט‬ ‫זאגן אז איך בין קראנק אויף די בני מעים אדער אויף קאפ שמערצן‪,‬‬ ‫ווייל דעמאלט וועט ער דאך נישט וועלן קומען מיר מבקר חולה זיין‪,‬‬ ‫ווי די הלכה איז‪ .‬דערפאר זאלט עטץ אים בלויז זאגן אז איך בין‬ ‫קראנק אויף אהבה‪ ,‬און דעמאלט וועט ער אודאי קומען מיך מבקר‬ ‫חולה זיין‪.‬‬ ‫מיר בעטן נישט פאר אונזער וועגן נאר בלויז פארן כבוד שמים‬ ‫און דער נמשל איז – זאגט דער מהר"ש אלגאזי‪ :‬כנסת ישראל זאגט‪,‬‬ ‫דאס וואס איך בין מתפלל און איך בעט דעם אייבערשטן אויף‬ ‫די גאולה‪ ,‬דאס איז נישט צוליב 'חולי מעים' – דאס מיינט 'פרנסה'‪,‬‬ ‫און דאס איז נישט צוליב 'מיחושי הראש' – דאס מיינט אונזער‬ ‫אייגענע כבוד וועלכע איז היינט אזוי מושפל ביי די גוים און מיר‬ ‫דרייען זיך ארום מיט געבויגענע קעפ פון גרויס בזיון‪ .‬נישט צוליב‬ ‫דעם שרייען אידישע קינדער אז דער 'דודי' זאל שוין קומען צו מיר‪,‬‬ ‫נאר דער עיקר געשריי איז בלויז ווייל איך האב אים ליב! די שכינה‬ ‫דל‬ ‫הק' איז שוין אזוי לאנג אוועק פון אונז! אידן זענען אין גלות שוין‬ ‫יהיה לנו כל טוב סלה‪ ,‬וכמו שאמר המשורר כן בקודש חזיתיך לראות עוזך‬ ‫וכבודך‪ ,‬כי טוב חסדך וכו'‪ ,‬כן אברכך בחיי וכו'‪ ,‬כמו חלב ודשן תשבע נפשי וכו'‬ ‫[תהלים סג ג]‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫אזוי לאנג! און אידן זענען מגעגע‪ ,‬זיי בענקען זיך מיט א 'חולת אהבה'‬ ‫צו די שכינה הק'‪ ,‬און פון דעם נעמט זיך דער עיקר בקשה‪ .‬אזוי‬ ‫טייטשט דער מהר"ש אלגאזי‪.‬‬ ‫אפילו ווען מען בעט אויף פרנסה – מיינט מען אויך נאר דעם אייבערשטן‬ ‫קומט דער הייליגער בני יששכר‪ ,‬דער גרויסער אוהבן של ישראל‪,‬‬ ‫און לייגט צו אויף דעם א מורא'דיגן לימוד זכות אויף אונזערע‬ ‫דורות – וואס ליידער זענען מיר נישט אויף דער מדרגה פונעם‬ ‫מהר"ש אלגאזי‪ ,‬און אונז בעטן נעבעך יא אויף פרנסה און אויף כבוד‪,‬‬ ‫אז מיר זאלן נישט מער ליידן אזעלכע בזיונות פון די גוים וכדומה‪.‬‬ ‫זאגט דער בני יששכר אזוי פשט‪" :‬חולי שאינה של מעים ולא של‬ ‫ראש" – אונזער חולאת האט זיך נישט 'אנגעהויבן' פונעם 'מעים' און‬ ‫'ראש'‪ ,‬ווייל אודאי זענען מיר טאקע מתפלל אויף בני חיי ומזוני‪,‬‬ ‫אבער דאס איז נישט דער שורש פון וואו עס האט זיך אנגעהויבן‪,‬‬ ‫נאר "ממה אני חולה‪ ,‬מאהבתו" – אלעס האט זיך אנגעהויבן פון די‬ ‫געגועים און אהבה צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫געגועים וואס ווערן נישט ערפילט מאכן קראנק דעם גאנצן מענטש‬ ‫דער בני יששכר איז דאס מסביר מיט א משל‪ :‬אמאל איז פארהאן א‬ ‫מענטש וואס ער האט שטארקע געגועים צו א געוויסע זאך‪ ,‬און‬ ‫וויבאלד עס גייט דורך א לאנגע צייט און זיינע געגועים ווערן נישט‬ ‫נתמלא – ווערט ער קראנק דערפון‪ ,‬ווייל דער עיקר געזונט פונעם‬ ‫מענטש איז תלוי אינעם הארץ‪ ,‬און ווען דאס הארץ איז אזוי לאנג‬ ‫פארבענקט אויף אזא שטארקן אופן – ווערט דאס הארץ נישט‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫"תו ֶח ֶלת ְמ ֻמ ּ ָש ָכה ַמ ֲח ָלה ֵלב"‪,‬‬‫געזונט; ווי דער פסוק זאגט (משלי יג‪ ,‬יב)‪ּ :‬‬ ‫און פון די הארץ צושפרייטן זיך פארשידענע קרענק צו אלע אברים‪,‬‬ ‫די קאפ הייבט אים ָאן וויי טון‪ ,‬דער מאגן ווערט אים פארדארבן‬ ‫וכדומה‪ .‬און יעצט ווען ער איז שוין קראנק אויף אלע אברים –‬ ‫הל‬ ‫געדענקט ער שוין נישט דעם עיקר און שורש פון וואו אלעס נעמט‬ ‫זיך‪ ,‬אז ער איז פשוט קראנק אויפן הארץ פון די גרויסע געגועים‪ ,‬נאר‬ ‫ער מיינט אז דער פראבלעם איז אינעם קאפ אדער אינעם מאגן‪ .‬און‬ ‫ער גייט צום דאקטער זאל אים אויסהיילן די קאפ און מאגן‪ .‬אבער‬ ‫דער דאקטער איז א 'רופא חכם'‪ ,‬און ער פארשטייט אז דער קאפ און‬ ‫מאגן זענען נישט 'בעצם' קראנק‪ ,‬נאר אלעס נעמט זיך פון די‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫מורא'דיגע געגועים וואס ברענען אין זיין הארץ‪ ,‬דערפאר גיבט ער‬ ‫אים דעם 'דבר הנחשק'‪ ,‬די זאך צו וואס ער איז זיך מתגעגע‪ ,‬ממילא‬ ‫ווערט זיין הארץ דערפרייט און אויסגעהיילט‪ ,‬און פון זיך אליינס‬ ‫גייען שוין אוועק אלע אנדערע קרענק וועלכע האבן זיך גענומען פון‬ ‫אט דעם מחלת לב‪.‬‬ ‫מיר האבן שוין פארגעסן וואס אונזער עיקר מבוקש איז – למען כבוד שמו ית'‬ ‫דער נמשל – זאגט דער בני יששכר‪ :‬דער תיקוני זוהר רעדט זיך‬ ‫זייער אפ‪ ,‬אויף די וועלכע האבן נאר אינזין 'זיך'‪ ,‬אלץ וואס זיי‬ ‫זענען מתפלל – בעטן זיי נאר פאר זייערע אייגענע צרכים‪ ,‬זיי שרייען‬ ‫'הב הב'‪' ,‬הב לנא מזונא הב לנא חיי'‪ ,‬און קיינער פון זיי איז נישט‬ ‫גומל חסד מיט די שכינה‪ ,‬מתפלל צו זיין אויף גלות השכינה‪ .‬אבער‬ ‫באמת – זאגט דער בני יששכר – דאס אליינס‪ ,‬דער מחלה פון בעטן‬ ‫פאר 'זיך' – דאס נעמט זיך אויך פון אט דעם עיקר מחלה‪ ,‬וואס די‬ ‫שכינה איז שוין אזויפיל יארן אוועקגעגאגען פון אונז! וואס צוליב‬ ‫דעם פארגעסן מיר דעם עיקר! ווייל די דורות הקודמים וועלכע‬ ‫זענען געווען נענטער צו די צייטן ווען עס איז נאך געווען נבואה און‬ ‫א בית המקדש – האבן נאך געהאט כח אויסצוהאלטן די געגועים‪ ,‬זיי‬ ‫זענען נאכנישט קראנק געווארן דערפון‪ ,‬און ממילא האבן זיי נאך‬ ‫געדענקט וואס זיי ווילן און בענקען‪ ,‬זיי האבן מתפלל געווען בלויז‬ ‫אויף 'כבוד שמים'‪ ,‬און אלע גשמיות'דיגע צרכים איז שוין ממילא‬ ‫נשפע געווארן‪ .