gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫יו"ט ראש השנה‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שרי‬ ‫פון כ"ד אלול – ביז א' תשרי‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬כ"ד אלול‬ ‫ז‬ ‫הגה"ק רבי ישראל מאיר ב"ר ארי' זאב הכהן זי"ע‪) ,‬קאגאן(‪ ,‬בעל חפץ חיים‪ ,‬מראדין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יוסף ב"ר ארי' יהודה לייבוש זי"ע‪) ,‬איגרא(‪ ,‬בעל אורה ושמחה‪ ,‬מזשילין‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬כ"ה אלול‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל מיכל ב"ר יצחק זי"ע‪ ,‬המגיד הקדוש מזלוטשוב‪ ,‬יאמפלא‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד ב"ר חיים מצאנז זי"ע‪) ,‬הלברשטאם(‪ ,‬בעל דרכי דוד‪ ,‬מקשאנוב‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬כ"ו אלול‬ ‫הרה"ק רבי מאיר אברהם ב"ר משה יוזפא זי"ע‪) ,‬קליין(‪ ,‬בעל פרי צדיק‪ ,‬אב"ד טשאבא‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שמואל אבא ב"ר זעליג זי"ע‪) ,‬זיכלינסקי(‪ ,‬בעל להב אש‪ ,‬ראש השושלת זיכלין‪.‬‬ ‫"הנקרא הזקן מזיכלין"‬ ‫מיטוואך ‪ -‬כ"ז אלול‬ ‫הרה"ק רבי שלום ב"ר אלעזר זי"ע‪) ,‬רוקח(‪ ,‬השר שלום‪ ,‬ראש שושלת בעלזא‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬כ"ח אלול‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל ב"ר חיים שלמה הלוי זי"ע‪) ,‬ראטענבערג(‪ ,‬מקאסאן‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' יחיאל'יש מקאסאן"‬ ‫פרייטאג ‪ -‬כ"ט אלול‬ ‫הרה"ק רבי משה ב"ר ישראל זי"ע‪ ,‬הי"ד‪) ,‬פערלאוי(‪ ,‬מסטאלין‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬א' דראש השנה‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר ב"ר אברהם יהושע העשיל זי"ע‪ ,‬מקאפיטשיניץ‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫דרך החסידות‪ ,‬דער שווער האט געוואוינט אין‬ ‫יארצייט כ"ד אלול‬ ‫שטאט בוטושאן‪ ,‬און דער שווער האט ערלעדיגט‪,‬‬ ‫אז מען זאל דעם איידעם אויף נעמען אלס רב אין‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יוסף ב"ר ארי' יהודה לייבוש‬ ‫שטאט בוטושאן‪.‬‬ ‫זי"ע‪) ,‬איגרא(‬ ‫בעל אורה ושמחה‪ ,‬מזשילין‬ ‫אבער יענע צייט איז דער צדיק נתקרב‬ ‫געווארן צום דרך החסידות דורכ'ן הייליגען ספר‬ ‫ער איז געבוירן בשנת תר"א‪.‬‬ ‫באר מים חיים פונעם צדיק הרה"ק רבי חיים טירער‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז אויך געווען קודם רב אין שטאט‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי ארי' יהודה לייבוש איגרא‬ ‫בוטושאן‪ ,‬און דערפאר האט דער שווער געבעטן א‬ ‫אב"ד זאליטשטיק זי"ע‪.‬‬ ‫גט פארן טאכטער‪ ,‬און נישט געוואלט האלטן דעם‬ ‫צדיק אלס אן איידעם‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת בריינדל‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫שפעטער האט ער זיך מדבק געווען אין דעם‬ ‫בת הגביר רבי צבי הירש מענדלסבורג מקאזמיר‬ ‫הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬און ער איז געווען‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫פון די תלמידים מובהקים פונעם צאנזער רב זי"ע‪,‬‬ ‫חתן הגה"ק רבי משולם איגרא אב"ד טיסמניץ‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה ביים‬ ‫פרשבורג זי"ע‪.‬‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬און דער דברי חיים האט גאר‬ ‫אסאך מעריץ געווען זיין גרויסע כוחות בתורה‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים בתורת הנגלה‬ ‫ובקדושה‪.‬‬ ‫והנסתר‪ ,‬אויך איז ער געווען מפורסם אלס א בעל‬ ‫מקובל נורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫אויך האט ער זיך אסאך מסתופף געווען בצלו‬ ‫געוואלדיגע עבודת השם וואס איז געווען במסירת‬ ‫פון אנדערע צדיקי הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫נפש ממש למעלה מגדר אנושי‪ ,‬זיין עבודת‬ ‫התפילה איז געווען מיט א געוואלדיגע ברען און א‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫אש קודש און די עבודת התפילה האט גענומען‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫שעות אריכות‪ ,‬יעדער וואס האט געהאט א זכי' צו‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יעקב מסדיגורא זי"ע‪,‬‬ ‫זיין ביי א דאווענען פון דעם צדיק‪ ,‬איז נתעורר‬ ‫הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫געווארן פון זיין גרויסע דביקות און השתפכות‬ ‫דעם צדיק רבי אברהם יוסף זי"ע מכתיר געווען‬ ‫הנפש ממש ווי א תפילה פון יום הקדוש‪ ,‬ער האט‬ ‫אלס רבי און אים געהייסן נעמען קוויטלעך‪.‬‬ ‫געהאט א געוואלדיגע אהבת ישראל און ליב‬ ‫געהאט יעדן אידיש קינד אהבת נפש‪ ,‬גאר אסאך‬ ‫בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫יסורים האט דער צדיק מיט געמאכט זיין גאנץ‬ ‫הצדקת מרת בינה ע"ה‪,‬‬ ‫לעבן‪ ,‬אבער דער צדיק האט דאס אלעס מקבל‬ ‫בת הרה"ק רבי מרדכי לייפער בעל מאמר מרדכי‬ ‫געווען באהבה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫מנודברנה זי"ע‪.‬‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫ליידער האט דער צדיק וקדוש נישט זוכה‬ ‫פון גאר יונג איז ער שוין געווען מפורסם מיט‬ ‫געווען צו איבער לאזן זש"ק‪ ,‬און זיין שווער דער‬ ‫זיין געוואדליגע גדלות בתורה וקדושה און א עילוי‬ ‫צדיק וקדוש רבי מרדכי מנדבורנה זי"ע האט‬ ‫נפלא בתורה‪ ,‬גאנץ אנפאנג האט ער געלערנט‬ ‫געבעטן א גט פארן טאכטער‪ ,‬און זיין שווער האט‬ ‫תורה ביי זיין פעטער הגה"ק רבי משולם ישכר הלוי‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬שאינו יכול לפעול עבורו שיוושע‬ ‫הורוויץ בעל שו"ת בר ליואי אב"ד סטאניסלאוו‬ ‫בבנים‪ ,‬כי יכול לפעול רק עבור אדם‪ ,‬אבל לא‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫בשבילו שאינו בגדר אנושי‪ ,‬כי אם מלאך אלקים‬ ‫ממש‪ ,‬ומלאך אינו מוליד"‪ ,‬דער צדיק רבי מרדכי‬ ‫בזיווג ראשון האט ער חתונה געהאט מיטן‬ ‫האט זאגט‪ ,‬אז ער וואלט געקענט פויעלען א קינד‬ ‫טאכטער פון איינע פון די גרויסע מתנגדים צום‬ ‫‪1‬‬ ‫אידישע סאלדאטן‪ ,‬וואס דער צדיק האט זיי‬ ‫פאר א מענטש‪ ,‬אבער דער איידעם רבי אברהם יוסף‬ ‫געריפן עסן ביי זיך אינדערהיים‪ ,‬כדי זיי זאלן ח"ו‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז נישט געווען בגדר מענטש‪ ,‬נאר ער איז‬ ‫נישט נכשל ווערן מיטן עסן טריפות‪ ,‬בכלל איז דער‬ ‫געווען בגדר מלאך אלקים‪ ,‬און א מלאך קען דאך‬ ‫שטוב פונעם צדיק אייביג געווען אפען פאר יעדן‬ ‫נישט האבן קיין קינדער‪.‬‬ ‫אידיש קינד‪ ,‬ער האט כמעט נישט געגעסן א שבת‬ ‫קודש סעודה אן האבן געסט ביים טיש‪ ,‬און דער‬ ‫ער האט חתונה געהאט בזיווג שלישי מיט הרבנית‬ ‫צדיק האט זיך אליין אפ געגעבן מיט די געסט מיט‬ ‫הצדקת מרת מרים סעריל ע"ה‪,‬‬ ‫א געוואלדיגע איבער געגעבנקייט‪.‬‬ ‫בת הגה"ק רבי יצחק קטן מטיסמניץ זי"ע‪,‬‬ ‫שבת קודש איז געווען ביי דעם צדיק גאר א‬ ‫אבער ליידער אויך פון דעם זיווג האט דער‬ ‫געהויבענע טאג‪ ,‬פרייטאג צו נאכט'ס האט דער‬ ‫צדיק נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬די רעבעצין‬ ‫צדיק געדאווענט ביחידות און קיינער האט נישט‬ ‫פונעם זיווג שלישי איז געווען א גרויסע צדקת‪ ,‬און‬ ‫געקענט זיין אין ביהמ"ד בשעת זיין דאווענען‪,‬‬ ‫זי האט ארויסגעגעבן זיין ספר הקדוש תולדות‬ ‫אבער אידן פלעגן שטיין ביים פענסטער און מיט‬ ‫אברהם יוסף‪.‬‬ ‫האלטן זיין עבודת התפילה‪ ,‬וואס איז געווען מיט‬ ‫א געוואדליגע ברען‪ ,‬און עס האט גענומען ביז‬ ‫ליידער האט דער צדיק גאר אסאך מיט‬ ‫שבת צופרי‪.‬‬ ‫געמאכט אין זיין לעבן‪ ,‬קודם דאס אז ער האט‬ ‫ליידער נישט איבער געלאזט קיין זש"ק‪ ,‬אויך האט‬ ‫שבת צופרי האט דער צדיק געדאווענט‬ ‫ער גאר אסאך ארום געוואנדערט פון שטאט צו‬ ‫ביחידות כמעט דעם גאנצע טאג‪ ,‬דערציילט מען‪,‬‬ ‫שטאט‪ ,‬גאנץ אנפאנג איז ער געווען רב אין שטאט‬ ‫אז ביי בריך שמי' ביי הוצאות ספר תורה‪ ,‬זענען‬ ‫בוטושאן‪ ,‬נאכן גט פון זיין זיווג ראשון‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אידן אריין געקומען אין ביהמ"ד‪ ,‬און דאן איז דער‬ ‫געצויגען קיין קאלאמייא‪ ,‬נישט לאנג נאכדעם איז‬ ‫צדיק געשטאנען ביים ארון הקודש פאר א לאנגע‬ ‫ער אריבער קיין טארנא‪ ,‬פון דארט האט ער זיך‬ ‫צייט בעפארן ארויס נעמען דעם ספר תורה‪ ,‬און ער‬ ‫געצויגען קיין זשילין‪ ,‬וואס נאך דעם שטאט איז‬ ‫האט געזאגט דעם בריך שמי' מיט בכיות נוראות‪,‬‬ ‫דער צדיק געליבן מיטן נאמען רבי אברהם יוסף‬ ‫און אלע וואס זענען דארט געשטאנען נעבן אים‬ ‫"מזשילין"‪.‬‬ ‫זענען נתעורר געווארן מיט אזא התעוררות פונקט‬ ‫ווי יום הקדוש‪.‬‬ ‫שפעטער האט זיך דער צדיק אוועק געצויגען‬ ‫מנחה שבת נאכמיטאג‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫קיין קשאנוב‪ ,‬און פון דארט איז ער אריבער קיין‬ ‫געשטעלט ביים זמן מנחה‪ ,‬אבער עס האט זיך‬ ‫טשעבין‪ ,‬און סוף ימיו איז ער אנגעקומען קיין‬ ‫פארצויגען ביז חצות לילה פון מוצאי שבת קודש‪,‬‬ ‫קראקא‪ ,‬און דארט איז ער שוין געבליבן ביז צו זיין‬ ‫און דאן האט דער צדיק געגעסן שלש סעודות‪ ,‬און‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫דאן איז געקומען זיין עבודת הקודש פון מעריב‪,‬‬ ‫מלווה מלכה האט דער צדיק שוין געגעסן זונטאג‬ ‫ווי דער צדיק איז אנגעקומען‪ ,‬האבן זיך אידן‬ ‫שפעט נאכמיטאג‪.‬‬ ‫יראים ושלמים מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש‪,‬‬ ‫און הונדערטער אידן זענען געקומען נאר אפילו‬ ‫צדיקים פון זיין דור האבן מעיד געווען‪ ,‬אז זיין‬ ‫מיט האלטן זיין עבודת הקודש‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫עבודת הקודש וואס האט גענומען כמעט א מעת‬ ‫מיט א התרגשות דקדושה און א אש קודש צום‬ ‫לעת‪ ,‬איז געווען למעלה מדרך אנושי‪ ,‬דער צדיק‬ ‫באשעפער‪ ,‬דאס דאווענען שחרית האט גענומען‬ ‫איז כמעט נישט געשלאפן‪ ,‬און מען האט אים כסדר‬ ‫פאר דעם צדיק ביז גאר שפעט נאכמיטאג‪ ,‬און‬ ‫געזען אדער דאווענען‪ ,‬אדער איז דער צדיק‬ ‫צדיקים וקדושים בדורו האבן מפליא געווען זיין‬ ‫געזעצן ביי די גמרא און געלערנט‪.‬‬ ‫עבודת הקודש‪.‬‬ ‫דער צדיק האט כמעט נישט געגעסן‪ ,‬נאר האט‬ ‫בשנת תרע"ה ביי די ערשטע וועלט מלחמה‪,‬‬ ‫גאר אסאך עוסק געווען אין תעניתים וסיגופים‪,‬‬ ‫האבן זיך אויף געהאלטן ביים צדיק גאר אסאך‬ ‫‪2‬‬ ‫זיין‪ ,‬אז זיי זאלן גיין צום צדיק רבי אברהם יוסף‬ ‫אויך האט דער צדיק עוסק געווען בצדקה וחסד‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווייל ער איז א פועל ישועות‪.‬‬ ‫אויף גאר א געהויבענע דרגה‪ ,‬ער האט צוזאמען‬ ‫געשטעלט גרויסע סכומים פאר צדקה און דאס‬ ‫ער האט ליידער נישט איבער געלאזט קיין‬ ‫פארטיילט פאר ארימע לייט און צובראכענע אידן‪.‬‬ ‫זש"ק‪ ,‬אבער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע‬ ‫חיבורים‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל בעל דברי יחזקאל‬ ‫משינאווא זי"ע האט זיך אמאל אויס געדריקט‬ ‫ספר לקוטי יוסף‪,‬‬ ‫אויפן צדיק מזשילין בזה"ל‪" ,‬די וועלט איז נישט‬ ‫ספר תולדות אברהם יוסף‪,‬‬ ‫ווערד צו דעם צדיק‪ ,‬און דערפאר האט מען אים‬ ‫קונטרס מקיף הכולל‪,‬‬ ‫פארדרייט די זמנים"‪.‬‬ ‫סידור אורה ושמחה‪.‬‬ ‫און כידוע האט זיך דער צדיק מזשילין אסאך‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ד אלול בשנת תרע"ח‪,‬‬ ‫מסתופף געווען בצלו פונעם הייליגען דברי‬ ‫ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין שטאט‬ ‫יחזקאל משינאווא זי"ע‪ ,‬און שבת קודש ביינאכט‬ ‫קראקא‪ ,‬סמוך ונראה צום הייליגען מאור ושמש‬ ‫ביי די סעודה‪ ,‬האט נאך דער צדיק וקדוש מזשילין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געהאלטן בעפאר קבלת שבת‪ ,‬און ווען דער‬ ‫שינאווא רב האט געטיילט שיריים‪ ,‬האט ער אויך‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געגעבן פארן זשילינער שיריים‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫דאס אוועק געלייגט פאר שפעטער‪ ,‬און ווי‬ ‫באקאנט האט דער הייליגער שינאווא רב זייער‬ ‫מקפיד געווען‪ ,‬אז מען זאל גלייך אויף עסן די‬ ‫מעשיות‬ ‫שיריים‪ ,‬אבער פאר דעם צדיק האט ער יא געמאכט‬ ‫א אויסנאם און גארנישט געזאגט דערוועגן‪.‬‬ ‫עס האט דערציילט הרה"ח רבי אברהם‬ ‫קאשיצקי ז"ל‪ ,‬אז נאך די חתונה האט זיך ביי אים‬ ‫ער האט געהאט א גאר געהויבענע מנהג‪ ,‬אז‬ ‫ליידער נישט געהאלטן קיין קינדער‪ ,‬און זיין‬ ‫ער פלעגט בעפאר פסח באקען גרויסע סכומים‬ ‫טאטע הרה"ק רבי חיים יחיאל ז"ל פלעגט אסאך‬ ‫מצות‪ ,‬וואס זיינע מצות זענען געווען געבאקן מיט‬ ‫פארן זיך מסתופף זיין ביים צדיק רבי אברהם יוסף‬ ‫גאר גרויסע חימרות‪ ,‬און ער האט דאס ערב פסח‬ ‫מזשילין זי"ע ווען ער האט נאך געוואוינט אין‬ ‫פארטיילט פאר ארימע משפחות‪ ,‬אז זיי זאלן האבן‬ ‫קשאנוב‪ ,‬און ער האט כסדר מזכיר געווען זיין זון‬ ‫מצות אויף פסח‪ ,‬אויך האט ער גאר אסאך געלט‬ ‫ביים צדיק אז ער זאל געהאפן ווערן מיט א קינד‪.‬‬ ‫געשיקט פאר עניי ארץ ישראל‪.‬‬ ‫איינמאל ווען די טאטע איז געווען אין‬ ‫בשנת תרל"ג האט ער צוזאמען מיט זיין טאטן‬ ‫קשאנוב ביים צדיק‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט פארן‬ ‫ארויסגעגעבן דעם הייליגען חיבור "איגרא רמה"‪,‬‬ ‫טאטן‪ ,‬אז ער האט ביי זיך א גרויסע גאסט הרה"ק‬ ‫פון זיין הייליגען זיידן הגה"ק רבי משולם איגרא‬ ‫רבי ירחמיאל משה מקאזניץ זי"ע‪ ,‬און עס וואלט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און בשנת תרע"ד האט ער געדריקט דעם‬ ‫כדי געווען די זאלסט דיך פראווען ביי אים‪ ,‬איז די‬ ‫סידור אורה ושמחה על דרך הקבלה‪.‬‬ ‫טאטע אריין צום צדיק מקאזניץ‪ ,‬און האט מזכיר‬ ‫געווען זיין זון‪ ,‬אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫דער צדיק וקדוש איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫קינד‪ ,‬האט דער צדיק מקאזניץ געפרעגט בזה"ל‪,‬‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬הונדערטער‬ ‫"ס'גייט דיר אין לעבן"‪ ,‬האט דער טאטע געזאגט אז‬ ‫אידן האבן געזען אפענע ישועות חוץ לדרך הטבע‬ ‫יא‪.‬‬ ‫ביי דעם צדיק‪ ,‬און דאס געלט וואס ער האט‬ ‫באקומען פון די פדיונות פון אידן‪ ,‬זענען גלייך‬ ‫האט דער צדיק מקאזניץ געזאגט‪ ,‬אויב גייט‬ ‫פארטיילט געווארן פאר צדקה‪ ,‬צדיקים בדורו‬ ‫דיר דאס אזוי אין לעבן‪ ,‬זאלסטו מיר געבן א גרויסע‬ ‫פלעגן שיקן אידן וואס זענען זיך געקומען מזכיר‬ ‫‪3‬‬ ‫פיילהארטה מלעכאוויטש ז"ל‪ ,‬און דער ר' ישראל‬ ‫סכום פון געלט‪ ,‬און דער צדיק האט אים געזאגט‬ ‫איז געווען דאן זייער נישט געזונט אויף אזוי ווייט‪,‬‬ ‫דעם סכום‪ ,‬וואס דער צדיק האט דעם סכום זייער‬ ‫אז ער האט ממש נישט געהאט קיין צורת אדם‪.‬‬ ‫געברויכט פאר א צדקה צוועק‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬אז איך בין דיר מבטיח מיטן‬ ‫שבת ביינאכט נאכן דאווענען ווען דער צדיק‬ ‫אייבערשטענ'ס הילף‪ ,‬אז דיין זון וועט געהאלפן‬ ‫האט זיך געזעצט צום טיש‪ ,‬האט ער געהייסן מען‬ ‫ווערן מיט א בן זכר‪.‬‬ ‫זאל געבן א בעכער וויין פאר ר' ישראל און ער זאל‬ ‫מאכן קידוש‪ ,‬דער ר' ישראל האט געוויזן פארן‬ ‫די טאטע הערענדיג דעם סכום‪ ,‬איז ער גלייך‬ ‫רבין‪ ,‬אז ער האט נישט קיין כח אפילו צו מאכן‬ ‫געלאפן צום רבין ר' אברהם יוסף זי"ע און אים‬ ‫קידוש און אוודאי נישט טרינקען‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫דערציילט וואסערע סכום דער צדיק מקאזניץ‬ ‫האט געהייסן ברענגען א בעכער וויין‪ ,‬און דער ר'‬ ‫בעט‪ ,‬האט אים דער צדיק געפרעגט‪ ,‬די האסט דעם‬ ‫ישראל האט מיט זיינע לעצטע כוחות געמאכט‬ ‫סכום געלט‪ ,‬האט ער געזאגט יא‪ ,‬אבער דאס איז‬ ‫קידוש‪ ,‬און ממש טועם געווען פון די וויין‪.‬‬ ‫בעצם זיין גאנצע פארמעגן‪ ,‬און ווער זאגט אז די‬ ‫דער צדיק האט געהייסן‪ ,‬מען זאל אים געבן‬ ‫ברכה וועט טאקע מקיים ווערן‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫שיריים פון די זופ און פלייש‪ ,‬און דער ר' ישראל‬ ‫מזשילין געזאגט‪ ,‬אויב ווילסטו געהאלפן ווערן‬ ‫האט ממש מיט א מסירת נפש טועם געווען‬ ‫זאלסטו געבן דעם סכום‪ ,‬ווייל איך האב נישט וואס‬ ‫דערפון‪ ,‬דאן האט דער צדיק געהייסן מען זאל אים‬ ‫אריין צו רעדן אין דעם‪ ,‬אבער אויב האט ער צו‬ ‫אריין טראגן שלאפן ביי אים אין שטוב‪ ,‬און דאס‬ ‫געזאגט‪ ,‬נעם איך אחריות אז די ברכה וועט מקיים‬ ‫זעלבע איז פאר געקומען שבת צופרי‪ ,‬דערציילט‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫ר' אהרן ז"ל‪ ,‬אז דער איד האט געהאט שפעטער א‬ ‫רפואה שלימה ממש בדרך נס‪ ,‬און אויף ראש השנה‬ ‫האט די טאטע געבעטן פונעם צדיק מקאזניץ‪,‬‬ ‫יענעם יאר‪ ,‬איז ער שוין געקומען געזונט כאחד‬ ‫אז ער זאל אים געבן ‪ 3‬חדשים ביז ער פארקויפט‬ ‫אדם‪.‬‬ ‫זיין פארמעגן אז ער זאל קענען ברענגען דעם‬ ‫•••‬ ‫סכום‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק רבי ירחמיאל משה‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער גאון הגה"ק רבי יוסף‬ ‫מקאזניץ זי"ע געזאגט‪ ,‬די האסט צייט ביז מארגען‬ ‫שאול נאטענזאהן בעל שואל ומשיב מלבוב זי"ע‪,‬‬ ‫נאכמיטאג צו קומען מיט די געלט אויב די ווילסט‬ ‫וואס איז נישט געווען פון די גרויסע חסידים‬ ‫באקומען דעם ברכה‪.‬‬ ‫פונעם דרך החסידות‪ ,‬האט ער אבער גאר שטארק‬ ‫מעריץ געווען דעם צדיק וקדוש רבי אברהם יוסף‬ ‫בלית ברירה איז דער טאטע ארום געלאפן‬ ‫מזשילין זי"ע‪ ,‬ווי מען זעהט אינעם הסכמה וואס‬ ‫דעם גאנצן טאג‪ ,‬און האט זיך אנגעבארגט דעם‬ ‫דער שואל ומשיב האט געגעבן אויפן ספר איגרא‬ ‫גאנצן סכום‪ ,‬און ער איז צוריק געקומען צום צדיק‪,‬‬ ‫רמה‪ ,‬וואס דער צדיק רבי אברהם יוסף מזשילין‬ ‫און אהין געגעבן דעם גאנצן געלט און באקומען א‬ ‫זי"ע האט געדריקט פון זיין זיידן‪ ,‬ווי ער רימט‬ ‫ברכה‪ ,‬און לפלא יענע נאכט י"ג אלול בשנת תרס"ח‪,‬‬ ‫זייער ארויס דעם אייניקעל רבי אברהם יוסף‪.‬‬ ‫איז דער צדיק הרה"ק רבי ירחמיאל משה מקאזניץ‬ ‫זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬און דאן האט דער טאטע‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים דריקן דעם ספר‪ ,‬איז‬ ‫פארשטאנען פארוואס דער צדיק האט דווקא‬ ‫דער צדיק רבי אברהם יוסף געווען אין שטאט‬ ‫געוואלט האבן די געלט גלייך‪ ,‬און ‪ 9‬חדשים‬ ‫לבוב‪ ,‬און ער האט שוין דאן אפ געראכטן זיין‬ ‫שפעטער איז געבוירן געווארן א בן זכר ביים זון‬ ‫הייליגע עבודה‪ ,‬פון דאווענען כמעט א מעת לעת‬ ‫הרה"ח רבי אברהם ז"ל‪.‬‬ ‫און געמאכט פון צופרי נאכט‪ ,‬און ווען די תלמידים‬ ‫•••‬ ‫זענען דאס געקומען דערציילן פארן הייליגען‬ ‫הרה"ח ר' אהרן זילבערבערג מביאלא ז"ל האט‬ ‫שואל ומשיב‪ ,‬האט ער געזאגט פשט אין די גמרא‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בשנת תרס"א אויף שבת בשלח שבת‬ ‫)ברכות י"ט( "אם ראית ת"ח שעבר עבירה ביום‪ ,‬אל‬ ‫שירה‪ ,‬איז ער געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון‬ ‫תהרהר אחריו בלילה"‪ ,‬וואס לכאורה איז דאך‬ ‫דעם צדיק וקדוש מזשילין זי"ע‪ ,‬און אויף יענעם‬ ‫שווער‪ ,‬נאר ביינאכט טאר מען נישט טראכטן אויף‬ ‫שבת איז אויך דארט געווען הרה"ח ר' ישראל‬ ‫‪4‬‬ ‫שטאט זארעק וואס איז נישט ווייט פון קשאנוב‪,‬‬ ‫א ת"ח אז ער האט געטון א עבירה‪ ,‬און בייטאג מעג‬ ‫און דער איד האט מזכיר געווען ביים צדיק‪ ,‬אז ער‬ ‫מען דען יא‪.‬‬ ‫האט א גוי ביי זיך אין שטאט‪ ,‬וואס רודפ'ט אים‬ ‫זייער על לא דבר סתם א שונא ישראל‪ ,‬און ער‬ ‫נאר וואס דען איז דער פשט האט דער‬ ‫מאכט בולבולים אויף אים סתם אלס שנאת‬ ‫הייליגער שואל ומשיב געזאגט‪ ,‬אויב זעסטו א‬ ‫ישראל‪ ,‬און ער שפירט ווי ער איז אין א סכנה‪ ,‬און‬ ‫תלמיד חכם איז עובר אויף א עבירה‪ ,‬און וואסערע‬ ‫דער צדיק האט אים עפעס געזאגט‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫עבירה רעדט מען דא‪ ,‬אז ער מאכט פון טאג נאכט‪,‬‬ ‫נישט גלייך פארשטאנען וואס דער צדיק האט‬ ‫דאס הייסט אזוי ווי דער צדיק רבי אברהם יוסף‪,‬‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫וואס דאווענט שחרית ביז שפעט און אזוי די‬ ‫גאנצע טאג‪ ,‬דאן זאלסטו נישט טראכטען‬ ‫דער ר' משה איז געזעצן נאכדעם אינעם‬ ‫גארנישט אויף אים‪ ,‬ווייל באמת איז ער א צדיק‬ ‫צווייטן שטוב פונעם צדיק‪ ,‬אינצווישן איז‬ ‫וקדוש‪.‬‬ ‫אנגעקומען דער שניידער פון שטאט קרשאנוב‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ער האט געברענגט א נייעם שיינעם מלבוש‬ ‫בשנת תרנ"ט איז דער צדיק וקדוש מזשילין‬ ‫פארן צדיק לכבוד יו"ט‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫זי"ע געווען אין שטאט קשאנוב‪ ,‬און דאס איז‬ ‫נישט געהאט ביי זיך אפילו א פרוטה צו באצאלן‬ ‫געווען נאך בעפאר ער האט זיך געצויגען קיין‬ ‫פארן שניידער‪ ,‬האט זיך דער ר' משה אנגעריפן‪ ,‬אז‬ ‫קשאנוב וואוינען‪ ,‬און ער איז נאך דאן נישט געווען‬ ‫ער איז מסכים צו באצאלן דעם מלבוש פארן רבין‪.‬‬ ‫אזוי מפורסם‪ ,‬איז ער דאן איינגעשטאנען אין‬ ‫שטוב פון הרה"ח ר' מאיר לויפער מקשאנוב ז"ל‪,‬‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק אנגעריפן צו דעם ר'‬ ‫און דער ר' מאיר האט געמאכט א סעודה לכבודו‬ ‫משה בזה"ל‪" ,‬איר האט געטראפן‪ ,‬איר וועט‬ ‫פון דעם צדיק‪ ,‬און דער צדיק איז דארט געבליבן‬ ‫בעזהשי"ת ניצל ווערן‪ ,‬און דער ערל וועט האבן א‬ ‫פאר אפאר טאג‪.‬‬ ‫מפלה"‪ ,‬און דער צדיק האט אים געבעטן אז ער זאל‬ ‫ווען ער האט זיך געזעגנט פון ר' מאיר‪ ,‬האט‬ ‫בלייבן אויף יו"ט שבועות ביי אים‪ ,‬לפלא דעם‬ ‫דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך וועל נאך זיין צוריק‬ ‫צווייטן טאג יו"ט שבועות‪ ,‬איז דער ר' משה‬ ‫בעזהשי"ת ביי אייך אויף שמחות"‪ ,‬דער ר' מאיר איז‬ ‫געגאנגען אויף די גאס‪ ,‬און ער זעהט ווי די פאליציי‬ ‫נאך דאן געווען א חשוכי בנים‪ ,‬אבער ער איז שוין‬ ‫טראגט א גוי געבינדן די הענט‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫געווען איבער די ‪ 60‬יאר‪ ,‬און אויך דאס ווייב איז‬ ‫געפרעגט די פאליציי וואס דא גייט פאר‪ ,‬דערציילן‬ ‫שוין דאן געווען איבער די ‪ 60‬יאר אלט‪ ,‬אבער זיי‬ ‫זיי אים‪ ,‬אז זיי האבן געכאפט דעם גוי‪ ,‬וואס האט‬ ‫האבן אויף געצויגען ביי זיך אין שטוב א מיידל א‬ ‫דער'הרג'ט א אנדערן גוי‪ ,‬און דאן איז ער געווארן‬ ‫יתומה אלס זייער קינד‪ ,‬און דער ר' מאיר האט‬ ‫געווארן‪ ,‬אז דער גוי וואס האט אים אזוי מצער‬ ‫געמיינט‪ ,‬אז זיכער מיינט דער צדיק אז ער וועט א‬ ‫געווען‪ ,‬איז דער גוי וואס איז יעצט גע'הרג'ט‬ ‫שידוך טון מיט דעם טאכטער‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬כן יאבדו כל אויביך ד'‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער פלוצלונג איז די ווייב פון דעם ר' מאיר‬ ‫אין די הקדמת והוספות לספר אורה ושמחה‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬און דער ר' מאיר האט חתונה‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין א קאלטן ווינטערדיגן‬ ‫געהאט מיט א יונגע אלמנה‪ ,‬און צום יאר איז זיי‬ ‫נאכט איז אן ארעמער איד אנגעקומען אין שטאט‬ ‫געבוירן געווארן א בן זכר‪ ,‬און דאן איז דער צדיק‬ ‫זשילין שפעט ביינאכט‪ ,‬ווען אלע הייזער זענען‬ ‫געקומען זיין סנדק ביים ברית‪ ,‬און שפעטער האט‬ ‫שוין געווען פארמאכט‪ ,‬ער האט געקלאפט ביים‬ ‫ער נאך געהאט א טאכטער אויך מיט די זיווג שני‪,‬‬ ‫טיר פונעם רבין דער צדיק מזשילין זי"ע‪ ,‬דער רבי‬ ‫און דאן האט ר' מאיר געזען וואס דער צדיק האט‬ ‫אליין האט געעפנט די טיר מיט א שמייכל‪,‬‬ ‫געמיינט מיט די ווערטער‪" ,‬איך וועל נאך זיין צוריק‬ ‫אריינגענומען דעם גאסט‪ ,‬אים אנגעווארעמט ביים‬ ‫בעזהשי"ת ביי אייך אויף שמחות"‪.‬‬ ‫אויוון און געגעבן צו עסן‪ ,‬ווען דער גאסט האט‬ ‫•••‬ ‫געוואלט גיין שלאפן‪ ,‬האט דער רבי אים געגעבן‬ ‫איין יאר שבועות איז געקומען צום צדיק‬ ‫זיין אייגענעם בעט‪ ,‬און דער רבי אליין איז געזעסן‬ ‫מזשילין א איד הרה"ח ר' משה ראזעצווייג ז"ל פון‬ ‫‪5‬‬ ‫דער רבי האט אים אנגעקוקט מיט הייליגע‬ ‫ביי דער גמרא און געלערנט די גאנצע נאכט אויף‬ ‫אויגן און געזאגט‪" ,‬נאך דעם ווינטער קומט דער‬ ‫א פשוטן בענקל‪ ,‬כדי נישט משפיע צו זיין קיין‬ ‫פרילינג‪ ,‬נעם אויף זיך צו פארמערן שמחה ביים‬ ‫אומבאקוועמליכקייט אויפן גאסט‪.‬‬ ‫דאווענען און געב צדקה פאר ארעמע לייט מיט א‬ ‫•••‬ ‫שמייכל‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט דיר‬ ‫אין ספר אורה ושמחה ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫ענטפערן"‪ ,‬דער איד האט אזוי געטון מיט א‬ ‫דער צדיק רבי אברהם יוסף מזשילין זי"ע פלעגט‬ ‫שטארקע אמונה‪ ,‬און פונקט א יאר שפעטער האט‬ ‫שטענדיג לערנען און דאווענען מיט אן‬ ‫ער געמאכט א ברית פאר א געזונט אינגל‪.‬‬ ‫אויסערגעווענליכע התלהבות און פרייד‪ ,‬איינמאל‬ ‫•••‬ ‫האט א חסיד געפרעגט דעם רבין‪ ,‬וויאזוי מ'קען‬ ‫אין ספרי קדושת אבות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫האלטן די שמחה אפילו ווען מ'גייט אדורך‬ ‫איינער פון די נגידים אין שטאט איז איין טאג‬ ‫שוועריקייטן אין פרנסה אדער געזונט‪.‬‬ ‫שווער קראנק געווארן‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן‪ ,‬די משפחה איז‬ ‫האט דער צדיק רבי אברהם יוסף אים‬ ‫געלאפן צום הייליגן רבין מיט א קוויטל און‬ ‫געענטפערט מיט א שמייכל‪" ,‬ווען א איד געדענקט‬ ‫ביטערע בכיות‪ ,‬דער רבי האט גענומען א גלאז‬ ‫אז דער אויבערשטער אליין הערט אויס זיין תפילה‬ ‫וואסער‪ ,‬געמאכט א ברכה "שהכל נהיה בדברו" מיט‬ ‫און יעדער ריר פון א איד איז טייער אויבן אין הימל‪,‬‬ ‫א געוואלדיגער התלהבות און כוונה‪ ,‬און געהייסן‬ ‫ברענגט דאס די גרעסטע שמחה וואס קיין שום זאך‬ ‫מען זאל געבן דעם חולה אפאר טראפנס דערפון‪ ,‬ווי‬ ‫אויף דער וועלט קען נישט אוועקנעמען"‪ ,‬דאס איז‬ ‫נאר דאס וואסער האט אנגערירט די ליפן פונעם‬ ‫געווען זיין גאנצער יסוד וואס ער האט שפעטער‬ ‫חולה‪ ,‬האט ער געעפנט די אויגן‪ ,‬די היץ איז אראפ‪,‬‬ ‫אריינגעלייגט אין זיין ספר‪.‬‬ ‫און ביז עטליכע טעג איז ער געשטאנען אויף די‬ ‫•••‬ ‫פיס געזונט און פריש‪.‬‬ ‫אין ספרי זכרון וזכרונות חסידי פולין‪-‬גליציה‬ ‫•••‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז א פשוטער בעל מלאכה איז‬ ‫אין הקדמות לתורת צדיקי זשילין ווערט‬ ‫געקומען אמאל צום רבין דער צדיק רבי אברהם‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז א סוחר איז איין טאג אריינגעפאלן‬ ‫יוסף מזשילין זי"ע מיט א צובראכן הארץ‪ ,‬ווייל ער‬ ‫אין גרויסע חובות און איז געשטאנען פאר א גאנצן‬ ‫קען נישט גוט לערנען און דער איד האט זיך‬ ‫באנקראט‪ ,‬וואס וואלט געמיינט פארלירן דאס‬ ‫אויסגערעדט דאס הארץ פארן צדיק אז ער שפירט‬ ‫גאנצע הויז און פארמעגן‪ ,‬ער איז געקומען צום‬ ‫אז זיין עבודה איז גארנישט ווערט‪.‬‬ ‫רבין געבראכן און מיד‪ ,‬און האט געוויינט מיט‬ ‫ביטערע טרערן און געבעטן די רבי זאל פאר אים‬ ‫דער רבי האט דעם איד ארומגענומען מיט‬ ‫פועלן א ישועה‪.‬‬ ‫גרויס ליבשאפט און געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬דער‬ ‫אויבערשטער דארף נישט נאר די לומדות‪ ,‬נאר דאס‬ ‫דער רבי האט אים אנגעוואונטשן מיט די‬ ‫הארץ‪ ,‬ווען דו ארבעטסט ערליך און זאגסט א‬ ‫ווערטער פון זיין ספר "אורה ושמחה"‪" ,‬אורה מיינט‬ ‫קאפיטל תהילים מיט אמת‪ ,‬שפאלט דאס הימלען‬ ‫תורה און שמחה מיינט ביטחון‪ ,‬גיי אהיים מיט‬ ‫מער ווי טיפע פלפולים"‪ ,‬דער איד איז ארויס פונעם‬ ‫רואיגקייט און דער בורא וועט דיר שיקן די ישועה‬ ‫רבין אויפגעלעבט און מיט א נייעם כוח‪.‬‬ ‫פון א פלאץ וואס דו טראכסט גארנישט"‪ ,‬יענע וואך‬ ‫•••‬ ‫איז א פרעמדער קונה אנגעקומען און אפגעקויפט‬ ‫אין מסורות וזכרונות מזשילין ווערט‬ ‫זיין גאנצע סחורה פאר א הויכן פרייז‪ ,‬און ער איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א חסידישער איד וואס איז שוין‬ ‫געראטעוועט געווארן פון גרויס שאנדע און‬ ‫געווען פארהייראט העכער צען יאר אן קיין‬ ‫ארעמקייט‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬איז געקומען צו פארן קיין זשילין מיט א‬ ‫צובראכן געמיט און זיך אויסגעוויינט פארן רבין‪,‬‬ ‫אז ער האלט דאס שוין נישט אויס און ער האט‬ ‫געבעטן דעם צדיק זאל אי וואונטשן א ברכה אז ער‬ ‫זאל שוין געהאלפן ווערן מיט א קינד‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫טאכטער הצדקת מרת פריידא ע"ה‪ ,‬און דער שווער‬ ‫יארצייט כ"ד אלול‬ ‫זיין שטיף טאטע‪ ,‬האט אים אויס געהאלטן פאר‬ ‫אפאר יאר‪ ,‬אז דער איידעם דער גאון זאל קענען‬ ‫הגה"ק רבי ישראל מאיר ב"ר ארי' זאב הכהן זי"ע‬ ‫ווייטער זיצן און עוסק זיין בתורה‪.‬‬ ‫)קאגאן(‪ ,‬בעל חפץ חיים‪ ,‬מראדין‬ ‫נאך א שטיק צייט איז ער אריבער צום שטאט‬ ‫מינסק‪ ,‬און נאכדעם האט ער זיך געצויגען קיין‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט זיטל וואס איז נעבן‬ ‫ווילנא‪ ,‬דער גאון האט נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫הורדנה אין בלארוס‪ ,‬י"א שבט בשנת תקצ"ח‪.‬‬ ‫רבנות שטעלע‪ ,‬נאר ער האט זיך מפרנס געווען פון‬ ‫א קליין געשעפט וואס זיין רעבעצין האט געפירט‪,‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי ארי' זאב מווילנא זי"ע‪,‬‬ ‫אויך האט ער געלערנט מיט תלמידים בעלי‬ ‫וואס איז געווען א מלמד תשב"ר‪.‬‬ ‫כשרונות‪ ,‬וואס פון דעם האט ער אויך אביסל‬ ‫פארדינט אויף צום לעבן‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת דוברושה ע"ה‪.‬‬ ‫בערך בשנת תרכ"ט איז דער גאון צוריק צום‬ ‫ער איז געווען דער שר התורה והיראה‪ ,‬א גאון‬ ‫שטאט ראדין‪ ,‬דארט האט ער אויף געשטעלט דעם‬ ‫וצדיק מפורסם בכל קצוי תבל‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫גרויסן ישיבה אין ראדין‪ ,‬ווי עס האבן געלערנט‬ ‫מתמיד און למדן עצום בתורה‪ ,‬א ירא שמים‬ ‫בחורים גאונים בתורה‪ ,‬ער האט פאר די ערשטע‬ ‫מרובים‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן מקפיד געווען‬ ‫פאר יאר אליין צוזאמען געשטלעט דאס געלט צו‬ ‫אויף יעדע הלכה און מנהג ישראל מיט א‬ ‫אויס האלטן דעם ישיבה‪ ,‬ער האט דארט אין‬ ‫געוואלדיגע זהירות‪ ,‬ער איז געווען א בעל צדקה‬ ‫שטאט ראדין עוסק געווען און פאר לערנען‬ ‫וחסד עד אין לשער‪ ,‬ער איז געווען באוויסט מיט‬ ‫שיעורים פאר בעלי בתים‪ ,‬און משריש געווען יראת‬ ‫זיין געוואלדיגע התנהגות בקדושה‪ ,‬ער האט‬ ‫שמים און אהבת התורה אין די אידן פון שטאט‪ ,‬ער‬ ‫מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים‬ ‫האט מייסד געווען א ארגאניזאציע פון גמילות‬ ‫מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬ער האט ממאס געווען‬ ‫חסדים פאר די אידן אין שטאט ראדין‪ ,‬דער גאון‬ ‫ברבנות‪ ,‬ער איז געווען א עניו מאוד און א שפל‬ ‫האט זיין גאנץ לעבן גאר אסאך עוסק געווען אין‬ ‫ברך‪ ,‬דער צדיק האט באמת ליב געהאט יעדן‬ ‫צדקה וחסד מיט א מסירת נפש‪.‬‬ ‫אידיש קינד אהבת נפש ממש‪ ,‬ער האט זוכה געווען‬ ‫צו ארויס געבן צענדליגע חיבורים וואס האבן אויף‬ ‫דאן זעענדיג אז אידן זענען ליידער נכשל‬ ‫געשאקעלט די תורה וועלט‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫טעגליך אין דעם איסור פון לשון הרע און רכילות‪,‬‬ ‫מפורסם אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫האט דער גאון אפגעמאכט צו שרייבן א ספר אויף‬ ‫הלכות לשון הרע‪ ,‬און דאן האט ער אנגעהויבן‬ ‫ווען ער איז געווען ‪ 14‬יאר אלט‪ ,‬איז זיין טאטע‬ ‫שרייבן דעם גרויסן ספר "חפץ חיים שמירות‬ ‫ליידער נסתלק געווארן‪ ,‬און דאן איז ער געווארן‬ ‫הלשון"‪ ,‬און ווען ער האט געענדיגט דעם חיבור‪,‬‬ ‫אויף געצויגען ביי זיין גרויסע ברודער הגה"ק רבי‬ ‫האט ער נישט געשריבן זיין נאמען אלס מחבר‪ ,‬ער‬ ‫אהרן קאגאן זי"ע‪ ,‬ביים ברודער האט ער גאר אסאך‬ ‫איז דאן אליין ארום פון שטאט צו שטאט פארקויפן‬ ‫תורה געלערנט‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען באוויסט‬ ‫דעם ספר‪ ,‬אבער גאר שנעל איז דער ספר געווארן‬ ‫אלס א מתמיד עצום‪ ,‬ער האט געלערנט יומם‬ ‫מפורסם ביי אידן‪ ,‬גרויסע גדולים און גאונים בדורו‬ ‫ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫האבן דעם ספר מוראדיג משבח געווען‪ ,‬און‬ ‫געהייסן מען זאל דאס לערנען‪ ,‬כדי מען זאל זיין‬ ‫די מאמע האט דאן חתונה געהאט בזיווג שני‬ ‫אפגעהיטן פון ח"ו נכשל ווערן מיט לשון הרע‪.‬‬ ‫מיט א גרויסע תלמיד חכם און א גביר פון שטאט‬ ‫ראדין‪ ,‬דארט האט ער געקענט לערנען מיט א‬ ‫דער גאון איז געווען מפורסם שוין דאן מיט‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬זיין שטיף טאטע האט אים‬ ‫זיין געוואלדיגע התמדה און אלס א גרויסע למדן‪,‬‬ ‫גאר שטארק מחבב געווען און געשעצט זיין גדלות‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער גאון פלעגט קויפן שיך אן‬ ‫בתורה‪ ,‬און אים גענומען פאר אן איידעם פאר זיין‬ ‫‪7‬‬ ‫געזעצן און געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫קיין בענדלעך‪ ,‬ווייל ער האט אויס גערעכענט‪ ,‬אז‬ ‫אויך די נאכט האט דער גאון מקדיש געווען פאר‬ ‫מיטן נישט דארפן צובינדן די שיך יעדן טאג‪,‬‬ ‫תורה מיט די תלמידים‪ ,‬און צוזאמען מיט זיינע‬ ‫שפארט ער זיך איין כאטש איין מינוט‪ ,‬און דורך‬ ‫איידעמער וואס זענען אליין געווען גדולים בתורה‪,‬‬ ‫דעם יאר שפארט ער זיך איין ‪ 6‬שעה‪ ,‬און אויב ער‬ ‫האט דער גאון מרביץ תורה געווען מיט א מסירת‬ ‫לעבט ‪ 70‬יאר שפארט ער זיך איין ‪ 420‬שעה דורך‬ ‫נפש ממש‪ ,‬און כסדר געהאלטן פאר די אויגן דעם‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫תכלית פון זיינע תלמידים‪.‬‬ ‫זיין גאנץ לעבן האט ער נישט געוואלט נעמען‬ ‫ער האט כסדר מעורר געווען זיינע תלמידים‪,‬‬ ‫קיין רבנות‪ ,‬ווייל ער האט געזאגט‪ ,‬אז דאס וועט‬ ‫אז מען זאל נישט בטל'ן קיין צייט מיט גארנישט‪,‬‬ ‫אים שטערן פון ענדיגן זיינע חיבורים‪ ,‬וואס ווי‬ ‫נאר מען זאל זיך אריין לייגן אין תורה און עבודת‬ ‫באוויסט האט דער גאון נישט געוואלט מפסיק זיין‬ ‫השם יעדע מינוט פון לעבן‪ ,‬און טאקע פון דעם‬ ‫פאר גארנישט ביז ער ענדיגט נישט זיין חיבור‬ ‫ישיבה זענען ארויס געקומען תלמידים גדולים‬ ‫משנה ברורה‪ ,‬וואס איז געווארן אנגענומען אין די‬ ‫בתורה‪ ,‬וואס האבן שפעטער אליין מרביץ תורה‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬ובפרט אין די עולם התורה האט מען‬ ‫געווען אויף די זעלבע דרך פון זייער גרויסע רבין‪.‬‬ ‫דעם חיבור גאר שטארק אנגענומען‪.‬‬ ‫ווי באוויסט זענען געקומען לערנען אין זיין‬ ‫איינע פון די גרויסע חיבורים וואס דער גאון‬ ‫ישיבה בחורים פון אלע שטעט‪ ,‬אויך פון אמעריקע‬ ‫האט מחבר געווען איז די באוויסטע חיבור משנה‬ ‫זענען געקומען בחורים לומדים צו לערנען ביי‬ ‫ברורה‪ ,‬וואס דאס איז כהיום איינע פון די מערסטע‬ ‫דעם גרויסן גאון‪ ,‬און דער גאון דער חפץ חיים זי"ע‬ ‫געלערנטע חיבורים אין די הלכה וועלט‪.‬‬ ‫האט די בחורים גאר שטארק אויס געלויבט‪ ,‬אז זיי‬ ‫לאזן איבער אמעריקע וואס דארט פעילט נישט‬ ‫דער גאון איז אליינס ארום פון שטאט צו‬ ‫קיין גשמיות‪ ,‬און זיי זענען מקיים דעם גמרא‪" ,‬הוי‬ ‫שטאט פארקויפן זיינע ספרים‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫גולה למקום תורה"‪.‬‬ ‫געוואלט מאכן זיכער אז אלעס ווערט געטון‬ ‫ערליך‪ ,‬און יעדע שטאט ווי דער גאון איז‬ ‫און דאס התרגשות פונעם גאון ווען ער האט‬ ‫אנגעקומען מיט זיינע ספרים‪ ,‬האט מען אים גאר‬ ‫איין יאר ערב יום הקדוש באמערקט אפאר בחורים‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬מען פלעגט אים מכבד זיין‬ ‫פון אמעריקע‪ ,‬האט זיך דער גאון וקדוש אויס‬ ‫צו זאגן א דרשה וואס איז אייביג געווען משולב‬ ‫געדריקט מיט מורא'דיגע ווערטער‪" ,‬רבוש"ע‪ ,‬קוק‬ ‫מיט מוסר און הדרכה‪.‬‬ ‫אויף דיינע טייערע קינדער‪ ,‬זיי לאזן אלעס איבער‪,‬‬ ‫אפילו ווען עס איז דא ישיבות אין אמעריקע‪ ,‬מיט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז הגה"ק רבי אלחנן‬ ‫דעם אלעם וואנדערן זיי אויף א ווייטע מקום‪ ,‬און‬ ‫וואסערמאן מבארנאוויטש זי"ע הי"ד‪ ,‬האט‬ ‫לאזן איבער די עלטערן און משפחה‪ ,‬און אלע‬ ‫איינגעפירט ביי זיך אין ישיבה א סדר‪ ,‬צו לערנען‬ ‫תעניגי עולם הזה‪ ,‬און אלעס נאר פאר דיין הייליגע‬ ‫מיט זיינע תלמידים יעדן טאג דעם הייליגען ספר‬ ‫נאמען און דיין הייליגע תורה‪ ,‬און דערפאר רבוש"ע‬ ‫חפץ חיים אלס מוסר פאר א האלבע שעה בעפאר‬ ‫ברויכסטו זיך שוין דערבארעמען אויף דיינע‬ ‫מעריב‪ ,‬און דער ראש ישיבה רבי אלחנן איז געזעצן‬ ‫קינדער און אויס לייזן פון גלות"‪ ,‬און דער גאון האט‬ ‫אויף זיין פלאץ מיט א געוואלדיגע פחד און יראת‬ ‫דאן פארגאסן טייכן טרערן פון גרויס התרגשות‪ ,‬אז‬ ‫הרוממות‪ ,‬און עס האט זיך ממש געגאסן טייך און‬ ‫"לא תשתכח תורה מישראל"‪.‬‬ ‫טרערן פון זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬בשעתן לערנען‬ ‫מוסר פונעם ספר חפץ חיים‪.‬‬ ‫דאס גרויסע התמדה און אהבת התורה וואס‬ ‫דער גאון האט געהאט‪ ,‬איז ממש נישט צום‬ ‫זיין ישיבה אין שטאט ראדין איז געווען‬ ‫באשרייבן‪ ,‬און דער גאון האט כסדר מעורר געווען‬ ‫מפורסם אין גאנץ אירופה אלס איינע פון די‬ ‫זיינע תלמידים דאס הארבקייט פון ח"ו מבטל זיין‬ ‫גרעסטע ישיבות‪ ,‬דארט האבן געלערנט תלמידים‬ ‫אפילו א מינוט פון תורה‪ ,‬ער האט כסדר אריין‬ ‫גאונים וגדולים בתורה‪ ,‬מען איז דאס גאנצע טאג‬ ‫‪8‬‬ ‫המשיח‪ ,‬וואס דאן וועט מען זוכה זיין צו ווייטער‬ ‫געברענגט אין זיינע תלמידים דעם אמת'ע אהבה‬ ‫טון די הייליגע עבודה אין בית המקדש‪.‬‬ ‫און געשמאק אין לערנען די הייליגע תורה‪ ,‬און‬ ‫פארשטייט זיך אז ווען עס קומט פון א גאון וגדול‬ ‫ער האט ארויסגעגעבן פון זיין ישיבה גרויסע‬ ‫וואס האט באמת ליב געהאט די תורה‪ ,‬איז דאס‬ ‫גאונים וגדולים בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫אריין אויך אין זיינע גרויסע תלמידים‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אלחנן וואסערמאן זי"ע‪,‬‬ ‫אין ביהמ"ד פין די ישיבה איז געווען דער קול‬ ‫הרה"ק רבי אליהו דושניצער זי"ע‪,‬‬ ‫התורה גאר גרויס‪ ,‬און וועגן דעם האט דער גאון‬ ‫הגה"ק רבי שלמה זלמן בלוך מירושלים זי"ע‪,‬‬ ‫איינגעפירט‪ ,‬אז ווען עס איז געקומען די זמן פון‬ ‫הגה"ק רבי יוסף חיים זאנענפעלד זי"ע‪.‬‬ ‫דאווענען‪ ,‬פלעגט דער משמש אויס קלאפן אין‬ ‫ביהמ"ד אז מען גייט דאווענען‪.‬‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‪ ,‬אפילו זייענדיג‬ ‫א גאון וגדול בישראל וואס האט יעדע מינוט אויס‬ ‫האט פאסירט איינמאל‪ ,‬אז דער משמש האט‬ ‫געניצט אויף תורה און עבודת השם‪ ,‬האט ער אבער‬ ‫בטעות אויס געקלאפט מיט פינף מינוט פריער ווי‬ ‫גאר אסאך אויף געטון תיקונים גדולים פאר די אידן‬ ‫די צייט‪ ,‬און די בחורים האבן פארמאכט די גמרא‬ ‫פון זיין שטאט און פון די ארימיגע שטעט‪.‬‬ ‫זיך צו גרייטן צום דאווענען‪ ,‬דער גאון ווען ער האט‬ ‫געזען דעם טעות‪ ,‬איז ממש דערציטערט געווארן‪,‬‬ ‫גאר אסאך האט דער גאון אויף געטון פאר‬ ‫און האט ממש געוויינט אויף דעם ביטל תורה וואס‬ ‫שמירת שבת קודש‪ ,‬ער האט כסדר מעורר געווען‬ ‫האט פאסירט‪ ,‬און אפילו דאס איז געווען נאר פינף‬ ‫אידישע קינדער איבעראל‪ ,‬אז מען ברויך היטן‬ ‫מינוט‪ ,‬האט דאס מצער געווען דעם גאון עד‬ ‫שבת כהלכתו‪ ,‬ער האט גאר אסאך געארבעט‬ ‫דכדוכה דנפש‪.‬‬ ‫גדולות ונצורות פאר די אידן וואס האבן געארבעט‬ ‫ביי נישט אידישע ביזנעסער‪ ,‬אז זיי זאלן קענען‬ ‫די תלמידים האבן יארן שפעטער נאך‬ ‫היטן שבת געהעריג‪.‬‬ ‫געדענקט דעם מראה‪ ,‬ווי דער גאון איז ממש‬ ‫געווען אויס מענטש פון ביטול תורה‪ ,‬אין ווי‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער גאון דער‬ ‫שטארק דאס האט אים בארירט‪.‬‬ ‫חפץ חיים זי"ע געפארן מיט זיין גרויסע איידעם‬ ‫הגה"צ רבי צבי הירש לעווינזאן זי"ע‪ ,‬נאך געלט‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז יארן שפעטער ווען דער‬ ‫פאר זיין גרויסע ישיבה אין שטאט ראדין‪.‬‬ ‫משמש איז נפטר געווארן‪ ,‬האט דער גאון א קרעכץ‬ ‫געגעבן און געזאגט‪" ,‬ווער ווייסט וואס דער משמש‬ ‫דער גאון איז ארום געפארן פון שטאט צו‬ ‫וועט ענטפערן ביים בית דין של מעלה‪ ,‬אויף די פינף‬ ‫שטאט צוזאמען שטעלן געלט פאר די ישיבה‪ ,‬דער‬ ‫מינוט ביטל תורה וואס ער האט ליידער גורם‬ ‫גאון איז אנגעקומען אין א שטאט‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫געווען"‪ ,‬דאס איז געווען זיין פחד און מורא פון‬ ‫דערוויסט‪ ,‬אז רח"ל די אידישע געשעפטן זענען‬ ‫פינף מינוט ביטל תורה‪ ,‬אפילו עס איז באמת‬ ‫ליידער אפען שבת קודש‪.‬‬ ‫געווען א טעות בשוגג‪ ,‬ווייל דאס לעבן פונעם גאון‬ ‫איז געווען איין שטיק תורה און עבודת השם‪.‬‬ ‫האט דער גאון איבער געלאזט דאס גאנצע‬ ‫געלט גיין‪ ,‬און האט צוזאמען געריפן די גאנצע‬ ‫דער גאון האט גאר אסאך גערעדט און מעורר‬ ‫שטאט‪ ,‬און דער גאון מיט זיין פערל ווערטער און‬ ‫געווען די תלמידים און די שטאט מענטשן אויף‬ ‫זיין מידת האמת‪ ,‬האט געפויעלט ביי ‪ 300‬אידן פון‬ ‫ביאת המשיח‪ ,‬אז א איד דארף האפן און בעטן יעדן‬ ‫שטאט‪ ,‬צו פארמאכן דעם געשעפט שבת קודש‪,‬‬ ‫טאג‪ ,‬אז מען זאל שוין זוכה זיין צו ביאת המשיח‬ ‫און דער גאון האט בכלל נישט געטראכט די גאנצע‬ ‫במהרה בימינו‪ ,‬און דערפאר האט דער גאון אויף‬ ‫צייט וועגן מאכן געלט פאר זיין ישיבה‪ ,‬ווייל‬ ‫געשטעלט א כולל פאר יונגעלייט‪ ,‬וואס דארט‬ ‫קדושת שבת קודש האט פארן גאון אסאך מער‬ ‫האט מען געלערנט א סדר הלכות קדשים‪ ,‬אז די‬ ‫געברענט‪.‬‬ ‫אידן זאלן זיין גרייט יעדע מינוט פאר ביאת‬ ‫‪9‬‬ ‫דער גאון דער חפץ חיים זי"ע חתונה געהאט בזיווג‬ ‫אויך האט ער פאר ארבעט גרויסע מעשים‬ ‫שני מיט הרבנית הצדקת מרת מרים פריידא ע"ה‪,‬‬ ‫פאר טהרת המשפחה‪ ,‬ער האט אויף געשטעלט‬ ‫בת הגה"ק רבי הלל בעל בית הלל אב"ד לאפיס זי"ע‪.‬‬ ‫מקוואות מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬און מעורר‬ ‫געווען אידישע קינדער אז מען זאל זיך האלטן‬ ‫ער האט מחבר געווען חבורים נפלאים וואס גאר‬ ‫הייליג און אזוי אויף ציען די משפחה בקדושה‬ ‫אסאך פון זיי זענען אנגענומען אין די גאנצע‬ ‫וטהרה‪.‬‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫דער גאון האט געהאט א גרויסע אהבה צו ארץ‬ ‫משנה ברורה‪ ,‬על הלכות אורח חיים שולחן ערוך‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬און ער אליין האט אויך סוף ימיו געוואלט‬ ‫ספר ביאור הלכה‪ ,‬הגהות במשנה ברורה‪,‬‬ ‫ארויף גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬אבער ער האט צו דעם‬ ‫ספר שער הציון‪ ,‬על הלכה‪,‬‬ ‫נישט מצליח געווען‪ ,‬אבער ער האט גאר אסאך‬ ‫ספר חפץ חיים‪ ,‬שמירת הלשון‪ ,‬על איסור לשון‬ ‫געלט געשיקט פאר עניי ארץ ישראל‪ ,‬און כסדר‬ ‫הרע‪,‬‬ ‫מחזק געווען די אידן וואס זענען ארויף קיין ארץ‬ ‫ספר אהבת חסד‪ ,‬מצוות שבין אדם לחבירו‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬אז זיי זאלן זיך האלטן ערליך און היטן די‬ ‫ספר ליקוטי הלכות‪ ,‬כמו פירוש הרי"ף‪,‬‬ ‫תורה הקדושה‪ ,‬אויך האט ער דארט אין ארץ‬ ‫ספר ציפית לישועה‪ ,‬מאמרים על הציפייה לגאולה‬ ‫ישראל געהאט איינע פון זיינע גרויסע תלמידים‬ ‫שלימה‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף חיים זאנענפעלד זי"ע‪.‬‬ ‫ספר תורה אור‪ ,‬אגדות חז"ל‪,‬‬ ‫ספר תורת הבית‪ ,‬גודל חיוב האדם ללמוד תורה‪.‬‬ ‫אפילו זייענדיג פון די גרויסע חובבי ארץ‬ ‫ישראל‪ ,‬האט דער גאון גאר אסאך לוחם געווען‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫קעגן די תנועת הציונים‪ ,‬ער איז גאר שארף ארויס‬ ‫געקומען קעגן די ציונים וואס האבן גענומען א‬ ‫בנו הגה"צ רבי ארי' לייב הכהן מראדין זי"ע‪ ,‬ממלא‬ ‫מדינה פאר ביאת המשיח‪.‬‬ ‫מקום אביו‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת גיטל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ רבי אהרן‬ ‫און דער גאון האט זיך אויס געדריקט גאר‬ ‫בן יוסף כהן בעל עבודת הקרבנות זי"ע‪,‬‬ ‫שארפע לשונות קעגן די ציונים‪ ,‬וואס האבן דאן‬ ‫בתו הצדקת מרת שרה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ רבי צבי‬ ‫פראבירט ליידער אראפ צו פירן כלל ישראל פונעם‬ ‫הירש לעווינזאן זי"ע‪,‬‬ ‫ריכטיגע וועג‪ ,‬ווי זיין תלמיד הגה"ק רבי אלחנן‬ ‫בנו הבחור המופלג אברהם ע"ה‪ ,‬נפטר בדמי ימיו‪,‬‬ ‫וואסערמאן זי"ע האט זיך אמאל אויס געדריקט‬ ‫בנו הגה"צ רבי אהרן הכהן קאגען זי"ע‪,‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬שאמר על הציונים‪ ,‬שהם עמלקים‬ ‫בתו הצדקת מרת פייגא חי' ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ רבי‬ ‫האמיתיים‪ ,‬ובעוה"ר אנו סובלים עכשיו מערב רב‬ ‫מנחם מענדל זאקס ר"י ראדין זי"ע‪,‬‬ ‫וזרע עמלק"‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים בן צ"ד שנים‪ ,‬כ"ד אלול‬ ‫אויך האט זיך דער גרויסער גאון ממש מוסר‬ ‫בשנת תרצ"ב‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין‬ ‫נפש געווען און לוחם געווען מלחמתה של תורה‪,‬‬ ‫שטאט ראדין‪.‬‬ ‫אז מען זאל נישט לערנען קיין לימודי חול אין די‬ ‫חדרים און ישיבות‪ ,‬און נאכן שווער ארבעטן ביי די‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ממשלה אין פולין‪ ,‬האט דער גאון מצליח געווען צו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫מבטל זיין די גזירה‪ ,‬און בזכות פון דעם גאון האבן‬ ‫טויזענטער אידן אויף געצויגען ערליכע אידישע‬ ‫מעשיות‬ ‫שטובער נישט אריין ברענגענדיג קיין לימודי חול‬ ‫אין די חדרים און ישיבות‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט‬ ‫פאסירט‪ ,‬אז א איד א גביר אין שטאט ראדין‪ ,‬האט‬ ‫בשנת תרס"ג איז די רעבעצין הצדקת מרת‬ ‫געהאט א אלמנה וואס האט געוואוינט אין איינע‬ ‫פריידא ע"ה נפטר געווארן‪ ,‬און בשנת תרס"ה האט‬ ‫‪10‬‬ ‫חפץ חיים זי"ע האט אים געזאגט מיט א שמייכל‪,‬‬ ‫פון זיינע דירות‪ ,‬און דער גביר האט פאר א שטיק‬ ‫"די האסט מיך אויס געלערנט‪ ,‬אז אפילו אויף זיך‬ ‫צייט נישט באקומען פון איר קיין דירה געלט‪ ,‬איז‬ ‫אליין טאר א איד אויך נישט רעדן קיין לשון הרע"‪.‬‬ ‫דער גביר געגאנגען‪ ,‬און מיט רשעות אראפ‬ ‫•••‬ ‫גענומען דעם דאך פון די דירה‪ ,‬און די פרוי די‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט פארציילט‬ ‫אלמנה האט ליידער געמיזט ארויס גיין מיט די‬ ‫די מעשה‪ ,‬אז אין שטאט קאליש איז געווען א איד‪,‬‬ ‫קינדער פון די דירה‪.‬‬ ‫וואס איז אריין שבת בייטאג נאכן סעודה אין‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬און אן געהויבען זאגן תהילים מיט א‬ ‫ווען דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט‬ ‫געוואלדיגע השתפכות הנפש ובדמעות שליש‪.‬‬ ‫געהערט פון דעם‪ ,‬האט ער געזאגט פאר זיין קינד‪,‬‬ ‫אז ער איז זיכער אז דער גביר וועט נאך ווערן‬ ‫איז דארט אין ביהמ"ד געווען נאך א איד וואס‬ ‫באשטראפט פארן מצער זיין די אלמנה‪ ,‬ווייל דער‬ ‫האט געזעהן די מחזה‪ ,‬האט ער זיך אויך געשטעלט‬ ‫באשעפער נעמט זיך זיכער אן פאר א אלמנה‪ ,‬און‬ ‫זאגן תהילים מיט א געוואלדיגע השתפכות הנפש‬ ‫דער חפץ חיים האט געזאגט‪ ,‬עס מיז נישט זיין‬ ‫ובדמעות שליש‪.‬‬ ‫יעצט וועט דער גביר באשטראפט ווערן‪ ,‬ווייל דער‬ ‫באשעפער איז דאך א מאריך אף‪ ,‬אבער איך בין‬ ‫מוצש"ק איז דער צווייטער צו געגאנגען און‬ ‫מאמין באמונה שלימה‪ ,‬אז אויב די תורה זאגט ִאם‬ ‫געפרעגט דעם ערשטן‪ ,‬וואס איז פשט פאר די‬ ‫ַענֵּ ה ְת ַענֶּ ה אֹתוֹ כִּ י ִאם ָצעֹק יִ ְצ ַעק ֵא ַלי ָשׁמ ַֹע ֶא ְשׁ ַמע‬ ‫בכיות ביי תהילים‪ ,‬ווייל לויט די בכיות זעהט אויס‬ ‫ַצ ֲע ָקתוֹ‪ ,‬בין איך זיכער אז די שטראף וועט קומען‪.‬‬ ‫ווי די האסט א צרה‪ ,‬און אפשר קען איך דיר ארויס‬ ‫העלפן‪,‬‬ ‫‪ 10‬יאר שפעטער האט דאס פאסירט‪ ,‬ווען דער‬ ‫גביר איז איין טאג געגאנגען אויף די גאס‪ ,‬און א כלב‬ ‫האט דער איד געזאגט‪ ,‬אז ער האט א טאכטער‬ ‫שוטה איז אים קעגן געקומען און אים געביסן‪ ,‬און‬ ‫ביי זיך אינדערהיים‪ ,‬און ער קען נישט א שידוך טון‬ ‫דער גביר איז קראנק געווארן מיט א ביטערע‬ ‫ווייל ער האט נישט קיין געלט פאר נדן‪ ,‬און די‬ ‫מחלה‪ ,‬און דער גביר איז פון דעם רח"ל געשטארבן‪,‬‬ ‫גאנצע וואך איז ער טרוד אויף פרנסה און ער זעהט‬ ‫און דאן האט דער חפץ חיים זי"ע געוויזן פאר זיינע‬ ‫נישט דעם טאכטער‪ ,‬אבער ווען עס קומט שבת‬ ‫תלמידים‪ ,‬אז די תורה הקדושה איז אמת ויציב‪ ,‬און‬ ‫קודש און ער זעהט דעם טאכטער‪ ,‬ווערט ער זייער‬ ‫אויב די תורה זאגט עפעס‪ ,‬וועט דאס זיכער פאסירן‪.‬‬ ‫צובראכן ווייל ער קען איר נישט העלפן‪ ,‬דערפאר‬ ‫•••‬ ‫קומט ער אין ביהמ"ד זאגן תהילים און איז שופך‬ ‫איין טאג איז דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‬ ‫לב כמים צום גרויסע באשעפער‪.‬‬ ‫געפארן אויף די באן‪ ,‬און דארט איז געווען א איד‬ ‫וואס האט זייער משבח געווען דעם הייליגען חפץ‬ ‫האט דער צווייטער געזאגט‪ ,‬איך האב אויך א‬ ‫חיים זי"ע‪ ,‬נישט וויסענדיג אז ער רעדט דא צום‬ ‫זוהן ביי מיר אין שטוב א גרויסע תלמיד חכם‪,‬‬ ‫חפץ חיים אליין‪ ,‬אבער דער חפץ חיים זי"ע מיט זיין‬ ‫אבער איך האב נישט קיין געלט צו קענען א שידוך‬ ‫גרויס עניוות האט געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬די‬ ‫טון‪ ,‬האט דער איד מייעץ געווען‪ ,‬אז אפשר זאלן זיי‬ ‫רעדסט פון "ישראל מאיר"‪ ,‬ער נער'ט אויס די‬ ‫זיך משדך זיין‪ ,‬און זיי האבן זיך טאקע משדך‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫ווען דער איד האט געהערט ווי ער רעדט אזוי‬ ‫און פון דעם שידוך זענען ארויס געקומען ‪4‬‬ ‫אויפן הייליגען חפץ חיים‪ ,‬האט אים יענער גאר‬ ‫גדולי עולם‪ ,‬הגה"ק רבי אריה לייב בעל קצות‬ ‫שטארק אן געשריגן און פארשעמט זאגענדיג‪ ,‬אזוי‬ ‫החושן זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי יהודה בעל קונטרס‬ ‫רעדסטו אויפן הייליגען חפץ חיים‪ ,‬אבער‬ ‫הספיקות זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי חיים מקאליש זי"ע‪,‬‬ ‫שפעטער ווען מען איז אנגעקומען קיין ראדין‪ ,‬און‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי מאונגוואר זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫דער איד איז אריין געקומען צום חפץ חיים זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער חפץ חיים זי"ע אויס געפירט‪ ,‬קוקט וואס‬ ‫איז אים שלעכט געווארן פאר די אויגן‪ ,‬אז ער האט‬ ‫עס קומט ארויס ווען צוויי אידן פאר לאזען זיך‬ ‫אזוי פארשעמט דעם חפץ חיים אליין‪ ,‬אבער דער‬ ‫‪11‬‬ ‫אין תורה און קדושה‪ ,‬אז ער איז נתקבל געווארן‬ ‫אויפן הייליגען באשעפער‪ ,‬און זאגן תהילים מיט א‬ ‫אלס פוסק הדור און דער גרעסטער גאון בדורו‪.‬‬ ‫דביקות בשם‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫אין יעדע דור קומט אראפ א שפע און סייעתא‬ ‫אז בשנת תרל"ט האט דער גרויסער גאון הגה"ק‬ ‫דשמיא פאר דעם דור‪ ,‬וואס דאס ווערט צוטיילט‬ ‫רבי יהושע לייב דיסקין זי"ע פארלאזט די שטאט‬ ‫צווישן אלע גאוני הדור‪ ,‬אבער ביים דור פונעם‬ ‫בריסק און ארויף קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט די קהילה‬ ‫הייליגען גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬האט זיך‬ ‫פין בריסק געשיקט עטליכע חשובע אידן‬ ‫אנגעהויבן פארשפרייטן רח"ל די תנועה פון‬ ‫בשליחות צו גיין בעטן רבי יאשע בער‬ ‫השכלה‪ ,‬וועגן דעם ווען עס איז אראפ געקומען די‬ ‫סאלאוויטשיק זי"ע‪ ,‬אז ער זאל קומען ווערן‬ ‫השפעה אויפן דור‪ ,‬איז ליידער נישט געווען קיין‬ ‫בריסקער רב‪ ,‬אבער דער גאון האט זיך אפגעזאגט‪,‬‬ ‫סאך אונעם דור וואס זאלן קענען מקבל זיין די‬ ‫ווייל זייענדיג באלד זעכציג יאר אלט‪ ,‬האט ער‬ ‫השפעות‪ ,‬און דערפאר איז די גאנצע השפעה פון‬ ‫נישט געוואלט אן נעמען א נייע שטעלע פון רבנות‬ ‫יענעם דור געגאנגען צום גאון רבי עקיבא איגר זי"ע‪.