gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫• גליון קנ • שנה ד‬ ‫ראש השנה‬ ‫דבר השוה‬ ‫תשפ"ז‬ ‫לכל נפש‬ ‫אידיש‬ ‫תוכן הדרוש‬ ‫הרה”ק ר’ איציקל פון‬ ‫[א] לשון המדרש ‪ /‬די קשיא אויף די מדרש‬ ‫פשעווארסק זצ”ל האט פארציילט די‬ ‫קומענדיגע מעשה וואס ער האט אליין‬ ‫[ב] די עבירות וואס דער אייבישטער איז מוחל ‪ /‬די טעם פון‬ ‫געהערט פון ציעשנובער רב זצ”ל וואס ער‬ ‫מחילת עוונות אין ֶֶע ֶֶר ב ֹֹראׁשׁ ַַה � � ָָּׁש ָנָ ה ‪ /‬די מחילה ֶֶע ֶֶר ב ֹֹראׁשׁ ַַה � � ָָּׁש ָנָ ה‬ ‫האט עס געהערט פון שיניאווער רב זצ”ל‬ ‫אויף די עבירה פון ֲֲע ָָריֹוֹ ת ‪ /‬א רמז אין פסוק אויף די מחילה ֶֶע ֶֶר ב‬ ‫ׁשּׁוָּב ה ‪ /‬די מחילה ביום‬ ‫ֹֹראׁשׁ ַַה � � ָָּׁש ָנָ ה ‪ /‬די מחילה אין ֲֲע �ֶֶׂש ֶֶר ת ְְי ֵֵמי ְ�ְּת ָ‬ ‫וואס האט עס געהערט פון זיין טאטען דער‬ ‫הכיפור ִִבְזְ ַַמ ן � ֶֶׁש ֵ �ֵּבית ַַה � ִִּמ ְְקָּד�ָ ׁשׁ ָָה ָָי ה ַַק ָָיים‪.‬‬ ‫הייליגער צאנזער רב זצ”ל וואס האט עס געהערט‬ ‫פון הרה”ק מראפשיץ זצ”ל וואס האט עס געהערט‬ ‫פון זיין הרה”ק דער חוזה פון לובלין וואס האט עס‬ ‫[א]‬ ‫געהערט פון זיין רבין דער הייליגער נועם אלימלך‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל וואס האט עס‬ ‫לשון המדרש‬ ‫געהערט פון זיין רבין דער מגיד פון מעזריטש זי”ע‬ ‫איינמאל האט דער מגיד פון מעזריטש געבעטן פון‬ ‫(תנחומא אמור פכ"ב הובא בטור או"ח סימן‬ ‫ָָא ְְמרּו ֲֲחַזַ "ל‬ ‫הימל אז ער וויל זעהן ווער עס גייט זיין שכן אין‬ ‫ְך‬ ‫ֹאׁש ַַהָּׁש� � ָ ָנָ ה ַַה ָ �ָּקדֹוֹ ׁׁש ָ �ָּברּוּ� הּוּא ְְמַוַ ֵ�וֵּתר‬ ‫תקפא) ְ �ְּב ֶֶע ֶֶרב ֹר ׁ‬ ‫גן עדן‪ ,‬האט מען אים געוויזן עפעס א פאסטאך‬ ‫ְלְ ִיִ ְְׂש� ָָר ֵֵאל ְׁש� ְ ִלִ ׁיׁש ֲֲעֹוֹ נֹוֹ ת עס שטייט אין מדרש אז 'ערב‬ ‫אין א ווייטער שטאדט‪ ,‬איז דער מגיד אהין געפארן‬ ‫און ער האט געטראפן דעם פאסטאך ביי א פעלד‬ ‫ראש השנה' איז דער באשעפער מוחל פאר די יודן א‬ ‫וואס האט א קליינע טייך און ער שפרינגט אהין‬ ‫דריטל עבירות‪ַּ ,‬וַּב ֲֲע ֶֶׂש� ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְ�ְּת ׁׁש ָּוָּבה ְׁש� ְ ִלִ ׁיׁש און עשרת‬ ‫און צוריק און ביי יעדע שפרונג שרייט ער ‘טמא‬ ‫ימי תשובה איז דער באשעפער מוחל נאך א דריטל‬ ‫‪ -‬טמא’‬ ‫עבירות‪ְּ ,‬וְּבהֹוֹ ַׁש� ַ ְְעָנָ א ַַר ָ �ָּבא‬ ‫האט אים דער מגיד געפרעגט וואס איז פשט‬ ‫ָָא ְְמר ּו� ֲֲחַזַ "ל (תנחומא אמור‬ ‫דערפון? האט דער פאסטאך אים געזאגט אז ער‬ ‫ְׁש� ְ ִלִ ׁיׁש און אין הושענא‬ ‫ווייסט נישט גארנישט‪ ,‬און ער וויל טאהן א נחת‬ ‫פכ"ב הובא בטור או"ח סימן‬ ‫תקפא) ְְּב� ֶֶע ֶֶרב ֹר ֹאׁשׁ ַַה � ָָּׁשָנָ ה‬ ‫רבא איז דער באשעפער‬ ‫רוח פארן באשעפער און אזוי ווי ער קען נאר די‬ ‫ְך‬ ‫ַַה ָָּק� דֹוֹ ׁשׁ ָָּב� רּוּ� הּוּא ְְמַוַ ו ֵֵּת� ר‬ ‫מוחל נאך א דדריטל‪ַַ ,‬עד‬ ‫ווארט ‘טמא’ זאגט ער עס א גאנצן טאג‪.‬‬ ‫ֲֲעֹוֹנֹוֹ ת‪,‬‬ ‫� ְְׁשִלִ י�ׁש‬ ‫ְלְ ִיִ ְׂש�ְ ָָר ֵֵאל‬ ‫ָ�ָּכאן ביז די איז די מאמר‬ ‫עס האט זייער באנק געטאהן דעם מגיד פארוואס‬ ‫ׁשּׁוָּבה � ְְׁשִלִ יׁשׁ ‪,‬‬ ‫ּוַּב ֲֲעֶׂש�ֶ ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְְּת� ָ‬ ‫ַ‬ ‫ער זאגט כאטש נישט א אנדערע שענערע ווארט‪,‬‬ ‫חז"ל‪.‬‬ ‫און ער האט אויסגעלערנט דעם פאסטאך צו זאגן‬ ‫ּוְּבהֹוֹ � ַַׁש ְְעָנָ א ַַר ָָּב� א � ְְׁשִלִ יׁשׁ ‪ַַ ,‬עד‬ ‫ְ‬ ‫ָָּכ� אן‪.‬‬ ‫די ווארט ‘טהור’‪ ,‬דער פאסטאך וואס איז ליידער‬ ‫געווען זייער אומוויסענדיג זיך נישט געקענט‬ ‫ְוְ ַַהֹּכ� ֹל ַַמ ְְק � ִִׁשים ַַעל ֶזֶ ה‪ִִ ,‬אם‬ ‫ֵֵּכ� ן � ָָׁשֶוֶ ה ֶֶע ֶֶרב ֹר ֹאׁשׁ ַַה � ָָּׁשָנָ ה‬ ‫די קשיא אויף די מדרש‬ ‫אויסלערנען די נייע ווארט ‘טהור’‪ ,‬און איז נעבעך‬ ‫געווארן צומישט צווישן ‘טהור’ און טמא’‪ ,‬און אזוי‬ ‫ְוְ ַַהֹּכ� ֹל ַַמ ְְקִׁש� ִ ים ַַעל ֶזֶ ה ִִאם‬ ‫האט ער ניטש געקענט מער זאגן קיין איין ווארט‬ ‫ֹאׁש ַַהָּׁש� � ָ ָנָ ה ַלַ ֲֲע ֶֶׂש� ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְ�ְּת ׁׁש ָּוָּבה ּוְּלְ הֹוֹ ַׁש� ַ ְְעָנָ א‬ ‫ֵ�ֵּכן ָׁש� ָ ֶוֶ ה ֶֶע ֶֶרב ֹר ׁ‬ ‫נישט ‘טהור’ און נישט ‘טמא’‪.‬‬ ‫דער מגיד האט גלייך געזען אז אין הימל פעלט‬ ‫‪ -‬גליון זה נתנדב ‪-‬‬ ‫שוין די נחת רוח פונעם פאסטאך און גלייך האט‬ ‫ע"י הר"ר ישראל אלטר מאטיאש ני"ו‬ ‫אים דער מגיד צוריקגעגעבן רשות ער זאל צוריק‬ ‫לע"נ אביו הרה"ח עוסק בצרכי צבור באמונה‬ ‫אנהייבן זאגן די ווארט ‘טמא’‪ ,‬ווייל ער האט געזען‬ ‫הר"ר סיני בהרה’’ח ר’ נתן מאטיאש ז"ל‬ ‫די גרויסע נחת רוח וואס דער פאסטאך האט‬ ‫נפטר ו’ תשרי‬ ‫געמאכט אין הימל מיט זיין זאגן די ווארט ‘טמא’‬ ‫זכות רבינו המחבר יגן בעד בנו הר”ר ישראל אלטר ני”ו להתברך‬ ‫און נישט געוואלט עס זאל חס ושלום אפגעשטעלט‬ ‫בכל מעשי ידיו ואך טוב וחסד ירדפנו וימלא השם כל משאלות‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫לבו לטובה אכי”ר‪.‬‬ ‫א‬ ‫ַַר ָ �ָּבאא און אלע פרעגן אויף דעם איז אויב אזוי איז ֶ'ֶע ֶֶרב ֹרֹאׁש‬ ‫ׁשּׁוָּבה ּוְּלְ הֹוֹ � ַַׁש ְְעָנָ א ַַר ָָּב� אא‪.‬‬ ‫ַלַ ֲֲעֶׂש�ֶ ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְְּת� ָ‬ ‫ְ‬ ‫'הֹוַׁש ְְעָנָ א ַַרָּבָ א'‬ ‫ַ‬ ‫ָּׁשָנָ ה' גלייך צו ֲ'ֲע ֶֶׂש ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְְּתׁשּוָבָ ה' און צו‬ ‫ַַה ָ �‬ ‫ְוְ ִנִ ְְר ֶֶאה ִלִ י ַַעל ֶּד�ֶ ֶֶרְך ַַמה � ֶֶׁש ָָא ְְמרּוּ ֲֲחַזַ "ל (בבא בתרא‬ ‫ּוָּּל� ם ְְּב� ָלָ ׁשֹׁוֹ ן‬ ‫ּוָּּב� ם ְְּב� ֶגֶ ֶזֶ ל‪ְ ,‬וְ כ ָ‬ ‫יעּוָּטן ַַּב� ֲֲע ָָריֹוֹ ת‪ְ ,‬וְ ר ָ‬ ‫קסה‪ִִ ).