‬אבער היינט וואס מיר זענען שוין אזוי ווייט‬ ‫פארזונקען אינעם גלות‪ ,‬מיר זענען שוין אזוי לאנג פארבענקט מיט‬ ‫אזעלכע געגועים צום אייבערשטן – זענען מיר שוין אין אזא מין‬ ‫מצב‪ ,‬מען איז שוין אזוי מבולבל געווארן פון די געגועים פון אזויפיל‬ ‫יארן‪ ,‬אז מען ווייסט שוין נישט וואס מען וויל באמת! מען האט שוין‬ ‫נישט דעם געזונטן הארץ מתגעגע צו זיין אויף כבוד שמים וואס איז‬ ‫אזוי נידריג‪ ,‬אויף תורה און אויפן בית המקדש‪ ,‬נו‪ ,‬אודאי שרייען מיר‬ ‫ול‬ ‫אויף 'בני חיי ומזוני'! ווייל מען ווייסט שוין נישט פון וואנעט עס‬ ‫נעמט זיך אפילו דער חולאת פון 'הב הב'‪ ,‬מען שרייט אויף פרנסה‬ ‫און אויף געזונט‪ ,‬אבער מען פארשטייט נישט אז אונטער דעם ליגט‬ ‫דער אמת'ער געשריי‪ ,‬וואס דאס הארץ איז שוין אזוי לאנג פארבענקט‬ ‫צום אייבערשטן‪ ,‬אז עס איז שוין 'חולת אהבה'‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫די המתקה אויף די מקטריגים איז 'שחולת אהבה אני' – אלץ קומט פון חולת אהבה‬ ‫ווען עס קומט ראש השנה‪ ,‬איז דא די מקטריגים למעלה‪ ,‬וואס זיי‬ ‫זענען מקטרג אויפן כלל ישראל און זיי טענה'ן‪ ,‬אז קיינער‬ ‫מיינט נישט דעם אייבערשטן‪ ,‬יעדער מיינט נאר 'זיך'‪ ,‬און ממילא‬ ‫קומט זיך זיי נישט קיין ישועה‪ .‬אויף דעם זאגט כנסת ישראל‪:‬‬ ‫"השבעתי אתכם בנות ירושלים‪ .‬חולת אהבה‪ ,‬חולי שאינה של מעים‬ ‫ולא של ראש‪ .‬ממה אני חולה‪ ,‬מאהבתו" – עטץ מקטרגים וואס רופן‬ ‫זיך 'בנות ירושלים'; ווי רש"י זאגט דארט‪ ,‬אז דאס מיינט די אומות‬ ‫העולם‪ ,‬עטץ זאלט וויסן אז אינ'אמת'ן בין איך נישט בעצם קראנק‬ ‫אויף 'הב הב'‪ ,‬נאר איך בין קראנק אויף איין זאך‪ ,‬אויף 'חולת אהבה'!‬ ‫'מה תגידו לו' – וואס זאלט עטץ זאגן אויף מיר ביים יום הדין?‬ ‫'שחולת אהבה אני' – אז מיין קרענק האט זיך אנגעהויבן פון די‬ ‫געגועים צום אייבערשטן שוין אזוי לאנג! עטץ זאלט נישט מקטרג‬ ‫זיין אויף מיר און זאגן אז איך בין קראנק אויף 'מעים' און 'ראש' –‬ ‫וואס דאס מיינט די גשמיות'דיגע ענינים – נאר בלויז אויף 'חולת‬ ‫אהבה'! ווייל אודאי שרייען מיר 'הב חיי‪ ,‬הב מזוני'‪ ,‬ווייל דאס קומט‬ ‫פון געגועים וואס מיר האבן צו די שכינה‪ ,‬נאר וויבאלד עס נעמט‬ ‫שוין אזוי לאנג – האט דאס ליידער אנגעארבעט אנדערע רצוניות'ן‬ ‫צו וועלן אנדערע זאכן! ווייל באמת‪ ,‬אידישע הערצער זענען אזוי‬ ‫צובראכן‪ ,‬פון אזויפיל חשיקה און געגועים וואס אידן האפן שוין אזוי‬ ‫לאנג! און ווען דער אייבערשטער וועט רחמנות האבן אויף אונז‪ ,‬און‬ ‫ער וועט אונז געבן אביסל פון זיין ליכטיגקייט און נאנטקייט‪ ,‬ער‬ ‫וועט אפשטילן און דערקוויקן אונזערע געגועים – וועלן מיר שוין‬ ‫ממילא געזונט ווערן אויך אויף דער מחלה פון שרייען 'הב הב'‪.‬‬ ‫די צדיקים פארשטייען וואס דאס צובראכנקייט פון א איד איז‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"א ְש ֵרי ָה ָעם י ְד ֵעי ְתר ּו ָעה" –‬‫מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק‪ַ :‬‬ ‫'תרועה' איז א לשון פון צובראכנקייט; ווי עס שטייט (תהלים ב‪,‬‬ ‫זל‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫"תר ֵעם ְ ּב ֵש ֶבט ַ ּב ְרזֶ ל"‪' .‬אשרי העם' – וואויל איז דער דור וואס זיי‬ ‫ט)‪ְ ּ :‬‬ ‫האבן אזעלכע צדיקים וואס זענען דער בחינה פון א 'רופא חכם'‪,‬‬ ‫וואס זיי זענען 'יודעי תרועה'‪ ,‬זיי ווייסן אז דער גאנצער צובראכן‬ ‫הארץ וואס אידן האבן‪ ,‬איבער זייערע גשמיות'דיגע צרכים‪ ,‬דאס‬ ‫אלעס נעמט זיך נאר פונעם רוחניות'דיגן צרה וואס זיי האבן נישט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫קיין בית המקדש און זיי זענען אזוי ווייט פון זייער 'נחשק'‪ .‬קען זיין‪,‬‬ ‫אז דער 'שם' וואס דער פסוק זאגט דא – גייט אויך אויף ארויף‪' :‬יודעי‬ ‫תרועה ה'‪ ,‬אז דער 'תרועה' זייערער‪ ,‬דאס צובראכנקייט זייערע‪ ,‬איז‬ ‫צוליב דעם אייבערשטן צו וועמען זיי בענקען זיך‪ .‬און דעמאלט ווען‬ ‫עס זענען געווען אזעלכע צדיקים אין דער בחינה פון 'יודעי תרועה'‪,‬‬ ‫האבן זיי ביי תקיעת שופר אריינגעשיינט אינעם דור די דאזיגע‬ ‫'ידיעה'‪ ,‬צו וויסן כאטשיג וואס אונזער תכלית פון דעם היינטיגן טאג‬ ‫איז‪ .‬אז מיר זאלן וויסן אז מיר דארפן בעטן נאר פאר כבוד שמים‪.‬‬ ‫וויאזוי האט אויסגעזען תקיעת שופר ביי צדיקי אמת‬ ‫מען דערמאנט זיך וואס האט זיך אפגעטון אין די פריערדיגע דורות‬ ‫ביי תקיעת שופר‪ ,‬מען האט געהערט פארציילן פונעם‬ ‫פריערדיגן דור און מען זעט אין די ספרים הקדושים‪ ,‬וויאזוי מען איז‬ ‫געשטאנען ראש השנה ביי אזעלכע גרויסע אידן‪ ,‬וואס האבן‬ ‫אפגעפירט א גאנץ יאר מיט א קדושה וטהרה‪ ,‬מיט א מסירות נפש‬ ‫צום אייבערשטן און מיט א דביקות אין תורה און מעשים טובים‪ ,‬און‬ ‫זיי האבן אריינגעגעבן די 'דברי געגועים' אינעם עולם‪ ,‬אז מען האט‬ ‫ממש געפילט די קדושה; ווי דער נועם אלימלך זאגט (מצורע ד"ה א"י‬ ‫זאת תהיהגי)‪" :‬כי היצר הרע אין בו כח לשלוט שם במקום הצדיקים"‪,‬‬ ‫ווייל די קדושה איז דארט אזוי גרויס‪ ,‬אז דארט שפירט זיך אן‬ ‫אנדערע לופט‪ .