‬‬ ‫מיט אזוי פיל אחריות‪ ,‬פון חינוך‪ ,‬מקוואות‪ ,‬כשרות‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און נאך אנדערע זאכן וואס קומען מיט א רבנות‬ ‫א איד איז אמאל געקומען זיך אפרעדן פארן‬ ‫שטעלע‪.‬‬ ‫הייליגען חפץ חיים זי"ע‪ ,‬אז די חסידים בשעת זיי‬ ‫פארשפרייטן דעם דרך החסידות‪ ,‬קומט אויס אז‬ ‫די גרופע פון בריסק האבן זיך שוין כמעט‬ ‫פון מאל צו מאל טיען זיי ווילדע זאכן מעשים אשר‬ ‫מייאש געווען פון באקומען דעם גאון רבי יאשע‬ ‫לא יעשו‪ ,‬און דער איד האט זיך זייער אפגערעדט‬ ‫בער אלס רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬אבער פלוצלונג‬ ‫אויף די חסידים‪.‬‬ ‫רופט זיך אן איינער פון די אידן מיט א גרויס‬ ‫התרגשות און ברען און זאגט‪" ,‬רבי ווי אזוי קענט‬ ‫האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע מיט זיין‬ ‫איר אפ זאגן אזא געבעט‪ ,‬אין א צייט וואס פינף און‬ ‫גרויס חכמה און פארשטאנדט געזאגט פאר דעם‬ ‫צוואנציג טויזענט אידן ווארטן אויף אייך אין די‬ ‫איד‪ ,‬די גמרא זאגט דאך‪ ,‬נִ ְר ָדּף ֶשׁ ָשּׁ ַבר כֵּ ִלים ֶשׁל‬ ‫שטאט בריסק"‪.‬‬ ‫רוֹדף ָפּטוּר‪ ,‬אז אויב איינער לויפט ראטעווען‬ ‫ֵ‬ ‫איינעם פון א רודף‪ ,‬און צוברעכט כלים אויפן וועג‪,‬‬ ‫ווען דער גאון האט געהערט די ווערטער וואס‬ ‫איז דער איד פטור‪ ,‬דאס זעלבע איז מיט די‬ ‫זענען געזאגט געווארן מיט א תמימות‪ ,‬האט ער‬ ‫חסידים‪ ,‬וויבאלד מיט זייערע מעשים ראטעווען זיי‬ ‫געזאגט פארן רעבעצין‪" ,‬געב מיר מיינע שבת'דיגע‬ ‫כלל ישראל און ראטעווען אידישקייט‪ ,‬זענען זיי‬ ‫מלבושים‪ ,‬און מיר פארן קיין בריסק‪ ,‬ווייל אויב פינף‬ ‫פטור פון וואס זיי טיען‪ ,‬וויבאלד זיי ראטעווען‬ ‫און צוואנציג טויזנט אידן ווילן מיך האבן‪ ,‬דארף מיר‬ ‫למעשה אידישקייט‪.‬‬ ‫שוין גיין"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫צו זעהן דעם געוואלדיגע אמונה און בטחון‬ ‫פארציילט מען‪ ,‬אז ווען דער הייליגער חפץ‬ ‫וואס דער גאון דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט‬ ‫חיים זי"ע פלעגט דערציילן די מעשה‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫געהאט‪ ,‬איז כדי צו דערציילן די מעשה‪ ,‬ווי‬ ‫זאגן מיט בכיות און טרערן‪" ,‬אויב דער בריסקער רב‬ ‫באקאנט האט דער חפץ חיים זי"ע געהאט א‬ ‫האט געטוישט זיין מיינונג‪ ,‬און געגאנגען קיין‬ ‫איידעם הגה"צ רבי צבי הירש לעווינזאן זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫בריסק‪ ,‬ווייל אזוי פיל אידן ווארטן אויף אים‪ ,‬איז‬ ‫איז געווען באוויסט אלס א גרויסע גאון וגדול‬ ‫דאך אוודאי‪ ,‬אויב משיח צדקנו וועט וויסן אז מיר‬ ‫בתורה‪ ,‬דער איידעם האט גאר אסאך ארויס‬ ‫אידן בעטן און ווילן באמת אז ער זאל שוין קומען‪,‬‬ ‫געהאלפן זיין גרויסע שווער און געשטאנען צו זיין‬ ‫וואלט ער שוין זיכער געקומען"‪.‬‬ ‫האנט מיט יעדע דבר שבקדושה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען חפץ‬ ‫ליידער איז דער איידעם פריצייטיג נפטר‬ ‫חיים זי"ע‪ ,‬ווי אזוי האט דער היילגער גאון רבי‬ ‫געווארן‪ ,‬און איבער געלאזט צוויי קינדער יתומים‪,‬‬ ‫עקיבא איגר זי"ע זוכה געווען צו די גרויסע דרגות‬ ‫‪12‬‬ ‫"טאמער איך וואלט נפטר געווארן יונגערהייט‪,‬‬ ‫איז די רעבעצין פונעם גאון רבי צבי הירש‪ ,‬הצדקת‬ ‫וואלט דערפון ח"ו ארויס געקומען א גרויסע חילול‬ ‫מרת שרה ע"ה אריין צו איר טאטן‪ ,‬און האט זיך פון‬ ‫ד'‪ ,‬ווייל אידן וואלטן געזאגט‪ ,‬קוק‪ ,‬דער וואס האט‬ ‫גרויס צער אויס גערעדט איר ביטער הארץ פארן‬ ‫זיך אפגעהיטן א גאנצע לעבן נישט צו רעדן אדער‬ ‫טאטן‪" ,‬אז פון אלע באשעפענישן פון די וועלט‪,‬‬ ‫הערן קיין לשון הרע‪ ,‬איז נפטר געווארן אזוי יונג‪,‬‬ ‫האט דער אייבערשטער נישט געטראפן איינעם‬ ‫אבער יעצט אז איך האב יא געהאט אריכת ימים‪,‬‬ ‫אוועק צו נעמען‪ ,‬נאר מיין מאן"‪.‬‬ ‫וועט יעדער זיך איבערצייגן‪ ,‬אז דער וואס היט זיין‬ ‫מויל לעבט לאנג"‪ ,‬און וועגן דעם קידוש השם האט‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע וואס האט זיין‬ ‫ער געמאכט א גרויסע סעודה‪.‬‬ ‫גאנץ לעבן געהארעוועט און געשטרעבט אז סיי‬ ‫•••‬ ‫ער און סיי אלע נעבן אים זאלן זיין שטארק אין די‬ ‫אמאל איז דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‬ ‫אמונה פשוטה‪ ,‬און באמת גלייבן אז עס איז דא נאר‬ ‫אנגעקומען קיין פעטערבורג צוליב עניני הכלל‪,‬‬ ‫איין איינציגסטע באשעפער אויף די וועלט וואס‬ ‫פארשטייט זיך אז די גאנצע שטאט איז ארויס‬ ‫ער פירט אלעס‪ ,‬האט ער געזאגט פארן טאכטער‬ ‫מקבל פנים זיין דעם גרויסן גאון און גדול הדור‪ ,‬און‬ ‫מורא'דיגע ווערטער‪" ,‬וואס האסטו געוואלט‪ ,‬אז‬ ‫צווישן די מקבלים זענען געווען עטליכע גבירים‬ ‫אנשטאט אים זאל דער באשעפער אוועק נעמען א‬ ‫פון שטאט‪ ,‬וועלכע זענען אויך ארויס געקומען‬ ‫דריטל וועלט"‪.‬‬ ‫נעמען א ברכה פון דעם גרויסן גאון דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫חפץ חיים זי"ע‪.‬‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע שרייבט‪ ,‬אז ער‬ ‫האט אמאל געהאלטן א דרשה וועגן לשון הרע‪ ,‬און‬ ‫איינע פון די גבירים איז צו געגאנגען צום גאון‪,‬‬ ‫ער האט מסביר געווען דעם חומר הענין‪ ,‬און ווען‬ ‫און האט אים געגעבן א שיינע נדבה פאר די ישיבה‬ ‫ער האט געענדיגט‪ ,‬איז איינער פון די צוהערערס‬ ‫אין ראדין‪ ,‬אבער אזוי ווי דער הייליגער חפץ חיים‬ ‫צוגעקומען‪ ,‬און ער האט מודה געווען‪ ,‬אז ער האט‬ ‫זי"ע האט אנגעכאפט די האנט פון דעם גביר צו‬ ‫שוין עובר געווען די עבירה פון לשון הרע מסתמא‬ ‫געבן א ברכה‪ ,‬האט דער גאון אנגעהויבן וויינען און‬ ‫שוין הונדערטער מאהל‪ ,‬און עס איז אוממעגליך‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬די האנט גיט צדקה מיט אזא‬ ‫פאר איהם צו געדענקען די נעמען פון די מענטשן‬ ‫איבערגעגעבנקייט‪ ,‬אבער זי איז רח"ל מחלל שבת"‪,‬‬ ‫אויף וועמען ער האט גערעדט‪ ,‬און ממילא קען ער‬ ‫און דער חפץ חיים האלט ווייטער די האנט פון‬ ‫זיי נישט בעטן מחילה‪ ,‬און ער האט געפרעגט דעם‬ ‫דעם גביר‪ ,‬און וויינט מיט ביטערע טרערן‪.‬‬ ‫הייליגען חפץ חיים זי"ע ווי אזוי ער קען תשובה‬ ‫טון‪.‬‬ ‫לפלא איז דאס הארץ פון דעם גביר ממש‬ ‫צעגאנגען‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן ביטערליך‬ ‫האט דער הייליגער חפץ חיים אים געהייסן‪ ,‬אז‬ ‫וויינען‪ ,‬אבער דאן זאגט דער גביר פארן חפץ חיים‪,‬‬ ‫ער זאל זיך אונטער נעמען צו זעהן‪ ,‬אז די דינים פון‬ ‫איך זאג צו אז איך וועל שוין היטן שבת‪ ,‬אבער איך‬ ‫לשון הרע זאלן ווערן געלערנט דורך אסאך‬ ‫בעט דעם רבין‪ ,‬ער זאל מיר ערלויבן מחלל שבת‬ ‫מענטשן‪ ,‬דורך שיעורים און שמועסן‪ ,‬און די אלע‬ ‫זיין נאך די איינמאל‪ ,‬ווייל פונקט יעצט האלט איך‬ ‫ספרים וואס זענען געשריבן געווארן אויף דעם‬ ‫אינמיטן א גאר גרויסע ארבעט וואס איך וויל ענדיגן‬ ‫ענין‪ ,‬זאלן ווערן געלערנט‪ ,‬כדי די הארבקייט פון‬ ‫ווי פריער‪.‬‬ ‫דעם איסור זאל נתפרסם ווערן‪ ,‬און אזוי ארום אז‬ ‫ער וועט מחזק זיין אנדערע אין דעם ענין‪ ,‬וועט‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט‬ ‫איהם השי"ת דורך דעם מוחל זיין‪ ,‬און אפהיטן‬ ‫געהערט די ווערטער‪ ,‬האט ער געזאגט מיט גרויס‬ ‫לעתיד פון דעם חטא החמור‪.‬‬ ‫התרגשות דקדושה‪" ,‬מיין קינד‪ ,‬אויב דער שבת‬ ‫•••‬ ‫קודש וואלט געווען מיינס‪ ,‬וואלט איך דיר מוחל‬ ‫ווען דער הייליגער חפץ חיים זי"ע איז אלט‬ ‫געווען און ערלויבט אלעס וואס דו פארלאנגסט‪,‬‬ ‫געווארן ‪ 70‬יאר‪ ,‬האט ער געמאכט א גרויסע סעודה‪,‬‬ ‫אבער שבת קודש געהער דאך צום באשעפער דער‬ ‫ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער מאכט‬ ‫מלך מלכי המלכים‪ ,‬און איך קען נישט מתיר זיין‬ ‫אזא גרויסע סעודה‪ ,‬האט ער געענטפערט‪,‬‬ ‫‪13‬‬ ‫מיינט אז איך האב בייטאג געטראכט פון אזא‬ ‫עפעס קעגן די תורה הקדושה אפילו אויף איין‬ ‫נארישע זאך ווי עשירות‪ ,‬און דאס איז דאך דברים‬ ‫מינוט חילול שבת"‪.‬‬ ‫בטלים‪ ,‬און דערפאר האב איך געהאט די חלום‪ ,‬און‬ ‫דערפאר האט ער געפאסט יענעם טאג א תענית‬ ‫פארשטייט זיך אז דברים היוצאים מן הלב‬ ‫חלום‪.‬‬ ‫קדוש פונעם הייליגען חפץ חיים זי"ע האט עושה‬ ‫•••‬ ‫רושם געווען אויף דעם גביר‪ ,‬און ער האט פון דאן‬ ‫ווי עס איז באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער חפץ‬ ‫אנגעהויבן היטן שבת קודש און מדקדק געווען‬ ‫חיים זי"ע אויף די עלטערע יארן‪ ,‬ווען ער האט שוין‬ ‫אויף יעדע הלכה קלה כבחמורה‪ ,‬און דאס האט‬ ‫נישט אזוי גוט געהערט‪ ,‬האט ער גערעדט אביסל‬ ‫דער גרויסער גאון געטון מיט זיין מידת האמת און‬ ‫העכער‪ ,‬האט איינמאל איינע פון זיינע תלמידים‬ ‫מיט זיין מסירת נפש וואס ער האט געהאט פאר‬ ‫געהערט‪ ,‬ווי דער גאון וקדוש רעדט אזוי צו זיך‪ ,‬אז‬ ‫יעדע מצוה און הלכה פון די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫ער וויל זייער גיין על קידוש השם פארן גרויסן‬ ‫•••‬ ‫באשעפער'ס נאמען‪.‬‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‬ ‫געווען אין א שטאט אויף שבת‪ ,‬און ער האט‬ ‫און אזוי האבן די תלמידים כסדר געהערט‬ ‫געגעסן ביי איינע פון די גבירים פון שטאט‪ ,‬לפלא‬ ‫פונעם גאון גאר אסאך וואונדערליכע ריידט‪ ,‬וואס‬ ‫האט דער גאון דער חפץ חיים זייער געיאגט די‬ ‫דער גאון האט זיין גאנץ לעבן פראבירט צו‬ ‫סעודה‪ ,‬און כסדר געבעטן מען זאל שנעל אריין‬ ‫באהאלטן‪ ,‬נאר אויף די עלטער ווען ער האט נישט‬ ‫ברענגען די קומענדיגע מאכל‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫אזוי גוט געהערט‪ ,‬האט ער נישט געכאפט אז ער‬ ‫פארן גביר איז דאס געווען זייער א פחיתת כבוד‪,‬‬ ‫רעדט אביסל העכער‪ ,‬און די מענטשן ארום קענען‬ ‫זעענדיג ווי דער גאון וויל שנעל ענדיגן די סעודה‬ ‫דאס הערן‪.‬‬ ‫ביי אים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‬ ‫האט דער גביר געפרעגט דעם גאון‪ ,‬פארוואס‬ ‫געשיקט איינע פון זיינע גרויסע תלמידים‪ ,‬אז ער‬ ‫יאגט די רבי אזוי די סעודה‪ ,‬ווי יאגט זיך די רבי אזוי‬ ‫זאל פארן צו איינע פון די שטעט ווי עס איז געווען‬ ‫שבת קודש‪ ,‬האט דער גאון געענטפערט פאר גביר‪,‬‬ ‫זייער שוואך דאס שמירת שבת קודש‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫די האסט דא א ארעם מיידל וואס באדינט דיך מיט‬ ‫מעורר זיין די אידן מען זאל אנהייבן היטן דעם‬ ‫די סעודה‪ ,‬און אויך מיט אלע צרכים פון שטוב‪,‬‬ ‫שבת קודש‪ ,‬אינמיטן וועג האט זיך דער תלמיד‬ ‫אבער זי עסט נישט דא גארנישט‪ ,‬ווייל נאכדעם‬ ‫זייער צוקלאפט און איז געווארן שטארק‬ ‫וואס די ענדיגסט די סעודה‪ ,‬ברויך זי אהיים גיין צו‬ ‫צעבלוטיגט‪.‬‬ ‫איר ארעם שטוב און דארט עסן די סעודה‪,‬‬ ‫דערפאר וויל איך ענדיגן די סעודה ווי שנעלער‪ ,‬כדי‬ ‫ווען דער תלמיד איז צוריק געקומען און‬ ‫זי זאל שוין קענען אהיים גיין און נישט ברויכן‬ ‫דערציילט פארן רבין וואס האט פאסירט מיט אים‬ ‫ארבעטן אזוי שווער‪.‬‬ ‫אינמיטן וועג‪ ,‬האט דער הייליגער חפץ חיים‬ ‫•••‬ ‫געזאגט פארן תלמיד‪" ,‬איך בין דיך באמת מקנא‪ ,‬אז‬ ‫איין טאג האט דער גאון דער הייליגער חפץ‬ ‫די האסט זיך צעבלוטיגט פארן כבוד השבת"‪ ,‬ווייל‬ ‫חיים זי"ע געפאסט א תענית חלום‪ ,‬און ווען די‬ ‫דער גאון האט זיין גאנץ לעבן געברענט פארן‬ ‫מקורבים האבן געפרעגט דעם חפץ חיים‪,‬‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫פארוואס ער פאסט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס איז געווען א מאן און ווייב וואס האבן‬ ‫האט דער גאון געזאגט‪ ,‬אז ער האט די נאכט‬ ‫ליידער יארן נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬אבער‬ ‫געהאט א חלום אז ער ווערט א עושר‪ ,‬און דערפאר‬ ‫שפעטער זענען זיי געהאלפן געווארן מיט א קינד‪,‬‬ ‫פאסט ער א תענית חלום‪ ,‬ווייל אויב איז דאס אמת‪,‬‬ ‫אבער ליידער איז דער קינד געבוירן געווארן מיט א‬ ‫ברויך מען דאך פאסטן‪ ,‬ווייל דאס איז א צרה‪ ,‬ווייל‬ ‫הארץ פעלער‪ ,‬און די עלטערן זענען געפארן מיט‬ ‫וואס ברויך איך עשירות‪ ,‬און אויב איז דאס נישט‬ ‫זייער בן יחיד קיין וויען צו א גרויסן דאקטאר‪,‬‬ ‫אמת‪ ,‬ברויך מען דאך זיכער פאסטן‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫‪14‬‬ ‫און מען האט דעם בחור געוואלט פארשיקן פון די‬ ‫אבער דער גרויסער דאקטאר האט זיי געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ישיבה‪ ,‬אבער ווען מען איז דאס געקומען‬ ‫פון דעם קינד וועט גארנישט ווערן‪ ,‬און עס איז‬ ‫דערציילן פארן הייליגען חפץ חיים זי"ע‪ ,‬האט ער‬ ‫נישט דא וואס צו טון פאר דעם קינד‪.‬‬ ‫געהייסן‪ ,‬מען זאל דעם בחור אריבער שיקן צו אים‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און דער חפץ חיים האט זיך‬ ‫פארשטייט זיך אז די עלטערן האבן געהאט‬ ‫איינגעשפארט מיטן בחור פאר אפאר מינוט‪ ,‬און‬ ‫גרויס צער און עגמת נפש פון דעם‪ ,‬ווייל דא זענען‬ ‫לפלא איז דער בחור איבער געדרייט געווארן צו א‬ ‫זיי שוין געהאלפן געווארן מיט א בן יחיד נאך‬ ‫אנדערע בחור‪ ,‬און האט זיך פון דאן אנגעהויבן פירן‬ ‫אזויפיל יארן‪ ,‬און דא ליידער אזא צרה‪ ,‬האט זיי‬ ‫גאר ערליך‪ ,‬קיינער האט נישט געוויסט וואס דער‬ ‫איינער גע'עצה'ט‪ ,‬פארט אריבער קיין ראדין צום‬ ‫חפץ חיים האט מיט אים גערעדט אין שטוב‪.‬‬ ‫הייליגען חפץ חיים זי"ע‪ ,‬וואס ער איז געווען דאן‬ ‫באוויסט אלס א גרויסע פועל ישועות‪ ,‬און ער וועט‬ ‫יארן שפעטער ווען איינע פון די תלמידים‬ ‫ענק זיכער קענען העלפן מיט א ישועה‪.‬‬ ‫פונעם חפץ חיים זי"ע האט געהאלטן א דרשה פאר‬ ‫אידן‪ ,‬און ער האט דערציילט די מעשה זאגענדיג‪,‬‬ ‫זענען די צובראכענע עלטערן אריבער‬ ‫אז מען ווייסט נישט וואס דער חפץ חיים האט‬ ‫געפארן קיין ראדין צום הייליגען חפץ חיים‪ ,‬ווען זיי‬ ‫גערעדט מיט דעם בחור‪ ,‬איז צו אים צו געקומען א‬ ‫זענען אריין געקומען צום הייליגען חפץ חיים‪,‬‬ ‫איד און זאגט אים‪ ,‬איך בין דער בחור מיט וועם די‬ ‫האט זיי דער גאון וקדוש געפרעגט‪ ,‬ווי אזוי איז‬ ‫מעשה איז פאר געקומען‪ ,‬און איך וועל דיר‬ ‫אייער שמירת שבת קודש‪ ,‬האבן די עלטערן‬ ‫דערציילן וואס דארט איז געווען‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז זיי היטן שבת זייער ערליך‪ ,‬האט דער‬ ‫גאון געזאגט פאר די עלטערן‪" ,‬נעמט אייך פאר צו‬ ‫ווען איך בין אריין געקומען צום שטוב פונעם‬ ‫מאכן פרי שבת‪ ,‬אז פרייטאג ביי חצות זאל שוין די‬ ‫הייליגען חפץ חיים זי"ע‪ ,‬האט מיר דער גאון‬ ‫גאנצע שטוב זיין גרייט פאר שבת‪ ,‬און ביים זמן זאל‬ ‫גארנישט געזאגט‪ ,‬נאר ער האט גענומען מיין האנט‬ ‫מען גלייך צינדען ליכט און מקבל זיין דעם שבת‬ ‫צו זיך אין האנט‪ ,‬און ער האט געוויינט מיט טרערן‬ ‫קודש‪ ,‬און אין דעם זכות וועט דאס קינד האבן א‬ ‫ממש בדמעות שליש און געהאלטן און איין זאגן‪,‬‬ ‫רפואה שלימה"‪ ,‬פארשטייט זיך אז די עלטערן‬ ‫"שבת קודש‪ ,‬שבת קודש‪ ,‬שבת קודש"‪.‬‬ ‫האבן זיך גלייך מקבל געווען צו מקיים זיין וואס‬ ‫דער גאון האט געבעטן‪.‬‬ ‫אבער די ווערטער פונעם גאון וואס איז‬ ‫געזאגט געווארן מיט אן אמת‪ ,‬איז מיר אזוי אריין‬ ‫לפלא אזוי ווי די עלטערן זענען אן געקומען‬ ‫אין די ביינער‪ ,‬און דאס האט אנגעצינדן א פלאם‬ ‫אהיים‪ ,‬האבן זיי געזען ווי דאס קינד איז שוין‬ ‫פייער ביי מיר אין הארץ‪ ,‬דאס איז געווען דאס‬ ‫בעסער‪ ,‬נאך אפאר וואכן זענען די עלטערן צוריק‬ ‫גדלות פונעם הייליגען חפץ חיים זי"ע‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געפארן קיין וויען צום גרויסן דאקטאר צו אונטער‬ ‫מיט אפאר ווערטער וואס ער האט געמיינט מיט אן‬ ‫זיכן דעם קינד‪ ,‬פרעגט דער דאקטאר פון די‬ ‫אמת‪ ,‬געקענט איבער דרייען א הארץ פון א איד צום‬ ‫עלטערן‪ ,‬ביי וועלכער דאקטאר זענט איר געווען‪,‬‬ ‫גוטן‪.‬‬ ‫האבן זיי געזאגט‪ ,‬אז זיי זענען ביי קיין דאקטאר‬ ‫•••‬ ‫נישט געווען‪ ,‬נאר זענען געווען ביים הייליגען חפץ‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‬ ‫חיים אין ראדין‪ ,‬און ער האט זיי אנגעוואונטשען א‬ ‫מקפיד געווען צו פארקויפן זיינע ספרים אליין‪ ,‬ווייל‬ ‫ברכה‪ ,‬האט דער דאקטאר געזאגט מיט התפעלות‪,‬‬ ‫ער האט געוואלט אז אלעס זאל געטון ווערן‬ ‫"אונז דאקטורים קענען היילן א הארץ‪ ,‬אבער‬ ‫בנאמנות און ח"ו נישט בא'גנב'נען קיינעם‪.‬‬ ‫באשאפן א נייעם הארץ‪ ,‬דאס קען נאר דער גאון‬ ‫וקדוש דער חפץ חיים זי"ע"‪.‬‬ ‫אבער אויף די עלטערע יארן ווען ער האט שוין‬ ‫•••‬ ‫נישט געהאט קיין כח‪ ,‬האט ער גענומען אנדערע‬ ‫איז געווען א בחור אין די ישיבה פונעם‬ ‫אידן וואס זאלן דאס גיין פארקויפן‪ ,‬און דער גאון‬ ‫הייליגען חפץ חיים זי"ע‪ ,‬וואס מען האט אים איין‬ ‫האט זיי אלע אן געזאגט‪ ,‬אז מען זאל אלעס טון‬ ‫שבת קודש ליידער רח"ל געכאפט מחלל שבת זיין‪,‬‬ ‫‪15‬‬ ‫ער האט דאס באהאלטן אין ספרים שאנק‪ ,‬און דאס‬ ‫מיט נאמנות און אבאכט געבן נישט צו גנב'נען פון‬ ‫האט דער זיידע דערפילט מעולם העליון‪ ,‬און‬ ‫קיינעם‪.‬‬ ‫דערפאר איז ער געקומען צו די מאמע אין חלום‪,‬‬ ‫און אראפ געווארפן דעם טריפה'נע ספר אויף דער‬ ‫איינע פון די משלוחים האט ליידער גע'גנב'עט‬ ‫ערד‪.‬‬ ‫פונעם חפץ חיים אליין‪ ,‬ווייל ער האט נישט געגעבן‬ ‫•••‬ ‫דאס גאנצע געלט וואס ער האט געמאכט‪ ,‬האט‬ ‫האט דערציילט הרה"צ רבי יעקב יוסף הערמאן‬ ‫מען אפ געזאגט דעם פארקויפער פון קענען‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז איינמאל איז ער געפארן פון אמעריקע‬ ‫ווייטער פארקויפן די ספרים פונעם גאון‪,‬‬ ‫קיין ראדין‪ ,‬און אסאך בעלי בתים האבן געבעטן אז‬ ‫פארשטייט זיך אז יענער איד האט נישט געוואלט‬ ‫ער זאל זיי מזכיר זיין ביים חפץ חיים זי"ע‪,‬‬ ‫זאגן דעם אמת פארוואס ער פארקויפט שוין נישט‬ ‫דערציילט דער גאון רבי יעקב יוסף‪ ,‬אז ער האט‬ ‫די ספרים פונעם גאון‪ ,‬האט ער כסדר גערעדט‬ ‫מזכיר געווען אלע נעמען‪ ,‬און דער חפץ חיים זי"ע‬ ‫זייער נישט שיין אויפן חפץ חיים‪ ,‬אז ער האט אויף‬ ‫האט יעדן אנגעוואונטשן זייער שיין‪ ,‬אויסער פאר‬ ‫געהערט פארקויפן די ספרים‪ ,‬ווייל ער איז געוואר‬ ‫איין נאמען האט ער נישט געגעבן קיין ברכה‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬אז דער חפץ חיים אליין איז בכלל נישט‬ ‫אזוי ערליך ווי ער פאדערט פון אנדערע‪ ,‬און‬ ‫דער רבי יעקב יוסף האט געמיינט‪ ,‬אז אפשר‬ ‫דערפאר וויל ער מער נישט פארקויפן די ספרים‪.‬‬ ‫האט דער גאון נישט געהערט דעם נאמען‪ ,‬האט ער‬ ‫נאכאמאל געזאגט דעם נאמען‪ ,‬אבער דאן זאגט‬ ‫לפלא נישט אסאך נאכדעם‪ ,‬האט דער איד‬ ‫אים דער חפץ חיים זי"ע מיט צער‪" ,‬ווי אזוי קען איך‬ ‫באקומען גאר געפערליכע אויס שלאגן אין מויל‪,‬‬ ‫געבן א ברכה פאר א איד וואס איז מחלל שבת"‪,‬‬ ‫און ער האט געהאט גרויסע יסורים דערפון‪ ,‬און די‬ ‫ווייב פון דעם איד האט גלייך פארשטאנען‪ ,‬אז דאס‬ ‫עס איז געווען פאר רבי יעקב יוסף א גרויס‬ ‫איז א עונש פאר איר מאן‪ ,‬פארן רעדן אזוי נישט‬ ‫וואונדער‪ ,‬ווייל ער האט נישט געוויסט אז יענער‬ ‫שיין אויפן גאון‪ ,‬איז זי אריבער צום הייליגען חפץ‬ ‫איז א מחלל שבת‪ ,‬אבער שפעטער ווען ער איז‬ ‫חיים‪ ,‬און מיט טרערן אין די אויגן האט זי געבעטן‬ ‫אהיים געקומען און זיך גוט נאך געפרעגט אויף‬ ‫דעם חפץ חיים‪ ,‬אז ער זאל מוחל זיין פאר איר מאן‪.‬‬ ‫יענעם איד‪ ,‬האט ער געזען ווי דער גאון דער‬ ‫הייליגער חפץ חיים זי"ע‪ ,‬האט מיט זיין רוח הקודש‬ ‫דער חפץ חיים זי"ע האט גלייך געזאגט פאר‬ ‫גאר גוט צו געטראפן‪ ,‬אז יענער איז טאקע מחלל‬ ‫די פרוי‪ ,‬אז ח"ו אז דאס זאל קומען פון מיין הקפדה‪,‬‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫און דער חפץ חיים האט נאך צו געגעבן א שיינע‬ ‫•••‬ ‫סכום געלט מיט וואס זי זאל קענען היילן דעם‬ ‫איז געווען א ליטפישע בחור וואס האט זיך‬ ‫מאן‪ ,‬ווייל דער גאון האט באמת נישט געהאלטן‪ ,‬אז‬ ‫זייער פארעלטערט‪ ,‬און עס האט זיך אים נישט‬ ‫ער איז אפילו ראוי אז איינער זאל באקומען א‬ ‫געמאכט קיין שידוך‪ ,‬דער בחור האט זיך קיינמאל‬ ‫עונש פארן רעדן אויף אים‪ ,‬דאס איז געווען דעם‬ ‫נישט געשניטן די בארד‪ ,‬און די טאטע האט‬ ‫מידת האמת פון דעם גאון‪ ,‬און זיין גרויסע עניוות‬ ‫גע'עצה'ט פארן בחור‪ ,‬אז אפשר ברויך ער זיך יא‬ ‫וואס ער האט געהאט‪.‬‬ ‫אנהייבן שערן די בארד‪ ,‬און אפשר אזוי וועט ער‬ ‫•••‬ ‫טרעפן א שידוך‪ ,‬דער בחור איז אבער געווען א גאר‬ ‫איינמאל האט א אייניקל פונעם הייליגען חפץ‬ ‫ערליכער‪ ,‬און ער האט דאס נישט געוואלט טון אן‬ ‫חיים זי"ע‪ ,‬יארן נאכן פטירה פונעם זיידן‪ ,‬זיך‬ ‫פרעגן פון א ערליכען איד‪.‬‬ ‫דערוועקט צופרי מיט שרעק און דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫נאכט איז די זיידע דער חפץ חיים זי"ע געקומען צו‬ ‫איז דער בחור אריבער צום הייליגען חפץ חיים‬ ‫איר אין חלום‪ ,‬און מיט כעס אנגעכאפט א ספר און‬ ‫זי"ע‪ ,‬און אן געפרעגט פונעם גאון וואס ער זאל טון‬ ‫דאס אראפ געווארפן אויף דער ערד‪ ,‬און די אייניקל‬ ‫לגבי זיין בארד‪ ,‬האט דער גאון דער חפץ חיים זי"ע‬ ‫האט דאס דערציילט פאר איר זוהן‪ ,‬דער זון האט‬ ‫אנגעכאפט דעם בארד פונעם בחור‪ ,‬און געזאגט א‬ ‫גלייך מודה געווען‪ ,‬אז די נאכט האט ער אהיים‬ ‫משל‪ ,‬אמאל איז א מענטש געפארן מיט א באן אויף‬ ‫געברענגט א ספר פון דעם רשע מנדלסון ימ"ש‪ ,‬און‬ ‫‪16‬‬ ‫אויפפאלענד וואס דא איז געשען‪ ,‬וואס קען עס‬ ‫א ווייטע וועג‪ ,‬אינמיטן וועג איז דער באן געפארן‬ ‫זיין‪ ,‬באלד נאך די דרשה‪ ,‬איז אשר צו געגאנגען צו‬ ‫אויף א גאר שיפע בארג‪ ,‬און פארשטייט זיך אז דאס‬ ‫איינער פון די עלטערע תלמידים‪ ,‬און זאגט אים‪,‬‬ ‫באן איז געפארן גאר שטייט‪.‬‬ ‫"ערקלער מיך ביטע וואס דא גייט פאר"‪ ,‬עס איז‬ ‫דאך באוואוסט אז דער רבי דערמאנט נישט קיין‬ ‫איז דער מענטש ארויס געטאנצן פון באן‪ ,‬און‬ ‫נאמען פון מענטשן‪ ,‬אבער היינט ביי די דרשה‪,‬‬ ‫אנגעהויבן שטיפן די באן פון אינטן‪ ,‬האט אים א‬ ‫נישט נאר ער האט דערמאנט א נאמען‪ ,‬נאר‬ ‫מענטש געזאגט‪ ,‬די טראכסט באמת אז דיין שטיפן‬ ‫נאכדערצו ווי אזוי ער האט גערעדט אויף יענעם‪.‬‬ ‫די באן העלפט דען‪ ,‬די גרויסע באן וואס פארט אזוי‬ ‫שנעל מיט א כח‪ ,‬אויב דאס קען נישט פארן שנעל‪,‬‬ ‫דער עלטערער בחור האט מיט א שמייכל‬ ‫טראכסטו אז דיין שטיפן וועט העלפן‪.‬‬ ‫געזאגט צו אשר‪ ,‬הער צו איך וועל דיר ערקלערן‬ ‫וואס דא איז פאר געקומען‪ ,‬ווי באוואוסט איז דער‬ ‫דאס זעלבע פירט אויס דער חפץ חיים זי"ע‪,‬‬ ‫חפץ חיים גאנץ יונגערהייט פאר'יתומ'ט געווארן‬ ‫דער גרויסער באשעפער פירט דאך די וועלט און ער‬ ‫פון זיין גרויסן טאטן‪ ,‬ער איז דאן געפארן אין די‬ ‫שטעלט צוזאם שידוכים יעדע סעקונדע‪ ,‬טראכסטו‬ ‫שטאט ווילנא‪ ,‬און זיך אריינגעזעצט אין בית‬ ‫טאקע אז מיט דיין אראפ נעמען די בארד וועסטו‬ ‫המדרש און געלערנט טאג און נאכט‪ ,‬און‬ ‫העלפן דעם באשעפער שטיפן די באן‪ ,‬דער בחור‬ ‫פארשטייט זיך אז דער יונגער ישראל מאיר'קע‬ ‫האט טאקע צו געהערט די ריידט פונעם גאון‪ ,‬און‬ ‫האט שטארק אויס גענומען יעדן מענטש אין‬ ‫גאנץ אינגיכן איז ער א חתן געווארן‪ ,‬און שפעטער‬ ‫שטאט מיט זיין אויפפירונג און שטארקע התמדה‪.‬‬ ‫אויס געוואקסן איינע פון די גרויסע ראשי ישיבות‬ ‫בדורו‪.‬‬ ‫אבער אין יענע צייטן האט זיך געדרייט אין‬ ‫•••‬ ‫ווילנא א באוואוסטער מענטש מיט'ן נאמען אדם‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט מעיד‬ ‫כהן‪ ,‬ער איז געווען אן אנפירער פון א בית המדרש‬ ‫געווען אויף זיך‪ ,‬אז ער האט נישט גערעדט לשון‬ ‫פאר רבנים‪ ,‬וועלכע האט געהערט צו די רוסישע‬ ‫הרע צענדליגער יארן‪ ,‬איינע פון זיינע עצות צו זיין‬ ‫רעגירונג‪.‬‬ ‫אפגעהיטן פון דעם הארבן זינד‪ ,‬איז געווען נישט‬ ‫צו דערמאנען נעמען פון מענטשן‪ ,‬און אלע‬ ‫אין דעם בית המדרש האבן געלערנט כופרים‪,‬‬ ‫תלמידים פונעם חפץ חיים האבן געוואוסט‪ ,‬אז‬ ‫מחללי שבת‪ ,‬און דערצו איז זייער קיך אין דעם‬ ‫זייער רבי דערמאנט נישט קיין נאמען‪ ,‬א פאקט‬ ‫ארט געווען א טריפה'נע‪ ,‬און דער הויפט ליצנות‬ ‫וואס העלפט נישט נכשל צו ווערן מיט קיין לשון‬ ‫מאכער און כופר איז געווען דער אדם כהן‪,‬‬ ‫הרע‪.‬‬ ‫וועלכער האט זיך אויך גערופן בערקע‪.‬‬ ‫מאכט זיך אמאל ערב ראש השנה‪ ,‬דער חפץ‬ ‫דער בערקע האט זיך אסאך געדרייט אין‬ ‫חיים האט געהאלטן א דרשה פון מוסר און‬ ‫ווילנער בית המדרש‪ ,‬און ער האט געזוכט‬ ‫ערוועקונג צו זיינע תלמידים‪ ,‬זיצט דארט ר' אשר‬ ‫אריינצוכאפן ערליכע יונגע אידישע קינדער אין‬ ‫א נייער תלמיד‪ ,‬שלינגט מיט דארשט יעדעס‬ ‫זיין נעץ‪ ,‬און וואו ער האט באמערקט דעם‬ ‫ווארט‪ ,‬אבער פלוצלונג הערט דער אשר‪ ,‬ווי דער‬ ‫פלייסיגן בא'חנ'טן ישראל מאיר'קע האט ער‬ ‫רבי דערמאנט א איד מיטן נאמען "בערקע"‪ ,‬נישט‬ ‫באשטימט‪ ,‬אז דער טאלאנטפולער יונגל דארף‬ ‫נאר ער דערמאנט דעם נאמען‪ ,‬נאר ער זאגט‬ ‫געהערן צו אונז‪.‬‬ ‫שווערע ווערטער קעגן בערקע‪ ,‬ווי ווייט מען‬ ‫דארף זיך דערווייטערן פון אים‪.‬‬ ‫און דער בערקע האט זיך אנגעהויבן‬ ‫דערנענטערן צום יונגן ישראל מאיר'קע‪ ,‬און‬ ‫דער יונגער נייער תלמיד גלויבט נישט וואס‬ ‫שטונדן לאנג האט ער מיט אים פארברענגט‪,‬‬ ‫זיינע אויערן הערן‪ ,‬ער דרייט זיך רעכטס און לינקס‬ ‫פארשטייט זיך ער האט באהאלטן זיינע מחשבות‪,‬‬ ‫און באמערקט אז אלע איבריגע פון די חבריא זיצן‬ ‫און גערעדט מיטן יונגעל מכלומר'שט אין לערנען‪,‬‬ ‫זיך ווייטער רואיג‪ ,‬און פאר קיינעם איז נישט‬ ‫‪17‬‬ ‫שטאט וואו עס האט געוואוינט דער באוואוסטער‬ ‫און געטראכט ביי זיך‪ ,‬עס וועט מיר שנעל‬ ‫צדיק רבי נחום'קע האראדנער זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫אונטערקומען א פאסיגע געלעגנהייט‪ ,‬צו אריין‬ ‫געהערשט א גובערנאטאר א שונא ישראל‪,‬‬ ‫כאפן דעם יונגעל אין נעץ‪.‬‬ ‫וועלכער האט אנגעטוען צרות צרורות פאר די‬ ‫אידן אין די שטאט‪,‬‬ ‫קיינער אין שטאט האט נישט באמערקט אז‬ ‫מיט דעם יתום טוט זיך עפעס‪ ,‬אבער נאר דער‬ ‫אבער איין איינציגער פון וועמען ער האט יא‬ ‫ערליכער וואסער טרעגער פון שטאט‪ ,‬וואס יעדן‬ ‫געהאלטן‪ ,‬איז געווען רבי נחום'קע‪ ,‬וועלכער ער‬ ‫פרימארגן ווען ער האט געטוען זיין עבודת הקודש‬ ‫האט שטארק פארעהרט צוליב זיין ערליכקייט און‬ ‫באמונה‪ ,‬אנצופילן די שיסלען אינעם בית המדרש‬ ‫צדקות‪ ,‬און איבער אלעס האט ער אים געהאלטן‬ ‫מיט וואסער‪ ,‬האט ער באמערקט וואס דא טוט זיך‪,‬‬ ‫אלס אן איש אמת‪.‬‬ ‫און ער האט עס נישט אויס געהאלטן‪ ,‬אז דער‬ ‫ערליכער יתום קען נאך ח"ו באאיינפלוסט ווערן‬ ‫מאכט זיך אמאל אין דעם געבורט טאג פון‬ ‫פון אזא אפיקורס‪.‬‬ ‫דעם גובערנאטאר‪ ,‬ווען די גאנצע פני הקהלה איז‬ ‫אריבער געגאנגען צו אים צו ווינטשן פיל גליק מיט‬ ‫איין א טאג האט ער געזוכט א געלגענהייט‪,‬‬ ‫מזל צו זיין געבורט טאג‪ ,‬האט דער גובערנאטאר‬ ‫און ווען ישראל מאיר'קע איז געזעסן אליין‪ ,‬איז ער‬ ‫זיך פלוצלונג געוואנדן צו רבי נחום'קע און‬ ‫צו געגאנגען און אים געפרעגט גראד צו די זאך‪ ,‬ווי‬ ‫געפרעגט‪.‬‬ ‫פאסט זיך אז דו זאלסט רעדן מיט א פארשוין‪ ,‬וואס‬ ‫איר ווייסט דאך אז איך בין נישט קיין נער‪ ,‬און‬ ‫די גאנצע שטאט ווייסט אז ער איז אן אפיקורוס‪,‬‬ ‫איך פארשטיי גאנץ גוט אז די אידן האבן מיך נישט‬ ‫דער קינד ישראל מאיר האט שיעור גע'חלש'ט‬ ‫צופיל ליב‪ ,‬נאר וואס דען‪ ,‬זיי האבן נישט קיין‬ ‫הערענדיג די ווערטער‪ ,‬און נאך אין יענעם טאג איז‬ ‫אנדערע ברירה מוזן זיי קומען צו מיר און מיך‬ ‫ער אנטלאפן פון ווילנא אין אן אנדערן שטעטל‪,‬‬ ‫אנווינטשן אלע ברכות‪ ,‬אבער אין הארצן טראכטן‬ ‫און זיך אריינגעזעצט אין איינע פון די‬ ‫זיי פונקט פארקערט פון וואס זיי ווינטשן‪.‬‬ ‫פארשטופטע בתי מדרשים‪ ,‬פון גרויס שרעק אז‬ ‫דער אפיקורוס זאל אים נישט נאכלויפן און טרעפן‬ ‫אבער אויף דיר‪ ,‬האט דער גובערנאטאר‬ ‫ח"ו‪.‬‬ ‫פארגעזעצט‪ ,‬וואונדערט זיך מיר יא גאר שטארק‪,‬‬ ‫דו ביסט דאך יא אן אמת'ער מענטש‪ ,‬וואו קומט‬ ‫און צוויי זאכן האט דער הייליגער חפץ חיים‬ ‫דאס צו דיר אז דו זאלסט טראכטן אנדערש פון‬ ‫זי"ע זיך דאן פאר גענומען‪ ,‬איינס‪ ,‬צו געדענקן מיט‬ ‫וואס דו זאגסט‪.‬‬ ‫דאנק זיין גאנץ לעבן ווי דער וואסער טרעגער האט‬ ‫אים געראטעוועט‪ ,‬און צוויי‪ ,‬אז ווען ער ווארנט‬ ‫האט אים רבי נחום'קע געענטפערט מיט‬ ‫אזויפיל איבער לשון הרע‪ ,‬דארף מען דאך ערקלערן‪,‬‬ ‫חכמה‪ ,‬חס ושלום‪ ,‬איך זאג קיינמאל נישט אנדערש‬ ‫אז איינער וואס פרובירט ח"ו איבער צו רעדן א‬ ‫פון דאס וואס איך טראכט‪ ,‬דער הער גובערנאטאר‬ ‫צווייטן צו שלעכטס‪ ,‬איז א "מסית ומדיח"‪ ,‬און עס‬ ‫זאל מיר גלייבן אז אלעס וואס איך ווינטש איז‬ ‫איז א מצוה דעם מענטש אפצוזידלען און‬ ‫מיט'ן גאנצן הארץ‪.‬‬ ‫דערווייטערן‪ ,‬און וועגן דעם ווען דער גאון זאגט‬ ‫מוסר פאר זיינע תלמידים‪ ,‬דערמאנט ער דעם רשע‬ ‫ווייל וואס זאגן מיר דען‪ ,‬מיר ווינטשן אז דו‬ ‫דעם אפיקורס ביים נאמען‪ ,‬כדי צו מקיים זיין וואס‬ ‫זאלסט האבן פיל גליק און דו זאלסט ווייטער‬ ‫ער האט זיך דאן אונטער גענומען‪.‬‬ ‫שטייגן העכער און העכער‪ ,‬וואס וועט געשען ווען‬ ‫•••‬ ‫דו וועסט שטייגן העכער‪ ,‬וועסט די זיך אריבער‬ ‫עס איז כדאי אראפצוברענגען א דבר חכמה‬ ‫ציען צום הויפטשטאט‪ ,‬און ווערן דארט א‬ ‫וואס דער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט פון זיין‬ ‫מיניסטער‪ ,‬וועסטו דאך אוועקגיין פון שטאט‬ ‫רבין‪ ,‬דאס איז געווען הגה"ק רבי נחום האראדנער‬ ‫האראדנע‪ ,‬און דאס ווינטשן מיר טאקע מיט'ן גאנצן‬ ‫זי"ע‪ ,‬וועלכער איז געווען א געוואלדיגער גאון‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫בתורה ובחסד‪ ,‬ובמדות טובות‪ ,‬אין האראדנע‪ ,‬די‬ ‫‪18‬‬ ‫באמערק איך דאס געשטאלט פונעם חפץ חיים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואס קומט אריין אין מיין שטוב‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי אלי' לאפיאן זי"ע האט דערציילט‬ ‫איבער א פארזיצער אין א פרייער געגנט אין ארץ‬ ‫זעצט ווייטער פאר דער פארזיצער מיט א‬ ‫ישראל‪ ,‬וואס טראצדעם וואס ער איז נישט געווען‬ ‫גערירטע שטימע‪ ,‬שטיקענדיג זיך פון טרערן‪ ,‬דער‬ ‫קיין שומר תורה ומצוות ר"ל‪ ,‬האט מען אבער‬ ‫חפץ חיים איז געווען זיכער אז איך שלאף און איך‬ ‫געזען ביי אים‪ ,‬אז ער האט א גרויס ליבשאפט צו די‬ ‫שפיר נישט וואס ער טוט‪ ,‬אבער דער אמת איז‬ ‫תורה און צו די וואס לערנען די תורה‪ ,‬און ווען רבי‬ ‫געווען‪ ,‬אז איך האב אים נאך געקוקט יעדן‬ ‫אלי' האט זיך געוואונדערט פון וואנעט איז‬ ‫באוועגונג‪ ,‬איך האב געזען ווי ער באקוקט דעם‬ ‫געקומען צו אים אזא ליבשאפט‪ ,‬האט אים דער‬ ‫טעמפעראטור פונעם קעלט אינעם שטוב‪ ,‬און ווען‬ ‫פארזיצער געזאגט‪ ,‬קום וועל איך דיר דערציילן‬ ‫ער האט געזען אז עס איז צו קאלט‪ ,‬האט ער אראפ‬ ‫מיין לעבנ'ס געשיכטע‪.‬‬ ‫גענומען דעם פעלץ וואס ער האט געהאט אויף זיך‬ ‫אויף זיינע עלטערע יארן‪ ,‬און ער האט מיך גוט צו‬ ‫אין מיינע יונגע יארן האב איך געוואלט ווערן‬ ‫געדעקט‪ ,‬ער האט צו געדעקט מיין גאנצער‬ ‫אן גענומען אין די ישיבה אין "ראדין"‪ ,‬פארשטייט‬ ‫קערפער‪ ,‬ביז איך בין באמת גוט אנגעווארעמט‬ ‫זיך אז מען האט מיך פארהערט סוגיות אין ש"ס‪,‬‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫און מען האט מיך געטראפן אלס בר סמכא צו ווערן‬ ‫אן גענומען אין די ישיבה‪.‬‬ ‫פירט אויס דער פארזיצער‪ ,‬אז דאס‬ ‫געטריישאפט און אהבת ישראל פון דעם "חפץ‬ ‫אבער דער פארהערער האט געזאגט פאר'ן‬ ‫חיים" ווארעמט מיך נאך ביז צום היינטיגן טאג‪ ,‬און‬ ‫חפץ חיים‪ ,‬אז ער האט געטראפן ביי מיר‬ ‫דערפאר איז ער געבליבן מיט אזא אהבת התורה און‬ ‫אפיקורס'ישע דעות‪ ,‬און ווען דער חפץ חיים האט‬ ‫איז מכבד די וואס לערנען תורה‪ ,‬ווייל זעענדיג וואס‬ ‫דאס געהערט האט ער באפוילן פאר מיר‪ ,‬אז איך‬ ‫תורה טוט מיט א מענטש‪ ,‬אז דער גרויסער גאון‬ ‫דארף מיך גלייך אפטראגן פון די ישיבה‪" ,‬ווייל דו‬ ‫דער חפץ חיים זי"ע‪ ,‬האט געהאט אזא אהבת‬ ‫און דיינ'ס גלייכן האבן נישט קיין פלאץ ביי אונז"‪.‬‬ ‫ישראל‪ ,‬און אפילו אזא בחור וואס איז געווען‬ ‫אנגעשטעקט מיט אפיקורסת‪ ,‬האט ער נאך אלס‬ ‫האב איך געזאגט פאר'ן חפץ חיים‪ ,‬אז דער‬ ‫באדינט מיט א געטריישפאט‪.‬‬ ‫לעצטער באן האט שוין פארלאזט ראדין און וואו‬ ‫•••‬ ‫וועל איך נעכטיגן‪ ,‬און איך האב געבעטן דעם חפץ‬ ‫הרה"ג רבי דוד פרענקל ז"ל וואס איז געווען א‬ ‫חיים‪ ,‬ערלויבט מיר אמווייניגסטנס זיך‬ ‫מקורב ביים הייליגען חפץ חיים זי"ע האט‬ ‫אויפצוהאלטן די נאכט אין די ישיבה‪ ,‬און‬ ‫אנגעוויזן אויף א "פירוש המשניות להרמב"ם" )מס'‬ ‫צומארגנס פארטאגס וועל איך אוועק פארן‪ ,‬האט‬ ‫ע"ז פ"א משנה ד'(‪ ,‬וואס זאגט אז מען זאל נישט‬ ‫ווייטער דער חפץ חיים א געשריי געטוען‪" ,‬דיינע‬ ‫וואוינען אין א שטאט וואו עס איז דא אן עבודה‬ ‫פיס זאלן נישט איבער טרעטן אינעם היכל התורה‬ ‫זרה‪ ,‬האט הרה"ג רבי דוד געזאגט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫אפילו איין נאכט"‪.‬‬ ‫געהערט‪ ,‬אז אין גאנצן לאנד פולין איז נישט געווען‬ ‫פארהאן קיין שום שטעטל וואס זאל נישט האבן א‬ ‫"וואו וועל איך איבער נעכטיגן"‪ ,‬האב איך נישט‬ ‫"קלויסטער" א בית עבודה זרה אין שטאט‪ ,‬אויסער‬ ‫נאך געלאזט‪ ,‬האט דער גאון דער חפץ חיים זי"ע‬ ‫די שטאט ראדין‪ ,‬וואס איז געווען א קליין שטעטל‪,‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב אין מיין דירה א בוידעם‪ ,‬קום‬ ‫און די קלויסטער איז געווען אינדרויסן פון די‬ ‫מיט מיר און דארט וועסטו נעכטיגן"‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬דערפאר איז געווען די שטאט ראדין גאר‬ ‫שטארק באליבט ביים חפץ חיים‪ ,‬און ער האט דארט‬ ‫דערציילט יענער ווייטער‪ ,‬בין איך ארויף‬ ‫געוואוינט כל ימיו‪.‬‬ ‫אויפ'ן בוידעם‪ ,‬און איך בין געשלאפן אין דעם בעט‬ ‫•••‬ ‫וואס דער חפץ חיים האט מיר צו געגרייט‪ ,‬אבער‬ ‫עס האט דערציילט הגה"צ המפורסם רבי‬ ‫שפעט ביינאכט ביי חצות הלילה עפנט זיך די טיר‬ ‫אלחנן היילפרין מראדומישלא זי"ע‪ ,‬אז ער האט‬ ‫שטילערהייט‪ ,‬און פון די עקן פון מיינע אויגן‬ ‫‪19‬‬ ‫ווען נאך א שטיקל צייט האט מען זיך‬ ‫געהערט פון הרה"ח ר' משה גראס מגענץ ע"ה‪ ,‬אז‬ ‫דערוואוסט דערפון‪ ,‬אז ער איז געגאנגען אין מקוה‬ ‫יונגערהייט איז ער געווען אין ראדין ביים הייליגען‬ ‫אפילו ער איז געווען פארקילט‪ ,‬האט מען אים‬ ‫חפץ חיים זי"ע‪ ,‬און ער האט געזען ליגן אויפ'ן טיש‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס דאס איז אים אזוי שטארק‬ ‫דעם ספר הקדוש "נועם אלימלך"‪ ,‬ווען דער חפץ‬ ‫געגאנגען אין לעבן צו גיין אין מקוה שבת‬ ‫חיים האט באמערקט‪ ,‬ווי דער ר' משה וואונדערט‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬איך האב נישט‬ ‫זיך‪ ,‬אז ביי אים ליגט דער "נועם אלימלך"‪ ,‬וועלכער‬ ‫געקענט מוותר זיין אויף די גרויסע קדושה‪ ,‬וואס‬ ‫איז דאך געווען פון די תלמידי בעל שם טוב‬ ‫מען איז זוכה‪ ,‬דורך זיך טובל'ן אין מקוה שבת‬ ‫הקדוש‪ ,‬און ביי די אפשטאמיגע פון ליטא‪ ,‬האט‬ ‫אינדערפרי"‪.‬‬ ‫מען דאך נישט געלערנט קיין חסידישע ספרים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הגה"צ מוואידיסלב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫האט זיך דער חפץ חיים אנגערופן צו ר' משה‪,‬‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט סוף ימיו‬ ‫"מיר גלייבן אז אויך היינט איז דא אידן אין אלע פיר‬ ‫געלאזט גראבן א ברונעם אין די שטאט ראדין‪ ,‬די‬ ‫עקן פון די וועלט וואס זענען זוכה צו תשובה אין‬ ‫שטאט וואו ער האט געוואוינט‪ ,‬און געוואלט אז‬ ‫זכות פון דעם דאזיגן ספר"‪ ,‬און ווען דער ר' משה‪,‬‬ ‫יעדער אין שטאט זאל קענען נעמען וואסער פון‬ ‫האט דערציילט די דיבורים פון חפץ חיים‪ ,‬פאר‬ ‫דעם ברין אומזונסט‪ ,‬און דער טעם דערצו איז‬ ‫הרב הקדוש רבי אהרן מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫בעלזער רב אנגערופן‪" ,‬עס איז א גרויסער חידוש‪,‬‬ ‫אז כאטש דער חפץ חיים איז נישט געווען פון די‬ ‫וויבאלד דער חפץ חיים האט געהאט א‬ ‫תלמידי הבעש"ט הקדוש‪ ,‬האט ער געהאט אזא‬ ‫געשעפטל א גראסעריי אין שטאט ראדין‪ ,‬פון וואס‬ ‫השגה"‪ ,‬און יארן שפעטער ווען עס פלעגן קומען‬ ‫ער האט געצויגען פרנסה‪ ,‬און ער האט מורא‬ ‫תלמידים פונעם חפץ חיים צום בעלזער רב‪,‬‬ ‫געהאט אז ער האט ח"ו איינעם בטעות בא'גנב'עט‪,‬‬ ‫פלעגט ער איבער זאגן די דיבורים פונעם חפץ‬ ‫אדער די סחורה איז נישט געווען בשלימות‪ ,‬אדער‬ ‫חיים‪ ,‬און באוואונדערט ווי שטארק ער האט‬ ‫האט ער נישט געגעבן די ריכטיגע וואג‪.‬‬ ‫געשעצט און מכבד געווען דעם נועם אלימלך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און לויט ווי חז"ל זאגן‪ ,‬אז דער וואס איז געווען‬ ‫עס זענען באקאנט די רייד פונעם אריה"ק ז"ל‪,‬‬ ‫א "גוזל את הרבים"‪ ,‬ער האט בא'גנב'עט א רבים‪ ,‬און‬ ‫אז יעדער איינער זאל זיך טובל'ן שבת אינדערפרי‬ ‫ווייסט נישט וועמען ער האט בא'גנב'עט‪ ,‬זאל ער‬ ‫אין א מקוה‪ ,‬אפילו מען האט זיך שוין מטהר געווען‬ ‫מאכן "צרכי הרבים"‪ ,‬אז פילע מענטשן זאלן‬ ‫אין מקוה ערב שבת קודש‪ ,‬ווייל כדי זוכה צו זיין צו‬ ‫דערפון הנאה האבן‪ ,‬און דורך דעם קען מען תשובה‬ ‫די קדושה פון "שבת אינדערפרי"‪ ,‬מוז מען זיך‬ ‫טון אויף דעם חטא‪.‬‬ ‫נאכאמאל טובל'ן‪ ,‬און דורכדעם איז מען אויף זיך‬ ‫ממשיך די קדושה עליונה פון יום השבת‪.‬‬ ‫איינמאל אין א קאלטן ווינטער‪ ,‬זענען אלע‬ ‫ברונעס‪ ,‬און גריבער פון וואסער געפרוירן געווארן‪,‬‬ ‫האט אויף דעם דערציילט‪ ,‬הרה"ח ר' יהודה‬ ‫אבער עס איז געווען אן אפענער נס‪ ,‬אז דער‬ ‫לייב גרוננער מחב"ד‪ ,‬וואס ער האט אליין געהערט‬ ‫ברונעם וואס דער חפץ חיים האט געלאזט גראבן‪,‬‬ ‫פון אן אור‪-‬אייניקל פונעם חפץ חיים זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫איז נישט געפרוירן געווארן‪ ,‬און ווען מען האט דאס‬ ‫האט אים באשטעטיגט‪ ,‬אז דער חפץ חיים פלעגט‬ ‫דערציילט מיט התפעלות פאר דעם חפץ חיים‬ ‫גיין אין מקוה שבת אינדערפרי‪ ,‬און ער האט אויף‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז ער דערפון גארנישט נתפעל געווארן‪ ,‬אז‬ ‫דעם מוסיף געווען‪ ,‬אז אמאל איז דער חפץ חיים‬ ‫זיין ברונעם איז נישט געפרוירן געווארן‪.‬‬ ‫געווען זייער פארקילט‪ ,‬און די בני המשפחה האבן‬ ‫זיך געבעטן ביי אים‪ ,‬אז ער זאל נישט גיין אין מקוה‪,‬‬ ‫נאר ער האט געענטפערט מיט תמימות‪,‬‬ ‫אבער שבת אינדערפרי‪ ,‬איז דער חפץ חיים אויף‬ ‫"זעהר גוט‪ ,‬ווייל יעצט וועלן קענען אלע וואס איך‬ ‫געשטאנען פריער ווי געווענליך‪ ,‬און ער איז‬ ‫האב זיי בא'גזל'ט קומען און הנאה האבן דערפון‪ ,‬און‬ ‫געגאנען אין מקוה איידער די משפחה מיטגלידער‬ ‫ממילא וועל איך האבן א תיקון"‪.‬‬ ‫האבן זיך אויפגעוועקט‪.‬‬ ‫‪20‬‬ ‫וויבאלד דו האסט אים פארטריבן‪ ,‬האט זיין מאמע‬ ‫•••‬ ‫די אלמנה אים אריינגעגעבן אין א "גויאישע שולע"‪,‬‬ ‫דער בארימטער "ירושלימער מגיד" הגה"צ רבי‬ ‫לעאן טרוצקי"‪,‬‬‫און פון אים איז ארויסגעוואקסן " ָ‬ ‫שלום שוואדראן זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז צום חפץ‬ ‫וואס ער איז געווארן דער מנהיג פון די‬ ‫חיים איז אמאל אנגעקומען א גבאי פון א געוויסע‬ ‫פארשאלטענע סעקטע די "באלשעוויקן"‪ ,‬ימ"ש"‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬דער מענטש האט געשפילט א ראלע אלס‬ ‫א חשוב'ער מענטש‪ ,‬אבער ווען ער איז אריין‬ ‫נו שרייט דער חפץ חיים‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫געקומען צום חפץ חיים אל הקודש פנימה‪ ,‬און‬ ‫געוואלדיגער בעל כשרון‪ ,‬ווען איר וואלט אים‬ ‫דער חפץ חיים האט אים געזען‪ ,‬האט דער חפץ‬ ‫נישט פארטריבן פון די אידישע תלמוד תורה‪,‬‬ ‫חיים זיך אנגעהויבן צו בייזערן אויף דעם מענטש‪,‬‬ ‫וואלט ער געקענט זיין א גרויסער ראש ישיבה און‬ ‫און אנגעהויבן צו שרייען אויף אים‪" ,‬איך וויל דיך‬ ‫אויף שטעלן תלמידי חכמים ויראי השם‪ ,‬אבער‬ ‫נישט אנקוקן‪ ,‬גיי ארויס פון דא"‪ ,‬און דער חפץ חיים‬ ‫יעצט ווען דו האסט אים פארטריבן‪ ,‬איז ער‬ ‫האט אים פארטריבן פון זיין שטוב‪.‬‬ ‫געווארן אן עוכר ישראל ל"ע‪ ,‬זאלסט וויסן אז דו‬ ‫ביסט שולדיג אין די אלע צרות וואס מען ליידט זיך‬ ‫דער איד איז געווארן דערשראקן און‬ ‫אפ‪ ,‬און דריי מיליאן אידן ליידן צרות בגוף ובנפש‬ ‫צעטומלט‪ ,‬און זיך געוואונדערט‪ ,‬וואס האט דא‬ ‫דורך דיר‪.‬‬ ‫פאסירט‪ ,‬פרעגט ער דעם חפץ חיים‪ ,‬וואס האב איך‬ ‫געטוען‪ ,‬וואס דער רבי איז מיך אזוי מרחק‪ ,‬דער‬ ‫און דערפאר זאגט דער הייליגער חפץ חיים‬ ‫הייליגער חפץ חיים זי"ע ענטפערט אים‪" ,‬ווייל דו‬ ‫זי"ע‪ ,‬וויל איך דיך נישט זעהן‪ ,‬גיי ארויס פון מיין‬ ‫ביסט שולדיג פארוואס מען אונטעדריקט "דריי‬ ‫הויז‪ ,‬און רבי שלום שוואדראן זי"ע האט אויס‬ ‫מיליאן אידן"‪ ,‬און פון זיי זענען דא גע'הרג'עטע‪,‬‬ ‫געפירט‪ ,‬פון דעם קען מען זיך ארויס לערנען‪ ,‬ווי א‬ ‫פארשיקטע אין תפיסות‪ ,‬מען שמד'ט זיי אפ ר"ל‪,‬‬ ‫איד ברויך אייביג אבאכט געבן וואס מען טוט מיט‬ ‫און דאס אלעס ביסטו שולדיג"‪.‬‬ ‫א אנדערע אידישע נשמה‪ ,‬און זיך בארעכענען‬ ‫בעפאר מען טוט עפעס‪ ,‬וואס עס וועט שפעטער‬ ‫רופט זיך אן דער איד‪ ,‬ווי אזוי קען דער רבי מיך‬ ‫ארויס קומען פון דעם‪.‬‬ ‫באשולדיגן מיט אזא פארברעכן‪ ,‬נישט נאר האב‬ ‫•••‬ ‫איך נישט קיין שום חלק אין זייערע‬ ‫איינמאל איז א גרויסע גביר געקומען צום‬ ‫פארברעכערישע געמיינע מעשים‪ ,‬נאר איך וויין‬ ‫שטוב פונעם הייליגען חפץ חיים זי"ע‪ ,‬און ווי‬ ‫און קלאג שטענדיג אויף די אלע צרות פון כלל‬ ‫באקאנט איז דער שטוב פונעם גאון געווען גאר‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫פשוט‪ ,‬ער האט נישט געהאט קיין שיינע טישן‬ ‫אדער סיי וואס ספעציעל‪ ,‬האט דער גביר‬ ‫זאגט אים דער הייליגער חפץ חיים‪" ,‬יעצט‬ ‫געפרעגט דעם גאון‪" ,‬היתכן דער גאון האט אזא‬ ‫וויינסטו‪ ,‬אבער וואס האסטו געטוען אמאל‪,‬‬ ‫פשוטע טיש"‪ ,‬האט דער חפץ חיים געפרעגט דעם‬ ‫דעמאלט האסטו אויך געוויינט"‪ ,‬און דער חפץ‬ ‫גביר‪" ,‬און ווי איז אייער שיינע טיש"‪ ,‬האט דער גביר‬ ‫חיים זעצט פאר‪ ,‬דערמאן דיך‪ ,‬פאר פילע יארן‬ ‫געזאגט‪" ,‬וואס הייסט ביי מיר אין שטוב‪ ,‬דא בין איך‬ ‫צוריק‪ ,‬ביסטו געווען דער גבאי פון די תלמוד תורה‬ ‫דאך נאר א גאסט"‪ ,‬האט דער הייליגער חפץ חיים‬ ‫אין דיין שטאט‪ ,‬און דארט איז געווען א קינד‪ ,‬א‬ ‫זי"ע געזאגט‪" ,‬איך בין אויך נאר א גאסט אויף די‬ ‫יתום פון זיין טאטן ל"ע‪ ,‬ער איז געווען געפערליך‬ ‫וועלט‪ ,‬איז פארוואס ברויך איך א שיינעם טיש"‪.‬‬ ‫ווילד‪ ,‬און מען האט זיך פון אים אנגעליטן צרות‬ ‫•••‬ ‫צרורות‪ ,‬און מען האט דן געווען און‬ ‫עס האט דערציילט הגה"צ רבי זאב צציק זי"ע‪,‬‬ ‫אדורכגעשמועסט‪ ,‬צי מען זאל אים האלטן אין די‬ ‫אז אמאל זענען געקומען צוויי בחורים קיין ראדין‪,‬‬ ‫תלמוד תורה‪ ,‬אדער אים פארטרייבן‪.‬‬ ‫זיי האבן זיך געבעטן אז זיי ווילן ווערן אן גענומען‬ ‫אלס תלמידים אין די ישיבה פונעם הייליגען חפץ‬ ‫און דו האסט מחליט געווען אים צו‬ ‫חיים זי"ע‪ ,‬אבער די הנהלה האט נישט געהאט קיין‬ ‫פארטרייבן פון די תלמוד תורה‪ ,‬דו געדענקסט זיין‬ ‫פלאץ אריין צו נעמען די צוויי בחורים‪ ,‬די צוויי‬ ‫נאמען‪ ,‬ער האט געהייסן "לייבעלע טרוצקי"‪ ,‬און‬ ‫‪21‬‬ ‫און טעכטער" זאגט דער געשעפט אייגענטימער‪,‬‬ ‫בחורים זענען אבער אריין זיך געזעגענען‪ ,‬און‬ ‫"יא"‪ ,‬פרעגט דער גאון ווייטער‪" ,‬עס פעלט דיר‬ ‫נעמען א ברכה פונעם חפץ חיים‪.‬‬ ‫עפעס"‪ ,‬זאגט דער סוחר‪" ,‬ניין"‪.‬‬ ‫אזוי רעדנדיג מיט זיי‪ ,‬האט זיך דער חפץ חיים‬ ‫זאגט אים דער חפץ חיים מיט א געוויין‪,‬‬ ‫דערוואוסט‪ ,‬אז זיי זענען אייניקלעך פונעם הייליגן‬ ‫"השי"ת האט דיר דאך אלעס גוטס געגעבן‪,‬‬ ‫בארדיטשובער רב דער קדושת לוי זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫פארוואס זאלסטו אים נישט געבן די איינע זאך צו‬ ‫חפץ חיים געלאזט רופן די הנהלה‪ ,‬און ער האט זיי‬ ‫היטן שבת קודש"‪ ,‬לפלא די דאזיגע הייליגע‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז זיי זאלן זיך אנשטרענגען מיט אלע‬ ‫דיבורים וואס זענען געזאגט געווארן פונעם פה‬ ‫כוחות אריינצונעמען די צוויי בחורים‪ ,‬ווען עס איז‬ ‫קדוש מיט אזא התעוררות‪ ,‬האבן איבערגעדרייט‬ ‫פאר יעדן געווען א וואונדער פארוואס דער חפץ‬ ‫דעם מחלל שבת'ניק‪ ,‬און ער האט צו געזאגט אז‬ ‫חיים איז זיך אזוי שטארק משתדל פאר די דאזיגע‬ ‫פון היינט און ווייטער וועט ער שוין היטן שב"ק‪ ,‬די‬ ‫בחורים‪ ,‬האט ער געענטפערט‪ ,‬היות עס‬ ‫זעלבע געשיכטע איז אויך געווען ביים צווייטן‬ ‫דערנעטערט זיך די הייליגע פארכטיגע טעג פון די‬ ‫געשעפט‪ ,‬ווייל דער גאון דער חפץ חיים זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫ימים נוראים‪ ,‬וויל איך אז ראש השנה זאלן דאווענען‬ ‫באמת וויי געטון דעם חילול שבת קודש‪ ,‬און ער‬ ‫מיט אונז צוויי אייניקלעך פון דעם "סניגורן של‬ ‫האט אלע זיינע ווערטער געזאגט מיט א אמת‪ ,‬און‬ ‫ישראל"‪.‬‬ ‫דערפאר זענען זיינע ווערטער אייביג נתקבל‬ ‫•••‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫דער גרויסער תלמיד פונעם הייליגען חפץ חיים‬ ‫זי"ע‪ ,‬הגה"צ רבי אלחנן וואסערמאן זי"ע האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אמאל האט מען דערציילט פאר'ן‬ ‫חפץ חיים‪ ,‬אז אין א געוויסע שטאט זענען געווען‬ ‫ל"ע פיל געשעפטן אפן בעצם יום השבת‪ ,‬אבער‬ ‫רבי אלחנן האט אויס געפועל'ט אז די אייגנטימער‬ ‫זאלן פארשפארן זייערע געשעפטן אין שבת‪,‬‬ ‫אויסער צוויי געשעפט האלטער‪ ,‬וועלכע האבן‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט פארמאכן זייערע‬ ‫געשעפטן‪.‬‬ ‫ווען דער חפץ חיים האט דאס געהערט‪ ,‬האט‬ ‫ער געזאגט צו זיין באליבטן תלמיד רבי אלחנן‬ ‫לאמיר אהין פארן‪ ,‬רבי אלחנן האט באמת נישט‬ ‫געוואלט אז דער חפץ חיים זאל זיך אזוי מטריח‬ ‫זיין סוף ימיו זייענדיג גאר שוואך‪ ,‬האט רבי אלחנן‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך פאר נישט"‪ ,‬ווייל רבי אלחנן האט‬ ‫געוואלט פארן טובה און געזונט פונעם רבין נישט‬ ‫פארן‪ ,‬זאגט אים דער חפץ חיים‪" ,‬דעמאלט פאר איך‬ ‫אליין"‪ ,‬ווען רבי אלחנן האט געזען אז ער האט‬ ‫נישט קיין ברירה‪ ,‬האט ער מסכים געווען מיט צו‬ ‫פארן מיט זיין גרויסן רבי'ן‪ ,‬דער חפץ חיים‪.‬‬ ‫דער חפץ חיים איז אריין צום אידישן געשעפט‬ ‫אייגענטימער וועלכער איז נעבען געווען גאר‬ ‫ווייט פון אידישקייטן‪ ,‬און ער האט אים געפרעגט‪,‬‬ ‫"דו האסט גענוג געלט"‪ ,‬זאגט דער אייגענטימער‪,‬‬ ‫"יא"‪ ,‬פרעגט דער חפץ חיים ווייטער‪" ,‬האסטו זון‬ ‫‪22‬‬ ‫און גדלות פון דעם הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫יארצייט כ"ה אלול‬ ‫אויך האבן די צדיקים מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫איז געווען ריין פון יעדע חטא און געלערנט תורה‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל מיכל ב"ר יצחק זי"ע‬ ‫לשמה‪ ,‬טויזענטער אידן ובתוכם גאר אסאך פון די‬ ‫המגיד הקדוש מזלוטשוב‪ ,‬יאמפלא‬ ‫צדיקי הדור האבן זיך מסתופף געווען בצלו פון‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע‬ ‫בעל מופת און א גרויסע פועל ישועות‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט בראד‪ ,‬בשנת תפ"ו‪.‬‬ ‫שוין פון אלס יונג קינד האט מען געזען זיין‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי יצחק מדרוהוביטש זי"ע‪,‬‬ ‫גדלות און גאונות בתורה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫בן הרה"ק רבי יוסף מפיסטין הנקרא ר' יוסף איש‬ ‫באוויסט אלס א עילוי נפלא בתורה‪ ,‬גאר אסאך פון‬ ‫האמת זי"ע‪,‬‬ ‫זיין תורה ועבודת השם האט דער צדיק קונה‬ ‫בן הרה"ק רבי משה מזבריש זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫געווען פון זיין גרויסן טאטן רבי יצחק מדרוהוביטש‬ ‫ולמעלה בקודש ביז הגה"ק רבי יצחק חיות בעל‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אפי רברבי זי"ע‪.‬‬ ‫אביסל שפעטער איז ער געווארן איינע פון די‬ ‫ווי עס איז מקובל מפי אבותיו ואבות אבותיו‪,‬‬ ‫אריות שבחבורת לומדי קלויז פון שטאט בראדי‪,‬‬ ‫זענען די עלטערן ביז ‪ 72‬דורות אלע געווען בעלי‬ ‫וואס דער ראש החבורה פונעם קלויז איז געווען‬ ‫רוח הקודש‪ ,‬און צדיקים נסתרים‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי חיים צאנזער זי"ע‪ ,‬וואס האט מעיד‬ ‫געווען אויפן הייליגען מגיד‪ ,‬אז ער האט געלערנט‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת יענטא‬ ‫תורה לשמה באמת‪.‬‬ ‫ע"ה‪" ,‬הנקרא יענטא די נביאה"‪ ,‬וואס צדיקים האבן‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז די מאמע די צדקת‪ ,‬ווען זי האט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫עוסק געווען מיט די צרכי הבית‪ ,‬האט זי מיט‬ ‫מגיד נאך זייענדיג גאר יונג אריין געקומען אין‬ ‫געזאגט קדושה צוזאמען מיט די מלאכים ושרפים‬ ‫ביהמ"ד אין קלויז‪ ,‬און ער האט געזען איינעם‬ ‫אין הימל‪.‬‬ ‫דאווענען פארן עמוד‪ ,‬האט ער געזאגט פאר זיין‬ ‫רבין ר' חיים צאנזער זי"ע‪ ,‬פארוואס לאזסטו‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל מיכל מזוועהיל זי"ע האט‬ ‫דאווענען ביים עמוד א איש וואס איז נישט הגון‪,‬‬ ‫דערציילט בשם דעם זון הרה"ק רבי יוסף‬ ‫האט אים רבי חיים צאנזער געפרעגט‪ ,‬פון ווי‬ ‫מיאמפאלי זי"ע‪ ,‬אז ‪ 72‬דורות האט זיך נישט אפ‬ ‫ווייסטו אז דער איד איז נישט הגון‪.‬‬ ‫געטון רוח הקדוש פון דעם משפחה פון זיין טאטן‬ ‫הרה"ק המגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫האט דער הייליגער מגיד געזאגט‪ ,‬ווייל חז"ל‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מזוועהיל זי"ע האט מעיד‬ ‫זאגן דאך )עבודה זרה ה'( כל העובר עבירה‪ ,‬קשורה‬ ‫געווען‪ ,‬אז ‪ 62‬דורות ביזן מגיד‪ ,‬זענען אלע געווען‬ ‫בו ככלב‪ ,‬און איך זעה אויף דעם וואס דאווענט ביים‬ ‫שומרי הברית‪.‬‬ ‫עמוד‪ ,‬אז יענער קליפה איז אנגעבינדן אין אים‪ ,‬האט‬ ‫אים זיין רבי דער צדיק רבי חיים צאנזער זי"ע וואס‬ ‫ער איז געווען א איש אלקים קדוש וטהור‬ ‫איז געווען א צדיק וקדוש געבעטן‪ ,‬אז ער וויל דאס‬ ‫נורא מאוד‪ ,‬מנורה הטהורה בוצינא קדישא‬ ‫אויך זעהן‪ ,‬האט דער הייליגער מגיד אריבער‬ ‫אספקלריא קדישא‪ ,‬ער איז געווען א גאון עולם‬ ‫געפירט זיינע הייליגע הענט אויף די אויגן פון רבי‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬זיין עבודת הקודש איז‬ ‫חיים‪ ,‬און דאן האט רבי חיים דאס אויך געזען‪.‬‬ ‫געווען מיט א פלאם פייער פארן גרויסן און‬ ‫הייליגען באשעפער‪ ,‬ער איז געווען פון די‬ ‫אויפוואקסענדיג אינעם שטוב פון זיין טאטן‪,‬‬ ‫געהויבענע תלמידים און חבריא קדישא פונעם‬ ‫האט געהערשט אין שטוב א שרעקליכע דחקות‪,‬‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און אויך פון די אריות‬ ‫עס איז נישט געווען אינעם שטוב ממש גארנישט‪,‬‬ ‫שבחבורת פונעם קלויז אין שטאט בראדי‪ ,‬אלע‬ ‫און אפילו שיך האט דער קינד נישט געהאט וואס‬ ‫צדיקי הדור האבן מעיד געווען אויף דעם קדושה‬ ‫‪23‬‬ ‫אליהו הנביא זל"ט‪ ,‬און דער קליינער מיכל האט‬ ‫אנצוטון‪ ,‬אבער דאס האט בכלל נישט געשטרעט‬ ‫שוין דאן זייענדיג א קליין קינד זוכה געווען צו זעהן‬ ‫דעם יונגען גאון פון וואקסן אין תורה און עבודת‬ ‫אליהו הנביא זל"ט‪.