‬מ ָ‬ ‫ווייל בייי יעדע איינס איז דער באשעפער מוחל א דריטל‪.‬‬ ‫ָָה ָָרע‪.‬‬ ‫אֵׁשי‬‫ְוְ ֶזֶ הּוּ ְְמרּוָּּמ�ָ ז ְְּב� ִִמ ַַּל� ת (ויקרא ט‪ ,‬ב) ֵֵעֶגֶ ל ְלְ ַַחָּט� ָ את‪ָָ ,‬ר � ֵ‬ ‫ֵֵּת� יבֹוֹ ת ֲֲע ָָריֹוֹ ת ֶ �ֶּגֶזֶ ל ָלָ ׁשֹׁוֹ ן ָָה ָָרעב‪.‬‬ ‫[ב]‬ ‫ְוְ אֹוֹ תֹוֹ � ְְׁשִלִ יׁשׁ ַַהִּמ�ִ יעּוּט � ֶֶׁש ִִּנ� ְְכ � ְְׁשלּוּ ַַּב� ֲֲע ָָריֹוֹ ת‪ַַ ,‬ה ָָּק� דֹוֹ ׁשׁ‬ ‫רּוְּך הּוּא ְְמַוַ ו ֵֵּת� ר ְְּב� ֶֶע ֶֶרב ֹר ֹאׁשׁ ַַה � ָָּׁשָנָ ה ְְּב� רֹוֹ ב ַַח ְְסּדֹּוֹ ‪,‬‬ ‫ָָּב� ְ‬ ‫די עבירות וואס דער אייבישטער איז מוחל‬ ‫ִִּכ� י ָָח ֵֵפץ ֶֶח ֶֶסד הּוּא‪.‬‬ ‫ְוְ ִנִ ְְר ֶֶאה ִלִ י ַַעל ֶֶּד� ֶֶר ְְך ַַמה ֶׁש� ֶ ָָא ְְמרּוּ ֲֲחַזַ "ל (בבא בתרא קסה‪ִִ ).‬מ ָ‬ ‫יעּוָּטן‬ ‫ְוְ ַַהַּט� ַ ַַעם ִִּכ� י רֹוֹ ֶֶצה ְלְ ַַחֵּד�ֵ ׁשׁ ִִּב� ְנְ ָיָ ן ָָהעֹוֹ ָלָ ם ִִּב� ְְב ִִחיַנַ ת‬ ‫ִִּת� יּקּּוּן‪ְ ,‬וְ ֶזֶ הּוּ ִִאי ֶֶא ְְפ � ָָׁשר ֶֶא ָָּל� א ַַעל ְיְ ֵֵדי � ֶֶׁש ְְּי� ת ָּוָּּק� ן ִִּב� ְְת ִִח ָָּל� ה‬ ‫ַ �ַּב ֲֲע ָָריֹוֹ ת און ס'זעהט מיר אויס צו זאגן אויף די וועג וואס‬ ‫ֵֵח ְְטא ֲֲע ָָריֹוֹ ת‪.‬‬ ‫חז"ל האבן געזאגט אז ווייניג מענטשן ווערן געשטרויכלט‬ ‫דּוַּע � ֶֶׁשְּפ� ְ ַגַ ם ָָא ָָדם ָָה ִִראׁשֹׁוֹ ן ָָהָיָ ה ַַעל ְיְ ֵֵדי ֲֲע ָָריֹוֹ ת‪,‬‬ ‫ַַּכ� ָָּי� ַ‬ ‫אין די עבירה פון ֲֲע ָָריֹות‪ְ ,‬וְ ר ָ �ּוָּּבם ְ �ְּבֶגֶ ֶזֶ ל אבער רוב מענטשן‬ ‫ווערן געשטרויכלט מיט די עבירה פון ֶגֶ ֶזֶ ל‪ְ ,‬וְ ָ �‬ ‫כּוָּּלם ְ �ְּבָלָ ׁׁשֹוֹ ן‬ ‫ָָה ָָרע און יעדער איינער ווערט געשטרויכלט אין די עבירה‬ ‫עיין עוד בבית יוסף או"ח סימן תקפא ד"ה ואיכא‪:‬‬ ‫א‪.‬‬ ‫ואיכא למידק על המדרש דאם כן ערב ראש השנה‬ ‫רּוָּּמז ְ �ְּב ִִמ ַ �ַּלת (ויקרא ט‪ ,‬ב) ֵ'ֵעֶגֶ ל' ְלְ ַַח �ָָּטאת‬ ‫פון ָלָ ׁשֹון ָָה ָָרע‪ְ ,‬וְ ֶזֶ הּוּ ְְמ �ָ‬ ‫חשוב כיום הכפורים‪ ,‬שהרי הוא מתכפר בו שליש‬ ‫העוונות כמו יום הכפורים‪ ,‬והוא חשוב כמו כל תשעה‬ ‫און דאס איז מרומז אין די וואס די פסוק זאגט ֵ'ֵעֶגֶ ל‬ ‫ימי תשובה‪ ,‬שהרי בכל תשעה ימי תשובה אינו‬ ‫מתכפר אלא שליש ובערב ראש השנה לבדו מתכפר‬ ‫ְלְ ַַח ָָּטאת'‪ָָ ,‬ראֵׁש� ֵ י ֵ�ֵּתיבֹוֹ ת ֲֲע ָ'ָריֹוֹ ת ֶ �ֶּג'ֶזֶ ל ָלָ ׁ'ׁשֹוֹ ן ָָה ָָרעב וואס די‬ ‫שליש‪ .‬וי"ל דשליש ראשון קל להתכפר‪ ,‬ושליש שני‬ ‫ווארט ֵ'ֵעֶגֶ ל' איז די ראשי תיבות פון ֲֲע ָָריֹות ֶ �ֶּגֶזֶ ל ָלָ ׁשֹון ָָה ָָרע‪.‬‬ ‫קשה יותר‪ ,‬ושליש אחרון קשה מכולם‪ ,‬וקל להבין‪.‬‬ ‫ועיין עוד בט"ז שם ריש הסימן‪.‬‬ ‫ְוְ אֹוֹ ת�ֹו ְׁש� ְ ִלִ ׁיׁש ַַה �ִִּמיעּוּט ֶׁש� ֶ ִ�ִּנְכְ ְׁש� ְ ל�ּו ַ �ַּב ֲֲע ָָריֹוֹ ת און די דריטל‬ ‫עיין לעיל פר' חקת ד"ה זאת חקת התורה‪ ,‬ובד"ה‬ ‫או יאמר זאת חקת התורה‪ ,‬מה שכתב רבינו בשם‬ ‫ב‪.‬‬ ‫וואס ווערן געשטרויכלט אין די עבירה פון ֲֲע ָָריֹות‪ַַ ,‬ה ָ �ָּקדֹוֹ ׁׁש‬ ‫ספר תולדות יעקב יוסף לפרש כי מחטא העגל נשאר‬ ‫ֹאׁש ַַהָּׁש� � ָ ָנָ ה ְ �ְּברֹוֹ ב ַַח ְְסּדֹּוֹ איז דער‬ ‫ָ �ָּב ְ‬ ‫רּוְּך הּוּא ְְמַוַ ֵ�וֵּתר ְ �ְּב ֶֶע ֶֶרב ֹר ׁ‬ ‫רשימה לדורות‪ ,‬היינו ר"ת עג"ל עריות גזל לשון‬ ‫הרע‪ ,‬עיי"ש‪ .‬ועיין עוד תולדות יעקב יוסף פרשת‬ ‫אייבישטער מיט זיין גרויסע חסד זיי מוחל אין ֶֶע ֶֶרב ֹרֹאׁש‬ ‫שמיני אות א‪ :‬לכך אמר הכתוב 'ויהי ביום השמיני‬ ‫קרא משה לאהרן ולבניו וגו' קח לך עגל בן בקר‬ ‫ָּׁשָנָ ה‪ִּ�ִ ,‬כי ָָח ֵֵפץ ֶֶח ֶֶסד הּוּא ווייל דער אייבישטער וויל טאהן‬ ‫ַַה ָ �‬ ‫לחטאת'‪ ,‬ר"ל שעל כל פנים המצא ימצא בך חטא‬ ‫עג"ל‪ ,‬ר"ת עריות גזל לשון הרע‪ ,‬וגם שאינו נמצא‬ ‫חסד‪.‬‬ ‫במעשה‪ ,‬מכל מקום המצא בך במחשבה כאלו עשה‪,‬‬ ‫כי המתגאה כאלו בא על העריות‪ ,‬וכיוצא באינך‪.‬‬ ‫ֹאׁש ַַהָּׁש� � ָ ָנָ ה‬ ‫די טעם פון מחילת עוונות אין ֶֶע ֶֶרב ֹר ׁ‬ ‫ְוְ ַַה �ַַּט ַַעם ִ�ִּכי רֹוֹ ֶֶצה ְלְ ַַח ֵֵּד� ׁׁש ִ �ִּבְנְ ָיָ ן ָָהעֹוֹ ָלָ ם ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת ִ�ִּתיּקּּוּן און די טעם פארוואס דער אייבישטער איז מוחל‬ ‫ָּׁשָנָ ה איז ווייל דער אייבישטער וויל באנייען די וועלט צום נייע יאר מיט א בחינת ִִּתיּקּון‪ְ ,‬וְ ֶזֶ הּוּ‬ ‫ֶֶע ֶֶרב ֹרֹאׁש ַַה ָ �‬ ‫ִִאי ֶֶא ְְפָׁש� ָ ר ֶֶא ָ �ָּלא ַַעל ְיְ ֵֵדי ֶׁש� ֶ ְ �ְּית ָ �ּוָּּקן ִ �ִּב ְְת ִִח ָ �ָּלה ֵֵח ְְטא ֲֲע ָָריֹוֹ ת און דאס קען נישט זיין אז די וועלט זאל באנייעט‬ ‫ווערן נאר דורך אז עס זאל צום ערשט ווערן מתוקן די עבירה פון ֲֲע ָָריֹות‪.‬‬ ‫זּוֲּה ַַמת ַַה ָ�ָּנ ָָח ׁׁש‪ ,‬אזוי ווי עס איז באקאנט אז די‬‫אׁשֹוֹ ן ָָהָיָ ה ַַעל ְיְ ֵֵדי ֲֲע ָָריֹוֹ ת ֲ‬ ‫ַ�ַּכ ָ �ָּי ַ‬ ‫דּוַּע (תיקו"ז צג‪ ,‬א) ֶׁש� ֶ � ְְּפַגַ ם ָָא ָָדם ָָה ִִר ׁ‬ ‫עבירה פון אדם הראשון איז געקומען דורך א ְְּפַגַ ם אין ֲֲע ָָריֹות וואס איז געקומען דורך די שלעכטסקייט‬ ‫פונעם נחש‪ְ ,‬וְ ַנַ ֲֲע ָָׂש� ה ִִמן 'אֹוֹ ר' ְ �ְּבא' 'עֹוֹ ר' ְ �ְּבע'ג און פון די ווארט 'אֹור' מיט א 'א' איז געווארן די ווארט 'עֹור'‬ ‫אזוי פרעגט אויך דער בית יוסף (או"ח סימן תקפא ד"ה ואיכא)‪ :‬ואיכא למידק על המדרש [און מען דארף פארשטיין די מדרש]‪ ,‬דאם כן ערב ראש השנה חשוב‬ ‫א‬ ‫כיום הכפורים [ווייל אויב אזוי איז ערב ראש השנה חשוב אזוי ווי יום הכיפור]‪ ,‬שהרי הוא מתכפר בו שליש העוונות כמו יום הכפורים [ווייל אין ערב‬ ‫ראש השנה איז מען מוחל א דריטל אזוי ווי יום הכיפור]‪ ,‬והוא חשוב כמו כל תשעה ימי תשובה [און ס'איז חשוב אזוי ווי די 'ניין טעג' פון די ימי‬ ‫תשובה]‪ ,‬שהרי בכל תשעה ימי תשובה אינו מתכפר אלא שליש [ווייל אין די גאנצע 'ניין טעג' פון תשובה איז דער אייבישטער נאר מוחל א דריטל]‪,‬‬ ‫ובערב ראש השנה לבדו מתכפר שליש [און אין דעם איינעם טאג פון 'ערב ראש השנה' איז דער אייבישטער שוין מוחל א דריטל]‪.