‬דער נועם אלימלך רעדט בכלליות‪ ,‬אבער דאס איז‬ ‫נוגע נאכמער ווען עס איז געקומען צו גיין אזא זמן ווי תקיעת שופר‪,‬‬ ‫און מען איז זיך צוזאמגעקומען און געהערט דברי קדשם וואס איז‬ ‫ארויסגעקומען פון א לב טהור‪ ,‬פון אזא אמת'דיג הארץ וואס איז אין‬ ‫לשער – האבן זיי מיט דעם אויפגעהויבן דאס כלל ישראל צו אזא‬ ‫'מעלה רמה'‪ ,‬אז קיינער האט נישט אינזין געהאט גארנישט נאר כבוד‬ ‫שמים! זיי האבן אריינגעברענגט אזא אהבת ה' און דביקות בה'‪ ,‬אז‬ ‫כאטש לפי שעה זענען אלע רצונות גשמיות בטל געווארן! זיי האבן‬ ‫חל‬ ‫אריינגעגעבן אזא מין הרהור תשובה‪ ,‬אז מען איז אינגאנצן‬ ‫צוגעגאנגען געווארן‪ ,‬מיט א תשוקה וואס האט נישט קיין שיעור און‬ ‫נישט קיין ערך! דאס איז געווען די פעולה פון די 'יודעי תרועה'‪ .‬און‬ ‫וזל"ק‪" :‬תקנתו שילך אצל הצדיקים השלימים ואז בודאי ינצל מהפניות כי היצר‬ ‫גי‬ ‫הרע אין בו כח לשלוט שם במקום הצדיקים"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫מיט דעם האט מען 'מפתה' געווען דעם אייבערשטן כביכול אז ער‬ ‫זאל אויפשטיין פונעם 'כסא דין' און זיך זעצן אויפן 'כסא רחמים'‪,‬‬ ‫ווייל דער גאנצער דין איז דאך אויף דעם וואס די מקטרגים טענה'ן‬ ‫אז אידן מיינען נאר 'זיך'‪ ,‬אבער מיט דעם וואס די 'יודעי תרועה'‬ ‫ברענגען אריין אין אידן די ידיעה‪ ,‬צו וויסן אז אלץ נעמט זיך נאר‬ ‫פונעם חולת אהבה וואס מיר זענען פארבענקט צום אייבערשטן –‬ ‫דורכדעם איז מען מבטל אלע דינים‪.‬‬ ‫היינט זענען די צדיקים באהאלטן און מען ווייסט נישט וואו זיי זענען‬ ‫אבער נאכדעם איז דא נעבעך א בחינה ווי היינטיגע דורות‪ ,‬וואס‬ ‫ליידער האט מען שוין דאס אויך נישט! מען איז שוין אזוי‬ ‫ווייט פארזונקען אינעם גלות‪ ,‬אז מיר האבן שוין נעבעך נישט די‬ ‫'יודעי תרועה'‪ ,‬וואס זאלן אונז מגלה זיין דעם אמת! מיר זענען‬ ‫ליידער געבליבן 'דלים ורקים'‪ ,‬מען האבן נישט צו וועמען זיך צו‬ ‫ווענדן‪ ,‬מיר האבן נישט וואו צו הערן אן אמת'דיג ווארט‪ .‬וואו ווענדט‬ ‫מען זיך? וואו קערט מען זיך? ווער זאל אונז דערלייכטן אונזערע‬ ‫אויגן און אונז געבן אונזערע געגועים? וואס איז די עצה? די עצה איז‬ ‫ֹ‬ ‫אור ּ ָפנֶ ָ‬ ‫יך‬ ‫צו קומען צום אייבערשטן אליינס און זיך בעטן‪" :‬ה' ְ ּב‬ ‫יְ ַה ֵ ּלכ ּון" – רבונו של עולם‪ ,‬דו ביסט דאך א 'רופא נאמן ורחמן'‪ ,‬און דו‬ ‫ווייסט דאך אז ווי נאר דו וועסט אונז אריינשיינען אביסל פון דיין‬ ‫'אור פניך'‪ ,‬וועלן מיר ווערן אויסגעהיילט אויף אונזערע געגועים! און‬ ‫ממילא וועלן מיר האבן שוין אויך האבן א רפואה אויף אלע אונזערע‬ ‫חסרונות! אמאל זענען מיר געקומען צו צדיקים און זיי געבעטן אז‬ ‫זיי זאלן אונז מקרב זיין צו דיר‪ ,‬אבער היינט קומען מיר גלייך צו דיר‪,‬‬ ‫אז דו זאלסט אונז מקרב זיין צו דיר‪ ,‬ווייל מיר האבן נישט נעבעך קיין‬ ‫צדיקים!‬ ‫ולי יהושיע – דו אליינס זאלסט מיר העלפן צו דערמאנען צו מיינען כבוד שמים‬ ‫טל‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די גמרא‪" :‬אהבתי כי ישמע ה' קול תחנוני‪,‬‬ ‫אמרה כנסת ישראל לפני הקדוש ברוך הוא‪ ,‬רבונו של עולם‪,‬‬ ‫אימתי אני אהובה לפניך בזמן שאתה שומע קול תחנוני" – כנסת‬ ‫ישראל זאגט‪ ,‬ווען בין איך באליבט ביים אייבערשטן‪ ,‬בשעת ווען ער‬ ‫הערט זיך איין צו מיין 'קול תחנוני'‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬ער הערט זיך איין צו‬ ‫מיין געבעט וואס ליגט טיף באהאלטן אין מיינע דיבורים! ווייל‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דעמאלט זעט דאך דער אייבערשטער ווי שטארק איך בענק זיך צו‬ ‫אים מיט אזא אהבה‪ ,‬אז איך האלט עס גארנישט אויס‪ ,‬און איך בין‬ ‫שוין געווארן 'חולי מעים' און 'חולי ראש' צוליב דעם גרויסן אהבה‬ ‫און געגועים וואס איך האב צו אים שוין אזוי לאנג‪ .‬און דאס איז אויך‬ ‫דער אויספיר‪" :‬דלותי ולי יהושיע אף על פי שדלה אני מן המצות לי‬ ‫נאה להושיע" – כאטש איך בין אזוי ארים אין אזא שפל המצב‪ ,‬וואס‬ ‫איך האב נישט קיין צדיקים וואס זאלן מיך מעורר זיין און אריינגעבן‬ ‫דעם געפיל צו מיינען בלויז כבוד שמים‪ ,‬אבער 'ולי יהושיע'‪ ,‬דו‬ ‫אליינס דארפסט מיר העלפן ווייל דו ביסט דאך א בוחן לבבות‪ ,‬און‬ ‫דו ווייסט אז אלץ וואס מיר בעטן איז בעצם בלויז א בקשה אויף‬ ‫כבוד שמים און אויף די שכינה הק'‪.‬‬ ‫דער פנימיות פון אלע תפלות איז 'אוהבת אני אותך'‬ ‫און דאס זאגט די גמרא‪" :‬אמרה כנסת ישראל‪ ,‬אוהבת אני אותך‪,‬‬ ‫לפיכך‪ ,‬אהבתי כי ישמע ה'" – דאס וואס מיר ווילן אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל מקבל זיין אונזער תפלה‪ ,‬איז נישט ווייל מיר ווילן‬ ‫געהאלפן ווערן בגשמיות‪ ,‬נאר ווייל מיר האבן ליב דעם אייבערשטן!‬ ‫ווייל דער פנימיות פון אונזער תפלה איז‪ ,‬וויבאלד מיר האבן ליב‬ ‫דעם אייבערשטן! אין אלע אונזערע תפלות ליגט באהאלטן די‬ ‫געגועים צום אייבערשטן! עס ליגט דארט דער 'אוהבת אני אותך'!‬ ‫וויאזוי קענען מיר נתעורר ווערן לתשובה – ווען מיר האבן נישט ווער עס זאל אונז מעורר זיין?‬ ‫טייערע אידן‪ ,‬דער זמן פון תקיעת שופר איז אן ערנסטער 'זמן‬ ‫תשובה'; ווי עס שטייט אינעם זוהר וואס מען לערנט פאר‬ ‫"על ָ ּדא ָ ּב ֵעי ְל ַכ ְ ּוונָ א ִל ָ ּבא ּו ְרע ּו ָתא ְ ּב ָהנֵ י ַק ֵלי‪ּ ,‬ו ְל ֶמ ְה ַדר‬ ‫די תקיעות (ח"ג ק‪ַ :):‬‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫אריהון‪ְּ .‬כ ֵדין ַּכד יִ ְש ָר ֵאל ְמ ַת ְ ּקנֵ י ּו ְמ ַס ְ ּד ֵרי ָק ִלין ִ ּב ְרע ּו ָתא‬ ‫ְ ּב ִת ּי ּו ְב ּ ָתא ָק ֵמי ָמ ֵ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫ְ ּד ִל ָ ּבא ְּכ ְד ָקא יָ א ּות‪ּ ְ ,‬בשו ָפ ָרא ָ ּדא‪ַ ,‬א ְה ָ ּדר ַהה ּוא שו ָפר ִע ָ ּל ָאה"‪ .