‬‬ ‫השם‪ ,‬נאר ער האט שוין דאן געלערנט יומם ולילה‬ ‫מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫רעכיל ע"ה‪.‬‬ ‫איין ערב שבת איז אין שטוב פונעם טאטן‬ ‫נישט געווען מיט וואס זיך צו גרייטען פארן שבת‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך די חתונה האט דער‬ ‫קודש‪ ,‬איז דער טאטע געגאנגען אין ביהמ"ד עוסק‬ ‫צדיק מקדיש געווען טויזענט טעג‪ ,‬וואס ער איז‬ ‫זיין בתורה‪ ,‬ווייל ער האט סיי ווי נישט געהאט ווי‬ ‫געווען אין א געוואלדיגע דביקות און התבודדות‬ ‫אזוי צו מקבל שבת זיין‪ ,‬האט אבער א ערל‬ ‫און געווען ממש אינגאנצן אויסגעטון פון די וועלט‪,‬‬ ‫פלוצלונג אנגעקלאפט אונעם שטוב‪ ,‬און זאגט‬ ‫ער האט דאן נישט גערעדט צו קיין שום ברי'‪ ,‬נאר‬ ‫פאר די רעבעצין‪ ,‬אז ער האט א עוף צו פארקויפען‪,‬‬ ‫ער האט מקדיש געווען יעדע רגע פאר עבודת ד'‬ ‫האט די רעבעצין געזאגט‪ ,‬אז זי האט נישט קיין‬ ‫מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה‪.‬‬ ‫געלט צו באצאלען‪ ,‬האט דער גוי געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫גיט דאס אויף בארג‪ ,‬און ווען מען וועט האבן וועט‬ ‫דערנאך איז ער געווארן א מלמד תינוקות אין‬ ‫מען באצאלען‪ ,‬און די רעבעצין האט דאס גענומען‪.‬‬ ‫שטאט בראדי‪ ,‬וואס איז דאן געווען א עיר מלאה‬ ‫תלמידי חכמים וגדולים בתורה‪ ,‬דארט איז דער‬ ‫נאך אפאר מינוט קלאפט דער ערל און זאגט‪,‬‬ ‫צדיק ווייטער געשטיגען אין תורה ועבודת השם‬ ‫אז ער האט א זאק מעהל און גיט דאס אויך אויף‬ ‫אויף א גאר הויכע דרגה‪ ,‬דארט האבן געלערנט פון‬ ‫בארג‪ ,‬און נאך אפאר מינוט איז ער נאכאמאל‬ ‫די גרעסטע גדולים בתורה בדורו‪ ,‬און די אלע האבן‬ ‫געקומען און אנגעטראגן פיש‪ ,‬און נאך אפאר מאל‪,‬‬ ‫ממש מפליא געווען אויף דעם גדלות און קדושה‬ ‫ביז די רעבעצין האט געהאט אלעס וואס זי האט‬ ‫פון דעם יונגערמאן יחיאל מיכל‪.‬‬ ‫געברויכט פאר שבת‪.‬‬ ‫יענע צייט האבן די מתנגדים איבער געדרייט‬ ‫דער רבי מיכל איז נאך דאן געווען א קליין‬ ‫וועגן דעם נייעם דרך אין עבודת השם‪ ,‬דער דרך‬ ‫קינד‪ ,‬און ווען ער האט דאס געזעהן‪ ,‬האט ער‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וואס וויבאלד דאן איז‬ ‫געפרעגט די מאמע‪ ,‬פארוואס נעמסטו די אלע זאכן‬ ‫געווען נאך די צייט וואס כלל ישראל האט ליידער‬ ‫פונעם ערל‪ ,‬דער ערל איז זיכער א גנב‪ ,‬האט די‬ ‫געליטן פונעם כת ש"ץ שר"י‪ ,‬וואס האט ליידער‬ ‫מאמע געזאגט‪ ,‬עס איז דאך א מציל מזוטו של ים‬ ‫אראפ געפירט א גרויס חלק פון כלל ישראל מיט‬ ‫הרי אלו שלו‪ ,‬און די מאמע האט אפגעקאכט דאס‬ ‫אפיקורסות‪ ,‬האבן גרויסע גדולים גאר שטארק‬ ‫גאנצע שבת‪.‬‬ ‫פארפירט אויפן דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫ווען די טאטע איז אהיים געקומען פרייטאג צו‬ ‫דאן האבן די גדולים אין קלויז אין בראדי‪,‬‬ ‫נאכט‪ ,‬האט ער נישט געפרעגט די רעבעצין פון ווי‬ ‫געוואלט אריין לייגן דעם בעש"ט אין חרם‪ ,‬אויך‬ ‫זי האט געהאט די אלע זאכן פאר שבת‪ ,‬נאר גלייך‬ ‫דער טאטע דער צדיק וקדוש רבי יצחק‬ ‫געמאכט קידוש און געמאכט די סעודה‪ ,‬ווען די‬ ‫מדרוהוביטש זי"ע איז נאך דאן געווען פון די‬ ‫רעבעצין האט געפרעגט איר הייליגען מאן‪,‬‬ ‫מתנגדים אויפן דרך החסידות‪ ,‬די גדולים פונעם‬ ‫ניטאמאל פרעגסטו מיך פון וואו ס'קומט די אלע‬ ‫קלויז האבן זייער געוואלט‪ ,‬אז דער גאון וצדיק רבי‬ ‫מאכלים‪ ,‬די האסט דאך איבער געלאזט דעם שטוב‬ ‫יחיאל מיכל זאל זיך אויך משתתף זיין אינעם חרם‬ ‫בעירום ובחוסר כל‪.‬‬ ‫קעגן דעם בעש"ט הקדוש‪.‬‬ ‫זאגט דער צדיק רבי יצחק‪ ,‬איך ברויך נישט‬ ‫אבער דער צדיק האט גלייך געזאגט‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫פרעגן‪ ,‬ווייל אליהו הנביא איז געקומען צו מיר אין‬ ‫קען מען לייגן א איד אין חרם‪ ,‬בעפאר מען גייט צו‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬און זיך אפגערעדט‪ ,‬אז מיין זון מיכל האט‬ ‫אים הערן וואס זיין נייע דרך און שיטה אין עבודת‬ ‫געזאגט אז ער איז א גנב‪ ,‬ווייל דער ערל איז געווען‬ ‫‪24‬‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק מקושר צו אלע‬ ‫השם איז‪ ,‬און דערפאר האט ער נישט מסכים‬ ‫תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע ובתוכם צו הרה"ק‬ ‫געווען זיך צו משתתף זיין אינעם חרם‪ ,‬און‬ ‫רבי דוב בער המגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫דערפאר איז דער צדיק דאן אוועק געפארן פין‬ ‫געווען דער ממלא מקום פונעם בעש"ט זי"ע נאכן‬ ‫שטאט בראדי‪ ,‬כדי נישט צו זיין מיט די וואס ווילן‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫לייגן דעם בעש"ט אין חרם‪.‬‬ ‫אביסל שפעטער נאכדעם וואס ער איז נתקרב‬ ‫דאן איז דער צדיק דאס ערשטע מאל געפארן‬ ‫געווארן צום דרך החסידות‪ ,‬האט ער זיך געצויגען‬ ‫קיין מעזיבוז זיך צו טרעפן מיטן בעש"ט הקדוש‬ ‫קיין זלאטשוב‪ ,‬און דאן האט דער צדיק אנגעהויבן‬ ‫זי"ע‪ ,‬אזוי ווי דער צדיק רבי מיכל איז אריין‬ ‫פארשפרייטן דעם דרך החסידות און דעם דרך‬ ‫געקומען צום בעש"ט‪ ,‬האט אים דער בעש"ט‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬גאר אסאך אידן גאונים‬ ‫מקבל פנים געווען מיט גרויס אהבה און געזאגט‪,‬‬ ‫וצדיקים האבן זיך מדבק געווען צו דעם צדיק‬ ‫אויף דיר זאגט דוד המלך ע"ה די פסוק )תהילים מ"ה‬ ‫וקדוש‪ ,‬ער האט מיט זיינע הייליגע ריידט מעורר‬ ‫ח'( ָא ַה ְב ָתּ ֶצּ ֶדק וַ ִתּ ְשׂנָ א ֶר ַשׁע ַעל כֵּ ן ְמ ָשׁ ֲח‪ֱ ‬א‪‬קים‪,‬‬ ‫געווען אידן צו תשובה און תיקן המעשים‪ ,‬ורבים‬ ‫און וויבאלד די האסט מבטל געווען די חרם פון די‬ ‫השיב מעון‪.‬‬ ‫גאוני בראדי‪ ,‬וועסטו זוכה זיין צו זיין א מגיד‬ ‫מישרים‪ ,‬און טויזענטער תלמידים וועלן זיך מדבק‬ ‫זיין עבודת הקדוש איז געווען מיט א‬ ‫זיין אין דיר‪.‬‬ ‫געוואלדיגע דביקות און התלהבות דקדושה‪ ,‬דער‬ ‫צדיק האט ממש געברענט ביי זיין עבודה‪ ,‬אז די‬ ‫פון דאן איז שוין דער הייליגער מגיד‬ ‫תלמידים האבן דערציילט‪ ,‬אז כמעט יעדן טאג ביים‬ ‫מזלאטשוב געבליבן מקושר צום בעש"ט הקדוש‬ ‫דאווענען איז דער צדיק געווען אין א מצב פון כלות‬ ‫זי"ע‪ ,‬און געווען פון זיינע גרעסטע תלמידים‬ ‫הנפש‪.‬‬ ‫מובהקים‪ ,‬און צדיק גוזר והקב"ה מקיים‪ ,‬אפאר יאר‬ ‫שפעטער איז דער צדיק געווארן דער מגיד‬ ‫ער איז געווען דער ערשטער פון די תלמידי‬ ‫מזלאטשוב‪ ,‬און ער האט זוכה געווען צו משפיע‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע וואס האבן געדאווענט‬ ‫זיין תורה און קדושה פאר טויזענטער אידן גדולים‬ ‫שפעט‪ ,‬וואס ווי באוויסט האט דער בעש"ט מקפיד‬ ‫און גאונים בתורה‪.‬‬ ‫געווען צו דאווענען מיטן נץ‪ ,‬אבער זיין רבי דער‬ ‫בעש"ט האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫ער האט זוכה געווען צו גאר א נאנטע קשר‬ ‫מזלאטשוב מיט זיין דאווענען שפעט‪ ,‬איז ער מעלה‬ ‫מיטן בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬ער האט פאר א שטיק‬ ‫אלע תפילות ישראל צום ריכטיגען היכל‪.‬‬ ‫צייט באדינט זיין גרויסן רבין דער בעש"ט‪ ,‬וואס ווי‬ ‫באקאנט האט דער בעש"ט געזאגט אויף זיין‬ ‫צווישן זיינע גרויסע תלמידים רעכענען זיך פון‬ ‫תלמיד דער מגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬אז ער האט אין‬ ‫די גרעסטע צדיקים וקדושים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫זיין לעבן קיינמאל נישט טועם געווען קיין טעם‬ ‫חטא‪ ,‬אויך האט ער זוכה געווען צו מחבר זיין די‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי בעל רשפי אש מנעשכיז זי"ע‪,‬‬ ‫ניגונים ביי זיין גרויסן רבין דער בעש"ט‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק בעל החוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשעת דאס‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע‪,‬‬ ‫הסתלקות פונעם בעש"ט הקדוש‪ ,‬האט ער‬ ‫הרה"ק רבי ארון לייב מפרמישלאן זי"ע‪,‬‬ ‫געבעטן פון זיין תלמיד דער מגיד מזלאטשוב‪ ,‬אז‬ ‫הרה"ק רבי חיים טירער בעל באר מים חיים‬ ‫ער זאל זינגען זיין ניגון "דער התעוררות רחמים‬ ‫מטשערנאוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫רבים ניגון"‪ ,‬און דער בעש"ט האט דאן צו געזאגט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק הכהן בעל ברית כהונת‬ ‫אז ווען א איד וועט זינגען דעם ניגון מיט א‬ ‫עולם אב"ד קאריץ זי"ע‪,‬‬ ‫התעוררות און תשובה‪ ,‬וועט ער דער בעש"ט זיך‬ ‫הרה"ק רבי משולם פייבוש הלוי העללער מזבאריז‬ ‫מצרף זיין צום ניגון‪ ,‬און ער וועט מעורר זיין רחמים‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫רבים אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫וואס אויף די וועלט איז נישט דא נאך אזא קליינע‬ ‫הרה"ק רבי דוד שלמה אייבשיץ בעל ערבי נחל זי"ע‪,‬‬ ‫נשמה‪ ,‬אבער דער טאטע האט זיין נשמה אויף‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל צמח ד' לצבי המגיד‬ ‫געהויבן צו מעלת נשמת רבי שמעון בר יוחאי ע"ה‪.‬‬ ‫מנודבורנא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ארי' לייב דער שפאלער זיידע זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי פנחס הלוי הורוויץ בעל הפלאה‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מזימיגראד זי"ע‪,‬‬ ‫מפרנקפורט זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דער מגיד‬ ‫מזלאטשוב איז מכוון אלע זיינע כוונות לשם שמים‪,‬‬ ‫אלע צדיקים בדורו און אפילו שפעטער‬ ‫און עס איז ממש אסור צו מבטל זיין דעם צדיק‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דאס גדלות און‬ ‫וקדוש אינמיטן זיין עבודת הקדוש‪.‬‬ ‫קדושה פון דעם הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫געווען למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫הרה"ק מקאברין זי"ע האט געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫"עס וואלטן זיך געוואוינטשן גוטע אידן‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫ער האט מיט זיין עבודת הקדוש מרעיש‬ ‫האבן אזא הייליגע נשמה‪ ,‬ווי דעם גוף קדוש פונעם‬ ‫עולמות געווען און אויף געטון גאר גרויסע זאכן‪,‬‬ ‫מגיד מזלאטשוב זי"ע"‪.‬‬ ‫אפילו יעדע ריר וואס דער צדיק האט געמאכט‪,‬‬ ‫האט געשאקעלט וועלטן‪ ,‬ער האט קיין שום זאך‬ ‫הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע האט‬ ‫אין זיין לעבן נישט געטון אן קיין כוונות נוראות‪.‬‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז ווען ער איז געקומען צו זיין רבין‬ ‫דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬אזוי ווי די רבי‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע האט‬ ‫האט אויף געמאכט זיין הייליגע מויל צו זאגן תורה‪,‬‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מגיד‬ ‫זענען אלע מיינע ספיקות וואס איך האב געהאט אין‬ ‫מזלאטשוב זי"ע האט אנגעטון זיין מלבוש צום‬ ‫די תורה נעלם געווארן‪ ,‬און אזוי ווי די רבי האט אויף‬ ‫דאווענען‪ ,‬און ער האט מחבר געווען די קרסים‬ ‫געהערט זאגן תורה‪ ,‬זענען די ספיקות צוריק‬ ‫שלייפעלעך אויפן בגד‪ ,‬האט ער מיט דעם ממשיך‬ ‫געקומען‪ ,‬און פון דעם האט ער געוויסט אז די‬ ‫געווען א שפע אויבן אין הימל‪ ,‬פאר מער ווי אכט‬ ‫שליסל פון תורה ליגט ביים רבין‪.‬‬ ‫טויזענט כיתות מלאכים‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש דער מגיד האט פון זיך‬ ‫הרה"ק רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעל‬ ‫באמת נישט געהאלטן גארנישט‪ ,‬ער האט בכלל‬ ‫המהרש"ם מברעזאן זי"ע האט דערציילט בשם זיין‬ ‫נישט געהאלטן ביי זיך אז ער דינט דעם באשעפער‬ ‫זיידן הרה"ק רבי אורי מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬אז דער‬ ‫ריכטיג‪ ,‬נאר האט כסדר אנגעהאנגן זיינע מופתים‬ ‫מגיד האט געהאט נשמת רבי אליעזר דמילה ע"ה‪,‬‬ ‫און ישועות‪ ,‬אויף זיין הייליגע טאטע רבי איציקל‬ ‫און דער הייליגער סטרעליסקער זי"ע האט מעיד‬ ‫מדרוהוביטש זי"ע‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער טאטע רבי איציקל מדרוהוביטש‬ ‫זי"ע האט מתקן געווען טויזענט גלגולים אויבן אין‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע‬ ‫הימל‪ ,‬בעפאר ער האט אראפ געברענגט דעם‬ ‫קינדער‪ ,‬און ווי דער טאטע האט געזאגט אויף די‬ ‫הייליגען נשמה פונעם מגיד מזלוטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫אחים הקדושים חמשה ארזים נטיעות טובות אשר‬ ‫נטע והאירו בכל העולם‪ ,‬און געזאגט אז זיי זענען‬ ‫הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני‬ ‫קעגן די חמשה חומשי תורה‪.‬‬ ‫יששכר מדינוב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געהערט פון מגידי אמת‪ ,‬אז זיי האבן געהערט‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מיאמפולה זי"ע‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען מגיד מזלוטשוב זי"ע‪ ,‬אז דאס‬ ‫הרה"ק רבי יצחק בעל אור יצחק מראדוויל זי"ע‪,‬‬ ‫ערשטע מאל ער איז געקומען צום אור שבעת‬ ‫הרה"ק רבי בנימין זאב וואלף מזבאריז זי"ע‪,‬‬ ‫הימים דער בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬האט ער אים‬ ‫הרה"ק רבי משה מזוועהיל זי"ע‪,‬‬ ‫זייער מכבד געווען און געזאגט פאר זיינע‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי מקרעמניץ זי"ע‪,‬‬ ‫תלמידים‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז דער איז א זון פון רבי‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫איציקל מדרוהוביטש‪ ,‬און פאר דעם טאטן רבי‬ ‫רבי דוד הלוי מסטעפין זי"ע‪.‬‬ ‫איציקל האט מען געגעבן א גאר קליינער נשמה‪,‬‬ ‫‪26‬‬ ‫המגיד הקדוש מזלוטשוב זי"ע‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫שב"ק פרשת נצבים וילך כ"ה אלול בשנת‬ ‫אנגעהויבן מורא'דיג צו וויינען‪ ,‬און אנגעפילט ביידע‬ ‫תקמ"א‪ ,‬ביי שלש סעודות בעת רעוא דרעוין‪ ,‬ווען‬ ‫תפילין מיט טרערן‪ ,‬דערנאך האט דער מגיד אויס‬ ‫דער מגיד מזלאטשוב איז געווען נאר ‪ 55‬יאר אלט‪,‬‬ ‫געגאסן די טרערן‪ ,‬און געגעבן די תפילין פארן‬ ‫האט דער צדיק עוסק געווען אין עבודת הקדוש‬ ‫סופר‪ ,‬לפלא גלייך נאך די בר מצוה האט מען דעם‬ ‫פון שבת קודש‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דאס געווען‬ ‫קינד מער נישט דערקענט‪ ,‬ער איז געווארן א‬ ‫מיט א גאר געהויבענע דביקות און אש קודש‪ ,‬דער‬ ‫מתמיד עצום און מקדיש געווען יעדע מינוט פאר‬ ‫צדיק פלעגט די גאנצע צייט ארום גיין מיט א‬ ‫תורה ועבודה‪ ,‬ביז ער איז אויס געוואקסן צו איינע‬ ‫דביקות ביי זיך אין שטוב‪ ,‬נישט איינמאל האט‬ ‫פון די צדיקי הדור‪.‬‬ ‫פאסירט אז די קינדער האבן ממש די לעצטע מינוט‬ ‫צוריק געכאפט דעם טאטן פון אויס גיין על קידוש‬ ‫דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע האט מעיד‬ ‫שמו יתברך פון גרויס דביקות הבורא‪.‬‬ ‫געווען אויף זיך אויף דריי זאכן וואס ער האט זיך‬ ‫צוריק געהאלטן זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫יענע וואך האט זיך געמאכט‪ ,‬אז קיינער איז‬ ‫נישט געווען דארט אין שטוב פונעם צדיק בשעת‬ ‫א‪ .‬ער האט זיך קיינמאל נישט געווארעמט ביים‬ ‫שלש סעודות‪ ,‬און דער צדיק האט עוסק געווען אין‬ ‫אויוון ווינטער‪.‬‬ ‫זיין עבודת הקודש‪ ,‬און האט געזאגט די ווערטער‬ ‫ב‪ .‬ער האט זיך קיינמאל נישט צו געבויגן צום‬ ‫"בהאי רצון אסתליק משה"‪ ,‬פלוצלונג קומט א‬ ‫טעלער עסן‪.‬‬ ‫אייניקעל צו לויפן צום זון הרה"ק רבי יצחק‬ ‫ג‪ .‬ער האט קיינמאל אין לעבן נישט געקראצט דעם‬ ‫מראדוויל זי"ע דערציילן‪ ,‬אז די זיידע גייט אויס‪,‬‬ ‫גוף קדוש‪.‬‬ ‫אבער ווען ער איז אריין געקומען אין שטוב איז‬ ‫•••‬ ‫שוין געווען צו שפעט‪ ,‬און דער הייליגער מגיד‬ ‫מען האט דערציילט בשם די צדיקים‪ ,‬אז דער‬ ‫האט אויס געשריגן שמע ישראל‪ ,‬און צוריק געגעבן‬ ‫הייליגער מגיד מזלוטשוב זי"ע האט כמעט זיין‬ ‫זיין הייליגע נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫גאנצע תורה געלערנט פון זיין גרויסן טאטן רבי‬ ‫איציקל מדרוהוביטש זי"ע‪ ,‬איין טאג אלס קינד איז‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים שבת קודש כ"ד אלול‬ ‫געווארן א ריתחא דאורייתא צווישן דעם צדיק רבי‬ ‫בשנת תקמ"א‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין‬ ‫איציקל זי"ע און זיין זון דער מגיד מזלאטשוב זי"ע‬ ‫שטאט יאמפולי‪.‬‬ ‫וואס איז נאך דאן געווען א קינד‪ ,‬איז דער קינד‬ ‫אוועק געלאפן פון דערהיים‪ ,‬און איז אריין לערנען‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אינעם בראדער קלויז‪ ,‬ווי עס זענען געזעצן און‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געלערנט גרויסע גדולים גאונים בתורה‪ ,‬און אלס‬ ‫ראש ישיבה איז געווען הגה"ק רבי יצחק מהמבורג‬ ‫מעשיות‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ווי באקאנט אז דער הייליגער זון הרה"ק רבי‬ ‫פארשטייט זיך אז די לומדים דארט אינעם‬ ‫בנימין זאב וואלף מזבאריז זי"ע‪ ,‬אלס קינד ביז די‬ ‫קלויז האבן זיך גלייך צוגעכאפט צו דעם קינד וואס‬ ‫בר מצוה איז ער געווען אזוי ווי אנדערע קינדער‪,‬‬ ‫איז געווען א גאון וחריף בתורה‪ ,‬און זענען מיט‬ ‫אבער זיין טאטע זי"ע האט געוויסט‪ ,‬אז דער זוהן‬ ‫דעם קינד געשווימען אינעם ים התלמוד‪ ,‬די‬ ‫האט א גאר הייליגע נשמה‪ ,‬האט די טאטע צו די בר‬ ‫לומדים האבן זיך גאר שטארק געפרייט צו דעם‬ ‫מצוה געלאזט שרייבען די תפילין ביי א גאר‬ ‫קינד‪ ,‬און אזוי איז ער געזעצן און געלערנט ביים‬ ‫חשובע סופר‪ ,‬און געבעטן אז די סופר זאל אים‬ ‫ראש ישיבה רבי יצחק מהמבורג זי"ע פאר דריי‬ ‫ברענגען די תפילין‪ ,‬פאר ער לייגט אריין די‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫פרשיות‪.‬‬ ‫אבער נאך דריי טאג איז ער צוריק אהיים‬ ‫ווען די סופר האט גענדיגט שרייבען די‬ ‫געגאנגען צו זיין טאטן‪ ,‬די לומדים פון קלויז האבן‬ ‫פרשיות‪ ,‬האט ער געברענגט די תפילין צום טאטן‬ ‫‪27‬‬ ‫עולם הבא‪ ,‬וועל איך אויך נישט נעמען קיין רבנות‪,‬‬ ‫געהאט גרויס חלישות הדעת אז דער קינד קומט‬ ‫ווייל איך בין נישט ראוי דערצו‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫מער נישט‪ ,‬זענען זיי אריבער צום שטוב פונעם‬ ‫בעש"ט הקדוש זיך צעשמייכלט און געזאגט פארן‬ ‫קינד‪ ,‬און געפרעגט פארוואס ער קומט מער נישט‬ ‫תלמיד‪ ,‬מיכל'י איך האב דיך נאר געוואלט אויס‬ ‫צו זיי אין קלויז‪.‬‬ ‫פראבירן אויב די מיינסט דאס באמת‪ ,‬און יעצט זעה‬ ‫איך אז די רעדט נאר אמת‪.‬‬ ‫האט דער הייליג קינד געזאגט פאר די לומדים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וויסן זאלט איר‪ ,‬אז איך האב באמת זייער הנאה‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מיאמפולי זי"ע האט‬ ‫געהאט צו לערנען ביי ענק אין קלויז‪ ,‬אבער זייט‬ ‫דערציילט איבער די גרויסקייט פון זייער מאמע‪,‬‬ ‫איך האב אנגעהויבן רעדן און לערנען די א"ב ביז‬ ‫אז די מאמע האט זוכה געווען כסדר צו גילוי אליהו‬ ‫היינט‪ ,‬האב איך נישט געלערנט קיין תורה פון‬ ‫הנביא ז"ל‪ ,‬און רבי יצחק דערציילט‪ ,‬פון ווי ער האט‬ ‫קיינעם אויסער פון מיין גרויסן טאטן‪.‬‬ ‫דאס געוויסט‪ ,‬ווייל אמאל האט פאסירט ביים‬ ‫טאטן דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫און אייביג ווען איך האב געלערנט ביי מיין‬ ‫ווי באקאנט האט ער א לאנגע צייט געלעבט חי'‬ ‫טאטן‪ ,‬האב איך געזען ווי די אותיות פון די תורה‬ ‫צער און נישט געהאט קיין געלט מיט וואס צו‬ ‫וואס זענען ארויס געקומען פון מיין טאטן'ס מויל‪,‬‬ ‫שפייזן די שטוב‪.‬‬ ‫זענען געווען ממש ווי א פייער א אש דקדושה‪,‬‬ ‫אבער ביים גאון וקדוש רבי יצחק מהמבורג האב‬ ‫איין יאר ערב סוכות האט די רעבעצין געזען‪,‬‬ ‫איך דאס נישט געזען‪ ,‬און דערפאר האב איך‬ ‫אז איר מאן איז זייער בצער‪ ,‬האט זי געפרעגט פון‬ ‫מחליט געווען‪ ,‬זיך צו איבער בעטן מיטן טאטן‬ ‫איר הייליגע מאן וואס עס גייט פאר‪ ,‬האט דער‬ ‫אפילו מיר זענען נישט אויף איין דרך אין תורה‪,‬‬ ‫הייליגער מגיד געזאגט‪ ,‬וואס זאל איך טון אז עס‬ ‫נאר כדי ווייטער זוכה זיין צו ווייטער זעהן דעם‬ ‫איז ערב סוכות און איך האב נישט קיין געלט צו גיין‬ ‫אש התורה פונעם טאטן‪.‬‬ ‫קויפן א שיינעם אתרוג פאר יו"ט‪ ,‬און דערפאר איז‬ ‫•••‬ ‫דער מגיד געווען זייער צעבראכן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלמה בעל תפארת שלמה‬ ‫מראדומסק זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען‬ ‫האט די מאמע געזאגט פארן טאטן‪ ,‬איך האב‬ ‫דער תלמיד דער מגיד מזלאטשוב זי"ע איז געווען‬ ‫א שטיק צייט צוריק פארקויפט מיין צירונג‪ ,‬און א‬ ‫ביי זיין רבין דער בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬זענען אידן‬ ‫חלק פון די געלט האב איך באהאלטן צו קענען‬ ‫פון איינע פון די חשובע שטעט געקומען בעטן‬ ‫חתונה מאכן די קינדער‪ ,‬אבער אזוי ווי איך זעה דיין‬ ‫דעם בעש"ט‪ ,‬אז ער זאל פאר זיי אויס קלויבען א‬ ‫צער‪ ,‬בין איך מסכים צו געבן דאס געלט פארן‬ ‫רב וואס זאל קומען דינען אלס רב ביי זיי אין‬ ‫אתרוג‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע געבעטן זיין‬ ‫תלמיד רבי מיכל'י‪ ,‬אז ער זאל נעמען דאס רבנות‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז די טאטע איז געווארן‬ ‫שטארק בשמחה‪ ,‬און דער טאטע איז גלייך ארויס‬ ‫אבער דער צדיק וואס האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫זיכן א שיינעם אתרוג פאר יו"ט‪ ,‬אונז די קינדער‬ ‫ממאס געווען ברבנות‪ ,‬און באמת געהאלטן אז ער‬ ‫האט דער טאטע איבער געגעבן די אחריות צו‬ ‫איז נישט ראוי צו זיין א מנהיג ישראל‪ ,‬האט ער‬ ‫בויען די סוכה‪ ,‬און די טאטע האט טאקע געטראפן‬ ‫געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז ער וועט בשום אופן אויף‬ ‫א שיינעם אתרוג לכבוד יו"ט‪ ,‬און די טאטע האט‬ ‫קיין שום וועג נישט נעמען דאס רבנות‪ ,‬האט דער‬ ‫געהאט פון דעם גרויס נחת רוח און איז געווען‬ ‫בעש"ט הקדוש זיך זייער צעבייזערט אויף זיין‬ ‫זייער בשמחה‪.‬‬ ‫תלמיד און געזאגט‪ ,‬אויב וועסטו נישט צו הערן צו‬ ‫מיינע ווערטער און נעמען דאס רבנות‪ ,‬וועסטו‬ ‫סוכות ביינאכט ווען דער טאטע איז אהיים‬ ‫פארלירן די וועלט און אויך יענע וועלט‪.‬‬ ‫געקומען עסן אין די סוכה‪ ,‬איז די מאמע אריין‬ ‫געקומען אין די סוכה הערן קידוש‪ ,‬אבער אזוי ווי‬ ‫האט דער תלמיד געזאגט פארן רבין‪ ,‬אפילו‬ ‫זי קומט אריין אין די סוכה‪ ,‬האט די מאמע‬ ‫איך וועל פארלירן מיין עולם הזה און אויך מיין‬ ‫‪28‬‬ ‫•••‬ ‫אנגעהויבן זייער וויינען‪ ,‬די טאטע און אויך אונז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מגיד‬ ‫האבן נישט פארשטאנען וואס גייט פאר‪ ,‬אבער די‬ ‫מזלאטשוב זי"ע איז געווען נאך די חתונה‪ ,‬איז ער‬ ‫מאמע איז גלייך נאך קידוש ארויס פון די סוכה‪,‬‬ ‫געזעצן על התורה ועבודת השם כמעט דעם גאנצן‬ ‫אבער צופרי ווען די טאטע האט געבענטשט‬ ‫טאג אין דעם בראדער קלויז‪ ,‬דארט אינעם קלויז‬ ‫אתרוג‪ ,‬האט ער געלאזט ריפן די רעבעצין אז זי‬ ‫האבן דאן געלערנט גרויסע גאונים וגדולים בתורה‪,‬‬ ‫זאל אויך בענטשן אתרוג‪ ,‬אבער אזוי ווי זי קומט‬ ‫און דער הייליגער מגיד האט שוין דאן גאר אסאך‬ ‫אריין אין די סוכה‪ ,‬הייבט די מאמע נאכאמאל אן‬ ‫עוסק געווען בתורת הקבלה‪.‬‬ ‫ביטערלעך וויינען‪.‬‬ ‫אבער יענע צייט האבן רוב פון די וואס האבן‬ ‫דאס איז שוין געווען א גרויסע חידוש פארן‬ ‫געלערנט קבלה‪ ,‬דאס געלערנט באהאלטן‪ ,‬אבער‬ ‫טאטן דער מגיד מזלאטשוב‪ ,‬האט ער געפרעגט די‬ ‫דער צדיק האט געלערנט קבלה אפען‪ ,‬און די‬ ‫מאמע וואס איז די סיבה פארוואס די וויינסט‪ ,‬האט‬ ‫לומדים דארט אין קלויז האבן זיך זייער געבייזערט‬ ‫די מאמע זייענדיג געשטיקט אין טרערן געזאגט‪,‬‬ ‫אויפן מגיד‪ ,‬אז ער האלט זיך ח"ו גרעסער ווי די‬ ‫וואס זאל איך טון‪ ,‬אז אייביג ווען איך קום אריין אין‬ ‫אנדער לומדים‪ ,‬און דערפאר האבן די לומדים‬ ‫די סוכה‪ ,‬האב איך די זכי' צו זעהן אליהו הנביא ז"ל‪,‬‬ ‫אנגעהויבן מצער זיין דעם צדיק און מען האט פון‬ ‫אבער דאס יאר סוכות אויך נעכטן ביינאכט און אויך‬ ‫אים חוזק געמאכט און געלאכט‪.‬‬ ‫יעצט צופרי‪ ,‬האב איך נישט געזען אליהו הנביא‪ ,‬און‬ ‫איך פארשטיי זיכער אז דאס איז וועגן מיינע עוונות‪,‬‬ ‫איין טאג איז איינעם איינגעפאלן ווי אזוי ער‬ ‫ווייל די בוסט דאך א צדיק גמור‪ ,‬איז ווי אזוי זאל‬ ‫קען מאכן חוזק פונעם מגיד‪ ,‬ער האט גענומען‬ ‫איך נישט וויינען‪.‬‬ ‫אפאר מטבעות‪ ,‬און ער איז צו געגאנגען צום צדיק‬ ‫רבי מיכל‪ ,‬און ער האט געגעבן די פרוטות אלס‬ ‫האט דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע‬ ‫פדיון‪ ,‬און דער איד האט מזכיר געווען זיין ווייב‪ ,‬אז‬ ‫געזאגט פאר די מאמע‪ ,‬אז ער איז איר מבטיח‪ ,‬אז‬ ‫זי איז נישט געזונט און ברויך א רפואה‪.‬‬ ‫זי וועט ווייטער זעהן אליהו הנביא ז"ל אין די סוכה‪,‬‬ ‫און כך הוה פון דאן יעדעס מאל די מאמע איז אריין‬ ‫דער צדיק האט גענומען די מטבעות און דאס‬ ‫געקומען אין די סוכה‪ ,‬האט זי ווייטער זוכה געווען‬ ‫געווארפן פון איין האנט צו די אנדערע‪ ,‬און דאן‬ ‫צו זעהן אליהו הנביא‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬איך קען דיר‬ ‫נישט העלפן ברענגען א רפואה פאר דיין ווייב‪.‬‬ ‫שפעטער האט די טאטע אונז געזאגט די‬ ‫סיבה‪ ,‬פארוואס אליהו הנביא איז נישט געקומען‬ ‫דער איד איז אוועק פון דעם צדיק‪ ,‬און האט‬ ‫בעפאר‪ ,‬ווייל קעגן איבער די הויז פונעם מגיד איז‬ ‫הנאה געהאט אז ער האט גוט אויס גע'נער'ט דעם‬ ‫געשטאנען א בית עבודה זרה‪ ,‬און אויפן דאך איז‬ ‫רבי מיכל‪ ,‬און ער האט דערציילט פאר זיינע חברים‬ ‫געווען א שתי וערב‪ ,‬און אויב די זין שיינט אויפן‬ ‫די גאנע מעשה און געזאגט‪ ,‬אז באמת איז דאס‬ ‫שתי וערב‪ ,‬ווערט דערפון א שאטן אויף די ערד‪ ,‬און‬ ‫ווייב בכלל נישט קראנק‪ ,‬נאר ער האט דא חוזק‬ ‫דער הייליגער מגיד האט יעדעס יאר ביים אויף‬ ‫געמאכט פון דעם רבי מיכל‪.‬‬ ‫שטעלן די סוכה‪ ,‬געמאכט זיכער אז די שאטן פונעם‬ ‫שתי וערב זאל נישט אנקומען אויף די סוכה‪.‬‬ ‫אבער נאך אפאר מינוט קומט א שליח פון די‬ ‫שטוב פון דעם איד‪ ,‬און זאגט אים אז ער זאל שנעל‬ ‫אבער וויבאלד די קינדער האבן יענעם יאר‬ ‫אהיים קומען‪ ,‬ווייל זיין ווייב איז פלוצלונג‬ ‫אויף גישטעלט די סוכה האבן זיי נישט אכטונג‬ ‫געפרעליך קראנק געווארן און זי איז ממש אין א‬ ‫געגעבן דעראויף‪ ,‬און דערפאר האט אליהו הנביא‬ ‫סכנה ‪ ,‬דער איד האט זיך שטארק דערשראקן און‬ ‫נישט געוואלט קומען אין די סוכה‪ ,‬אבער דער‬ ‫איז מיט אלע זיינע חברים אהיים געלאפן‪ ,‬מען‬ ‫מגיד האט געפויעלט ביי אליהו הנביא‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫האט פראבירט אלעס צו טון מיט די פרוי‪ ,‬אבער‬ ‫קומען אין די סוכה אין די צייט ווען די זין שיינט‬ ‫ליידער איז די פרוי גאר שנעל נפטר געווארן‪ ,‬דאן‬ ‫נישט אויפן סוכה‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫מיום הולדם ביז יעצט‪ ,‬ממילא איז יעדער איינער‬ ‫האבן די לומדים שוין געזען‪ ,‬אז דא רעדט מען פון‬ ‫נתעורר געווארן לתשובה‪ ,‬און אלע מענטשן זענען‬ ‫גאר א הייליגער מענטש‪ ,‬און פון דאן האט מען דעם‬ ‫געגאנגען אין שול בעטן ביי השי"ת סליחה וכפרה‬ ‫צדיק רבי מיכל המגיד מזלוטשוב זי"ע אפ געלאזט‬ ‫אויף אלע זייערע מעשים‪ ,‬האט דער רבי ר' אלימלך‬ ‫און מער נישט מצער געווען‪.‬‬ ‫ווייטער דערציילט בענוות קדשו‪" ,‬ווען איך האב‬ ‫•••‬ ‫דאס געהערט‪ ,‬בין איך שוין נישט געגאנגען צו רבי‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז ווען מען איז אריין‬ ‫מיכל'י‪ ,‬ווייל איך האב מורא געהאט ער וועט מיר‬ ‫געקומען זיך מזכיר זיין צום צדיק וקדוש דער מגיד‬ ‫אויך זאגן אלע מיינע מעשים"‪.‬‬ ‫מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק געזען אויפן‬ ‫•••‬ ‫שטערן פון דעם איד אלע זיינע מעשים‪ ,‬און דער‬ ‫אמאל האט פאסירט‪ ,‬אז דער הייליגער מגיד‬ ‫צדיק האט כסדר מוסר געזאגט פאר אידן אז מען‬ ‫מזלאטשוב זי"ע איז זייער קראנק געווארן‪ ,‬די‬ ‫זאל תשובה טון און זיך פירן ריכטיג‪.‬‬ ‫הייליגער קינדער פונעם צדיק האבן נישט געוויסט‬ ‫וואס צו טון‪ ,‬זענען זיי אן די רשות פונעם טאטן‬ ‫איינמאל איז דער צדיק געווען אין א שטאט ווי‬ ‫אריבער געפארן מזכיר זיין דעם טאטן ביים צדיק‬ ‫ער איז נאך בעפאר נישט געווען‪ ,‬און די אידן פון‬ ‫הדור הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬ווייל יענע‬ ‫שטאט האבן נישט געוויסט פון זיין גדלות און‬ ‫צייט איז געווען עפעס חילוקי דעות צווישן דעם‬ ‫קדושה‪ ,‬זענען די אידן געקומען זיך מזכיר זיין און‬ ‫מגיד און רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬און דערפאר האבן זיי‬ ‫בעטן א ברכה פון דעם צדיק‪ ,‬און פארשטייט זיך אז‬ ‫נישט דערציילט פארן טאטן אז זיי גייען‪.‬‬ ‫דער מגיד האט אלע אידן מוסר געזאגט אויף‬ ‫זייערע מעשים‪ ,‬איז א איד אריין צום רבין אין‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען צום צדיק רבי פנחס‬ ‫שטוב‪ ,‬און ער האט אראפ געריקט זיין היט אויפן‬ ‫מקאריץ‪ ,‬האט זיי דער צדיק געזאגט‪ ,‬איר זאלט‬ ‫שטערן‪ ,‬כדי דער צדיק זאל נישט קענען זעהן זיינע‬ ‫וויסן אז דער טאטע איז א צדיק וקדוש און א‬ ‫מעשים‪ ,‬אבער גלייך האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬איר‬ ‫גרויסע פרוש און ער האט נישט קיין הנאה פון די‬ ‫מיינט אז איך קען נישט דורך קוקען דעם היט‪ ,‬און‬ ‫וועלט‪ ,‬אבער עס איז דא א מאכל וואס הייסט )קעז(‪,‬‬ ‫ער האט גלייך אויס גערעכנט די מעשים פון יענעם‬ ‫און דער מאכל איז זייער מקטרוג אויפן טאטן‪,‬‬ ‫איד‪.‬‬ ‫וויבאלד ער האט דאס נאך קיינמאל נישט טועם‬ ‫•••‬ ‫געווען‪ ,‬זעהט'ס אז דער טאטע זאל טועם זיין פון‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‬ ‫דעם מאכל‪ ,‬וועט ער אי"ה געזונט ווערן‪ ,‬און די‬ ‫האט זעהר געשעצט דעם רבי מיכל'י‪ ,‬איינמאל האט‬ ‫קינדער האבן אויס געפאלגט וואס דער צדיק האט‬ ‫דער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געהייסן‪ ,‬און דער מגיד איז טאקע געזונט געווארן‪.‬‬ ‫איינמאל ווען ער האט געהערט אז רבי מיכל'י‬ ‫געפינט זיך אין א שטאט עטליכע מייל אוועק פון‬ ‫און דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ‬ ‫זיין שטאט ליזענסק‪ ,‬האט ער זיך געוואלט טרעפן‬ ‫זי"ע האט צו געלייגט פאר די קינדער פונעם מגיד‪,‬‬ ‫מיט רבי מיכל'י‪ ,‬אבער ווען ער קומט אן צום‬ ‫די סיבה פארוואס דער טאטע האט מיט מיר‬ ‫ערשטן הויז ביים עק שטאט‪ ,‬זעט ער אז קיינער‬ ‫חילוקי דעות איז‪ ,‬ווייל ווי באוויסט איז דער‬ ‫איז נישט דארט‪ ,‬איז ער געגאנגען ווייטער‪ ,‬און צו‬ ‫הייליגער מגיד מזלאטשוב געווען דער ערשטער‬ ‫יעדן הויז וואו ער איז אנגעקומען האט ער קיינעם‬ ‫פון די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וואס האבן‬ ‫נישט געפונען‪ ,‬אויסער אין איין הויז האט ער געזען‬ ‫אנגעהויבן דאווענען שפעט‪ ,‬און גאר אסאך גדולים‬ ‫אן אלטע פרוי קאכן‪.‬‬ ‫און צדיקים בדורו ובתוכם דער הייליגער נודע‬ ‫ביהודה זי"ע און דער פרי מגדים זי"ע האבן גאר‬ ‫האט דער רבי ר' אלימלך איר געפרעגט‪,‬‬ ‫שטארק מחלק געווען אויף דעם מנהג‪.‬‬ ‫"פארוואס זעט מען קיינעם נישט אין די הייזער‪ ,‬און‬ ‫די גאסן זענען ליידיג"‪ ,‬האט די זקנה דערציילט‪,‬‬ ‫אבער שפעטער האט דער הייליגער בעל‬ ‫היינט איז דא אנגעקומען דער צדיק רבי מיכל'י‪,‬‬ ‫הפלאה זי"ע געזאגט פארן נודע ביהודה‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫און ער האט דא געמאכט היינט יום כיפור‪ ,‬ער האט‬ ‫אפ לאזן דעם מגיד מזלאטשוב‪ ,‬ווייל דער ברודער‬ ‫יעדן געזאגט זייערע עבירות וואס זיי האבן געטוען‬ ‫‪30‬‬ ‫ווען דער צדיק איז אריין געקומען אין שטוב‪,‬‬ ‫רבי שמעלקא מניקלשבורג האט מעיד געווען אויף‬ ‫האט ער געזאגט פארן מגיד ממזריטש‪ ,‬איך‬ ‫דעם מגיד מזלאטשוב‪ ,‬אז אלע זיינע מעשים זענען‬ ‫פארשטיי נישט פארוואס איר זענט אזוי בצער‪ ,‬איך‬ ‫כל כולו לשם שמים‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער‬ ‫גלייב באמונה שלימה אז דער זון דער חולה וועט‬ ‫נודע ביהודה אויף געהערט מחלק זיין אויפן‬ ‫נאך היינט נאכט עסן מיט אונז א סעודה‪.‬‬ ‫הייליגען מגיד מזלאטשוב‪.‬‬ ‫לפלא נישט לאנג נאכדעם איז בעסער‬ ‫אבער זאגט דער צדיק רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬די‬ ‫געווארן פארן קינד‪ ,‬און אזוי ווי דער צדיק האט‬ ‫סיבה פארוואס דער מגיד דאווענט שפעט איז‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬האט דער קינד שוין ביינאכט געגעסן‬ ‫ווייל מיט זיין דאווענען איז ער מעלה אלע תפילות‬ ‫מיטן טאטן א סעודה‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ישראל וואס זענען נישט געדאווענט געווארן ווי עס‬ ‫מזריטשער מגיד געזאגט‪ ,‬איך האב נישט געזען‬ ‫ברויך צו זיין‪ ,‬און דער טאטע זיכט יעדן טאג מיינע‬ ‫קיין שום דרך פאר א רפואה פארן קינד‪ ,‬אבער דער‬ ‫תפילות זאגט דער רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬און דער‬ ‫מגיד מזלאטשוב מיט זיין גרויסע אמונה און בטחון‬ ‫טאטע זעהט נישט די תפילות‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האט געברענגט א רפואה פארן קינד‪.‬‬ ‫טראכט ער ביי זיך‪ ,‬אז אפשר ח"ו דאווען איך נישט‬ ‫•••‬ ‫ווי עס דארף צו זיין און מיינע תפילות ווערן נדחה‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט די פאלגענדע עובדא‪,‬‬ ‫דער הייליגער זלאטשובער מגיד זי"ע‪ ,‬איז אמאל‬ ‫אבער זאגט פארן טאטן‪ ,‬אז מיינע תפילות‬ ‫איינגעשטאנען ביי זיין תלמיד‪ ,‬דער הייליגער צמח‬ ‫ברויכן נישט קיין מלאכים אדער שרפים וואס זאלן‬ ‫ד' לצבי מנדבורנא זי"ע‪ ,‬און ווען עס איז‬ ‫דאס ארויף טראגן‪ ,‬ווייל זיי קומען אן גלייך צום כסא‬ ‫אנגעקומען דער זמן פון תפלת שחרית‪ ,‬איז דער‬ ‫הכבוד צום הייליגען באשעפער‪ ,‬און דערפאר זעהט‬ ‫זלאטשובער מגיד אריינגעקומען אין בית המדרש‬ ‫ער נישט מיינע תפילות‪.‬‬ ‫אנגעטוען מיט די טלית ותפילין‪ ,‬און זיך‬ ‫•••‬ ‫ארומגעדרייט עטליכע מאל‪ ,‬און צוריק געגאנגען‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז יעדעס מאל דער הייליגער‬ ‫צו זיין חדר‪ ,‬די תלמידים אין בית המדרש האבן זיך‬ ‫מגיד מזלאטשוב זי"ע האט זיך אויף געשטעלט אין‬ ‫ארומגעקוקט מיט פארוואונדערונג‪ ,‬וואס איז‬ ‫ביהמ"ד אויפן ארון קודש צו זאגן מוסר פאר אידן‪,‬‬ ‫היינט געשען אז דער רבי וויל נישט דאווענען מיט‬ ‫האט ער זיך קודם אויס געדרייט צום ארון קודש‬ ‫אונז‪.‬‬ ‫און געזאגט‪" ,‬רבוש"ע פאר דיר זאג איך‪ ,‬אז דיינע‬ ‫אידישע קינדער זענען הייליג און וואויל און זיי ווילן‬ ‫פלוצלונג איז דער הייליגער תלמיד רבי‬ ‫נאר טון דיין רצון‪ ,‬און די מוסר וואס איך זאג פאר זיי‬ ‫הירש'לע בעל צמח ד' לצבי מנאדבורנא זי"ע‬ ‫איז פאר זייער טובה און פאר דיין כבוד‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫ערשינען‪ ,‬און געזאגט צו די תלמידים‪" ,‬איר זענט‬ ‫זיך מחזק זיין אין דיינע מצות און נענטער ווערן צום‬ ‫טאקע גארנישט שולדיג‪ ,‬אבער עס געפינט זיך דא‬ ‫גרויסן באשעפער"‪.‬‬ ‫צווישן אונז א יונגערמאן‪ ,‬וואס איז א שורש פורה‬ ‫•••‬ ‫ראש ולענה‪ ,‬און ס'איז אין אים איינגעווארצלט‬ ‫הרה"ק רבי שלמה'קע מזוועהיל זי"ע האט‬ ‫אפיקורסות פון כת ש"ץ ימ"ש‪ ,‬און ביז ווילאנג‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק דער מגיד‬ ‫מ'וועט נישט מקיים זיין "ובערת הרע מקרבך"‪ ,‬וועט‬ ‫מזלאטשוב זי"ע געקומען קיין מעזריטש צום‬ ‫דער רבי נישט דאווענען מיט אונז"‪.‬‬ ‫הייליגע מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬אבער ווען ער איז‬ ‫אנגעקומען האבן די גבאים געזאגט‪ ,‬אז יעצט קען‬ ‫און דער תלמיד רבי הערשעלע זאגט ווייטער‪,‬‬ ‫מען נישט אריין גיין צום מגיד‪ ,‬וויבאלד איינע פון‬ ‫"א סימן זאלט איר האבן ווער עס איז דער‬ ‫זיינע קינדער זענען גאר שטארק קראנק‪ ,‬און דער‬ ‫אפיקורוס‪ ,‬ביי דעם וואס עס געפינט זיך אין זיין‬ ‫מגיד וויל נישט קיינעם אויף נעמען‪.‬‬ ‫ארעם א ספר הזוהר‪ ,‬וואס איז דערין אנגעצייכנט‬ ‫תגין אין א געשטאלט פון שתי וערב רח"ל‪ ,‬וואס‬ ‫אבער דער מגיד מזלאטשוב האט נישט‬ ‫דערמיט וויל ער מכשיל זיין די וואס לערנען אין‬ ‫געוואלט הערן פון גארנישט‪ ,‬און ער איז אריין אין‬ ‫דעם‪ ,‬און פארשטייען נישט מדקדק צו זיין אין די‬ ‫שטוב פונעם מגיד ממזריטש‪.‬‬ ‫‪31‬‬ ‫דער חסיד איז אנגעקומען און די שטאט ווי‬ ‫תגין‪ ,‬און דורכדעם וועלן זיי ח"ו נמשך ווערן צו‬ ‫דער צדיק רבי אברהם חיים זי"ע האט געוואוינט‪,‬‬ ‫מינות ואפיקורסות"‪.‬‬ ‫ער איז דארט געזעצן אפאר טאג און באטראכט‬ ‫דעם עבודה פון דער צדיק איבערן טאג‪ ,‬אבער ער‬ ‫אלזא‪ ,‬דארף מען אים אפירנעמען און‬ ‫האט נישט געזען קיין ספעציעלע זאך וואס דער‬ ‫צונעמען פון אים די ספרים‪ ,‬און רבי הירש'לע‬ ‫צדיק טוט‪ ,‬וואס זאל אים געבן א דרך אין עבודת‬ ‫פארענדיגט‪" ,‬מען ברויך רעדן מיט אים ער זאל‬ ‫השם צו פטור ווערן פון די מחשבות זרות‪.‬‬ ‫תשובה טוען‪ ,‬אולי בלבבו יבין ושב ורפא לו"‪.‬‬ ‫איין טאג האט ער געבעטן פונעם צדיק רבי‬ ‫אזוי איז טאקע געווען‪ ,‬די תלמידים האבן אים‬ ‫אברהם חיים זי"ע‪ ,‬אז ער זאל אים אויס רעכענען‬ ‫תיכף אפיר געזוכט‪ ,‬און אים נישט צורוה געלאזט‬ ‫זיין סדר היום‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬יעדע נאכט‬ ‫ביז ער האט תשובה געטוען‪ ,‬און אויף זיך מקבל‬ ‫רייניג איך די גלאזענע כלים‪ ,‬און איך ארבעט אזוי‬ ‫געווען מער נישט צו זינדיגן‪ ,‬ערשט דאן איז דער‬ ‫לאנג ביז עס איז ציכטיג ריין‪ ,‬דערנאך רייניג איך‬ ‫הייליגער זלאטשובער מגיד אריין געקומען‬ ‫דעם שטוב און איך ארבעט אזוי לאנג‪ ,‬ביז עס איז‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫אינגאצן זויבער אז עס זאל זיין ריין אז עס זאל‬ ‫פאסן פאר א שר אדער א מלך דא צו איינשטיין‪,‬‬ ‫ווען מען האט פארענדיגט דאס דאווענען‪,‬‬ ‫אויך אינדערפרי גיי איך נאכאמאל איבער דאס‬ ‫האט מען זיך פארזאמלט ארום רבי הירש'לע‪ ,‬און‬ ‫גאנצע שטוב צו מאכן זיכער‪ ,‬אז אלעס איז ציכטיג‬ ‫מיט וואונדער אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער האט‬ ‫ריין‪ ,‬ווייל אויב לאזט מען שמיץ פאר לענגער‬ ‫ביז היינט גארנישט געטוען וועגן דעם אפיקורס‪,‬‬ ‫ווערט עס שווערער צו רייניגן‪.‬‬ ‫"האט מען דאס מן השמים נאר מגלה געווען ווען‬ ‫דער זלאטשובער מגיד איז געקומען"‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫דער חסיד איז צוריק צום מגיד און מיט‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איך האב שוין געוואוסט פון דעם‬ ‫וואונדער דערציילט פארן מגיד דעם סדר היום פון‬ ‫אפיקורס זייט ער דאוונט ביי מיר אין ביהמ"ד"‪.‬‬ ‫דעם צדיק רבי אברהם חיים מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫ער האט געפרעגט דעם הייליגען מגיד‪ ,‬אויב פאר‬ ‫נאר די סיבה פארוואס איך האב דאס נישט‬ ‫דעם האט ער אים דארט געשיקט פאר א דרך אין‬ ‫מגלה געווען ביז יעצט איז‪ ,‬ווייל ווען א גרויסע‬ ‫עבודת השם‪.‬‬ ‫נשמה וואס וועט וויסן אלעס מיט רוח הקודש‪,‬‬ ‫קומט אראפ אויף דער וועלט‪ ,‬ווארנט מען אן די‬ ‫האט דער מגיד געזאגט‪ ,‬טאקע דאס האב איך‬ ‫נשמה‪ ,‬זי זאל נישט מגלה זיין קיין זאכן וואס איז‬ ‫דיך געוואלט לערנען‪ ,‬אז ח"ו ווען א איד באקומט‬ ‫שייך צו די בחירה פונעם מענטש‪ ,‬און פונקט ווי‬ ‫א מחשבה זרה אין מח‪ ,‬דארף א איד געדענקען‪ ,‬אז‬ ‫דער וואס מאכט וויין פעסער‪ ,‬בינדט ארום די‬ ‫ווי לענגער מען לאזט דעם מחשבה אינעם מוח‪,‬‬ ‫פעסער מיט אייזערנע קייטן‪ ,‬כדי דער וויין זאל‬ ‫אלס שווערער איז דאס ארויס צו נעמען‪ ,‬דערפאר‬ ‫נישט איבעררינען‪ ,‬אזוי בינדט מען צו דעם צדיק‬ ‫ברויך א איד יעדן טאג און אפילו מער ווי איינמאל‬ ‫ער זאל נישט מגלה זיין וואס ער זעט און הערט‪,‬‬ ‫א טאג‪ ,‬רייניגען די מחשבות דורך תפילה און תורה‬ ‫נאר ווען עס קומט אן די ריכטיגע צייט‪.‬‬ ‫און דאס היט אפ א מענטש אז די מחשבות זרות‬ ‫•••‬ ‫זאלן זיך נישט אריין כאפן ביי אים און ח"ו בלייבן‬ ‫איינמאל איז א חסיד געקומען צום מגיד‬ ‫אויף א לאנגע צייט‪.‬‬ ‫מזלוטשוב זי"ע און זיך אפגערעדט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫•••‬ ‫ליידער מחשבות זרות וואס שטערן אים אין זיין‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אברהם חיים בעל אורח‬ ‫עבודת השם‪ ,‬און געבעטן פונעם מגיד אז ער זאל‬ ‫לחיים מזלוטשוב זי"ע‪ ,‬האט אמאל בחלומו געזען‪,‬‬ ‫אים געבן א עצה ווי אזוי ער זאל פטור ווערן פון די‬ ‫ווי זיין הייליגע רבי דער מגיד מזלאטשוב זי"ע‬ ‫מחשבות וואס לאזן אים נישט דינען דעם‬ ‫זיצט אינדרויסן פון גן עדן‪ ,‬ער איז געווען זייער‬ ‫באשעפער בטהרה‪ ,‬האט אים דער מגיד געשיקט‪,‬‬ ‫צובראכן דערפון און געהאט גרויס צער און עגמת‬ ‫אז ער זאל גיין צו זיין תלמיד הרה"ק רבי אברהם‬ ‫נפש‪ ,‬האט ער געפאסט תעניתים‪ ,‬נאכדעם האט ער‬ ‫חיים מזלאטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫‪32‬‬ ‫מען ניט"‪ ,‬ווען א צדיק כאפט אהן מיט דער האנט‬ ‫נאכאמאל געזען בחלומו‪ ,‬אז זיין רבי זיצט נאך‬ ‫א חפץ‪ ,‬בויט ער דערמיט עולמות‪ ,‬און ווען ער‬ ‫אלס אינדרויסן פון גן עדן‪ ,‬האט ער געוואלט‬ ‫לייגט דאס אראפ‪ ,‬און א צווייטער רירט דאס פון‬ ‫נאכאמאל אנהייבן פאסטן‪.‬‬ ‫פלאץ‪ ,‬איז ער דערמיט מחריב עולמות ר"ל‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער זיין רבי האט זיך מגלה געווען צו אים‬ ‫ווי באוויסט איז דער צדיק וקדוש רבי מרדכי‬ ‫און געזאגט‪ ,‬מיין נישט ח"ו אז איך בין אינדרויסן פון‬ ‫מנעשכיז זי"ע געווען א גרויסע בעל מופת‪ ,‬איינמאל‬ ‫גן עדן‪ ,‬ווייל איך בין ח"ו נישט ראוי אריין צו גיין אין‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬ווען איך וואלט געהאט דעם‬ ‫גן עדן‪ ,‬נאר איך וויל נישט אריינגיין‪ ,‬ווייל איך פאר‬ ‫רבין'ס רבי מיכל'ע זלאטשובער'ס טיש‪ ,‬מיט דעם‬ ‫ארבעט מעשים ארויס צו נעמען נשמות פון גיהנום‪,‬‬ ‫רבין'ס בעכער‪ ,‬וואלט איך געקענט מחייה מתים‬ ‫און איך האב מיך אונטער גענומען‪ ,‬אז ווילאנג עס‬ ‫זיין‪ ,‬לימים איז די רבי געווען ביי זיין רבין'ס שטוב‪,‬‬ ‫איז נאך דא א אידישע נשמה אין גיהנום‪ ,‬גיי איך‬ ‫און געטרינקען א קאווע אונעם כוס פונעם מגיד‪,‬‬ ‫נישט אריין אין גן עדן‪.‬‬ ‫און די רעבעצין פונעם מגיד האט געזאגט פארן‬ ‫•••‬ ‫רבין‪ ,‬איר האט דאך געזאגט‪ ,‬אז אויב איר וואלט‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי מיכל המגיד מזלאטשוב‬ ‫געהאט דעם כוס פונעם מגיד קענט מחיה מתים‬ ‫זי"ע איז אמאל געקומען קיין מעזריטש‪ ,‬און ער‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫האט געשיקט זיין זוהן רבי איציק'ל ראדווילער‬ ‫זי"ע‪ ,‬וועלכע איז נאך געווען יונג‪ ,‬אז ער זאל גיין‬ ‫און די רעבעצין דערציילט פארן צדיק רבי‬ ‫זעהן צו מ'קען יעצט שלום נעמען ביים מגיד‬ ‫מרדכי מנעשכיז זי"ע‪ ,‬דא אין שטאט איז דא א כלה‬ ‫ממזריטש‪ ,‬איז ער געגאנגען און געפונען דעם מגיד‬ ‫א יתומה וואס איז זייער קראנק‪ ,‬און די דאקטורים‬ ‫זיצען אויפן בעט‪ ,‬האט ער איהם געפרעגט צו דער‬ ‫קענען איר נישט העלפן‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫טאטע קען איצטער שלום נעמען‪ ,‬אבער דער מגיד‬ ‫מרדכי'לע אראפ געקראצט א שטיקל האלץ פונעם‬ ‫האט זיך נישט צוטוהן געמאכט‪ ,‬אזוי האט ער‬ ‫מגיד'ס טיש‪ ,‬און אריין געלייט די שטיקלעך האלץ‬ ‫איבער געפרעגט דריי צו פיר מאל‪ ,‬אבער די גאנצע‬ ‫אונעם קאווע‪ ,‬און געהייסן מען זאל דאס געבן צו‬ ‫צייט האט זיך דער מגיד נישט צוטוהן געמאכט‪.‬‬ ‫טרינקען פאר די כלה‪ ,‬און ויהי לפלא די כלה איז‬ ‫געזונט געווארן‪.‬‬ ‫איז ער צוריק געקומען צום טאטן און‬ ‫•••‬ ‫פארציילט וואס עס איז געווען‪ ,‬האט אים דער‬ ‫צדיקים האבן דערציילט ווי אזוי דער מגיד‬ ‫פאטער ווידער געשיקט צוויי דריי מאל און אלץ‬ ‫מזלאטשוב זי"ע האט זוכה געווען אראפ צו‬ ‫דאס זעלבע‪ ,‬האט דער רבי ר' מיכלע געזאגט‪ ,‬אויב‬ ‫ברענגען דעם הייליגען נשמה פון זיין זוהן הרה"ק‬ ‫אזוי לאמיר גיין צוזאמען‪ ,‬זענען זיי געגאנגען‪,‬‬ ‫רבי זאב וואלף מזבאריז זי"ע‪ ,‬עס איז געווען אין די‬ ‫אבער ווי נאר זיי האבן געעפנט די טיהר‪ ,‬האט זיך‬ ‫צייט וואס דער טאטע דער מגיד איז נאכנישט‬ ‫דער זלאטשובער מגיד אפגערוקט מיט ציטער‪ ,‬און‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין גדלות בתורה און זיין‬ ‫געפרעגט זיין זוהן‪ ,‬האסטו דען נישט געזעהן אז ער‬ ‫געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫זיצט מיט אליהו הנביא און לערנט‪.‬‬ ‫איז געווען איין יאר ערב ראש השנה‪ ,‬און‬ ‫שפעטער האט זיי דער גרויסער מגיד אויף‬ ‫אינעם שטוב פונעם מגיד האט זיך נישט געפונען‬ ‫גענומען מיט גרויס כבוד‪ ,‬אינדערמיט איז דער‬ ‫קיין פרוטה מיט וואס זיך צו גרייטן אויף צרכי יו"ט‪,‬‬ ‫מגיד ארויס פון שטוב און אויפן טיש האט ער‬ ‫דער מגיד זייענדיג א איש קדוש מאוד און נישט‬ ‫איבער געלאזט זיין טאבאק פושקע‪ ,‬האט דער‬ ‫וועלענדיג נהנה זיין פון א מתנת בשר ודם‪ ,‬האט זיך‬ ‫צדיק ר' איציקל מראדוויל גענומען דעם טאביק‬ ‫געגרייט צו מקבל זיין דעם גרויסן יו"ט בתענית‪,‬‬ ‫פושקע דאס נאר אנצוקוקן און עס צוריק געלייגט‬ ‫נאר כדי נישט נהנה זיין פון אנדערע‪.‬‬ ‫אויפן טיש‪.‬‬ ‫ערב יו"ט בעפאר די זמן‪ ,‬איז דער מגיד‬ ‫ווען דער מגיד איז צוריק אריין אין שטוב‪ ,‬האט‬ ‫געגאנגען אין מקו' און זיך געגרייט צום הייליגען‬ ‫ער זיך אנגערופען בזה"ל‪" ,‬אז מען ווייסט ניט‪ ,‬טוט‬ ‫‪33‬‬ ‫האט דער ר' צבי ז"ל געזאגט פארן מגיד‪ ,‬וויסן‬ ‫יו"ט ראש השנה‪ ,‬דער מגיד האט אפגעראכטן דעם‬ ‫זאלסטו‪ ,‬אז איך בין געווען פון די ל"ו צדיקים‬ ‫ערשטן מעריב פונעם יאר מיט א השתפכות הנפש‬ ‫נסתרים שבדור‪ ,‬איך האב מיין גאנץ לעבן מדקדק‬ ‫און מיט א געוואלדיגע דביקות דקדושה‪ ,‬אבער‬ ‫געווען בקלה כבחמורה‪ ,‬אבער איך האב באוויזן צו‬ ‫נאכן דאווענען‪ ,‬וויסענדיג אז ביי אים אין שטוב איז‬ ‫באהאלטן מיינע מעשים פון די אויגן פון יעדן‬ ‫נישט דא מיט וואס צו מקבל זיין דעם יו"ט‪ ,‬האט‬ ‫איינעם‪ ,‬אבער די רגע בעפאר מיין פטירה‪ ,‬האט זיך‬ ‫זיך דער מגיד געזעצט אין ביהמ"ד לערנען מסכת‬ ‫אין מיר אריין געכאפט א מחשבה פון גאווה‪ ,‬אז איך‬ ‫ראש השנה מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫האב זוכה געווען צו דינען דעם באשעפער מיט א‬ ‫געוואלדיגע קדושה און הסתרה‪ ,‬און איך האב א‬ ‫אבער נישט לאנג נאכדעם האט דער מגיד‬ ‫זאג געגעבן "נא נישט שלעכט געווען"‪.‬‬ ‫געהערט א בת קול וואס קומט ארויס פונעם ארון‬ ‫הקדוש און זאגט‪ ,‬אז ער זאל אהיים גיין צו זיך אין‬ ‫און ווי חז"ל זאגן דאך‪" ,‬הקב"ה מדקדק עם‬ ‫שטוב‪ ,‬קודם האט זיך דער מגיד נישט וויסענדיג‬ ‫הצדיקים כחוט השערה"‪ ,‬דערפאר האט מען גוזר‬ ‫געמאכט פונעם בת קול‪ ,‬ווייל חז"ל זאגו דאך "אין‬ ‫געווען אין הימל‪ ,‬אז איך וועל ברויכן אראפ קומען‬ ‫משגיחין בבת קול"‪ ,‬אבער ווען דאס האט זיך‬ ‫אויף די וועלט נאכאמאל‪ ,‬כדי צו פארעכטען דעם‬ ‫איבער גע'חזר'ט‪ ,‬האט דער מגיד אפ געמאכט‬ ‫מחשבה פון גאווה וואס איך האב געהאט בשעת‬ ‫אהיים צו גיין‪.‬‬ ‫מיין פטירה‪ ,‬און איך האב אויס דערוועלט אראפ צו‬ ‫קומען אינעם שטוב פונעם מגיד מזלוטשוב‪ ,‬וואס‬ ‫ווען דער מגיד קומט אריין צו זיך אין שטוב‪,‬‬ ‫איז מפורסם אלס א גאר הייליגע שטוב ווי מען‬ ‫זעהט ער ווי די טיש איז אנגעגרייט מיט לעכט און‬ ‫פירט זיך מיט א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬און טאקע‬ ‫כל טוב לכבוד יו"ט‪ ,‬און די רעבעצין דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫צום יאר איז געבוירן געווארן צום מגיד א בן זכר‪,‬‬ ‫די שכנים ווען זיי האבן זיך דערוויסט אז אינעם‬ ‫און דאס איז געווען דער צדיק וקדוש רבי בנימין‬ ‫שטוב פונעם מגיד איז נישט דא קיין צרכי יו"ט‪,‬‬ ‫זאב וואלף מזבאריז זי"ע‪.‬‬ ‫האבן זיי זיך צוזאם גענומען און צווישן זיך‬ ‫•••‬ ‫געברענגט פארן מגיד אין שטוב אלע צרכי יו"ט‪.‬‬ ‫איינמאל איז דער צדיק הרה"ק רבי ארון לייב‬ ‫מפרמישלאן זי"ע געקומען צום צדיק דער‬ ‫פארשטייט זיך אז צו די שמחה פונעם מגיד‬ ‫הייליגער מגיד מזלוטשוב זי"ע‪ ,‬און ער האט אים‬ ‫איז נישט געווען קיין גרעניץ‪ ,‬ער האט זיך געזעצט‬ ‫געטראפן אויף דער ערד בפישוט ידים ורגלים‪,‬‬ ‫צום סעודת יו"ט און געדאנקט דעם גרויסן‬ ‫האט ער געפרעגט פונעם מגיד‪ ,‬וואס איז פשט‪,‬‬ ‫באשעפער פארן אים נישט פארלאזן בעת הצורך‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫און אז ער קען מקבל זיין דעם הייליגען יו"ט מיט א‬ ‫אז עס איז דא א שווערע גזירה אויף כלל ישראל‪ ,‬און‬ ‫כבוד און שמחה‪.‬‬ ‫ער פארארבעט מעשים צו מבטל זיין די גזירה‪.‬‬ ‫נאכן סעודה האט דער הייליגער מגיד געזעהן‪,‬‬ ‫האט דער תלמיד דער צדיק רבי ארון לייב זי"ע‬ ‫אז דארט אין שטוב שטייט ר' צבי ז"ל‪ ,‬וואס איז‬ ‫געזאגט פארן מגיד‪ ,‬אז ער וועט אויך פארארבעטן‬ ‫געווען דער משמש און חזן פונעם שטאט‪ ,‬וואס איז‬ ‫מעשים‪ ,‬און ער האט זיך אויך אראפגעלייט אויף‬ ‫שוין מיט א שטיק צייט צוריק נפטר געווארן‪ ,‬און‬ ‫דער ערד‪ ,‬נאך א שטיק צייט איז ער אויף‬ ‫איז געווען באוויסט אלס א איש פשוט מאוד און‬ ‫געשטאנען און געזאגט פארן הייליגען מגיד‪ ,‬אז די‬ ‫בכלל נישט ארויס געריפן קיין פורסם ביים לעבן‪.‬‬ ‫גזירה איז בטל געווארן‪ ,‬אבער מען דארף נאך‬ ‫ערלעדיגען אביסל בזיונות‪ ,‬וואס דורך דעם וועט די‬ ‫און דער ר' צבי זאגט פארן מגיד‪ ,‬אז זיין נשמה‬ ‫גזירה אינגאנצען בטל ווערן‪.‬‬ ‫וועט בקרוב אראפ קומען אויף די וועלט‪ ,‬און ער‬ ‫וועט ווערן געבוירן אלס קינד פונעם מגיד‪ ,‬דער‬ ‫זענען די צוויי צדיקים ארויס אויפן וועג‪ ,‬און‬ ‫מגיד האט זיך זייער געוואונדערט און געפרעגט‪,‬‬ ‫זיי זענען אן געקומען צו א גאסט הויז און געבעטן‪,‬‬ ‫וואס איז די גדולה פון דעם נשמה אז מען שיקט‬ ‫אויב זיי קענען דארט איבער שלאפן‪ ,‬צופרי האבן‬ ‫אים אראפ צו מיר אין שטוב‪.‬‬ ‫‪34‬‬ ‫טאטע געזאגט‪ ,‬מיין זון יאסילי איז ארויף געקומען‬ ‫זיי געדאווענט שחרית און דער הייליגער מגיד‬ ‫ממליץ טוב זיין אויפן צדיק רבי משה לייב מסאסוב‬ ‫מזלוטשוב זי"ע כנהוג האט געדאווענט שחרית‬ ‫אז ער זאל האבן א רפואה‪ ,‬האט דער בית דין של‬ ‫גאר שפעט‪ ,‬האט דער בעל אכסניה אנגעהויבן צו‬ ‫מעלה געזאגט‪ ,‬מען וואלט זיכער ממלא געווען זיין‬ ‫שרייען‪ ,‬היתכן ער איז עובר אויף א הלכה פון שלחן‬ ‫בקשה‪ ,‬אבער וואס זאל מען טון אז מען ברויך‬ ‫ערוך‪ ,‬און זייער מבזה געווען דעם מגיד‪ ,‬אן וויסן די‬ ‫זייער האבן דעם צדיק רבי משה לייב דא בעולם‬ ‫גדלות און הייליגקייט פונעם גרויסן מגיד‪ ,‬ווען דער‬ ‫העליון‪.‬‬ ‫מגיד האט גענדיגט דאווענען‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫צדיק רבי ארון לייב זי"ע געזאגט פארן מגיד‪ ,‬יעצט‬ ‫האט דער צדיק רבי יוסף מיאמפאלא געזאגט‪,‬‬ ‫האט מען שוין געהאט בזיונות און די גזירה איז בטל‬ ‫אז דא אויף די וועלט ברויך מען אסאך מער האבן‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫דעם צדיק רבי משה לייב‪ ,‬און דערפאר בעט איך‬ ‫•••‬ ‫זייער אז מען זאל אים לאזן אויף די וועלט‪ ,‬אז ער‬ ‫איינמאל ווען דער צדיק וקדוש רבי יוסף‬ ‫זאל קענען ווייטער באלייכטן די וועלט מיט זיין‬ ‫מיאמפאלא זי"ע דער זוהן פונעם הייליגען מגיד‬ ‫תורה וקדושה‪.