‬‬ ‫דער בת עין האט געשריבן וועגן דעם אין באריכות אין פר' חקת ד"ה זאת חקת התורה‪ ,‬און אין ד"ה או יאמר זאת חקת התורה‪ ,‬אין נאמען פון ספר‬ ‫ב‬ ‫תולדות יעקב יוסף אז פון די חטא ה'עגל' איז געבליבן א רשימה לדורות‪ ,‬וואס דאס איז די ראשי תיבות פון ע'ריות ג'זל ל'שון הרע‪.,‬‬ ‫אזוי שטייט אין זוהר הקדוש (ח"א לו‪ ,‬ב)‪ :‬לבתר אלביש לון קב"ה בלבושין דמשכא אתהני מנייהו [דער אך האט זיי דער אייבישטער אנגעטאהן מיט‬ ‫ג‬ ‫קליידער וואס די לייב פונעם מענטש האט הנאה דערפון]‪ ,‬הה"ד 'כתנות עור' [אזוי ווי עס שטייט אין פסוק 'העמעדער פון פעל']‪ ,‬בקדמיתא הוו כתנות‬ ‫ב‬ ‫מיט א 'ע'‪ִּ�ִ ,‬כי ע' ְְמ ַַר �ֶֶּמֶזֶ ת ַלַ ֲֲע ָָריֹוֹ ת ֶׁש� ֶ �ַַּמ ְְת ֶֶחֶלֶ ת ְ �ְּב ַַעִיִ "ן ווייל‬ ‫זּוֲּה ַַמת ַַה ָָּנ� ָָחׁשׁ ג‪ְ ,‬וְ ַנַ ֲֲעָׂש�ָ ה ִִמן 'אֹוֹ ר' ְְּב� א' 'עֹוֹ ר' ְְּב� ע'ד‪,‬‬ ‫ֲ‬ ‫די אות 'ע' איז מרמז צו די ווארט ֲֲע ָָריֹות וואס הייבט זיך‬ ‫ּוְּכ � ֶֶׁש ָָמ ַַחל‬‫ִִּכ� י ע' ְְמ ַַרֶּמ�ֶ ֶזֶ ת ַלַ ֲֲע ָָריֹוֹ ת � ֶֶׁשַּמ�ַ ְְת ֶֶחֶלֶ ת ְְּב� ַַעִיִ "ן‪ְ ,‬‬ ‫רּוְּך הּוּא ַַעל אֹוֹ תֹוֹ ָָעֹוֹ ן‬‫אן מיט א 'ע'‪ּ ,‬וְּכְ ֶׁש� ֶ ָָמ ַַחל לֹוֹ ַַה ָ �ָּקדֹוֹ ׁׁש ָ �ָּב ְ‬ ‫רּוְּך הּוּא ַַעל אֹוֹ תֹוֹ ָָעֹוֹן ַנַ ֲֲעָׂש�ָ ה ִִמן 'עֹוֹ ר'‬ ‫לֹוֹ ַַה ָָּק� דֹוֹ ׁשׁ ָָּב� ְ‬ ‫ַנַ ֲֲע ָָׂש� ה ִִמן 'עֹוֹ ר' ְ �ְּב ַַעִיִ "ן 'אֹוֹ ר' ְ �ְּבא' און ווען דער אייבישטער‬ ‫ְְּב� ַַעִיִ "ן 'אֹוֹ ר' ְְּב� א'‪.‬‬ ‫רּוְּך הּוּא ִִּכ� י ָָח ֵֵפץ‬ ‫ְוְ ַַעל ֵֵּכ� ן ְְּב� ָָכל � ָָׁשָנָ ה ְוְ � ָָׁשָנָ ה ַַה ָָּק� דֹוֹ ׁשׁ ָָּב� ְ‬ ‫האט מוחל געווען פאר אדם הראשון אויף זיין עבירה איז‬ ‫ֶֶח ֶֶסד הּוּא ְוְ רֹוֹ ֶֶצה ְלְ ַַחֵּד�ֵ ׁשׁ ִִּב� ְנְ ָיָ ן ָָהעֹוֹ ָלָ ם מֹוֹ ֵֵחל ְְּת� ִִח ָָּל� ה ַַעל‬ ‫געווארן פון די ווארט 'עֹור' מיט א ַַעִיִ "ן די ווארט 'אֹור'‬ ‫ֵֵח ְְטא ֲֲע ָָריֹוֹ ת‪ְ ,‬וְ ִיִ ָָּנ� ֵֵטל ִִמֶּמ�ֶ ּנּּוּ ָָהע' ְְּב� ִִחיַנַ ת חֹוֹ � ֶֶׁש ְְך‪ְ ,‬וְ ַנַ ֲֲעָׂש�ָ ה‬ ‫מיט א 'א'‪.‬‬ ‫אֹוֹ ר ְְּב� א'‪ְְּ ,‬ב� ִִחיַנַ ת אֹוֹ ר‪ַ' ,‬וַ ְיְ ִִהי אֹוֹ ר'‪ְ ,‬וְ ַַא ַַחר ָָּכ� ְְך ְְמ ַַחֵּד�ֵ ׁשׁ‬ ‫ּוְּמ ַַת ֵֵּק� ן ָָהעֹוֹ ָלָ ם‪.‬‬ ‫ַַה � ָָּׁשָנָ ה ְ‬ ‫ְוְ ֶֶר ֶֶמז ַלַ ָּד�ָ ָָבר (ויקרא כ‪ ,‬יז) 'ְוְ ָָר ָָאה ֶֶאת ֶֶע ְְרָוָ ָָתּהּ ְוְ גֹוֹ ' ֶֶח ֶֶסד‬ ‫הּוּא'‪ְְ ,‬רצֹוֹ נֹוֹ לֹוֹ ַַמר � ֶֶּׁש ַַּנ� ֲֲעָׂש�ָ ה 'ְוְ ָָר ָָאה' ִִמן ֵֵּת� ַיַבת ֶ'ֶע ְְרָוָ ה'‪,‬‬ ‫ֹאׁש ַַהָּׁש� � ָ ָנָ ה אויף די עבירה פון ֲֲע ָָריֹוֹ ת‬ ‫די מחילה ֶֶע ֶֶרב ֹר ׁ‬ ‫� ֶֶּׁש ַַּנ� ֲֲעָׂש�ָ ה ִִמן ע' א'‪ְְּ ,‬ב� ִִחיַנַ ת אֹוֹ ר ַַּכ� ַַּנ� "ל‪ֶֶ ,‬ח ֶֶסד הּוּא‪ְְ ,‬רצֹוֹ נֹוֹ‬ ‫רּוְּך הּוּא ִ�ִּכי ָָח ֵֵפץ ֶֶח ֶֶסד‬ ‫ְוְ ַַעל ֵ�ֵּכן ְ �ְּבָכָ ל ָׁש� ָ ָנָ ה ְוְ ָׁש� ָ ָנָ ה ַַה ָ �ָּקדֹוֹ ׁׁש ָ �ָּב ְ‬ ‫לֹוֹ ַַמר ָלָ ָּמ�ָ ה ָָעָׂש�ָ ה ֵֵכן‪ִִּ ,‬כ� י ֶֶח ֶֶסד הּוּא‪.‬‬ ‫הּוּא ְוְ רֹוֹ ֶֶצה ְלְ ַַח ֵֵּד� ׁׁש ִ �ִּבְנְ ָיָ ן ָָהעֹוֹ ָלָ ם מֹוֹ ֵֵחל ְ�ְּת ִִח ָ �ָּלה ַַעל ֵֵח ְְטא‬ ‫ג‪ .‬עיין תיקו"ז צג‪ ,‬א‪ :‬וחוויא בישא אעבר הכא על לא‬ ‫ֲֲע ָָריֹוֹ ת און דערפאר אין א יעדע יאר און יאר איז דער‬ ‫תענה ברעך עד שקר‪ ,‬ועל לא תרצח‪ ,‬ועל לא תנאף‬ ‫ָּׁשָנָ ה אויף‬ ‫אייבישטער צום ערשט מוחל אין ֶֶע ֶֶרב ֹרֹאׁש ַַה ָ �‬ ‫וכו'‪ .‬ועבר על לא תנאף‪ ,‬דהטיל זוהמא בחוה‪ ,‬ועבר על‬ ‫לא תרצח‪ ,‬דקטיל לאדם ולחוה‪.‬‬ ‫די עבירה פון ֲֲע ָָריֹות ווייל ער איז א ָ'ָח ֵֵפץ ֶֶח ֶֶסד' און וויל‬ ‫ד‪ .‬זוה"ק ח"א לו‪ ,‬ב‪ :‬לבתר אלביש לון קב"ה בלבושין‬ ‫דמשכא אתהני מנייהו‪ ,‬הה"ד 'כתנות עור'‪ ,‬בקדמיתא הוו‬ ‫באנייען די וועלט פון דאס ניי‪ְ ,‬וְ ִיִ ָ�ָּנ ֵֵטל ִִמ �ֶֶּמּנּּוּ ָָהע' ְ �ְּב ִִחיַנַ ת‬ ‫כתנות אור דהוו משתמשין בהו כעלאין דלעילא‪ ,‬בגין‬ ‫חֹוֹ ֶׁש� ֶ ְְך און עס ווערט אוועק גענומען די אות 'ע' פון 'עֹור'‪,‬‬ ‫דמלאכי עלאין הוו אתיין לאתהנא מההוא נהורא‪ ,‬הה"ד‬ ‫(תהלים ח‪ ,‬ו) 'ותחסרהו מעט מאלהים וכבוד והדר תעטרהו'‪,‬‬ ‫ְוְ ַנַ ֲֲע ָָׂש� ה אֹוֹ ר ְ �ְּבא' און עס ווערט די ווארט 'אֹור' מיט א 'א'‪,‬‬ ‫והשתא דחבו כתנות עור‪ ,‬דעור אתהני מנייהו ולא נפשא‪.‬‬ ‫ְ �ְּב ִִחיַנַ ת אֹוֹ ר וואס איז א בחינה פון 'אֹור'‪ַ' ,‬וַ ְיְ ִִהי אֹוֹ ר' און‬ ‫עס וועט ווערן 'אֹור' ‪ -‬ליכטיג אזוי ווי עס שטייט 'ַוַ ְיְ ִִהי אֹור'‪ְ ,‬וְ ַַא ַַחר ָ�ָּכ ְְך ְְמ ַַח ֵֵּד� ׁׁש ַַהָּׁש� � ָ ָנָ ה ְּוְּמ ַַת ֵ �ֵּקן ָָהעֹוֹ ָלָ ם און‬ ‫דערנאך באנייט ער די יאר און ער איז מתקן די וועלט‪.‬‬ ‫ֹאׁש ַַהָּׁש� � ָ ָנָ ה‬ ‫א רמז אין פסוק אויף די מחילה ֶֶע ֶֶרב ֹר ׁ‬ ‫ְוְ ֶֶר ֶֶמז ַלַ ָָּד� ָָבר (ויקרא כ‪ ,‬יז) 'ְוְ ָָר ָָאה ֶֶאת ֶֶע ְְרָוָ ָָתּהּ ְוְ גֹוֹ ' ֶֶח ֶֶסד הּוּא' און א רמז אויף דעם איז דא וואס עס שטייט אין‬ ‫פסוק 'ְוְ ָָר ָָאה [און ער האט געזעהן] ֶֶאת ֶֶע ְְרָוָ ָָתּה [איר ֶֶע ְְרָוָ ה] ֶֶח ֶֶסד הּוא [ווייל עס איז א חסד'‪ְְ ,‬רצֹוֹ נֹוֹ לֹוֹ ַַמר‬ ‫ֶּׁש� � ֶ ַ�ַּנ ֲֲע ָָׂש� ה 'ְוְ ָָר ָָאה' ִִמן ֵ�ֵּת ַיַבת ֶ'ֶע ְְרָוָ ה' די פסוק מיינט צו זאגן אז ס'איז געווארן פון די ווארט ֶ'ֶע ְְרָוָ ה' די צירוף‬ ‫פון די ווארט 'ְוְ ָָר ָָאה'‪.