‬און אזוי‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫שטייט דארט אויך פריער‪" :‬וְ ַכד ִא ּ ְת ַער ַהאי שו ָפר וְ ַכד ְ ּבנֵ י נָ ָשא ּ ַתיְ ִ‬ ‫יבין‬ ‫ילא‪,‬‬‫קול ׁש ֹו ָפר ִמ ּ ַת ּ ָתא‪ ,‬וְ ַהה ּוא ָק ָלא ָס ִליק ְל ֵע ָ ּ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֵמ ֲח ָט ֵאיהון‪ּ ַ ,‬ב ְעיָ ין ְלנַ ְג ָ ּדא‬ ‫מ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫ְּכ ֵדין ִא ּ ְת ַער שו ָפ ָרא ָא ֳח ָרא ִע ָ ּל ָאה‪ ,‬וְ ִא ּ ְת ַער ַר ֲח ֵמי‪ ,‬וְ ִא ְס ּ ַת ָ ּלק ִ ּדינָ א"‪ .‬און‬ ‫אזוי שטייט אין אלע ספרים‪ ,‬אז יעצט איז דער עיקר ענין פון תשובה‪,‬‬ ‫וואס אידן דארפן מתחרט זיין אויפן עבר און מקבל זיין אויפן עתיד‬ ‫א הנהגה טובה‪ ,‬און אזוי קען מען זוכה זיין צו התעוררות רחמים‪.‬‬ ‫אבער ליידער וואו נעמט מען די 'יודעי תרועה' זאלן קענען‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫אריינברענגען אין אונז א 'התעוררות תשובה'? אודאי איז דא היינט‬ ‫אויך צדיקים‪ ,‬אבער ליידער זענען זיי באהאלטן; ווי דער בני יששכר‬ ‫זאגט (ניסן ב‪ ,‬הדי)‪ ,‬נו‪ ,‬ווער זאל אונז מחזיר בתשובה זיין? ווער זאל אונז‬ ‫מעורר זיין לתשובה? ווער קען אריינברענגען אן אמת'דיגע הרהור‬ ‫תשובה אין אונז אריין? געוואלד‪ ,‬מיר זענען דאך ליידער אזוי‬ ‫פארשטיינערט און מגושם'דיג‪ ,‬אז מען פילט נישט קיין שום 'חיות‬ ‫דקדושה'‪ ,‬וויאזוי גיבט מען זיך דא אן עצה?‬ ‫מיר האבן איין עצה‪ :‬גיין און בעטן דעם אייבערשטן אז 'ער' זאל אונז מעורר זיין‬ ‫נאר טייערע אידן‪ ,‬די איינציגע עצה איז‪ :‬ה' באור פניך יהלכון‪ ,‬מיר‬ ‫האבן נישט צו וועמען זיך צו ווענדן נאר צו דיר בורא כל‬ ‫עולמים! נאר דו קענסט אונז דערלייכטן די אויגן און אריינגעבן אין‬ ‫אונז א הרהור תשובה! דו זאלסט אונז העלפן‪ ,‬אז מיר זאלן זיך קענען‬ ‫צוזאמנעמען און מתבונן זיין‪ ,‬אז מיר זאלן קענען תשובה ווי עס‬ ‫ברויך זיין! מיר האבן נישט די 'יודעי תרועה' וואס זאל אונז מאיר זיין‪,‬‬ ‫נאר מיר מוזן אנקומען אז דו רבונו של עולם זאלסט דאס טון!‬ ‫לאמיר אלע צוזאמען זיך בעטן ביים דערבארעמדיגער פאטער‪ִ :‬‬ ‫"מן‬ ‫י‪-‬ה ָענָ נִ י ַב ֶּמ ְר ָחב ּ‬ ‫י‪-‬ה"‪.‬‬ ‫ַה ֵּמ ַצר ָק ָר ִ‬ ‫אתי ּ‬ ‫‪4‬‬ ‫וזל"ק‪" :‬בכל דור ודור יש צדיקים גדולים יכולים לפעול פעולות נוראות‪ ,‬אבל‬ ‫די‬ ‫הוא כשהדור אינו ראוי לכך כל מדריגת הצדיקים הם באיתכסיא ואינם‬ ‫נודעים בשם ובאפשר הם לפעמים חוטבי עצים ושואבי מים וכיוצא בשארי‬ ‫ענינים‪ ,‬וכמ"ש בגמ' שיצאה להם בת קול יש בכם אחד שהוא ראוי שתשרה עליו‬ ‫שכינה וכו' אלא שאין דורו ראוי לכך [סוטה מח ע"ב]‪ ,‬כיון שהוא בחשכות הגלות‬ ‫בכל דור ודור בימי גלותינו‪ ,‬וכן היה במצרים ודאי היה בהם צדיקים גדולים‬ ‫אמ‬ ‫וכמשארז"ל [ב"ר פנ"ו ז'] אין לך דור שלא יהא בו כאברהם וכו'‪ ,‬ובפרט שבט‬ ‫לוי שהיו צדיקים‪ ,‬אבל לא היו נודעים בשם ולא היו ניכרין (כמשפט לאוהבי שמו‬ ‫דכתיב בהו וראו כל עמי הארץ כי שם י"י נקרא עליך) דמחמת חשכות הגלות‬ ‫לא היה ניכר מדרגתם‪ ,‬וכיון שהגיע תור הגאולה מיד גילו הצדיקים את ראשיהם‬ ‫ונתגלה לעין כל צדקתם וקדושתם ומדריגתם‪ ,‬וזהו שדרש על הפסוק הנצנים‬ ‫נראו בארץ עת הזמיר הגיע‪ ,‬ובזה רוצה לדרוש גם בכאן‪ ,‬החדש הזה לכם ראש‬ ‫חדשים‪ ,‬הראשים הללו של הצדיקים שהוא דבר חדש אצליכם‪ ,‬החידוש הוא רק‬ ‫לכם‪ ,‬אבל אני ידעתי מאז ומקדם גודל צדקתם וקדושתם"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫תשוקתו לקדושת החג בזכרון עבודת הצדיקים‬ ‫מדי דברי המו מעי ‪-‬‬ ‫'לב נשבר' האקט אויף אלע טויערן‬ ‫אמאל האט דער בעל שם הקדוש זי"ע מכבד געווען זיין תלמיד‬ ‫הרה"ק רבי וואלף קיצעס זצ"ל צו בלאזן שופר‪ .‬פאר ראש‬ ‫השנה האט דער בעש"ט מיט אים געלערנט די כוונות פון תקיעת‬ ‫שופר‪.‬‬ ‫ווען עס איז געקומען תיכף פאר תקיעת שופר‪ ,‬האט דער בעש"ט‬ ‫צוגענומען פון אים די כוונות‪ .‬איז ער געווארן שטארק צובראכן‬ ‫ביי זיך‪ ,‬וויאזוי גייט מען דא צו צו א תקיעת שופר ָאן קיין כוונות?‬ ‫בלית ברירה האט ער געבלאזן ָאן קיין כוונות‪ ,‬נאר מיט א‬ ‫צובראכנקייט‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט אים דער בעל שם הק' געזאגט‪" :‬אלע כוונות‬ ‫זענען 'שליסלען' צו עפענען די שערים אין הימל‪ ,‬אבער וואס‬ ‫טוט מען אויב דער שלאס איז געווארן פארזשאווערט און מען קען‬ ‫האק און‬ ‫נישט עפענען דעם טיר מיטן שליסל? דאן מוז מען נעמען א ַ‬ ‫האק איז א 'לב נשבר'; ווי עס שטייט "לב‬ ‫אויפהאקן דעם טיר! דער ַ‬ ‫נשבר ונדכה אלקים לא תבזה"‪ ,‬און דאס צוברעכט אלע מסכים‬ ‫המבדילים"‪.‬‬ ‫ווייזט זיך אויס‪ ,‬אז דער בעל שם הק' האט געזען אז אין הימל איז‬ ‫דא אזעלכע קטרוגים וואס דאס פארזשאווערט אלע‬ ‫שלעסער‪ ,‬אז אפילו מיט כוונות וועט מען דאס נישט קענען עפענען‪,‬‬ ‫און פאר דעם האט ער אים אוועקגענומען אלע כוונות‪ ,‬כדי ער זאל‬ ‫צובראכן ווערן דערפון‪ ,‬און ער זאל האבן דעם 'לב נשבר' וואס דאס‬ ‫האקט אויף אלע טויערן‪.‬‬ ‫כאטש וויסן אז עס האנדלט זיך‪...‬‬ ‫במ‬ ‫דער שווער זכרונו לברכה (הגה"צ מוואודיסלאב זצ"ל) פלעגט אסאך מאל‬ ‫שמועסן פון דעם חילוק צווישן די אמאליגע דורות ביז צו די‬ ‫היינטיגע דורות‪ .‬האט ער געזאגט אזוי‪" :‬אמאל פלעגן זיין 'סוחרים'‪,‬‬ ‫וואס ביי תקיעת שופר 'האבן זיי געהאנדלט"‪( .