‬‬ ‫מזלאטשוב זי"ע איז געזעצן ביים טיש צוזאמען‬ ‫מיט זיינע חסידים‪ ,‬האט ער באקומען א מכתב‬ ‫האט די בית דין של מעלה געזאגט‪" ,‬מיר‬ ‫פונעם צדיק הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫פארלאזן זיך אויף רבי מיכלי'ן‪ ,‬און ווי אזוי ער וועט‬ ‫ווי ער באדאנקט זיך פארן צדיק רבי יוסף‪ ,‬אז ער‬ ‫זאגן‪ ,‬אזוי וועט זיין"‪ ,‬האט דער טאטע דער מגיד‬ ‫האט מתפלל געווען פאר זיין געזונט‪ ,‬און ב"ה ער‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז מיין יוס'לע זאגט אז דאס דור דארף‬ ‫האט טאקע גע'פועל'ט א ישועה פאר אים‪ ,‬האט‬ ‫אים האבן זייער נויטיג‪ ,‬בין איך אויך מסכים אז ער‬ ‫דער צדיק רבי יוסף מיאמפאלא זי"ע געזאגט מיט‬ ‫זאל האבן א רפואה"‪ ,‬און פונעם טאטן'ס ווערטער‬ ‫זיין גרויס עניוות פאר זיינע חסידים‪ ,‬באמת האב‬ ‫איז דער צדיק רבי משה לייב געזונט געווארן‪,‬‬ ‫איך דא גארנישט געטון‪ ,‬און דער צדיק רבי משה‬ ‫אבער איך האב דא גארנישט גע'פועל'ט‪.‬‬ ‫לייב דארף מיר בכלל נישט מחזיק טובה זיין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר מקור ברוך ווערט געברענגט‪ ,‬די‬ ‫און דער צדיק האט דערציילט די מעשה‪ ,‬אז‬ ‫מעשה איבער די באוואוסטע הייליגן ניגון‪ ,‬וואס‬ ‫ווען ער האט באקומען דעם מכתב פון דעם צדיק‬ ‫מען רופט "דעם זלאטשאווער מגיד'ס ניגון"‪ ,‬אז‬ ‫רבי משה לייב מסאסוב זי"ע‪ ,‬בעטענדיג אז ער זאל‬ ‫פאר די הסתלקות האט דער בעל שם טוב הקדוש‬ ‫אים אינזין האבן פאר א רפואה‪ ,‬בין איך גלייך‬ ‫זי"ע געלאזט רופן זיינע הייליגע תלמידים‪ ,‬און ווען‬ ‫אריבער זיך טובל'ן אין די מקו'‪ ,‬און איך האב געטון‬ ‫דער תלמיד דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע‬ ‫וואס איך האב געברויכט און געמאכט א עליית‬ ‫איז אריינגעקומען‪ ,‬האט דער בעש"ט אים געבעטן‬ ‫נשמה‪ ,‬און איך האב מיך דארט געטראפן מיטן‬ ‫ער זאל זינגען זיין באקאנטן ניגון פון התעוררות‬ ‫טאטן דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫און דביקות‪.‬‬ ‫דער הייליגער מגיד האט אנגעהויבן זינגען‬ ‫ווען מיין טאטע האט מיך דארט געזען‪ ,‬האט‬ ‫דעם הייליגען ניגון מיט אזא ברען און התעוררות‪,‬‬ ‫ער מיך געפרעגט וואס איך זיך דא בעולם העליון‪,‬‬ ‫אז אלע תלמידים זענען צוגאנגען פאר גרויס‬ ‫האב איך געזאגט פארן טאטן‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫התרגשות‪.‬‬ ‫משה לייב מסאסוב ברויך א רפואה‪ ,‬בין איך‬ ‫געקומען בעולם העליון צו ממליץ טוב זיין אויפן‬ ‫ווען ער האט געענדיגט זינגען דעם ניגון‪ ,‬האט‬ ‫צדיק‪ ,‬האט מיך דער טאטע צו געטראגן צום היכל‬ ‫דער בעל שם טוב הקדוש געזאגט‪" ,‬איך זאג צו‪ ,‬אז‬ ‫פון דעם בית דין של מעלה‪ ,‬און די טאטע איז אריין‬ ‫ווער עס וועט זינגען דעם ניגון מיט אן ערנסטן‬ ‫אינעם היכל און איך בין געבליבן שטיין ביים טיר‪.‬‬ ‫כוונה און מיט תשובה‪ ,‬אין וועלכע היכל ער זאל נאר‬ ‫נישט זיין אין יענעם עולם‪ ,‬וועט ער זיך משתתף זיין‬ ‫די בית דין של מעלה האט געפרעגט דעם‬ ‫מיט יענעם און מעורר זיין רחמים פאר אים פארן‬ ‫טאטן‪ ,‬רבי מיכלי וואס ברויכט איר און פאר‬ ‫כסא הכבוד"‪.‬‬ ‫וואסערע סיבה זענט איר אהער געקומען‪ ,‬האט די‬ ‫‪35‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר אור החכמה ווערט דערציילט‪ ,‬איבער‬ ‫אין שבחי צדיקים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫די געוואלדיגע עבודת התפילה און כח הברכה‬ ‫איינמאל האט דער מגיד פון מעזריטש זי"ע‬ ‫פונעם הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬איינמאל‬ ‫געזאגט פאר זיינע תלמידים‪ ,‬אז מען קען זעהן א‬ ‫איז געקומען צו אים א פשוט'ער איד‪ ,‬א בעל‬ ‫אמתע עבודת השם ביים הייליגען מגיד‬ ‫אכסניה‪ ,‬וואס דער פריץ האט אים געוואלט‬ ‫מזלאטשוב‪ ,‬און דער הייליגער מזריטשער מגיד‬ ‫ארויסווארפן פון קרעטשמע ווייל ער האט נישט‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער זלאטשובער‬ ‫געהאט צו באצאלן דעם שווערן רענט‪ ,‬דער איד‬ ‫מגיד פלעגט יעדן טאג אויפשטיין חצות לילה און‬ ‫האט געוויינט מיט ביטערע טרערן אז ער שטייט‬ ‫מיט בכיות נוראות אפגעראכטן א גאר הייליגע‬ ‫פאר חרפת רעב מיט זיין משפחה‪.‬‬ ‫עבודה‪ .‬און ווען דער טאג איז דורך און הונדערטער‬ ‫אידן זענען געקומען זיך מזכיר זיין פאר ברכות און‬ ‫דער מגיד האט אים אנגעקוקט מיט גרויס‬ ‫ישועות‪ ,‬פלעגט דער מגיד פארטיילן אלע געלטער‬ ‫רחמנות און אים געזאגט‪" ,‬גיי אהיים בשלום‪ ,‬און‬ ‫וואס ער האט געהאט אין שטוב פאר ענייים‪ ,‬כדי‬ ‫געדענק אז אפילו אין די שווערסטע מינוט איז‬ ‫ער זאל נישט האבן קיין איין פרוטה איבערנאכט‬ ‫השי"ת נעבן דיר"‪ ,‬דער מגיד האט זיך געשטעלט‬ ‫אין זיין רשות‪.‬‬ ‫דאווענען מנחה מיט אזא געוויין און התעוררות‪ ,‬אז‬ ‫די תלמידים זענען דערציטערט געווארן‪ ,‬נישט‬ ‫ווען מ'האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען‬ ‫לאנג דערנאך איז דער פריץ פלוצלונג געווארן‬ ‫זלאטשובער מגיד זי"ע‪ ,‬פארוואס ער פירט זיך צו‬ ‫איבערגעדרייט לטובה‪ ,‬ער איז אליין געקומען צום‬ ‫פארטיילן יעדע פרוטה וואס ער האט פאר נצרכים‪,‬‬ ‫איד‪ ,‬האט אים מוחל געווען דעם חוב און‬ ‫האט דער הייליגער מגיד געענטפערט מיט א‬ ‫פארלענגערט דעם קאנטראקט פאר ביליגער‪ ,‬ווען‬ ‫פשטות‪" ,‬אויב דער באשעפער גיבט מיר פרישע‬ ‫מ'האט געפרעגט דעם מגיד דערוועגן‪ ,‬האט ער‬ ‫חיות יעדן טאג‪ ,‬פארוואס זאל איך דארפן האלטן‬ ‫געזאגט‪" ,‬ווען א איד שפירט אן אנדערען איד'ס צער‬ ‫נעכטיגע געלט אויף מארגן‪ ,‬איך פארלאז מיך‬ ‫ווי זיין אייגענעם צער‪ ,‬ווערן אלע טויערן אין הימל‬ ‫אינגאנצען אויף אים אז ער וועט מיר געבן פרנסה‬ ‫געעפנט"‪.‬‬ ‫מארגן פונקט ווי היינט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר כתר שם טוב ווערט דערציילט‪ ,‬ווי‬ ‫אין ספר עשר עטרות ווערט געברענגט‪ ,‬איבער‬ ‫אזוי דער הייליגער בעל שם טוב האט מעיד געווען‬ ‫די געוואלדיגע מדת הרחמנות און ליבשאפט‬ ‫אויפן תלמיד דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען מגיד מזאטשוב זי"ע צו יעדן‬ ‫אז ער האט קיינמאל נישט הנאה געהאט פון דער‬ ‫מענטש‪ ,‬איין נאכט איז א גנב אריינגעקומען צו‬ ‫וועלט‪ ,‬איינמאל איז דער זלאטשובער מגיד געווען‬ ‫אים אין הויז און אנגעהויבן צאמנעמען דאס ביסל‬ ‫ביים בעש"ט‪ ,‬און דער בעש"ט האט זיך אנגערופן‬ ‫כלי כסף און חפצים וואס זענען דארט געווען‪ ,‬דער‬ ‫צו זיינע תלמידים‪" ,‬ווייסט איר דען ווער דער איד‬ ‫מגיד האט זיך אויפגעוועקט און געזען דעם גנב‬ ‫איז‪ ,‬ער היט זיינע אויגן און זיינע חושים מיט אזא‬ ‫פאקן די זאכן‪.‬‬ ‫קדושה‪ ,‬אז פון דעם טאג וואס ער איז געבוירן‬ ‫געווארן האט ער קיינמאל נישט געקוקט אויף די‬ ‫אנשטאט שרייען אדער רופן פאר הילף‪ ,‬האט‬ ‫וועלט מיט קיין שום גשמיות'דיגע הנאה‪ ,‬נאר יעדע‬ ‫ער געטראכט צו זיך‪" ,‬דער מענטש גייט יעצט עובר‬ ‫זאך וואס ער זעט‪ ,‬זעט ער נאר די אלוקות און די‬ ‫זיין אויף א לא תעשה פון גניבה‪ ,‬און ער גייט האבן‬ ‫חיות פונעם באשעפער וואס שטעקט דערין"‪ ,‬דער‬ ‫אן עונש אין הימל"‪ ,‬האט דער מגיד גלייך געזאגט‬ ‫מגיד האט געלעבט ממש העכער די גשמיות‪ ,‬אזוי‬ ‫שטילערהייט‪" ,‬איך מאך אלעס הפקר‪ ,‬אלע מיינע‬ ‫ווי א מלאך אין א גוף פון א מענטש‪.‬‬ ‫חפצים זענען הפקר פאר יעדן איינעם"‪ ,‬דערנאך איז‬ ‫•••‬ ‫ער צוגעגאנגען צום גנב און געזאגט מיט גרויס‬ ‫אין ספר אור יצחק ווערט געברענגט‪ ,‬איבער די‬ ‫רואיגקייט‪" ,‬זאלסט וויסן‪ ,‬אז די אלע זאכן זענען‬ ‫געוואלדיגע גרויסע קדושה ביים עסן פונעם‬ ‫דיינע‪ ,‬איך האב עס דיר געשאנקען‪ ,‬כדי דו זאלסט‬ ‫הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬דער מגיד פלעגט‬ ‫חלילה נישט עובר זיין אויף גזל"‪.‬‬ ‫‪36‬‬ ‫ווינטער‪-‬טעג‪ ,‬ווען די וואסערן אין שטעטל זענען‬ ‫זיך פירן מיט א געהויבענע מנהג‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געווען אינגאנצן פארפרוירן מיט דיקע אייז‪ ,‬האט‬ ‫כמעט גארנישט געגעסן‪ ,‬נאר פונקט אזויפיל‬ ‫דער מגיד קיינמאל נישט מוותר געווען אויף זיין‬ ‫וויפיל מען דארף צו האלטן די נשמה אינעם גוף‪,‬‬ ‫טבילה פארן דאווענען‪ ,‬מען פלעגט דארפן‬ ‫איינמאל האט זיין זון‪ ,‬הרה"ק רבי יצחק מראדוויל‬ ‫צוברעכן דאס אייז מיט שווערע האקן כדי ער זאל‬ ‫זי"ע‪ ,‬געזען ווי זיין פאטער נעמט א שטיקל ברויט‬ ‫קענען טובל'ן‪.‬‬ ‫צום מויל מיט אזא עבודה און יראת שמים‪,‬‬ ‫ציטערנדיג פון קאפ ביז פיס‪ ,‬אזוי ווי א כהן גדול‬ ‫איינמאל האט איינער פון די דאקטוירים אים‬ ‫וואס גייט אריין אין קדשי קדשים‪.‬‬ ‫געווארנט‪ ,‬אז דאס קאלטע וואסער קען שאטן‬ ‫פאר זיין געזונט‪ ,‬און האבן געווארנט דעם מגיד אז‬ ‫האט דער זון געפרעגט דעם טאטן‪ ,‬פארוואס‬ ‫ער זאל צוליב זיין געזונט נישט קיין אין מקו'‪,‬‬ ‫ער ציטערט אזוי שטארק ביים עסן‪ ,‬האט אים דער‬ ‫אבער דער מגיד האט געענטפערט מיט א פשטות‪,‬‬ ‫מגיד געענטפערט‪" ,‬דאס עסן איז נישט פאר מיין‬ ‫"א מענטש וואס וויל דינען דעם מלך מלכי המלכים‬ ‫קערפער‪ ,‬נאר צו מברר זיין די הייליגע ניצוצות וואס‬ ‫מיט א ריינעם גוף און נשמה‪ ,‬שפירט נישט די קעלט‬ ‫זענען פארהאנען אינעם מאכל‪ ,‬יעדעס מאל וואס‬ ‫פונעם וואסער‪ ,‬ווייל די ווארעמקייט פון די תורה‬ ‫איך נעם א ביסן‪ ,‬האב איך מורא אפשר בין איך‬ ‫און מצוות דערווארעמט אים אלע איברים"‪.‬‬ ‫חלילה פארפירט געווארן מיט א ברעקל‬ ‫•••‬ ‫גשמיות'דיגע תאווה‪ ,‬און איך האב נישט געטון די‬ ‫אין ספר מאמר מרדכי ווערט דערציילט‪ ,‬איבער‬ ‫ריכטיגע כוונה צו הייליגן דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫די געוואלדיגע כח פונעם הייליגען מגיד‬ ‫נאמען"‪.‬‬ ‫מזלאטשוב זי"ע מיטן ברענגען גאר גרויסע ישועות‬ ‫•••‬ ‫פאר אידן‪ ,‬די מקורבים פונעם מגיד האבן‬ ‫אין ספר עטרת צבי ווערט געברענגט‪ ,‬איבער די‬ ‫דערציילט צענדליגע מעשיות ווי דער הייליגער‬ ‫געוואלדיגע קדושת המחשבה פונעם הייליגען‬ ‫מגיד האט געברענגט ישועות פאר אידן וואס האבן‬ ‫מגיד מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬און ווי ער האט זוכה געווען‬ ‫נישט געהאט קיין קינדער נאך לאנגע יארן ווארטן‪,‬‬ ‫צו רוח הקודש דורך זיין ריינעם מוח‪ ,‬עס ווערט‬ ‫א ערליכער איד וואס איז געווען חתונה געהאט‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז איין שבת ביים טיש‪ ,‬אינמיטן זינגען‬ ‫העכער צוואנציג יאר און נישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫די זמירות מיט גרויס דביקות‪ ,‬האט זיך דער מגיד‬ ‫זש"ק‪ ,‬און נאכדעם וואס אלע דאקטוירים און‬ ‫פלוצלונג אפגעשטעלט און געבליבן שטיין‬ ‫רפואות האבן גארנישט געהאלפן‪ ,‬איז ער געקומען‬ ‫פארגאפט פאר א לאנגע צייט אן א באוועג‪.‬‬ ‫צום זלאטשאווער מגיד מיט בכיות נוראות‪.‬‬ ‫די תלמידים האבן געוואוסט אז אין יענע‬ ‫דער מגיד האט אים געקוקט מיט גרויס‬ ‫מינוטן שוועבט זיין נשמה אין די העכסטע‬ ‫רחמנות און געזאגט‪" ,‬גיי אהיים‪ ,‬און נעם אויף זיך‬ ‫עולמות‪ ,‬ווען ער איז צוריק געקומען צו זיך‪ ,‬האט‬ ‫צו געבן צדקה בסתר פאר ארימע כלות‪ ,‬און פארגעס‬ ‫ער געזאגט א טיפן תורה'דיגן דרוש אויף דעם‬ ‫אינגאנצן פון דיין אייגענעם צער"‪ ,‬דער איד האט‬ ‫פסוק "שויתי ד' לנגדי תמיד"‪ ,‬שפעטער האט ער‬ ‫אזוי געטון‪ ,‬און ביים סוף פונעם יאר האט זיין ווייב‬ ‫פארציילט פאר זיינע מקורבים‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫געבוירן א בן זכר‪ ,‬ווען מ'האט געברענגט דאס קינד‬ ‫געהאט מתבונן געווען אין א הייליגע סוגיא‪ ,‬און‬ ‫צום מגיד אויפן ברית‪ ,‬האט דער מגיד געזאגט‪,‬‬ ‫צוליב דעם וואס זיין מוח איז געווען ריין פון יעדן‬ ‫"ווען א מענטש פארגעסט פון זיך אליין און עפנט‬ ‫פרעמדן געדאנק‪ ,‬האט מען אים אנטפלעקט פון‬ ‫זיין הארץ פאר יענעמ'ס צער‪ ,‬עפנט דער‬ ‫הימל די סודות פון יענע ענין אזוי ווי עס ווערט‬ ‫אייבערשטער אלע פארשפארטע מקורות פון‬ ‫געלערנט אין מתיבתא דרקיעא‪.‬‬ ‫רחמים"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר מקור ברוך ווערט געברענגט‪ ,‬איבער‬ ‫אין ספר שבחי צדיקים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫די געוואלדיגע מסירות נפש פונעם מגיד‬ ‫איבער די געוואלדיגע כח פונעם מגיד מזלאטשוב‬ ‫מזלאטשוב זי"ע פאר קדושת הגוף און זיין מסירת‬ ‫זי"ע צו ראטעווען א מענטש פון א גזירה אין הימל‪,‬‬ ‫נפש פאר א א מקו'‪ ,‬אפילו אין די סאמע קעלטסטע‬ ‫‪37‬‬ ‫מיט אחדות און אהבת ישראל"‪ ,‬און דער מגיד האט‬ ‫א גביר פון בראד איז איין טאג שווער קראנק‬ ‫געהייסן יעדן איינעם זיך איבערבעטן און‬ ‫געווארן‪ ,‬און די גרעסטע פראפעסארן האבן שוין‬ ‫פארטיילן ברויט פאר די ארעמעלייט‪ ,‬גלייך‬ ‫אויפגעגעבן אויף זיין לעבן‪ ,‬די משפחה איז געלאפן‬ ‫נאכדעם האט ער זיך געשטעלט צום עמוד און‬ ‫צום הייליגער זלאטשובער מגיד זי"ע‪ ,‬און געבעטן‬ ‫געזאגט קאפיטל פ"ה אין תהלים‪ ,‬און נאך איידער‬ ‫אז ער זאל מתפלל זיין פאר חולה אז ער זאל האבן‬ ‫ער האט געענדיגט דאס דאווענען‪ ,‬האבן זיך‬ ‫א רפואה שלימה בקרוב‪.‬‬ ‫שווארצע וואלקנס צוזאמענגענומען אויפן הימל‬ ‫דער מגיד האט זיך פארשפארט אין זיין חדר‬ ‫און עס האט אנגעהויבן גיסן א ברכה‪-‬רעגן וואס‬ ‫און געדאווענט מיט אזעלכע קולות און טרערן אז‬ ‫האט געראטעוועט די גאנצע געגנט‪.‬‬ ‫די ווענט האבן געציטערט‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫ארויסגעקומען‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬די גזירה איז‬ ‫שוין געווען געחתמ'עט‪ ,‬אבער מיר האבן געטוישט‬ ‫דעם נאמען פונעם חולה אין הימל דורך תשובה‬ ‫ומעשים טובים"‪ ,‬אין יענע שעה האט זיך דער‬ ‫קראנקער פלוצלונג אויפגעוועקט‪ ,‬די פיבער איז‬ ‫אראפ‪ ,‬און ער איז אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שיחות שרפי קודש ווערט דערציילט‬ ‫א מעשה‪ ,‬אז א איד וואס האט געדונגען אן ארענדע‬ ‫פונעם לאקאלן פריץ איז אריינגעפאלן אין א‬ ‫שווערן עלילת שוא‪ ,‬און מען האט אים‬ ‫אריינגעווארפן אין א טיפן קעלער אונטער‬ ‫שווערע קייטן‪ ,‬די שטאט האט געציטערט אז מען‬ ‫גייט אים חלילה משפט'ן צום טויט‪ ,‬זיין פרוי איז‬ ‫געקומען צום מגיד שרייענדיג נאך הילף‪.‬‬ ‫דער מגיד האט איר געגעבן א שטיקל שריפט‬ ‫און געזאגט‪" ,‬זאלסט דאס לייגן אונטער דער שוועל‬ ‫פון שופט'ס הויז‪ ,‬און האב קיין מורא נישט"‪ ,‬ווי נאר‬ ‫דער שופט איז אריינגעגאנגען אין געריכט‪-‬זאל‪,‬‬ ‫איז זיין גאנצע מחשבה פארוואנדלט געווארן‪ ,‬ער‬ ‫האט אנגעהויבן זען די שקרים פון די עדים‪ ,‬און‬ ‫האט מבטל געווען די גאנצע קלאגע‪ ,‬און באפרייט‬ ‫דעם איד מיט כבוד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר אור יצחק ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫געווען איין יאר א שווערע יאר פון טרוקעניש‪ ,‬קיין‬ ‫רעגן איז נישט געפאלן פאר לאנגע חדשים‪ ,‬און די‬ ‫פעלדער זענען אינגאנצן פארטריקענט געווארן‪,‬‬ ‫און די פרייזן פון תבואה זענען געשטיגן און‬ ‫מענטשן האבן ממש געחלש'ט פאר גרויס הונגער‪,‬‬ ‫די קהילה לייט זענען געקומען צום הייליגען מגיד‬ ‫מזלאטשוב זי"ע און געבעטן ער זאל גוזר תענית‬ ‫זיין צו מבטל זיין די שווערער גזירה‪.‬‬ ‫דער מגיד האט אבער געזאגט פאר די קהילה‬ ‫לייט‪" ,‬נישט מיט תעניתים וועלן מיר ענטפערן‪ ,‬נאר‬ ‫‪38‬‬ ‫בתורה זיין גאנץ לעבן אן קיין שטער‪ ,‬אבער פון‬ ‫יארצייט כ"ה אלול‬ ‫הימל האט מען געוואלט אז די וועלט זאל נהנה זיין‬ ‫פון זיין תורה און קדושה‪ ,‬און טאקע טויזענטער‬ ‫הרה"ק רבי דוד ב"ר חיים מצאנז זי"ע‬ ‫אידן זענען געקומען צו דעם צדיק צו מיט האלטן‬ ‫)הלברשטאם(‬ ‫זיין עבודת הקודש און פאר א ברכה און עצה‬ ‫בעל דרכי דוד‪ ,‬מקשאנוב‬ ‫ותושי'‪ ,‬דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א בעל‬ ‫מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט רודניק‪ ,‬בשנת תקע"ח‪.‬‬ ‫אלס דער צווייטער זוהן צו זיין הייליגען טאטן‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז זיין גרויסע ברודער דער‬ ‫הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים‬ ‫הייליגער שינאווא רב זי"ע האט זיך געפירט‪ ,‬אז‬ ‫מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫יעדעס יאר עשי"ת די טעג צווישן ראש השנה און‬ ‫בן הרה"ק רבי אריה לייב מטארניגראד זי"ע‪,‬‬ ‫יום הקדוש‪ ,‬פלעגט ער קומען זיך מזכיר זיין און‬ ‫בן הרה"ק רבי שמחה מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫געגעבן א קוויטל פארן ברודער רבי דוד'ל‬ ‫נין ונכד הרה"ק רבי צבי הירש חריף בעל חכם צבי‬ ‫מקשאנוב זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער ברודער‬ ‫אב"ד האלבערשטאדט זי"ע‪.‬‬ ‫משינאווא האט געזאגט‪ ,‬אז דער ברודער איז דער‬ ‫צדיק הדור‪ ,‬און אז ער לערנט תורה לשמה‪ ,‬און אויך‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל פייגא‬ ‫איז ער געקומען צום ברודער כדי צו מקיים זיין‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫דעם מאמר חז"ל )אבות א' ו'( ֲע ֵשׂה ְל‪ַ ‬רב‪ ,‬און‬ ‫בת הגה"ק רבי ברוך תאומים פרענקל בעל ברוך‬ ‫דערפאר איז ער יעדעס יאר געפארן צום ברודער‪.‬‬ ‫טעם מלייפניק זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי יחזקאל יהושע פייבל אב"ד‬ ‫רוב צדיקים וקדושים בדורו האבן גאר‬ ‫מאסטראווצא זי"ע‪.‬‬ ‫שטארק מכבד געווען און געהאלטן עולמות פון‬ ‫דעם צדיק וקדוש און גערעדט בשבחו‪ ,‬ובתוכם‬ ‫ער איז געווען א גאון עולם און א בקי נפלא‬ ‫קען מען זעהן וואס דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר און א תלמיד חכם און א‬ ‫יחזקאל פאנעט בעל כנסת יחזקאל מדעעש זי"ע‬ ‫מתמיד עצום בתורה‪ ,‬דער צדיק האט זיך ממש‬ ‫שרייבט אין זיין ספר איבער די הסתלקות פון דעם‬ ‫ממית געווען בתורה יומם לילה מיט א געוואלדיגע‬ ‫צדיק בזה"ל‪,‬‬ ‫התמדת התורה‪ ,‬ער איז געווען א איש קדוש מאוד‬ ‫משיורי כנסת הגדולה אביר הרועים און דער שר‬ ‫"וקודם ראש השנה נסתלק מאיתנו הה"ק‬ ‫התורה והעבודה בדורו‪ ,‬מאור הגולה סבא קדישא‪,‬‬ ‫מקאשנוב ז"ל בן רבינו הק' מצאנז זי"ע‪ ,‬אשר לא‬ ‫חסידא ופרישא‪ ,‬איש אלוקים קדוש וטהור‪.‬‬ ‫נחסר לו משה טובה מכל המידות הטובות אשר יוכל‬ ‫האדם להגיע אליהן‪ ,‬ונודע לאיש מופת‪ ,‬והעולם‬ ‫דער צדיק האט ממש נישט נהנה געווען פון די‬ ‫אמרו עליו‪ ,‬שלמד י"ח שעות במעת לעת"‪ ,‬אז דער‬ ‫וועלט‪ ,‬ער האט געהאט א מנהג טוב‪ ,‬אז אויב דער‬ ‫הייליגער צדיק רבי דוד'ל האט פארמאגט יעדע‬ ‫צדיק האט זיך דערוועקט ביינאכט פון שלאף‪ ,‬איז‬ ‫מידה טובה וואס א איד האט געקענט צו דעם צו‬ ‫ער מער נישט צוריק געגאנגען שלאפן‪ ,‬נישט קיין‬ ‫קומען‪ ,‬און ער איז געווען א איש מופת עצום‪ ,‬און‬ ‫חילוק ווי לאנג ער איז געשלאפן‪ ,‬נאר אזוי ווי ער‬ ‫געלערנט תורה ‪ 18‬שעה א טאג‪.‬‬ ‫האט זיך דערוועקט‪ ,‬האט ער זיך געזעצט לערנען‬ ‫תורה‪ ,‬רוב פון די גרויסע צדיקי הדור האבן דעם‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל איז געווען א תלמיד‬ ‫צדיק גאר שטארק מעריץ און מכבד געווען‪ ,‬און‬ ‫מובהק פון זיין גרויסן טאטן דער הייליגער דברי‬ ‫גאר אסאך פון די צדיקים בדורו זענען געקומען זיך‬ ‫חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬וואס האט שטארק מפליא‬ ‫מסתופף זיין בצלו‪.‬‬ ‫געווען די גדלות בתורה און די געוואלדיגע קדושה‬ ‫פון זיין גרויסן זוהן‪ ,‬אויך איז ער געווען א תלמיד‬ ‫דער צדיק האט באמת נישט געוואלט נעמען‬ ‫פון הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע און איז‬ ‫קיין רבנות‪ ,‬ער האט געוואלט נאר עוסק זיין‬ ‫‪39‬‬ ‫בזיווג שני האט דער צדיק חתונה געהאט מיט‬ ‫אסאך געפארן קיין רימנוב זיך מסתופף זיין בצלו‬ ‫הרבנית הצדקת מרת לאה זיסל ע"ה‪,‬‬ ‫פונעם צדיק הדור רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי יצחק זאב זי"ע‪,‬‬ ‫אויך פלעגט זיך דער צדיק רבי דוד'ל אסאך‬ ‫נכד הגה"ק רבי דוב בעריש גוטליב בעל היד הקטנה‬ ‫מסתופף זיין בצלו פונעם צדיק רבי ישכר בער‬ ‫משינאווא זי"ע‪.‬‬ ‫הסבא קדישא מראדושיץ זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תרי"א האט מען דעם צדיק רבי דוד'ל‬ ‫נאך פון זיין יוגענט אן האט זיך דער צדיק רבי‬ ‫אויף גענומען אלס אב"ד קשאנוב וואס איז אין‬ ‫דוד'ל געפירט מיט א געוואלדיגע קדושה‬ ‫גאליציע‪ ,‬אבער דער צדיק האט בשום אופן נישט‬ ‫ופרישות‪ ,‬ער האט כל ימי חייו נישט געטרינקען‬ ‫געוואלט פירן קיין רבנות‪ ,‬וויבאלד ער איז געווען‬ ‫קיין קאווע אדער טיי מיט צוקער‪ ,‬צוליב א מעשה‬ ‫באמת א עניו מאוד און בכלל נישט געהאלטן אז‬ ‫וואס ער האט געהאט אלס קליין קינד ביים טאטן‬ ‫ער איז ראוי צו זיין א מנהיג ישראל‪ ,‬און דערפאר‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫האט ער בחייו פונעם טאטן נישט געפירט קיין‬ ‫רבנות‪ ,‬אבער מיט דעם אלעם האבן זיך טויזענטער‬ ‫איין טאג ווען ער איז נאך געווען א קליין יונגל‪,‬‬ ‫אידן מדבק געווען אין דעם צדיק און זענען‬ ‫און מען האט אים געגעבן א קאווע צו טרינקען‪,‬‬ ‫געקומען זעהן זיין עבודת הקודש‪.‬‬ ‫האט ער געבעטן אז מען זאל אים געבן א צוקער‬ ‫פאר די קאווע‪ ,‬ווען זיין הייליגע טאטע האט דאס‬ ‫ערשט בשנת תרל"ו ווען זיין הייליגע טאטע‬ ‫דער דברי חיים מצאנז זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער געפרעגט זיין יונגל‪" ,‬דוד'ל‪ ,‬וואס‬ ‫האט דער צדיק בלית ברירה אנגעהויבן פירן‬ ‫מיינסטו‪ ,‬מען קען נישט טרינקען אן צוקער"‪ ,‬פון‬ ‫דעמאלט אן האט דער צדיק רבי דוד'ל זיין גאנץ‬ ‫רבנות‪ ,‬דאן האבן זיך אסאך פונעם טאטן'ס חסידים‬ ‫מדבק געווען מיט א געוואלדיגע קשר צום‬ ‫לעבן נישט געטרינקען קיין קאווע אדער טיי מיט‬ ‫הייליגען זוהן רבי דוד מקשאנוב זי"ע‪ ,‬טויזענטער‬ ‫צוקער‪.‬‬ ‫אידן זענען געקומען צום צדיק פאר א דרך אין‬ ‫עבודת השם און פאר א ברכה וישועה‪ ,‬הונדערטער‬ ‫אויך דערציילט מען‪ ,‬אז אויף די עלטערע יארן‬ ‫מעשיות האבן אידן דערציילט פון גרויסע מופתים‬ ‫איז דער צדיק וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‬ ‫זייער נישט געזונט געווארן‪ ,‬און די דאקטורים‬ ‫און ישועות וואס מען האט גע'פועל'ט ביי דעם‬ ‫צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫האבן נישט געוויסט וואס דאס איז‪ ,‬ביז מען איז‬ ‫געוואר געווארן די סיבה‪ ,‬אז דער צדיק האט זיין‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע איז געווען באוויסט‬ ‫גאנץ לעבן נישט געוואלט הנאה האבן פון דאס‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע התמדת התורה‪ ,‬דאס איז‬ ‫עסן‪ ,‬דערפאר האט ער קיינמאל נישט צוקייעט‬ ‫געווען חוץ פון זיין געוואלדיגע קדושה ופרישות‬ ‫דאס עסן‪ ,‬נאר ער האט אראפגעשלינגען דאס עסן‬ ‫מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט‪ ,‬דער‬ ‫גאנצערהייט‪,‬‬ ‫צדיק האט אויס געניצט יעדע רגע פון זיין לעבן‬ ‫אויף תורה ועבודת השם‪ ,‬ווי עס וואלט געווען א‬ ‫אבער דאן אויף די עלטערע יארן האט דאס‬ ‫אוצר נפלא‪.‬‬ ‫אייניקל הרה"ק רבי אהרן אב"ד ביאלא‪-‬ביליץ זי"ע‬ ‫הי"ד גע'פועל'ט ביים זיידן‪ ,‬אז צוליב זיין מצב‬ ‫די תלמידים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫הבריאות זאל ער יא צוקייען דאס עסן‪ ,‬און דאן איז‬ ‫צדיק רבי דוד'ל האט געלערנט‪ ,‬איז דאס געווען‬ ‫דער צדיק געזונט געווארן‪.‬‬ ‫מיט א געוואלדיגע ברען‪ ,‬מיט די רמ"ח אברים און‬ ‫מיט א מוראדיגע יגיעת התורה‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫בזיווג ראשון האט דער צדיק חתונה געהאט מיט‬ ‫ממש געשוויצט ביים לערנען‪ ,‬דער צדיק איז אפילו‬ ‫הרבנית הצדקת מרת עכסה גיטל ע"ה‪,‬‬ ‫ביי די אייגענע שמחות נאר געקומען‪ ,‬ווען מען‬ ‫בת הרה"ק רבי יוסף זאב מטארניגראד זי"ע‪,‬‬ ‫האט אים געלאזט וויסן‪ ,‬אז דער חתן איז גרייט צו‬ ‫מצאצאי האר"י הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫גיין צום חופה‪ ,‬כדי ער זאל נישט פארלירן קיין‬ ‫און פון דעם זיווג האט דער צדיק געהאט צוויי‬ ‫צייט פון לערנען די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫זוהן‪.‬‬ ‫‪40‬‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע בזה"ל‪" ,‬די זאלסט נישט האבן‬ ‫זיין גרויסע טאטע דער הייליגער דברי חיים‬ ‫אסאך חסידים"‪ ,‬און דאס איז געווען א שטארקע‬ ‫מצאנז זי"ע האט גאר שטארק משבח געווען דעם‬ ‫ברכה פארן צדיק‪ ,‬ווייל ער האט באמת נישט‬ ‫גדלות בתורה און קדושה פונעם זוהן רבי דוד'ל‬ ‫געברויכט קיין חסידים‪ ,‬ווייל דער צדיק האט יעדע‬ ‫מקשאנוב זי"ע‪ ,‬ווי זיין טאטע שרייבט בזה"ל‪" ,‬בני‬ ‫רגע געוואלט נאר מקדיש זיין פאר תורה ועבודת‬ ‫הרב הגאון הגדול מה"ר דוד נ"י אבד"ק קרשאנוב‪,‬‬ ‫השם‪.‬‬ ‫והוא תלמיד חכם גדול וראוי לסמוך עליו"‪ ,‬אויך‬ ‫שרייבט דער טאטע אויף א אנדערע פלאץ בזה"ל‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי פנחס הורוויץ בעל פתחא זוטא‬ ‫"בני ידידי חביבי הרב המאור הגדול החריף ובקי‬ ‫מקאסוב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז ער‬ ‫החסיד המפורסם ירא ד"‪.‬‬ ‫געפארן צוזאמען מיטן רבין'ס ברודער הרה"ק רבי‬ ‫ברוך מגארליץ זי"ע אויף א שבת קיין קשאנוב זיך‬ ‫אויך ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק רבי דוד'ל‬ ‫מסתופף זיין ביי זיין עלטערע ברודער רבי דוד'ל‬ ‫מקשנוב זי"ע האט באקומען א ברכה פון זיין גרויסן‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די מקורבים פינעם הייליגען גארליצער‬ ‫טאטן דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫רב האבן זייער געוואלט זעהן ווי אזוי דער ברודער‬ ‫א( אידן זאלן ביי דיר געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫רבי דוד'ל רעכט אפ דעם ליל שישי‪.‬‬ ‫ב( אבער די ישועה זאל נישט תיכף קומען‪ ,‬כדי מען‬ ‫זאל עס נישט באמערקן‪.‬‬ ‫האבן זיי זיך געשטעלט ביים פענסטער פין זיין‬ ‫ג( און אויב מען וועט יא וויסן פון א מופת‪ ,‬זאל עס‬ ‫שטוב‪ ,‬כדי מען זאל אים ח"ו נישט שטערן פון‬ ‫פארגעסן ווערן‪.‬‬ ‫לערנען‪ ,‬האבן די מקורבים געזאגט‪ ,‬אז לויט זייער‬ ‫השרה האט דער צדיק עוסק געווען בתורה גאנצע‬ ‫און אידן האבן דערציילט שפעטער‪ ,‬אז גאר‬ ‫‪ 20‬שעה אין א מעת לעת‪.‬‬ ‫אסאך מאל ווען מען איז געקומען צום צדיק פאר‬ ‫א ברכה און ישועה‪ ,‬האט דער צדיק געוואונטשן א‬ ‫הגה"ק רבי הערשעלע מרודניק זי"ע האט‬ ‫ישועה‪ ,‬אבער מען האט געמוזט האלטן דעם מופת‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי דוד'ל‬ ‫בסוד‪.‬‬ ‫מקשאנוב זי"ע האט געדענקט בעל פה יעדע רש"י‬ ‫פון תנ"ך און פון ש"ס מיטן לשון‪ ,‬אלע גדולים‬ ‫הרה"ק רבי אברהם בעל מגן אברהם המגיד‬ ‫וגאונים בדורו האבן זיך גערעכנט מיט זיין דעה‬ ‫מטריסק זי"ע האט גאר שטארק מפליא געווען די‬ ‫בהלכה‪ ,‬ווי מען קען זעהן וואס דער צדיק רבי‬ ‫גדלות בתורה און די געוואלדיגע קדושה פונעם‬ ‫הערשעלע שרייבט בזה"ל‪" ,‬החריף ובקי בכל חדרי‬ ‫צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‪ ,‬איינמאל האט זיך‬ ‫תורה הצדיק בנש"ק"‪ ,‬אויך אין זיין הסכמה אויפן‬ ‫דער הייליגער טריסקער מגיד זי"ע אויס געדריקט‬ ‫ספר דרכי דוד שרייבט דער צדיק בזה"ל‪" ,‬הגה"ק‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איך האב עפעס געקענט אלטע צדיקים‪,‬‬ ‫הכנף רננה זצ"ל שמתארהו הרב הגאון הגדול‬ ‫אזוי מען זאל האבן אויף זיך דעם "צלם אלקים"‬ ‫המפורסם בתורתו ובצדקתו וחסידתו ורב‬ ‫אינגאנצן אזוי ווי מען האט אים איבערגעגעבן‪ ,‬איז‬ ‫ענוותנותו‪ ,‬נר ישראל‪ ,‬עמוד הימיני‪ ,‬פטיש החזק‪,‬‬ ‫דער צאנזער רב זוהן ר' דוד'ל‪ ,‬ער האט געהאט דעם‬ ‫קדוש ד' מכובד צדיק יסוד עולם"‪.‬‬ ‫גאנצן צלם אלקים"‪.‬‬ ‫ווי באוויסט האט דער צדיק וקדוש רבי דוד'ל‬ ‫ווי עס איז באוויסט האט זיך דער צדיק רבי‬ ‫מקשאנוב זי"ע כמעט נישט נהנה געווען פון די‬ ‫דוד'ל מקשאנוב זי"ע אסאך מסתופף געווען בצלו‬ ‫וועלט‪ ,‬דער צדיק האט כמעט נישט געגעסן נאר‬ ‫פון די צדיקי הדור‪ ,‬ער איז געווען שטארק מקושר‬ ‫טועם געווען און אסאך טעג האט ער דאס אויך‬ ‫צום צדיק וקדוש רבי אשר'ל מרופשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫נישט געטון‪ ,‬און אויף די עלטערע יאר זענען די‬ ‫איינמאל ווען ער איז געווען ביים הייליגען‬ ‫מקורבים געוואר געווארן‪ ,‬אז דער צדיק האט זיין‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬האט ער זיך שטארק‬ ‫גאנץ לעבן אראפ געשלינגען זיין עסן אן דאס‬ ‫אפגערעדט צום ראפשיצער רב‪" ,‬יעדעם וויל מען‬ ‫צוקייען‪ ,‬כדי ער זאל נישט הנאה האבן פונעם עסן‪,‬‬ ‫העלפן‪ ,‬אבער נישט יעדעם קען מען העלפן"‪ ,‬האט‬ ‫נאר שפעטער האט א אייניקל שווער גע'פועל'ט‬ ‫ער דאן באקומען א ברכה פונעם הייליגען‬ ‫‪41‬‬ ‫טיילן פאר די קינדערלעך א צוקער'ל בעפארן‬ ‫ביים זיידן‪ ,‬אז ער זאל אויפהערן מיט דעם מנהג‬ ‫דאווענען‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן )בבא בתרא דך י'( ר'‬ ‫וויבאלד דאס שאדט פאר זיין געזונט‪.‬‬ ‫אליעזר יהיב פרוטה לעני והדר מצליה‪ ,‬אז דער תנא‬ ‫ביים זיך צו לייגן ביינאכט האט דער צדיק‬ ‫ר' אליעזר האט געגעבן א פרוטה פאר א ארימאן‪ ,‬און‬ ‫געהאט א מנהג קדוש‪ ,‬אז ווען ער האט זיך געהאט‬ ‫דערנאך האט ער געדאווענט‪ ,‬און ווער איז נאך אזא‬ ‫גרויסער ארימאן ווי קינדער ווען עס קומט צו א‬ ‫אויפגעכאפט פון שלאף צוליב א גרודער אדער סיי‬ ‫וואס‪ ,‬איז ער תיכף אויפגעשטאנען‪ ,‬אפילו עס איז‬ ‫צוקער'ל‪.‬‬ ‫געווען א גאר קורצע צייט פון ווען ער האט זיך‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‬ ‫געלייגט‪ ,‬און ער האט זיך תיכף געזעצט לערנען‬ ‫מיט א געוואלדיגע התמדה ביז אינדערפרי‪ ,‬און‬ ‫האט געהאט א גרויסע עבודה מיטן דערציילט‬ ‫סיפורי צדיקים פון די צדיקים הקודמים און זייערע‬ ‫נאכדעם האט דער צדיק אפ געראכטן זיין עבודת‬ ‫מנהגים‪ ,‬און הרה"ק רבי לייבוש בעל אמרי יהודה‬ ‫הקודש ביים דאווענען מיט א אש קודש‪ ,‬אז מען‬ ‫האט בכלל נישט געזעהן אויפן צדיק אז ער איז‬ ‫מברעזאן זי"ע פלעגט כסדר זאגן בשם דעם צדיק‬ ‫רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‪" ,‬ווען א איד הערט ווי‬ ‫נישט געשלאפן ביינאכט‪.‬‬ ‫אידן דערציילן סיפורי צדיקים‪ ,‬איז כדי צו מאכן א‬ ‫דער צדיק האט געלעבט א גאר פשוטע לעבן‬ ‫קנייטש אין די גמרא‪ ,‬און גיין הערן וואס זיי‬ ‫ער האט באמת נישט געברויכט גארנישט פאר זיך‪,‬‬ ‫דערציילן"‪.‬‬ ‫ער האט זיך באגניגט מיט גאר ווייניג‪ ,‬אבער פאר‬ ‫צדקה וחסד האט דער צדיק זיך מוסר נפש געווען‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫אויפן דרך פון זיין גרויסן טאטן דער הייליגער דברי‬ ‫חיים‪.‬‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי יוסף זאב דומ"ץ קשאנוב זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל רובין מגלאגוב זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫און עס ווערט געברענגט אין ספר ארזי‬ ‫הרה"ק רבי אשר בעל אור ישע מרופשיץ זי"ע(‪,‬‬ ‫הלבנון‪ ,‬אז הרה"ח ר' אלימלך אלעזר ארנברג ע"ה‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי ארי' לייבוש אב"ד דוקלא זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז אין אמעריקע האט ער אמאל‬ ‫הרה"ק רבי אביגדור אב"ד דוקלא זי"ע‪ ,‬אחיו של‬ ‫געטראפן איינע וואס איז אמאל געווען אין קור‬ ‫הדברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬וזקינו של הרה"ק רבי חנה‬ ‫ארט וויסאווא וואס איז נעבן קשאנוב‪ ,‬האט זי‬ ‫מקאלשיץ זי"ע(‪,‬‬ ‫געזעהן איין נאכט צווישן די שפאלטן פונעם הויז‪,‬‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי משה מקשאנוב זי"ע‪) ,‬זיווג ראשון‬ ‫ווי דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט זיך‬ ‫חתן הרה"ק רבי ישראל אלימלך אב"ד זאבנא זי"ע‪,‬‬ ‫געברענט די הענט אין פייער אזוי ווי זיין גרויסן‬ ‫בן הרה"ק רבי יוסף מדאמבראווא זי"ע‪ ,‬בזיווג שני‬ ‫טאטן‪ ,‬אבער האט דאס אייביג באהאלטן פון יעדן‬ ‫חתן הרה"ק רבי מרדכי שניאור זלמן אב"ד זיטאמיר‬ ‫איינעם‪.‬‬ ‫זי"ע(‪,‬‬ ‫ער האט מחנך געווען די קינדער אין שטוב‪ ,‬אז‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי נפתלי מקשאנוב זי"ע‪) ,‬בזיווג‬ ‫מען זאל זיך אפ האלטן פון לעבן א לעבן פון‬ ‫ראשון חתן הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל‬ ‫מותרות‪ ,‬אמאל איז דער צדיק אריבער ביים שוחט‪,‬‬ ‫קצנלבויגן אב"ד טלוסט זי"ע‪ ,‬בזיווג שני חתן‬ ‫און האט געהערט ווי איינע פון די קינדער זאגן‬ ‫הרה"ק רבי משה האגער מראדאוויץ זי"ע(‪,‬‬ ‫אויף א מאכל‪ ,‬אז ער האט דאס נישט ליב‪ ,‬האט דער‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת בריינדל ע"ה‪) ,‬אשת‬ ‫צדיק געהייסן‪ ,‬אז מען זאל די גאנצע וואך געבן דעם‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר וייסבלום הנקרא ר' אלעזר‬ ‫מאכל‪ ,‬כדי מען זאל דעם קינד צו געוואוינען‪ ,‬אז א‬ ‫ריישער זי"ע(‪,‬‬ ‫מאכל ברויך מען נישט ליב האבן‪ ,‬ווייל דאס עסן איז‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה‪) ,‬אשת הרה"ק‬ ‫נאר אן עבודה צו קענען מיט דעם דינען דעם גרויסן‬ ‫רבי יחיאל הורוויץ אב"ד פאקשאוויץ זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫באשעפער‪ ,‬און א איד טאר נישט קלויבן וועלכע‬ ‫הרה"ק בעל אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע(‪,‬‬ ‫עסן ער האט ליב‪.‬‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת הינדא ע"ה‪) ,‬אשת‬ ‫הרה"ק רבי משה יוסף טייטלבוים אב"ד אוהעל‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט‬ ‫זי"ע(‪,‬‬ ‫געהאט אן גאר אינטערסאנטע מנהג‪ ,‬אז ער פלעגט‬ ‫‪42‬‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע איז געווארן רב אין‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת נחמה ע"ה‪) ,‬אשת הרה"ק‬ ‫שטאט קשאנוב‪ ,‬האט אויס געבראכן א שרעקליכע‬ ‫רבי שלום שפירא מפשיטיק זי"ע‪ ,‬נכד הרה"ק‬ ‫מחלוקה צווישן די צאנז חסידים און די חסידים‬ ‫השרף ממאגלניצא זי"ע(‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען תפארת שלמה מראדומסק‪ ,‬און‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת שרה גיטל ע"ה‪) ,‬אשת‬ ‫דאס האט ליידער גורם געווען גרויסע חלישות‬ ‫הרה"ק רבי שמעון אלטר תאומים אב"ד פאדגורזש‬ ‫הדעת און צער פארן צדיק רבי דוד'ל‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬נכד הגה"ק בעל ברוך טעם זי"ע(‪.‬‬ ‫ווען זיין טאטע דער הייליגער דברי חיים‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ה אלול בשנת תקנ"ד‪,‬‬ ‫מצאנז זי"ע איז געוואר געווארן פון די מחלוקת‪,‬‬ ‫ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט קשאנוב‪.‬‬ ‫האט ער זיך מתבונן געווען פארוואס עס קומט‬ ‫אזויפיל צער פאר זיין הייליגען זוהן רבי דוד'ל‪ ,‬און‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫נאכדעם וואס ער האט זיך מתבונן געווען‪ ,‬האט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫דער הייליגער דברי חיים זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די צער‬ ‫פארן זוהן קומט‪ ,‬ווייל ער דער דברי חיים האט זיך‬ ‫מעשיות‬ ‫מתייחס געווען נאכען גרויסן גאון וקדוש רבי צבי‬ ‫אשכנזי בעל שו"ת חכם צבי זי"ע‪ ,‬און דעם נאמען‬ ‫הגה"ק רבי יעקב גראנער מקשאנוב זי"ע האט‬ ‫דוד האט דער זוהן געטראגן נאכן זיידן דער זוהן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט געלערנט בחברותא מיטן‬ ‫פונעם חכם צבי הגה"ק רבי דוד זי"ע‪.‬‬ ‫צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‪ ,‬איין טאג האט ער‬ ‫געבעטען פונעם צדיק רבי דוד'ל זי"ע‪ ,‬אז ער וויל‬ ‫און וויבאלד דער רבי דוד איז געווען רב אין‬ ‫האבן א זכי' צו זעהן אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬האט אים‬ ‫שטאט יארטשוב וואס איז דאן געווען א קליינעם‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע מבטיח געווען‪,‬‬ ‫שטאט‪ ,‬אבער עס איז געווען א עיר ואם בישראל‪,‬‬ ‫אז ווען עס וועט קומען די ריכטיגע צייט וועט ער‬ ‫וויבאלד די צדיקי הדור האבן דעם שטאט שטארק‬ ‫אים ווייזן אליהו הנביא‪ ,‬אבער דער צדיק האט צו‬ ‫ליב געהאט‪ ,‬ווייל די נאמען פונעם שטאט האט‬ ‫געלייגט בזה"ל‪" ,‬זאלסט זיין א בר שכל"‪.‬‬ ‫מען געזאגט "יראה תשובה"‪ ,‬און דערפאר האבן זיך‬ ‫דארט אין שטאט באזעצט אסאך גדולים און‬ ‫איין מוצש"ק האט אים דער צדיק רבי דוד'ל‬ ‫גאונים בתורה‪.‬‬ ‫גערופן‪ ,‬אז ער זאל קומען מיט אים שפאצירן‬ ‫אויסער די שטאט צו שעפן פרישע ליפט‪ ,‬פלוצלונג‬ ‫דארט אין שטאט האט דער רבי דוד נישט‬ ‫איז זיי קעגן געקומען א שיינעם וואגן‪ ,‬און פון‬ ‫געדינט אלס דער שטאט'ס רב‪ ,‬נאר א אנדערע גאון‬ ‫דארט איז אראפ געקומען א מענטש שיין‬ ‫האט געדינט אלס רב‪ ,‬און יענער רב פלעגט זיך‬ ‫געקליידעט‪ ,‬און דער מענטש איז צו געגאנגען צום‬ ‫כסדר מפלפל זיין בתורה מיט דעם גאון רבי דוד‪,‬‬ ‫צדיק רבי דוד'ל און געשמיעסט מיטן צדיק‪.‬‬ ‫און וויבאלד דער רבי דוד איז געווען א גרעסערע‬ ‫גאון ווי יענער רב‪ ,‬האט דער רב געהאט א גרויסע‬ ‫דאן האט זיך דער רבי יעקב זי"ע דערמאנט‪,‬‬ ‫קפידה אויף רבי דוד‪ ,‬און דערפאר וויבאלד דער‬ ‫וואס די רבי האט אים נישט לאנג צוריק געזאגט‪,‬‬ ‫זוהן רבי דוד'ל מקשאנוב טראגט דעם נאמען‬ ‫איז ער צו געגאנגען צום מענטש און געגעבן שלום‬ ‫פונעם זיידן‪ ,‬ליידט ער אויך אסאך עגמת נפש און‬ ‫עליכם‪ ,‬און דער מענטש האט אים צוריק געזאגט‬ ‫חלישות הדעת פון די אלע מחלוקת‪ ,‬דערפאר האט‬ ‫עליכם השלום‪ ,‬און פלוצלונג איז דער מענטש‬ ‫דער טאטע דער הייליגער דברי חיים זי"ע געהייסן‬ ‫נעלם געווארן‪ ,‬דאן האט דער צדיק רבי דוד'ל‬ ‫פארן זוהן רבי דוד'ל‪ ,‬אז ער זאל אריבער פארן צום‬ ‫געזאגט‪ ,‬יעצט בוסטו אויך צווישן די אויף וועם עס‬ ‫שטאט יאריטשוב‪ ,‬און זאל ארויף גיין צום ציון פין‬ ‫שטייט די פסוק‪ַ ,‬א ְשׁ ֵרי ִמי ֶשׁנָּ ַתן לו ָשׁלום‪ ,‬וְ ֶה ֱחזִ יר לו‬ ‫יענעם רב און בעטן מחילה‪.‬‬ ‫ָשׁלום‪ ,‬ובסוד קדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫לפלא ווען דער זוהן רבי דוד'ל איז צוריק‬ ‫הרה"ק רבי משולם פייש בעל עבודת עבודה‬ ‫געקומען פון די נסיעה‪ ,‬איז אנגעקומען א‬ ‫מטאהש זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז גאנץ אנפאנג ווען‬ ‫‪43‬‬ ‫קראקא‪ ,‬אבער איך זאג אייך‪ ,‬דער צדיק רבי דוד איז‬ ‫טעלעגראם קיין צאנז‪ ,‬אז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫באמת א רבי‪ ,‬און דער צדיק רבי ארון מקראקא זי"ע‬ ‫תפארת שלמה מרדומסק זי"ע האט מודיע געווען‪,‬‬ ‫האט שוין נישט געוואלט אליין קידוש מאכן‪.‬‬ ‫אז ער וועט קומען מיט א גרויסע קבוצה פון זיינע‬ ‫•••‬ ‫חסידים אויפן יו"ט שבועות קיין צאנז‪ ,‬כדי צו אויס‬ ‫צו אביסל זעהן די הייליגע אויגן וואס דער‬ ‫גלייכן די מחלוקה פון זיינע חסידים אין שטאט‬ ‫צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט פארמאגט‪,‬‬ ‫קשאנוב‪ ,‬און טאקע נאך דעם יו"ט האט זיך אפ‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫געשטעלט די מחלוקת און מען האט געלאזט דעם‬ ‫געזעצן צוזאמען מיט זיין גרויסן בדורער דער‬ ‫צדיק רבי דוד'ל במנוחה‪.‬‬ ‫הייליגער שינאווא רב זי"ע אין א וואגן‪ ,‬איז א איד‬ ‫•••‬ ‫צו געקומען און געגעבן א קוויטל מיט א פדיון‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב‬ ‫פארן צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‪ ,‬אבער גלייך‬ ‫זי"ע געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א‬ ‫האט דער צדיק צוריק געגעבן דאס געלט פאר‬ ‫גרויסע פועל ישועות‪ ,‬אבער דער צדיק האט כסדר‬ ‫דעם איד זאגענדיג‪" ,‬דאס בלאנגט נישט פאר מיר"‪.‬‬ ‫פראבירט צו באהאלטן זיינע מופתים כדי קיינער‬ ‫זאל נישט באמערקן זיין כוח‪ ,‬ער פלעגט כסדר‬ ‫דאן האט מען געזעהן דעם רוח הקודש פונעם‬ ‫געבן סגולות פאר אידן‪ ,‬אזוי האט מען געמיינט אז‬ ‫צדיק‪ ,‬ווייל דער איד האט געהערט‪ ,‬אז דעם‬ ‫די ישועה איז געקומען דורך די סגולה‪.‬‬ ‫הייליגען צאנזער רב'ס זוהן קומט‪ ,‬אבער באמת‬ ‫האט ער געוואלט געבן דעם קוויטל און פדיון פארן‬ ‫איינמאל איז א איד א חולה געקומען צום‬ ‫שינאווא רב‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט קיינמאל נישט‬ ‫צדיק‪ ,‬און ער האט זיך אויס גערעדט‪ ,‬אז די‬ ‫געזעהן דעם שינאווא רב‪ ,‬האט ער געמיינט אז רבי‬ ‫דאקטורים ווייסן שוין נישט ווי אזוי מען זאל אים‬ ‫דוד'ל איז דאס‪ ,‬אבער דער צדיק האט גלייך מרגיש‬ ‫העלפן מיט זיין מחלה‪ ,‬האט דער צדיק געהייסן‬ ‫געווען אז דאס געלט באלאנגט נישט צו אים‪.‬‬ ‫פארן איד‪ ,‬אז ער זאל זיכן א מין גראז‪ ,‬און פון דעם‬ ‫•••‬ ‫וועט ער האבן א רפואה‪ ,‬כך הוה נאכדעם וואס דער‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע איז געווען‬ ‫איד האט גענומען דעם גראז‪ ,‬האט ער געהאט א‬ ‫באוויסט מיט זיין געוואלדיגע מידת האמת‪,‬‬ ‫רפואה‪.‬‬ ‫איינמאל איז די משפחה געפארן צו א חתונה אין א‬ ‫•••‬ ‫ווייטע שטאט‪ ,‬און איינע פון די יונגע אייניקלעך‬ ‫אין ספר רבינו הקדוש מצאנז ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫האבן זייער געוואלט מיט פארן צו די חתונה‪ ,‬אבער‬ ‫אז איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי ארון‬ ‫וויבאלד די וועג איז געווען א שווערע האבן די‬ ‫מקראקא זי"ע דער זוהן פונעם הייליגען מאור‬ ‫עלטערן נישט געוואלט מיט נעמען דעם קינד‪,‬‬ ‫ושמש זי"ע געווען אויף די עלטער אין שטאט‬ ‫האבן די עלטערן געגעבן פארן קינד א תנאי‪ ,‬אז‬ ‫קשאנוב אויף א שבת קודש‪ ,‬שבת ביינאכט האט‬ ‫אויב ביז מען פארט צום חתונה‪ ,‬וועט ער מסיים זיין‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געמאכט‬ ‫א מסכת און דאס קענען גוט בעל פה‪ ,‬וועט מען אים‬ ‫קידוש‪ ,‬דערנאך האט מען געגעבן פארן צדיק רבי‬ ‫מיט נעמען‪ ,‬און די עלטערן וויסענדיג אז דאס איז‬ ‫ארון א כוס אז ער זאל אויך קידוש מאכן‪.‬‬ ‫כמעט אומעגליך צו באווייזן‪ ,‬וועלן זיי זיך מיט דעם‬ ‫קענען ארויס דרייען פון מיט נעמען דעם קינד‪.‬‬ ‫אבער דאן האט דער צדיק רבי ארון מקראקא‬ ‫זי"ע געזאגט פאר די חסידים‪ ,‬הערט וואס איך זאג‬ ‫אבער דער קינד האט זייער געוואלט מיט‬ ‫אייך‪ ,‬איך האב זוכה געווען צו זיין אין לובלין און צו‬ ‫פארן‪ ,‬האט ער זיך אריין געלייגט מיט א‬ ‫קענען אסאך צדיקי הדור‪ ,‬אלע מעלות וואס איך‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬און האט טאקע באוויזן צו‬ ‫האב געזעהן ביי די צדיקים‪ ,‬און אפילו אסאך מער‬ ‫דורך לערנען א גאנצע מסכת און זיך פארהערט‬ ‫ווי דעם האב איך געזען ביים הייליגען דברי חיים‬ ‫בעל פה‪ ,‬אבער די עלטערן האבן געוויסט אז די‬ ‫מצאנז זי"ע‪ ,‬יעצט אויף די עלטערע יארן האב איך‬ ‫וועג איז גאר א שווערע‪ ,‬האבן זיי ווייטער‬ ‫שוין נישט קיין כוח ארום צו פארן צי די צדיקי‬ ‫פראבירט צו משפיע זיין אויפן קינד אז ער זאל‬ ‫הדור וואס וואוינען ווייט אוועק‪ ,‬דערפאר בין איך‬ ‫נישט מיט קומען צו די חתונה‪ ,‬אבער ווען דער‬ ‫געקומען אהער קיין קשאנוב וואס איז נאנט צו‬ ‫‪44‬‬ ‫איז קראנק מיט חולה נפש און דאס איז די געוויין‬ ‫זיידע דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע האט דאס‬ ‫וואס זיי הערן‪ ,‬און מען וויל יעצט אריין טראגן די‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער געזאגט פאר די עלטערן‪ ,‬מען‬ ‫פרוי אין שפיטאל‪.‬‬ ‫זאל מאכן זיכער מיט צו נעמען דעם קינד‪ ,‬ווייל מען‬ ‫ברויך מחנך זיין א קינד מיטן מידת האמת‪ ,‬וואס‬ ‫האט דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע געזאגט פארן‬ ‫דאס איז די גרעסטע מידה אין די וועלט‪ ,‬און דאס‬ ‫מחותן‪ ,‬דער מחותן איז זיכער נישט מסכים אז מען‬ ‫איז די בעסטע חינוך וואס מען קען געבן פאר א‬ ‫זאל א אידישע פרוי אריין פירן אין שפיטאל‪ ,‬איז‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫דאך ראטזאם אז דער מחותן זאל זיך משתדל זיין‬ ‫•••‬ ‫פאר א רפואה פאר די פרוי‪ ,‬דער הייליגער ייטב לב‬ ‫עס האט פאסירט אין די צייטן ווען עס האט‬ ‫האט גלייך געהייסן‪ ,‬אז מען זאל די פרוי לאזן‬ ‫ליידער געהערשט די מחלוקה אין שטאט קשאנוב‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬און מען זאל איר שבת קודש ביינאכט‬ ‫צווישן דעם צדיק רבי דוד'ל און די חסידים פון‬ ‫ברענגען צום טיש‪.‬‬ ‫ראדומסק‪ ,‬האט איינמאל דער צדיק זיך מפלפל‬ ‫געווען אין א שווערע הלכה מיט זיין גרויסן איידעם‬ ‫ביים טיש זענען געזעצן די צוויי צדיקים דער‬ ‫הגה"ק רבי משה יוסף מאוהעל זי"ע‪ ,‬און פון גרויס‬ ‫רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע און דער הייליגער ייטב‬ ‫דביקות און התמדת התורה האט דער צדיק רבי‬ ‫לב זי"ע‪ ,‬נאכדעם וואס דער הייליגער ייטב לב האט‬ ‫דוד'ל ארויס באגלייט זיין איידעם פון שטוב‪ ,‬און‬ ‫קידוש געמאכט‪ ,‬האט ער מכבד געווען דעם מחותן‬ ‫ער האט נישט געכאפט אז ער איז געגאנגען אן זיין‬ ‫רבי דוד'ל אז ער זאל קידוש מאכן‪ ,‬דאן האט מען‬ ‫בעקיטשע און הוט‪.‬‬ ‫אויס געמישט די וויין פון די צוויי כוסות אין איין‬ ‫כוס‪ ,‬און מען האט געשיקט פון די שיריים פאר די‬ ‫דארט איז דורך געגאנגען צוויי פון די‬ ‫פרוי‪ ,‬לפלא אזוי ווי די פרוי האט געטרינקען פין די‬ ‫מתנגדים‪ ,‬און זעענדיג דעם רב פון שטאט גיין אן‬ ‫וויין‪ ,‬איז די פרוי אויפן פלאץ געזונט געווארן‪.‬‬ ‫די בעקיטשע און הוט אויפן גאס‪ ,‬האט איין חבר זיך‬ ‫•••‬ ‫אויס געדריקט פארן אנדערן חבר מיט א שווער‬ ‫איינמאל ווען דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב‬ ‫לשון אויפן צדיק רבי דוד'ל‪" ,‬קוקט אויפן רב ווי ער‬ ‫זי"ע איז געווען אין מרחץ סבוסוביץ‪ ,‬איז מען‬ ‫גייט אויפן גאס ווי חסר דעה"‪.‬‬ ‫געקומען מזכיר זיין ביים צדיק רבי דוד'ל א נאמען‬ ‫"דוב בן לאה" פאר א רפואה שלימה‪ ,‬דער צדיק‬ ‫ווען די ווערטער זענען אנגעקומען צום אויער‬ ‫האט גלייך געפרעגט פון די ארומיגע‪ ,‬אויב איינער‬ ‫פונעם צדיק רבי דוד'ל‪ ,‬האט ער געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫ווייסט ווער דער דוב בן לאה איז‪ ,‬ווען קיינער האט‬ ‫"ראוי כינוי זה למי שאמרו"‪ ,‬זאגענדיג‪ ,‬אז דער כינוי‬ ‫נישט געוויסט צו זאגן ווער דער חולה איז‪ ,‬האט זיך‬ ‫וואס דער איד האט געזאגט‪ ,‬איז ראוי פאר דעם‬ ‫דער צדיק אראפ געלייגט דעם קאפ אויפן טיש‬ ‫וואס האט דאס געזאגט‪ ,‬ליידער איז מקיים‬ ‫פאר אפאר מינוט‪.‬‬ ‫געווארן די פסוק )ישעיהו נ"ה י"א( ְד ָב ִרי ֲא ֶשׁר יֵ ֵצא‬ ‫ִמ ִפּי ‪‬א יָ שׁוּב ֵא ַלי ֵר ָיקם‪ ,‬און דער איד איז ליידער פון‬ ‫דאן הייבט דער צדיק אויף זיין קאפ און זאגט‪,‬‬ ‫דאן פאר זיין גאנץ לעבן געווען א שוטה און נישט‬ ‫דער דוב בן לאה איז בעריש ר' יעקב'ס דער שערער‬ ‫קיין געזונטע מענטש‪.‬‬ ‫פון שטאט קשאנוב‪ ,‬און דער צדיק פרעגט פון די‬ ‫•••‬ ‫חסידים‪ ,‬אויב איינער האט עפעס גוטס צו זאגן‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫אויף דעם ר' בעריש‪ ,‬אז מען ברויך אים נאך האבן‬ ‫וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געפארן צום‬ ‫אויף די וועלט‪.‬‬ ‫מרחץ‪ ,‬אויפן וועג איז ער דורך געפארן דעם שטאט‬ ‫סיגוט‪ ,‬און דער מחותן דער הייליגער ייטב לב זי"ע‬ ‫האט איינע פון די חסידים געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫איז ארויס מקבל פנים זיין דעם מחותן‪ ,‬אזוי‬ ‫שערט דאך דעם עולם מיט א נאמנות און דער עולם‬ ‫שטייענדיג אויפן גאס האבן די צוויי צדיקים‬ ‫האט זייער הנאה פון אים‪ ,‬דאן האט דער צדיק‬ ‫געהערט א קול פון געוויין וואס איז געקומען פון א‬ ‫טאקע געגעבן א ברכה‪ ,‬אז ער זאל בקרוב האבן א‬ ‫אידיש שטוב‪ ,‬ווען זיי האבן זיך נאכגעפרעגט האט‬ ‫רפואה שלימה‪ ,‬ווען מען איז צוריק געקומען קיין‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דארט ליגט ליידער א פרוי וואס‬ ‫‪45‬‬ ‫געגאנגען צום גרויסן דאקטאר נאך עטליכע טעג‪,‬‬ ‫קשאנוב‪ ,‬האט מען נאך געטראפן דעם ר' בעריש‬ ‫האט דער דאקטאר באוואונדערט דעם גרויסן נס‬ ‫אין א מצב סכנה‪ ,‬אבער נישט לאנג נאכדעם איז ער‬ ‫וואס השי"ת האט מיט איר געמאכט‪ ,‬און דער‬ ‫געזונט געווארן און נאך געלעבט ‪ 15‬יאר‪.‬‬ ‫דאקטאר האט גאר שטארק מפליא געווען דעם‬ ‫•••‬ ‫רבין'ס כוח‪ ,‬און עס איז ארויס געקומען א גרויסע‬ ‫א פרוי וואס האט ליידער געהאט א קראנקן‬ ‫קידוש השם‪.‬‬ ‫פוס ל"ע איז געווען ביי גרויסע דאקטורים זיך‬ ‫•••‬ ‫אונטער זיכן‪ ,‬און זיי האבן אלע געהייסן פאר די‬ ‫ביי איינע פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק‬ ‫פרוי‪ ,‬אז זי זאל פארן צו דעם גרויסן פראפעסאר‬ ‫רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט פאסירט א גרויסע‬ ‫אין שטאט קראקא‪ ,‬אבער ווען זי האט פראבירט צו‬ ‫אומגליק ל"ע‪ ,‬אז זיין טאכטער איז פארשוואונדן‬ ‫אנקומען צום גרויסן פראפעסאר‪ ,‬האט מען איר‬ ‫געוארן פון שטוב און ער האט נישט געוויסט ווי זי‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס איז זייער שווער צו קענען‬ ‫איז אהין געקומען‪ ,‬איז דער חסיד גלייך אריבער‬ ‫אנקומען צו דעם פראפעסאר‪ ,‬האט זי געבעטן פון‬ ‫געפארן צו זיין רבין רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫די צדקת מרת שרה גיטל ע"ה אשת רבי שמעון‬ ‫מיט קולות האט ער געוויינט צו זיין רבין‪ ,‬אז ער‬ ‫אלטר תאומים זי"ע‪ ,‬א טאכטער פונעם צדיק רבי‬ ‫זאל אים פועל'ן א ישועה און זיין טאכטער זאל‬ ‫דוד'ל מקשאנוב זי"ע‪ ,‬אז זי זאל זעהן אויב זי קען‬ ‫צוריק אהיים קומען‪.‬‬ ‫העלפן באקומען אן אפוינטמענט ביים גרויסן‬ ‫פראפעסאר‪.‬‬ ‫זאגט אים דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע‪ ,‬דער גלח‬ ‫פונעם דארף פלאזע איז דאך דיינס א גוטע פריינט‪,‬‬ ‫זי איז טאקע אנגעקומען צום גרויסן‬ ‫ווייל זיי פלעגן טון אסאך געשעפטן צוזאמען‪,‬‬ ‫פראפעסאר‪ ,‬און די צדקת מרת שרה גיטל ע"ה‬ ‫זאלסט תיכף אריבער גיין צו אים און פארלאנגען‪,‬‬ ‫האט איר באגלייט‪ ,‬אבער ווען די דאקטאר האט‬ ‫אז ער זאל דיר צוריק געבן דיין טאכטער‪ ,‬דער חסיד‬ ‫אונטער זיכט די פרוי האט ער באשטעטיגט‪ ,‬אז זי‬ ‫איז געשטאנען דארט אויפן פלאץ פארוואונדערט‬ ‫ליידט רח"ל אויף א שווערע צוקער קראנקהייט‪,‬‬ ‫און נישט פארשטאנען וואס דא קומט פאר‪ ,‬אבער‬ ‫און די איינציגסטע וועג צו ראטעווען די פרוי‪ ,‬איז‬ ‫זיין רבי ר' דוד'ל זאגט אים‪ ,‬וואס שטייסטו דא‪ ,‬הייב‬ ‫רח"ל צו אראפ נעמען די פוס‪ ,‬ווייל איר לעבן איז‬ ‫פוס און גיי קיין פלאזע‪.‬‬ ‫ח"ו איינגעשטעלט אויב מען טוט דאס נישט‪ ,‬און‬ ‫די דאקטאר האט באשטימט א טאג ווען מען זאל‬ ‫דער חסיד מיט זיין גרויס אמונת צדיקים איז‬ ‫מאכן די אפעראציע‪.‬‬ ‫גלייך אריבער געפארן קיין פלאזע‪ ,‬און אזוי ווי ער‬ ‫קומט אריין צום שטוב פונעם גלח‪ ,‬הייבט ער זיך‬ ‫עס איז פאר די פרוי פינסטער געווארן פאר די‬ ‫אן בעטן מיט טרערן אז ער זאל אים צוריק געבן‬ ‫אויגן אז זי גייט ח"ו פארלירן איר פוס‪ ,‬האט די‬ ‫זיין טאכטער‪ ,‬אבער דער גלח האלט זיך ביי זיינס‪,‬‬ ‫רעבעצין די צדקת מרת שרה גיטל ע"ה גענומען די‬ ‫אז ער ווייסט נישט וואס ער וויל פון אים ווייל ער‬ ‫פרוי צו איר הייליגען טאטן רבי דוד'ל מקשאנוב‬ ‫האט נישט זיין טאכטער‪ ,‬דער טאטע פון גרויס‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די פרוי האט אויס געבראכן אין א ביטער‬ ‫ביטערניש און צובראכענקייט האט ער געגעבן א‬ ‫געוויין אויף איר ביטערע צרה‪ ,‬און זי האט געבעטן‬ ‫קלאפ אויף דעם קליידער שאנק‪ ,‬און פלוצלונג‬ ‫דעם רבין אז ער זאל איר אנוואונטשן א רפואה‬ ‫מאכט זיך אויף דעם טיר‪ ,‬און ער זעהט דארט זיין‬ ‫שלימה‪.