‬‬ ‫ֶּׁש� � ֶ ַ�ַּנ ֲֲע ָָׂש� ה ִִמן ע' א' ווייל עס איז געווארן פון די אות 'ע' א אות 'א'‪ְּ� ְ ,‬ב ִִחיַנַ ת אֹוֹ ר ַ�ַּכ ַ�ַּנ"ל וואס די צירוף‬ ‫פון איבערדרייען פון אות 'ע' צו אות 'א' איז די בחינה פון 'אֹור' וואס ווי אויבענדערמאנט ווערט‬ ‫איבערגעדרייט פון 'עֹור' מיט א 'ע' צו 'אֹור' מיט א 'א'‪ֶ'ֶ ,‬ח ֶֶסד הּוּא' און די פסוק ענדיגט צו 'ווייל עס איז‬ ‫א חסד'‪ְְ ,‬רצֹוֹ נֹוֹ לֹוֹ ַַמר ָלָ �ָָּמה ָָע ָָׂש� ה ֵכֵ ן די פסוק מיינט צו זאגן פארוואס האט דער אייבישטער אזוי געטאהן‬ ‫און מוחל געווען די עבירה פון ֲֲע ָָריֹות‪ִּ�ִ ,‬כי ֶֶח ֶֶסד הּוּא ווייל עס איז א חסד פונעם באשעפער וואס איז א‬ ‫ָ'ָח ֵֵפץ ֶֶח ֶֶסד'‪.‬‬ ‫אור דהוו משתמשין בהו כעלאין דלעילא [ווייל פון אנפאנג איז די קליידער געווען העמעדער פון ליכטיגקייט (כתנות אור) ווייל זיי האבן זיך באנוצט מיט‬ ‫די קליידער אזוי ווי די מלאכים פון אויבן]‪ ,‬בגין דמלאכי עלאין הוו אתיין לאתהנא מההוא נהורא ווייל די מלאכים פון אויבן זענען געקומען הנאה האבן‬ ‫פון די ליטיגקייט]‪ ,‬הה"ד (תהלים ח‪ ,‬ו) 'ותחסרהו מעט מאלהים וכבוד והדר תעטרהו' [אזוי ווי עס שטייט אין די פסוק אין תהלים וועגן די גרויסקייט‬ ‫פון אדם הראשון פארן חטא 'און האסט אים געמאכט אביסל ווייניגער פונעם באשעפער און מיט כבוד און שיינקייט האסטו אים באצירט']‪ ,‬והשתא‬ ‫דחבו כתנות עור [און יעצט ווייל זיי האבן געזינדיגט האבן זיי באקומען 'כתנות עור']‪ ,‬דעור אתהני מנייהו ולא נפשא [וואס די לייב האט הנאה דערפון‬ ‫אבער נישט די נפש האדם]‪.‬‬ ‫ג‬ ‫ׁשּׁוָּבה ְְמַוַ ו ֵֵּת� ר ַַעל ַַה � ְְּׁשִלִ יׁשׁ � ֶֶׁשל ֶֶּג� ֶזֶ ל‬ ‫ּוַּב ֲֲעֶׂש�ֶ ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְְּת� ָ‬ ‫ַ‬ ‫די מחילה אין ֲֲעֶׂש�ֶ ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְ�ְּת ׁׁשּוָּבָ ה‬ ‫� ֶֶׁש ִִּנ� ְְכ � ְְׁשלּוּ ּבֹּוֹ ר ָ‬ ‫ּוָּּב� ן‪.‬‬ ‫ַּוַּב ֲֲע ֶֶׂש� ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְ�ְּת ׁׁש ָּוָּבה ְְמַוַ ֵ�וֵּתר ַַעל ַַהְּׁש� � ְ ִלִ ׁיׁש ֶׁש� ֶ ל ֶ �ֶּגֶזֶ ל ֶׁש� ֶ ִ�ִּנְכְ ְׁש� ְ לּוּ ּבֹּוֹ‬ ‫ָּג�‬ ‫ּוְּבהֹוֹ � ַַׁש ְְעָנָ א ַַר ָָּב� א ַַעל ַַה � ְְּׁשִלִ יׁשׁ ַַה ָ דֹוֹ ל � ֶֶׁשל ָלָ ׁשֹׁוֹ ן‬ ‫ְ‬ ‫ר ָ �ּוָּּבן און אין ֲֲע ֶֶׂש ֶֶרת ְיְ ֵֵמי ְְּתׁשּוָבָ ה איז דער אייבישטער מוחל‬ ‫ּכּּוָּּל� ם‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ָָה ָָרע � ֶֶׁש ִִּנ� ְְכ � ְְׁשלּוּ ּבֹּוֹ‬ ‫די עבירה פון ֶּגֶ ֶזֶ ל וואס רוב מענטשן ווערן געשטרויכלט‬ ‫ּוִּבְזְ ַַמן � ֶֶׁש ֵֵּב� ית ַַהִּמ�ִ ְְקָּד�ָ ׁשׁ ָָהָיָ ה ַַקָיָ ים ָָהיּוּ ִנִ ְְמ ָָחִלִ ים‬ ‫ִ‬ ‫ָָּכ� ל ָָה ֲֲעוֹוֹ נֹוֹ ת ַַעל ְיְ ֵֵדי ַַה � ָָּׂש� ִִעיר‪ְ ,‬וְ ִנִ ְְמ ָָחל ַַּג� ם ַַה ֵֵח ְְטא‬ ‫מיט דעם‪ְּ ,‬וְּבהֹוֹ ַׁש� ַ ְְעָנָ א ַַר ָ �ָּבא ַַעל ַַהְּׁש� � ְ ִלִ ׁיׁש ַַה ָ �ָּגדֹוֹ ל ֶׁש� ֶ ל ָלָ ׁׁשֹוֹ ן ָָה ָָרע‬ ‫ָלָ ׁשֹׁוֹ ן ָָה ָָרע‪ְ ,‬וְ ַַעל ֵֵּכ� ן ִנִ ְְת ַַהֵּפ� ֵ ְְך ַַה ָָּל� ׁשֹׁוֹ ן � ֶֶׁשל ְזְ הֹוֹ ִִרית‬ ‫הֹוַׁש ְְעָנָ א ַַרָּבָ א איז דער אייבישטער‬ ‫ּכּּוָּּלם און אין ַ‬ ‫ֶׁש� ֶ ִ�ִּנְכְ ְׁש� ְ לּוּ ּבֹּוֹ ָ �‬ ‫ְלְ ָלָ ָָבןה‪ֶֶׁ � ,‬שְּמ�ְ ַַרֵּמ�ֵ ז ַַעל ִִּת� יּקּּוּן ְְּב� ִִרית ַַה ָָּל� ׁשֹׁוֹ ן‪ְ ,‬וְ ִנִ ְְכ ָָּת� ִִבים‬ ‫מוחל אויף די גרעסערע דריטל פון די עבירה פון ָלָ ׁשֹון ָָה ָָרע‬ ‫ְלְ ַַח ִִּי� ים טֹוֹ ִִבים ּוְּלְ � ָָׁשלֹוֹ ם‪ָָ ,‬א ֵֵמן ֵֵּכ� ן ְיְ ִִהי ָָרצֹוֹ ן‪.‬‬ ‫וואס יעדער ווערט געשטרויכלט מיט דעם‪.‬‬ ‫ראש השנה לא‪ ,‬ב‪ :‬דתניא בראשונה היו קושרין‬ ‫ה‪.‬‬ ‫לשון של זהורית על פתח אולם מבחוץ‪ ,‬הלבין היו‬ ‫שמחין לא הלבין היו עצבין וכו'‪.‬‬ ‫די מחילה ביום הכיפור ִבִ ְזְ ַַמן ֶׁש� ֶ ֵ �ֵּבית ַַה �ִִּמ ְְק ָָּד� ׁׁש ָָהָיָ ה ַַקָיָ ים‬ ‫ִּוִּבְזְ ַַמן ֶׁש� ֶ ֵ �ֵּבית ַַה �ִִּמ ְְק ָָּד� ׁׁש ָָהָיָ ה ַַקָיָ ים ָָהיּוּ ִנִ ְְמ ָָחִלִ ים ָ�ָּכל ָָה ֲֲעוֹוֹ נֹוֹ ת ַַעל‬ ‫ְיְ ֵֵדי ַַה � ָָּׂש� ִִעיר (ראש השנה לא‪ ,‬ב‪ ):‬און אין די צייט וואס די בית המקדש איז געשטאנען האט דער אייבישטער‬ ‫ָּׂש ִִעיר וואס מען האט געשיקט לעזאל‪ְ ,‬וְ ִנִ ְְמ ָָחל ַ �ַּגם ַַה ֵֵח ְְטא ָלָ ׁׁשֹוֹ ן ָָה ָָרע‬ ‫מוחל געווען אלע עבירות דורך די ָ �‬ ‫ְ‬ ‫און דער אייבישטער האט אויך דעמאלסט מוחל געווען די עבירה פון ָלָ ׁשֹון ָָה ָָרע‪ְ ,‬וְ ַַעל ֵ�ֵּכן ִנִ ְְת ַַה � ֵֵּפְך ַַה ָ �ָּל ׁׁשֹוֹ ן‬ ‫ֶׁש� ֶ ל ְזְ הֹוֹ ִִרית ְלְ ָלָ ָָבן און פארדעם איז איבערגעדרייט אין בית המקדש די רויטע בענדל צו ווייס‪ֶׁ ,‬ש� ֶ �ְְּמ ַַר �ֵֵּמז ַַעל‬ ‫ִ�ִּתיּקּּוּן ְ �ְּב ִִרית ַַה ָ �ָּל ׁׁשֹוֹ ן וואס די בענדל וואס ווערט אנגערופן 'ָּלָ ׁשֹון' איז איבערגעדרייט געווארן פון רויט צו‬ ‫ווייס וואס ווייזט אויף די ִִּתיּקּון ְּבְ ִִרית ַַהָּלָ ׁשֹון אז דער אייבישטער האט מוחל געווען אויף וואס מען האט‬ ‫געזינדיגט מיט לשון הרע‪ְ ,‬וְ ִנִ ְכְ ָ�ָּת ִִבים ְלְ ַַח ִ �ִּיים טֹוֹ ִִבים ּוְּלְ ָׁש� ָ לֹוֹ ם און זיי זענען אנגעשריבן געווארן ְלְ ַַחִּיִ ים טֹוִבִ ים‬ ‫ּוְלְ ָָׁשלֹום‪ָָ ,‬א ֵֵמן ֵ�ֵּכן ְיְ ִִהי ָָרצֹוֹ ן‪.‬‬ ‫תוכן התורה‬ ‫נּוַּכל‬ ‫רּוָּעה (תהלים פט‪ ,‬טז)‪ְ .