‬דאס הייסט‪ ,‬צדיקים וואס‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫האבן געהאט א דעה אויבן אין הימל‪ ,‬און האבן געקענט האנדלען ממתיק צו זיין דינים‬ ‫און מבטל זיין גזירות)‪.‬‬ ‫שפעטער איז שוין געווארן א שוואכערע וועלט‪ ,‬עס איז שוין נישט‬ ‫געווען קיין סוחרים וואס האנדלען‪ ,‬אבער זיי האבן כאטש‬ ‫געוואוסט 'איבער וואס עס האנדלט זיך'‪ .‬און אז מען ווייסט איבער‬ ‫וואס עס האנדלט זיך ‪ -‬איז שוין אויך א מדרגה‪.‬‬ ‫נאך שפעטער‪ ,‬איז שוין דאס אויך נישט געווען‪ ,‬אבער זיי האבן‬ ‫כאטש געוואוסט 'אז עס האנדלט זיך'‪ .‬אבער היינט – האט ער‬ ‫אויסגעפירט – מיט א קרעכץ – 'ווייסט מען אפילו נישט אז עס‬ ‫האנדלט זיך'‪.‬‬ ‫מען קען אפשר זאגן‪ ,‬אז דאס גופא אז מיר ווייסן כאטש‪ ,‬אז מיר‬ ‫ווייסן נישט אז עס האנדלט זיך – איז שוין אויך עפעס א‬ ‫חשיבות‪ .‬ווייל עס וואלט דאך געקענט זיין נאך ערגער‪ ,‬אז מיר זאלן‬ ‫זיך גאר איינרעדן אז מיר ווייסן יא אז עס האנדלט זיך‪ .‬אבער וויבאלד‬ ‫מען ווייסט‪ ,‬אז בעצם וואלט מען ווען יא געדארפט וויסן אז עס‬ ‫האנדלט זיך‪ ,‬און מען ווייסט דעם אמת‪ ,‬אז ליידער ווייסן מיר‬ ‫גארנישט און מען איז צובראכן דערפון‪ ,‬דאס אליינס איז שוין אויך א‬ ‫גרויסע זאך‪.‬‬ ‫רחמנא אמר תקעו‬ ‫דער פאלטישאנער רב זכרונו לברכה פלעגט זאגן בעפאר די הייליגע‬ ‫טעג‪" :‬מיר גייען שפילן ראש השנה"‪ .‬וואס איז דער פשט פון‬ ‫'שפילן ראש השנה'?‬ ‫נאר עס קען זיין אז דאס ליגט אין דער גמרא (ר"ה ט"ז)‪" :‬למה תוקעין‪,‬‬ ‫רחמנא אמר תקעו"‪ .‬לכאורה וואס איז דא די קושיא און וואס‬ ‫איז דער תירוץ? און בכלל טרעפן מיר נישט אז די גמרא זאל פרעגן‬ ‫גמ‬ ‫פארוואס מען עסט מצה‪ ,‬פארוואס מיר נעמען ד' מינים‪ ,‬און די גמרא‬ ‫זאל ענטפערן ווייל עס שטייט אזוי אין די תורה‪ ,‬און נאר ביי תקיעת‬ ‫שופר פרעגט די גמרא "למה תוקעין‪ ,‬רחמנא אמר תקעו"?‬ ‫נאר עס קען זיין‪ ,‬אז די גמרא פרעגט‪ :‬אויב מיר קענען נישט קיין‬ ‫כוונות און מיר ווייסן בכלל נישט אז עס האנדלט זיך‪ ,‬מיר זענען‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫גארנישט משיג די ערנסקייט פון די הייליגע טעג‪ ,‬נו‪ ,‬וואספארא‬ ‫שייכות האבן מיר מיטן ענין פון תקיעת שופר? עס זעט דאך אויס ווי‬ ‫א שפיל?‬ ‫אויף דעם ענטפערט די גמרא‪" :‬רחמנא אמר תקעו" – דער‬ ‫אייבערשטער וויל‪ ,‬אז אפילו אין אזא מצב וואס מען ווייסט‬ ‫גארנישט‪ ,‬דאך זאגט די תורה‪" :‬בלאז! יא‪ ,‬שפיל ראש השנה!"‪ .‬און אז‬ ‫מען טוט דעם רצון ה' מיט א תמימות לשם שמים איז נישטא קיין‬ ‫גרעסערס דערפון‪ .‬עס איז נישט קיין חילוק צי דו ווייסט יא די סודות‬ ‫אדער נישט‪ ,‬דער עיקר איז 'רחמנא אמר תקעו'‪.‬‬ ‫און דאס איז וואס מיר דארפן וויסן‪ ,‬אז אפילו אויב מיר שפירן נישט‬ ‫די קדושה פון די טעג און מיר ווייסן נישט וואס עס טוט זיך אלץ‬ ‫אפ אין אזעלכע טעג‪ ,‬דארפן מיר טון דאס וואס מיר האבן צוגעזען‬ ‫ביי די פריערדיגע צדיקים און אונזערע עלטערן‪ ,‬זאגן תהלים און‬ ‫סליחות‪ ,‬מרבה זיין בצדקה און אזוי ווייטער‪ ,‬און זיי‪ ,‬די צדיקים‬ ‫הקודמים‪ ,‬וועלן שוין האנדלען פאר אונזערט וועגן‪.‬‬ ‫א פרייליכע תקיעת שופר – התרת הספיקות‬ ‫די גמרא זאגט (ראש השנה לג‪ ).‬אז מען ווייסט נישט וואספארא סארט‬ ‫קול די תרועה איז‪ ,‬צי דאס איז 'גנוחי גנח' אדער 'ילולי יליל'‪ ,‬און‬ ‫דעריבער דארף מען בלאזן ביידע קולות סיי 'שברים' (תש"ת)‪ ,‬און סיי‬ ‫'תרועה' (תר"ת) און סיי ביידע אינאיינעם (תשר"ת)‪.‬‬ ‫דער רמב"ם זאגט (שופר ג‪ ,‬ב)‪" :‬תרועה זו האמורה בתורה נסתפק לנו‬ ‫בה ספק לפי אורך השנים ורוב הגלות ואין אנו יודעין היאך‬ ‫היא"‪ .‬באלד נאך מתן תורה האט מען יא געוואוסט קלאר וויאזוי צו‬ ‫בלאזן‪ ,‬נאר במשך השנים איז עס פארגעסן געווארן‪ .‬לכאורה איז‬ ‫שווער‪ ,‬וואס איז די סיבה אז אזא גרויסע זאך ווי תקיעת שופר‪ ,‬וואס‬ ‫דאס איז דאך א מצוה דאורייתא‪ ,‬האט מען אזוי געפירט פון הימל‪ ,‬אז‬ ‫דמ‬ ‫עס זאל פארגעסן ווערן?‬ ‫עס קען זיין אז דער ענין איז אזוי‪ ,‬מען ווייסט דאך דעם כלל וואס‬ ‫דער בני יששכר (סיון ה‪ ,‬יג) ברענגט פונעם רמב"ם‪" :‬מי שלא טעם‬ ‫טעם התרת הספיקות לא טעם שמחה מימיו – די גרעסטע שמחה איז‬ ‫אויב א מענטש האט געהאט א ספק‪ ,‬און שפעטער גייט ער ארויס‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫פונעם ספק‪ ,‬דעמאלט איז די שמחה זייער גרויס‪ .‬ממילא קען זיין‪ ,‬אז‬ ‫פון הימל האט מען געוואלט‪ ,‬אז תקיעת שופר זאל צוגיין מיט א‬ ‫שמחה‪ ,‬און דעריבער האט מען צוגעפירט אז מען זאל פארגעסן‬ ‫וויאזוי מען בלאזט א 'תרועה'‪ ,‬כדי מען זאל האבן א ספק וויאזוי מען‬ ‫קען יוצא זיין די מצוה‪ ,‬און שפעטער ווען מען בלאזט אלע סארטן‬ ‫קולות (תשר"ת‪ ,‬תש"ת‪ ,‬תר"ת) גייט מען דאך ארויס פונעם ספק ווייל אזוי‬ ‫ארום האט מען דאך שוין זיכער יוצא געווען‪ ,‬ווערט דאך א 'שמחה'‬ ‫פון 'התרת הספיקות' און אזוי איז מען מקיים מצות תקיעת שופר‬ ‫בשמחה‪.‬‬ ‫די מלאכים האבן צוגעפאטשט צום 'אין קצבה'‪...‬‬ ‫דער זיידע רבי חיים ראובן ז"ל האט דערציילט אז דער הייליגער רבי‬ ‫אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע איז אמאל זייער קראנק געווארן לא‬ ‫עלינו‪ ,‬און ער האט זיך מזכיר געווען פארן צאנזער רב זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל אים אויס'פועל'ן א רפואה‪ .‬האט אים דער צאנזער רב געפרעגט‪:‬‬ ‫"מחותן‪ ,‬וואס וועט אייך דען פעלן אויפן עולם האמת?"