‬‬ ‫טאכטער ווי זי שטייט דארט מיט פחד באהאלטן‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז ער האט גלייך אהיים גענומען‬ ‫האט דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‬ ‫זיין טאכטער און געדאנקט דעם באשעפער אויף‬ ‫געהייסן זיין טאכטער‪ ,‬אז זי זאל נעמען פון זיין כוס‬ ‫די שנעלע ישועה‪.‬‬ ‫של ברכה און אנשמירן די פוס פון די פרוי‪ ,‬און זי‬ ‫•••‬ ‫וועט בעזהשי"ת האבן א רפואה שלימה‪ ,‬מען האט‬ ‫אין שטאט קשאנוב האט געוואוינט א סוחר‬ ‫טאקע אן געשמירט די כוס של ברכה אויף די פוס‬ ‫וואס פלעגט כסדר נעמען געלט פון מענטשן‪ ,‬און‬ ‫פון די פרוי‪ ,‬און לפלא איז די פוס גלייך אויס‬ ‫ער פלעגט פארן אויף מוסחר צו קויפן סחורה‪ ,‬און‬ ‫געהיילט געווארן‪ ,‬און ווען די פרוי איז צוריק‬ ‫‪46‬‬ ‫האט דער סוחר דערציילט פארן רבין‪ ,‬די‬ ‫דאן האט ער צוריק געצאלט דאס געלט פאר די‬ ‫מעשה‪ ,‬אז א שוחט האט אים אנגעשראקן און‬ ‫אידן‪ ,‬אמאל ווען ער איז געווען אויפן באן אויפן‬ ‫געסראשעט מיט טויט‪ ,‬און דערפאר האט ער בלית‬ ‫וועג צום מארק‪ ,‬האט דער סוחר געהאט‬ ‫ברירה געמוזט געבן דאס גאנצע געלט פארן‬ ‫אנגעבארגט געלט פון אידן פון שטאט קשאנוב‪,‬‬ ‫שוחט‪ ,‬אבער ער האט פארן רבין נישט געזאגט‬ ‫אויפן באן איז ארויף געקומען איינע פון די‬ ‫דעם נאמען פונעם שוחט‪ ,‬און דארט אינעם‬ ‫שוחטים פונעם קשאנובער געגנט‪ ,‬און ער גייט צו‬ ‫אומגעגנט זענען געווען אסאך שוחטים‪.‬‬ ‫צום סוחר און זאגט אים‪ ,‬איך ווייס אז די האסט ביי‬ ‫דיר אסאך געלט‪ ,‬איך וועל דיך הרג'ענען ר"ל מיט‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‬ ‫מיין שוחט מעסער‪ ,‬און צו נעמען דאס גאנצע‬ ‫געלאזט אויסרופן‪ ,‬אז ער פארלאנגט אז אלע‬ ‫געלט פאר מיר‪.‬‬ ‫שוחטים פון די גאנצע געגנט וואס זענען געווען‬ ‫אונטער זיין הנהגה‪ ,‬זאלן אלע קומען ווייזן זייער‬ ‫זאגט אים דער סוחר‪ ,‬איך געב דיר אהין דאס‬ ‫מעסער'ס פארן רב‪ ,‬וואס דאס איז געווען א‬ ‫גאנצע געלט‪ ,‬איז פארוואס ברויכסטו מיך‬ ‫געווענליכע פאסירונג פון צייט צו צייט‪ ,‬אז דער רב‬ ‫הרג'ענען‪ ,‬זאגט אים דער שוחט‪ ,‬איך האב דאך‬ ‫וויל זעהן די מעסער'ס פין די שוחטים‪.‬‬ ‫מורא אז די וועסט נאך גיין דערציילן וואס איך‬ ‫האב געטון און אז איך האב דיך געוואלט הרג'ענען‪,‬‬ ‫אלע שוחטים זענען טאקע געקומען צום רב‪,‬‬ ‫זאגט אים דער סוחר‪ ,‬איך זאג דיר צו אז איך וועל‬ ‫און ווען דער רוצח דער שוחט איז דורך ביים רב‪,‬‬ ‫קיינעם נישט דערציילן דערוועגן‪ ,‬האט דער שוחט‬ ‫האט דער צדיק אנגעהויבן שרייען מיט קולות‪" ,‬דו‬ ‫געזאגט‪ ,‬אויב בוסטו מסכים מיר צו געבן א שבועה‬ ‫בוסט א רוצח‪ ,‬זיי שוין מודה וואס די האסט געטון"‪,‬‬ ‫דאורייתא אז די וועסט קיינעם נישט דערציילן‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דער שוחט האט גלייך מודה‬ ‫וועל איך דיך לאזן לעבן‪ ,‬און בלית ברירה האט דער‬ ‫געווען‪ ,‬און דער איד האט צוריק באקומען דאס‬ ‫סוחר געגעבן א שבועה פארן שוחט און ער האט‬ ‫געלט‪ ,‬און מען האט גלייך אפגעזאגט דעם שוחט‬ ‫אים געלאזט לעבן‪.‬‬ ‫פון זיין פאזיציע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער סוחר איז שוין נישט געפארן צום מארק‪,‬‬ ‫אין ספר עטרת דוד ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד‬ ‫וויבאלד ער האט דאך סיי ווי נישט געהאט דאס‬ ‫א קרעמער איז געקומען צום צדיק רבי דוד'ל‬ ‫געלט פאר געשעפטן‪ ,‬ווען ער איז צוריק אהיים‬ ‫מקשאנוב זי"ע מיט א ביטער געוויין‪ ,‬ער האט‬ ‫געקומען איז ער געווען פול מיט שרעק‪ ,‬סיי פונעם‬ ‫געקויפט א גרויסע פעסל שמאלץ פאר פסח צו‬ ‫גנב‪ ,‬אבער אויך פון די אלע אידן וואס האבן אים‬ ‫פארקויפן אין שטעטל‪ ,‬אבער א חבר וואס איז‬ ‫געגעבן געלט‪ ,‬פארשטייט זיך אז די אידן האבן אים‬ ‫אריינגעקומען אין קעלער האט באמערקט א‬ ‫געמיטשעט אז ער זאל זיי דערציילן וואס האט‬ ‫שטיקל חמץ לעבן דעם אפענעם פעסל‪ ,‬און עס איז‬ ‫פאסירט מיט די געלט‪ ,‬אבער דער איד האט מורא‬ ‫געווען א שווערער חשש אז דאס שמאלץ איז‬ ‫געהאט צו רעדן אפילו א ווארט‪.‬‬ ‫געווארן חמץ‪.‬‬ ‫ווען מען האט דערציילט די גאנצע מעשה‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל האט זיך פארטראכט‪,‬‬ ‫פארן צדיק וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫געעפנט פארשידענע ספרי שו"ת‪ ,‬און נאכן מעיין‬ ‫דער צדיק געלאזט רופן דעם סוחר און געבעטן‪ ,‬אז‬ ‫זיין אין דער הלכה פסק'נט ער מיט א פשטות‪,‬‬ ‫ער זאל אים דערציילן די מעשה‪ ,‬האט דער סוחר‬ ‫"דאס שמאלץ איז כשר למהדרין מן המהדרין‪ ,‬דו‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט דאך געגעבן א שבועה‬ ‫מעגסט דאס פארקויפן פאר אידן אויף פסח"‪ ,‬דער‬ ‫דאורייתא אז ער וועט קיינעם נישט דערציילן‪ ,‬און‬ ‫איד איז געווען פרייליך‪ ,‬אבער די קונים אין‬ ‫דערפאר ווייסט ער נישט וואס צו טון‪ ,‬האט דער‬ ‫שטעטל האבן מורא געהאט און קיינער האט נישט‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬די שבועה איז געווען אז די וועסט‬ ‫געוואלט קויפן פון אים‪ ,‬דער איד איז צוריקגעלאפן‬ ‫נישט זאגן די נאמען ווער עס איז געווען‪ ,‬אבער די‬ ‫צום רב און מיט טרערן געוויינט פארן צדיק און‬ ‫מעשה קענסטו א דערציילן ווייל עס איז דאך‬ ‫געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬מען קויפט נישט ביי מיר גארנישט"‪.‬‬ ‫געווען א שבועת אונסין‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‬ ‫האט דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‬ ‫האט דעם נגיד געפרעגט‪" ,‬האסט שוין אמאל‬ ‫אנגעקוקט דעם איד און געזאגט‪" ,‬זארג נישט‪ ,‬גיי‬ ‫געטוהן א חסד פאר א איד אן קיין שום חשבונות"‪,‬‬ ‫צוריק אין געשעפט‪ ,‬מען וועט די סחורה ביי דיר‬ ‫האט דער איד דערציילט‪ ,‬אז יארן צוריק האט ער‬ ‫אפקויפן ביזן לעצטן טראפ"‪ ,‬קיין פאר שעה זענען‬ ‫מוחל געווען א גרויסן חוב פאר אן אלמנה מיט‬ ‫נישט אריבער‪ ,‬און א מחנה פון מיליטערישע‬ ‫יתומים ווייל ער האט רחמנות געהאט אויף זיי‪ ,‬און‬ ‫זעלנער זענען אנגעקומען אין שטעטל אויף א‬ ‫ער האט פארברענט דעם שטר חוב‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫דורכגאנג‪ ,‬דער קאמאנדיר האט געזוכט א גרויסע‬ ‫געזאגט‪" ,‬אזוי ווי דו האסט מוחל געווען און‬ ‫מאס שמאלץ פאר די פערד און וואגאנען‪ ,‬דער‬ ‫פארגעסן פונעם חוב‪ ,‬וועט דער באשעפער טוהן‬ ‫קאמאנדיר איז אריינגעגאנגען גראד אין זיין‬ ‫מיט דיר "מדה כנגד מדה"‪.‬‬ ‫קרעמל‪ ,‬און אפגעקויפט דאס גאנצע פעסל‬ ‫אויפאמאל פאר א גאר הויכע פרייז‪.‬‬ ‫דער נגיד איז אהיימגעפארן‪ ,‬און האט מיט זיין‬ ‫•••‬ ‫גרויס אמונת צדיקים געגלייבט אז ישועה קרובה‬ ‫אין ספר זכרון למשה ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫לבוא‪ ,‬ביים טאג פונעם באשטימטן משפט‪ ,‬איז‬ ‫גבאי פונעם צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע איז‬ ‫דער בעל חוב געקומען צו לויפן אינגאנצן צומישט‪,‬‬ ‫אמאל געפארן אויפן וועג צו ברענגען געלט פאר‬ ‫און ער האט דערציילט‪ ,‬אז א שריפה האט‬ ‫פדיון שבויים און עניי ארץ ישראל‪ ,‬אינמיטן וואלד‬ ‫אויסגעבראכן אין זיין ביורא און אלע פאפירן און‬ ‫זענען ארויפגעשפרונגען באוואפנטע גזלנים און‬ ‫שטרות זענען פארברענט געווארן‪ ,‬און ער האט‬ ‫אים ארומגערינגלט‪ ,‬דער גבאי‪ ,‬זעענדיג אז זיין‬ ‫נישט געדענקט דעם פונקטליכן סכום פונעם חוב‪,‬‬ ‫לעבן איז אין געפאר‪ ,‬האט אויסגעשריגן פון טיפן‬ ‫און אויפן פלאץ האט דער בעל חוב זיך צוגעזעצט‬ ‫הארצן‪" ,‬רבי דוד בן רחל פייגא‪ ,‬ראטעווע מיך"‪.‬‬ ‫און מסכים געווען צו א קליינעם פשרה‪-‬‬ ‫באצאלונג‪ ,‬און דער איד איז געראטעוועט געווארן‬ ‫פלוצלונג האט דער הויפט גזלן געעפנט זיין‬ ‫פון תפיסה‪.‬‬ ‫מויל צו ארויסגעבן א באפעל פאר זיינע מענטשן‬ ‫•••‬ ‫ח"ו צו הרג'ענען דעם גבאי'ן‪ ,‬אבער עס איז נישט‬ ‫אין ספר עטרת דוד ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד‬ ‫ארויסגעקומען קיין איין ווארט פון זיין מויל‪ ,‬ער‬ ‫א גרויסע חסיד פון צאנז איז געקומען צו לויפן צום‬ ‫איז געווארן אינגאנצן שטום און פארלאזירט‪ ,‬די‬ ‫הייליגן בעל דברי חיים זי"ע מיט א ביטערן הארץ‪,‬‬ ‫איבעריגע רויבער זענען דערשראקן געווארן פון‬ ‫און האט דערציילט פארן הייליגען דברי חיים זי"ע‪,‬‬ ‫דעם וואונדער און זענען אלע אנטלאפן אין וואלד‬ ‫אז זיין איינציג קינד איז געפאלן אין בעט מיט א‬ ‫אריין‪.‬‬ ‫שווערע קראנקהייט‪ ,‬און די גרעסטע דאקטוירים‬ ‫האבן שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן רח"ל‪.‬‬ ‫ווען דער גבאי איז אנגעקומען צוריק קיין‬ ‫קשאנוב און אריין צום צדיק רבי דוד'ל‪ ,‬האט דער‬ ‫דער הייליגער דברי חיים האט אויסגעהערט‬ ‫צדיק רבי דוד'ל אים באלד ביים שוועל אנגעקוקט‬ ‫דעם חסיד‪ ,‬און האט אים אנגעקוקט מיט גרויס‬ ‫מיט זיין הייליגן בליק און געזאגט‪" ,‬דו האסט‬ ‫רחמנות‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער דברי חיים‬ ‫געשריגן אזוי הויך‪ ,‬אז מ'האט געמוזט פארשטאפן‬ ‫געזאגט‪" ,‬פארוואס ביזטו געקומען צו מיר‪ ,‬פאר‬ ‫יענעם דאס מויל כדי דו זאלסט בלייבן ביים לעבן"‪,‬‬ ‫גלייך קיין קשאנוב צו מיין זון דוד'ל‪ ,‬זאל ער מתפלל‬ ‫ויהי לפלא‪.‬‬ ‫זיין פאר דעם קינד‪ ,‬און ביי אים וועסטו זעהן די‬ ‫•••‬ ‫ישועה"‪.‬‬ ‫אין סיפורי חסידי צאנז ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫גרויסער נגיד וואס איז אראפ פון זיינע נכסים איז‬ ‫דער חסיד האט נישט געטראכט קיין צוויי און‬ ‫געקומען צום צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע‬ ‫איז גלייך אפגעפארן קיין קשאנוב‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫אינגאנצען צעבראכן‪ ,‬צוליב וואס ער איז שולדיג א‬ ‫אריין צום צדיק רבי דוד'ל און איבערגעגעבן דעם‬ ‫ריזיגע סומע געלט פאר א גאר שטרענגער בעל‬ ‫טאטנ'ס שליחות‪ ,‬האט זיך דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫חוב וואס סטראשעט אים אריינצושליידערן אין‬ ‫דוד'ל זייער דערשראקן פון זיין טאטנ'ס עניוות‪,‬‬ ‫תפיסה ביז עטליכע טעג‪.‬‬ ‫‪48‬‬ ‫שטוב און עוסק געווען בתורה ביז שפעט אין דער‬ ‫און ער האט געהייסן געבן דעם טאטן א שטיקל‬ ‫נאכט‪ ,‬פלוצלונג האט ער זיך אויפגעשטעלט‪,‬‬ ‫עפל פארן קינד‪ ,‬און געזאגט מיט א שטילן קול‪,‬‬ ‫גערופן דעם משמש און געזאגט‪" ,‬מאך שנעל א‬ ‫"דער רבונו של עולם איז א רופא כל בשר‪ ,‬גיב דאס‬ ‫גרויסע הייסע טעפל קאווע מיט עפעס צו עסן‪ ,‬און‬ ‫פארן קינד און ער וועט האבן א רפואה שלימה"‪,‬‬ ‫גיי ארויס צום עק שטאט אויפן וועג"‪.‬‬ ‫דער פאטער איז אהיימגעלאפן‪ ,‬אריינגעגעבן דאס‬ ‫שטיקל עפל אין מויל פונעם קראנקען קינד‪ ,‬און‬ ‫דער משמש האט נישט פארשטאנען‬ ‫פונקט אין יענע מינוט האט זיך דער פיבער‬ ‫פארוואס ער דארף ארויסגיין אין אזא קעלט‪ ,‬אבער‬ ‫געבראכן‪ ,‬און ביז עטליכע טעג איז דאס קינד‬ ‫ער האט באלד געפאלגט‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען‬ ‫געשטאנען אויף די פיס געזונט און שטארק‪.‬‬ ‫צום עק פון שטאט‪ ,‬האט ער באמערקט א שליטן‬ ‫•••‬ ‫מיט א פערד וואס איז געווען איינגעזונקען אינעם‬ ‫אין ספר מאיר עיני הגולה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫טיפן שניי‪ ,‬און דערויף איז געזעסן אן עלטערער‬ ‫אמאל איז פארגעקומען א גרויסע גניבה אין‬ ‫איד וואס איז שוין געווען האלב פארפרוירן און‬ ‫שטעטל קשאנוב‪ ,‬ווען פון אן ארימען שמש איז‬ ‫נאנט צום חלש'ן‪.‬‬ ‫פארשוואונדן געווארן א גאנצע קאפע געלט וואס‬ ‫איז געווען באשטימט פאר צדקה און הכנסת כלה‪,‬‬ ‫דער משמש האט אים שנעל אריינגעברענגט‪,‬‬ ‫די גאנצע שטאט איז געווען אויפגעברויזט‪ ,‬אבער‬ ‫אים אנגעווארעמט מיט דער הייסער קאווע און‬ ‫קיינער האט נישט געוואוסט ווער עס האט‬ ‫געראטעוועט זיין לעבן‪ ,‬שפעטער האט דער צדיק‬ ‫געוואגט צו טוהן אזא שלעכטע מעשה‪.‬‬ ‫רבי דוד'ל מקשאנוב געזאגט מיט זיין גרויס עניוות‬ ‫און מיט א מורא'דיגע פשטות‪" ,‬איך האב געשפירט‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט‬ ‫אין מיין הארץ א קאלטן ציטער פון א אידישע‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז יעדער איינער וואס איז יענעם טאג‬ ‫נשמה וואס ראנגלט זיך אויפן וועג‪ ,‬האב איך‬ ‫געווען אין ביהמ"ד זאל אריינקומען צו אים אין‬ ‫געמוזט שיקן הילף"‪.‬‬ ‫שטוב שלום נעמען‪ ,‬אלע זענען דורכגעגאנגען אין‬ ‫א רייע‪ ,‬און ווען א געוויסער מענטש איז‬ ‫צוגעגאנגען און אויסגעשטרעקט די האנט‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל זיך אפגעשטעלט‪ ,‬אים‬ ‫אריינגעקוקט טיף אין די אויגן מיט א שארפן בליק‪,‬‬ ‫און געזאגט שטיל פאר יענעם אין די אויער‪" ,‬גיי‬ ‫גלייך אהיים‪ ,‬לייג צוריק דאס געלט אויפן טיש‬ ‫פונעם שמש‪ ,‬ווייל אין הימל זעהט מען אלעס"‪.‬‬ ‫דער מענטש איז געווארן בלאס ווי די וואנט‪,‬‬ ‫ער האט אנגעהויבן ציטערן איבערן גאנצן‬ ‫קערפער‪ ,‬און עס האט אים אנגעכאפט א שרעליכע‬ ‫פחד און א שרעק‪ ,‬און ביז א שעה איז דאס גאנצע‬ ‫געלט געלעגן אויפן פלאץ ביים שמש אן דעם וואס‬ ‫קיינער זאל וויסן ווער ס'איז געווען דער וואס האט‬ ‫גע'גנב'ט דאס געלט‪ ,‬אויסער דער צדיק מיט זיין‬ ‫רוח הקודש וואס האט געראטעוועט דעם איד פון‬ ‫ח"ו בלייבן פארשעמט אויף דורו דורות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין סיפורי דרכי דוד ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫א ביטער קאלטן ווינטערדיגן נאכט‪ ,‬ווען דער שניי‬ ‫האט פארשאטן אלע וועגן ארום קשאנוב‪ ,‬איז דער‬ ‫צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געזעסן ביי זיך אין‬ ‫‪49‬‬ ‫מען קען זעהן דאס גרויסע הערצה וואס די‬ ‫יארצייט כ"ו אלול‬ ‫גדולי הדור האבן געהאט צו דעם צדיק‪ ,‬פון די‬ ‫ווערטער וואס דער גאון הגה"ק רבי דוד דייטש‬ ‫הרה"ק רבי מאיר אברהם ב"ר משה יוזפא זי"ע‬ ‫בעל אהל דוד אב"ד עיר חדש זי"ע שרייבט אויפן‬ ‫)קליין(‬ ‫צדיק מטשאבע בזה"ל‪" ,‬חבל נביאים מתנבאים‬ ‫בעל פרי צדיק‪ ,‬אב"ד טשאבא‬ ‫ושפה אחת לכולם משבחין להאי גברא רבא ויקירא‬ ‫ה"ה הרב המאה"ג המופלג בתורה בחריפות‬ ‫ובקיאות הצדיק המפורסם מו"ה מאיר אברהם‬ ‫ער איז געבוירן צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה יוזפא‬ ‫זצלה"ה אשר היה אב"ד בק"ק טשאבא‪ ,‬וזה שנים‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫רבות נתאכסן אצלי ואדם יראה וכו'‪ ,‬וראיתי שכל‬ ‫מעשיו לשם שמים וגם שמעתי ממנו כמה פלפולים‬ ‫קיין סאך איז נישט דא קיין אינפארמאציע פון‬ ‫בדרך נכון מיוסדים על קיטב היושר"‪.‬‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬ווי ער איז געבוירן און ווער די משפחה‬ ‫איז געווען‪ ,‬אויך די נאמען פון זיין טאטן איז מען‬ ‫אויך האבן די גדולים וואס האבן געלערנט‬ ‫יארן שפעטער געוואר געווארן דורך זיין חתימה‪,‬‬ ‫צוזאמען מיט דעם צדיק נאך אלס בחור מעיד‬ ‫אבער דאס ווייסט מען זיכער‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער האט געקענט פאר טעג אויף טעג‬ ‫געשטאמט פון א גאר געהויבענע משפחה וואס די‬ ‫זיצן אויסער די שטאט אין א מערה‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫יוחס איז פון גרויסע גדולים וגאונים בתורה‪ ,‬אויך‬ ‫האט דאן געדינט דעם באשעפער מיט א מסירת‬ ‫איז דא בקבלה‪ ,‬אז ער איז געווען א נאנטער קרוב‬ ‫נפש זייעדניג ממש אויסגעטון פון די וועלט‪ ,‬שוין‬ ‫מיט רבי חיים בעל נפש החיים מוולוז'ין זי"ע פון די‬ ‫דאן איז דער צדיק געווען באוויסט מיט זיין גדלות‬ ‫גרויסע תלמידים פונעם הייליגען גר"א מווילנא‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט זיך שוין פון אלס בחור געפירט מיט‬ ‫ער איז געווען א גאון וחריף עצום בתורה‪ ,‬ער‬ ‫א געוואלדיגע קדושה וואס איז געווען א חידוש‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א בעל מקובל נורא‪ ,‬דער‬ ‫יענע צייט‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער‬ ‫צדיק איז געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫צדיק האט זיך מסגף געווען און פאר צוואנציג יאר‬ ‫צדקת און פרישות‪ ,‬פון גאר יונג האט ער זיך שוין‬ ‫נישט געגעסן קיין דבר מן החי‪.‬‬ ‫געפירט מיט א געוואלדיגע זהירות ופרישות‪ ,‬ער‬ ‫איז שוין דאן געווען אפ געשיידט פון הנאת עולם‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫הזה‪ ,‬ער איז שוין דאן געזעצן און עוסק געווען‬ ‫פרומעט פעסיל ע"ה‪,‬‬ ‫בתורה מיט גרויסע גדולים וגאונים בדורו‪ ,‬ער האט‬ ‫בת הגה"ק רבי יהודה אב"ד שעניא זי"ע‪,‬‬ ‫רוב פון זיין לעבן געלעבט אין שרעקליכע דחקות‬ ‫מגזע הגה"ק רבי שאול וואהל זי"ע‪.‬‬ ‫און באמת נישט נהנה געווען פן די וועלט‪ ,‬יומם‬ ‫ולילה האט מען דעם צדיק געזען עוסק זיין בתורה‬ ‫מען דערציילט גאר געהויבענע זאכן אויף די‬ ‫ועבודת השם‪ ,‬גרויסע גדולים בדורו האבן מעיד‬ ‫רעבעצין די צדקת מרת פרומט פעסיל ע"ה‪ ,‬אז‬ ‫געווען אויף זיין גדלות און קדושת התורה‪ ,‬ער איז‬ ‫צדיקי הדור האבן מעיד געווען אויף איר גדלות‬ ‫געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א‬ ‫בצניעות ופרישות‪ ,‬די רעבעצין פלעגט יעדן טאג‬ ‫גרויסע פועל ישועות‪.‬‬ ‫דאווענען אין א חדר מיוחד‪ ,‬און דאס דאווענען איז‬ ‫געווען מיט קולי קולות וואס מען האט נישט געזען‬ ‫רוב פון זיין תורה האט ער געלערנט פון זיין‬ ‫ביי קיין אנדערע פרוי‪ ,‬און דאס דאווענען האט‬ ‫רבו מובהק הגה"ק רבי שמואל הלוי קעלין בעל‬ ‫גענומען ביז נאכמיטאג‪.‬‬ ‫מחצית השקל זי"ע‪ ,‬וואס דער רבי האט דעם‬ ‫תלמיד גאר שטארק מעריץ געווען און מחבב‬ ‫די רעבעצין איז געווען א גרויסע מלומדת און‬ ‫געווען‪ ,‬זיין רבי האט כסדר גערעדט און משבח‬ ‫כמה פעמים געזאגט דברי תורה‪ ,‬די צדקת איז איר‬ ‫געווען זיין התמדת התורה און די געוואלדיגע‬ ‫גאנץ לעבן געשטאנען צו די האנט פון איר הייליגע‬ ‫קדושה פון דעם הייליגען תלמיד‪.‬‬ ‫‪50‬‬ ‫שפעטער האט דער צדיק זיך מדבק געווען‬ ‫מאן‪ ,‬אז ער זאל קענען זיצן און עוסק זיין בתורה‬ ‫אינעם דרך החסידות‪ ,‬און ער איז געווען פון די‬ ‫ועבודת השם יומם ולילה מיט א געוואלדיגע‬ ‫גרויסע תלמידים פון הרה"ק רבי דוב בער המגיד‬ ‫התמדה‪.‬‬ ‫הגדול ממזריטש זי"ע‪ ,‬דארט ביי זיין רבין האט ער‬ ‫געשעפט גאר אסאך תורה און זיין דרך אין עבודת‬ ‫דער גאון הגה"ק רבי יהושע בריסק זי"ע האט‬ ‫השם אויפן דרך פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז די רעבעצין האט זוכה געווען צו‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו‬ ‫רוח הקודש ממש‪ ,‬און אידן האבן דערציילט א דבר‬ ‫פארשפרייטן די תורה פון זיין הייליגען רבי דער‬ ‫פלא‪ ,‬אז אסאך מאל אינמיטן זיין פארנומען מיט די‬ ‫מגיד ממזריטש זי"ע‪.‬‬ ‫צרכי הבית‪ ,‬האט מען די רעבעצין געזען טאנצן‬ ‫כאילו זי טאנצט קדושה‪ ,‬און ווען מען האט איר‬ ‫בשנת תקל"ג ווען דער הייליגער מגיד‬ ‫געפרעגט די סיבה‪ ,‬האט זי מיט א געוואלדיגע‬ ‫ממזריטש זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫פשטות געזאגט‪ ,‬אז זי הערט יעצט די מלאכי השרת‬ ‫צדיק מדבק געווען אלס א תלמיד מובהק צום‬ ‫זאגן קדושה אויבן אין הימל‪ ,‬און דערפאר זאגט זי‬ ‫הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬ער האט זוכה געווען‬ ‫מיט קדושה‪.‬‬ ‫צו א געוואלדיגע אהבה און חביבות פונעם‬ ‫הייליגען חוזה מלובלין‪.‬‬ ‫אויך האבן צדיקים דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫די רעבעצין געווען אין אוהעל ביים הייליגען ישמח‬ ‫אויך האט אים די חוזה געשיקט פארשפרייטן‬ ‫משה מאוהעל זי"ע‪ ,‬און די רעבעצין האט געוואלט‬ ‫דעם דרך הבעש"ט הקדוש אין אונגארין‪ ,‬און‬ ‫אריין גיין צום הייליגען ישמח משה‪ ,‬אבער ווי דער‬ ‫יעדעס מאל דער צדיק איז אנגעקומען צום חוזה‪,‬‬ ‫מנהג איז געווען ביים ישמח משה‪ ,‬אז די צדיק האט‬ ‫האט ער אים אויף גענומען מיט א געוואלדיגע‬ ‫קיינמאל נישט געוואלט רעדן צו קיין אשה‪ ,‬האט‬ ‫חיבה יתירה‪.‬‬ ‫די רעבעצין געהייסן מען זאל לאזן וויסן פארן‬ ‫צדיק‪ ,‬אז די רעבעצין פון די טשאבע רב איז דא‪.‬‬ ‫בשנת תקס"ט איז דער צדיק געווארן רב אין‬ ‫שטאט טשאבע‪ ,‬און דארט האט דער צדיק געדינט‬ ‫לפלא‪ ,‬אזוי ווי דער הייליגער ישמח משה האט‬ ‫אלס רב פאר בערך צוואנציג יאר כולן שוין לטובה‪,‬‬ ‫געהערט ווער עס איז דא‪ ,‬האט ער זיך אויף‬ ‫דארט האבן אידן געהאט א זכי' צו מיט האלטן זיין‬ ‫געשטעלט און געהייסן דעם משמש זאל אריין‬ ‫געהויבענע עבודת השם וואס דער צדיק האט אפ‬ ‫לאזן די רעבעצין פון טשאבע‪ ,‬און די רעבעצין איז‬ ‫געראכטן‪ ,‬ער האט דארט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫טאקע אריין געקומען צוזאמען מיטן רעבעצין‬ ‫תלמידים גאונים בדורו‪ ,‬און דער צדיק האט אריין‬ ‫פונעם ישמח משה‪ ,‬און ווען זי איז אריין געקומען‬ ‫געלייגט אין זיינע תלמידים תורה וקדושה און‬ ‫האט זיך דער ישמח משה אויף געשטעלט און‬ ‫אהבת התורה און אמונה אינעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫מכבד געווען מיט א בענקל צו זיצן‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫האט מיט איר גערעדט פאר א שטיק צייט‪ ,‬און דאס‬ ‫דער צדיק האט דארט אין שטאט טשאבע גאר‬ ‫איז געווען א גרויסע פלא ביי די מקורבים‪.‬‬ ‫אסאך אויף געטון‪ ,‬ער האט מיט א מסירת נפש‬ ‫‬ ‫געמאכט זיכער אז מען פירט זיך אויפן דרך ישראל‬ ‫צדיקים האבן דערציילט דאס קדושה וטהרה‬ ‫סבא וואס מען האט מקבל געווען מדורות‬ ‫מיט וואס דער צדיק האט זיך געפירט זיין גאנץ‬ ‫הראשונים‪ ,‬ער האט מתקן געווען תיקונים אין‬ ‫לעבן‪ ,‬ער איז געווען א גאר אפגעהיטענע איד וואס‬ ‫יעדע זאך וואס האט געהאט מיט ערליכקייט פארן‬ ‫האט אלעס געטון לשם שמים און געווען דבוק‬ ‫שטאט‪ ,‬ער האט קובע געווען שיעורי תורה‬ ‫בשם כל ימיו‪ ,‬דער צדיק האט דאן נאך די חתונה‬ ‫קבועים און געמאכט זיכער אז די אידן פון שטאט‬ ‫עוסק געווען בתורה יומם ולילה ממש מיט א‬ ‫לערנען און דאווענען ווי עס ברויך צו זיין‪ ,‬ער האט‬ ‫געוואלדיגע התמדה און קדושה‪ ,‬און דאס אלעס‬ ‫זוכה געווען צו א געוואלדיגע הערצה פון די‬ ‫איז געווען בזכות זיין רעבעצין וואס איז געווען א‬ ‫מענטשן אין שטאט צוליב זיין ערליכקייט און‬ ‫צדקת וואס איז געשטאנען און באדינט איר מאן‬ ‫מידת האמת‪.‬‬ ‫מיט א געוואלדיגע מסירת נפש‪.‬‬ ‫‪51‬‬ ‫הגה"ק רבי יצחק יודא הלוי לאווי מליסקא זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין צדקת‬ ‫הגה"ק רבי ישכר בער קאהן בעל בינת יששכר אב"ד‬ ‫און קדושה‪ ,‬הונדערטער אידן זענען געקומען זיך‬ ‫ערדא סענזשארץ זי"ע‪.‬‬ ‫מסתופף זיין בצלו און נעמען ברכות‪ ,‬און גאר‬ ‫אסאך אידן האבן דערציילט גרויסע מופתים און‬ ‫בעפאר זיין הסתלקות האט דער צדיק וקדוש‬ ‫ישועות וואס מען האט געזען ביי דעם צדיק בחייו‪,‬‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז מען זאל אים באערדיגן אין ביה"ח אין‬ ‫ער האט מיט זיין גרויסע קדושה און אמונה משפיע‬ ‫שטאט מישקאלץ און נישט אין טשאבע‪ ,‬עס איז‬ ‫געווען תורה וקדושה פאר אידישע קינדער פאר‬ ‫געווען א גרויסע וואונדער פאר די מקורבים און‬ ‫איבער ‪ 20‬יאר אין שטאט טשאבע‪.‬‬ ‫משפחה‪ ,‬אבער יארן שפעטער נאכן הסתלקות‪,‬‬ ‫האבן די ממשלה אין שטאט טשאבע געוואלט‬ ‫דער צדיק האט געזאגט גאר אסאך דברי תורה‬ ‫בויען א נייע וועג פארן באן‪ ,‬און זיי האבן געלאזט‬ ‫און אפילו אויף דרך הקבלה‪ ,‬א קליינעם חלק איז‬ ‫וויסן אז מען זאל אוועק נעמען אלע קברים פונעם‬ ‫געדריקט געווארן נאך זיין פטירה אינעם ספר פרי‬ ‫ביה"ח‪ ,‬און מען האט טאקע ליידער געברויכט‬ ‫צדיק‪ ,‬וואס האט דרך אגב באקומען הסכמות פון‬ ‫מפנה זיין אלע קברים‪ ,‬דאן האט מען געזען די‬ ‫גדולים און צדיקים בדורו ובתוכם הרה"ק בעל‬ ‫ווייטע בליק וואס דער צדיק האט געהאט יארן‬ ‫ישמח משה מאוהעל זי"ע‪ ,‬הגה"ק בעל החתם סופר‬ ‫פריער‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי דוד דייטש בעל אהל דוד זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק בעל המהר"ם א"ש מאונגוואר זי"ע‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ו אלול בשנת תקפ"ט‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט מישקאלץ‪.‬‬ ‫צו פארשטיין זיין גדלות און קדושה איז ראוי‬ ‫צו זעהן די שבחים וואס די צדיקי הדור האבן‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געשריבן אין די הסכמה‪ ,‬הגה"ק בעל החתם סופר‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זי"ע שרייבט אין די הסכמה בזה"ל "חיבור על סדר‬ ‫התורה מלא ברכת ד'‪ ,‬דברי פי חכם חן ומתוקים‬ ‫לחיך נטועם‪ ,‬יראת ד' ותורתו רוכבים צמודים‪,‬‬ ‫לעשות רצון צדיק‪ ,‬למען יהיה שפתות הצדיק‬ ‫דובבות בקבר איש אלקים"‪.‬‬ ‫הרה"ק בעל ישמח משה זי"ע שרייבט אין זיין‬ ‫הסכמה בזה"ל‪" ,‬והיו נכונים לשום נחלת אבות‬ ‫תפארת לבנים‪ ,‬אשר הנחיל ה"ה הרב הצדיק‬ ‫המופלג בתורה בחריפות ובקיאות מו"ה מאיר‬ ‫אברהם זצלה"ה מטשאבע‪ ,‬אמנם יען ידעתי והכרתו‬ ‫בצדקת הצדיק הנ"ל‪ ,‬והן כל ראתה עיני ושמעה אזני‬ ‫משבחיו‪ ,‬ומצוה רבה וגדולה היא לעשות נייחא‬ ‫לנשמת הצדיק הנ"ל‪ ,‬ויהיה שפתיו דובבות"‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע איידעמער גדולים‬ ‫און גאונים בתורה‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שמעון ליבערמאן אב"ד שעניא זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יצחק יוסף בליך אב"ד גאווע זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי פנחס דוד אב"ד בוקין זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף פינקלשטיין בעל צפנת פענח שו"ב‬ ‫במישקאלץ זי"ע‪ ,‬שהוציא לאור ספר פרי צדיק‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי שמעי' וויזנער מגאווע זי"ע‪,‬‬ ‫‪52‬‬ ‫וקדושים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז ביים צדיק איז‬ ‫יארצייט כ"ו אלול‬ ‫מקיים געווען וואס די פסוק זאגט )שמואל ב' כ"ג‬ ‫ג'( ָא ַמר ֱא‪‬קי יִ ְשׂ ָר ֵאל ִלי ִד ֶבּר צוּר יִ ְשׂ ָר ֵאל ֵ‬ ‫מוֹשׁל‬ ‫הרה"ק רבי שמואל אבא ב"ר זעליג זי"ע‬ ‫מוֹשׁל יִ ְר ַאת ֱא‪‬קים"‪ ,‬אז צדיק גוזר‬ ‫ָבּ ָא ָדם " ַצ ִדּיק ֵ‬ ‫)זיכלינסקי(‬ ‫והקב"ה מקיים‪.‬‬ ‫בעל להב אש‪ ,‬ראש השושלת זיכלין‬ ‫"הנקרא הזקן מזיכלין"‬ ‫פון אלס יונג קינד האט מען שוין געזען דאס‬ ‫גדולות אויף דעם צדיק‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫מפורסם מיט זיינע געוואלדיגע כשרונות און‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט לויביטש‪ ,‬י"ט כסלו‬ ‫חריפות בתורה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען באוויסט‬ ‫בשנת תק"ע‪.‬‬ ‫מיט זיין זכרון נפלא‪ ,‬און עפעס וואס דער קינד‬ ‫האט איינמאל געלערנט‪ ,‬איז שוין געבליבן‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי זעליג מלויביטש זי"ע‪,‬‬ ‫איינגעקריצט אין זיין הייליגע מוח‪ ,‬זיין טאטע האט‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק איציק מזיכלין זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫געברויכט טוישן מלמדים פארן קינד כסדר‪ ,‬ווייל‬ ‫הרה"ק רבי פישל מסטריקוב זי"ע‪ ,‬מגדולי תלמידי‬ ‫דער קינד האט גאר שנעל געלערנט און אויף‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע(‪,‬‬ ‫געכאפט אלעס מיט א גאר שנעלע תפיסה‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי שמואל מטשערנוויסק זי"ע‪.‬‬ ‫ביי די פינף יאר אלט האט ער שוין געלערנט‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת יוטל ע"ה‪,‬‬ ‫גמרא תוספות‪ ,‬און ביי די ‪ 8‬יאר אלט האט ער שוין‬ ‫מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח זי"ע‪,‬‬ ‫נישט געברויכט קיין מלמד‪ ,‬זייענדיג א גאון און‬ ‫ומגזע הגה"ק רבי שמואל הלוי בעל הטו"ז מלבוב‬ ‫עילוי נפלא לערנענדיג די שווערסטע מסכתות‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אליין מיט א געוואלדיגע חריפות‪ ,‬דאן איז זיין‬ ‫נאמען מפורסם געווארן אלס דער עילוי פון‬ ‫ביים ברית האט מען פארן קינד א נאמען‬ ‫לויביטש‪.‬‬ ‫געגעבן שמואל אבא‪ ,‬שמואל נאכן זיידן הגה"ק רבי‬ ‫שמואל מטשערנוויסק זי"ע וואס מען פלעגט אים‬ ‫יענע צייט ווען דער צדיק איז געווען א יונג‬ ‫ריפן "ר' שמואל רש"י"‪ ,‬ווייל צדיקי הדור האבן‬ ‫קינד‪ ,‬איז אמאל געקומען דער גאון הגה"ק רבי‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז דער זיידע ר' שמואל האט אמאל‬ ‫משה אהרן אב"ד קוטנא זי"ע‪ ,‬וואס איז נאך דאן‬ ‫געהאט גילוי רש"י הקדוש זי"ע‪ ,‬און אבא נאכן‬ ‫געווען דער רב אין שטאט סטריקוב‪ ,‬ווייל מען האט‬ ‫פעטער הגה"ק רבי אבלי חריף מקאליש זי"ע‪.‬‬ ‫דעם גאון געריפן צו מברר זיין עפעס אין שטאט‬ ‫לויביטש‪ ,‬און וויבאלד דער גאון רבי משה אהרן‬ ‫ער איז געווען א קדוש עליון נורא מאוד‪ ,‬א‬ ‫זי"ע האט געהערט פון דעם עילוי אין שטוב פון רבי‬ ‫גאון הגאונים און א חריף עצום און א בקי נפלא‬ ‫זעליג זי"ע‪ ,‬האט ער געשיקט בעטן דעם טאטן‪ ,‬אז‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער האט פארשיינט די‬ ‫ער וויל זייער זיך משתעשע זיין מיטן קינד‪.‬‬ ‫וועלט מיט זיין תורה און קדושה און צו זיך צי‬ ‫געצויגען אידן יראים ושלמים‪ ,‬אויך גאר אסאך‬ ‫דער קינד שמואל אבא איז טאקע געקומען‬ ‫צדיקי הדור האבן זיך מסתופף געווען בצלו‪ ,‬ער איז‬ ‫צום גאון‪ ,‬און די צוויי האבן פאר אפאר שעה‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע עבודת השם‪,‬‬ ‫גערעדט אין גאר שווערע סוגיות הש"ס‪ ,‬און‬ ‫וואס איז געווען מיט א אש קודש און א‬ ‫פארשטייט זיך אז דער גאון האט ממש‬ ‫געוואלדיגע דביקות און התלהבות פארן בורא‬ ‫באוואונדערט דעם חריפות און גאונות פון דעם‬ ‫בריך היא‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן מקפיד געווען‬ ‫קינד‪ ,‬דערנאך האט דער גאון איבער גענעכטיגט‬ ‫נישט צו רעדן קיין דברי חול שבת קודש‪ ,‬און זיינע‬ ‫אין שטאט ביי איינע פון די מענטשן אין שטאט‪.‬‬ ‫דברי תורה האט ער געזאגט בסתרי תורה פאר‬ ‫שעות אריכות אבער נאר בלשון הקודש‪ ,‬דער צדיק‬ ‫לפלא דעם קומענדיגן טאג האט מען‬ ‫וקדוש איז געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום‬ ‫געטראפן דער גאון רבי משה אהרן זי"ע‪ ,‬ווי ער‬ ‫און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬צדיקים‬ ‫‪53‬‬ ‫אפאר יאר שפעטער האט זיין טאטע ליידער‬ ‫ליגט אין בעט מיט שמאטעס ארום זיין קאפ‪ ,‬מען‬ ‫פארלוירן זיין פרנסה‪ ,‬און מער נישט געקענט אויס‬ ‫האט זיך קודם דערשראקן‪ ,‬אז אפשר איז דער גאון‬ ‫האלטן דעם זון‪ ,‬האט ער זיך דאן צוריק געצויגען‬ ‫נישט געזונט‪ ,‬אבער דער גאון האט גלייך‬ ‫צום שטאט פון זיין שווער‪ ,‬און דארט איז דער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביים פארברענגען מיט דעם קינד‬ ‫צדיק מפורסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫דער עילוי שמואל אבא‪ ,‬האב איך באקומען אזא‬ ‫קדושה וטהרה מיט וואס ער האט זיך געפירט‪,‬‬ ‫שטארקע קאפ וויי‪ ,‬און די גאנצע נאכט האט די‬ ‫אידן יראים ושלמים האבן זיך שוין דאן מדבק‬ ‫פלפולים און חידושים פונעם קינד‪ ,‬ממש‬ ‫געווען אין דעם צדיק און געשעפט גאר אסאך‬ ‫געברענגט פארן גאון קאפ וויי‪ ,‬און דער גאון האט‬ ‫תורה און עבודת השם פונעם צדיק‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬מען זאל דעם קינד מער נישט ריפן עילוי‬ ‫מלויביטש‪ ,‬נאר בשם גאון בתורה‪ ,‬נאה ויאה לו‪.‬‬ ‫בשנת תר"ד איז צום צדיק געבוירן געווארן‬ ‫זיין בן יחיד הרה"ק רבי משה נתנאל זי"ע‪ ,‬און דאן‬ ‫ווען ער איז געווארן א בחור ביי די בר מצוה‪,‬‬ ‫האט זיין שווער אויך ליידער פארלוירן זיין פרנסה‪,‬‬ ‫איז ער געפארן לערנען ביי הגה"ק רבי משה לייב‬ ‫און בלית ברירה האט דער צדיק זיך אריבער‬ ‫צינץ בעל גט מקושר מפלאצק זי"ע‪.‬‬ ‫געצויגען צום שטאט זיכלין צום שוועסטער פון‬ ‫זיין שווער וואס איז געווען א עשירה‪ ,‬און נישט‬ ‫אויך האט ער דאן אסאך תורה געלערנט ביי‬ ‫לאנג נאכדעם האט דער גאון אן גענומען דאס‬ ‫הגה"ק רבי משה יהודה לייב זילבערבערג בעל זית‬ ‫רבנות שטעלע אין זיכלין‪ ,‬און דארט איז דער צדיק‬ ‫רענן מקוטנא זי"ע‪ ,‬און ביידע זיינע רבי'ס זענען‬ ‫געווארן מפורסם מיט זיין גדלות בתורה און זיין‬ ‫ממש ארויס פון התפעלות פון זיין גאונות און‬ ‫געוואלדיגע כח פון פועלן ישועות למעלה מדרך‬ ‫חריפות בתורה‪ ,‬און דאן איז דער גאון גאר אסאך‬ ‫הטבע‪ ,‬און דארט איז דער צדיק שוין געבליבן ביז‬ ‫געוואקסן אין תורה‪.‬‬ ‫צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫זיין רבי אין עבודת השם און חסידות איז‬ ‫דער צדיק וקדוש איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫געווען זיין הייליגע זיידע הרה"ק רבי פישל‬ ‫געוואלדיגע עבודת השם‪ ,‬וואס ער האט יעדע רגע‬ ‫מסטריקוב זי"ע‪ ,‬דער זיידע האט דעם אייניקעל‬ ‫אפ געראכטן‪ ,‬זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א‬ ‫ארויס געוויזן א שטארקע חביבות‪ ,‬גאר אסאך‬ ‫אש קודש און א ברען צום הייליגען באשעפער‪ ,‬ער‬ ‫תורה האט דער אייניקעל מקבל געווען פון דעם‬ ‫איז געווען זיין גאנצע לעבן דבוק אינעם גרויסן‬ ‫זיידן וואס איז געווען פון די גרויסע תלמידים‬ ‫באשעפער‪ ,‬דורך די גאנצע דאווענען האט מען‬ ‫פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫געקענט זעהן דאס פנים פונעם צדיק וואס האט‬ ‫דער צדיק האט זיך גאר אסאך מסתופך געווען‬ ‫ממש געברענט פון קדושה‪ ,‬ער האט דאס אויך‬ ‫ביי די צדיקי הדור בדורו ובתוכם איז דער צדיק‬ ‫אריין געלייגט אין זיינע געהויבענע תלמידים און‬ ‫כמה פעמים געווען זיך מסתופך זיי בצלו פון‬ ‫חסידים‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע‪.‬‬ ‫טויזענטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫זיין בצלו פון דעם צדיק און געקומען שעפן יראת‬ ‫גולדה רייצא ע"ה‪,‬‬ ‫שמים און א דרך אין עבודת השם‪ ,‬טויזענטער אידן‬ ‫בת דודו הרה"ק רבי מרדכי מבודזאנוב זי"ע‪.‬‬ ‫זענען געקומען זיך מזכיר זיין ביי דעם צדיק‪ ,‬און‬ ‫הונדערטער מעשיות דערציילן אידן פון מופתים‬ ‫נאך די חתונה האט זיך דער צדיק צוריק‬ ‫און ישועות חוץ לדרך הטבע‪ ,‬וואס מען האט געזען‬ ‫געצויגען צום שטאט לויביטש‪ ,‬דארט האט ער‬ ‫ביי דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫געוואוינט ביי זיין גרויסן טאטן וואס האט דעם זון‬ ‫אויס געהאלטן מיט אלעם‪ ,‬כדי ער זאל קענען‬ ‫זיין עבודת התפילה איז געווען מיט א‬ ‫ווייטער עוסק זיין בתורה‪ ,‬דארט איז דער צדיק‬ ‫געוואלדיגע ברען און דביקות‪ ,‬און דער צדיק איז‬ ‫געזעצן יומם ולילה און עוסק געווען בתורת הנגלה‬ ‫ממש צו געקומען צו א התפשטות הגשמיות בשעת‬ ‫והנסתר מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה‪.‬‬ ‫‪54‬‬ ‫וואסער איז ממש געווען געפרוירן‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫די עבודה‪ ,‬אויך סתם אן עבודה פונעם צדיק איז‬ ‫געקענט פון מאל צו מאל זיצן אין דעם קאלטע‬ ‫געווען מיט א מסירת נפש און מיט א געוואלדיגע‬ ‫מקו' פאר איבער א שעה‪ ,‬און דער צדיק האט דאן‬ ‫דביקות‪ ,‬דער צדיק איז ממש יעדע רגע געווען‬ ‫אויס גע'פועל'ט גרויסע ישועות פאר אידן וואס‬ ‫דבוק אינעם באשעפער‪ ,‬און אפילו דער צדיק איז‬ ‫זענען זיך געקומען מזכיר זיין ביי אים‪.‬‬ ‫באמת געווען א שוואכע מענטש בטבע‪ ,‬האט מען‬ ‫אבער געזען עין בעין ווי דער פסוק‪ ,‬וְ קוֹיֵ ד' יַ ֲח ִליפוּ‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן קיינמאל נישט‬ ‫כ ַֹח‪ ,‬איז מקיים געווארן ביי דעם צדיק‪ ,‬און ער האט‬ ‫באזיכט ביי קיין דאקטאר‪ ,‬און ווען עס האט זיך‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט כוחות למעלה מדרך‬ ‫געמאכט א חולה אין שטאט‪ ,‬איז געווען א איד א‬ ‫הטבע‪.‬‬ ‫ירא אלקים וואס מען האט געריפן דער באזיכער‪,‬‬ ‫און דער צדיק האט געשיקט צו יענעם איד‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק האט געהאט א גאר געהויבענע‬ ‫דער איד האט אין קיין חכמה פון רפואה נישט‬ ‫עבודה מיט תיקון חצות‪ ,‬דער צדיק איז קיינמאל‬ ‫געווען בכלל באהאווענט‪ ,‬יעדער האט געוויסט א‬ ‫נישט דורך געשלאפן חצות‪ ,‬ער האט געהאט איינע‬ ‫די רפואה קומט פונעם צדיק'ס כח‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫פון זיינע גבאים וואס איז געווען געשטעלט‪ ,‬צו‬ ‫דאס באהאלטן אין דרך הטבע‪.‬‬ ‫אריין קומען אין שטוב פונעם צדיק ביי חצות‬ ‫פונקטליך‪ ,‬און ביי חצות ממש‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫ווען דער איד האט געזאגט פארן חולה‪ ,‬אז די‬ ‫אליין דערוועקט‪ ,‬און איז יעדע נאכט אויף‬ ‫מחלה איז גארנישט‪ ,‬איז דער צדיק געווען‬ ‫געשטאנען ביי חצות און אפ געראכטן תיקון חצות‬ ‫צעפרידען און נישט לאנג דערנאך איז דער חולה‬ ‫מיט בכיות נוראות‪ ,‬קיינער האט דארט נישט‬ ‫געזונט געווארן‪ ,‬און אידן האבן דאן ביי דעם צדיק‬ ‫געקענט זיין בשעת די עבודה‪ ,‬חוץ זיין הייליגע זון‬ ‫געזען ישועות בצרכי רפואה ממש חוץ לדרך‬ ‫הרה"ק רבי משה נתנאל זי"ע‪.‬‬ ‫הטבע‪ ,‬און דער צדיק האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫דאקטוירים ווייסן באמת נישט וואס זיי זאגן‪ ,‬ווי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט זיכלין האט‬ ‫דוד המלך ע"ה זאגט )תהילים קמ"ד( ֲא ֶשׁר ִפּ ֶיהם‬ ‫געוואוינט א גר‪ ,‬וואס מען האט געריפן אברהם גר‬ ‫ימינָ ם יְ ִמין ָשׁ ֶקר‪ ,‬אז די דאקטוירים זאגן‬ ‫ִדּ ֶבּר ָשׁוְ א וִ ִ‬ ‫צדק‪ ,‬אדער ווי מען האט אים געריפן "דער‬ ‫ליגענט‪ ,‬און וואס זיי שרייבן רעצעפטן איז אויך‬ ‫גלאוונער גר צדק"‪ ,‬דער גר האט זיך געדרייט‬ ‫שקר‪.‬‬ ‫בעפאר ביים הייליגען אוהב ישראל מאפטא זי"ע‪,‬‬ ‫און דערנאך ביים הייליגען חוזה מלובלין זי"ע און‬ ‫דער צדיק וקדוש האט אריין געלייגט זיין‬ ‫נאכן פטירה פונעם חוזה‪ ,‬האט ער זיך מדבק געווען‬ ‫גאנצע כוח צו משפיע זיין ריינע אמונה אין זיינע‬ ‫אינעם צדיק מזיכלין זי"ע‪.‬‬ ‫חסידים‪ ,‬און ער האט גאר שטארק מקפיד געווען‬ ‫אז מען זאל דינען דעם גרויסן באשעפער מיט‬ ‫איין נאכט האט ער זייער געוואלט זעהן דעם‬ ‫שמחה און הרחבת הדעת‪ ,‬און ער האט מיט זיינע‬ ‫עבודה פונעם צדיק ביי תיקון חצות‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫גרויסע מופתים אריין געברענגט אמונה אפילו אין‬ ‫אויף געשטעלט ביים פענסטער פונעם רבין'ס‬ ‫גאר שוואכע אידן‪ ,‬און מיט זיינע הייליגע ווערטער‬ ‫שטוב‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט נאר א בליק געטאן‬ ‫האט ער מקרב געווען און מחזיר בתשובה געווען‬ ‫אינעם פענסטער‪ ,‬האט זיך דער צדיק אויס‬ ‫הונדערטער אידן לאביהם שבשמים‪ ,‬ורבים השיב‬ ‫געדרייט‪ ,‬און פון גרויס פחד פון די צורה פונעם‬ ‫מעון‪.‬‬ ‫צדיק‪ ,‬איז דער גר אראפ געפאלן‪ ,‬און זיך גאר‬ ‫שטארק צעקלאפט‪ ,‬און ער האט דאן דערציילט די‬ ‫דער צדיק האט אויף קיין שום נשמה נישט‬ ‫מחזה נורא פונעם צדיק בשעת תיקון חצות‪.‬‬ ‫נאכגעגעבן‪ ,‬נאר האט יעדן איד וואס איז געקומען‬ ‫נאנט צום צדיק מחזיר בתשובה געווען אדער‬ ‫דער צדיק האט גאר שטארק מקפיד געווען צו‬ ‫מתוך אהבה‪ ,‬אדער האט דער צדיק בלית ברירה‬ ‫גיין אין מקו' אפאר מאל א טאג‪ ,‬די עבודה אין מקו'‬ ‫געברענגט דינים אויפן מענטש‪ ,‬און אזוי אים‬ ‫האט געקענט אסאך מאל נעמען איבער א שעה‪,‬‬ ‫צוריק געברענגט צום גרויסן באשעפער‪ ,‬דאס איז‬ ‫אפילו אין די גאר קאלטע ווינטער נעכט‪ ,‬וואס די‬ ‫‪55‬‬ ‫זאל נישט אויף מאכן קיין פענסטער ביי זיך אין‬ ‫געווען זיין גרויסע כוח און הונדערטער מעשיות‬ ‫שטוב‪ ,‬דער צדיק האט דאן ליידער גאר שטארק‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬פון אידן וואס זענען סוף כל סוף‬ ‫געליטן יסורים נוראים‪ ,‬אבער האט בשום אופן‬ ‫צוריק געקומען אויפן ריכטיגען וועג דורכן גרויסן‬ ‫נישט געלאזט קיין דאקטאר קומען אים באזיכן‬ ‫כח פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫כמנהגו זיין גאנץ לעבן‪ ,‬די לעצטע וואך האט דער‬ ‫צדיק נישט יעדן איינעם צו געלאזט צו זיך‪ ,‬נאר‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫אייניגע תלמידים‪ ,‬און דער צדיק האט דאן עוסק‬ ‫אינעם ספר להב אש‪.‬‬ ‫געווען אין געהויבענע זאכן‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש האט מחבר געווען א זמר‬ ‫לפלא סוף ימיו האט ער איינמאל געפרעגט פון‬ ‫קודש‪ ,‬וואס די חסידים האבן געריפן זמר צדק‪,‬‬ ‫זיינע נאנטע די ווערטער‪" ,‬יא אדער ניין"‪ ,‬און‬ ‫אדער אבינו שבשמים‪ ,‬און די ניגון איז נתחבר‬ ‫וויבאלד די מקורבים האבן נישט פארשטאנען‬ ‫געווארן אויף די שבעה רועי ישראל‪ ,‬און יעדע‬ ‫וואס דער צדיק פרעגט‪ ,‬האט דאך קיינער נישט‬ ‫שטיקל הייבט זיך אן מיט א נאמען פון איינע פון די‬ ‫געוואלט ענטפערן פארן צדיק‪.‬‬ ‫אושפיזין קדישין‪ ,‬און דער צדיק האט דעם זמר‬ ‫געזינגען יעדע וואך שבת קודש ביי שלש סעודות‪,‬‬ ‫אבער די קומענדיגע טאג האט זיך דער צדיק‬ ‫אויך ביי די הקפות שמיני עצרת און שמחת תורה‪.‬‬ ‫אויס געדריקט פאר זיינע נאנטע‪ ,‬נעכטן איז מען‬ ‫געקומען בעטן אן הסכמה אויף מיין הסתלקות‪,‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיין בן יחיד הרה"ק רבי‬ ‫דערפאר האב איך געפרעגט די קשיא "יא אדער‬ ‫משה נתנאל זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי חיים צבי אשכנזי‬ ‫ניין"‪ ,‬און וויבאלד איר האט דאך נישט גענטפערט‪,‬‬ ‫אב"ד זוויחוואסט זי"ע‪.‬‬ ‫זאגט דאך די גמרא שתיקה כהודאה דמי'‪ ,‬דאן האבן‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אסרו חג סוכות בשנת‬ ‫די מקורבים פארשטאנען אז די הסתלקות איז‬ ‫נאנט‪.‬‬ ‫תרל"ט ווען די רבי איז ארויס פון זיין סוכה‪ ,‬האט‬ ‫ער געזאגט פאר זיינע מקורבים‪ ,‬עטס זאלטס‬ ‫וויסן‪ ,‬אז ביי די גאנצע עבודה ימים נוראים ביי אלע‬ ‫די לעצטע שבת קודש בחייו האט דער צדיק‬ ‫געהייסן פארן זון רבי משה נתנאל זי"ע אז ער זאל‬ ‫תפילות קדושים האב איך דאס יאר נישט געהאט‬ ‫קיין שום עיכובים‪ ,‬אבער קיין שמחה האבן מיר‬ ‫קידוש מאכן‪ ,‬דער זון האט נישט געוואלט און‬ ‫זייער געוויינט‪ ,‬אבער דער טאטע האט געזאגט‬ ‫נישט געהאט אפילו א חוט השערה‪ ,‬לפלא פון‬ ‫פארן זון‪ ,‬פון היינט און ווייטער וועסטו מקדש זיין‬ ‫יענעם טאג און ווייטער האט מען געזען א‬ ‫פארענדערונג אויפן צדיק אין זיין געזונט‪.‬‬ ‫דעם עולם‪ ,‬און יענע נאכט האט מען געהערט דעם‬ ‫צדיק וקדוש שרייען בקול גדול די ווערטער‪" ,‬רבונו‬ ‫פון יענעם יאר חמשה עשר בשבט‪ ,‬האט דער‬ ‫של עולם די ווייסט אז איך בין גרייט יעדע רגע‪,‬‬ ‫צדיק ממש נישט אריין גענומען קיין שום מאכל‬ ‫אבער וואס זאל איך טון אז זיי לאזן מיך נישט"‪,‬‬ ‫אין מויל‪ ,‬נאר אביסל וואסער האט דער צדיק טועם‬ ‫מיינענדיג זיינע שטוב מענטשן‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬וויפיל די מקורבים און זיין קינד רבי משה‬ ‫נתנאל האט זיך געבעטן צום צדיק אז ער זאל‬ ‫מוצאי שבת קודש איז דער צדיק געלעגן‬ ‫עפעס טועם זיין‪ ,‬האט אבער דער צדיק נישט‬ ‫זייער שוואך אין בעט‪ ,‬פלוצלונג האט זיך דער‬ ‫געווא לט‪ ,‬איינמאל האט ער זיך אויס געדריקט צו‬ ‫צדיק אויף געהויבן און זיך געגאנגען רייניגען‪ ,‬מען‬ ‫זיין זון בזה"ל‪" ,‬וואס זאל איך טון‪ ,‬אז עס איז מיר‬ ‫האט ממש געזען ווי דער צדיק גרייט זיך אויפן‬ ‫ממש מאוס דאס עסן פון עולם הזה‪ ,‬און אפילו דאס‬ ‫הסתלקות‪ ,‬דאן האט זיך דער צדיק צוריק געלייגט‬ ‫ליפט קען איך שוין מער נישט סובל זיין"‪ ,‬און אזוי‬ ‫אין בעט‪ ,‬ער האט אריבער געפירט זיינע הייליגע‬ ‫האט דער צדיק נאך אסאך איטערסאנטע זאכן‬ ‫הענט אויף די בארד און פיאות‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫געטון‪.‬‬ ‫צדיק ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט אויף די‬ ‫אויגן‪ ,‬און ליינענדיג קר"ש האט דער צדיק וקדוש‬ ‫פונעם יו"ט שבועות איז שוין דער צדיק נישט‬ ‫צוריק געגעבן זיין אויס געלייטערטע נשמה‬ ‫ארויס פון זיין שטוב‪ ,‬ער האט מקפיד געווען מען‬ ‫‪56‬‬ ‫און ווי אזוי קען איך אפילו מסכים זיין צו דעם‪ ,‬דאס‬ ‫צוּקים וְ נִ ְשׁ ָבּה ֲארוֹן‬ ‫ליוצרה‪ ,‬ונִ ְצּחוּ ֶא ְר ֶא ִלּים ֶאת ַה ְמּ ִ‬ ‫איז זיכער א עצה פונעם בעל דבר‪ ,‬ווייל איך זעה אז‬ ‫ַהקּ ֶֹדשׁ‪.‬‬ ‫פון ענק ברויך ארויס קומען א קינד וואס וועט נאך‬ ‫באלייכטן די אויגן פון אידישע קינדער‪ ,‬און וועט‬ ‫די גרויסע פלא וואס האט פאסירט‪ ,‬אז ממש‬ ‫נאך זיין א גרויסע פועל ישועות און מושיען של‬ ‫די רגע פון זיין הסתלקות האט זיך צעבראכן איין‬ ‫ישראל"‪ ,‬און דאן האט דער זיידע געהייסן‪ ,‬מען זאל‬ ‫פיס פונעם טיש אין שטוב ווי דער צדיק איז געלעגן‪,‬‬ ‫פארן קיין קאזניץ צום הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫אויך צוויי זייגער'ס אויפן וואנט פון זיין שטוב‪ ,‬האבן‬ ‫און ער וועט געבן א קמיע און איר וועט בקרוב‬ ‫זיך יענע רגע אפ געשטעלט‪ ,‬און מען האט די צוויי‬ ‫געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫זייגער'ס קיינמאל מער נישט געקענט פאריכטען‪.‬‬ ‫זענען זיי טאקע אריבער קיין קאזניץ‪ ,‬און אזוי‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים מוצאי שבת קודש‬ ‫ווי דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט געזען‬ ‫פרשת נצבים וילך א' דסליחות כ"ו אלול בשנת‬ ‫דעם בריוו פון רבי פישל מסטריקוב זי"ע‪ ,‬האט ער‬ ‫תרל"ט‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫זיי געגעבען א קמיע און געזאגט בזה"ל‪" ,‬הביטו‬ ‫זיכלין‪.‬‬ ‫וראו נא איך פקוחות עיניו של הסבא קדישא‬ ‫מסטריקוב ורואה בכל דבר"‪ ,‬און דער קאזניצער‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫מגיד האט צו געלייגט די ווערטער "אמת‪ ,‬אמת‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫בצדק דיבר הס"ק מסטריקוב‪ ,‬מחלציכם יצא בן‬ ‫שיאיר את העולם"‪ ,‬און טאקע נישט לאנג נאכדעם‬ ‫איז צו זיי געבוירן געווארן דער גרויסער צדיק‬ ‫מעשיות‬ ‫וקדוש הרה"ק רבי שמואל אבא מזכילין זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז די עלטערן פונעם צדיק‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש‬ ‫הרה"ק רבי זעליג זי"ע און די רעבעצין מרת יוטל‬ ‫איז געווען נאר ‪ 8‬יאר אלט‪ ,‬איז ער איינמאל מיט‬ ‫ע"ה‪ ,‬האבן פאר יארן נישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫געפארן מיטן טאטן צום זיידן דער הייליגער צדיק‬ ‫זש"ק‪ ,‬און ליידער האבן די דאקטוירים פאר‬ ‫רבי פישל מסטריקוב זי"ע‪ ,‬און ווען זיי זענען אן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז די רעבעצין האט נישט קיין וועג פון‬ ‫געקומען צום זיידן‪ ,‬האט דער זיידע דאן געהאלטן‬ ‫האבן בדרך הבטע קיין קינדער‪ ,‬און נאך יארן האט‬ ‫אינמיטן דאווענען שמונה עשרה‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי זעליג געזאגט פאר זיין רעבעצין‪ ,‬אז‬ ‫ער וויל זייער אויף שטעלן דורות‪ ,‬און דערפאר וויל‬ ‫האט דער טאטע נישט געוואלט שטערן דעם‬ ‫ער זיך גט'ן און חתונה האבן מיט א אנדערע פרוי‪,‬‬ ‫זיידן פון דאווענען‪ ,‬איז ער געבליבן ווארטן‬ ‫די רעבעצין האט נישט געוואלט דאס טון‪ ,‬וויבאלד‬ ‫אינדרויסן פון שטוב‪ ,‬אבער דער קינד שמואל אבא‬ ‫זי האט געפילט פאר א זכי' צו זיין חתונה געהאט‬ ‫איז יא אריין אין שטוב‪ ,‬און איז צו געגאנגען צום‬ ‫צו אזא צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫זיידן בטראכטן ווי אזוי ער דאווענט‪.‬‬ ‫דאן האט די מאמע געזאגט פאר איר מאן‪ ,‬אז‬ ‫אבער גלייך קומט דער קינד ארויס צו לויפן‬ ‫אויב ער איז מסכים צו גיין צום זיידן הרה"ק רבי‬ ‫צום טאטן און זאגט‪ ,‬טאטע דער זיידע האט אינזין‬ ‫פישל מסטריקוב זי"ע‪ ,‬און וואס דער צדיק וועט‬ ‫די און די כוונה ביים דאווענען שמונה עשרה‪ ,‬דער‬ ‫הייסן טון וועט זי אויך מסכים זיין‪ ,‬זענען די צוויי‬ ‫טאטע האט זיך בשעת מעשה נישט וויסענדיג‬ ‫געפארן צום צדיק רבי פישל זי"ע‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫געמאכט פון די ווערטער‪ ,‬וויבאלד ער איז נאך דאן‬ ‫אנגעקומען צום זיידן‪ ,‬און די רעבעצין האט‬ ‫געווען א קליין קינד‪ ,‬און די טאטע האט נאך דאן‬ ‫פארגעלייגט וואס דער מאן וויל טון‪ ,‬און וואס די‬ ‫נישט געוויסט דאס גדלות און קדושה מיט וואס‬ ‫דאקטורים זאגן‪.‬‬ ‫דער קינד האט זיך שוין דאן געפירט‪ ,‬און נישט‬ ‫געוויסט אז פארן קינד איז שוין דאן נתגלה געווארן‬ ‫האט דער הייליגער זיידע רבי פישל זי"ע‬ ‫די סודות התפילה‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬זעליג ווי אזוי ווילסטו אפילו אזאנס טון‪,‬‬ ‫‪57‬‬ ‫אבער דאן האט דער גאון רבי עקיבא איגר זיך‬ ‫אבער ווען דער זיידע רבי פישל האט‬ ‫אנגעריפן‪ ,‬מען זאגט דאך אז דא אין שטאט געפינט‬ ‫געענדיגט דאווענען‪ ,‬איז ער ארויס געקומען און‬ ‫זיך א עילוי מלויביטש‪ ,‬איז ווי איז דער גאון‪ ,‬דאן‬ ‫זיך גאר שטארק משתעשע געווען מיטן אייניקעל‬ ‫האט דער צדיק שוין נישט געהאט קיין ברירה‪ ,‬און‬ ‫שמואל אבא און ארויס געוויזן א גרויסע חביבות‪.‬‬ ‫ער האט פארן גאון רבי עקיבא איגר פאר‬ ‫ענטפערט דעם קשיא‪ ,‬און דער גאון רבי עקיבא‬ ‫און דאן האט דער זיידע געזאגט פארן‬ ‫איגר איז ממש ארויס פון התפעלות פון דעם‬ ‫אייניקעל‪" ,‬איך וועל דיר זאגן עפעס וואס וועט דיר‬ ‫גאונות און חריפות פון דעם גאון רבי שמואל אבא‪,‬‬ ‫צינוץ קומען דיין גאנץ לעבן‪ ,‬נישט אלעס וואס מען‬ ‫און דער גאון רבי עקיבא איגר האט זיך אנגעריפן‪,‬‬ ‫זעהט ברויך מען מגלה זיין פאר אנדערע"‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫"וויסן זאלט איר‪ ,‬אז דאס נאמען עילוי מלויביטש‬ ‫דער טאטע האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער דאן געזען‬ ‫איז גאר שיין פאר דעם גאון‪ ,‬און דער איז א יקר‬ ‫דאס גדלות פון זיין זון‪ ,‬אז אפילו זייענדיג אזוי‬ ‫המציאות"‪.‬‬ ‫קליין‪ ,‬האט ער שוין פארשטאנען צו די הייליגע‬ ‫סודות התפלה‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דאן ווען דער גאון רבי‬ ‫•••‬ ‫עקיבא איגר זי"ע איז נאך געווען אין שטאט‪ ,‬איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫אנגעקומען א גאר שווערע שאלה צום גאון‪ ,‬און‬ ‫שמואל אבא זי"ע האט נאך געוואוינט אין שטאט‬ ‫דער גאון האט זיצענדיג אויפן וואגן געשריבן א‬ ‫לויביטש‪ ,‬איז איינמאל דורך געפארן די שטאט‬ ‫גאר שטארקע תשובה אויף די שאלה‪ ,‬אבער דאן‬ ‫דער גרויסער גאון הדור הגה"ק רבי עקיבא איגר‬ ‫האט דער גאון געזאגט פארן צדיק רבי שמואל‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די שטאט מענטשן האבן זייער געבעטן‬ ‫אבא‪ ,‬אז וויבאלד ער האט דעם תשובה געשריבן‬ ‫דעם גאון‪ ,‬אז ער זאל אריין קומען צו זיי אין שטאט‬ ‫אזוי שטייענדיג אויפן וועג ארויס‪ ,‬בעט ער אים אז‬ ‫פאר א שטיק צייט‪ ,‬און די גאנצע שטאט איז ארויס‬ ‫ער זאל די תשובה דורך טון‪ ,‬און מאכן זיכער אז עס‬ ‫מקבל פנים זיין דעם גאון הדור‪ ,‬ובתוכם איז געווען‬ ‫איז ריכטיג‪ ,‬דאס איז געווען דאס געוואלדיגע‬ ‫דער צדיק רבי שמואל אבא זי"ע‪.‬‬ ‫חביבות וואס דער צדיק האט באקומען פונעם‬ ‫גרויסן גאון נאך זייענדיג גאר יונג‪ ,‬און זייענדיג‬ ‫ווען יעדער איז דורך דעם גאון רבי עקיבא‬ ‫דאס ערשטע מאל וואס דער גאון רבי עקיבא איגר‬ ‫איגר און געגעבן שלום‪ ,‬האט זיך דער גאון‬ ‫זאל אים האבן געזען‪.