‬וְ ַ‬ ‫ַַא � ְְׁש ֵֵרי ָָה ָָעם יֹוֹ ְְד ֵֵעי ְְת ָ‬ ‫לֹוֹ ַַמר ְְּב� ֶֶד ֶֶר ְְך ֶזֶ ה‪ְּ ,‬ד�ְ ִִה ֵֵּנ� ה ְְּכ� ִִתיב (משלי יב‪ ,‬יט) 'ְׂש�ְ ַַפת‬ ‫[א] לשון הפסוק ‪ /‬די עבודה פון ֱֱא ֶֶמ ת‪.‬‬ ‫יָעה ְלְ ׁשֹׁוֹ ן � ָָׁש ֶֶקר'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ‬ ‫ֱֱא ֶֶמת ִִּת� ּכֹּוֹ ן ָלָ ַַעד ְוְ ַַעד ַַא ְְר ִִּג� ָ‬ ‫[ב] די עבודה פון ֵֵאִלִ ָ �ָּי ה�ּו ַַה ָ �ָּנ ִִביא ‪ֱֱ /‬א ֶֶמ ת ‪ -‬די זיגל און 'פנים' פונעם‬ ‫� ֶֶׁש ִִעי ָָּק� ר ָָה ַַע ְְבּדּּוּת הּוּא ִלִ ְְראֹוֹ ת ָָּת� ִִמיד ְלְ ִִה ְְתַנַ ֵֵהג‬ ‫אִתי ָָי‪ּ-‬הּ ' ‪ /‬די רמז אין‬ ‫באשעפער ‪ /‬פשט אין פסוק ְוְ ֶזֶ הּוּ ִ'ִמ ן ַַה � ֵֵּמיַצַ ר ָָק ָָר ִ‬ ‫ֶֶאת ַַע ְְצמֹוֹ ִִּב� ְְב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת‪ֶֶׁ � ,‬ש ִִּי� ְְהֶיֶ ה ִּפ� ִ יו ְוְ ִלִ ּבֹּוֹ � ָָׁשִוִ ין‪,‬‬ ‫רּוָּע ה'‪.‬‬ ‫די ווארט ׁשֹׁוֹ ָָפ ר ‪ /‬פשט אין פסוק ַ'ַא � ְְׁש ֵֵרי ָָה ָָע ם יֹוֹ ְְד ֵֵעי ְ�ְּת ָ‬ ‫ְְּכ� ֵֵדי � ֶֶׁש ִִּת� ְְתּכֹּוֹ ֵנֵ ן ְוְ ִִת ְְתרֹוֹ ֵֵמם ַַה ְְּב� ִִחיַנַ ת ֱ'ֱא ֶֶמת' � ֶֶׁש ִִהיא‬ ‫[א]‬ ‫ְְּב� ִִחיַנַ ת ָָאבֹוֹ ת‪ֹ ,‬ר ֹאׁשׁ ּתֹּוֹ ְְך סֹוֹ ףא‪.‬‬ ‫לשון הפסוק‬ ‫בר"ר פא‪ ,‬ב‪ :‬מהו 'אמת'‪ ,‬אמר ריש לקיש אל"ף‬ ‫בראשן של אותיות‪ ,‬מ"ם באמצע‪ ,‬תי"ו בסוף‪.‬‬ ‫א‬ ‫רּוָעהא (תהלים פט‪ ,‬טז) וואויל איז די פאלק‬ ‫יֹוְד ֵֵעי ְְת ָ‬ ‫ַַא ְְׁש ֵֵרי ָָה ָָעם ְ‬ ‫וואס ווייסט ווי אזוי צו באוויליגן דעם באשעפער אין ראש‬ ‫השנה מיט די קול פונעם שופר‪.‬‬ ‫די לשון הפסוק איז ַַאְׁשֵׁרֵ י ָהָָעָ ם ֹי ְְֹדֵעֵ י ְְתרּוָעָ ה ד' ְּּבאֹור ָּּפֶנֶ יָך ְי ְַַהֵּלּ כּון‪.‬‬ ‫א‬ ‫ד‬ ‫די עבודה פון ֱֱא ֶֶמת‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר'‬ ‫ְוְ ַַה ְְּב� ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת ֵיֵ ׁשׁ לֹוֹ ִִקּיּּוּם‪ֲֲ ,‬א ָָבל ְְּב� ִִחיַנַ ת � ֶ‬ ‫ְוְ נּוַּכַ ל לֹוֹ ַַמר ְ �ְּב ֶֶד ֶֶר ְְך ֶזֶ ה און אונז קענען זאגן אויף די וועג‪,‬‬ ‫יָתא‬ ‫� ֶֶׁשהּוּא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ ת ֵֵאין ל�ֹו ִִקּיּּוּם‪ִִּ ,‬כ� ְְד ִִא ָ‬ ‫'ְׂש� ַַפת ֱֱא ֶֶמת ִ�ִּתּכֹּוֹ ן ָלָ ַַעד ְוְ ַַעד ַַא ְְר ִ �ִּג ָיָעה‬ ‫ְְּד� ִִה ֵ�ֵּנה ְ�ְּכ ִִתיב (משלי יב‪ ,‬יט) ְ‬ ‫ין‬ ‫ֵא‬ ‫ֵ‬ ‫(ריש מדרש אותיות דר"ע; ועי' שבת קד‪ ,‬א) � ֶֶׁש ֶֶקר‬ ‫לֹוֹ ַַרְגְ ַלַ ִיִ ם‪.‬‬ ‫ְלְ ׁׁשֹוֹ ן ָׁש� ָ ֶֶקר' עס שטייט אין פסוק 'א אמת'דיגע שפראך‬ ‫יַח‬‫יַאת ֵֵאִלִ ָָּי� הּוּ ִלִ ימֹוֹ ת ַַהָּמ�ָ � ִִׁש ַ‬ ‫ְוְ ֶזֶ ה ִיִ ְְהֶיֶ ה ִִעי ָָּק� ר ְְּב� ִִחיַנַ ת ִִּב� ַ‬ ‫וועט אייביג בלייבן און א שפראך פון ליגענט וועט נאר זיך‬ ‫ְלְ ָָק ֵֵרב ּוְּלְ רֹוֹ ֵֵמם ֶֶאת ַַה ְְּב� ִִחיַנַ ת ֱ'ֱא ֶֶמת'‪.‬‬ ‫האלטן פאר א קורצע צייט' (א רגע)‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ ֶׁש� ֶ ִִע ָ �יָּקר ָָה ַַע ְְבּדּּוּת‬ ‫יְל ָָקאב זללה"ה‬ ‫ְְּכ� מֹוֹ � ֶֶׁש � ָָּׁש ַַמ ְְע ִִּת� י ֵֵמ ָָה ַַרב דק"ק ָָס ִִד ְ‬ ‫הּוּא ִלִ ְְראֹוֹ ת ָ�ָּת ִִמיד ְלְ ִִה ְְתַנַ ֵֵהג ֶֶאת ַַע ְְצמ�ֹו ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת דאס‬ ‫יָתא ַַּב� ְְּג� ָָמ ָָרא (עדיות פ"ח מ"ז) � ֶֶׁש ֵֵאִלִ ָָּי� הּוּ‬ ‫ַַעל ָָהא ְּד�ְ ִִא ָ‬ ‫רּוָּח ִִקים ּוְּלְ ַַר ֵֵחק ֶֶאת ַַה ְְמקֹוֹ ָָר ִִבים‪,‬‬ ‫ָָּב� א ְלְ ָָק ֵֵרב ֶֶאת ַַהְּמ�ְ ָ‬ ‫מיינט אז די עיקר עבודה פון א יוד דארף זיין צו זעהן זיך‬ ‫רּוָּחקֹוֹ ת‪ְ ,‬וְ ֵֵת ַיַבת‬ ‫ַַהְיְ ינּוּ � ֶֶׁש ֵֵּת� ַיַבת ֱ'ֱא ֶֶמת' הּוּא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמ ָ‬ ‫צו פירן שטענדיג מיט די בחינה פון ֱֱא ֶֶמת‪ֶׁ ,‬ש� ֶ ִ �ִּי ְְהֶיֶ ה � ִִּפיו ְוְ ִלִ ּבֹּוֹ‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' הּוּא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ ת‪.‬‬ ‫�ֶ‬ ‫ָׁש� ָ ִוִ ין אז זיין מויל און הארץ זאלן זיין גלייך‪ְּ�ְ ,‬כ ֵֵדי ֶׁש� ֶ ִ�ִּת ְְתּכֹּוֹ ֵנֵ ן‬ ‫רּוָּח ִִקים'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ ָָה ֱֱא ֶֶמ"ת � ֶֶׁשהּוּא‬ ‫ְוְ ֶזֶ הּוּ 'ְלְ ָָק ֵֵרב ֶֶאת ַַהְּמ�ְ ָ‬ ‫ְוְ ִִת ְְתרֹוֹ ֵֵמם ַַה ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֱ'ֱא ֶֶמת' ֶׁש� ֶ ִִהיא ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ָָאבֹוֹ ת כדי ס'זאל זיך‬ ‫קּוָּר ִִבים'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ‬ ‫רּוָּחקֹוֹ ת‪ּ' ,‬וְּלְ ַַר ֵֵחק ֶֶאת ַַה ְְמ ָ‬ ‫אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמ ָ‬ ‫ַַה � ֶֶּׁש ֶֶק"ר � ֶֶׁש ִִהיא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ תב‪.‬‬ ‫באפעסטיגן און אויפהייבן די בחינה פון ֱֱא ֶֶמת וואס איז די‬ ‫ֹאׁש ּתֹּוֹ ְְך סֹוֹ ףב‬ ‫בחינה פון די ָָאבֹות – אברהם יצחק יעקב‪ֹ ,‬ר ׁ‬ ‫ב הביאו רבינו עוד בפרשת תרומה ד"ה דבר אל בני‬ ‫און די ווארט ֱ'ֱא ֶֶמת' איז צוזאמגעשטעלט פון די ערשטע‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫און מיטלסטע און די לעצטע אותיות פון א"ב‪.