‪ .‬האט ער‬ ‫געענטפערט‪" :‬איך האב נאך קינדער"‪ .‬האט אים דער צאנזער רב‬ ‫געזאגט‪" :‬דעם מחותן'ס קינדער‪ ,‬וואו זיי וועלן קומען – וועט מען זיי‬ ‫מקרב זיין‪ ."...‬און אזוי האט דער ר' אליעזר'ל גע'טענה'ט פארשידענע‬ ‫טענות‪ ,‬אבער דער צאנזער רב האט זיך געהאלטן ביי זיינס‪ ,‬אז ער‬ ‫האט זיך נישט וואס צו זארגן‪ .‬צום סוף האט זיך דער דזיקוב'ער רב‬ ‫אנגערופן‪" :‬ווען איך טאנץ 'אין קצבה' שטייען די מלאכים און פאטשן‬ ‫צו"‪ .‬ווי נאר ער האט דאס געזאגט‪ ,‬האט זיך דער צאנזער רב‬ ‫אנגערופן‪" :‬דאס איז א שאד! דאס איז א שאד!"‪ .‬און ער האט געהייסן‪,‬‬ ‫אז מען זאל אים אנווארעמען א מקוה‪ ,‬און ער איז געגאנגען אין‬ ‫מקוה און גע'פועל'ט א ישועה‪ ,‬און רבי אליעזר'ל איז געזונט געווארן‪.‬‬ ‫געשעפט חיות א גאנץ יאר פונעם 'מלכיות זכרונות שופרות'‬ ‫המ‬ ‫ביי די ראפשיצער קינדער איז דער 'שפיץ' פון ראש השנה געווען די‬ ‫הויכע שמונה עשרה פון מוסף‪ ,‬בפרט די פסוקי מלכיות זכרונות‬ ‫שופרות‪ .‬אזוי ווייט‪ ,‬אז דער סטוטשינער רב זצ"ל האט זיך‬ ‫אויסגעדרוקט‪" :‬מלכיות זכרונות שופרות – געבן מיר אריין כח אויף‬ ‫א גאנץ יאר!"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ווידער ביי אנדערע צדיקים איז עס נישט אזוי ווייט געווען די שפיץ‪.‬‬ ‫למשל‪ ,‬ביים קאלאשיצער רב זצ"ל האט גענומען פון אנהייב‬ ‫'מלכיות' (עלינו לשבח) ביז נאך 'זכרונות שופרות' – נישט מער ווי א‬ ‫האלבע שעה‪ .‬יעדער צדיק האט זיך זיין ענין און זיין דרך‪.‬‬ ‫ראש השנה אין שטוב‪...‬‬ ‫הרה"ק ר' משה'לע ראזוואדאווער זי"ע האט געזאגט‪" :‬ווען מען‬ ‫וואלט ווען געוואוסט ווי וויכטיג עס איז צו זיין שבועות ביי‬ ‫א רבי'ן – וואלטן די רבנים אין די שטעט נישט געהאט קיין מנין‪ .‬און‬ ‫אויב מען וואלט געוואוסט ווי וויכטיג עס איז צו זיין אין שטוב ראש‬ ‫השנה – וואלטן די רבי'ס נישט געהאט קיין מנין"‪.‬‬ ‫פארקוקן‪...‬‬ ‫'זיך' ָ‬ ‫איידער די הייליגע טעג איז אמאל אריינגעקומען צום רבי'ן זכרונו‬ ‫לברכה‪ ,‬א רב וועלכער האט געדאווענט פארן עמוד ביי זיך‬ ‫אין בית המדרש‪ ,‬האט יענער רב געזאגט פארן רבי'ן‪ ,‬אז ער דארף זיך‬ ‫פארקוקן דאס מחזור‪ .‬האט דער רבי געזאגט‪" :‬דאס מחזור איז‬ ‫נאך ָ‬ ‫פארקוקן!"‪.‬‬ ‫די זעלבע ווי פאראיאר‪ ,‬מען דארף 'זיך' ָ‬ ‫תקיעת שופר דרשה פון הרה"ק מקאלאשיץ זי"ע‬ ‫דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט אמאל געזאגט פאר תקיעת‬ ‫שופר איין ווארט‪" :‬מיט אהבת ישראל קען מען גיין הויך‪ ,‬הויך‪,‬‬ ‫הויך עד אין סוף!"‪ .‬דאס איז געווען די גאנצע דרשה‪.‬‬ ‫געלערנט בני יששכר בעפאר תקיעת שופר‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט אמאל געלערנט דעם ספר 'בני‬ ‫יששכר' איידער ער איז געגאנגען צו תקיעת שופר‪ .‬האבן די‬ ‫ארומיגע זיך אביסל געוואונדערט דערויף‪ ,‬ווייל זיי זענען דאך געווען‬ ‫בערך אין די זעלבע יארן‪ .‬האט דער צאנזער רב זיך אנגערופן‪" :‬איך‬ ‫לערן נאר אין ספרים פון בעלי רוח הקודש"‪.‬‬ ‫ומ‬ ‫געווען יעדעס יאר ראש השנה ביים חוזה מיט מסירות נפש‬ ‫דער שווער זכרונו לברכה (הגה"צ מוואידיסלב זצ"ל) פלעגט דערציילן די‬ ‫פאלגענדע מעשה‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דער חוזה מלובלין איז אמאל געזעסן מיט זיינע הייליגע תלמידים‪,‬‬ ‫און ער האט דעמאלט געדארפט האבן א גרויסן סכום געלט‪,‬‬ ‫און עס איז אים נישט לייכט אנגעקומען צו שאפן דעם סכום‪ .‬האט‬ ‫זיך דער חוזה אנגערופן‪" :‬ווער עס וועט מיר געבן דעם סכום געלט‪,‬‬ ‫וועט זיצן מיט מיר במחיצתי אין גן עדן"‪ .‬נו‪ ,‬פארשטייט זיך אז די‬ ‫תלמידי החוזה וואלטן אודאי געוואלט זוכה זיין צו אזא הבטחה‪,‬‬ ‫אבער ווער האט דען געהאט אזא סכום געלט‪ ...‬דער רבי הערשעלע‬ ‫זידיטשויב'ער? דער בני יששכר? ‪...‬‬ ‫איז געשטאנען דארט א פארמעגליכער דארפסמאן וועלכער איז‬ ‫געווען א פשוט'ער איד‪ ,‬ווי ער האט געהערט די ווערטער פונעם‬ ‫רבי'ן‪ ,‬האט ער געגעבן א נעם ארויס די אפותיקי פון טאש און געגעבן‬ ‫א לייג אראפ פארן חוזה‪" :‬רבי‪ ,‬דא האט איר דאס געלט!"‪ .‬ווי דער‬ ‫חוזה האט דאס געזען‪ ,‬איז אים נישט גוט געווארן‪ ...‬עס איז אים‬ ‫געווארן ליכטיג צו זען ווער עס וועט זיין דער שכן זיינער‪ ...‬האט דער‬ ‫חוזה געפרואווט זיך ארויסצודרייען פון אים‪" :‬דו וועסט זיך ניטאמאל‬ ‫גוט געפונען אין אזא הויך פלאץ"‪ ,‬און נאך פארשידענע תירוצים‪.‬‬ ‫אבער דער איד האט זיך נישט געלאזט‪ .‬האט אים דער חוזה געזאגט‪:‬‬ ‫"הער מיך אויס‪ ,‬דו זאלסט וויסן אז דאס וועט דיר נישט אנקומען‬ ‫לייכט‪ ,‬עס איז א שווערע זאך! ענדערש וועל איך דיר צוזאגן עשירות‬ ‫כל ימי חייך און אויף דורי דורות!"‪ .‬אבער דער איד האט געזאגט‪:‬‬ ‫"ניין רבי‪ ,‬געשעפט איז געשעפט!"‪ .‬האט דער חוזה געזאגט‪" :‬ווייסטו‬ ‫וואס? איך וועל דיר צוזאגן אריכות ימים און גוטע קינדער און קינד'ס‬ ‫קינדער‪ ,‬תורה וגדולה במקום אחד עד סוף כל הדורות"‪ .‬אבער דער‬ ‫איד האלט זיך ביי זיינס‪" :‬ניין רבי‪ ,‬געשעפט איז געשעפט"‪ .‬דער חוזה‬ ‫האט געפרואווט מיט נאך אסאך ברכות‪ ,‬אבער דער איד האלט זיך‬ ‫ביי זיינס‪" :‬ניין רבי‪ ,‬געשעפט איז געשעפט!"‪.‬‬ ‫האט אים דער חוזה געזאגט‪" :‬אויב אזוי‪ ,‬הער אויס‪ ,‬דו וועסט מוזן‬ ‫זמ‬ ‫דורכמאכן מורא'דיגע צער און יסורים (זיכוך הנפש)!"‪ .‬און דער‬ ‫איד זאגט‪" :‬רבי‪ ,‬געשעפט איז געשעפט!"