‬‬ ‫אפגעשטעלט ביים צדיק רבי שמואל אבא‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫געפרעגט די שטאט מענטשן‪ ,‬ווער איז דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק האט‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬האט מען געזאגט פארן גאון רבי עקיבא‬ ‫געוואוינט ביים שווער אין שטאט באדזאנוב‪ ,‬האט‬ ‫איגר‪ ,‬אז דאס איז דער עילוי מלויביטש‪ ,‬דער גאון‬ ‫ליידער דער שווער פארלוירען זיין פרנסה‪ ,‬און ער‬ ‫האט דאן געגעבן שלום פארן צדיק רבי שמואל‬ ‫האט מער נישט געקענט אויס האלטן דעם‬ ‫אבא מיט א געוואלדיגע חביבות‪.‬‬ ‫איידעם‪ ,‬האט דער שווער געהאט א שוועסטער‬ ‫הצדקת מרת ביילא ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען א גרויסע‬ ‫דאן ווען דער גאון רבי עקיבא איגר איז אריין‬ ‫צדקת און רייכע פרוי‪ ,‬און הערענדיג פון די מצב ביי‬ ‫אין שטוב‪ ,‬האט ער גלייך ארויס גענומען כמנהגו‬ ‫איר ברודער אין שטוב‪ ,‬האט זי זיך פאר גענומען‬ ‫זיין גמרא און זיך גלייך געזעצט לערנען‪ ,‬און בתוך‬ ‫אריין צו נעמען דעם איידעם ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫הדברים האט דער גאון געפרעגט אפאר גאר‬ ‫אויס האלטן מיט אלעם כדי ער זאל קענען ווייטער‬ ‫שווער קשיות‪ ,‬און יעדער פון די גדולים דארט אין‬ ‫עוסק זיין בתורה‪.‬‬ ‫שטאט האבן פראבירט צו ענטפערן א תירוץ‪.‬‬ ‫דער צדיק האט טאקע מסכים געווען‪ ,‬און ער‬ ‫אבער עס האט זיך געמאכט איין גאר שווערע‬ ‫האט זיך דאן אריבער געצויגען וואוינען אין שטאט‬ ‫קשיא‪ ,‬וואס קיינער האט נישט געקענט ענטפערן‪,‬‬ ‫זיכלין ביים שוועסטער פונעם שווער‪ ,‬דערציילט‬ ‫אבער פארן גאון רבי שמואל אבא איז גלייך איין‬ ‫מען‪ ,‬אז די שוועסטער האט געהאט א זון רבי‬ ‫געפאלן א גאר גוטע תירוץ‪ ,‬אבער ער האט מיט זיין‬ ‫ישראל הירש ע"ה וואס האט ליידער געהאט א‬ ‫גרויס עניוות נישט געוואלט אריין רעדן‪.‬‬ ‫‪58‬‬ ‫די מקורבים האבן טאקע מיט שווערקייטן‬ ‫גרויסע צרה אין שטוב‪ ,‬עס האט זיך ביי דעם זון‬ ‫פארשאפט דעם ספר‪ ,‬אבער דער צדיק האט גלייך‬ ‫נישט געהאלטן קיין קינדער‪ ,‬ביים ברית זענען די‬ ‫געזען‪ ,‬אז עס פיעלט אפאר בלעטער פונעם ספר‪,‬‬ ‫קינדער ליידער נפטר געווארן‪ ,‬און די צדקת האט‬ ‫אבער לפלא האט דער צדיק איבער געשריבן די‬ ‫געהאט גרויס צער פון דעם‪.‬‬ ‫פאר בלעטער ווארט ביי ווארט ווי אזוי עס איז‬ ‫געשטאנען‪ ,‬און שפעטער האט מען געטראפן נאך‬ ‫און ממש דאן ווען דער צדיק איז אריבער‬ ‫אזא ספר וואס האט געהאט אלע בלעטער‪ ,‬און מען‬ ‫געקומען קיין זיכלין‪ ,‬איז צו דעם זון רבי ישראל‬ ‫האט געזען אז עס האט נישט געפעילט אפילו איין‬ ‫הירש געבוירן געווארן א קינד‪ ,‬און די נאכט פונעם‬ ‫אות אינעם ספר וואס דער צדיק האט אליין‬ ‫וואכט נאכט האט מען געזען אויפן קינד אז ער איז‬ ‫געשריבן‪.‬‬ ‫ממש נוטה למות‪ ,‬און עס איז געווארן א גרויסע‬ ‫•••‬ ‫רעש אין שטוב‪ ,‬און די מאמע די צדקת מרת ביילא‬ ‫איין יאר יו"ט סוכות‪ ,‬ווען דער צדיק האט שוין‬ ‫איז אריין געלאפן צום צדיק רבי שמואל אבא אין‬ ‫געוואוינט אין שטאט זיכלין‪ ,‬האט פאסירט‪ ,‬אז מען‬ ‫שטוב‪ ,‬און מזכיר געווען דאס קינד‪.‬‬ ‫האט שטארק פראבירט צו האבן פיש לכבוד יו"ט‪,‬‬ ‫וואס ווי באקאנט האט דער צדיק גאר שטארק‬ ‫אזוי ווי דער צדיק האט געהערט וואס עס‬ ‫קומט פאר‪ ,‬איז ער גלייך ארויס געלאפן צום שטוב‬ ‫מקפיד געווען צו האבן פיש אויף שבת קודש און‬ ‫יו"ט‪ ,‬אבער די לעצטע שעות בעפאר יו"ט‪ ,‬האט‬ ‫פונעם יולדות‪ ,‬און אזוי ווי דער צדיק איז‬ ‫דער פיש סוחר אויס געשפילט די שטאט‪ ,‬און מען‬ ‫אנגעקומען צום שטוב‪ ,‬האט ער ארויף געלייגט‬ ‫זיינע הייליגע הענט אויפן מזוזה פונעם שטוב‪.‬‬ ‫האט זיך דערזעהן אן פיש אויף יו"ט‪ ,‬דער צדיק‬ ‫האט געהאט גרויסע צער פון דעם‪ ,‬אבער בלית‬ ‫און אזוי איז דער צדיק געשטאנען פאר בערך‬ ‫ברירה האט מען זיך געמיזט גרייטן צום יו"ט אן‬ ‫פופצן מינוט אין א געוואלדיגע דביקות‪ ,‬און דאן‬ ‫קיין פיש‪.‬‬ ‫האט זיך דער צדיק אן געריפן‪ ,‬בעזהשי"ת וועט זיין‬ ‫גוט‪.‬‬ ‫סוכות ביינאכט נאכן וואשן און טועם זיין פון‬ ‫די מוצא‪ ,‬האט דער צדיק אנגעהויבן זאגן תורה‬ ‫לפלא איז פארן קינד גלייך בעסער געווארן‪,‬‬ ‫אויפן ענין פון די גרויסקייט פון עסן פיש יו"ט‪ ,‬און‬ ‫און מען האט געמאכט דעם ברית בשעה טובה‬ ‫דער צדיק האט גאר לאנג גערעדט בדרך הנגלה‬ ‫ומוצלחת‪ ,‬און דער קינד איז געווען געזונט און‬ ‫והנסתר די גדלות און קדושה און די גרויסע זאכן‬ ‫שטארק און געבליבן לעבן‪.‬‬ ‫וואס מען טוט מיטן עסן פיש יו"ט‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דאס האט פארשפרייט דעם‬ ‫עס איז געווען פאר די חסידים א גרויסע‬ ‫גרויסן כח פונעם צדיק אין די גאנצע שטאט‪ ,‬און‬ ‫וואונדער‪ ,‬אבער גלייך נאכדעם וואס דער צדיק‬ ‫פון דאן זענען הונדערטער אידן געקומען זיך‬ ‫האט געענדיגט די דברי תורה‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫מזכיר זיין ביים צדיק און געזען ישועות ממש חוץ‬ ‫מיט א שמחה און צהלות פנים‪" ,‬יהי רצון כאילו‬ ‫לדרך הטבע‪ ,‬און ער האט דאן אנגעהויבן פירן זיין‬ ‫שעשינו התיקונים במאמר הזה‪ ,‬ממש כאילו אכלנו‬ ‫רבנות אין שטאט זיכלין‪ ,‬און מען האט אים דאן‬ ‫דגים בעצמם"‪ ,‬און ער האט געבעטן אביסל‬ ‫אנגעהויבן ריפן "דער זיכלינער רבי"‪.‬‬ ‫ברוינפען‪ ,‬און ער האט געטרינקען לחיים כאילו ער‬ ‫•••‬ ‫האט ממש געגעסן פיש‪ ,‬מי לנו בסוד קדושים‪.‬‬ ‫צו פארשטיין דעם געוואלדיגע זכרון וואס דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק האט געהאט‪ ,‬איז ראוי צו דערציילן די‬ ‫דער צדיק וקדוש האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז ער‬ ‫מעשה‪ ,‬ווי באוויסט איז דער צדיק געווען א בקי‬ ‫איז יעדן טאג ארויס אינדרויסן פון שטאט מאכן‬ ‫בתורת הנסתר און קבלה‪ ,‬און איינמאל וואוינענדיג‬ ‫התבודדות‪ ,‬וואס דאן האט דער צדיק עוסק געווען‬ ‫אין שטאט זיכלין‪ ,‬האט זיך דער צדיק דערמאנט פון‬ ‫אין גאר געהויבענע זאכן‪ ,‬דארט ווי דער צדיק‬ ‫א ספר קבלה וואס ער האט געלערנט מיט ‪ 20‬יאר‬ ‫פלעגט יעדן טאג גיין‪ ,‬האט געוואוינט א גוי א פריץ‬ ‫צוריק‪ ,‬און דער צדיק האט זייער געוואלט האבן‬ ‫וואס איז געווען דער פארוואלטער אויף א גאר‬ ‫דעם ספר‪.‬‬ ‫‪59‬‬ ‫גרויסע כח האט איבער געדרייט דעם דרך הטבע‬ ‫גרויסע פאלאץ‪ ,‬האבן זיינע באדינער'ס און אויך‬ ‫און אויס געהיילט די טאכטער‪.‬‬ ‫זיין איינציגסטע טאכטער אפ געמאכט‪ ,‬אז דעם‬ ‫•••‬ ‫קומענדיגע טאג ווען דער צדיק וועט קומען מאכן‬ ‫דערציילט איינע פון די חסידים פונעם צדיק‬ ‫התבודדות דארט‪ ,‬וועלן זיי ח"ו אן רייצן די הינט‬ ‫מזיכלין‪ ,‬אז דאס עבודה פונעם צדיק יום הקדוש‬ ‫קעגן דעם צדיק‪.‬‬ ‫איז געווען ממש עד כלות הנפש‪ ,‬צענדליגע מאל‬ ‫האט זיך געקענט מאכן‪ ,‬אז אידן זענען ממש‬ ‫כך הוה יענעם טאג זענען די באדינער'ס‬ ‫צעזאם געפאלן פון גרויס פחד פון די קולות וואס‬ ‫געשטאנען גרייט מיט די הינט און געווארט אויפן‬ ‫דער צדיק האט געשריגן ביים דאווענען‪ ,‬דאס‬ ‫צדיק‪ ,‬דארט האט אויך געוואוינט א איד וואס האט‬ ‫עבודה פארן עמוד האט דער צדיק אליין‬ ‫געהאט א פעלד געדינגען פון דעם פריץ‪ ,‬און ווען‬ ‫געדאווענט גאנץ יום הקדוש‪ ,‬און גאר אסאך מאל‬ ‫ער האט געזען ווי די גוים שטייען מיט די הינט‪ ,‬און‬ ‫האט דער צדיק געענדיגט די עבודה כמעט ביי‬ ‫זיי האבן אים דערציילט וואס זיי ווילן טון‪ ,‬איז דער‬ ‫חצות לילה‪ ,‬און נאר דאן האבן די חסידים אויס‬ ‫איד קעגן געלאפן דעם צדיק‪ ,‬און דערציילט וואס‬ ‫געפאסט‪.‬‬ ‫די גוים ווילן טון‪ ,‬אבער דער צדיק איז געווען אין‬ ‫אזא דביקות און התלהבות דקדושה‪ ,‬אז ער האט‬ ‫איין יום הקדוש איז דער צדיק אריין געקומען‬ ‫אפילו נישט געהערט וואס דער איד זאגט אים‪.‬‬ ‫אין ביהמ"ד גאר פרי בעפארן דאווענען‪ ,‬און דארט‬ ‫איז געשטאנען א גאר פשוטע אידל מיט זיין קינד‪,‬‬ ‫אזוי ווי דער צדיק איז אנגעקומען אויף זיין‬ ‫און זיי האבן געזאגט תהילים מיט א געוואלדיגע‬ ‫פלאץ‪ ,‬האבן די גוים ארויס געשיקט די הינט קעגן‬ ‫תמימות‪ ,‬אינמיטן האט זיך דער איד צעשריגן‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי די הינט זענען‬ ‫מקירות לבו די וועטער "אוי ג‪-‬ט"‪ ,‬דער קינד האט‬ ‫נאנט געקומען צום צדיק‪ ,‬האבן זיי זיך מיט א‬ ‫דאן געפרעגט דעם טאטן‪" ,‬טאטע ווי איז ג‪-‬ט"‪ ,‬ווען‬ ‫ווילדקייט אויס געדרייט צו די גוים‪ ,‬און ארויף‬ ‫דער צדיק האט געהערט די פראגע פונעם קינד‪,‬‬ ‫געשפרינגען אויף זיי און זיי ממש כמעט‬ ‫האט זיך דער צדיק אפ געשטעלט ווארטענדיג‬ ‫דער'הרג'ט‪ ,‬אויך דעם טאכטער פונעם פריץ האבן‬ ‫אויפן ענטפער פונעם טאטן צום קינד‪.‬‬ ‫די הינט כמעט דער'הרג'ט‪ ,‬און אזוי ווי דער פריץ‬ ‫קומט אהיים און דערזעהט וואס דא גייט פאר‪,‬‬ ‫הערט דער צדיק‪ ,‬ווי דער טאטע זאגט פאר‬ ‫האט אים דער איד דערציילט וואס דא איז פאר‬ ‫זיין קינד די ווערטער‪" ,‬נאריש קינד‪ ,‬די ווייסט נישט‬ ‫געקומען מיטן צדיק‪.‬‬ ‫ווי ג‪-‬ט איז‪ ,‬ג‪-‬ט איז אומעטים‪ ,‬אפילו ביי אונז אין‬ ‫שטאהל איז אויך ג‪-‬ט"‪ ,‬אזוי ווי דער צדיק האט‬ ‫דער פריץ האט גלייך פארשטאנען וואס דא‬ ‫געהערט דעם ענטפער פונעם טאטן‪ ,‬איז דער‬ ‫איז געשעהן‪ ,‬און ער איז גלייך אריבער צום צדיק‬ ‫צדיק ארויף אויפן ארון הקדוש און אנגעהויבן‬ ‫און געפאלן צו די פיס‪ ,‬אז ער האט גארנישט‬ ‫זייער וויינען מיט בכיות נוראות און געזאגט‪,‬‬ ‫געהאט מיט דעם‪ ,‬נאר די גוים האבן דאס אלעס‬ ‫"רבוש"ע‪ ,‬אונז פלאגן זיך יעדע רגע צו פארשטיין‬ ‫געטון ווען ער איז נישט געווען אין זיין שטוב‪ ,‬און‬ ‫דיין מציאות בפשטות און גלייבן אז לית אתר פנוי‬ ‫ער האט געבעטן דעם צדיק‪ ,‬אז כאטש זיין בת‬ ‫מיניה‪ ,‬און דא האסטו א פשוטע אידל וואס ווייסט‬ ‫יחידה זאל בלייבן לעבן‪.‬‬ ‫דאס קלאר מיט א תמימות‪ ,‬און גלייבט באמת‪ ,‬אז‬ ‫אפילו אין זיין שטאהל ווי די בהמות פאשענען‪,‬‬ ‫האט דער צדיק געהייסן אז ער זאל פרעגן‬ ‫דארט איז אויך דא דער גרויסער באשעפער"‪.‬‬ ‫פונעם טאכטער‪ ,‬אויב זי נעמט זיך פאר‪ ,‬אז זי וועט‬ ‫•••‬ ‫מער קיינמאל נישט טשעפען קיין איד‪ ,‬און אזוי ווי‬ ‫דער צדיק וקדוש האט זייער מקפיד געווען צו‬ ‫זי האט דאס צו געזאגט‪ ,‬איז זי אינגאנצן געזונט‬ ‫מאכן קידוש לבנה מוצאי יום הקדוש בעפאר ער‬ ‫געווארן‪ ,‬און די אנדערע גוים האבן געכאפט א‬ ‫האט אויס געפאסט‪ ,‬איין יאר מוצאי יום הקדוש‬ ‫פגירה‪ ,‬און דאס איז געווען קעגן וואס די‬ ‫איז געגאנגען א גאר שטארקע רעגן אינדרויסן‪ ,‬און‬ ‫דאקטורים האבן געזאגט פארן פריץ‪ ,‬אז זי וועט‬ ‫עס האט נישט אויס געזען במציאות אז מען זאל‬ ‫דאס נישט דורך לעבן‪ ,‬אבער דער צדיק מיט זיין‬ ‫‪60‬‬ ‫נאך פורים איז דער רבי יוחנן געווען געזונט כאחד‬ ‫קענען מאכן קידוש לבנה‪ ,‬אבער דאן האט דער‬ ‫אדם‪ ,‬און ער האט מאריך ימים געווען נאך ‪ 20‬יאר‬ ‫צדיק צוזאמען גענומען דעם גאנצן עולם און‬ ‫נאכדעם‪ ,‬ווייל דער צדיק האט מיט זיין גרויסע‬ ‫ארויס אויפן גאס‪ ,‬און ער האט זיך אנגעריפן פארן‬ ‫כוח‪ ,‬האט איבער געדרייט דעם דרך הטבע און‬ ‫גבאי בזה"ל‪" ,‬אמור שיעמוד הגשם מלירד ותראה‬ ‫באוויזן דעם מופת פון בורא רפיאות ממש‪.‬‬ ‫הלבנה"‪ ,‬לפלא יענע רגע האט אויף געהערט‬ ‫•••‬ ‫רעגענען‪ ,‬און עס איז ארויס געקומען א הערליכע‬ ‫חסידים דערציילן די גרויסע עבודה וואס דער‬ ‫לבנה‪ ,‬און תיכף ווען דער צדיק האט געענדיגט‬ ‫צדיק האט אפ געראכטן שביעי של פסח‪ ,‬ביים זאגן‬ ‫מאכן קידוש לבנה‪ ,‬האט זיך צוריק גענומען גיסן‪.‬‬ ‫די שירה האט דער צדיק ממש געברענט‪ ,‬אז די‬ ‫•••‬ ‫חסידים האבן ממש געשפירט ווי מען גייט יעצט‬ ‫הרה"ח רבי ישראל סופר סת"ם מקאליש ע"ה‬ ‫דורך דעם ים‪ ,‬אויך איז געווען מפורסם ביי חסידי‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר די ערשטע נאכט‬ ‫זיכלין‪ ,‬אז דער צדיק האט שביעי של פסח משפיע‬ ‫סוכות‪ ,‬האט גאר שטארק גערעגנט‪ ,‬און מען האט‬ ‫געווען פרנסה און עשירות פאר זיינע חסידים מיט‬ ‫נישט געגלייבט אז מען וועט נאך קענען מקיים זיין‬ ‫א געוואלדיגע שפע‪.‬‬ ‫די מצות סוכה ביינאכט‪ ,‬אבער דאן האט דער צדיק‬ ‫מזכילין גענומען זיין סידור האריז"ל און געשפאנט‬ ‫הרה"ח רבי אברהם יצחק מליפנא ע"ה האט‬ ‫צום סוכה‪ ,‬און דאן האט דער צדיק געזאגט פארן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איין שביעי של פסח נאכן טיש‪ ,‬איז‬ ‫חסיד רבי ישראל בזה"ל‪" ,‬ישראל‪ ,‬זאג פארן רעגן אז‬ ‫ער געזעצן אין ביהמ"ד און געלערנט‪ ,‬אינמיטן‬ ‫עס זאל אויף הערן"‪.‬‬ ‫קומט אריין דער צדיק וקדוש רבי שמואל אבא‬ ‫מזיכלין זי"ע און זאגט אים בזה"ל‪" ,‬אברהם יצחק‬ ‫דער רבי ישראל האט נישט גלייך געענטפערט‬ ‫די ברויכסט ביזת הים"‪ ,‬דער אברהם יצחק האט‬ ‫זייענדיג אין גרויס פחד פונעם צדיק‪ ,‬אבער דאן‬ ‫געזאגט פארן רבין "הלואי רבי הלואי"‪ ,‬לפלא נאך‬ ‫האט רבי ישראל געזאגט די ווערטער‪" ,‬די רבי האט‬ ‫פסח האט דער חסיד אנגעהויבן טון מסחר‪ ,‬און ער‬ ‫געהייסן עס זאל אויפהערן רעגענען"‪ ,‬לפלא יענע‬ ‫האט מצליח געווען גאר שטארק‪ ,‬ביז ער איז‬ ‫סעקונדע האט זיך די רעגן אפגעשטעלט‪ ,‬און די‬ ‫געווארן א עושר אדיר‪ ,‬אלעס מיטן ברכה פונעם‬ ‫גאנצע יו"ט סוכות האט מער נישט גערעגנט‪.‬‬ ‫צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫הרה"ח רבי יוחנן מוולאצלאוועק בעל מחבר‬ ‫די מקורבים דערציילן דאס גדלות פונעם צדיק‬ ‫קול יבשר ז"ל האט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר איז ער‬ ‫לגבי געלט‪ ,‬ער האט ממש נישט געוויסט קיין צורת‬ ‫געווען ביים צדיק מזכילין אויף יו"ט פורים‪ ,‬און ווי‬ ‫המטבע און ביי דעם צדיק האט קיין געלט בכלל‬ ‫באוויסט איז די עבודה ביום הפורים געווען גאר‬ ‫נישט געהאט קיין שוויות‪ ,‬אבער לפלא האט ער‬ ‫געהויבען ביים צדיק‪ ,‬דער רבי יוחנן האט דאן זייער‬ ‫געהאט אן הקפדה אויף קופערנע מטבעות וואס‬ ‫געליטן מיט א געפערליכע מחלה אויף די לינגען‪,‬‬ ‫ער האט קיינמאל נישט צו גערירט דערצו‪ ,‬און ווען‬ ‫ביים טיש פורים צופרי האט דער צדיק אנגעגאסן‬ ‫א איד האט געגעבן געלט אלס א פדיון‪ ,‬האט דער‬ ‫א גרויסע גלאז ברוינפען‪ ,‬און ער האט דאס געגעבן‬ ‫צדיק נאר מיט א שמעק געבן געוויסט אויב עס איז‬ ‫פאר רבי יוחנן‪ ,‬און געהייסן אז ער זאל דאס גאנצע‬ ‫כשר געלט‪.‬‬ ‫אויסטרינקען‪.‬‬ ‫דער רבי יוחנן האט נישט געוויסט וואס צו‬ ‫גאר אסאך געלט האט דער צדיק אפילו נישט‬ ‫טון‪ ,‬ווייל ברוינפען אליין און נאך אזא גרויסע סכום‬ ‫צו גערירט דערצו‪ ,‬נאר ער האט געהייסן מען זאל‬ ‫איז דאך ממש א סכנה פאר זיין מחלה‪ ,‬אבער די רבי‬ ‫עס מבער זיין‪ ,‬אבער לפלא מיט די אלע גרויסע‬ ‫האט נישט נאך געלאזט‪ ,‬און בלית ברירה האט דער‬ ‫געלטער וואס דער צדיק האט כסדר באקומען פון‬ ‫רבי יוחנן אויסגעטרינקען דעם גאנצן גלאז‬ ‫אידן‪ ,‬האט אבער ביים צדיק אין שטוב געהערשט‬ ‫בנשימה אחת‪.‬‬ ‫א שרעקליכע דחקות‪ ,‬ווייל דער צדיק האט כמעט‬ ‫גארנישט גענומען פאר זיך‪ ,‬נאר האט אוועק‬ ‫לפלא גלייך נאכדעם האט ער ממש געשפירט‬ ‫געטיילט אלעס פאר צדקה‪.‬‬ ‫ווי עס ווערט אים שוין בעסער אויפן לינגען‪ ,‬און‬ ‫‪61‬‬ ‫א פריץ וואס האט נישט ווייט פון דעם שטעטל א‬ ‫•••‬ ‫פעלד‪ ,‬ווי עס וואקסט גאר שיינע הדסים‪ ,‬האט ער‬ ‫ווען דער הייליגען צדיק מזיכלין זי"ע האט נאך‬ ‫צו געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז גלייך נאך יום הקדוש‬ ‫געוואוינט אין שטאט אוזערקוב‪ ,‬איז געווען דארט‬ ‫וועט ער אליין אריבער פארן און ברענגען פארן‬ ‫א איד א חסיד פונעם רבין‪ ,‬און ער פלעגט יעדע‬ ‫רבין שיינע הדסים לכבוד סוכות‪ ,‬און די רבי האט‬ ‫וואך שיקן א באטל וויין פארן צדיק לכבוד שבת‬ ‫גאר שטארק הנאה געהאט דערפון‪.‬‬ ‫קודש‪ ,‬איין וואך האבן די מתנגדים אין שטאט‬ ‫געוואלט חוזק מאכן פונעם צדיק‪ ,‬זענען זיי‬ ‫אבער ווען דער גביר איז אנגעקומען צום‬ ‫געגאנגען צום משרת פון דעם איד‪ ,‬און האבן אים‬ ‫פריץ‪ ,‬האט אים דער פריץ מבשר געווען די בשורה‬ ‫משכנע געווען‪ ,‬אז ער זאל רח"ל שיקן א באטל וויין‬ ‫לא טוב‪ ,‬אז ער האט שוין דאס גאנצע הדסים‬ ‫פארן צדיק וואס איז יין נסך‪ ,‬און אזוי האבן זיי‬ ‫פארקויפט פאר א אנדערן‪ ,‬און עס איז נישט‬ ‫געוואלט חוזק מאכן פונעם צדיק‪.‬‬ ‫געבליבן גארנישט‪ ,‬און ווען דער פריץ האט געזען‬ ‫די צובראכענקייט פונעם גביר‪ ,‬אז ער וועט נישט‬ ‫ערב שבת קודש האט דער משרת מקיים‬ ‫קענען דערפילן די פארלאנג פון זיין רבין‪ ,‬האט ער‬ ‫געווען וואס די מתנגדים האבן געבעטן‪ ,‬און ער‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬אז דא נישט ווייט וואוינט א אנדערע‬ ‫האט איבער געגעבן א באטל יין נסך פארן גבאי‪ ,‬און‬ ‫פריץ‪ ,‬וואס האט אויך א שיינע פעלד מיט הדסים‪,‬‬ ‫איינע פון די מתנגדים איז פרייטאג ביינאכט‬ ‫און דער פריץ האט אריבער געשיקט זיין משרת‪ ,‬אז‬ ‫געגאנגען‪ ,‬און זיך געשטעלט ביים פענסטער‬ ‫ער זאל ברענגען פארן גביר א בינטל הדסים פון‬ ‫פונעם ביהמ"ד‪ ,‬כדי ער זאל הערן ווי דער צדיק‬ ‫יענעם פריץ‪.‬‬ ‫מאכט קידוש אויף יין נסך‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי מען‬ ‫האט אנגעגאסן דעם כוס צו קידוש‪ ,‬און די רבי האט‬ ‫און טאקע נישט לאנג נאכדעם איז דער משרת‬ ‫גענומען דעם כוס אין די האנט‪ ,‬האט זיך דער כוס‬ ‫צוריק געקומען מיט גאר שיינע הדסים‪ ,‬און דער‬ ‫אנגעהויבן ווארפן‪ ,‬און דער צדיק איז גלייך צו‬ ‫גביר האט גענומען א שליח וואס זאל דאס תיכף‬ ‫געלאפן אינדערזייט און אויסגעגאסן דעם גאנצן‬ ‫אריבער טראגן צום רבין‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי דער‬ ‫וויין‪ ,‬און געהייסן מען זאל ברענגען אנדערע וויין‬ ‫צדיק האט גענומען די הדסים אין די האנט און א‬ ‫און א אנדערע כוס‪.‬‬ ‫קוק געגעבן דעראויף האט ער געזאגט‪" ,‬איך וועל‬ ‫אויף די הדסים נישט מאכן קיין ברכה‪ ,‬ווייל איך זעה‬ ‫ווי נאר דער מתנגד האט דאס געהערט‪ ,‬איז‬ ‫אויף דעם א צורת שתי וערב רח"ל"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫אויף אים געפאלן א שרעקליכע פחד זעענדיג דעם‬ ‫האט תיכף געהייסן מען זאל די הדסים מבער זיין‪.‬‬ ‫רוח הקודש פונעם צדיק‪ ,‬און ער האט זיך אויס‬ ‫געדרייט און געוואלט אנטלויפן‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫דער גביר הערענדיג פון זיין משרת די גאנצע‬ ‫נישט געכאפט אז ער שטייט הויעך אויף עפעס‬ ‫מעשה‪ ,‬האט ער געהאט גרויס עגמת נפש דערפון‪,‬‬ ‫ביים פענסטער‪ ,‬און ער איז אראפ געפאלן און זיך‬ ‫אבער האט גלייך פארשטאנען אז דער צדיק מיט‬ ‫גוט צע'מזיק'ט‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן שרייען פון‬ ‫זיינע הייליגע אויגן ווייסט גאר גוט וואס ער זאגט‪,‬‬ ‫גרויס ווייטאג‪ ,‬און ווען דער גאנצער עולם איז‬ ‫און דעם ערשטן טאג חוה"מ איז דער גביר אריבער‬ ‫ארויס געלאפן און געזען דעם איד ליגן אויף דער‬ ‫געפארן צו יענעם פריץ‪ ,‬און לפלא האט ער געזען‪,‬‬ ‫ערד‪ ,‬האט ער דערציילט די גאנצע מעשה וואס זיי‬ ‫אז די הדסים זענען געוואקסן אין א גוישע בית‬ ‫האבן דא געוואלט אפטון פארן צדיק‪ ,‬דאן האבן‬ ‫הקברות‪ ,‬וואס דארט זענען געלעגן אויף די קברים‬ ‫שוין די חסידים פארשטאנען וואס דא איז פאר‬ ‫שתי וערב'ס‪ ,‬און דאן האט ער פארשטאנען די‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫הייליגע אויגן פון דעם צדיק‪ ,‬אז נאר מיטן קוקען‬ ‫•••‬ ‫אויף די הדסים‪ ,‬האט דער צדיק גלייך מרגיש‬ ‫איין יאר איז ביים צדיק אין שטאט זיכלין נישט‬ ‫געווען די טמאה‪.‬‬ ‫געווען צו באקומען שיינע הדסים פאר די מצות‬ ‫•••‬ ‫לולב‪ ,‬און דער צדיק האט געהאט דערפון גרויס‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫צער‪ ,‬איז דארט געווען א איד א גביר הרה"ח רבי‬ ‫מזיכלין זי"ע געפארן מבקר חולה זיין איינע פון די‬ ‫יצחק זשעפקאוויץ ע"ה‪ ,‬און ער האט געוויסט פון‬ ‫‪62‬‬ ‫אויף געקומען מיט א פלאן‪ ,‬אז ער וועט מכבד זיין‬ ‫צדיקי הדור‪ ,‬און יענער צדיק האט דעם רבין גאר‬ ‫דעם רבין מיט סנדקאות‪ ,‬און מען וועט די סעודת‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬און דארט צווישן די חסידים‬ ‫ברית פארציען ביז שפעט‪ ,‬וואס ווי דער מנהג ביים‬ ‫איז געווען אפאר נארישע אידן וואס האבן נישט‬ ‫רבין איז געווען‪ ,‬אז ער איז נישט געפארן אויפן וועג‬ ‫אויס געהאלטן‪ ,‬אז זייער רבי איז אזוי מכבד דעם‬ ‫נאך חצות ערב שבת קודש‪ ,‬און אזוי וועט די רבי‬ ‫רבין‪ ,‬האבן זיי געטון מעשה אשר לא יעשו‪ ,‬און זיי‬ ‫בלית ברירה מיזן בלייבן ביי זיי אויף שבת‪.‬‬ ‫זענען ארויס צום בעל עגלה פונעם רבין‪ ,‬און זיי‬ ‫האבן דעם בעל עגלה גאר שטארק אנגעטרינקען‪,‬‬ ‫דער גביר איז געפארן קיין זיכלין‪ ,‬און האט‬ ‫ביז ער איז געווארן ממש שיכור‪ ,‬און דאן האבן זיי‬ ‫טאקע מכבד געווען דעם רבין מיט סנדקאות‪ ,‬און‬ ‫שוואך געמאכט די רעדער פון די וואגן‪ ,‬אז כדי ח"ו‬ ‫ווי זיין מנהג האט דער צדיק קיינמאל נישט אפ‬ ‫ווען דער צדיק הייבט אן פארן וועט דאס גאנצע‬ ‫געזאגט קיין מצוה‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך אויס‬ ‫וואגן צעפאלן‪.‬‬ ‫גענומען מיטן גביר‪ ,‬אז ער וועט מיזן ארויס פארן‬ ‫פון שטאט גענוג צייטליך צו זיין צוריק ביי זיך אין‬ ‫לפלא אזוי ווי דער צדיק איז ארויס געקומען‪,‬‬ ‫שטאט אויף שבת קודש‪ ,‬דער גביר האט דאס צו‬ ‫און ארויף געלייגט דאס ערשטע טריט אויפן וואגן‪,‬‬ ‫געזאגט פארן רבין‪ ,‬אבער האט געטראכט‪ ,‬אז מען‬ ‫האט זיך דער צדיק אן געריפן‪ ,‬מיט דעם וואגן וועל‬ ‫וועט שוין אויף קומען מיט א פלאן פרייטאג ווי‬ ‫איך נישט פארן‪ ,‬און דער צדיק האט געהייסן מען‬ ‫אזוי מען זאל דעם צדיק אפהאלטן ביי זיי אין‬ ‫זאל ברענגען א אנדערע פערד און וואגן‪ ,‬אבער‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער צדיק האט אנגעהויבן פארן מיטן‬ ‫אנדערן וואגן‪ ,‬איז דער ערשטער בעל עגלה‬ ‫דער צדיק איז טאקע געקומען קיין לאדזש‬ ‫געווארן אין כעס‪ ,‬אז דא האט מען אים געלאזט‬ ‫צום ברית‪ ,‬און די חסידים זענען געגאנגען און האבן‬ ‫אזוי לאנג ווארטן‪ ,‬און יעצט נעמט מען א אנדערע‬ ‫צוריק גערוקט מיט צוויי שעה אלע זייגער'ס אין‬ ‫בעל עגלה‪.‬‬ ‫שטוב ווי דער ברית האט געברויכט פארקומען‪ ,‬און‬ ‫אזוי האבן זיי געטראכט אז דער רבי וועט נישט‬ ‫האט ער אנגעהויבן נאכלויפן דעם רבין'ס‬ ‫וויסן וויפיל די זייגער איז פונקטליך‪ ,‬און מען וועט‬ ‫וואגן‪ ,‬אבער יענע מינוט האבן זיך די רעדער פונעם‬ ‫אזוי קענען אויספאפן דעם רבין‪ ,‬די ברית איז‬ ‫וואגן צעטיילט‪ ,‬און דער בעל עגלה איז אראפ‬ ‫טאקע פאר געקומען‪ ,‬און די רבי האט זייער‬ ‫געפאלן און זיך ביטער צעקלאפט‪ ,‬דאן האבן אפילו‬ ‫געיאגט דעם סעודת ברית‪ ,‬די חסידים זענען צו‬ ‫די חסידים פונעם אנדערן רבין געזען‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫געגאנגען צום רבין און געוויזן אויפן זייגער און‬ ‫האט רוח הקודש‪ ,‬און מיט זיינע הייליגע אויגן האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬פארוואס יאגט די רבי אזוי דעם סעודה‪,‬‬ ‫ער דאס אלעס מרגיש געווען גלייך‪.‬‬ ‫עס איז דאך נאך דא גענוג צייט אן צו קומען צוריק‬ ‫•••‬ ‫אהיים בעפאר חצות‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה פלא‪ ,‬וואס האט‬ ‫פאסירט ביים הייליגען צדיק וקדוש רבי שמואל‬ ‫דאן האט דער צדיק זיך אנגעריפן צו די‬ ‫אבא מזיכלין זי"ע‪ ,‬ווי באוויסט האט דער צדיק‬ ‫חסידים‪ ,‬איר מיינט אז איר קענט מיך אויס נער'ן‬ ‫אייביג מקפיד געווען נישט צו זיין אין קיין שום‬ ‫מיטן זייגער‪ ,‬און דער צדיק האט גענומען זיינע‬ ‫שטאט אויף א שבת‪ ,‬נאר האט אייביג געמאכט‬ ‫הייליגע ציצות אין די האנט‪ ,‬און ער האט זיי געזאגט‬ ‫זיכער צו זיין ביי זיך אין שטאט אויף א שבת‪,‬‬ ‫פונקטליך וויפיל די זייגער האלט יעצט מיט די‬ ‫גרויסע שטעט זענען זיך געקומען בעטן אז דער‬ ‫רגעים ממש‪ ,‬פארשטייט זיך אז די חסידים זענען‬ ‫צדיק זאל קומען צו זיי אפרעכטן זיין הייליגע‬ ‫ארויס פון התפעלות פון דעם מופת‪.‬‬ ‫עבודה שבת קודש‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיי אלע‬ ‫אפ געזאגט‪.‬‬ ‫אבער ווען דער צדיק האט געזען ווי די אלע‬ ‫וואונדערן זיך אזוי‪ ,‬פון ווי ער האט געוויסט וויפיל‬ ‫איין וואך האט זיך געמאכט‪ ,‬אז איינע פון די‬ ‫די זייגער איז פונקטליך‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫גבירים פון שטאט לאדזש האט געהאט א קינד‪ ,‬און‬ ‫דערציילט פאר זיי פון ווי ער האט באקומען דעם‬ ‫די ברית האט געברויכט זיין פרייטאג‪ ,‬איז דער גביר‬ ‫‪63‬‬ ‫דער צדיק אים מבשר אזא ביטערע בשורה‪ ,‬אז ער‬ ‫מתנה‪ ,‬אז ווען ער איז נאך געווען א קליין קינד פון‬ ‫וועט מיזן דינען אין די מיליטער‪ ,‬און מיט גרויסע‬ ‫‪ 6‬יאר אלט אין שטאט לויביטש‪ ,‬פלעגט איינמאל א‬ ‫צעבראכענקייט איז דער בחור דאן געפארן קיין‬ ‫יאר קומען אין שטאט דער צדיק וקדוש רבי שמעון‬ ‫לאדזש‪ ,‬דארט האט ער אנגעטראפן איינע פון די‬ ‫מיערסלוב זי"ע אויף א שבת‪ ,‬און דאן פלעגן די‬ ‫גרויסע חסידים פונעם צדיק מזיכלין הרה"ח רבי‬ ‫קינדער פון שטאט גיין זאגן די ברכות פארן צדיק‪,‬‬ ‫אברהם אזערקאווער ז"ל‪.‬‬ ‫און ער האט נאך געזאגט אמן‪.‬‬ ‫ווען דער רבי אברהם האט געהערט די מעשה‬ ‫די לעצטע מאל וואס דער צדיק רבי שמעון‬ ‫פונעם בחור‪ ,‬האט ער גלייך פארשטאנען‪ ,‬אז דא‬ ‫מיערסלוב זי"ע איז געווען ביי אונז אין שטאט‬ ‫איז נישט פאר געקומען קיין פשוטע זאך‪ ,‬האט ער‬ ‫לויביטש פאר א שבת‪ ,‬נאכן זאגן די ברכות פארן‬ ‫גע'עצה'ט פארן בחור‪ ,‬אז ער זאל קומען מיט אים‬ ‫צדיק‪ ,‬האט מיך דער צדיק צו געריפן און געזאגט‪,‬‬ ‫קיין זיכלין צום אייניקעל דער צדיק רבי שמואל‬ ‫איך ווייס נישט אויב איך וועל נאכאמאל קומען צו‬ ‫אבא זי"ע‪ ,‬און ער זאל פארן צדיק פשוט דערציילן‬ ‫ענק אין שטאט‪ ,‬דערפאר געב איך דיר א געזעגענוג‬ ‫זיין צרה‪ ,‬אז ער ברויך זיך שטעלן צו די מיליטער‪,‬‬ ‫מתנה וואס מען האט דאן געריפן "לעצט געלט"‪ ,‬און‬ ‫און ער וויל א ברכה אז ער זאל ניצל ווערן‪.‬‬ ‫דאן האט מיר דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב‬ ‫זי"ע געגעבן דעם סוד‪ ,‬אז ווען איך נעם מיינע ציצות‬ ‫דער בחור האט געפאלגט דעם חסיד‪ ,‬און איז‬ ‫אין די האנט און איך קוק אויף זיי‪ ,‬ווייס איך די‬ ‫מיט אים געפארן קיין זיכלין‪ ,‬און דער בחור איז‬ ‫פונקטליכע צייט ווי דער זייגער האלט‪ ,‬און נאך די‬ ‫אריין צום צדיק‪ ,‬און זיך אויס גערעדט זיין‬ ‫מעשה איז דער צדיק אהיים געפארן אויף שבת‪.‬‬ ‫צובראכען הארץ‪ ,‬אז ער ברויך זיך שטעלן צו די‬ ‫•••‬ ‫מיליטער‪ ,‬און ער האט געבעטן א ברכה פונעם‬ ‫עס איז געווען א בחור שמואל לייב פון שטאט‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫ליטערמורסק‪ ,‬וואס האט געהאט א מנהג טוב‪ ,‬אז‬ ‫ער פלעגט יעדן ערב שבת קודש אריבער פארן צום‬ ‫דאן האט אים דער צדיק מזיכלין געפרעגט‪,‬‬ ‫שטאט סטריקוב‪ ,‬און ער האט אן געצינדן ליכט‬ ‫איז דא ביי ענק אין שטאט א חברה גמילות חסדים‪,‬‬ ‫ביים ציון הקדוש פונעם צדיק רבי פישל מסטריקוב‬ ‫הכנסת כלה‪ ,‬ביקור חולים‪ ,‬האט דער בחור געזאגט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער איז שוין געבליבן אין שטאט סטריקוב‬ ‫אז יא‪ ,‬האט די רבי געפרעגט פונעם בחור‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫פאר שבת‪ ,‬און נאך שבת איז ער אהיים געפארן‪ ,‬און‬ ‫האבן די אלע געלט צו געבן‪ ,‬האט דער בחור‬ ‫דער בחור האט פאר א לאנגע צייט אן געהאלטן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס זענען דא גבאים אין שטאט וואס‬ ‫דעם מנהג‪.‬‬ ‫גייען ארום יעדע וואך און נעמען צוזאם נדבות פון‬ ‫אידן אין שטאט‪.‬‬ ‫איין טאג איז געקומען זיין צייט זיך צו שטעלן‬ ‫צו די מיליטער‪ ,‬און יענעם ערב שבת קודש ווען ער‬ ‫דאן האט דער צדיק געזאגט פארן בחור‪ ,‬בעט‬ ‫איז געפארן קיין סטריקוב‪ ,‬האט ער געצינדן די‬ ‫פון איינע פון די גבאים‪ ,‬אז ער זאל דיך לאזן פאר‬ ‫ליכט און זייער געוויינט און מתפלל געווען ביים‬ ‫אראפ וואכן ארום גיין מיט די פושקע צוזאמען‬ ‫צדיק‪ ,‬אז ער זאל ניצל ווערן און נישט ברויכן דינען‬ ‫נעמען געלט‪ ,‬און דאן האט דער צדיק אויס געפירט‬ ‫אין די מיליטער‪ ,‬און פון גרויס טרדת הדרך און פון‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ויהי קופסא תחת קופסא"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫זיין געוויין‪ ,‬איז דער בחור איין געשלאפן ביים ציון‪,‬‬ ‫האט צו געלייגט די ווערטער "א ביקס פאר א‬ ‫און בחלומו זעהט ער דעם צדיק רבי פישל‬ ‫ביקס"‪ ,‬דער בחור האט אויס געפאלגט דעם רבין‪,‬‬ ‫מסטריקוב‪ ,‬און דער צדיק זאגט אים בזה"ל‪" ,‬עס‬ ‫און ווען ער האט זיך געשטעלט צו די מיליטער‪ ,‬איז‬ ‫איז פארפאלן‪ ,‬די מוסט גיין מיט א ביקס"‪.‬‬ ‫דער בחור ארויס פריי ממש חוץ לדרך הטבע‪ ,‬און‬ ‫דאן האט ער געזען דעם רוח הקודש פונעם צדיק‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך ווען דער בחור האט זיך‬ ‫אז אפילו ער האט בכלל נישט דערציילט דעם‬ ‫דערוועקט‪ ,‬איז ער געווען שטארק צעטראגן‪ ,‬דא‬ ‫חלום‪ ,‬האט דער צדיק געוויסט צו זאגן וועגן א‬ ‫קומט ער יעדע וואך און איז זיך מטריח פארן צדיק‬ ‫"ביקס"‪.‬‬ ‫צו צינדען ליכט ביי זיין ציון הקדוש‪ ,‬און דא איז‬ ‫‪64‬‬ ‫געגעבן דעם פיש ממש כמעט פאר בחינם‪ ,‬און זיי‬ ‫•••‬ ‫האבן גענומען דעם פיש און ווייטער געגאנגען קיין‬ ‫איינמאל איז דער צדיק וקדוש געקומען צום‬ ‫זיכלין צופיס‪.‬‬ ‫שטאט פאדעמביץ‪ ,‬און ער איז דארט איין‬ ‫געשטאנען אין שטוב פון הרה"ח רבי שמעון‬ ‫אזוי קומענדיג נאנט צום שטאט זיכלין‪ ,‬האבן‬ ‫וואלדמאן ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען פון די גרויסע‬ ‫זיי געזען דעם משמש בקודש פונעם רבין‪ ,‬ווי ער‬ ‫חסידים פונעם צדיק‪ ,‬ווען דער צדיק איז‬ ‫גייט ארום צעבראכן‪ ,‬און ווען ער האט זיי דערזעהן‬ ‫אנגעקומען צום שטוב און ארויף געלייגט זיינע‬ ‫האט ער זיך זייער געפרייט צו זיי‪ ,‬און זיי ארויף‬ ‫הייליגע הענט אויף די מזוזה‪ ,‬האט דער צדיק גלייך‬ ‫גענומען אויף זיין וואגן און זיי געטראגן קיין זיכלין‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז אין דעם שטוב וועט ער נישט אריין גיין‪,‬‬ ‫ווייל ער איז מרגיש א ריח פון מינות אין דעם שטוב‪.‬‬ ‫און דאן פרעגט דער משמש פון רבי הירש ליב‪,‬‬ ‫וואס האסטו דארט אין דאן זאק‪ ,‬זאגט דער ר'‬ ‫פארן חסיד איז דאס געווען א גרויסע פלא‪,‬‬ ‫הירש ליב‪ ,‬דאס איז א פיש וואס א סוחר האט ממש‬ ‫ווייל ער איז געווען א גאר ערליכער איד און‬ ‫ארויף געצווינגען אויף אונז צו קויפן‪ ,‬ווען דער‬ ‫קיינמאל נישט אריין געברענגט קיין ספרים‬ ‫משמש האט דאס געהערט‪ ,‬האט זיין פנים אויף‬ ‫חיצונים אין זיין שטוב‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך‬ ‫געלאכטן‪.‬‬ ‫געהאלטן ביי זיינס‪ ,‬און בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫אריין גיין אין שטוב‪ ,‬דער רבי שמואל איז אריין מיט‬ ‫און דער משמש דערציילט פאר די צוויי‬ ‫די גבאים‪ ,‬און מען האט אינטער זיכט דעם גאנצן‬ ‫חסידים‪ ,‬אז אין שטאט זיכלין איז שוין די לעצטע‬ ‫שטוב‪ ,‬און לפלא האט מען צווישן די ספרים‬ ‫פאר טאג נישט דא צו באקומען קיין פיש‪ ,‬און די‬ ‫געטראפן א חימוש מיטן פירוש פון מענדלסאהן‬ ‫רבי איז זייער בצער אז ער האט נישט קיין פיש‬ ‫שר"י‪.‬‬ ‫אויף יו"ט‪ ,‬דאן האבן די חסידים שוין פארשטאנען‪,‬‬ ‫פארוואס דער סוחר האט זיי אזוי געמיטשעט צו‬ ‫אבער פארשטייט זיך אז דאס איז בטעות‬ ‫קויפן דעם פיש‪ ,‬אז מען האט זיי דא מן השמים‬ ‫אריין געקומען אין שטוב‪ ,‬ווייל דער רבי שמואל‬ ‫מזכה געווען צו ברענגען א פיש פארן רבין אויף‬ ‫איז געווען א מחבב ספרים‪ ,‬און ער האט איינמאל‬ ‫יו"ט‪.‬‬ ‫איין געקויפט א גרויסע סכום מיט ספרים‪ ,‬און‬ ‫בטעות איז דער ספר אויך מיט געקומען‪ ,‬אבער‬ ‫אבער לפלא אזוי ווי ר' הירש ליב קומט אריין‬ ‫דער צדיק מיט זיין גרויסע קדושה האט דאס גלייך‬ ‫מיטן פיש צום רבין‪ ,‬זאגט אים דער הייליגער צדיק‬ ‫מרגיש געווען‪ ,‬און ערשט נאכדעם וואס מען האט‬ ‫מזיכלין בזה"ל‪" ,‬הא‪ ,‬הירש לייב‪ ,‬איבער אפאר‬ ‫דעם ספר טמא ארויס געטראגן‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫גילדין האנדעלט מען זיך‪ ,‬ארויס צו ראטעווען א‬ ‫אריין געקומען צו רבי שמואל אין שטוב‪.‬‬ ‫נשמה פון א צדיק פון א גוי'ס האנט ארויס‪ ,‬וואס‬ ‫•••‬ ‫טוסטו ווען ער וויל דיך נישט פארקויפן פאר וויפיל‬ ‫הרה"ח רבי הירש ליב מפלאצק ז"ל וואס איז‬ ‫די ווילסט"‪.‬‬ ‫געווען א גרויסע חסיד פונעם רבין מזיכלין זי"ע‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געפארן מיט‬ ‫דאן האט שוין דער חסיד הירש לייב גאר גוט‬ ‫נאך א חסיד אויף די צווייטע טעג שבועות צום‬ ‫פארשטאנען וואס דא איז פאר געקומען‪ ,‬און ביים‬ ‫רבין‪ ,‬אויפן וועג האבן זיי געטראפן א פיש סוחר‪,‬‬ ‫טיש ווען דער צדיק האט געגעסן דעם פיש האט‬ ‫וואס האט געהאט מיט זיך א גרויסע פיש‪ ,‬און דער‬ ‫ער געזאגט בזה"ל‪" ,‬הא הא א צדיק גדול‪ ,‬נאך צוליב‬ ‫פיש סחור האט זיי אן געטראגן צו פארקויפן די‬ ‫א קלייניגקייט האט ער געברויכט מגולגל ווערן אין‬ ‫פיש‪.‬‬ ‫דעם פיש‪ ,‬און יעצט ב"ה קען דער נשמה פונעם‬ ‫צדיק ארויף גיין למקום מנוחתו"‪ ,‬און דאס אלעס‬ ‫אבער זיי האבן דאך נישט געברויכט די פיש‪,‬‬ ‫האט דער צדיק געזען ברוח קדושו‪ ,‬און האט‬ ‫האבן זיי זיך פראבירט צו אפשאקלן פונעם סוחר‪,‬‬ ‫געארבעט מיט זיינע מעשים און מתקן געווען א‬ ‫אבער דער סוחר האט נישט נאך געלאזט און‬ ‫נשמה קדושה‪.‬‬ ‫אראפ געריקט די פרייז‪ ,‬ביז דער סוחר האט זיי‬ ‫‪65‬‬ ‫רבי שמואל אבא מזיכלין זי"ע‪ ,‬אז ער זאל קומען‬ ‫•••‬ ‫באשיינען דעם חנוכת הבית‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫דערציילט מען א מעשה פון תחיית המתים‬ ‫ווען דער עולם האט געהערט פון די חנוכת הבית‬ ‫וואס האט פאסירט ביי דעם צדיק רבי שמואל אבא‬ ‫און אז דער גרויסער צדיק מזיכלין גייט קומען‪,‬‬ ‫מזיכלין זי"ע‪ ,‬דער חסיד דער גביר רבי ליב‬ ‫זענען זיך צוזאמען געלאפן טויזענטער חסידים‬ ‫קושמעראק ע"ה איז ליידער קראנק געווארן אויף‬ ‫פון אלע שטעט ארום‪ ,‬צו קומען נעמען א ברכה‬ ‫זיינע עלטערע יארן מיט די מחלה טיפוס רח"ל‪ ,‬און‬ ‫פונעם גרויסן צדיק‪.‬‬ ‫ער איז געווארן אין א שרעקליכע מצב אז ער האט‬ ‫שוין נישט געקענט רעדן‪ ,‬זיין ווייב וואס איז געווען‬ ‫אין שטאט טומשוב וואס איז נישט ווייט‬ ‫יונגער פון אים איז געווען זייער צובראכן פון די‬ ‫פונעם שטאט בערשזין‪ ,‬האט דאן געוואוינט א איד‬ ‫מצב פון איר מאן‪ ,‬איז זי גלייך געפארן קיין זיכלין‬ ‫א חסיד און א בעל מלאכה וואס האט שווער‬ ‫צום צדיק און מזכיר געווען איר מאן‪.‬‬ ‫געארבעט אויף פרנסה‪.‬‬ ‫דער צדיק האט איר אויס געהערט‪ ,‬און דאן‬ ‫אבער ליידער איז דער איד קראנק געווארן‬ ‫האט ער איר געזאגט בזה"ל‪" ,‬וויין נישט‪ ,‬ווייל דיין‬ ‫מיט א מחלה‪ ,‬און ער איז פארלעזירט געווארן‬ ‫מאן וועט נאך געזונט ווערן און די וועסט נאך האבן‬ ‫אויפן גאנצן גוף רח"ל‪ ,‬דאס איינציגסטע וואס ער‬ ‫קינדער פון אים"‪ ,‬און דער צדיק האט אהין געגעבן‬ ‫האט געקענט איז געווען רעדן‪ ,‬און אזוי איז דער‬ ‫פאר די ווייב א סגולה וואס זי זאל לייגן אויפן קאפ‬ ‫איד שוין ליידער געלעגן פאר ‪ 12‬יאר אן קיין‬ ‫פונעם חולה‪ ,‬און ער וועט אי"ה האבן א רפואה‬ ‫רפואה‪ ,‬און פארשטייט זיך אז ער האט מער נישט‬ ‫שלימה‪ ,‬די פרוי זייענדיג שטארק אין אמונת‬ ‫געקענט ארבעטן און געברויכט צו קומען צו‬ ‫צדיקים‪ ,‬איז גלייך אהיים געפארן צו איר מאן‪.‬‬ ‫נדבות פון אידן‪ ,‬און דער איד האט ליידער שוין‬ ‫געהאט אפאר קינדער אין שידוכים‪ ,‬אבער קיין‬ ‫ווען זי איז אנגעקומען אין שטוב‪ ,‬האט שוין‬ ‫געלט האט מען נישט געהאט א שידוך צו טון‪.‬‬ ‫ליידער געהאלטן די מצב ביי איר מאן ביי גסיסה‪,‬‬ ‫די חברא קדישא זענען שוין געווען גרייט ביים‬ ‫ווען דער איד דער חולה האט געהערט‪ ,‬אז‬ ‫שטוב פון דעם גביר רבי ליב‪ ,‬אבער די ווייב מיט‬ ‫דער צדיק מזיכלין קומט קיין בערשזין‪ ,‬האט ער‬ ‫איר גרויסע אמונת צדיקים האט געזאגט‪ ,‬אז די רבי‬ ‫זייער געבעטן אז מען זאל אים אויך טראגן צום‬ ‫האט געשיקט א סגולה וועט דאס זיכער ארבעטן‪,‬‬ ‫צדיק‪ ,‬ווייל ער וויל נעמען א ברכה פונעם צדיק‪ ,‬און‬ ‫און ווען די חברא קדישא האבן געהערט‪ ,‬אז דער‬ ‫אויך וועט ער אפשר קענען נעמען א שיינע נדבה‬ ‫צדיק מזיכלין האט געשיקט א סגולה‪ ,‬האבן זיי צו‬ ‫פון דעם גביר רבי ליב‪.‬‬ ‫געלאזט די ווייב צום בעט‪.‬‬ ‫די קינדער האבן זיך פראבירט צו טענה'נען‬ ‫אזוי ווי זי האט ארויף געלייגט דעם סגולה‬ ‫מיטן טאטן‪ ,‬אז ווי אזוי טראכט ער פון גיין‪ ,‬ווען עס‬ ‫פונעם רבין אויפן קאפ פון איר מאן‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫וועט דאך זיין א גרויסע עולם דארט‪ ,‬און ער אין זיין‬ ‫מצב גלייך געטוישט און די מצב האט זיך געהאלט‬ ‫מצב איז דאך נישט דא קיין וועג צו קענען שטיין‬ ‫און איין פארבעסערן‪ ,‬ביז דער חולה איז ממש צו‬ ‫צווישן אזא גרויסע עולם‪.‬‬ ‫זיך געקומען‪ ,‬עס איז געווען א חידוש נפלא פאר‬ ‫אלע ארום‪ ,‬ווייל מען האט ממש געזען תחיית‬ ‫אבער דער טאטע האט ממש מיט טרערן זיך‬ ‫המתים בפועל‪ ,‬און אזוי ווי דער צדיק האט געזאגט‪,‬‬ ‫געבעטן צו די קינדער‪ ,‬אז ער וויל זייער גיין זעהן‬ ‫האט זי נאך געהאט אפאר קינדער מיטן איר מאן‪,‬‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬און בלית ברירה האבן די קינדער‬ ‫ווייל צדיק גוזר והקב"ה מקיים‪.‬‬ ‫געטראגן דעם טאטן מיט א וועגעלע קיין בערשזין‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און אזוי ווי די קינדער האבן געטראכט‪ ,‬איז דארט‬ ‫איין טאג האט דער חסיד דער גביר אדיר‬ ‫געווען אזא גרויסע גדערענג‪ ,‬אז עס איז זיי אפילו‬ ‫הרה"ח רבי ליב קושמערק ע"ה‪ ,‬געקויפט א גרויסע‬ ‫נישט איינגעפאלן צו קענען טראגן דעם טאטן ביז‬ ‫נייע הויז נעבן דעם שטאט בערשזין‪ ,‬און לכבוד‬ ‫צום טיר‪.‬‬ ‫דעם חנוכת הבית האט ער געריפן דעם רבין הרה"ק‬ ‫‪66‬‬ ‫ווען דער צדיק רבי שמואל אבא זי"ע האט‬ ‫אבער זיי האבן געהערט פונעם עולם‪ ,‬אז נאכן‬ ‫געענדיגט די ווערטער‪ ,‬האט ער דערלאנגט די‬ ‫סעודה פלאנט דער גביר ארויס צו טראגן דעם‬ ‫הענט פארן חולה וואס איז געלעגן אויף דער ערד‪,‬‬ ‫צדיק צום גארטן פון זיין הויז‪ ,‬צו ווייזן פארן צדיק‬ ‫און געזאגט‪ ,‬קום מיט מיר אינעם גארטן שפאצירן‪,‬‬ ‫דעם שיינע גארטן‪ ,‬האבן די קינדער גענומען דעם‬ ‫צום וואונדער פונעם גאנצן עולם‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫טאטן מיטן וועגעגלע‪ ,‬און מען האט זיך געשטעלט‬ ‫חולה אויף געשטעלט אויף די פיס און אנגעהויבן‬ ‫ממש ביים טיר פונעם הויז וואס פירט צום גארטן‪,‬‬ ‫גיין כאחד אדם‪ ,‬אבער דאן האט דער צדיק געהייסן‪,‬‬ ‫ווייל דארט איז נאכנישט געווען אזא שטיפעניש‪,‬‬ ‫מען זאל דעם איד גלייך אוועק טראגן פון שטאט‪,‬‬ ‫און דארט האבן זיי צו געווארט ביז דער צדיק וועט‬ ‫און דער צדיק מיט זיין גרויס עניוות איז אויך גלייך‬ ‫ארויסקומען‪.‬‬ ‫אוועק געפארן פון שטאט‪ ,‬נישט וועלענדיג מען‬ ‫זאל מאכן א רעש פון זיין מופת‪ ,‬און דער איד איז פון‬ ‫דאן האט דער חולה געבעטן פון זיינע קינדער‪,‬‬ ‫דאן געווען געזונט כאחד אדם‪.‬‬ ‫אז מען זאל אים ארויס נעמען פונעם וועגעגלע‪,‬‬ ‫און מען זאל אים אראפ לייגן אויף דער ערד‪ ,‬ווייל‬ ‫ליגענדיג דארט אויף דער ערד וועט דער עולם‬ ‫רחמנות האבן אויף אים‪ ,‬און מען וועט זיכער‬ ‫אבאכט געבן אז מען זאל אים נישט ציטרעטן‪ ,‬און‬ ‫אזוי וועט ער אפשר קענען זיך מזכיר זיין ביים‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫טאקע נאך א שטיק צייט‪ ,‬איז דער צדיק ארויס‬ ‫געקומען אין גארטן‪ ,‬און גלייך האט דער חולה‬ ‫אנגעהויבן ביטערליך וויינען‪ ,‬און ער האט געבעטן‬ ‫אז דער צדיק זאל זיך מרחם זיין אויף אים‪ ,‬ווייל שוין‬ ‫‪ 12‬יאר וואס ער ליגט שוין אזוי פארלעזירט און קען‬ ‫זיך רח"ל נישט באוועגן‪ ,‬און אזוי האט דער איד‬ ‫געוויינט מיט ביטערליכע טרערן צום צדיק‪.‬‬ ‫פארן גביר האט דאס זייער געשטערט‪ ,‬ווייל‬ ‫ער האט נישט געוואלט דא מצער זיין דעם רבין‬ ‫מיט די צרה פון דעם איד‪ ,‬האט ער תיכף דערלאנגט‬ ‫פארן חולה א שיינע נדבה‪ ,‬און ער האט געבעטן‬ ‫דעם צדיק זאל געבן א ברכה פארן חולה‪.‬‬ ‫דאס רחמנות פון דעם צדיק וקדוש האט זיך‬ ‫דערוועקט פונעם געוויין פון דעם חולה‪ ,‬און דער‬ ‫צדיק האט דאן געזאגט‪ ,‬מיר גלייבן אז יעדעס‬ ‫ווארט אין די תורה איז אמת ויציב‪ ,‬און עס איז ח"ו‬ ‫נישט דא קיין איין איבעריג ווארט אין תורה שבכתב‬ ‫אדער אין תורה שבעל פה‪ ,‬און די גמרא )ברכות ה'‬ ‫ע"ב( דערציילט די מעשה ַר ִבּי ִחיָּ יא ַבּר ַא ָבּא ֲח ַלשׁ‪.‬‬ ‫סּוּרין‪,‬‬ ‫ָעל ְלגַ ֵבּיהּ ַר ִבּי ָ‬ ‫יוֹחנָ ן ֲא ַמר ֵליהּ‪ֲ :‬ח ִב ִיבין ָע ֶלי‪ ‬יִ ִ‬ ‫ֲא ַמר ֵליהּ‪ :‬א ֵהן וְ ‪‬א ְשׂכָ ָרן‪ֲ .‬א ַמר ֵליהּ‪ַ :‬הב ִלי יְ ָד‪ .‬יְ ַהב‬ ‫אוֹק ֵמיהּ‪ ,‬און איך בין זיכער אז די גמרא‬ ‫ֵליהּ יְ ֵדיהּ‪ ,‬וְ ְ‬ ‫דערציילט די מעשה‪ ,‬איז זיכער דא א נצחיות אין‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫‪67‬‬ ‫פון ‪ 8‬קליינע יתומים‪ ,‬און דער צדיק זייענדיג פון די‬ ‫יארצייט כ"ז אלול‬ ‫יונגערע קינדער‪ ,‬האט אים די מאמע געשיקט‬ ‫לערנען ביים פעטער הגה"ק רבי ישכר בער אב"ד‬ ‫הרה"ק רבי שלום ב"ר אלעזר זי"ע‪) ,‬רוקח(‬ ‫סקאהל זי"ע‪ ,‬און דער צדיק האט זוכה געווען צו א‬ ‫השר שלום‪ ,‬ראש שושלת בעלזא‬ ‫געוואלדיגע חביבות ביים פעטער‪ ,‬און גאר אסאך‬ ‫תורה און עבודת השם האט דער צדיק קונה געווען‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט בראד‪ ,‬חודש שבט‬ ‫וואוינענדיג ביים פעטער‪.‬‬ ‫בשנת תקמ"ג‪.‬‬ ‫וויבאלד דער פעטער האט געזען דאס גדלות‬ ‫צו זיין טאטע הגה"ק רבי אלעזר מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫פון דעם גאון‪ ,‬האט ער אים גענומען אפילו זייענדיג‬ ‫מגזע הגה"ק רבי אלעזר רוקח בעל מעשה רוקח‬ ‫גאר יונג אלס אן איידעם‪ ,‬דאן האט דער צדיק‬ ‫אב"ד אמסטרדם זי"ע‪,‬‬ ‫חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת מלכה‬ ‫ומגזע הגה"ק רבי נפתלי הכהן בעל סמיכת חכמים‬ ‫ע"ה‪ ,‬בת הגה"ק רבי ישכר בער מסקאהל זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫מפרנקפורט זי"ע‪,‬‬ ‫צדיקים וגדולים האבן מעיד געווען אויף די‬ ‫ומגזע הגה"ק רבי צבי הירש אשכנזי בעל חכם צבי‬ ‫רעבעצין‪ ,‬אז זי איז געווען א געוואלדיגע צנועה‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ובעלת השגה און א גאר קלוגע פרוי‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רבקה‬ ‫און דער הייליגער שר שלום זי"ע האט כמה‬ ‫העניא ע"ה‪,‬‬ ‫פעמים געזאגט‪ ,‬אז זיין גדלות בתורה איז ער תולה‬ ‫בת הגה"ק המקובל רבי יהודה זונדל רמר"ז מחכמי‬ ‫אין זיין רעבעצין‪ ,‬וואס איז אים אייביג געשטאנען‬ ‫בראדי זי"ע‪.‬‬ ‫צו די האנט‪ ,‬און פיל ארויסגעהאלפן אין זיין עבודת‬ ‫הקודש‪.‬‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים און א בקי וחריף‬ ‫עצום בתורת הנגלה והנסתר ומפורסם בכל קצוי‬ ‫נישט לאנג נאך די חתונה‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫תבל‪ ,‬ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק‬ ‫נתקרב געווארן צום דרך החסידות‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫וחסיד‪ ,‬ער האט עוסק געווען בתורה ועבודת השם‬ ‫געגאנגען לערנען ביי הגה"ק רבי שלמה לוצקער‬ ‫כל ימיו במסירת נפש‪ ,‬אלע צדיקים בדורו האבן‬ ‫המגיד מסקאהל זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען פון די‬ ‫מעיד געווען אויפן גדלות בתורה און די‬ ‫גרויסע תלמידים פונעם הייליגען מגיד ממזריטש‬ ‫געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס דער צדיק‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס דער צדיק וקדוש דער שר שלום האט‬ ‫האט זיך געפירט כל ימיו‪ ,‬ער האט מרביץ תורה‬ ‫דעם מגיד מסקאהל געהאלטן פאר זיין רבו מובהק‬ ‫געווען פאר טויזענטער תלמידים ובתוכם גאר‬ ‫אין תורה‪ ,‬גאר אסאך תורה האט דער צדיק‬ ‫אסאך צדיקי הדור‪.‬‬ ‫געלערנט ביי דעם מגיד‪ ,‬און גאר שנעל איז דער שר‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען אויף די הייליגע‬ ‫שלום געווארן מפורסם אלס איינע פון די גדולים‬ ‫אויגן וואס דער צדיק האט געהאט‪ ,‬און ער איז‬ ‫בתורה בדורו‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקדוש אמיתי‪,‬‬ ‫מען האט געזען בחוש אז דער צדיק זעהט אלעס‪,‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז לערנענדיג ביים גרויסן‬ ‫ער איז געווען א בעל מופת עצום און א גרויסע‬ ‫גאון הגה"ק רבי שלמה לוצקער המגיד מסקאהל‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬הונדערטער מעשיות‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק גענומען נאך צוויי גדולים פון‬ ‫ווערן דערציילט פון ישועות בעניני רפואה וואס‬ ‫דעם רבין'ס תלמידים‪ ,‬און צוזאמען האבן זיי‬ ‫דער צדיק האט באוויזן נאר מיטן ארויף לייגן ידיו‬ ‫געמאכט א חבורה‪ ,‬וואס וועלן אויף זיין טויזענט‬ ‫הקדושת אויף א איד‪ ,‬ער האט געפירט זיין רבנות‬ ‫נעכט ברציפות און עוסק זיין נאר בתורה‪ ,‬אבער נאך‬ ‫מיט א געוואלדיגע שטארקייט און קדושה‪.‬‬ ‫‪ 200‬נעכט האט זיך דער ערשטער חבר אפ‬ ‫געטיילט‪ ,‬און דער צווייטער האט זיך אפ געטיילט‬ ‫ליידער זייענדיג גאר יונג‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫נאך ‪ 800‬נעכט‪ ,‬אבער דער צדיק דער הייליגער שר‬ ‫פארלוירען זיין הייליגן טאטן וואס איז נסתלק‬ ‫שלום איז ווייטער געגאנגען מיט א מסירת נפש‪.‬‬ ‫געווארן ביי ‪ 36‬יאר אלט‪ ,‬איבער לאזענדיג א שטוב‬ ‫‪68‬‬ ‫אזוי ווי דער תלמיד דער שר שלום האט‬ ‫די לעצטע נאכט פון די טויזענט נעכט‪ ,‬האט‬ ‫געהערט די ווערטער‪ ,‬איז ער זיך געגאנגען‬ ‫דער צדיק דער שר שלום זוכה געווען צו גילוי‬ ‫געזעגענען פון זיין רבין‪ ,‬כדי צו גיין צום הייליגען‬ ‫אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬וואס האט מיט אים געלערנט די‬ ‫מגיד מקאזניץ‪ ,‬האט אבער די רבי זייער געבעטן‬ ‫גאנצע נאכט סתרי תורה‪ ,‬און דאס לעצטע הלכה‬ ‫זיין תלמיד‪ ,‬אז אויף שבת קודש זאל ער זיין צוריק‬ ‫וואס אליהו הנביא האט געלערנט מיטן הייליגען‬ ‫ביי אים‪.‬‬ ‫שר שלום‪ ,‬איז געווען הלכות בית הכנסת‪ ,‬און‬ ‫שפעטער האט וועגן דעם דער צדיק דער שר‬ ‫ווען דער הייליגער שר שלום איז אנגעקומען‬ ‫שלום אריין געלייט גרויסע כוחות דקדושה‪ ,‬צו‬ ‫קיין קאזניץ‪ ,‬האט אים דער גרויסער מגיד גאר שיין‬ ‫בויען די גרויסע ביהמ"ד אין שטאט בעלזא‪ ,‬וואס‬ ‫מקבל פנים געווען און מכבד געווען‪ ,‬אבער תיכף‬ ‫איז געווען בקדושה וטהרה‪.‬‬ ‫איז דער שר שלום אריין זיך געזעגענען אז ער‬ ‫פארט צוריק אויף שבת צו זיין רבין קיין לובלין‪,‬‬ ‫לימים האבן די חסידים געפרעגט דעם‬ ‫האט דער הייליגער מגיד געזאגט‪ ,‬אויב בוסטו‬ ‫איידעם הרה"ק רבי חנוך העניך מאלעסק זי"ע‪ ,‬אויב‬ ‫מסכים צו בלייבן דא ביי אונז‪ ,‬וועסטו זוכה זיין צו‬ ‫עס איז אמת אז דער שווער איז געווען אויף‬ ‫גילוי אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫טויזענט נעכט און עוסק געווען בתורה‪ ,‬האט דער‬ ‫אבער דער שר שלום האט זיך ווייטער‬ ‫הייליגער איידעם רבי חנוך העניך זי"ע‬ ‫געענטפערט‪ ,‬איך אליין בין אויף געווען מיטן‬ ‫געוואלט געזעגענען‪ ,‬האט דער מגיד פראבירט‬ ‫נאכאמאל און געזאגט‪ ,‬אויב בלייסטו ביי אונז וועל‬ ‫שווער מער פון דריי טויזענט נעכט‪ ,‬און מיר האבן‬ ‫איך דיר ווייזן די אבות הקדושים‪ ,‬אבער דער‬ ‫צוזאמען עוסק געווען בתורה‪.‬‬ ‫הייליגער שר שלום האט בשום אופן נישט‬ ‫געוואלט ברעכן זיין צוזאג פארן חוזה‪ ,‬אז ער קומט‬ ‫ביי די ‪ 18‬יאר בערך איז דער צדיק געווען דאס‬ ‫צוריק אויף שבת קיין לובלין‪ ,‬און דער שר שלום‬ ‫ערשטע מאל אין לובלין ביים הייליגען חוזה זי"ע‪,‬‬ ‫און נישט לאנג נאכדעם האט ער זיך שוין געציילט‬ ‫האט זיך געזעגענט פונעם הייליגען מגיד מקאזניץ‪.‬‬ ‫צווישן די גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען חוזה‪,‬‬ ‫אזוי ווי ער איז אנגעקומען קיין לובלין צום‬ ‫דער חוזה האט גלייך דערשפירט דאס גדלות און‬ ‫הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬האט אים זיין רבי מקבל‬ ‫קדושה פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫פנים געווען מיט א שמחה און צהלות פנים און‬ ‫געזאגט‪" ,‬צו מוותר זיין אויף גילוי אליהו הנביא ז"ל‪,‬‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א קרבה יתירה פונעם‬ ‫און אויך מוותר זיין אויף גילוי האבות הקדושים‪,‬‬ ‫הייליגען חוזה זי"ע‪ ,‬אפילו זייענדיג נאר ‪ 18‬יאר‬ ‫נאר כדי צוריק צו קומען צו דיין רבין‪ ,‬דאס הייסט א‬ ‫אלט‪ ,‬האט אים די חוזה מכבד געווען מיט די עליה‬ ‫אמת'ע חסיד"‪.‬‬ ‫פון שישי שבת קדוש‪ ,‬אויך האט ער שוין דאן‬ ‫געליינט קריאת מגילה ביי זיין רבין דער חוזה‪ ,‬און‬ ‫אויך האט זיך דער צדיק גאר אסאך מסתופף‬ ‫די רבי דער חוזה האט זיך דאן אויסגעדריקט‬ ‫געווען בצלו פון אנדערע צדיקי הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬די מעשה פון די מגילה האב איך שוין‬ ‫הרה"ק רבי אורי השרף מסטרעליסק זי"ע‪,‬‬ ‫געהערט אסאך מאל‪ ,‬אבער אזוי ווי דער יונגערמאן‬ ‫הרה"ק רבי ישראל הופשטיין המגיד מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫האט דאס דערציילט‪ ,‬האב איך נאך קיינמאל נישט‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע בעל אוהב ישראל‬ ‫געהערט"‪.‬‬ ‫מאפטא זי"ע‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער צדיק‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען דער‬ ‫דער הייליגער שר שלום זי"ע געהערט פון זיין‬ ‫הייליגער שר שלום זי"ע איז אלס יונגערמאן‬ ‫גרויסן רבין דער חוזה מלובלין זי"ע בזה"ל‪" ,‬ווער‬ ‫געווען אין שטאט אפטא ביים הייליגען אוהב‬ ‫עס וואוינט נאנט צום שטאט קאזניץ‪ ,‬און ער גייט‬ ‫ישראל זי"ע‪ ,‬האט אים דער אפטא רב מכבד געווען‬ ‫נישט מקבל זיין דעם צדיק‪ ,‬ווען משיח וועט קומען‪,‬‬ ‫מיט ברכת המזון‪ ,‬און דאס איז געווען א גרויסע‬ ‫וועט יענער נישט קענען זוכה זיין צו געבן שלום‬ ‫וואונדער ביי די חסידים‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫פאר משיח צדקנו"‪,‬‬ ‫‪69‬‬ ‫מען שוין אויף גענומען דעם שר שלום אלס רב אין‬ ‫אפטא רב האט מקפיד געווען אליינס צו בענטשן‬ ‫שטאט בעלזא‪.‬‬ ‫אויפן כוס‪ ,‬האט דאן דער הייליגער אוהב ישראל‬ ‫געזאגט פאר זיינע חסידים‪ ,‬איך האב היינט געזאגט‬ ‫בשנת תקע"ז איז דער שר שלום געוווארן רב‬ ‫תורה אויף גאר א געהויבענע דרגה‪ ,‬און דער‬ ‫אין שטאט בעלזא‪ ,‬און גלייך האבן זיך אידן יראים‬ ‫איינציגסטער וואס האט באמת פארשטאנען די‬ ‫ושלמים און אסאך גדולים וצדיקים בדורו מדבק‬ ‫תורה‪ ,‬איז געווען דער יונגערמאן דער שר שלום‬ ‫געווען אין דעם צדיק וקדוש‪ ,‬גאר אסאך פון די‬ ‫מבעלזא ‪ ,‬וואס האט זיך אסאך מסתופף געווען ביי‬ ‫חסידים פון זיין רבין דער חוזה האבן זיך דאן מדבק‬ ‫די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫געווען אין דעם צדיק‪ ,‬פון גאנץ אירופה זענען אידן‬ ‫געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק‪ ,‬און‬ ‫גאנץ אנפאנג האט דער צדיק געוואלט עוסק‬ ‫גאר שנעל איז דער צדיק מפורסם געווארן מיט זיין‬ ‫זיין במסחר און נישט געוואלט נעמען קיין רבנות‪,‬‬ ‫גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע קדושה וטהרה‪,‬‬ ‫און דערפאר האט דער צדיק וקדוש געוואלט‬ ‫אויך זיין גרויסע כח פון פויעלען ישועות איז‬ ‫נעמען א ארבעט צו זיין דער בעדער פון שטאט‪,‬‬ ‫מפורסם געווארן און טויזענטער אידן זענען‬ ‫ווייל אין די ארבעט איז נישט דא אזויפיל שאלות‬ ‫געקומען נעמען ברכות פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫אין הלכה‪ ,‬וויבאלד עס איז נישט דא קיין ריבות‬ ‫אדער סיי וואסערע אנדערע שווערע הלכות‬ ‫ער האט געהאט גאר אסאך תלמידים גאונים‬ ‫שאלות‪ ,‬און דער צדיק וואס איז געווען א גאון‬ ‫וגדולים בתורה ובתוכם גאר אסאך פון די צדיקי‬ ‫עולם בתורה‪ ,‬האט בכלל נישט געזען א פחיתות‬ ‫הדור‪.