‬‬ ‫ְוְ ַַה ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת ֵיֵ ׁׁש לֹוֹ ִִקּיּּוּם און די בחינה פון ֱֱא ֶֶמת האט א קיום און בלייבט שטיין‪ֲֲ ,‬א ָָבל ְ �ְּב ִִחיַנַ ת 'ֶׁש� ֶ ֶֶקר'‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' זענען נאנט‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' וואס די אותיות פון ֶ‬ ‫ֶׁש� ֶ הּוּא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ ת ֵֵאין לֹוֹ ִִקּיּּוּם אבער די בחינה פון ֶ‬ ‫יָתא (ריש מדרש אותיות דר"ע; ועי' שבת‬ ‫איינס צום צווייטן האט נישט קיין קיום און בלייבט נישט שטיין‪ִּ�ִ ,‬כ ְְד ִִא ָ‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר האט נישט קיין פיס' וואס מיינט אז‬ ‫קד‪ ,‬א) ֶׁש� ֶ ֶֶקר ֵֵאין לֹוֹ ַַרְגְ ַלַ ִיִ ם אזוי ווי עס שטייט אין מדרש אז ֶ‬ ‫ס'וועט נישט בלייבן שטיין‪.‬‬ ‫[ב]‬ ‫די עבודה פון ֵֵאִלִ ָ �ָּיהּוּ ַַה ָ�ָּנִבִ יא‬ ‫ְוְ ֶזֶ ה ִיִ ְְהֶיֶ ה ִִע ָ �יָּקר ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ִ �ִּב ַיַאת ֵֵאִלִ ָ �ָּיהּוּ ִלִ ימֹוֹ ת ַַה �ָָּמִׁש� ִ ַיַח ְלְ ָָק ֵֵרב ּוְּלְ רֹוֹ ֵֵמם ֶֶאת ַַה ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֱ'ֱא ֶֶמת' און דאס וועט זיין די‬ ‫עיקר בחינה אויף וואס אליהו הנביא וועט קומען אין די צייט פון משיח צו דערנענטערן און אויפהייבן די‬ ‫בחינה פון ֱ'ֱא ֶֶמת'‪.‬‬ ‫ְ�ְּכמֹוֹ ֶׁש� ֶ ָּׁש� � ָ ַַמ ְְע ִ�ִּתי ֵֵמ ָָה ַַרב דק"ק ָָס ִִדיְלְ ָָקאב זללה"ה ַַעל ָָהא ְְּד� ִִא ָיָתא ַ �ַּב ְ �ְּג ָָמ ָָרא (עדיות פ"ח מ"ז) ֶׁש� ֶ ֵֵאִלִ ָ �ָּיהּוּ ָ �ָּבא ְלְ ָָק ֵֵרב‬ ‫רּוָּח ִִקים ּוְּלְ ַַר ֵֵחק ֶֶאת ַַה ְְמקֹוֹ ָָר ִִבים אזוי ווי איך האב געהערט פון דער רב פון ָָס ִִדיְלְ ָָקאב אויף דאס‬ ‫ֶֶאת ַַה �ְְּמ ָ‬ ‫וואס עס שטייט אין גמרא 'אז אליהו וועט קומען צו דערנענטערן די וואס זענען דערווייטערט און צו‬ ‫רּוָּחקֹוֹ ת דאס מיינט צו זאגן אז די‬ ‫דערווייטערן די וואס זענען נאנט'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ ֶׁש� ֶ ֵ�ֵּת ַיַבת ֱ'ֱא ֶֶמת' הּוּא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמ ָ‬ ‫ווארט ֱ'ֱא ֶֶמת' איז צוזאמגעשטעלט פון אותיות וואס זענען ווייט אפגערוקט אין די סדר פון די א"ב איינע‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' איז צוזאמגעשטעלט פון אותיות‬ ‫פון די אנדערע‪ְ ,‬וְ ֵֵת ַיַבת 'ֶׁש� ֶ ֶֶקר' הּוּא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ ת און די ווארט ֶ‬ ‫וואס זענען נאנט איינע צו די אנדערע‪.‬‬ ‫רּוָּח ִִקים' און דאס איז וואס חז"ל האבן מרמז געווען מיטן זאגן אליהו קומט 'צו‬ ‫ְוְ ֶזֶ הּוּ 'ְלְ ָָק ֵֵרב ֶֶאת ַַה �ְְּמ ָ‬ ‫רּוָּחקֹוֹ ת דאס מיינט צו דערנענטערן די‬ ‫דערנענטערן וואס איז דערווייטערט'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ ָָה ֱֱא ֶֶמ"ת ֶׁש� ֶ הּוּא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמ ָ‬ ‫קּוָּר ִִבים' און חז"ל‬ ‫ווארט ֱ'ֱא ֶֶמת' וואס זענען אותיות וואס זענען וויייט איינע פון די אנדערע‪ּ' ,‬וְּלְ ַַר ֵֵחק ֶֶאת ַַה ְְמ ָ‬ ‫אזוי שטייט אין מדרש (בר"ר פא‪ ,‬ב)‪ :‬מהו 'אמת' [וואס מיינט ֱֱא ֶֶמת] אמר ריש לקיש אל"ף בראשן של אותיות‪ ,‬מ"ם באמצע‪ ,‬תי"ו בסוף [האט ריש לקיש‬ ‫ב‬ ‫געזאגט די אות א' איז די ערשטע אות פון א"ב‪ ,‬און די אות 'מ' איז די מיטלסטע אות‪ ,‬און די אות 'ת' איז די לעצטע אות פון די א"ב]‪.‬‬ ‫ה‬ ‫ענדיגן זייערע ווערטער אז אליהו וועט קומען 'צו דערווייטערן‬ ‫ּוְּב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת מֹוֹ ָָרה ַַעל ְְּב� ִִחיַנַ ת חֹוֹ ָָתםג‪ְ ,‬וְ ֶזֶ הּוּ‬ ‫ְ‬ ‫וואס איז נאנט'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ ַַהֶּׁש� � ֶ ֶֶק"ר ֶׁש� ֶ ִִהיא אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ תג דאס‬ ‫ָ‬ ‫ֵּפ� ֵ ירּוּׁשׁ ַַהָּפ� ָ סּוּק (תהלים כז‪ ,‬ח) 'ְלְ ָך ָָא ַַמר ִלִ ִִּב� י‬ ‫יָך ה' ֲֲא ַַב ֵֵּק� ׁשׁ '‪ֵּ ,‬פ� ֵ ירּוּׁשׁ � ֶֶׁש ָָּת� ִִמיד‬ ‫ַַּב� ְְּק� ׁשּׁוּ ָָפָנָ י ֶֶאת ָּפ� ָ ֶנֶ ָ‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' וואס איז א ווארט וואס איז געשריבן‬ ‫מיינט די אותיות ֶ‬ ‫ָָאִנִ י ְְמ ַַב ֵֵּק� ׁשׁ ְוְ ִנִ ְְכ ְְס ָָפה ְוְ ָָכְלְ ָָתה ִלִ ִִּב� י ְוְ ַנַ ְְפ � ִִׁשי ִלִ ְְב ִִחיַנַ ת‬ ‫מיט אותיות וואס זענען נאנט איינע צו די אנדערע‪.‬‬ ‫יָך‪ְְּ ,‬ב� ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמתד‪.‬‬ ‫ָּפ� ָ ֶנֶ ָ‬ ‫אִתי ָיָ ּהּ ָָעָנָ ִנִ י ַַבֶּמ�ֶ ְְר ָָחב ָיָ ּהּ '‪,‬‬ ‫ְוְ ֶזֶ הּוּ ִ'ִמן ַַהֵּמ�ֵ ַיַצר ָָק ָָר ִ‬ ‫ַַהְיְ ינ ּו� ְְּב� ִִחיַנַ ת � ֶֶׁש ֶֶקר הּוּא ְְּב� ִִחיַנַ ת ֵֵמ ַַצר‪ ,‬אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת‬ ‫ֱֱא ֶֶמת ‪ -‬די זיגל און 'פנים' פונעם באשעפער‬ ‫ּוְּב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת הּוּא ְְּב� ִִחיַנַ ת‬ ‫ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ ת ֶזֶ ה ָלָ ֶזֶ ה‪ְ ,‬‬ ‫ֶּז�‬ ‫ִ‬ ‫רּוָּחִקין ֶזֶ ה ִִמ ֶ ה‪.‬‬ ‫ֶֶמ ְְר ָָחב‪ ,‬אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמ ָ‬ ‫ְּוְּב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת מֹוֹ ָָרה ַַעל ְ �ְּב ִִחיַנַ ת חֹוֹ ָָתםד און די בחינה פון ֱֱא ֶֶמת‬ ‫אִתי ָיָ ּהּ '‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ � ֶֶׁש ֲֲאִנִ י קֹוֹ ֵֵרא‬ ‫'ְוְ ֶזֶ הּוּ ִִמן ַַהֵּמ�ֵ ַיַצר ָָק ָָר ִ‬ ‫ירּוּׁש ַַה � ָָּפסּוּק‬‫'חֹוָתם' (זיגל)‪ְ ,‬וְ ֶזֶ ה�ּו � ֵֵּפ ׁ‬ ‫ָ‬ ‫ווייזט אויף די בחינה פון‬ ‫ֶֶאת ה' ִִמ ְְּב� ִִחיַנַ ת ֵֵמ ַַצר � ֶֶׁש ֲֲאִנִ י � ָָׁשם‪ֶֶׁ � ,‬ש ְְּת� ַַע ֵֵּנ� ִנִ י‬ ‫(תהלים כז‪ ,‬ח) 'ְלְ ָָך ָָא ַַמר ִלִ ִ �ִּבי ַ �ַּב ְ�ְּק ׁׁש�ּו ָָפָנָ י ֶֶאת � ָָּפֶנֶ יָך ה' ֲֲא ַַב ֵ �ֵּק ׁׁש '‬ ‫ה‬ ‫ָ‬ ‫ַַּב� ֶּמ�ֶ ְְר ָָחב ָלָ ֹבֹא ִלִ ְְב ִִחיַנַ ת ֶֶמ ְְר ָָחבה‪.