‪ .‬האט אים דער חוזה‬ ‫געזאגט‪" :‬דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז אויף דעם וועסטו מוזן פארלירן דיין‬ ‫ווייב און קינדער רחמנא ליצלן!"‪ .‬אבער עס האט אים גארנישט‬ ‫געארט‪" .‬דו וועסט ווערן ל"ע אן עני מדוכא רחמנא ליצלן"‪ .‬אבער‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דער איד האלט זיך‪" :‬רבי‪ ,‬געשעפט איז געשעפט!"‪ .‬זאגט אים דער‬ ‫חוזה‪" :‬דו וועסט ווערן קרעציג פון קאפ ביז פוס!"‪ .‬זאגט ער‪" :‬רבי‪,‬‬ ‫געשעפט איז געשעפט!"‪ .‬האט דער חוזה געזאגט‪" :‬אויב אזוי‪ ,‬נעם‬ ‫איך זיך אויס איין תנאי כפול ומכופל‪ ,‬אז דו מוזט יעדעס יאר זיין‬ ‫אויף ראש השנה ביי מיר אין לובלין‪ ,‬און טאמער פארפעלסטו איין‬ ‫ראש השנה – איז דער גאנצער געשעפט אויס!"‪ .‬דער איד האט זיך‬ ‫מקבל געווען צו זיין יעדעס יאר ראש השנה אין לובלין‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫האט זיך דער געשעפט געשלאסן‪ ,‬און דער חוזה האט גענומען דאס‬ ‫געלט פון אים‪.‬‬ ‫עס איז דורכגעגאנגען א שטיק צייט‪ ,‬און אלץ וואס דער חוזה האט‬ ‫אויסגערעכנט האט אנגעהויבן מקוים צו ווערן‪ ,‬דער איד האט‬ ‫פארלוירן די גאנצע משפחה ל"ע‪ ,‬און ער איז געווארן ל"ע אן עני‬ ‫ואביון‪ ,‬און ער פלעגט זיך מפרנס זיין פון נדבות וואס ער פלעגט‬ ‫ארומגיין זאמלען ביי די הייזער‪ .‬נו‪ ,‬ווילאנג ער האט נאך געהאט א‬ ‫שיינעם אנצוג פון די גוטע צייטן אלס נגיד – האט מען אים נאך מכבד‬ ‫געווען און מען האט אים געגעבן שיינע נתינות‪ .‬אבער עס איז‬ ‫אריבער א ּפ ָאר יאר‪ ,‬און ער איז געווארן ל"ע א מצורע רח"ל‪ ,‬מענטשן‬ ‫האבן נישט געוואלט שטיין נעבן אים‪ ,‬און דער מלבוש איז אים‬ ‫געווארן אינגאנצן פארשמירט און שמוציג‪ ,‬ער האט שוין געהאט א‬ ‫צורה פון אן ארחי פרחי‪ ,‬אזוי‪ ,‬אז מען האט אים שוין קוים צוגעווארפן‬ ‫עפעס א קליינע נדבה‪.‬‬ ‫יעדעס יאר פלעגט דער איד ארומפארן אויף דערפער און שטעטלעך‬ ‫נאך געלט‪ ,‬אבער ער האט אלעמאל געמאכט זיכער‬ ‫אנצוהייבן צו פארן קיין לובלין גענוג צייטליך צו זיין זיכער אז אויף‬ ‫ראש השנה איז ער אין לובלין‪ .‬מיט דער צייט האט דער איד‬ ‫אנגעהויבן ווערן שוואכער און שוואכער‪ ,‬און ער האט שוין מורא‬ ‫געהאט צו פארן צו ווייט אוועק פון לובלין‪ ,‬טאמער וועט ער נישט‬ ‫חמ‬ ‫קענען זיין צוריק אויף ראש השנה‪ ,‬דעריבער פלעגט ער פארן בלויז‬ ‫א קורצע שטרעקע ארום לובלין‪ .‬און וואס א יאר שפעטער איז ער‬ ‫געווארן שוואכער‪ ,‬ממילא‪ ,‬איז ער אלץ געפארן א קורצערע שטרעקע‬ ‫– כדי צו זיין זיכער אז ער וועט קענען אנקומען קיין לובלין אויף‬ ‫ראש השנה‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫עס איז געווען דאס לעצטע יאר זיינער‪ ,‬דער איד איז שוין געווען‬ ‫זייער שוואך‪ ,‬אבער ער האט פארט געמוזט גיין נאך געלט צו‬ ‫האבן עפעס חיונא‪ ,‬האט ער זיך ארויסגעלאזט נאך פסח אדער נאך‬ ‫שבועות‪ ,‬בלויז אויף א קורצן וועג‪ ,‬ממש נעבן לובלין‪ ,‬און‬ ‫אויסגערעכנט אז ער זאל נאך האבן גענוג צייט ביז ראש השנה צו‬ ‫קענען גיין צופוסנס צוריק קיין לובלין‪ .‬עס איז געקומען עטליכע‬ ‫טעג פאר ראש השנה‪ ,‬און ער איז שוין געווען נאנט צו לובלין‪ ,‬איז ער‬ ‫פארשלאפט‪ ,‬אז ער האט שוין נישט‬ ‫ַ‬ ‫געווארן אזוי פארשוואכט און‬ ‫געקענט גיין ווייטער‪ .‬נו‪ ,‬מען קען זיך פארשטעלן דעם צער וואס ער‬ ‫האט דא נעבעך געהאט‪ ,‬אלעס האט ער דאך פארלוירן פאר די‬ ‫הבטחה‪ ,‬און דא ווענדט זיך אלעס אין דעם ראש השנה‪ ,‬נו‪ ,‬וועט ער‬ ‫אלעס דערלייגן? האט ער זיך מיישב געווען‪ ,‬ער וועט זיך אויסלייגן‬ ‫אויף דער ברייט פונעם וועג וואס גייט קיין לובלין‪ ,‬און דארט וועלן‬ ‫דאך זיכער דורכפארן וועגענער פון חסידים וועלכע קומען צום חוזה‬ ‫אויף יום טוב‪ ,‬ממילא‪ ,‬וועלן זיי אים ארויפנעמען אויפן וואגן‪ .‬און ער‬ ‫האט זיך געמאכן א קלוגן חשבון‪ ,‬אז ממה נפשך‪ ,‬טאמער וועט מען‬ ‫אים באמערקן און מיטנעמען קיין לובלין – איז דאך אודאי גוט‪ ,‬און‬ ‫טאמער וועט מען אים נישט באמערקן‪ ,‬און מען וועט אים איבערפארן‬ ‫און ער וועט שטארבן – וועט דאך אויסקומען אז די פארגאנגענע‬ ‫ראש השנה איז געווען זיין לעצטן ראש השנה בזה העולם און ער איז‬ ‫געווען אין לובלין‪ ,‬נו‪ ,‬איז ער דאך מובטח מיט דער הבטחה פון 'עמי‬ ‫במחיצתי'‪.‬‬ ‫דער הייליגער בעלזער רב דער שר שלום זצ"ל איז דורכגעפארן‬ ‫דארט מיט א וואגן חסידים קיין לובלין‪ ,‬און אינמיטן האבן זיי‬ ‫דערזען אז דארט ליגט א איד אין דער ברייט‪ ,‬זענען זיי צוגעגאנגען‬ ‫צו אים און געפרעגט צי ער דארף עפעס‪ .‬דער איד איז שוין געווען‬ ‫אזוי שוואך ל"ע‪ ,‬אז ער האט שוין גארנישט געקענט רעדן‪ ,‬ער האט‬ ‫טמ‬ ‫נאר ארויסגעזאגט די ווערטער 'לובלין'‪' ,‬לובלין'‪ .‬האבן די חסידים‬ ‫געזאגט פארן שר שלום‪ ,‬אז דא ליגט א איד און ער זאגט 'לובלין'‪.‬‬ ‫זאגט ער‪" :‬נו‪ ,‬נעמט אים ארויף אויפן וואגן‪ ,‬וועלן מיר אים פירן קיין‬ ‫לובלין"‪ .‬האט מען ארויפגענומען דעם איד אויפן וואגן און געפירט‬ ‫קיין לובלין‪ .‬דארט האבן זיי אים צוגעטראגן צו א 'הקדש'‪ ,‬וואו מען‬ ‫האט געגעבן הכנסת אורחים פאר אזעלכע סארט מענטשן‪,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫ארימעלייט און ארחי פרחי‪ ,‬מן הסתם האט מען דארט אכטונג‬ ‫געגעבן אז ער זאל האבן עפעס צו עסן וכדומה‪ .‬און דערנאך איז דער‬ ‫בעלזער רב אריבערגעגאנגען צום חוזה פון לובלין אפנעמען שלום‪.‬‬ ‫געווענליך‪ ,‬ווען דער בעלזער רב פלעגט קומען‪ ,‬פלעגט אים דער‬ ‫חוזה שטארק מקרב זיין‪ .‬עס איז באקאנט די מעשה‪ ,‬אז‬ ‫דער חוזה האט מכבד געווען דעם בעלזער רב מיט קריאת המגילה‪,‬‬ ‫און דער חוזה האט דעמאלט געזאגט‪" :‬איך האב שוין אסאך מאל‬ ‫געהערט די מעשה‪ ,‬אבער אזוי שיין ווי דער אינגערמאן פארציילט‬ ‫דאס – האב איך נאכנישט געהערט"‪ .‬אבער דאס מאל ווען דער‬ ‫בעלזער רב איז אריינגעקומען‪ ,‬האט זיך דער חוזה אויסגעדרייט צו‬ ‫די וואנט און אים נישט געוואלט געבן קיין שלום‪.‬‬ ‫דער בעלזער רב האט נישט געוואוסט וואס דא איז געשען‪ ,‬איז ער‬ ‫ארויס פון שטוב און אנגעהויבן מפשפש זיין במעשים‪ ,‬געזאגט‬ ‫תהלים און תשובה געטון‪ .‬דערנאך גייט ער נאכאמאל אריין צום‬ ‫חוזה‪ ,‬און‪ ...‬דער רבי גיבט זיך נאכאמאל א דריי אויס צו די וואנט און‬ ‫וויל אים נישט געבן קיין שלום‪ .‬גייט ער ארויס אינעם ווארט צימער‪,‬‬ ‫דארט זענען געזעסן חסידים און געשמועסט כדרכם‪ ,‬הערט ער ווי‬ ‫איינער פון די גבאים זאגט‪" :‬דער רבי וויל נישט געבן קיין שלום פארן‬ ‫בעלזער רב‪ ,‬ווייל דעם רבי'ן אהרט פארוואס ער האט דא געברענגט‬ ‫א געוויסן איד"‪.‬‬ ‫דא האט שוין דער בעלזער רב אינגאנצן נישט פארשטאנען קיין‬ ‫פשט‪ .‬ער האט געהאלטן אז ער האט דא געטון אזא מין גרויסע‬ ‫זאך‪ ,‬וואס מן השמים האט זיך אים צוגעפירט אזא מצוה רבה פאר‬ ‫ראש השנה‪ .‬איז ער אריינגעגאנגען צום רבי'ן און געזאגט כהאי‬ ‫לישנא‪" :‬איך פארשטיי נישט‪ ,‬א איד ליגט אויף דער גאס‬ ‫אויסגעשפרייט‪ ,‬ממש כל עוד בו נשמתו‪ ,‬און ער קען קוים ארויסרעדן‬ ‫א ווארט‪ ,‬און ער בעט זיך ער וויל גיין קיין לובלין‪ ,‬און אז מען נעמט‬ ‫נ‬ ‫דעם איד ארויף אויפן וואגן און מען ברענגט אים קיין לובלין – פאר‬ ‫דעם קומט נישט צו געבן קיין שלום?"‪ .‬ווי ער האט דאס געזאגט‪,‬‬ ‫האט זיך דער חוזה געגעבן א דריי אויס צו אים‪" :‬אויב אזוי‪ ,‬וועל איך‬ ‫דיר זאגן וואס דו זאלסט טון‪ .‬נעם דיר דא דעם ספר 'ברית מנוחה' (א‬ ‫טיף ספר אויף קבלה פון א ראשון)‪ ,‬און גיי אהין צו דעם איד‪ ,‬און דו זאלסט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫דארט דאווענען ראש השנה‪ ,‬און אויב וועסטו דארפן א שופר – וועל‬ ‫איך דיר שיקן א שופר‪ ,‬און דו זאלסט דורכלערנען מיט דעם איד‬ ‫דעם ספר ברית מנוחה‪ .‬און נאכדעם זאלסטו קומען צו מיר"‪ .‬דער‬ ‫בעלזער רב האט זיך געוואונדערט "ווי קען מען לערנען א ספר ברית‬ ‫מנוחה מיט אזא איד וועלכער האט נישט אויסגעזען אזא בר הכי צו‬ ‫פארשטיין די ענינים?"‪ .‬אבער אז דער רבי הייסט – איז דאך נישט‬ ‫שייך צו פרעגן‪ ,‬האט ער געפאלגט‪ .‬ער האט גענומען דעם ספר ברית‬ ‫מנוחה‪ ,‬און געגאנגען צו דעם איד אין הקדש אריין‪.‬‬ ‫דער איד האט זיך שוין געפילט אביסל בעסער‪ ,‬ער האט שוין געהאט‬ ‫געגעסן און זיך אפגערוהט פונעם וועג‪ ,‬ממילא‪ ,‬איז ער שוין‬ ‫געווען מער פעאיג אויפצונעמען א לימוד‪ .‬און דער בעלזער רב האט‬ ‫אנגעהויבן לערנען מיט אים‪ ,‬און‪ ...‬פלאי פלאים‪ ,‬דער איד פארשטייט‬ ‫וואס מען לערנט און ער איז תופס נאך און נאך‪ ,‬און אזוי האט ער‬ ‫דורכגעלערנט מיט אים דעם גאנצן ברית מנוחה די ערשטע נאכט‬ ‫ראש השנה‪ .‬כעלות השחר‪ ,‬אזויווי מען האט געענדיגט לערנען דעם‬ ‫ספר‪ ,‬איז דער איד נסתלק געווארן‪( .‬ממילא‪ ,‬האט דער בעלזער רב טאקע‬ ‫נישט געדארפט דארט קיין שופר)‪.‬‬ ‫ווי נאר דער בעלזער רב איז אריינגעקומען צום חוזה‪ ,‬רופט זיך ָאן‬ ‫דער חוזה‪" :‬דו האסט אים גאנץ שיין אהערגעשטעלט! און פאר‬ ‫דעם גיב איך דיר במתנה דעם ספר ברית מנוחה"‪.‬‬ ‫עס איז טאקע ידוע אז אין בעלז איז דער ספר ברית מנוחה פונעם‬ ‫חוזה איבערגעגאנגען מדור לדור בירושה‪ ,‬נאכן שר שלום האט‬ ‫עס גע'ירשנ'ט דער מיטעלער רב‪ ,‬רבי יהושע'לע‪ ,‬דערנאך האט עס‬ ‫גע'ירשנ'ט דער פריערדיגער רב‪ ,‬און דערנאך האט עס גע'ירשנ'ט‬ ‫דער בולגרייער רב‪ ,‬אבער ער האט עס נישט געוואלט האלטן ביי זיך‪,‬‬ ‫האט ער עס געגעבן פארן ברודער דעם לעצטן בעלזער רב צו‬ ‫אנ‬ ‫האלטן‪.‬‬ ‫פון דער מעשה זעט מען‪ ,‬וואס טייטש א פארצייטישער דארפס איד‬ ‫וועלכער איז געפארן צו צדיקים‪ ,‬ווי שטארק עס איז געווען זיין‬ ‫אמונה אין צדיקים און זיין אמונה אין השארת הנפש‪ ,‬שכר ועונש‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ראש השנה‬ ‫וכדומה‪ ,‬אז ער איז געווען גרייט אלעס צו פארלירן – אבי צו זיין‬ ‫במחיצתו פונעם חוזה זי"ע‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪yz‬‬ ‫בשם אלפי לומדי והוגי תורת רבינו זי"ע בספרי וגליוני 'אמרי מנחם'‬ ‫מברכין אנו מעומקא דלבא ברכת מזל טוב לכבוד האי גברא רבא‪,‬‬ ‫בקי בכל מכמני התורה‪ ,‬מרביץ תורה וירא"ש לתלמידיו השותים בצמא‬ ‫את דבריו‪ ,‬פה מפיק מרגלין טבין ורבים נהנים ממנו עצה ותושיה‪,‬‬ ‫זכה לקירבות יתירה אצל כ"ק מרן רבינו זיעועי"א‬ ‫הרב הגה"צ רבי דוד שלמה לאוב שליט"א‬ ‫עורך ראשי של המכון‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו‬ ‫בהכנסת בנו הבה"ח צבי ני"ו לעול התורה והמצוות בשעטומ"צ‪.‬‬ ‫ויה"ר שמע"כ שליט"א ירווה נחת דקדושה אצל כל יו"ח היקרים שיחי'‬ ‫מתוך בריאות השלימות והרחבת הדעת לאורך ימים ושנים טובים‬ ‫ולהכתב בספרן של צדיקים בשנה טובה ומבורכת בכל הענינים‬ ‫מתוך נחת והרחבת הדעת וכט"ס‪.‬‬ ‫מכון אמרי מנחם‬ ‫בנ‬ ‫‪zy‬‬