‬‬ ‫און דאס איז טייטש אין די פסוק 'ְלְ ָך ָָא ַַמר ִלִ ִּבִ י ‪ -‬וועגן דיר‬ ‫און דיין שליחות האב איך געזאגט פאר די יודן אז דער‬ ‫שבת נה‪ ,‬א‪ :‬דאמר רבי חנינא חותמו של הקדוש‬ ‫ג‬ ‫ברוך הוא אמת [אמצעית לאותיות‪ ,‬וראשון‬ ‫אייבישטער זאגט ַּבַ ְְּקׁשּו ָָפָנָ י [בעטס מיין פנים] און דערפאר‬ ‫ואחרון‪ ,‬על שם אני ראשון ואני אחרון ואני הוא‪,‬‬ ‫רש"י]‪.‬‬ ‫ירּוּׁש ֶׁש� ֶ ָ�ָּת ִִמיד ָָאִנִ י ְְמ ַַב ֵ �ֵּק ׁׁש ְוְ ִנִ ְכְ ְְס ָָפה‬ ‫טוה איך בעטן דיין פנים'‪ֵֵּ � ,‬פ ׁ‬ ‫ראה סנהדרין קב‪ ,‬ב‪' :‬ויצא הרוח ויעמד לפני ה'‬ ‫ד‬ ‫יָך דאס איז טייטש אז שטענדיג‬ ‫ְוְ ָכָ ְלְ ָָתה ִלִ ִ �ִּבי ְוְ ַנַ ְְפִׁש� ִ י ִלִ ְְב ִִחיַנַ ת � ָָּפֶנֶ ָ‬ ‫ויאמר אני אפתנו ויאמר ה' אליו במה‪ ,‬ויאמר אצא‬ ‫והייתי רוח שקר בפי כל נביאיו ויאמר תפתה וגם‬ ‫זוך איך און גלוסט און מיין הארץ און זעהל גייט אויס צו די‬ ‫תוכל צא ועשה כן' (מלכים א כב‪ ,‬כא‪-‬כב) כו'‪ ,‬מאי‬ ‫'ָּפֶנֶ יָך' – דעם אייבערשטנ'ס פנים‪ְּ� ְ ,‬ב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמתו‬ ‫'צא' אמר רבינא צא ממחיצתי‪ ,‬שכן כתיב (תהלים‬ ‫בחינה פון ָ‬ ‫קא‪ ,‬ז) 'דובר שקרים לא יכון לנגד עיני'‪.‬‬ ‫וואס ָ'ָּפֶנֶ יָך' מיינט די בחינה פון אמת‪.‬‬ ‫שמתוך בחינת השקר שנמצא בה‪ ,‬מתפלל לזכות‬ ‫ה‬ ‫לבוא לבחינת אמת‪ ,‬שהיא בחינת 'פניך'‪.‬‬ ‫אִתי ָיָ ‪ּ-‬הּ '‬ ‫פשט אין פסוק ְוְ ֶזֶ הּוּ ִ'ִמן ַַה �ֵֵּמיַצַ ר ָָק ָָר ִ‬ ‫אִתי ָיָ ּהּ ָָעָנָ ִנִ י ַַב �ֶֶּמ ְְר ָָחב ָיָ ּהּ ' און דאס איז פשט פונעם פסוק 'פון די ענגשאפט האב‬ ‫ְוְ ֶזֶ הּוּ ִ'ִמן ַַה �ֵֵּמ ַיַצר ָָק ָָר ִ‬ ‫איך גערופן דעם באשעפער און דער אייבישטער האט מיר געענטפערט און אוועקגעשטעלט אין א‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' איז א בחינה פון ֵֵמ ַַצר‪ ,‬אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת‬ ‫ברייטקייט‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֶׁש� ֶ ֶֶקר הּוּא ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֵֵמ ַַצר דאס מיינט די בחינת ֶ‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' איז נאנט איין אות צום אנדערן‪ְּ ,‬וְּב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת הּוּא ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֶֶמ ְְר ָָחב‬ ‫ְְמקֹוֹ ָָרבֹוֹ ת ֶזֶ ה ָלָ ֶזֶ ה ווייל די אותיות ֶ‬ ‫רּוָּח ִִקין ֶזֶ ה ִִמ ֶ �ֶּזה וואס די אותיות פון די ווארט‬ ‫און די בחינה פון ֱ'ֱא ֶֶמת' איז א בחינה פון ֶ'ֶמ ְְר ָָחב'‪ ,‬אֹוֹ ִִתּיֹּוֹ ת ְְמ ָ‬ ‫ֱ'ֱא ֶֶמת' זענען ווייט אפגערוקט איינס פון צווייטן‪.‬‬ ‫אִתי ָיָ ּהּ ' און דאס איז פשט 'פון די ענגשאפט האב איך גערופן עם באשעפער'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ‬ ‫'ְוְ ֶזֶ הּוּ ִִמן ַַה �ֵֵּמ ַיַצר ָָק ָָר ִ‬ ‫ֶׁש� ֶ ֲֲאִנִ י קֹוֹ ֵֵרא ֶֶאת ה' ִִמ ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֵֵמ ַַצר ֶׁש� ֶ ֲֲאִנִ י ָׁש� ָ ם דאס מיינט אז איך רוף דעם באשעפער פון די בחינה פון‬ ‫'ֶׁש ֶֶקר' וואס די אותיות זענען נאנט איינע‬ ‫ֵ'ֵמ ַַצר' – (ענגשאפט) וואס איך בין דארט וואס מיינט די בחינה פון ֶ‬ ‫צו די אנדערע‪ֶׁ ,‬ש� ֶ ְ�ְּת ַַע ֵ�ֵּנִנִ י ַ �ַּב �ֶֶּמ ְְר ָָחב ָלָ ֹבֹא ִלִ ְְב ִִחיַנַ ת ֶֶמ ְְר ָָחב אז דער אייבישטער זאל מיר ענטפערן אין א ֶ'ֶּמ ְְר ָָחב'‬ ‫(ברייטקייט) איך זאל קענען צוקומען צו די בחינה פון ֱ'ֱא ֶֶמת' ווי די אותיות זענען ברייט אפגערוקט איינע‬ ‫פון די אנדערע‪.‬‬ ‫דער בת עין ברענגט אויך די ווארט אין פרשת תרומה ד"ה דבר אל בני ישראל‪.‬‬ ‫ג‬ ‫אזוי שטייט אין גמרא מס' שבת (נה‪ ,‬א)‪ :‬דאמר רבי חנינא חותמו של הקדוש ברוך הוא אמת [ר' חנינא האט געזאגט אז די זיגל פון דעם באשעפער‬ ‫ד‬ ‫איז ֱאֱֶמֶ ת – און רש"י איז דארט מסביר אז די ווארט אמת איז צוזאמגעשטעלט פון די ערשטע און מיטלסטע און לעצטע אותיות פון א"ב אלס א‬ ‫רמז וואס די פסוק זאגט אויפן באשעפער 'אני ראשון ואני אחרון ואני הוא' איך בין דער ערשטער און לעצטע און איך בין דער באשעפער]‬ ‫אונז האבן געטייטשט די פסוק לויט פירוש רש"י אויפן פסוק‪ ,‬און דער בת עין גייט יעצט טטיטשען אז וואס דוד המלך דערמאנט אין פסוק די‬ ‫ה‬ ‫'פנים' מיינט די בחינת 'אמת' וואס איז די פנים פונעם באשעפער‪.‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט אין מס' סנהדרין (קב‪ ,‬ב) אז דער אייבישטער האט געזאגט פאר די רוח שקר גיי ארויס פון מיין מחיצה‪ ,‬ברענגט די גמרא דארט‬ ‫ו‬ ‫די פסוק‪' :‬ויצא הרוח (מלכים א כב‪ ,‬כא‪-‬כב) כו' [און די רוח איז ארויסגעגאנגען]‪ ,‬מאי 'צא' [וואס מיינט 'צא']‪ ,‬אמר רבינא צא ממחיצתי [האט רבינא‬ ‫געענטפערט 'גיי ארויס פון מיין מחיצה]‪ ,‬שכן כתיב (תהלים קא‪ ,‬ז) 'דובר שקרים לא יכון לנגד עיני' [אזוי ווי עס שטייט אין פסוק 'ווער עס רעדט שקר‬ ‫קען נישט שטיין פאר מיינע אויגן]‪.‬‬ ‫ו‬ ‫יַמ ְְט ִִר ָָּי� א‬ ‫ְוְ ַַעל ֶזֶ ה ְְמ ַַרֵּמ�ֵ ז ְְּב� ִִחיַנַ ת ׁשֹׁוֹ ָָפר‪ֶֶׁ � ,‬ש ֵֵּת� ַיַבת ֹׁש� ָָֹפר ִִּג� ַ‬ ‫די רמז אין די ווארט ׁׁשֹוֹ ָָפר‬ ‫יַמ ְְט ִִר ָָּי� א ָָה ֵֵקם ֱֱא ֶֶמת‪.‬‬ ‫ִ�ִּתּכֹּוֹ ן ָלָ ַַעד‪ְ ,‬וְ עֹוֹ ד ֵֵּת� ַיַבת ׁׁשֹוֹ ָָפר ִִּג� ַ‬ ‫ָ‬ ‫ְ‬ ‫ַַהְיְ ינּוּ � ֶֶׁשִּמ�ִ ְְצַוַ ת ׁשֹׁוֹ ָָפר ְְמ ַַרֵּמ�ֵ ז � ֶֶׁשָּצ�ָ ִִריְך ְלְ ָק ֵֵרב ֶֶאת ַַע ְְצמֹוֹ‬ ‫ְוְ ַַעל ֶזֶ ה ְְמ ַַר �ֵֵּמז ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ׁׁשֹוֹ ָָפר און אויף דעם איז מרמז די‬ ‫ִלִ ְְב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמתו‪ֶֶׁ � ,‬ש ִִּת� ְְתרֹוֹ ֵֵמם ְוְ ִִת ְְתּכֹּוֹ ֵנֵ ן ְְּב� ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת‬ ‫בחינה פון שופר‪ֶׁ ,‬ש� ֶ ֵ�ֵּת ַיַבת 'ֹׁש� ָָֹפר' ִ �ִּג ַיַמ ְְט ִִר ָ �ָּיא ִ�'ִּתּכֹּוֹ ן ָלָ ַַעד' ווייל‬ ‫רּוָּעה ֵֵּת� ַיַבת‬ ‫ְלְ ַַמ ְְעָלָ ה ְלְ ַַמ ְְעָלָ ה‪ְ ,‬וְ ֶזֶ ה ִִהיא ְְּב� ִִחיַנַ ת ְְּת� ָ‬ ‫די ווארט 'ֹׁש� ָָֹפר' איז בגימטריא ִ�'ִּתּכֹּוֹ ן ָלָ ַַעד'‪ְ ,‬וְ עֹוֹ ד ֵ�ֵּת ַיַבת‬ ‫יַמ ְְט ִִר ָָּי� א ָָרם ֱֱא ֶֶמת‪.‬‬ ‫רּוָּעה ִִּג� ַ‬ ‫ְ�ְּת ָ‬ ‫ׁ'ׁשֹוֹ ָָפר' ִ �ִּג ַיַמ ְְט ִִר ָ �ָּיא ָ'ָה ֵֵקם ֱֱא ֶֶמת' און אויך ווייל די ווארט ׁ'ׁשֹוֹ ָָפר'‬ ‫רּוָּעה'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ � ֶֶׁשּיֹּוֹ ְְד ִִעים‬ ‫ְוְ ֶזֶ הּוּ ַ'ַא � ְְׁש ֵֵרי ָָה ָָעם יֹוֹ ְְד ֵֵעי ְ�ְּת ָ‬ ‫רּוָּעה � ֶֶׁש ִִהיא ְְּב� ִִחיַנַ ת‬ ‫ְלְ ָָק ֵֵרב ֶֶאת ַַע ְְצ ָָמם ִלִ ְְב ִִחיַנַ ת ְְּת� ָ‬ ‫איז בגימטריא ָ'ָה ֵֵקם ֱֱא ֶֶמת'‪.‬‬ ‫ּוִּבְזְ כּוּת ֶזֶ ה ִִּב� ְְמ ֵֵה ָָרה ְְּב� ָיָ ֵֵמינּוּ ָיָ ֹבֹא ֵֵאִלִ ָָּי� הּוּ ַַה ָָּנ� ִִביא‬ ‫ֱֱא ֶֶמת‪ִ ,‬‬ ‫יְך ְלְ ָָק ֵֵרב ֶֶאת ַַע ְְצמֹוֹ ֱֱא ֶֶמת‬ ‫ַַהְיְ ינּוּ ֶׁש� ֶ �ִִּמ ְְצַוַ ת ׁׁשֹוֹ ָָפר ְְמ ַַר �ֵֵּמז ֶׁש� ֶ ָּצ�ָ ִִר ְ‬ ‫רּוָּחק‪,‬‬ ‫ִוִ ַיַב � ְְּׂש� ֵֵרנּוּ ִוִ ָיָק ֵֵרב ֶֶאת ַַה ְְּב� ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמ"ת � ֶֶׁשהּוּא ְְמ ָ‬ ‫דאס מיינט ווייל די מצוה פון שופר איז מרמז אז מען‬ ‫ָָא ֵֵמן ֵֵּכ� ן ְיְ ִִהי ָָרצֹוֹ ן‪.‬‬ ‫דארף זיך דערנענטערן צו די בחינה פון ֱ'ֱא ֶֶמת'‪ֶׁ ,‬ש� ֶ ִ�ִּת ְְתרֹוֹ ֵֵמם‬ ‫ְוְ ִִת ְְתּכֹּוֹ ֵנֵ ן ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמת ְלְ ַַמ ְְעָלָ ה ְלְ ַַמ ְְעָלָ ה אז ס'זאל זיך‬ ‫וראה בספר תפארת שמואל לראש השנה אות ו‬ ‫ו‬ ‫מה שכתב על פי דברי רבינו‪ :‬כמבואר בסה"ק‬ ‫אויפהייבן און זיך באפעסטיגן די בחינה פון ֱֱא ֶֶמת העכער‬ ‫שופר גימטריא הקם אמת‪ ,‬ע"י מדת אמת שמקבל‬ ‫רּוָּעה' ִ �ִּג ַיַמ ְְט ִִר ָ �ָּיא‬ ‫רּוָּעה ֵ�ֵּת ַיַבת ְ�'ְּת ָ‬ ‫און העכער‪ְ ,‬וְ ֶזֶ ה ִִהיא ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ְ�ְּת ָ‬ ‫על עצמו לעשות הכל באמת בלי פניות וגיאות ובלתי‬ ‫לשם שמים‪ ,‬אף איש פשוט אף שלא הגיע למעלות‬ ‫רּוָעה' וואס די‬ ‫ָ'ָרם ֱֱא ֶֶמת' און דאס איז די בחינה פון ְ'ְּת ָ‬ ‫הצדיקים הק' אם יקבל ע"ע מדת אמת במחשבה‬ ‫ודיבור ומעשה‪ ,‬יוכל לבוא למדריגה גבוהה כאחד‬ ‫רּוָעה' איז בגימטריא ָ'ָרם ֱֱא ֶֶמת' – אויפצוהייבן די‬ ‫ווארט ְ'ְּת ָ‬ ‫הצדיקים הגדולים יודעי בסתר עליון‪ ,‬וכל המחזיק‬ ‫ֱ'ֱא ֶֶמת' ‪.‬‬ ‫עצמו במדת אמת תפלתו נשמעת ויוכל להיות בחי'‬ ‫אמרו לפני‪ .‬וזהו הפירוש במה בשופר‪ ,‬היינו במדת‬ ‫אמת‪ ,‬וכמאמר דוד המלך ע"ה (תהלים קמה‪ ,‬יח) 'קרוב‬ ‫ה' לכל קוראיו לכל אשר יקראוהו באמת'‪.‬‬ ‫רּוָּעה'‬ ‫פשט אין פסוק ַ'ַאְׁש� ְ ֵֵרי ָָה ָָעם יֹוֹ ְְד ֵֵעי ְ�ְּת ָ‬ ‫רּוָּעה' און דאס איז פשט וואס די פסוק זאגט 'וואויל איז די פאלק וואס ווייסן‬ ‫ְוְ ֶזֶ הּוּ ַ'ַאְׁש� ְ ֵֵרי ָָה ָָעם יֹוֹ ְְד ֵֵעי ְ�ְּת ָ‬ ‫רּוָּעה' ֶׁש� ֶ ִִהיא ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֱ'ֱא ֶֶמת' דאס מיינט אז זיי ווייסן‬ ‫רּוָעה'‪ַַ ,‬הְיְ ינּוּ ֶׁש� ֶ ּיֹּוֹ ְְד ִִעים ְלְ ָָק ֵֵרב ֶֶאת ַַע ְְצ ָָמם ִלִ ְְב ִִחיַנַ ת ְ�'ְּת ָ‬ ‫די ְְּת ָ‬ ‫רּוָעה' וואס דאס איז די בחינה פון ֱ'ֱא ֶֶמת'‪.‬‬ ‫זיך צו דערנענטערן צו די בחינה פון ְ'ְּת ָ‬ ‫רּוָּחק און אין‬ ‫ִּוִּבְזְ כּוּת ֶזֶ ה ִ �ִּב ְְמ ֵֵה ָָרה ְ �ְּבָיָ ֵֵמינּוּ ָיָ ֹבֹא ֵֵאִלִ ָ �ָּיהּוּ ַַה ָ�ָּנ ִִביא ִוִ ַיַב � ְְּׂש� ֵֵרנּוּ ִוִ ָיָק ֵֵרב ֶֶאת ַַה ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֱֱא ֶֶמ"ת ֶׁש� ֶ הּוּא ְְמ ָ‬ ‫די זכות וואס אונז וועלן זיך דערנענטערן צו די בחינה פון ֱ'ֱא ֶֶמת' וועט שנעל קומען ֵֵאִלִ ָּיָ הּו ַַהָּנָ ִבִ יא אין‬ ‫אונזערע טעג און וועט אונז אנזאגן די גוטע בשורה פון משיח און וועט אונז דערנענטערן די בחינה פון‬ ‫ֱ'ֱא ֶֶמת' וואס איז יעצט דערווייטערט‪ָָ ,‬א ֵֵמן ֵ�ֵּכן ְיְ ִִהי ָָרצֹוֹ ן‪.‬‬ ‫‪ -‬טוב שכן טוב ‪-‬‬ ‫לע"נ הרה"ק ר' יצחק אייזיק מטאלנא זי"ע‬ ‫מייסד ביהכ"נ טאלנא בעיר הקודש צפת ת"ו‬ ‫מגדולי תלמידי הרה"ק ר' רפאל מבערשיד זצ"ל‬ ‫(באמרי פנחס מציין לכמה מאמרים בשמו)‬ ‫אשר נטמן במערת רבינו ובשכינותו (מצד הימין של הערבי נחל)‬ ‫נפטר ערב ראש השנה תר"ו‬ ‫על מצבתו נכתב‪ :‬פ"נ דורש שלום ומבקש אמת‬ ‫הר"ר יצחק אייזיק מטאלנא נפטר ער"ה תר"ו‬ ‫ויושר יליץ בעד מזכירי זכרו‬ ‫צוליב די נאכפראגע אויף די ביכל 'דער הייליגער בת עין' טוען מיר מעלדן אז עס יעצט געווארן‬ ‫נאכאמאל איבערגעדרוקט און עס איז דא צו באקומען אין וויליאמסבורג אין וויינשטאק'ס ספרים‬ ‫געשעפט לעבן פאפא ביהמ"ד‪ ,‬און אין בארא פארק ביי ג’ודאיקה קארנער‪.‬‬ ‫לזיכוי הרבים‪ :‬די גליון איז דא צו באקומען וועכנטליך אין טאהשער בית המדרש אין בארא פארק‪.‬‬ ‫נעמט א חלק אין הפצת הגליון און זייט מנדב לעילוי נשמת אייערע קרובים און נאנטע‬ ‫פאר הערות און מנדב זיין נא לפנות ‪Mechonusa@gmail.com‬‬ ‫ז‬