‬‬ ‫כבוד אין זיין א עוסק בצרכי ציבור באמונה און‬ ‫באדינען דעם עולם פון שטאט און זיין דער‬ ‫הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪,‬‬ ‫בעדער‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל שפירא השרף‬ ‫אבער די רעבעצין די צדקת וואס האט גוט‬ ‫ממוגלניצא זי"ע‪,‬‬ ‫געקענט איר מאן און געוויסט‪ ,‬אז דער צדיק איז‬ ‫הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים‬ ‫אנגעגרייט צו משפיע זיין תורה און קדושה פאר‬ ‫מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬האט זי געזאגט מיט חכמה פאר איר‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר הורוויץ מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגע מאן‪ ,‬וואס וועט זיין מיט שידוכים פאר די‬ ‫הרה"ק רבי שלום רוזנפלד מקאמינקא זי"ע‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬ווייל א שידוך ברויך מען דאך נעמען‬ ‫הרה"ק רבי אורי מסאמבור זי"ע‪,‬‬ ‫איינער וואס איז גלייך צו דיר‪ ,‬איז אויב ביסטו א‬ ‫הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע‪,‬‬ ‫מנהיג ישראל און א רבי‪ ,‬דאן קען מען טרעפן א‬ ‫הגה"ק רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעל‬ ‫אנדערע רבי וואס זאל זיין א גלייכע מחותן‪ ,‬אבער‬ ‫המהרש"ם מבערזאן זי"ע‪,‬‬ ‫נאך א בעדער אזוי ערליך ווי דיר ווייס איך נישט‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל בעל דברי יחזקאל משינאווא‬ ‫אויב די וועסט קענען טרעפן‪ ,‬און דערפאר האלט זי‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫נישט אז די ארבעט איז פאסיג פאר אים‪.‬‬ ‫חתנו הרה"ק רבי חנוך העניך דב מייער בעל לב‬ ‫שמח מאלעסק זי"ע‪,‬‬ ‫יענע צייט איז דאס פאסטן פון די רבנות אין‬ ‫הרה"ק רבי דוד שפירא מדינוב זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט בעלזא געווען ליידיג‪ ,‬און די אידן פון שטאט‬ ‫הרה"ק רבי שלמה זלמן פרענקל מויליפולי זי"ע‪,‬‬ ‫זענען געקומען פרעגן דעם חוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל פירוש מהרי"א‬ ‫וועמען מען זאל נעמען פאר רב‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫חוזה האט גלייך געוויזן אויף זיין תלמיד דער שר‬ ‫הרה"ק רבי שלמה שפירא בעל שם משלמה‬ ‫שלום‪ ,‬אז ער איז ראוי צו נעמען דאס רבנות‪ ,‬אבער‬ ‫ממונקאטש זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער שר שלום מיט זיין גרויס עניוות‬ ‫הרה"ק רבי יהושע מלענטשנא זי"ע‪,‬‬ ‫האט נישט געוואלט מסכים זיין‪ ,‬האט מען דאן‬ ‫הגה"ק רבי משולם פייבוש בעל שפת אמת‬ ‫אויף גענומען דעם צדיק הרה"ק רבי אהרן משיח‬ ‫מברעזאן זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע אלס רב‪ ,‬אבער ליידער האט דער צדיק נישט‬ ‫הרה"ק רבי לייביש מטאמישוב זי"ע‪.‬‬ ‫מאריך ימים געווען‪ ,‬און נאך זיין הסתלקות האט‬ ‫‪70‬‬ ‫איינמאל ווען דער הייליגער שר שלום‬ ‫קרוב צו ‪ 40‬יאר האט דער צדיק וקדוש דער‬ ‫מבעלזא זי"ע האט געזען‪ ,‬אז זיינע תלמידים און‬ ‫שר שלום זי"ע געדינט אלס רב אין שטאט בעלזא‪,‬‬ ‫חסידים וואונדערן זיך אזוי אויף דעם כח וואס ער‬ ‫טויזענטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫האט מיטן אויסהיילן אידן פשוט מיט זיינע‬ ‫ביי דעם צדיק וקדוש‪ ,‬זיין עבודת התפילה איז‬ ‫הייליגע הענט‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬איר זאלט‬ ‫געווען מיט א ברען און דביקות אינעם גרויסן‬ ‫אייך נישט וואונדערן אויף דעם‪ ,‬ווייל א מענטש‬ ‫באשעפער‪ ,‬ער איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫וואס איז זיך מקדש ומטהר זיינע רמ"ח אברים און‬ ‫געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע‬ ‫שס"ה גידים‪ ,‬ביז יעדער אבר ווערט א מרכבה‬ ‫קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫לשכינה‪ ,‬איז זיכער אז ווען דער אבר רירט נאר אן‬ ‫געפירט‪.‬‬ ‫אויף סיי וועלכע פלאץ‪ ,‬וועט יעדעס שלעכטס און‬ ‫ווי עס איז באקאנט האט דער הייליגער שר‬ ‫שאדן אנטלויפן פון דארט פון זיך אליין‪ ,‬און מען‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע עוסק געווען און אריין‬ ‫ברויך צו דעם נישט האבן קיין קמיע אדער שמות‬ ‫געלייגט גרויסע כוחות צו בויען דעם גרויסן שוהל‬ ‫הקדושים‪.‬‬ ‫אין שטאט בעלזא‪ ,‬און דער צדיק האט אריין‬ ‫צדיקים בדורו און אויך שפעטערע צדיקים‬ ‫געלייגט גרויסע כוחות דקדושה ביים בויען דעם‬ ‫האבן מעיד געווען גרויסע זאכן אויף דעם הייליגען‬ ‫שוהל‪ ,‬און דער שר שלום זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫ביהמ"ד איז געווען מכיוון צום מקום המקדש אן‬ ‫שר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬די צדיקים האבן געהאלטן‬ ‫דעם רבין פאר רבן של ישראל און דער צדיק הדור‪,‬‬ ‫קיין הפסק פון א שתי וערב‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דאס שוהל וועט זיין פון די נאנסטע‬ ‫און אלע האבן גאר שטארק גערעדט פון זיין גדלות‬ ‫שוהל'ן צום מקום המקדש‪.‬‬ ‫בתורה און זיין בקיאות בכל התורה כולו‪ ,‬און די‬ ‫געוואלדיגע קדושה און טהרה מיט וואס דער צדיק‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ווען די שוהל איז שוין‬ ‫האט זיך געפירט‪.‬‬ ‫געווען אינגאנצן געבויעט‪ ,‬נאר די ווייבער שוהל‬ ‫איז נאכנישט געווען גרייט‪ ,‬איז געקומען די ימים‬ ‫הרה"ק רבי דוד שפירא בעל צמח דוד מדינוב‬ ‫נוראים‪ ,‬און די חסידים האבן געוואלט באנייען‬ ‫זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער שר שלום‬ ‫דעם שוהל לכבוד די הייליגע טעג‪ ,‬האט אבער דער‬ ‫מבעלזא זי"ע האט געהאט אזא גרויסע כח‪ ,‬אז ער‬ ‫שר שלום בשום אופן נישט געוואלט און געזאגט‪,‬‬ ‫האט געקענט משפיע זיין צו מחזיר בתשובה צו זיין‬ ‫איך ברויך די ווייבער שוהל אז זיי זאלן מעורר זיין‬ ‫די גאנצע וועלט אין איין רגע‪ ,‬נאר דער צדיק האט‬ ‫רחמי שמים און ברענגען א גוט געבענטשט יאר‪,‬‬ ‫דאס נישט געטון‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך‪ ,‬אז אין פסוק‬ ‫ווייל זיי דאווענען דאך מיט א תמימות און‬ ‫שטייט )דברים י"א כ"ב( ְל ַא ֲה ָבה ֶאת ד' ֱא‪‬קיכֶ ם‬ ‫ערליכקייט‪ ,‬און דאס איז די בעסטע מילץ יושר אין‬ ‫ָל ֶלכֶ ת ְבּכָ ל ְדּ ָרכָ יו ְוּל ָד ְב ָקה בוֹ‪.‬‬ ‫די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫פרעגט דאך די גמרא‪ ,‬קען דען א בשר ודם זיך‬ ‫דער צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין גרויסן‬ ‫מדבק זיין אינעם גרויסן באשעפער‪ ,‬דער‬ ‫כוח פון פויעלען ישועות פאר אידישע קינדער און‬ ‫באשעפער איז דאך א אש אוכלה‪ ,‬נאר זאגט רש"י‬ ‫משפיע זיין שפע פאר אידיש קינדער‪ ,‬ספעציעל‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬לדבקה בו מיינט‪ ,‬הדבק במידותיו‪ ,‬מה‬ ‫איז דער צדיק געווען מפורסם מיט זיין גרויסע כוח‬ ‫הוא רחום‪ ,‬אף אתה רחום‪ ,‬און וויבאלד דער‬ ‫פון רפואה‪ ,‬אדער אויף אידן וואס האבן ליידער‬ ‫באשעפער קען דאך מאכן די גאנצע וועלט פאר‬ ‫באקומען א רוח רעה רח"ל‪ ,‬אדער אידן וואס זענען‬ ‫בעלי תשובות‪ ,‬און ער טוט דאס נישט‪ ,‬דערפאר‬ ‫ליידער געשלאגן געווארן מיט שגעון אדער חולי‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום זי"ע דאס אויך נישט‬ ‫נופל ל"ע‪ ,‬הונדטער מעשיות דערציילן אידן וואס‬ ‫געטון‪.‬‬ ‫האבן געהאט א רפואה‪ ,‬נאר דורך דעם וואס דער‬ ‫צדיק האט ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט‬ ‫הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט‬ ‫אויפן פלאץ פון די מחלה‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל געווען ביי זיין‬ ‫אליינס מעיד געווען‪ ,‬אז דעם גרויסן כח האט ער‬ ‫הייליגען רבין דער שר שלום אויף סוכות‪ ,‬און דער‬ ‫מקבל געווען פון זיין רבין דער הייליגער מגיד‬ ‫רבי איז צו געגאנגען צום עמוד צו הלל מיט די‬ ‫מקאזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫‪71‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת פריידא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫אתרוג און לולב‪ ,‬האט דער תלמיד געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫הרה"ק רבי חנוך העניך דב מייער בעל לב שמח‬ ‫רבי האט געדאווענט מיט אזא ברען און דביקות און‬ ‫מאלעסק זי"ע‪,‬‬ ‫ממש מיט א התפשטות הגשמיות‪ ,‬אז ער האט די‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת איידל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫גאנצע הלל געזען נאר דעם אתרוג און לולב‪ ,‬אבער‬ ‫רבי יצחק רובין מסאקלאוו זי"ע‪.‬‬ ‫דעם רבין האט ער בכלל נישט געזען ביים עמוד‪.‬‬ ‫מען דערציילט פון צדיקים‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע האט‬ ‫שר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט א האלבע שעה‬ ‫אמאל געזאגט א ווארט אויפן פסוק )בראשית י"ד‬ ‫בעפאר זיין הסתלקות געזאגט‪ ,‬אז בעפאר ער איז‬ ‫וּמ ְלכִּ י ֶצ ֶדק ֶמ ֶל‪ָ ‬שׁ ֵלם‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪,‬‬ ‫י"ח( ַ‬ ‫געבוירן האט ער נישט געוואלט אראפ קומען אופן‬ ‫וּמ ְלכִּ י ֶצ ֶדק‪ ,‬וויבאלד די רעבעצין הצדקת מלכ"ה‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫עולם הגשמי‪ ,‬און אפילו נאכדעם וואס מען האט‬ ‫איז געווען א צדק"ת‪ֶ ,‬מ ֶל‪ָ ‬שׁ ֵלם‪ ,‬איז דער שלו"ם א‬ ‫אים געוויזן די גרויסע שכר וואס מען באקומט אויף‬ ‫מלך‪ ,‬מיינענדיג צו זאגן אויפן שר שלום‪ ,‬אז א‬ ‫מצוות און מעשים טובים‪ ,‬און אפילו נאכדעם וואס‬ ‫גרויסע חלק פון די גדלות און דער כח פון פויעלען‬ ‫מען האט אים געוויזן די טויזענטער אידן וואס‬ ‫ישועות איז געווען אין זכות פון זיין רעבעצין די‬ ‫ווארטן צו ווערן נשפע פון אים מיט תורה און‬ ‫צדקת מלכה ע"ה‪.‬‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫מיט דעם אלעם האט די נשמה נאכאלס נישט‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט זיך‬ ‫אמאל אויסגעדריקט אויפן הייליגען שר שלום‬ ‫געוואלט אראפ קומען‪ ,‬ביז דער באשעפער בכבודו‬ ‫בעצמו האט מבטיח געווען‪ ,‬אז ער וועט נישט נכשל‬ ‫מבעלזא זי"ע בזה"ל‪" ,‬איך שפיר נישט אין דעם דור‪,‬‬ ‫ווערן מיט קיין שום חטא‪ ,‬און וועט צוריק געבן זיין‬ ‫אז עס זאל ווער קענען גיין צו א מלך פון די גוים און‬ ‫זאגן ַשׁ ַלּח ֶאת ַע ִמּי וְ יַ ַע ְב ֻדנִ י‪ ,‬אויסער דער בעלזא רבי‬ ‫נשמה נאך זיין פטירה צח ונקי ריין פון יעדע חטא‪,‬‬ ‫דאן האט די נשמה הטהורה פונעם צדיק מסכים‬ ‫מיט די גרויסע פאנטאפל"‪.‬‬ ‫געווען אראפ צו קומען אויף די וועלט‪.‬‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ז אלול בשנת תרט"ו‪,‬‬ ‫אין די ספרים‪.‬‬ ‫ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין שטאט‬ ‫בעלזא‪.‬‬ ‫ספר מהר"ש‬ ‫ספר מדבר קדש‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ספר לקט אמרי קודש‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ספר ביאורי החסידות‪,‬‬ ‫ספר הבינה והברכה‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע הייליגע‬ ‫דער הייליגער שר שלום זי"ע האט אמאל‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬אלעס וואס א איד טוט תשובה‬ ‫אדער וואס א איד וועט תשובה טון ביז משיח'ס‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר רוקח זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי דוד‬ ‫טאג‪ ,‬איז דאס אלעס אין זכות פונעם הייליגע רבי‬ ‫מסקאהל זי"ע‪,‬‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יהודה זונדל רוקח מאוחאן זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי שמואל צבי מדרישקופלי זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער שר שלום זי"ע איז איין יאר יום‬ ‫הרה"ק רבי משה רוקח מקארוב זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫הקדוש צו געגאנגען צו א גאר פשוטע איד‪ ,‬און‬ ‫רבי פנחס זאב הורוויץ ממיעכאוו זי"ע‪,‬‬ ‫האט אים געפרעגט‪ ,‬אויב ער ווייסט וואס עס‬ ‫הרה"ק רבי שמואל שמעלקא רוקח זי"ע‪,‬‬ ‫טייטשט די ווערטער " ִאם ֲעוֹנֵ ינוּ ָענוּ ָבנוּ"‪ ,‬האט דער‬ ‫הרה"ק רבי יהושע רוקח מבעלזא זי"ע‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫פשוטע איד געזאגט פארן שר שלום זי"ע‪ ,‬רבי‬ ‫אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי שמואל אשכנזי זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫אוודאי ווייס איך וואס דאס טייטשט‪ ,‬און דער איד‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק‬ ‫האט געזאגט‪ִ ,‬אם ֲעוֹנֵ ינוּ‪ ,‬אפילו מיר אידן האבן‬ ‫בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע‪,‬‬ ‫‪72‬‬ ‫•••‬ ‫ליידער געזינדיגט‪ָ ,‬ענוּ ָבנוּ מיט דעם אלעם זענען‬ ‫אין ספר שדה צופים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מיר דיינע קינדער‪ ,‬דער שר שלום האט זייער הנאה‬ ‫איינמאל האט רבי שלום מקאמינקא זי"ע‬ ‫געהאט פון דעם טייטש און געזאגט‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫דערציילט פאר זיין רבין דער הייליגער שר שלום‬ ‫א גרויסע קטרוג אין הימל‪ ,‬און דער איד מיט זיין‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬אז ער האט זיך אונטער געהערט ביי‬ ‫תמימות האט מעבר געווען דעם קטרוג‪.‬‬ ‫א פשוטע מענטש‪ ,‬ווי אזוי יענער פירט דעם סדר‬ ‫•••‬ ‫פסח אויפדערנאכט‪ ,‬האט ער געהערט ווי יענער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער שר‬ ‫זאגט די הגדה‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען אין די‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע איז געווען גאנץ אנפאנג ביים‬ ‫הגדה ביי אחד חכם‪ ,‬האט ער ארויף געלייגט די‬ ‫הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע‪ ,‬און דער שר שלום‬ ‫הענט אויף די אויגן ביי יעדע אחד כאילו ער ליינט‬ ‫האט דאן בשום אופן נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫קריאת שמע‪.‬‬ ‫רבנות‪ ,‬וויבאלד ער האט ביי זיך באמת געהאלטן‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות‪ ,‬אז ער איז נישט ראוי צו זיין‬ ‫ווען דער הייליגער בעלזא רב האט דאס‬ ‫א מנהיג ישראל‪ ,‬האט דער קאזניצער מגיד געזאגט‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער פארשטאנען אז דאס איז נישט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ווען עס איז פארכמארעט‪ ,‬מאכט מען פרי‬ ‫אזוי פשוט‪ ,‬נאר עפעס ליגט אין דעם באהאלטן‪,‬‬ ‫שבת"‪ ,‬ווי צו מרמז זיין פארן שר שלום‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫און ער האט דאס מסביר געווען און געזאגט‪ ,‬עס‬ ‫די וועלט איז אזוי חושך‪ ,‬ברויך ער מקבל זיין דאס‬ ‫וועט קומען טעג וואס די רוח הטומאה וועט‬ ‫רבנות‪ ,‬אפילו ער איז טאקע נאך יונג‪ ,‬און טאקע‬ ‫אפגעטון ווערן פון כלל ישראל‪ ,‬און דאן וועט‬ ‫נישט לאנג נאכדעם איז דער שר שלום געווארן רב‬ ‫יעדער איד נישט קיין חילוק אין וואסערע מצב ער‬ ‫אין שטאט בעלזא‪.‬‬ ‫איז‪ ,‬איינזען אז דער באשעפער איז איינס און‬ ‫•••‬ ‫אויסער דעם באשעפער איז נישט דא קיין איינער‪.‬‬ ‫עס איז דא אן איגרת קודש פון רבי יהושע‬ ‫און דאס איז באהאלטן און דעם‪ ,‬אחד חכם‪,‬‬ ‫מבעלזא זי"ע וואס ער האט געשריבן פאר הרה"ק‬ ‫אחד רשע‪ ,‬אחד תם‪ ,‬אחד שאינו יודע לשאול‪ ,‬אז‬ ‫צמח צדיק מוויזניץ זי"ע וואס איז דאן געווען גאר‬ ‫יעדער איד וועט זאגן "אחד" אז דער אייבערשטער‬ ‫שוואך און א חולה מסוכן‪ ,‬און די קינדער האבן‬ ‫בּוֹתינוּ‪ִ ,‬הגִּ ַיע‬ ‫איז איינס‪ ,‬און דאס זאגט די הגדה‪ַ ,‬ר ֵ‬ ‫זייער מפציר געווען אז דער טאטע זאל מסכים זיין‬ ‫זְ ַמן ְק ִר ַיאת ְשׁ ַמע ֶשׁל ַשׁ ֲח ִרית‪ ,‬וואס די ווארט‬ ‫צו עסן יום הקדוש אזוי ווי דער דאקטאר האט‬ ‫"שחרית" איז נוטריקון "חכם‪ ,‬רשע‪ ,‬תם‪ ,‬שאינו‬ ‫געהייסן‪ ,‬שרייבט דער הייליגער בעלזא רב אינעם‬ ‫יודע‪ ",‬אז אונז אידן בעטן מיר‪ ,‬אז עס זאל שוין‬ ‫בריוו‪ ,‬איך וויל אייך נישט איינטיילן וואס צו טון‪,‬‬ ‫קומען די צייט וואס יעדער וועט איינזען‪ ,‬אז עס‬ ‫אבער איך וויל אייך דערציילן א מעשה‪ ,‬וואס איז‬ ‫איז נישט דא גארנישט אויף דער וועלט אויסער‬ ‫געווען ביים טאטן דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫דער גרויסער באשעפער וואס ער פירט אלעס‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען דער טאטע דער הייליגער שר שלום זי"ע‬ ‫אמאל די ערשטע נאכט פסח פארן סדר‪ ,‬איז די‬ ‫איז געווען סוף ימיו גאר שוואך און א חולה מסוכן‪,‬‬ ‫בעלזא רב הרה"ק רבי שלום זי"ע געווען זייער‬ ‫זענען מיר די קינדער ארום אן קיין קאפ נישט‬ ‫ערנסט‪ ,‬האט אים זיין תלמיד הרה"ק רבי שלום‬ ‫וויסענדיג וואס עס וועט זיין יום הקדוש‪ ,‬אויב דער‬ ‫מקאמינקא זי"ע געוואלט דערפרייען זיין הארץ‪,‬‬ ‫טאטע וועט מסכים זיין צו עסן אזוי ווי דער‬ ‫האט ער אים אזוי געזאגט‪.‬‬ ‫דאקטאר האט געהייסן‪ ,‬דערווייל האט דער טאטע‬ ‫איך וועל פארציילען דעם רבי'ן וואס איך האב‬ ‫דער הייליגער שר שלום זי"ע געגעסן יום הקדוש‬ ‫געהערט פון א דארפסמאן‪ ,‬וואס האט‬ ‫מיט אזא ברען‪ ,‬אז דער ברען האט מען געזען ביים‬ ‫איינגעטיישט דעם פסוק "והיא שעמדה"‪,‬און אזוי‬ ‫טאטן ביי אכילת מצה‪ ,‬ביי נטילות לולב‪ ,‬און אויך‬ ‫געזאגט‪ ,‬בעלזא רב שטייט אצינד און בעט פאר‬ ‫יענעם יום הקדוש ביינאכט‪ ,‬ווייל דער זעלבער‬ ‫אונז אז מיר זאלן געהאלפן ווערן מיט אלעם גוטס‪.‬‬ ‫באשעפער וואס האט געהייסן נישט עסן יום‬ ‫הקדוש‪ ,‬האט אויך געהייסן עסן יום הקדוש ווען‬ ‫און דאס איז פשט אינעם פסוק‪ ,‬והיא בעלזא‬ ‫מען איז א חולה‪ ,‬און מען איז מקיים דעם זעלבן‬ ‫רב‪ ,‬שעמדה לאבותינו ולנו‪ ,‬וואס שטייט שטענדיג‬ ‫מצוה ביי ביידע‪.‬‬ ‫‪73‬‬ ‫קודש‪ ,‬האט מען אים געוואלט אריין טראגן אין‬ ‫און דאווענט פאר אונז‪ ,‬אבער די אמת איז‪ ,‬אז נישט‬ ‫גיהנום‪ ,‬אבער דער הייליגער שרף האט געזאגט‬ ‫נאר בעלזא רב דאווענט פאר אונז‪ ,‬ווייל אין א‬ ‫פאר די שליחים‪ ,‬אז ער איז נישט מסכים אז דער‬ ‫יעדען דור זענען דא צדיקים וואס דאווענען פאר‬ ‫איד זאל גיין אין גיהנום‪.‬‬ ‫אונז‪ ,‬און דאס מיינט די פסוק‪ ,‬שלא אחד בלבד עמד‬ ‫עלינו לכלותינו‪ ,‬נישט נאר בעלזא רב שטייט און‬ ‫אבער ווען די שליחים האבן געזאגט פארן‬ ‫דאווענט פאר אונז‪) ,‬לכלותינו איז אזוי ווי‬ ‫שרף אז ער האט נישט קיין דעה‪ ,‬האט דער‬ ‫לחלותינו צו בעטן(‪ ,‬אלא שבכל דור ודור עומדים‬ ‫הייליגער שרף געזאגט‪ ,‬אויב אזוי וועל איך‬ ‫עלינו לכלותינו‪.‬‬ ‫אויסלעשן דעם גיהנום‪ ,‬און דאס האט דער‬ ‫הייליגער שרף געטון מיטן אויסגיסן די כוס ביי‬ ‫אבער איין זאך בעטן מיר‪ ,‬והקב"ה מצילנו‬ ‫הבדלה‪ ,‬און יעדעס מאל ער האט דאס אויס געגאסן‪,‬‬ ‫מידם‪ ,‬אז די אייבערשטער זאל אונז ראטעווען פון‬ ‫האט ער מער אויס געלאשען דעם גיהנום‪.‬‬ ‫די צדיקים אזוי ווי בעלזא רב און דאס גלייכן‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫מ'זאל נישט דארפן אנקומען צו זייערע טובות אז‬ ‫צו פארשטיין אביסל דעם קדושה און דעם‬ ‫זיי זאלן דארפן דאווענען פאר אונז‪ ,‬נאר ס'זאל אונז‬ ‫ריינעם אמונה פונעם גרויסן הייליגען שר שלום‬ ‫זיין גוט'ס אן זיי‪ ,‬ווען דער הייליגער בעלזא רב האט‬ ‫מבעלזא זי"ע אין יעדע ווארט וואס שטייט אין‬ ‫עס געהערט‪ ,‬האט ער זיך צו שמייכעלט און‬ ‫תנ"ך‪ ,‬קען מען זעהן אביסל פון די מעשה‪ ,‬דער‬ ‫געווארן אין א פרייליכע גיסטע‪.‬‬ ‫צדיק האט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען נאך‬ ‫•••‬ ‫די חתונה סמוך על שולחן חמיו הגה"ק רבי ישכר‬ ‫איין שבת איז דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫בער מסקאהל זי"ע‪ ,‬איז דאן געווען א שווערע‬ ‫זי"ע געווען ביים רבין דער הייליגער שרף‬ ‫גזירה אויף כלל ישראל‪ ,‬אז יעדער ברויך דינען אין‬ ‫מסטרעליסק זי"ע אויף שבת קודש‪ ,‬מוצאי שבת‬ ‫די מיליטער‪ ,‬און גאר אסאך אידן זענען ליידער‬ ‫ווען דער הייליגער שרף האט געמאכט הבדלה‪,‬‬ ‫פארשלעפט געווארן אין די מיליטער‪.‬‬ ‫האט זיך דער כוס אויסגעגאסן אינמיטן הבדלה‪,‬‬ ‫מען האט דאס צוריק אנגעפילט‪ ,‬אבער גלייך האט‬ ‫איין טאג זענען די שוטרים אריין געקומען אין‬ ‫זיך עס נאכאמאל אויס געגאסן‪ ,‬קיינער פון די‬ ‫שטאט סקאהל ווי דער שווער האט געוואוינט‪ ,‬און‬ ‫תלמידים האבן נישט געוויסט קיין פשט‪.‬‬ ‫זענען ארום זיכען די אידישע קינדער פאר די‬ ‫זענען די תלמידים געגאנגען צום הייליגען‬ ‫מיליטער‪ ,‬איין טאג האט דער שווער געזען‪ ,‬אז די‬ ‫בעלזא רב זי"ע‪ ,‬און געפרעגט וואס דער פשט איז‪,‬‬ ‫שוטרים קומען צו זיין שטוב ווי זיין איידעם איז‬ ‫אבער דער בעלזא רב האט נישט געוואלט זאגן‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬איז ער שנעל אריין געלאפן זאגן פארן‬ ‫אבער נאכדעם וואס מען האט אים שטארק‬ ‫איידעם‪ ,‬אז ער זאל זיך גיין באהאלטן פון די‬ ‫געמיטשעט‪ ,‬האט ער געזאגט אז ער וועט זאגן די‬ ‫שוטרים אז זיי זאלן אים נישט טרעפן‪.‬‬ ‫סיבה‪.‬‬ ‫אבער לפלא איז דער איידעם דער הייליגער‬ ‫דאן האט ער געהייסן אז מען זאל רופן א איד‬ ‫שר שלום בכלל נישט געווארן דערשראקן‪ ,‬נאר איז‬ ‫וואס וואוינט אין א שטאט נישט ווייט פון‬ ‫געגאנגען מיט א רואיגקייט און זיך ארום געוואשן‬ ‫סטרעליסק‪ ,‬און מען האט דעם איד געפרעגט וואס‬ ‫מיט ווארעם וואסער אזוי ווי ער טוט ערב שבת‬ ‫איז ביי ענק אין שטאט פאר געקומען די וואך‪ ,‬האט‬ ‫קודש‪ ,‬און דאן האט דער צדיק אנגעטון זיינע בגדי‬ ‫דער איד דערציילט‪ ,‬אז א איד איז נפטר געווארן‬ ‫שבת‪ ,‬און ער האט זיך געזעצט ביים טיש לערנען‪,‬‬ ‫ערב שבת קודש‪ ,‬און מען איז נאך אנגעקומען צו‬ ‫און לפלא ווען די שוטרים זענען אריין געקומען אין‬ ‫בערדיגן דעם נפטר ערב שבת בעפאר דעם זמן‪.‬‬ ‫שטוב‪ ,‬האבן זיי בכלל נישט באמערקט דעם צדיק‬ ‫דארט זיצן‪ ,‬און נאך אפאר מינוט האבן זיי‬ ‫האט דער בעלזא רב דערציילט‪ ,‬אז דער איד‬ ‫פארלאזט דעם פלאץ‪.‬‬ ‫איז געווען א גרויסער תומך פארן שרף‬ ‫מסטרעליסק זי"ע‪ ,‬און ווען ער איז ארויף געקומען‬ ‫ווען די שוטרים זענען אוועק פון שטוב‪ ,‬האט‬ ‫בעולם העליון‪ ,‬האט מען אים אריין געפירט אין גן‬ ‫דער שווער מיט וואונדער געפרעגט דעם איידעם‪,‬‬ ‫עדן‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען מוצאי שבת‬ ‫‪74‬‬ ‫חכמה‪ ,‬אז ער האט בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫ווי אזוי האט דאס פאסירט אז די שוטרים האבן דיך‬ ‫ברענגען קיין מחלוקה‪.‬‬ ‫בכלל נישט געזען‪ ,‬אפילו די בוסט געזעצן ממש‬ ‫•••‬ ‫פארענט פון זיי ביים טיש‪ ,‬האט דער הייליגער שר‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫שלום זי"ע געענטפערט מיט א פשטות‪ ,‬אויב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד א חסיד וואס האט געהאט א‬ ‫שטייט אין )מגילות רות ג' ג'( וְ ָר ַח ְצ ְתּ וָ ַסכְ ְתּ וְ ַשׂ ְמ ְתּ‬ ‫פעלד מיט ביימער פון עפל‪ ,‬און ער האט געהאט א‬ ‫‪‬תיִ ‪ָ ‬ע ַליִ ‪ַ ,‬אל ִתּוּ ְָד ִעי ָל ִאישׁ‪ ,‬און רש"י הקדוש‬ ‫ִשׂ ְמ ַ‬ ‫פראבלעם‪ ,‬אז די עפל זענען אראפ געפאלן בעפאר‬ ‫‪‬תיִ ‪ ‬מיינט בגדי שבת‪ ,‬דאן‬ ‫זאגט אויפן פלאץ אז ִשׂ ְמ ַ‬ ‫די צייט‪ ,‬און ער האט געהאט א גרויסע שאדן‬ ‫וועט מקיים ווערן דעם צווייטן חלק אז‪ַ ,‬אל ִתּוּ ְָד ִעי‬ ‫דערפון‪ ,‬איז ער געפארן קיין בעלזא צום הייליגען‬ ‫ָל ִאישׁ‪ ,‬אז קיין שום מענטש וועט דיך נישט זעהן‪.‬‬ ‫שר שלום זי"ע‪ ,‬און ער איז קודם אריין צו די‬ ‫•••‬ ‫רעבעצין די צדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬און געבעטן אז‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אינעם ביהמ"ד פונעם‬ ‫זי זאל זיך משתדל זיין ביים רבין‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫הייליגען שר שלום זי"ע איז א גוי אריין געקומען‬ ‫פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫אין ביהמ"ד יום הקדוש ביי נעילה‪ ,‬און ער האט‬ ‫מסדר געווען די ליכט פונעם עמוד אינעם ביהמ"ד‪,‬‬ ‫איז די רעבעצין אריין צום רבין‪ ,‬און דערציילט‬ ‫כדי די אידן אין ביהמ"ד זאלן קענען זעהן די‬ ‫די פראבלעם ביי דעם איד מיט די עפל‪ ,‬האט דער‬ ‫מחזורים ביי נעילה‪ ,‬ווייל דאן איז שוין געווען‬ ‫הייליגער שר שלום געגעבן א ברכה פאר דעם איד‪,‬‬ ‫כמעט נאכט‪ ,‬די רעבעצין די צדקת מרת מלכה ע"ה‬ ‫אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן‪ ,‬לפלא זייט‬ ‫האט געזאגט פאר איר הייליגע מאן‪ ,‬אז עס פאסט‬ ‫דעמאלט איז קיין איין עפל נישט אראפ געפאלן‪.‬‬ ‫דאך נישט אז אין אזא הייליגע טאג ווי יום הקדוש‪,‬‬ ‫זאל אריין קומען אין ביהמ"ד א גוי‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אבער די פראבלען איז געווען‪ ,‬אז ווען עס איז‬ ‫געזאגט‪ ,‬אדרבה‪ ,‬ווען דער גוי קומט אריין אין‬ ‫געקומען די צייט וואס די עפל איז געצייטיגט‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬איז דאס א מילץ יושר אויף די אדישע‬ ‫געווארן‪ ,‬זענען זיי אויך נישט אראפ געפאלן‪ ,‬און‬ ‫קינדער‪ ,‬אז דער באשעפער זעהט דעם גוי‪ ,‬און‬ ‫וויפיל דער איד האט פראבירט האט דאס נישט‬ ‫זעהט די חילוק צווישן דעם גוי און די אידן‪ ,‬ברענגט‬ ‫געהאלפן‪ ,‬ווייל דער צדיק האט דאך געבענטשט‬ ‫דאס ברכות און א גוט יאר אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫איז דער איד צוריק געפארן קיין בעלזא‪ ,‬און‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער שר שלום זי"ע‬ ‫ער האט דערציילט פאר די רעבעצין די צרה‪ ,‬איז‬ ‫איז געווען אויף א שבת אין שטאט זאלקאווע‪ ,‬וואס‬ ‫די רעבעצין די צדקת אריין צו איר הייליגע מאן און‬ ‫איז נישט געווען קיין חסידישע שטאט‪ ,‬האט דער‬ ‫געזאגט‪" ,‬קרוין"‪ ,‬בענטש דעם איד אז די עפל זאל‬ ‫שר שלום געוואלט דאווענען פרייטאג צו נאכט‬ ‫אראפ פאלן‪ ,‬ווייל די פריערדיגע ברכה וויל זיך נישט‬ ‫אויפן דרך החסידות און זאגן "הודו" בעפאר מנחה‬ ‫אפטון"‪ ,‬האט דער צדיק געבענטשט דעם איד‪ ,‬אז‬ ‫און "כגוונא" בעפאר מעריב‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫די עפל זאלן יא אראפ פאלן‪ ,‬ותגזר אומר ויקם‪,‬‬ ‫געוואלט מאכן קיין מחלוקה דארט אין שוהל‪.‬‬ ‫גלייך נאך די ברכה פונעם צדיק איז די עפל אראפ‬ ‫געקומען גרינג‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום זי"ע דאס געטון‬ ‫•••‬ ‫מיט גרויס חכמה‪ ,‬ער האט געפרעגט דעם שמש‬ ‫הגה"צ רבי אהרן ארי' לייפער מטמשוואר זי"ע‬ ‫אין שוהל‪ ,‬אויב ער קען בעפאר מנחה זאגן א‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬וואס ער האט געהערט פון הגה"צ‬ ‫קאפיטל תהילים‪ ,‬דער שמש האט גערן מסכים‬ ‫רבי חנני' יו"ט ליפא טייטלבוים אב"ד נירבאטור‬ ‫געווען‪ ,‬און דאן האט דער צדיק געזאגט קאפיטל‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז זיין זיידע הגה"ק רבי שמואל טייטלבוים‬ ‫ק"ז "הודו" מיט א ברען‪ ,‬און דאן ביי מעריב האט ער‬ ‫מגארליץ זי"ע‪ ,‬איז אמאל געפארן קיין בעלזא צום‬ ‫געפרעגט פונעם שמש‪ ,‬אויב ער קען זאגן א שטיקל‬ ‫הייליגען שר שלום זי"ע‪ ,‬און ער האט מיט גענומען‬ ‫זוהר בעפאר מעריב‪ ,‬דער שמש האט אים געזאגט‬ ‫זיין זון הגה"צ רבי יוקל מוואלאווא זי"ע‪ ,‬וועלכער‬ ‫פארוואס נישט‪ ,‬האט דער הייליגער שר שלום‬ ‫איז נאך דעמאלט געווען א קינד‪.‬‬ ‫געזאגט "כגוונא"‪ ,‬דאס איז געווען זיין גרויסע‬ ‫‪75‬‬ ‫רפואה‪ ,‬און ער בעט אז דער רבי זאל איר‬ ‫ווען זיי זענען געווען דארט בהיכל קדשו‪ ,‬איז‬ ‫אויסהיילן‪.‬‬ ‫דער גבאי פונעם בעלזער רב אריין געקומען‪ ,‬און‬ ‫געזאגט פארן הייליגען בעלזא רב זי"ע‪ ,‬אז א‬ ‫ווען דער צדיק האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫געוויסער חולה רח"ל הזקוק לרחמי שמים‪ ,‬שטייט‬ ‫אים געהייסן שוין פארן צו א דאקטאר אין‬ ‫אינדרויסן און וויל אריינקומען זיך מזכיר זיין‪ ,‬און‬ ‫לעמבערג‪ ,‬און מער ווי דעם האט ער גארנישט‬ ‫דער גבאי האט געוואלט וויסן צי ער איז ערלויבט‬ ‫געזאגט‪ ,‬דער חסיד האט זיך נאכמער געבעטן פאר‬ ‫אריינצולאזן דעם חולה‪ ,‬האט דער בעלזער רב‬ ‫א ברכה‪ ,‬און ער האט איבער געזאגט פאר'ן רבי'ן‬ ‫געענטפערט‪ ,‬יא‪ ,‬זאל ער אריינקומען‪.‬‬ ‫וואס ער האט שוין פריער געזאגט‪ ,‬אז ער איז שוין‬ ‫געווען ביי אלע דאקטוירים‪ ,‬און זיי האבן געזאגט‬ ‫דער חולה וואס איז אריין געקומען האט‬ ‫אז עס איז שוין נישט דא קיין מעגליכקייט איר צו‬ ‫געליטן פון א פארקילעכץ דורך א צוג‪ ,‬וואס‬ ‫היילן ר"ל‪ ,‬האט דער בעלזער רב איבער'גע'חזר'ט‬ ‫דורכדעם איז אים זיין פנים פארדרייט געווארן ל"ע‪,‬‬ ‫זיינע ווערטער‪" ,‬איך האב דאך דיר שוין געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ווען דער בעלזער האט אים דערזען‪ ,‬איז ער אויף‬ ‫דו זאלסט פארן קיין לעמבערג"‪ ,‬און דער בעלזער‬ ‫געשטאנען פון זיין שטול‪ ,‬און צו געגאנגען צום‬ ‫רב זאגט אים ווייטער‪" ,‬און אלעס וואס דיין‬ ‫חולה‪ ,‬און ער האט יענעם אן געכאפט מיט זיינע‬ ‫טאכטער וועט פון דיר בעטן‪ ,‬זאלסטו איר צוליב‬ ‫הייליגע הענט ביים קאפ‪ ,‬און ער האט דעם פנים‬ ‫טוען"‪.‬‬ ‫צוריק געשטעלט צום ריכטיגן פלאץ‪ ,‬און יענער איז‬ ‫תיכף געווארן געזונט כאחד האדם‪.‬‬ ‫אינצווישן איז שוין אריין געקומען אן אנדערן‬ ‫חסיד‪ ,‬און דער ערשטער חסיד איז געבליבן שטיין‬ ‫ווען דער גארליצער רב האט דאס צוגעזען‪,‬‬ ‫האט ער פון גרויס התרגשות אויס געבראכן מיט א‬ ‫אינדרויסן צובראכענערהייט און ער האט זיך‬ ‫צעוויינט‪ ,‬און שטייענדיג אזוי‪ ,‬האט די רעבעצין‬ ‫געוויין‪ ,‬און ווען דאס קינד יוקל האט געזען זיין‬ ‫מלכה ע"ה‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז זי געווען א‬ ‫פאטער וויינען‪ ,‬האט ער אויך אנגעהויבן צו וויינען‪,‬‬ ‫ווען דער בעלזער רב האט געזען ווי ער וויינט פון‬ ‫גרויסע צדקת‪ ,‬אים געזען וויינען‪ ,‬האט זי אים‬ ‫געפרעגט פארוואס ער וויינט‪ ,‬האט ער זיך אויס‬ ‫התרגשות‪ ,‬האט אים דער בעלזער רב געפרעגט‪,‬‬ ‫גערעדט דאס הארץ‪ ,‬און ער האט איר דערציילט‬ ‫"פארוואס וויינסטו‪ ,‬ווען א איד פירט זיך אזוי ווי עס‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬איז וואס ער זאגט איז געזאגט‪ ,‬און‬ ‫די גאנצע מעשה‪ ,‬אז דער רבי הייסט אים פארן קיין‬ ‫לעמבערג צום דאקטאר‪ ,‬אבער ער איז דאך שוין‬ ‫וואס ער טוט איז געטוען"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫פריער געווען ביי דעם דאקטאר‪.‬‬ ‫ווי דערמאנט איז דאך דער הייליגער שר שלום‬ ‫האט די רעבעצין אים בארואיגט און געזאגט‪,‬‬ ‫מבעלזא זי"ע געווען מפורסם אלס א בעל רוח‬ ‫זארג נישט‪ ,‬אויב דער רבי האט געהייסן פארן‪ ,‬איז‬ ‫הקודש אמיתי און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫קיין שום ספק אז אייער טאכטער וועט אויס‬ ‫הארץ‪ ,‬און יעדע מחלה וואס דער צדיק פלעגט‬ ‫געהיילט ווערן‪ ,‬גייט שנעל ארויס און כאפט א וואגן‬ ‫אנרירן‪ ,‬האט זיך גלייך אויס געהיילט‪ ,‬ער האט‬ ‫וואס פארט יעצט קיין לעמבערג‪ ,‬און דער חסיד‬ ‫אמאל געזאגט‪ ,‬אז דאס האט ער באקומען במתנה‬ ‫האט זיך אביסל בארואיגט‪ ,‬און ער איז אריין צום‬ ‫פונעם הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע‪.‬‬ ‫בעלזער רב זיך געזעגענען‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫•••‬ ‫דערנאך ארויס געלאזט אויפ'ן וועג קיין לעמבערג‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז געקומען צום‬ ‫הייליגען שר שלום א חסיד מיט זיין טאכטער‪ ,‬א‬ ‫אויפ'ן וועג נאנט צום שטעטל זאלקאווא‪ ,‬איז‬ ‫יונג מיידל וואס האט געליטן פון א געפערליכע‬ ‫געווען דארט א קרעטשמע‪ ,‬און אלע מיטפארער‬ ‫מחלה ל"ע‪ ,‬ער איז שוין געווען ביי אלע גרויסע‬ ‫זענען דארט אריין זיך אפרוהען און זיך דערכאפן‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬אבער זיי האבן נישט געקענט‬ ‫דאס הארץ‪ ,‬אויך דער איד מיט זיין טאכטער זענען‬ ‫צוטרעפן קיין שום רפואה‪ ,‬ווען דער חסיד איז‬ ‫דארט אריין זיך אביסל אפרוען‪ ,‬פלוצלונג איז אריין‬ ‫אריין געקומען צום צדיק‪ ,‬האט ער אויס געבראכן‬ ‫געפלויגן אין קרעטשמע זעהר א שיינער פויגל‪ ,‬און‬ ‫אין א געוויין‪ ,‬אז ער איז שוין געווען ביי אלע‬ ‫דאס מיידל האט געקוקט אויף דעם‪ ,‬און זי גיט א‬ ‫גרויסע דאקטוירים‪ ,‬און קיינער ווייסט נישט קיין‬ ‫‪76‬‬ ‫•••‬ ‫זאג פאר'ן טאטן‪ ,‬אז זי וואלט גערן געוואלט עסן פון‬ ‫דער בעלזער רב דער הייליגער שר שלום זי"ע‬ ‫דעם שיינעם פויגל‪.‬‬ ‫פלעגט זיך פירן אין זיין יוגנט‪ ,‬צו פאררייכערן א‬ ‫דער טאטע האט זיך זייער געוואונדערט‬ ‫לולקע ציבעך כדרך הצדיקים‪ ,‬ביז איינמאל ווען ער‬ ‫דערויף‪ ,‬ווייל עס איז שוין א שטיק צייט וואס די‬ ‫איז געזעסן אין בית המדרש און געלערנט‪ ,‬האט ער‬ ‫געזען וואו איינער טוט אויסרייניגן זיין ציבעך‪ ,‬און‬ ‫טאכטער האט נישט געבעטן צו עסן‪ ,‬און וויבאלד‬ ‫דער שר שלום האט אים אן געזאגט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫פילט עס אן מיט טאבאק‪ ,‬און אין די צייט וואס‬ ‫אלעס אויספירן וואס די טאכטער בעט‪ ,‬האט ער‬ ‫יענער האט זיך באשעפטיגט מיט'ן ציבעך‪ ,‬האט‬ ‫דער בעלזער רב אפגעלערנט א בלאט גמרא‪ ,‬האט‬ ‫געפאנגען דעם פויגל‪ ,‬ער האט גערופן דעם שוחט‪,‬‬ ‫און מ'האט געשחט'ן דאס פויגל‪ ,‬און דער ארענדאר‬ ‫דער בעלזער רב געזאגט‪" ,‬אויב דאס רייכערן קען‬ ‫מיך שטערן פון לערנען א בלאט גמרא‪ ,‬דעמאלט‬ ‫האט אנגעגרייט א סעודה פון דעם פויגל‪.‬‬ ‫הער איך אויף צו רייכערן"‪ ,‬און פון דעמאלט אן‬ ‫ווען דאס מיידל האט פארזוכט פון דעם פלייש‬ ‫האט טאקע דער הייליגער בעלזער רב מער נישט‬ ‫און געגעסן א שטיקל פון דעם‪ ,‬האט זי געגלוסט צו‬ ‫גערייכערט‪.‬‬ ‫נאך און נאך‪ ,‬און זי האט מיט גרויס אפעטיט אויף‬ ‫•••‬ ‫געגעסן די גאנצע פלייש מיט די יוהך‪ ,‬און באלד‬ ‫דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע האט‬ ‫דערנאך האט זיך דערקענט אויף איר א שטארקע‬ ‫געהאט אן אייניקל וואס האט געהייסן טויבעלע‪ ,‬די‬ ‫ענדערונג צום גוטן‪ ,‬און גאנץ שנעל איז איר מחלה‬ ‫טאכטער פון הרה"ק רבי יהודה זונדל זי"ע דער זון‬ ‫פארשוואונדן געווארן‪.‬‬ ‫פונעם שר שלום זי"ע‪ ,‬זי איז געווען גאר חשוב און‬ ‫געשעצט ביי איר גרויסן זיידן‪ ,‬אמאל האט דער‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען קיין לעמבערג‪ ,‬איז ער‬ ‫בעלזער רב איר צו געזאגט‪ ,‬אז ער וועט איר געבן‬ ‫גלייך אהין געגאנגען צום דאקטאר‪ ,‬און ווען דער‬ ‫אן אפגעשפראכענע מטבע‪ ,‬אבער דערווייל איז ער‬ ‫דאקטאר האט אנגעקוקט דאס מיידל‪ ,‬האט ער‬ ‫יענעם טאג געזעסן א גאנצן טאג און עוסק געווען‬ ‫דערשראקענערהייט א פרעג געגעבן דעם טאטן‪,‬‬ ‫בתורה ועבודה‪ ,‬און עס האט זיך נישט געמאכט‬ ‫"וואס פאר א רפואה האסטו איר געגעבן"‪,‬‬ ‫קיין געלעגנהייט‪ ,‬אז זי זאל קענען גיין אפ נעמען‬ ‫ענטפערט דער חסיד‪ ,‬דער הייליגער בעלזער רב‬ ‫די מטבע‪.‬‬ ‫האט אים געהייסן אהער קומען‪ ,‬און זייענדיג אויפ'ן‬ ‫וועג אין א קרעטשמע איז אריין געפלויגן א שיינער‬ ‫האט זי צו זיך געקלערט‪ ,‬אז אזוי ווי דורכאויס‬ ‫פויגל‪ ,‬און ווען די טאכטער האט געגעסן פון דעם‬ ‫דעם טאג קען זי נישט צוקומען צום זיידן‪ ,‬וועט זי‬ ‫איז זי אויס געהיילט געווארן‪.‬‬ ‫ווארטן ביז ביינאכט‪ ,‬און פאר חצות וועט זי‬ ‫אריינגיין אפ נעמען די מטבע‪ ,‬אזוי האט זי טאקע‬ ‫ווען דער דאקטאר האט דאס געהערט‪ ,‬איז ער‬ ‫געטוען‪ ,‬פאר חצות איז זי אריין צום זיידן‪ ,‬אבער‬ ‫אריין אין א צווייטן שטוב‪ ,‬און ארויס געברענגט א‬ ‫באלד ביים אריין קומען צו אים אין הויז‪ ,‬האט זי‬ ‫ספר רפואה מיט א בילד פון א פויגל‪ ,‬און ער פרעגט‬ ‫באמערקט אז עס איז פיל מיט קעץ‪ ,‬און דער מחזה‬ ‫דעם טאטן‪ ,‬צי עס זעט אויס אזוי ווי דער פויגל‪,‬‬ ‫איז ווי פארשטענדליך פאר איר געווען א גרויסע‬ ‫האט דער פאטער געזאגט‪ ,‬אז עס איז טאקע דער‬ ‫פלא‪ ,‬ווייל זי האט נישט פארשטאנען פארוואס‬ ‫פויגל‪.‬‬ ‫געפינען זיך דא אזויפיל קעץ‪.‬‬ ‫האט דער דאקטאר געזאגט‪ ,‬אז ער האט אויך‬ ‫זי איז אבער ווייטער געגאנגען‪ ,‬און זי האט‬ ‫געוואוסט פון די רפואה‪ ,‬נאר אזא פויגל קען מען‬ ‫אנגעקלאפט אויף די טיר פון בעלזער רב'ס שטוב‪,‬‬ ‫נאר טרעפן אין די ארצות המערב‪ ,‬און עס איז‬ ‫און אזוי ווי דער בעלזער רב האט איר באמערקט‪,‬‬ ‫נישטא אין אייראפע דאס צו באקומען‪ ,‬אבער זעט‬ ‫האט ער זיך אנגערופן מיט א פלא‪ ,‬טויבעלע‪ ,‬אצינד‬ ‫אויס אז אין זכות פונעם בעלזער רב‪ ,‬איז דער פויגל‬ ‫ביזטו דא‪ ,‬וואס טוט זיך מיט דיר‪ ,‬זעסט נישט וואס‬ ‫געקומען צו פליען צו דיר‪ ,‬און דיין טאכטער האט‬ ‫דא טוט זיך‪ ,‬קום נישט דא אריין יעצט‪ ,‬דאס זענען‬ ‫געהאט די רפואה‪ ,‬דאן האט שוין דער חסיד‬ ‫נעבעך נשמות אזעלכע וואס דארפן א תיקון‪ ,‬און‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬פארוואס דער בעלזער רב האט אים‬ ‫דער זיידע דער בעלזער רב האט איר אנגעכאפט‬ ‫דווקא געהייסן פארן קיין לעמבערג‪.‬‬ ‫‪77‬‬ ‫דער טאטע פונעם רך הנימול איז געווען זייער‬ ‫ביי די האנט‪ ,‬און ארויס געפירט‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬אויב‬ ‫ברוגז‪ ,‬ווייל ער האט געהאט א אנדערע נאמען‬ ‫דארפסטו עפעס‪ ,‬קום צו מיר בייטאג"‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס ער האט געוואלט געבן‪ ,‬און ווען דער זיידע‬ ‫ביינאכט האט דער הייליגער שר שלום עוסק‬ ‫האט געזען אז דער אייניקעל איז ברוגז‪ ,‬האט דער‬ ‫געווען מיט מתקן זיין הונדערטער נשמות וואס‬ ‫הייליגער שר שלום געזאגט פארן אייניקעל‪.‬‬ ‫האבן געברויכט א תיקן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דיין זיידע הגה"ק רבי מאיר קריסנופאלער בעל‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫יד המאיר אב"ד בראדי זי"ע האט זיך צו מיר מגלה‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווי באוויסט האט דער צדיק דער‬ ‫געווען‪ ,‬האב איך געמיינט אז ער וויל איך זאל נאך‬ ‫הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע אסאך עוסק‬ ‫זאגן א דבר תורה פון אים‪ ,‬אבער ווען ער האט זיך‬ ‫געווען אין תיקן נשמות‪ ,‬און וויבאלד די נשמות‬ ‫צו מיר מגלה געווען דאס צווייטע מאל‪ ,‬האב איך‬ ‫זענען ליידער נישט געווען קיין צדיקים‪ ,‬און‬ ‫שוין פארשטאנען אז זיין בקשה איז‪ ,‬אז איך זאל‬ ‫צווישן זיי האט זיך געקענט אסאך מאל מאכן אז‬ ‫געבן פארן נייעם געבוירנעם קינד זיין נאמען‪ ,‬און‬ ‫זיי זאלן מזיק זיין‪ ,‬האט אמאל פאסירט‪ ,‬אז איינע‬ ‫דאן האט דער שר שלום געוויזן אויפן אייניקעל‬ ‫פון די נשמות האבן אויס געריסן א שטיק בארד‬ ‫און געזאגט בזה"ל‪" ,‬און דער וויל איך זאל געבן א‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬זייט דעמאלט האט דער הייליגער שר‬ ‫אנדערע נאמען"‪.‬‬ ‫שלום זי"ע געהאלטן א האק אינטער זיין בעט‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫אויך האט ער דאן צו געריקט זיין בעט‪ ,‬אז עס זאל‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫אנרירן דעם בעט פון זיין רעבעצין‪ ,‬כדי איר זכות‬ ‫אמאל גערעדט פונעם גדלות פונעם הייליגען שר‬ ‫זאל אויך מיגן זיין קעגן די נשמות‪.‬‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק רבי יענקעלע‬ ‫•••‬ ‫זי"ע דערציילט די מעשה‪ ,‬אז איין יו"ט פסח האט‬ ‫איינמאל האט פאסירט‪ ,‬אז ביים שוהל אין‬ ‫דער צדיק דער הייליגער שר שלום געגעסן זופ פון‬ ‫שטאט ווישניצא זענען זיך צוזאמען געקומען א‬ ‫די זעלבע טעלער ווי זיין מאמע די צדקת מרת‬ ‫גאנצע מחנה פון פייגלעך‪ ,‬און האבן געמאכט אזא‬ ‫רבקה העניא ע"ה‪ ,‬און די מאמע האט נישט‬ ‫גרויסע גרידער וואס האט געשטערט דאס‬ ‫געכאפט‪ ,‬און זי האט אריין געלייגט א שטיקל מצה‬ ‫דאווענען אין שוהל‪ ,‬און מען האט די פייגלעך נישט‬ ‫אינעם טעלער‪.‬‬ ‫געקענט פארטרייבן‪ ,‬איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫דער צדיק דער הייליגער שר שלום‪ ,‬וואס האט‬ ‫שר שלום זי"ע געקומען קיין ווישניצא‪ ,‬און האט‬ ‫זיין גאנץ לעבן גאר שטארק מקפיד געווען נישט‬ ‫געדאווענט אין דעם שוהל‪ ,‬און וויבאלד די פייגלעך‬ ‫צו עסן קיין געבראקט'ס אים פסח‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫זענען געקומען מאכן קולות‪ ,‬האט דער צדיק דער‬ ‫אבער גארנישט געזאגט פאר די מאמע‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער שר שלום געוויזן מיט די האנט אז זיי זאלן‬ ‫צדיק האט אוועק געריקט די מצה אינעם טעלער‪,‬‬ ‫אוועק גיין‪ ,‬לפלא זייט דעמאלט זענען זיי מער‬ ‫און ער האט ווייטער געגעסן מיט די מאמע‪ ,‬און ער‬ ‫נישט צוריק געקומען‪ ,‬ווייל דער צדיק האט מתקן‬ ‫האט שפעטער געזאגט די טעם‪ ,‬אז וויבאלד אויב‬ ‫געווען די אלע נשמות‪.‬‬ ‫וואלט ער געזאגט פארן מאמע וועגן די טעות‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואלט ער ח"ו מצער געווען די מאמע‪ ,‬און די חומרא‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫פון נישט עסן געבראקט'ס אים פסח‪ ,‬קען נישט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז פארן אייניקעל פונעם הייליגען שר‬ ‫אוועק שטיפן די מצות עשה דאורייתא פון כיבוד‬ ‫שלום‪ ,‬הגה"צ רבי אברהם יהושע העשיל פרענקל‬ ‫אם‪.‬‬ ‫זי"ע דער איידעם פון הרה"ק רבי יהודה זונדל‬ ‫•••‬ ‫רוקח מאוחאן זי"ע דער זון פונעם שר שלום זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם ווינבערג בעל ברכת אברהם‬ ‫איז געבוירן געווארן א בן זכר‪ ,‬און דעם זיידן דער‬ ‫מסלונים זי"ע‪ ,‬ווען מען פלעגט קומען צו אים לייגן‬ ‫הייליגער שר שלום האט מען מכבד געווען מיט‬ ‫תפילין פאר א בר מצוה בחור‪ ,‬האט ער דערציילט‬ ‫סנדקאות און מיט קריאת השם‪ ,‬און ביי ויקרא שמו‬ ‫די מעשה‪ ,‬אז א בחור איז געקומען לייגען תפילין‬ ‫בישראל האט דער זיידע דער הייליגער שר שלום‬ ‫דאס ערשטע מאל ביי די בר מצוה ביים צדיק דער‬ ‫אפילו נישט געפרעגט דעם נאמען‪ ,‬נאר האט גלייך‬ ‫הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע‪.‬‬ ‫געגעבן דעם נאמען "מאיר" פארן רך הנימול‪.‬‬ ‫‪78‬‬ ‫צדיק האט דורך געפירט א שמאטע אויף אירע‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט אן געזאגט פארן‬ ‫אויגן‪ ,‬און פון דאן האט זי געקענט זעהן כאחד‬ ‫בר מצוה בחור‪ ,‬אז ער זאל זיך אינטער נעמען‪,‬‬ ‫האדם‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט צו רעדן מיט די הייליגע תפילין‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫דער בחור האט דאס מקיים געווען‪ ,‬שפעטער ביי די‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער‬ ‫חתונה איז ער נאכאמאל געקומען צום שר שלום‪,‬‬ ‫הייליגער שר שלום זי"ע געטראפן זיין תלמיד דעם‬ ‫און דער צדיק האט אים אן געזאגט‪ ,‬אז ער זאל זיך‬ ‫הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע פארייכערן זיין‬ ‫פאר נעמען נישט צו רעדן מיטן טלית אויך נישט‪,‬‬ ‫לולקע בעפארן דאווענען שחרית‪ ,‬וואס ווי‬ ‫און דער חתן האט זיך דאס פאר גענומען‪ ,‬און מקיים‬ ‫באוויסט האט דער הייליגער דברי חיים זי"ע‬ ‫געווען זיין גאנץ לעבן און נישט גערעדט מיט די‬ ‫געהאט גרויסע כוונות ביים רייכערן דעם לולקע‪,‬‬ ‫תפילין אדער מיטן טלית‪.‬‬ ‫אבער אזוי ווי דער דברי חיים האט דערזעהן זיין‬ ‫רבין‪ ,‬האט ער גלייך פארלאשן דעם לולקע‪.‬‬ ‫לאחר מאה ועשרים שנה‪ ,‬האט מען דעם איד‬ ‫באערדיגט מיט זיין טלית‪ ,‬און ווען דער מלאך איז‬ ‫האט זיך דער הייליגער שר שלום אן געריפן‬ ‫געקומען צו אים פרעגן זיין נאמען און געבעטן ער‬ ‫צום הייליגען דברי חיים‪ ,‬צאנזער רב איר האט‬ ‫זאל זאגן זיינע מעשים וואס ער האט געטון אויף די‬ ‫נאכנישט געדאווענט‪ ,‬וואס וועט איר טון אז משיח‬ ‫וועלט‪ ,‬האט ער געוויזן פארן מלאך אז ער קען נישט‬ ‫וועט יעצט קומען‪ ,‬און איר האט נאכנישט‬ ‫אויס רעדן מיטן טלית‪ ,‬האט מען די נשמה געטראגן‬ ‫געדאווענט‪ ,‬האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫צום בי"ד של מעלה‪ ,‬אבער אויך דארט האט דער‬ ‫צוריק געפרעגט פון זיין רבין‪ ,‬און די רבי האט שוין‬ ‫איד געוויזן‪ ,‬אז ער קען נישט רעדן מיטן טלית‪,‬‬ ‫יא געדאווענט‪ ,‬האט דער הייליגער שר שלום זי"ע‬ ‫האט מען נאך געקוקט און געזען‪ ,‬אז דער איד האט‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך דאווען צוזאמען מיט משיח‪ ,‬און‬ ‫טאקע מקפיד געווען זיין גאנץ לעבן און קיינמאל‬ ‫אינמיטן דאווענען וועט ער זיכער נישט קומען"‪.‬‬ ‫נישט גערעדט מיט זיין טלית‪ ,‬האט מען דעם נשמה‬ ‫•••‬ ‫גע'פטר'ט פון אפגעבן דין וחשבון‪ ,‬און מען האט אים‬ ‫בשנת תרי"ד האט אמאל דער הייליגער שר‬ ‫תיכף אריין געפירט אין גן עדן‪.‬‬ ‫שלום זי"ע דערציילט פאר זיינע תלמידים די‬ ‫•••‬ ‫מעשה‪ ,‬נישט ווייט פון דעם שטאט בעלזא‪ ,‬האט‬ ‫איינע פון די חסידים פונעם הייליגען שר שלום‬ ‫געוואוינט א איד ליידער א רשע מרושע‪ ,‬וואס האט‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט גאר שטארק געליטן אויף די‬ ‫ליידער עובר געווען לתאבון אויף אלע עבירות‬ ‫פיס‪ ,‬און האט ממש נישט געקענט גיין אויף די פיס‬ ‫שבתורה‪ ,‬אבער איין מצוה האט דער איד יא מקפיד‬ ‫אדער שטיין געהעריג‪ ,‬איין יאר שבת פרשת יתרו‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער האט נישט געגעסן קיין ברויט‪ ,‬אן‬ ‫איז דער חסיד געווען ביי זיין רבין אין בעלזא‪ ,‬און‬ ‫דעם וואס ער זאל זיך וואשן בעפאר‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫דער צדיק האט אים מכבד געווען מיט אן עלי'‪ ,‬און‬ ‫האט דער איד דער רשע נישט מוותר געווען‪.‬‬ ‫דער צדיק וואס האט אליין געליינט קריאת התורה‪,‬‬ ‫איין יאר פסח‪ ,‬האט זיך דער איד ארויס‬ ‫האט אויס געלאזט פאר דעם איד מיטן פסוק‪ִ ,‬אם‬ ‫ֶאת ַה ָדּ ָבר ַהזֶּ ה ַתּ ֲע ֶשׂה וְ ִצוְּ‪ֱ ‬א‪‬קים "וְ יָ כָ ְל ָתּ ֲעמֹד" וְ גַ ם‬ ‫געלאזט אויפן וועג‪ ,‬און ער האט מיט גענומען‬ ‫מצות‪ ,‬אויפן וועג האט דעם איד אן געכאפט א‬ ‫כָּ ל ָה ָעם ַהזֶּ ה ַעל ְמקֹמוֹ יָ בֹא ְב ָשׁלוֹם‪ ,‬לפלא גלייך נאך‬ ‫הונגער אז ער האט געשפירט אז ער האלט דאס‬ ‫די ברכה‪ ,‬האט דער איד אראפ שפאצירט פונעם‬ ‫באלעמער כאחד האדם‪ ,‬און פון דאן האט ער‬ ‫נישט אויס‪ ,‬אבער ער האט בשום אופן נישט‬ ‫געוואלט עסן די מצה אן זיך צו וואשן‪ ,‬ער איז דורך‬ ‫געקענט גיין אויף די פיס געהעריג‪.‬‬ ‫א וואלד און האט געטראכט‪ ,‬אז דארט איז זיכער‬ ‫•••‬ ‫הגה"ח רבי חיים נטע כ"ץ ז"ל האט דערציילט‪,‬‬ ‫דא וואסער‪ ,‬אבער דער וואלד איז געווען באוויסט‪,‬‬ ‫אז דארט דרייען זיך ארום רוצחים רשעים‪ ,‬וואס‬ ‫אז ער האט געקענט א אלטע פרוי וואס האט‬ ‫קענען יעדע מינוט אים דער'הרג'ענען‪.‬‬ ‫געוואוינט אין לאנדאן‪ ,‬וואס האט דערציילט‪ ,‬אז זי‬ ‫איז רח"ל געבוירן געווארן בלינד‪ ,‬און ווען זי איז‬ ‫אבער דער איד האט נישט געטראכט קיין‬ ‫געווען ‪ 6‬יאר אלט‪ ,‬האט איר די טאטע געברענגט‬ ‫צוויי‪ ,‬נאר ער איז אריין אין וואלד זיכן וואסער‪,‬‬ ‫קיין בעלזא צום הייליגען שר שלום זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫‪79‬‬ ‫ישראל כלה קרואה בנעימים‪ ,‬פארוואס בוסטו זיי‬ ‫פלוצלונג זענען צו אים צו געקומען די רוצחים‪ ,‬און‬ ‫נישט מחי' מתים און די ברענגסט משיח צדקנו‪.‬‬ ‫זיי האבן דעם איד דער'הרג'ט‪ ,‬דער איד איז ארויף‬ ‫געקומען אויפן עולם האמת‪ ,‬און די איין מצוה האט‬ ‫האט דער רבוש"ע מיר גענטפערט‪ ,‬אויב‬ ‫געמאכט א גרויסע רעש‪ ,‬אז דא האט זיך דער איד‬ ‫וואלט איך געווען צופרידען פון די אידן‪ ,‬אזוי‬ ‫מוסר נפש געווען אויף די מצוה פון וואשן צו‬ ‫צופרידען ווי די בוסט געווען פון דיין מלכה‪ ,‬וואלט‬ ‫ברויט‪ ,‬און מען האט דעם איד גע'פסק'נט גן עדן‪.‬‬ ‫איך זיי שוין לאנג אויס געלייזט‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫זענען זיי נאכנישט אויף דעם דרגה‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום געזאגט פאר‬ ‫האב איך זיי נאכנישט אויס געלייזט‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫זיינע תלמידים‪ ,‬קוקט וואס דער איד האט אויף‬ ‫ענטפער פונעם רבוש"ע‪ ,‬אויף דעם האט דער צדיק‬ ‫געטון נאר מיט די איין מצוה‪ ,‬על אחת כמה וכמה‪,‬‬ ‫אזוי געוויינט‪.‬‬ ‫ווען א איד איז מקיים אלע מצוות פון די תורה מיט‬ ‫•••‬ ‫א מסירת נפש‪ ,‬וועט דאס זיכער מיגן זיין בעולם‬ ‫אמאל איז דער הייליגער שר שלום זי"ע געווען‬ ‫העליון‪.‬‬ ‫אין א שטאט פון גרויסע מתנגדים‪ ,‬איז דארט‬ ‫•••‬ ‫געווען דער מרא דאתרא וואס איז געווען א גרויסע‬ ‫דער הייליגער צדיק דער שר שלום מבעלזא‬ ‫תלמיד חכם אבער א גרויסע מתנגד‪ ,‬אבער לכבודו‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫פונעם שר שלום האט דער גאון געלאזט ברענגען‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל‪ ,‬און האט כסדר ממליץ‬ ‫כיבוד ברוינפען און מזונות און עפעס א קאמפאט‪,‬‬ ‫טוב געווען אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫אבער דער שר שלום האט נישט געוואלט צו רירן‬ ‫צום כיבוד‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער גאון איז געווען‬ ‫האט ער איינמאל יום הקדוש ביים זאגן על‬ ‫זייער באליידיגט אויפן הייליגען שר שלום‪.‬‬ ‫חטא‪ ,‬ווען ער איז געקומען צו די ווערטער ַעל‬ ‫ֲח ָט ִאים ֶשׁ ֲאנַ ְחנוּ ַחיָּ ִבים ֲע ֵל ֶיהם ַח ָטּאת‪ ,‬האט ער‬ ‫האט ער געפרעגט דעם הייליגען שר שלום‪ ,‬די‬ ‫געזאגט אזוי‪ַ ,‬על ֲח ָט ִאים ֶשׁ ֲאנַ ְחנוּ ַחיָּ ִבים‪ ,‬אויף די‬ ‫סיבה פארוואס ער וויל נישט עסן פונעם כיבוד‪,‬‬ ‫אלע חטאים וואס מיר זענען ליידער שולדיג‪ֲ ,‬ע ֵל ֶיהם‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום געזאגט‪ ,‬די ברוינפען‬ ‫ַח ָטּאת‪ ,‬דאס איז נאר דורך די גוים די רשעים‪ ,‬און זיי‬ ‫איז חמץ שעבר עליו הפסח‪ ,‬פון די מזונות האט מען‬ ‫זענען שולדיג אויף די אלע עבירות‪.‬‬ ‫נישט אראפ גענומען קיין חלה‪ ,‬און די קאמפאט‬ ‫•••‬ ‫האט מען נישט איבער געקוקט די פירות פון‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען די רעבעצין די צדקת‬ ‫ווערים‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער מרא דאתרא איז‬ ‫מרת מלכה ע"ה איז נפטר געווארן בחייו‪ ,‬האט דער‬ ‫געווען זייער באליידיגט אז דער שר שלום זאגט די‬ ‫צדיק גאר שטארק געוויינט מיט בכיות נוראות‪ ,‬און‬ ‫אלע זאכן‪.‬‬ ‫ווען זיין גרויסע תלמיד הרה"ק רבי שלום‬ ‫מקאמינקא זי"ע האט געפרעגט זיין רבין‪ ,‬פארוואס‬ ‫האט דער רב געלאזט ריפן דעם פון וועם מען‬ ‫ער וויינט אזוי‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז ח"ו נישט אויף‬ ‫האט געקויפט די ברוינפען‪ ,‬און אים געפרעגט אויב‬ ‫די פטירה פון די רעבעצין וויינט ער אזוי‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫ער איז א איד‪ ,‬האט יענער געזאגט אז יא‪ ,‬האט מען‬ ‫איז ער מקבל באהבה‪ ,‬ווייל דאס האט דאך דער‬ ‫געזען‪ ,‬אז דער שר שלום איז גערעכט‪ ,‬אז די‬ ‫באשעפער געוואלט און דאס איז זיכער לטובה‪.‬‬ ‫ברוינפען איז נישט געווארן פארקויפט אויף פסח‪,‬‬ ‫דאן האט מען געפרעגט די רעבעצין‪ ,‬אויב מען‬ ‫נאר ער וויינט‪ ,‬ווייל ער האט געהאט א שמיעס‬ ‫האט אראפ גענומען חלה פון די טייג פון די מזונות‪,‬‬ ‫מיט רבוש"ע און געזאגט פארן רבוש"ע‪ ,‬די ווייסט‬ ‫האט די רעבעצין געזאגט‪ ,‬עס איז דאך דא די משרת‬ ‫דאך אז די מלכה די צדקת פעילט מיר שטארק אויס‬ ‫וואס טוט דאס‪ ,‬אבער דער משרת האט געזאגט‪ ,‬די‬ ‫פאר מיין עבודת הקדוש‪ ,‬און ווען איך וואלט‬ ‫רעבעצין האט דאס זיכער אראפ גענומען‪ ,‬דאס‬ ‫געקענט וואלט איך איר מחי' מתים געווען‪ ,‬נאר‬ ‫זעלבע איז געווען מיט די פירות פון די קאמפאט‪,‬‬ ‫וויבאלד איך ווייס‪ ,‬אז דאס איז דיין רצון בין איך איר‬ ‫און דאן האט יענער גאון געזעהן‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫נישט מחי' מתים‪ ,‬אבער די רבוש"ע הייליגער‬ ‫שר שלום האט הייליגע אויגן און זעהט אלעס‪.‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬די האסט דאך דיינע אידן‪ ,‬די כנסת‬ ‫‪80‬‬ ‫געשטאנען א איד אין געדאווענט שמונה עשרה‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אינמיטן הערט דער צדיק ווי דער איד זאגט אין‬ ‫די מקורבים האבן דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫אידיש‪" ,‬רבונו של עולם טאטע זיסער"‪ ,‬האט דער‬ ‫שר שלום מבעלזא זי"ע פלעגט אויף זיין שעות‬ ‫שר שלום געפרעגט פון דעם איד‪ ,‬ווי קומט צו דיר‬ ‫אריכות ביינאכט און עוסק געווען בתורה‪ ,‬אינמיטן‬ ‫צו רעדן אידישע ווערטער אינמיטן דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום זיך אנגעריפן בזה"ל‪,‬‬ ‫דער איד געזאגט פארן שר שלום‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫"אה‪ ,‬דער הייליגער בני יששכר דער דינובער רב איז‬ ‫קאזניצער מגיד זי"ע האט דאס אויך געטון‪.‬‬ ‫שוין אויף געשטאנען‪ ,‬יעצט קען מען זיך גיין לייגן"‪,‬‬ ‫און דאס איז געווען אן קיין וועג פון וויסן‪.‬‬ ‫האט זיך דער צדיק אויס געדרייט און געזאגט‪,‬‬ ‫דער קאזניצער מגיד איז נישט געווען קיין מענטש‪,‬‬ ‫נאר דער צדיק האט נישט געוואלט איבער‬ ‫ער איז געווען א מלאך‪ ,‬דאן דרייט זיך דער צדיק‬ ‫לאזן די וועלט אן קיין תורה‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫אויס און לייגט צו‪ ,‬ער איז נישט געווען קיין מלאך‪,‬‬ ‫מרגיש געווען אז דער הייליגער בני יששכר איז‬ ‫נאר ער איז געווען א שרף‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫שוין אויף געשטאנען‪ ,‬און ער וועט איבער נעמען‬ ‫געקענט טון‪ ,‬און דער צדיק האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫די וועלט מיט זיין תורה‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫דער הייליגער מגיד מקאזניץ איז געווען איין‬ ‫געקענט גיין אביסל צו לייגען‪.‬‬ ‫שטיק ביין און זייער א שוואכער מענטש‪ ,‬אז מען‬ ‫•••‬ ‫האט אים געברויכט טראגן צום ביהמ"ד אויף א‬ ‫אמאל האט פאסירט ביים הייליגען שר שלום‬ ‫בענקל‪ ,‬אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין אין‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬אז ראש השנה בעפאר תקיעות‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬האט ער געגעבן א שריי‪" ,‬מה נורא המקום‬ ‫שופר‪ ,‬האט דער צדיק אוועק געריקט די שנאצן‬ ‫הזה‪ ,‬אין זה כי אם בית אלקים"‪ ,‬און דער צדיק איז‬ ‫ביים מויל‪ ,‬כדי ער זאל קענען גוט בלאזן שופר‪ ,‬און‬ ‫צו געלאפן צום דאווענען מיט אזא ברען‪ ,‬ממש‬ ‫פלוצלונג דערזעהט דער צדיק א האר אויף די הענט‪,‬‬ ‫נישט מיט קיין כח אנישי‪ ,‬נאר ווי א מלאך אלקים‪.‬‬ ‫דער צדיק איז ממש בלאס געווארן פאר גרויס צער‬ ‫•••‬ ‫און פחד‪ ,‬אז ער איז דא נכשל געווארן מיטן‬ ‫די חסידים האבן דערציילט‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫אויסרייסן א האר אים יו"ט‪.‬‬ ‫הייליגער שר שלום זי"ע האט געדאווענט פארן‬ ‫האט אבער דער גבאי גלייך דערציילט פארן‬ ‫עמוד ימים נוראים‪ ,‬האט מען דעם קול געהערט‬ ‫שר שלום זי"ע א מעשה‪ ,‬וואס איז פאר געקומען‬ ‫אינעם גאנצן שטאט‪ ,‬און אפילו די גוים זענען ממש‬ ‫ביים צדיק וקדוש רבי שמעלקא מניקלשבורג זי"ע‪,‬‬ ‫דערציטערט געווארן פונעם הייליגען קול פונעם‬ ‫איין יאר סוכות איז דער הייליגער רבי שמעלקא‬ ‫צדיק‪ ,‬און די גוים פלעגן זאגן‪" ,‬עס איז נישט קיין‬ ‫אריין אין די סוכה‪ ,‬און געמאכט א לישב בסוכה‪ ,‬און‬ ‫חידוש אז ער פועל'ט מיט זיינע תפילות‪ ,‬אפילו‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק געכאפט‪ ,‬אז די שלאק איז‬ ‫מ'וואלט זיך אזוי געבעטן ביי א גזל'ן‪ ,‬וואלט מען‬ ‫אראפ געלאזט‪ ,‬און אויפן רגע האט זיך דער צדיק‬ ‫אויך אויס געבעטן"‪.‬‬ ‫שטארק דערשראקן‪ ,‬אז ער האט דא געמאכט א‬ ‫•••‬ ‫ברכה לבטלה‪.‬‬ ‫דער הייליגער שר שלום זי"ע האט איין יאר אין‬ ‫אבער גלייך האט זיך דער צדיק רבי שמעלקא‬ ‫די ימי רחמים ורצון דערציילט פאר זיינע חסידים‪,‬‬ ‫אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬די בעל דבר‪ ,‬האסט עפעס‬ ‫אז אין שטאט וואוינט א איד וואס הייסט בערל‪ ,‬און‬ ‫געכאפט‪ ,‬דערשטיק דיך מיט דעם"‪ ,‬האט דער גבאי‬ ‫ער האט געארבעט מיטן אויף נייען קליידער‪ ,‬איין‬ ‫געזאגט פארן הייליגען שר שלום‪" ,‬זאל זיך דער‬ ‫טאג האט דער פריץ פון שטאט געבעטן פון דעם‬ ‫בעל דבר דערשטיקן מיטן האר פונעם רבין"‪ ,‬דער‬ ‫בערל‪ ,‬אז ער זאל אים אויף נייען א נייע קלייד‪ ,‬און‬ ‫הייליגער שר שלום האט דאן געזאגט פארן גבאי‪,‬‬ ‫דער בערל האט זיך נישט געקענט באהערשן‪ ,‬און‬ ‫"החייתנו‪ ,‬האסט מיך מחי' געווען"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫האט גע'גנב'ט סחורה פונעם פריץ‪ ,‬און דער פריץ‬ ‫איז צו געגאנגען מיט א שמחה צום מצוה פון‬ ‫האט אים געכאפט ביי די מעשה‪ ,‬און אים זייער‬ ‫תקיעות שופר‪.‬‬ ‫הארב באשטראפט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער איד וואס איז געווען א געוואלדיג‬ ‫אמאל איז דער צדיק דער הייליגער שר שלום‬ ‫תמים און פשוטע איד געזאגט‪" ,‬באשעפער איך‬ ‫זי"ע געשטאנען ביים דאווענען‪ ,‬איז דארט‬ ‫‪81‬‬ ‫צום הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫ווייס אז די האסט אויס געזאגט פארן פריץ אז איך‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע כח פון היילן‬ ‫האב גע'גנב'ט פון זיינע סחורה‪ ,‬אויב אזוי הער איך‬ ‫נאר מיט זיינע הענט‪ ,‬האט אבער דער שר שלום‬ ‫אויף דאווענען"‪.‬‬ ‫נאכן אויסטאפן די מקום פון די מחלה געהייסן‬ ‫פארן איד‪ ,‬אז ער זאל פארן צו יענעם און יענעם‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען יעצט די ימים‬ ‫גרויסן דאקטאר אין לעמבערג‪ ,‬וואס איז ליידער‬ ‫נוראים‪ ,‬האט דעם איד געכאפט א הרהור תשובה‪,‬‬ ‫געווען א פרייער איד‪.‬‬ ‫און ער האט געזאגט‪" ,‬רבוש"ע עס קומט יעצט די‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬לאמיר זיך איבערבעטן"‪ ,‬און דער איד‬ ‫איז דער איד אריבער צום דאקטאר אין‬ ‫האט זיך פארגענומען‪ ,‬אז ער גייט אנהייבן צוריק‬ ‫לעמבערג‪ ,‬און געזאגט פארן דאקטאר‪ ,‬אז דער‬ ‫דאווענען‪ ,‬און דער הייליגער שר שלום האט‬ ‫בעלזא רב האט אים געשיקט צו אים‪ ,‬און אזוי ווי‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דאס פשטות און תמימות פון דעם איד‪,‬‬ ‫דער איד האט אויף געהויבן די קאפ‪ ,‬און דער‬ ‫האט געמאכט א גרויסע רעש אין הימל‪ ,‬און מעורר‬ ‫דאקטאר האט אריין געקוקט אין די נאז‪ ,‬נאך‬ ‫געווען רחמים און מעורר געווען א מליצה ישרה‬ ‫בעפאר ער האט אפילו צו גערירט צו דעם איד‪,‬‬ ‫אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫האט די מחלה אויף געפלאצט‪ ,‬און דאס האט ארויס‬ ‫•••‬ ‫געשפריצט גלייך אויפן דאקטאר‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער ראש הקהל פון סיגוט‬ ‫דאקטאר זיך אנגעריפן‪ ,‬דער בעלזא רב זאל מיר‬ ‫הרה"ח רבי משה ארי' פריינד זי"ע‪ ,‬האט געהאט צו‬ ‫אויף הערן שיקן אזאנע חולים‪ ,‬ווייל דאס איז נישט‬ ‫געזאגט א שיינע נדבה צו בויען א תלמוד תורה אין‬ ‫דאס ערשטע מאל וואס ער טוט דאס מיט מיר‪ ,‬און‬ ‫סיגוט‪ ,‬אבער למעשה האט זיך דאס לאנג געצויגען‪,‬‬ ‫דער שר שלום האט זיך אויף דעם אויסגדריקט‪,‬‬ ‫און מען האט דאס נישט געבויעט‪ ,‬אבער דאן האט‬ ‫"און דער דאקטאר דער פושאי ישראל האט אפילו‬ ‫מען געבויעט דעם גרויסן שוהל אין שטאט בעלזא‪,‬‬ ‫נאך דעם אויך נישט תשובה געטון"‪.‬‬ ‫וואס דער הייליגער שר שלום האט זיך פרעזענליך‬ ‫•••‬ ‫אפ געגעבן מיטן בויען דעם הייליגען שוהל‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי שמחה ישכר בער מצעשינוב זי"ע‪,‬‬ ‫דער רבי משה ארי' פריינד האט געגעבן פארן‬ ‫דער זון פונעם הייליגען שינאווא רב זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫הייליגען שר שלום דאס געלט וואס ער געהאט צו‬ ‫געווארן אן איידעם ביי רבי יהושע מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫געזאגט פארן תלמוד תורה אין סיגוט‪.‬‬ ‫ביי זיין חתונה זענען די צוויי גדולי הדור‬ ‫געטאנצען‪ ,‬דער שינאווא רב זי"ע מיט ר' יהשע'לע‬ ‫איז געווען דארט א סיגוטער חסיד‪ ,‬וואס האט‬ ‫בעלזער זי"ע‪ ,‬איז געשטאנען דארט דער צדיק רבי‬ ‫דאס צו געזען‪ ,‬האט ער זיך אנגעריפן צו רבי משה‬ ‫יהושע'לע טאמשאווער זי"ע‪ ,‬אין געקערט מיט א‬ ‫ארי' פריינד פארענט פונעם שר שלום בזה"ל‪" ,‬רבי‬ ‫בעזעם‪ ,‬האט דער בעלזא רב געפרעגט פונעם‬ ‫משה ארי'‪ ,‬איר זאלט נישט פארגעסן‪ ,‬אז איר האט‬ ‫מחותן דער שינאווא רב אויף ר' יהושע'לע‬ ‫צו געזאגט געלט פארן תלמוד תורה אין סיגוט"‪,‬‬ ‫טאמשאווער‪ ,‬ווער דאס איז‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ווען דער שר שלום האט געהערט די ווערטער‪,‬‬ ‫שינאווא רב גענטפערט‪ ,‬דאס איז ר' יהושע'לע‬ ‫האט ער זיך אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬רבי משה ארי' וועט‬ ‫טאמשאווער ר' יוסעלעס זון‪ ,‬זאגט דער בעלזא רב‪,‬‬ ‫געבן‪ ,‬און געבן‪ ,‬און געבן"‪ ,‬לפלא נישט לאנג‬ ‫אהה ר' יוסעלעס זון מיר האבן אים געזען‪.‬‬ ‫נאכדעם איז דער רבי משה ארי' גאר שטארק‬ ‫נתעשר געווארן‪ ,‬און ער איז געווען א גביר אדיר‬ ‫האט דער שינאווא רב אזוי געקוקט מיט‬ ‫זיין גאנץ לעבן‪ ,‬אלעס דורך די ברכה פונעם‬ ‫ווינדער‪ ,‬ווי איינער זאגט‪ ,‬אז די יארן שטימען דאך‬ ‫הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע‪.‬‬ ‫נישט‪ ,‬ווייל דער ר' יוסעלע איז דאך אוועק נאך‬ ‫•••‬ ‫בעפאר רבי יהושע מבעלזא איז געבוירן‪ ,‬האט דער‬ ‫אמאל איז געקומען צום שר שלום זי"ע א איד‪,‬‬ ‫בעלזא רב רבי יהושע'לע פארציילט‪ ,‬אז ווען איך‬ ‫וואס האט זיך אים געמאכט א שטארקע מחלה‬ ‫בין געווען א קינד ביים חנוכת הבית פונעם ביהמ"ד‬ ‫אינעם נאז‪ ,‬און די דאקטורים האב אים געווארנט‪,‬‬ ‫אין בעלזא‪ ,‬האב איך פלוצלונג געזען אינעם‬ ‫אז דאס קען צו טרעטן צום מח און עס איז א‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬א הויכער מענטש אנגעטוען ווייס‪ ,‬און איך‬ ‫גרויסע סכנה‪ ,‬איז דער איד געפארן קיין בעלזא‬ ‫‪82‬‬ ‫הקדושה וואס האט גערוהט אויף אים צוליב זיין‬ ‫האב מיך זייער דערשראקען‪ ,‬האב איך זיך פאר פחד‬ ‫געוואלדיגע פרישות און קדושה‪.‬‬ ‫באהאלטן אינטערן טאטן'ס טלית‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין שיחות חולין של תלמידי חכמים ווערט‬ ‫האט מיר דער טאטע געזאגט‪“ ,‬דארפסט נישט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫מורא האבן‪ ,‬דאס איז ר' יוסעלע טאמעשאווער‪ ,‬איך‬ ‫זי"ע האט אין זיין לעבן קיינמאל נישט געקוקט אין‬ ‫האב אים געלאדענט צום חנוכת הבית‪ ,‬און ער האט‬ ‫א שפיגל‪ ,‬זיין גאנצע צורה איז געווען הייליג און‬ ‫צו געזאגט ער וועט קומען‪ ,‬אבער בינו לבינו איז ער‬ ‫אפגעשיידט פון יעדע שייכות צו חיצונות‪ ,‬ווען מען‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬אבער ער איז געקומען איינהאלטן‬ ‫האט אים אמאל געפרעגט וועגן דעם‪ ,‬האט ער‬ ‫די הבטחה‪ ,‬און דערפאר איז ער געקומען מעולם‬ ‫געענטפערט מיט זיין גרויס עניוות און פשטות‪" ,‬א‬ ‫העליון זיך באטייליגען ביים חנוכת הבית”‪ ,‬האב איך‬ ‫מענטש דארף ארבעטן אויף זיין פנימיות אז ער זאל‬ ‫אים דעמאלט געזען‪ ,‬א השגה א קליין קינד זאל‬ ‫האבן א 'צורת אדם' ווי דער אייבערשטער האט אים‬ ‫שוין פארמאגן אזאנע ליכטיגע אויגן‪.‬‬ ‫באשאפן בצלם אלקים‪ ,‬אויב די נשמה איז ריין און‬ ‫•••‬ ‫הייליג‪ ,‬דארף מען נישט קיין שפיגל צו זען דעם‬ ‫אין ספר עשר קדושות ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫גוף"‪.‬‬ ‫דער הייליגער שר שלום זי"ע איז געווען באוואוסט‬ ‫•••‬ ‫מיט אן אויסערגעווענליכער שמירת העינים‪ ,‬ער‬ ‫אין ספר זכרון לראשונים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫האט קיינמאל אין זיין לעבן נישט געקוקט אויף‬ ‫די עבודה ביים טובל'ן אין מקוה פונעם הייליגען‬ ‫עפעס וואס איז נישט אויסגעהאלטן‪ ,‬און האט‬ ‫שר שום מבעלזא זי"ע איז געווען מיט א‬ ‫געלעבט ממש אפגעזונדערט פון גשמיות‪.‬‬ ‫מורא'דיגער קדושה און מסירת נפש וואס איז‬ ‫געווען העכער פון מענטשליכן כח‪ ,‬אין די ביטער‬ ‫און דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע‬ ‫קאלטע ווינטער נעכט אין פוילן און גאליציע‪ ,‬ווען‬ ‫האט אמאל ביי א אסיפה פון צדיקים אויסגערופן‬ ‫דאס וואסער איז געווען פארפרוירן מיט אייז‪,‬‬ ‫מיט התפעלות‪" ,‬איך קען מעיד זיין אויפן שר שלום‬ ‫פלעגט ער גיין אין מקוה פאר יעדער עבודה‪ ,‬אן‬ ‫מבעלזא‪ ,‬אז ער האט קיינמאל נישט געקוקט חוץ‬ ‫קיין שום רחמנות אויף זיין קערפער‪.‬‬ ‫לד' אמות זיינע‪ ,‬און זיין קדושת הגוף איז אזוי ריין‬ ‫און הייליג ווי דער מזבח אין בית המקדש"‪.‬‬ ‫איינמאל האט מען געדארפט צוברעכן די‬ ‫•••‬ ‫דיקע אייז אינעם טייך כדי ער זאל קענען טובל'ן‬ ‫אין ספר דובר שלום ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫פאר תפילת שחרית‪ .‬ווען מען האט געזען ווי ער‬ ‫די יארן ווען דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע‬ ‫גייט אריין אינעם אייזיגן וואסער אן קיין שום‬ ‫האט געוואוינט אין שטאט סקאהל און עוסק‬ ‫ציטער‪ ,‬האט ער געזאגט מיט א פשטות און עניוות‪,‬‬ ‫געווען בתורה בעבודה בקדושה וטהרה‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫"דאס פייער פון ליבשאפט צום בורא עולם און די‬ ‫זיצן אליין אין בית המדרש איבער די ספרים אין‬ ‫קדושה פון א אידישער נשמה קען צעשמעלצן דעם‬ ‫שפעטע שעה'ן‪ ,‬איינמאל איז דער שמש‬ ‫קעלטסטן אייז"‪.‬‬ ‫אריינגעקומען אין ביהמ"ד פארטאגס‪ ,‬און געזען א‬ ‫•••‬ ‫גרויס ליכטיגקייט ארום דעם שר שלום‪ ,‬כאטש די‬ ‫אין קונטרס סיפורי חסידים ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫ליכט אויפן טיש איז שוין לאנג געווען פארלאשן‪,‬‬ ‫אז איין יאר איז געווען א שווערע טרוקעניש אין‬ ‫און דער שמש איז ממש דערציטערט געווארן פון‬ ‫שטעטל בעלזא און אין די גאנצע געגנט‪ ,‬און די‬ ‫גרויס פחד‪.‬‬ ‫תבואה האט כמעט אויסגעטריקנט‪ ,‬דער עולם איז‬ ‫געקומען וויינען צום הייליגען שר שלום זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫ווען דער הייליגער שר שלום האט באמערקט‬ ‫ער זאל מתפלל זיין פאר רעגן‪.‬‬ ‫דעם שמש‪ ,‬האט ער אים באווארנט מיט א‬ ‫שטרענגן טאן און געזאגט‪" ,‬וואס דו האסט דא‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט געלאזט רופן א‬ ‫געזען‪ ,‬זאלסטו קיינמאל פאר קיינעם נישט‬ ‫געוויסן פשוט'ן בעל מלאכה פונעם שטעטל‪ ,‬א איד‬ ‫דערציילן ביז נאך מיין פטירה"‪ ,‬מען האט געוואוסט‬ ‫א תמים וואס פלעגט ארבעטן שווער פאר זיין‬ ‫אז דאס איז געווען דאס אור פונעם שכינה‬ ‫‪83‬‬ ‫האבן שוין אויפגעגעבן אויף אים‪ ,‬ווען ער איז אריין‬ ‫פרנסה‪ ,‬און אים געפרעגט‪" ,‬זאג מיר‪ ,‬וואס פאר א‬ ‫צום הייליגען שר שלום מיט א קוויטל‪ ,‬האט דער‬ ‫גוטע מעשה האסטו לעצטנס געטאן"‪ ,‬דער איד‬ ‫רבי גענומען א גלאז וואסער‪ ,‬געמאכט א ברכה‬ ‫האט זיך פארשעמט און געזאגט‪" ,‬איך בין נישט‬ ‫"שהכל נהיה בדברו" מיט גרויס כוונה‪ ,‬און דערנאך‬ ‫קיין למדן‪ ,‬אבער פאריגע וואך איז געקומען אן‬ ‫געהייסן דעם איד אויסוואשן די אויגן מיט די‬ ‫ארימאן וואס האט חתונה געמאכט א קינד און האט‬ ‫איבערגעבליבענע וואסער פונעם כוס‪.‬‬ ‫געוויינט ביטערליך‪ ,‬איך האב געהאט‬ ‫אוועקגעלייגט געלט צו קויפן מאטריאל פאר מיין‬ ‫דער איד האט אזוי געטאן‪ ,‬און נאך אין יענעם‬ ‫פרנסה‪ ,‬אבער זעענדיג זיין צער‪ ,‬האב איך אים אלעס‬ ‫מאמענט האט ער אנגעהויבן זען שיין און קלאר‪,‬‬ ‫אוועקגעגעבן און איך בין געבליבן אן קיין פרוטה"‪.‬‬ ‫ווען די ארומיגע האבן זיך געוואונדערט אויף דעם‬ ‫גרויסן מופת‪ ,‬האט דער שר שלום געזאגט מיט‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום אויפגעהויבן די‬ ‫עניוות‪" ,‬עס שטייט 'ד' פוקח עורים' דער‬ ‫הענט צום הימל און אויסגערופן‪" ,‬רבונו של עולם!‬ ‫אייבערשטער מאכט זעענדיג די בלינדע‪ ,‬א ברכה‬ ‫אויב א בשר ודם קען מוותר זיין אויף זיין אייגן‬ ‫פון א איד מיט א פשוט'ע כוונה האט א כח צו‬ ‫געלט און געבן צדקה מיט אזא מסירת נפש פאר א‬ ‫עפענען די אויגן"‪.‬‬ ‫צווייטן איד‪ ,‬וויפיל מער דארפסטו מוחל זיין און‬ ‫•••‬ ‫געבן ברכה און רעגן פאר דיינע קינדער"‪ ,‬נאך פאר‬ ‫אין ספר תפארת שר שלום ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫דער איד איז ארויס פונעם צימער‪ ,‬האבן זיך‬ ‫אז עס איז אמאל געקומען קיין בעלזא א איד וואס‬ ‫געעפנט די הימלען און א גרויסער רעגן האט‬ ‫האט געליטן פון א זעלטענער‪ ,‬ביטערער הויט‪-‬‬ ‫אנגעהויבן גיסן‪.‬‬ ‫קראנקהייט אויף די פיס‪ ,‬וואס קיין איין דאקטער‬ ‫•••‬ ‫האט נישט געקענט היילן און ער האט שוין ליידער‬ ‫אין ספר דובר שלום ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס‬ ‫קוים געקענט גיין אויף די פיס צוליב די‬ ‫איז איין טאג געקומען צום הייליגען שר שלום‬ ‫געפערליכע יסורים‪ ,‬ווען דער איד איז אריין צום‬ ‫מבעלזא זי"ע א גביר פון לעמבערג וואס איז שוין‬ ‫שר שלום און זיך אויסגעוויינט‪ ,‬האט דער רבי אים‬ ‫געווען חתונה געהאט העכער צוואנציג יאר און‬ ‫געזאגט‪" ,‬אין די תורה שטייט 'תחת אשר לא עבדת‬ ‫נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬דער איד האט געוויינט‬ ‫את ה' אלקיך בשמחה‪ ...‬והכה ה' בך וגו''‪ ,‬דאס מיינט‪,‬‬ ‫מיט ביטערע בכיות און געבעטן דעם רבין פאר א‬ ‫אז ווען א איד פאלט אריין אין עצבות‪ ,‬קומען חלילה‬ ‫ברכה אז ער זאל שוין געהאלפן ווערן מיט א קינד‪.‬‬ ‫יסורים‪ ,‬דיין רפואה וועט קומען דורך שמחה של‬ ‫מצוה"‪.‬‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט אים געפרעגט‪,‬‬ ‫"ביסטו גרייט אוועקצוגעבן דיין גאנצע פארמעגן‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט אים געהייסן‬ ‫פאר צדקה כדי צו האבן א קינד"‪ ,‬דער איד האט אן‬ ‫בלייבן אויף שבת אין בעלזא‪ ,‬און מוצאי שבת ביים‬ ‫קיין שום ספק געענטפערט‪ ,‬אז יא‪ ,‬ער איז גרייט צו‬ ‫שמחה'דיגן שלש סעודות און הבדלה האט דער‬ ‫ווערן אן ארימאן ממש‪ ,‬אבי צו זוכה זיין צו זרע של‬ ‫רבי געהייסן דעם עולם טאנצן‪ ,‬און גערופן דעם‬ ‫קיימא‪ ,‬האט דער הייליגער שר שלום געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫קראנקן איד ער זאל אריינקומען אין צענטער און‬ ‫דו ביסט גרייט מוותר צו זיין אויף דיין גאנצן‬ ‫טאנצן מיט אלע כוחות‪ ,‬דער איד האט זיך‬ ‫עשירות‪ ,‬האט מען אין הימל געזען דיין גרויסע‬ ‫איבערגעגעבן‪ ,‬פארגעסן פון די שמערצן און‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬דו דארפסט נישט פארלירן דיין געלט‪,‬‬ ‫געטאנצט מיט מסירת נפש פאר עטליכע שעה‪,‬‬ ‫גיי אהיים‪ ,‬און איבער א יאר וועסטו האלטן א בן‬ ‫נאכן טאנץ האט דער רבי אים געגעבן שיריים פון די‬ ‫זכר"‪ ,‬פונקט איבער א יאר איז דעם איד געבוירן‬ ‫הבדלה‪-‬וויין צו שמירן אויף די פיס‪ ,‬און ביז עטליכע‬ ‫געווארן א געזונט אינגל‪.‬‬ ‫טעג איז די הויט געווארן אינגאנצן ריין און ער איז‬ ‫•••‬ ‫אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫אין ספר תפארת שר שלום ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז איינמאל איז געברענגט געווארן קיין בעלזא א‬ ‫אין ספר דובר שלום ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איד וואס איז געווארן פלוצלונג רח"ל בלינד אויף‬ ‫אינמיטן א קאלטן ווינטער איז א חסיד געפארן‬ ‫ביידע אויגן‪ ,‬און די גרעסטע דאקטוירים אין וויען‬ ‫‪84‬‬ ‫תבואה אין דער הויפטשטאט וויען צוליב א‬ ‫קיין בעלזא אין א שרעקליכן שניי‪-‬שטורעם‪,‬‬ ‫פראבלעם מיט די שיפן‪ ,‬און די פרייזן האבן זיך‬ ‫אינמיטן וועג אין טיפן וואלד האט זיך דער וואגן‬ ‫געהויבן צו הויכע סכומים וואס מ'האט יארן נישט‬ ‫איבערגעקערט און די פערד האבן מער נישט‬ ‫געזען‪ ,‬דער סוחר האט פארקויפט זיין סחורה פאר‬ ‫געקענט ציען‪ ,‬דער איד איז געבליבן שטעקן אליין‬ ‫גרויסע געלטער און געווארן אן עושר מופלג‪.‬‬ ‫אין דער פרעסט‪ ,‬און ער האט געשפירט ווי זיינע‬ ‫•••‬ ‫כוחות לאזן אים איבער און ער גייט ממש‬ ‫אין ספר סיפורי אנשי שם ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫פארפרוירן ווערן צום טויט ח"ו‪.‬‬ ‫אין א דערנעבנדיגן דארף לעבן בעלזא האט דער‬ ‫פריץ דער לאקאלער גלח אנגעקלאגט דעם‬ ‫אין יענע מינוט האט דער איד אויסגעשריגן‪,‬‬ ‫אידישן קרעטשמער מיט א פאלשער גניבה‪ ,‬און‬ ‫"רבי! הייליגער שר שלום‪ ,‬ראטעוועט מיך אין אייער‬ ‫געסטראשעט אים אריינצוווארפן אין תפיסה פאר‬ ‫זכות"‪ ,‬אין יענע זעלבע מאמענט אין בעלזא‪ ,‬איז‬ ‫פילע יארן און פארטרייבן זיין משפחה‪ ,‬דער איד‬ ‫דער הייליגער שר שלום געזעסן אין זיין צימער און‬ ‫איז געלאפן צום הייליגען שר שלום אינמיטן דער‬ ‫געלערנט‪ ,‬פלוצלונג איז דער רבי אויפגעשטאנען‪,‬‬ ‫נאכט‪ ,‬און ער האט מיט ביטערע טרערן זיך מזכיר‬ ‫צוגעגאנגען צום גרויסן אויוון וואס האט געברענט‬ ‫געווען ביים רבין און געבעטן ברחמים אז דער רבי‬ ‫אינעם צימער‪ ,‬אויפגעמאכט די טיר פונעם אויוון‪,‬‬ ‫זאל אים פועלן א ישועה‪.‬‬ ‫און אריינגעבלאזן דריי מאל מיט גרויס דביקות‪.‬‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט גענומען א‬ ‫דער גבאי האט נישט פארשטאנען וואס דער‬ ‫שטיקל פריש געבאקענע חלה פון שבת‪ ,‬דאס‬ ‫רבי טוט‪ ,‬אבער שפעטער‪ ,‬ווען דער חסיד איז‬ ‫געגעבן פארן איד און געזאגט‪" ,‬נאר דאס זאלסטו‬ ‫למעשה אנגעקומען בשלום קיין בעלזא‪ ,‬האט ער‬ ‫טאן‪ ,‬גיי צום פריץ אין הויף‪ ,‬און איידער דו גייסט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז פונקט ווען ער האט אויסגעשריגן‬ ‫אריין צו דער משפט‪-‬שטוב‪ ,‬ווארף א שטיקל פון‬ ‫דעם רבינ'ס נאמען אינעם וואלד‪ ,‬האט ער פלוצלונג‬ ‫דעם שבת'דיגן ברויט פאר די גרויסע הינט פונעם‬ ‫דערשפירט א ווארעמען לופט ארום זיך פונקט ווי‬ ‫פריץ וואס בילן ביי דער טיר"‪ ,‬דער איד האט נישט‬ ‫אינמיטן זומער‪ ,‬וואס האט אים באנייט די כוחות ביז‬ ‫פארשטאנען וואס די רבי פראבירט דא צו טון‪,‬‬ ‫ער האט געטראפן דעם וועג ארויס‪.‬‬ ‫אבער מיט זיין גרויס אמונת צדיקים איז דער איד‬ ‫•••‬ ‫אהיים געפארן‪.‬‬ ‫אין ספר זכרון לראשונים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫א סוחר א חסיד איז אמאל געקומען צום הייליגען‬ ‫דער איד איז געגאנגען מיט א ציטער צום‬ ‫שר שלום מבעלזא זי"ע מיט א שווער הארץ‪ ,‬און‬ ‫שטוב פונעם פריץ‪ ,‬און האט געווארפן דאס שטיקל‬ ‫ער האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט אריינגעלייגט זיין‬ ‫ברויט פון די שיריים פון שבת פאר די הינט אזוי ווי‬ ‫גאנץ פארמעגן און געקויפט ריזיגע מאגאזינען‬ ‫די רבי האט געהייסן‪ ,‬לפלא‪ ,‬די בייזע הינט פונעם‬ ‫מיט תבואה צו פארקויפן ווייטער‪ ,‬אבער די פרייזן‬ ‫פריץ‪ ,‬וואס פלעגן צורייסן יעדן פרעמדן‪ ,‬האבן‬ ‫פון תבואה איבער דער גאנצער וועלט זענען‬ ‫געגעסן דאס ברויט און זיך גלייך בארואיגט און זיך‬ ‫פלוצלונג געפאלן גאר נידעריג‪ ,‬און ער איז‬ ‫גלייך אועק געלייגט ביים שוועל‪ ,‬ווען דער פריץ‬ ‫געשטאנען פאר א שרעקליכן באנקראט וואס‬ ‫האט דאס דערזען דורכן פענסטער‪ ,‬איז אים‬ ‫וואלט חרוב געמאכט זיין משפחה‪.‬‬ ‫באפאלן א גרויסער פחד‪ ,‬און ער האט געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫די ווילדע הינט רירן אים נישט צו‪ ,‬איז ער זיכער אן‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט אים אנגעקוקט‬ ‫אומשולדיגער און הייליגער מענטש"‪ ,‬און דער‬ ‫און געזאגט‪" ,‬פארקויף יעצט גארנישט‪ ,‬ווארט נאך‬ ‫פריץ האט תיכף מבטל געווען דעם גאנצן קלאגע‬ ‫דריי חדשים‪ ,‬און פאר דו פארקויפסט זאלסטו‬ ‫און אים באפרייט מיט גרויס כבוד‪.‬‬ ‫אפגעבן מעשר פונעם גאנצן פלאן פאר ארימע לייט‬ ‫אין בעלזא"‪ ,‬דער סוחר האט געפאלגט אן קיין‬ ‫פראגעס‪ ,‬כאטש יעדער האט געמיינט אז ער‬ ‫פארלירט דעם שכל‪ ,‬פלוצלונג‪ ,‬נאך דריי חדשים‪,‬‬ ‫איז געווארן אן אומערווארטעטער מאנגל אין‬ ‫‪85‬‬ ‫באוואונדערט זיין גדלות בתורה און זיין דרך אין‬ ‫יארצייט כ"ח אלול‬ ‫עבודת השם בקדושה וטהרה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל ב"ר חיים שלמה הלוי זי"ע‬ ‫בשנת תרע"ב‪ ,‬ווען דער זיידע דער הייליגער‬ ‫)ראטענבערג(‪ ,‬מקאסאן‬ ‫בני שלשים מקאסאן זי"ע איז ליידער נסתלק‬ ‫"הנקרא ר' יחיאל'יש מקאסאן"‬ ‫געווארן זייענדיג נאר ‪ 59‬יאר אלט‪ ,‬האט דער זון די‬ ‫טאטע פונעם רבין הרה"ק רבי חיים שלמה בעל‬ ‫ער איז געבוירן צו זיין טאטן הרה"ק רבי חיים‬ ‫שמועה טובה זי"ע איבער גענומען אלס ממלא‬ ‫שלמה הלוי בעל שמועה טובה מקאסאן זי"ע‪,‬‬ ‫מקום אין שטאט קאסאן‪ ,‬און דאן האט דער זון‬ ‫בן הרה"ק רבי יהוסף צדיקא בעל בני שלשים‬ ‫ווייטער זוכה געווען צו מקבל זיין תורה וחסידות‬ ‫מקאסאן זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק השרף מטאהש זי"ע(‪,‬‬ ‫פון זיין גרויסן טאטן‪ ,‬וואס איז געווען מפורסם‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי הירש מקוזובה זי"ע‪,‬‬ ‫אלס א איש קדוש מאוד און א גדול בתורה‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יהוסף מקאזאווא זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק‬ ‫רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע(‪,‬‬ ‫אבער ליידער האט דער טאטע נישט מאריך‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן אריה לייב מדאלינא זי"ע‪,‬‬ ‫ימים געווען צו לאנג‪ ,‬און ו' טבת בשנת תר"פ איז‬ ‫בן אחר בן פון הגה"ק רבי דוד הלוי בעל הטו"ז‬ ‫דער טאטע נסתלק געווארן זייענדיג נאר ‪ 51‬יאר‬ ‫מלבוב זי"ע‪.‬‬ ‫אלט‪ ,‬און דאס האט ליידער גאר שטארק געווירקט‬ ‫אויפן צדיק‪ ,‬זייענדיג שטארק בצער פארלירענדיג‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רייצא ע"ה‪,‬‬ ‫אין ‪ 8‬יאר זיין גרויסן זיידן און זיין גרויסן טאטן‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי אשר ישעי' רובין אב"ד קאלבסוב‬ ‫אבער דער צדיק האט זיך מחזק געווען און האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ווייטער עוסק געווען בתורה ועבודת השם מיט א‬ ‫בן הרה"ק רבי יחיאל מקאלבסוב זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מרופשיץ‬ ‫זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫מרופשיץ זי"ע(‪,‬‬ ‫חי' דרעזיא ע"ה‪,‬‬ ‫בן הצדיק נסתר הגה"ק רבי אליעזר ליפמאן זי"ע‪.‬‬ ‫בת דודו הרה"ק רבי משה שמואל הלוי‬ ‫ראטטענבערג מקליינווארדיין ‪ -‬לאש אנדזשעלעס‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א גאון‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫נפלא בתורה ובעבודת השם בקדושה וטהרה‪ ,‬ער‬ ‫איז געווען א שפל ברך און א עניו מאוד און איז‬ ‫חסידי קאסאן האבן דערציילט גאר שטארק‬ ‫אנטלאפן זיין גאנץ לעבן פון כבוד‪ ,‬זיין אהבת‬ ‫פון די עבודת הקדוש פון דעם צדיק‪ ,‬זיין עבודת‬ ‫ישראל איז געווען עד להפליא‪ ,‬ער האט געהאט א‬ ‫התפילה איז געווען מלא התרגשות דקדושה און‬ ‫לב טוב און מקבל געווען יעדן איד בסבר פנים‬ ‫מיט א געוואלדיגע דביקות און התלהבות‪ ,‬ער האט‬ ‫יפות‪ ,‬און טאקע דערפאר איז דער צדיק געווען‬ ‫מיט דעם מעורר געווען אידישע קינדער צו‬ ‫אהוב ונחמד בין הבריות‪ ,‬מען האט דעם צדיק‬ ‫תשובה און תיקן המעשים‪ ,‬זיין אש קודש אין א‬ ‫שטארק מכבד געווען און די אידן פון שטאט‬ ‫שבת איז געווען געוואלדיג גרויס‪ ,‬און בכלל יעדע‬ ‫קאסאן האבן געהאט א געוואלדיגע חביבות צו‬ ‫מצוה האט דער צדיק מקיים געווען בדחילו‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬ער האט ליידער גאר אסאך מיט‬ ‫ורחימו און אלעס מיט א ברען צו גרויסן‬ ‫געמאכט אין לעבן און ליידער נישט איבער געלאזט‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫קיין זש"ק‪ ,‬אבער דאס האט נישט אוועק גענומען‬ ‫פון זיין עוסק זיין בתורה ועבודת השם מיט א‬ ‫ליידער האט דער צדיק געהאט צוויי קינדער‬ ‫שמחה עצומה כל ימיו‪.‬‬ ‫וואס זענען יונגערהייט שטארק קראנק געווארן‪,‬‬ ‫און דער צדיק האט ליידער ביידע קינדער‬ ‫גאר אסאך תורה און זיין דרך אין עבודת השם‬ ‫פארלוירן‪ ,‬מען קען זיך נישט פארשטעלן דעם צער‬ ‫האט ער מקבל געווען פון זיין גרויסן זיידן דער‬ ‫און עגמת נפש וואס דער צדיק האט געהאט מיטן‬ ‫צדיק וקדוש רבי יהוסף בעל בני שלשים מקאסאן‬ ‫פארלירן זיינע דורות‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך‬ ‫זי"ע‪ ,‬ער האט געהאט א געוואלדיגע חביבות ביים‬ ‫מחזק געוען און ווייטער געדינט דעם גרויסן‬ ‫זיידן און דער זיידע האט גאר שטארק‬ ‫‪86‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬יודע אני שנתנסה בהנסיון‬ ‫באשעפער מיט שמחה‪ ,‬און ער האט מצדיק געווען‬ ‫שנתנסה בו יוסף ועברו בשלום‪ ,‬ולכן זכות זה ילוה‬ ‫דעם דין מן השמים אויף זיך און דאס מקבל געווען‬ ‫לך לעולמך עולם שכולו טוב"‪.‬‬ ‫באהבה‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ח אלול בשנת תרפ"ט‪,‬‬ ‫הרה"ח ר' גדליהו שווארץ ז"ל האט דערציילט‪,‬‬ ‫ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט קאסאן‪,‬‬ ‫אז איין ערב שבת ווען די צוויי קינדער פונעם צדיק‬ ‫סמוך ונראה צו זיין הייליגען טאטן זי"ע‪.‬‬ ‫רבי יחיאל זענען ליידער געווען שטארק קראנק‪,‬‬ ‫און זענען ליידער נישט לאנג נאכדעם נפטר‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געווארן‪ ,‬איז ער ר' גדלי' געווען ביים פענסטער‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫פונעם שטוב פונעם צדיק רבי יחיאל זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫מעשיות‬ ‫האט געזען דעם צדיק ארום שפאצירן מיט די צוויי‬ ‫קראנקע קינדער אין די האנט‪ ,‬און דער צדיק האלט‬ ‫אין ספר תפארת בית קאסאן ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫א סידור און זאגט שיר השירים מיט אזא מתיקות‬ ‫אז אלס קינד איז דער צדיק רבי יחיאל'יש אמאל‬ ‫און געגועים‪ ,‬אז דאס הארץ איז ממש צעגאנגען פון‬ ‫געווען שטארק קראנק‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫גרויס מתיקות‪.‬‬ ‫שוין כמעט אויפגעגעבן אויף זיין לעבן‪ ,‬זיין‬ ‫פאטער‪ ,‬דער הייליגער שמועה טובה זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫הרה"ח ר' נפתלי ראזענפעלד ז"ל וואס האט‬ ‫געוואוינט אין שטאט קליינווארדיין האט‬ ‫דעמאלט אריין אין זיין חדר מיוחד און געעפנט‬ ‫דעם ספר "עטרת צבי" פונעם הייליגן זידיטשובער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בשנת תרפ"ג האט ער געהאט די זכי'‬ ‫זי"ע )וואס די קאסאנער רבי'ס זענען געווען‬ ‫צו אפרעכטן דעם סדר צוזאמען מיט דעם צדיק‬ ‫וקדוש רבי יחיאל מקאסאן זי"ע‪ ,‬האט דער ר'‬ ‫שטארק מקושר צו זיין תורה בלוח לבם(‪ ,‬און דער‬ ‫פאטער האט מתפלל געווען מיט בכיות עצומות‬ ‫נפתלי געזאגט‪ ,‬ווער עס האט נישט מיט געהאלטן‬ ‫און געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬בזכות אייער הייליגע תורה זאל‬ ‫דעם סדר מיטן צדיק‪ ,‬האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫געהערט אזא סדר‪ ,‬ווייל דער צדיק האט ממש‬ ‫דאס קינד בלייבן לעבן צו קענען דינען דעם‬ ‫אויבערשטן"‪ ,‬פלוצלונג האט זיך דער מצב פונעם‬ ‫געברענט ווי א מלאך ד' און מען האט ממש‬ ‫קינד איבערגעדרייט לטובה‪ ,‬און ער איז געזונט‬ ‫געשפירט ווי דער צדיק רעכט אפ א סדר אויבן אין‬ ‫הימל פון גרויס השתפכות הנפש און דביקות ביים‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫סדר‪.‬‬ ‫אין תולדות צדיקי הונגריה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫ליידער האט דער צדיק סוף ימיו אויך געליטן‬ ‫אז א איד א סוחר איז איינמאל געקומען קיין‬ ‫פונעם מחלה פון טויבערקלאזיס ל"ע וואס דאס‬ ‫קאסאן צופארן זיך מזכיר זיין פאר א ברכה אויף‬ ‫איז גרויסע יסורים‪ ,‬און דער צדיק איז דאן געפארן‬ ‫פרנסה ביים צדיק רבי יחיאל מקאסאן זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫זיך היילען אין די מרחצאות פאר רפואה‪ ,‬אבער‬ ‫איד האט געהאט אין הארץ א ספק אויב ער זאל‬ ‫ליידער איז דער צדיק געווארן שוואכער און‬ ‫אננעמען א געוויסע שותפות וואס האט אויסגעזען‬ ‫שוואכער‪ ,‬און מען האט געזען אז דאס הסתלקות‬ ‫זייער א גוטע זאך‪ ,‬אבער איז נישט געווען הונדערט‬ ‫איז ליידער נאנט‪.‬‬ ‫פראצענט גלאטיג לויט די הלכה‪.‬‬ ‫דאן האבן זיינע צוויי שוואגער'ס הרה"ק רבי‬ ‫לפלא‪ ,‬נאך פאר דער איד האט באוויזן צו‬ ‫יהודה דוב זי"ע און הרה"ק רבי אפרים אשר זי"ע‬ ‫עפענען דאס מויל און דערלאנגען דעם קוויטל‪,‬‬ ‫גענומען דעם צדיק‪ ,‬און מען איז ארויף אויפן באן‬ ‫האט ר' יחיאל'יש אים אנגעקוקט מיט זיינע‬ ‫צו פארן קיין קאסאן‪ ,‬כדי דער צדיק זאל נאך‬ ‫הייליגע אויגן און געזאגט‪" ,‬א איד דארף וויסן‪ ,‬אז‬ ‫קענען קומען לקבורה בעפאר ראש השנה סמוך‬ ‫קיין שום ברכה קען נישט רוען אויף א זאך וואס‬ ‫לקברי אבותיו אין קאסאן‪ ,‬און כ"ח אלול בשנת‬ ‫האט אין זיך א חשש איסור‪ ,‬זאל עס אפילו אויסזען‬ ‫תרפ"ח איז דער צדיק נסתלק געווארן זייענדיג נאך‬ ‫ווי די גרעסטע מציאה"‪ ,‬דער איד איז געווארן‬ ‫אינטער די ‪ 40‬יאר אלט‪ ,‬און דער פעטער הרה"ק‬ ‫צעשאקלט ווי דער רבי האט געזען פונקט וואס‬ ‫רבי ישראל צבי הלוי בעל אור מלא מקאסאן זי"ע‬ ‫עס ליגט אים אין מחשבה‪ ,‬און ער האט גלייך‬ ‫האט דעם צדיק מספיד געווען מיט בכיות און‬ ‫‪87‬‬ ‫געוויימט מיט ביטערע טרערן און געבעטן דעם צדיק‬ ‫אפגעלאזט דעם גאנצן ענין און שפעטער געזען‬ ‫זאל פועלן א ישועה פארן קינד‪.‬‬ ‫גרויס הצלחה אויף אן ערליכן וועג‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק האט צו געהערט צו דעם איד מיט‬ ‫אין הקדמת ספר שמועה טובה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫גרויס רחמנות‪ ,‬און דאן האט דער צדיק גענומען א‬ ‫אז די חסידים פון קאסאן האבן דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫גלאז פשוט'ע וואסער‪ ,‬געמאכט דערויף די ברכה‬ ‫תפילות פון ר' יחיאל'יש‪ ,‬בפרט אין די ימים נוראים און‬ ‫"שהכל נהיה בדברו" מיט א מורא'דיגן דביקות און‬ ‫שבת קודש‪ ,‬זענען געווען מיט אן אומבאשרייבליכן‬ ‫כוונה‪ ,‬און געטרונקען א שלונג‪ ,‬דערנאך האט ער‬ ‫ברען און מסירות נפש‪ ,‬ער פלעגט שטיין שעות לאנג‬ ‫איבערגעגעבן די איבעריגע וואסער פארן פאטער און‬ ‫צוגעדריקט צום עמוד אן קיין שום באוועגונג‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪" ,‬פאר גלייך אהיים‪ ,‬און גיב דעם קינד צו‬ ‫טייכן טרערן פלעגן פליסן פון זיינע אויגן פאר ישועת‬ ‫טרינקען פון די שיריים"‪ ,‬דער איד איז געלאפן אהיים‪,‬‬ ‫הכלל והפרט‪ ,‬זיין שוואכע קערפער האט קוים‬ ‫געגעבן דאס וואסער פארן קינד‪ ,‬און ביז א שעה צייט‬ ‫געקענט דערטראגן די גרויסע היכלי הנגינה און‬ ‫איז דער פיבער אינגאנצן אראפגעפאלן און דאס קינד‬ ‫דביקות‪ ,‬און נאך יעדער תפילה פלעגט מען אים‬ ‫איז אויפגעשטאנען געזונט און שטארק‪.‬‬ ‫דארפן צולייגן צום בעט זיך צו כאפן דאס חיות פון‬ ‫•••‬ ‫דאס ניי‪.‬‬ ‫אידן פון שטאט קאסאן האבן דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫•••‬ ‫חסידישער איד וואס איז שוין געווען חתונה געהאט‬ ‫זקני חסידי קאסאן פלעגן פארציילן‪ ,‬אז פון זיינע‬ ‫איבער פופצן יאר און נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬איז‬ ‫יונגע יארן אן האט מען דעם צדיק וקדוש ר' יחיאל'יש‬ ‫געקומען זיך מזכיר זיין ביים הייליגן צדיק ר'‬ ‫נישט געזען ארויסקוקן פון ד' אמות‪ ,‬ווען ער פלעגט‬ ‫יחיאל'יש‪ ,‬דער רבי האט גענומען דעם קוויטל‪,‬‬ ‫שפאצירן אין גאס אדער גיין אין שול‪ ,‬זענען זיינע‬ ‫אריינגעקוקט דערין א לאנגע צייט מיט פארמאכטע‬ ‫אויגן שטענדיג געווען אראפגעלאזט צו דער ערד‬ ‫אויגן‪ ,‬און דערנאך געזאגט צום איד‪" ,‬נאך דעם יאר‬ ‫מיט א מורא'דיגע אימת שמים‪ ,‬עטליכע חסידים האבן‬ ‫וועסטו האלטן א בן זכר אויף די הענט‪ ,‬אבער בתנאי‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז ער האט קיינמאל נישט געקוקט‬ ‫אז דו נעמסט זיך פאר קיינמאל נישט צו רעדן ביים‬ ‫אויף די צורת הפנים פון מענטשן וואס זענען‬ ‫דאווענען און ביים ליינען"‪ ,‬דער איד האט מקבל‬ ‫געקומען צו אים‪ ,‬נאר גערעדט מיט פארמאכטע אויגן‬ ‫געווען אויף זיך די קבלה בלב שלם‪ ,‬און פונקט א יאר‬ ‫אדער אריינגעקוקט אין א הייליג ספר‪ ,‬כדי נישט צו‬ ‫שפעטער איז געבוירן געווארן זיין בכור למזל טוב‪.‬‬ ‫האבן קיין שום הסח הדעת פון דביקות אין‬ ‫•••‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫אין הקדמת ספר שמועה טובה ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז א בחור וואס איז געשטאנען פארן גורל‬ ‫חסידים פונעם צדיק האבן דערציילט‪ ,‬איבער זיין‬ ‫אריינצוגיין אין דער שווערער אונגארישער מיליטער‬ ‫עבודה אין מקוה וואס איז געווען א שם דבר ביי די בני‬ ‫)וואס איז דעמאלט געווען א סכנה פאר אידישקייט‬ ‫העליה אין קאסאן‪ ,‬ער פלעגט זיך טובל'ען עטליכע‬ ‫און שמירת שבת(‪ ,‬איז געקומען צו פארן מיט זיין‬ ‫מאל יעדן טאג‪ ,‬פארן דאווענען‪ ,‬פארן לערנען‪ ,‬און‬ ‫מוטער וויינען צום רבין ר' יחיאל מקאסאן זי"ע‪ ,‬און‬ ‫פארן נעמען קוויטלעך‪ ,‬אפילו אין די ביטערע קאלטע‬ ‫דער בחור און דער טאטע האבן געוויינט און געבעטן‬ ‫ווינטער נעכט און פארטאגס‪ ,‬ווען דאס וואסער איז‬ ‫דעם רבין אז ער זאל פועלן א ישועה פארן בחור‪.‬‬ ‫געווען פארפרוירן מיט אייז און זיין שוואכער‬ ‫קערפער האט געציטערט פון קעלט‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫דער צדיק ר' יחיאל'יש האט אנגעקוקט דעם‬ ‫מוותר געווען אויף קיין איין טבילה‪ ,‬ער פלעגט זאגן‬ ‫בחור און געזאגט מיט א זיכערקייט‪" ,‬זארגט נישט‪,‬‬ ‫פאר די מקורבים‪" ,‬א טבילה אין מקוה רייניגט די‬ ‫ווען מען וועט דיר אויסרופן צום דאקטאר וועט ער זען‬ ‫נשמה פון יעדן שטויב פון גשמיות און ברענגט אראפ‬ ‫אז דו ביסט גארנישט ראוי פאר די מיליטער"‪ ,‬ווען דער‬ ‫א באזונדערע קדושה אויפן גאנצן טאג"‪.‬‬ ‫בחור איז געשטאנען פאר דער מיליטערישער‬ ‫•••‬ ‫קאמיסיע‪ ,‬האט דער הויפט‪-‬דאקטאר אים‬ ‫אין תפארת בית קאסאן ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫אנגעקוקט עטליכע סעקונדן‪ ,‬א ווארף געטאן די‬ ‫איד פון א דערנעבנדיג שטעטל איז געקומען צו לויפן‬ ‫פאפירן און געשריגן מיט כעס‪" ,‬וואס ברענגט מען מיר‬ ‫קיין קאסאן מיט א צובראכן הארץ‪ ,‬נאכדעם וואס זיין‬ ‫אהער א קראנקן און שוואכן בחור‪ ,‬שיקט אים גלייך‬ ‫איינציג קינד איז געלעגן אין בעט מיט א געפערליכן‬ ‫אהיים!"‪ ,‬און דער בחור איז באפרייט געווארן אויפן‬ ‫פיבער און די דאקטוירים האבן געזאגט אז זיי האבן‬ ‫פלאץ‪.‬‬ ‫מער נישט מיט וואס צו העלפן‪ ,‬און דער איד האט‬ ‫‪88‬‬ ‫משה‪ ,‬וויבאלד ער איז שוין יונגערהייט געווען‬ ‫יארצייט כ"ט אלול‬ ‫מפורסם אלס א גאון וגדול בתורה‪ ,‬ער האט שוין‬ ‫יונגערהייט עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫הרה"ק רבי משה ב"ר ישראל זי"ע‪ ,‬הי"ד‬ ‫געוואלדיגע התמדה און קדושה‪.‬‬ ‫)פערלאוי(‪ ,‬מסטאלין‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סטאלין‪ ,‬בשנת תרנ"א‪.‬‬ ‫דבורה לאה ע"ה‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי פנחס ראבינאוויטש מסוקוליבקא‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישראל בעל אור ישראל‬ ‫זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫הינוקא מסטאלין פרנקפורט זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק יואל מקנטקוזבה זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אשר )השני( מסטאלין זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫בן הגה"ק רבי גדליה אהרן בעל חן אהרן מליניץ‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך שפירא מגרודז'יסק זי"ע(‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק יואל מליניץ זי"ע‪,‬‬ ‫)חתן הרה"ק רבי מרדכי מקרעמניץ זי"ע(‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי גדלי' בעל תשואות חן מליניץ זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אשר )הראשון( מסטאלין זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק דיין מפולנאה זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע‪.‬‬ ‫מגזע הגה"ק רבי שמואל אליעזר הלוי איידליס בעל‬ ‫המהרש"א אב"ד אוסטרהא זי"ע‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ברכה‬ ‫שיינדל ע"ה‪,‬‬ ‫גאנץ אנפאנג נאך די חתונה איז ער געבליבן‬ ‫בת הרה"ק רבי דוד טווערסקי מזלטיפולי זי"ע‪,‬‬ ‫וואוינען נעבן זיין שווער‪ ,‬און דאן האט דער גאון‬ ‫בן הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע‪,‬‬ ‫עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל‬ ‫ער איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א גדול‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בתורה‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים‬ ‫באהאלטן אין געדינט דעם באשעפער בהסתר‪.‬‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫בערך א יאר נאך די חתונה האט ער זיך צוריק‬ ‫ער איז געווען א גאון עולם און א בקי נפלא‬ ‫געצויגען קיין סטאלין וואוינען נעבן זיין גרויסן‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬אויך איז דער צדיק געווען‬ ‫טאטן‪ ,‬און דאן איז דער צדיק מפורסם געווארן‬ ‫א בקי נפלא בכל חכמי התורה‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫אלס א גאון וגדול בתורה‪ ,‬די חסידים פונעם טאטן‬ ‫איש קדוש מאוד און א צדיק נפלא בתורה‬ ‫האבן אים גאר שטארק מכבד געווען וויסענדיג זיין‬ ‫ובעבודת השם ובחסידות‪ ,‬זיין עבודת השם איז‬ ‫גדלות‪ ,‬אבער דער צדיק האט נישט געלאזט מען‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע ברען און התלהבות‬ ‫זאל אים מכבד זיין און איז אנטלאפן פון כבוד און‬ ‫דקדושה או ן מיט א געוואלדיגע דבקות בשם‪ ,‬ער‬ ‫נאר געווען אריין געטון בתורה ועבודת השם יומם‬ ‫איז געווען א גרויסע בעל מידת און א שפל ברך עד‬ ‫ולילה‪.‬‬ ‫למאוד‪ ,‬זיין אהבת ישראל איז געווען עד אין לשער‪,‬‬ ‫ער האט באמת ליב געהאט יעדן אידיש קינד מיט‬ ‫בשנת תרפ"א ב' תשרי איז די טאטע דער‬ ‫אן אהבת נפש‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן גאר אסאך‬ ‫הייליגער ינוקא מסטולין זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬און‬ ‫עוסק געווען און צדקה וחסד און גמילות חסדים‪,‬‬ ‫דאן האבן אלע ברודער'ס וואס זענען געווען‬ ‫און דאס אלעס האט דער צדיק געטון מיט א‬ ‫גרויסע גדולים וצדיקים‪ ,‬אנגעהויבן פירן רבנות‬ ‫געוואלדיגע הסתר‪ ,‬ער איז געווען א געוואלדיגע‬ ‫יעדער אין זיין שטעטל‪ ,‬און דער צדיק רבי משה‬ ‫מעורב בין הבריות און א געוואלדיגע חכם מחוכם‪.‬‬ ‫האט דאן צוזאמען גענומען א גרויסע חלק פון די‬ ‫חסידי סטאלין‪.‬‬ ‫רוב פון זיין תורה און עבודת השם און זיין דרך‬ ‫בחסידות האט דער צדיק מקבל געווען פון זיין‬ ‫אבער דער צדיק האט דווקא צו זיך געצויגען‬ ‫גרויסן טאטן‪ ,‬וואס איז געווען א גאון הגאונים און‬ ‫די פשוטע אידן און נישט די עשירים אדער‬ ‫איינע פון גרעסטע גדולים בימיו‪ ,‬זיין טאטע האט‬ ‫געהויבענע חסידים‪ ,‬ווייל דער צדיק האט דווקא‬ ‫ארויס געוויזן א שטארק חביבות פאר דעם קינד‬ ‫‪89‬‬ ‫ער האט געפירט‪ ,‬און דער צדיק האט אמאל זיך‬ ‫געוואלט משפיע זיין מיט זיין גרויסע כח פאר די‬ ‫אויסגעדריקט פאר זיינע חסידים‪ ,‬אז אויב וועט‬ ‫פשוטע אידן און זיי ארויף ברענגען העכער אין‬ ‫מען אים פרעגן בעולם העליון‪ ,‬אין וואסערע זכות‬ ‫עבודת השם‪.‬‬ ‫ער האט גענומען געלט פון אידן‪ ,‬וועט ער זאגן‪ ,‬אז‬ ‫ער האט דאן עוסק געווען בצרכי הכלל מיט א‬ ‫איך האב סך הכל נאר גענומען פון דעם איד און‬ ‫געגעבן פאר א אנדערן איד‪ ,‬אבער ער האט קיין‬ ‫מסירת נפש ממש‪ ,‬ער האט דארט אין שטאט אויף‬ ‫געשטעלט תלמיד תורת ווי עס האבן שפעטער‬ ‫פרוטה נישט גענומען פאר זיך‪.‬‬ ‫געלערנט מער ווי ‪ 400‬ילדי תשב"ר‪ ,‬און צוזאמען‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫מיט הרה"ק רבי אשר מפיאלקוב זי"ע האט ער‬ ‫אהבת ישראל עד אין לשער‪ ,‬ער האט מקרב געווען‬ ‫עוסק געווען צו ארויף ברענגען די אידישקייט אין‬ ‫יעדן אידיש קינד מיט א געוואלדיגע אהבה‪ ,‬אפילו‬ ‫שטאט סטאלין אויף א גאר הויכע דרגה‪.‬‬ ‫אידן וואס זענען געווען גאר פשוט און אפילו גאר‬ ‫שוואך אין אידישקייט‪ ,‬האט דער צדיק געהאט‬ ‫בשנת תרפ"ב האט ער אויף געשטעלט א‬ ‫מיט זיי א שפראך און זיי צו געצויגן צו תורה און‬ ‫גרויסע ישיבה וואס ער האט קודם א נאמען‬ ‫עבודת השם און געטראפן דעם נקודה הפנימית‬ ‫געגעבן "אהל משה"‪ ,‬אבער שפעטער האט ער‬ ‫פון די פשוטע אידן‪ ,‬און זיי נענטער געברענגט צום‬ ‫געטוישט דעם נאמען צו "ישיבת בית ישראל"‬ ‫באשעפער‪ ,‬און זיי אויף געהויבן צו אידן וואס האבן‬ ‫לזכרו פון זיין גרויסן טאטן זי"ע‪ ,‬דארט אין די‬ ‫עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע קדושה‪,‬‬ ‫ישיבה האבן געלערנט בחורים גדולים וגאונים‬ ‫און די חסידים זיינע זענען געווען צו געבינדן צו‬ ‫בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬דער צדיק‬ ‫זייער רבין מיט א געוואלדיגע קשר און אהבה‪.‬‬ ‫זייענדיג א גאון בדורו האט אליין מרביץ תורה‬ ‫געווען פאר די תלמידים‪ ,‬די ראשי ישיבות אין די‬ ‫בשנת תרצ"ט ווען די שטאט סטאלין איז‬ ‫ישיבה זענען געווען הגה"ק רבי משה קופולוביץ‬ ‫געפאלן אינטער די הענט פון די רוסישע רשעים‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי יעקב גרינבערג מסלונים זי"ע‪,‬‬ ‫האבן די אידן פון שטאט אנגעהויבן גאר שטארק‬ ‫הי"ד‪ ,‬הרה"ק רבי אברהם שמעון הלוי ענבל הורוויץ‬ ‫ליידן פון די רשעים‪ ,‬אויך דעם צדיק האבן די‬ ‫זי"ע‪ ,‬הנקרא רבי שמעון זעליחובער זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫רשעים נישט דורך געלאזט‪ ,‬און ליידער האבן די‬ ‫אידן פון די שטאט און אלע שטעט ארום געליטן‬ ‫פאר קרוב צו ‪ 20‬יאר האט דער צדיק געדינט‬ ‫צרות פון די רשעים ימ"ש‪ ,‬עס האט דאן געהערשט‬ ‫אלס רב אין שטאט סטאלין‪ ,‬און ער האט די עדה‬ ‫א גרויסע הונגער אין שטאט און מען האט אלע‬ ‫הקדושה געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט‪,‬‬ ‫אידן פארטריבן פון די הייזער‪.‬‬ ‫ער האט משפיע געווען תורה און קדושה אויף‬ ‫זיינע חסידים‪ ,‬ער האט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫האט דער צדיק וקדוש מיט א מסירת נפש‬ ‫הונדערטער תלמידים גאונים בתורה‪ ,‬זיין עבודת‬ ‫ממש עוסק געווען‪ ,‬אין פארשאפן געלט און עסן‬ ‫התפילה איז געווען פאר שעות אריכות מיט א‬ ‫פאר די הונגעריגע אידן‪ ,‬הונדערטער אלמנות און‬ ‫געוואלדיגע דביקות און השתפכות הנפש‪.‬‬ ‫יתומים האט דער צדיק אויס געהאלטן און ארויס‬ ‫געהאלפן מיט וואס ער האט נאר געקענט‪ ,‬און‬ ‫ער האט די אלע יארן משפיע געווען אויף די‬ ‫אפילו ווען עס איז נישט געווען קיין געלט מער צו‬ ‫חסידים צו עוסק זיין בתורה מיט אן התמדה רבה‪,‬‬ ‫העלפן‪ ,‬האט דער צדיק אריין געלייגט גרויסע‬ ‫זיינע דברי תורה איז געווען מיט א געוואלדיגע‬ ‫כוחות צו העלפן די צובראכענע אידן‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫ברען און א אש קודש‪ ,‬זיינע חידושים זענען געווען‬ ‫פרעזענליך אפ געגעבן מיט די קראנקע און‬ ‫כמעין המתגבר און ער האט מחדש געווען‬ ‫שוואכע אידן פון שטאט מיט א מסירת נפש‪.‬‬ ‫חידושים נפלאים בכל התורה‪ ,‬און זיינע ווערטער‬ ‫וואס זענען געווען מיט א אמת און קדושה‪ ,‬האבן‬ ‫ליידער צופרי אינעם טאג כ"ט אלול בשנת‬ ‫איבער גענומען יעדן איד און מעורר געווען אידן‬ ‫תש"ב ערב ראש השנה תש"ג‪ ,‬האט מען די גאנצע‬ ‫צו תשובה און תיקן המעשים‪ ,‬ורבים השיב מעון‪.‬‬ ‫שטאט ארויס געפירט פון שטאט‪ ,‬און דארט אויפן‬ ‫פעלד האבן די רשעים ימ"ש אומגעברענגט‬ ‫גרויסע געלטער האט דער צדיק צוזאמען‬ ‫טויזענטער אידישע קינדער ובתוכם דעם צדיק‬ ‫געשטעלט פאר די תלמיד תורת און ישיבות וואס‬ ‫‪90‬‬ ‫געזונט געווארן‪ ,‬האט ער געבעטן מען זאל שיקן א‬ ‫וקדוש רבי משה מסטאלין זי"ע הי"ד און זיין‬ ‫טעלעגראם און אים מזכיר זיין אין שינאווא און אויך‬ ‫רעבעצין צוזאמען מיט זיינע קינדער הגה"ק רבי‬ ‫קיין בעלזא‪ ,‬און אויך זאל מען שיקן קיין סטאלין צום‬ ‫נחום שלמה מקאזניץ זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬בנו הרה"ק רבי‬ ‫צדיק רבי משה מסטאלין זי"ע‪.‬‬ ‫דוד זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬בנו הרה"ק רבי אהרן זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬בתו‬ ‫האט אים דער דר‪ ,‬לעפקאוויטש געפרעגט‪ ,‬ווער‬ ‫הצדקת חי' שרה ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬און מיט דעם איז‬ ‫איז דער רבי משה פערלאוי פון סטאלין‪ ,‬האט דער‬ ‫ליידער נישט איבער געבליבן קיין זכר פון דעם‬ ‫צדיק רבי שאול בראך געזאגט‪ ,‬קודם שיק דעם‬ ‫צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫טעלעגראם און איך וועל דיר נאכדעם זאגן ווער דאס‬ ‫ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם‬ ‫איז‪ ,‬דעם קומענדיגע טאג איז צוריק געקומען א‬ ‫עדי עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו‬ ‫מכתב ברכה מיט א רפואה שלימה פון סטאלין פון רבי‬ ‫שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א‪.‬‬ ‫משה זי"ע‪ ,‬האט דער דר‪ ,‬לעפקאוויטש געפרעגט‬ ‫דעם קאשויער רב זי"ע‪ ,‬ווער איז דאס דער רבי משה‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫מסטאלין‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער קאשויער רב זי"ע אים‬ ‫מעשיות‬ ‫געזאגט‪ ,‬דער איז די צדיק הדור‪ ,‬און ער האט אים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געווען אין‬ ‫ווערט דערציילט אויף דעם צדיק וקדוש רבי‬ ‫קארלסבאד‪ ,‬און איך בין איינגעשטאנען אין א גאסט‬ ‫משה מסטאלין זי"ע לגבי זיין געוואלדיגע צדקת און‬ ‫הויז ביים עק פון שטאט‪ ,‬און איך האב געפרעגט פון‬ ‫זיין מדריגה אין צדקה וחסד וואס איז געווען פלאי‬ ‫דעם גאסט געבער‪ ,‬אויב עס איז דא נאך רבנים דא אין‬ ‫פלאים שוין פון אלס קינד‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז אין‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫חצר פון סטאלין איז געווען א באשטימטע פלאץ‪ ,‬ווי‬ ‫מען האט געהאלטן די האלץ צו הייצן דעם אויווען‬ ‫האט ער מיר געזאגט בזה"ל‪" ,‬עס איז דא אן‬ ‫ווינטער אינעם שטוב פונעם צדיק רבי ישראל‬ ‫איטערסאנטער איד‪ ,‬וואס במשך דעם גאנצן טאג זיצט‬ ‫היניקא מסטאלין זי"ע‪ ,‬האט זיך געמאכט איין יאר‪ ,‬אז‬ ‫ער אין זיין שטוב‪ ,‬און גייט נישט ארויס‪ ,‬אבער ביי‬ ‫די שטוב מענטשן ביים רבין האבן געזען‪ ,‬אז פון די‬ ‫חצות לילה גייט ער ארויס פון שטוב פאר בערך דריי‬ ‫האלץ פעילט יעדע נאכט גרויסע סכומים‪ ,‬און זיי‬ ‫שעה‪ ,‬און דאן קומט ער צוריק צו זיין שטוב און‬ ‫האבן נישט געוויסט ווי דאס האלץ איז אהין‬ ‫שפארט זיך איין"‪ ,‬דערציילט דער קאשויער רב זי"ע‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫ווייטער‪ ,‬אז ער איז דעם איד נאך געגאנגען איין נאכט‪,‬‬ ‫און האט מיט אים געשמיעסט פאר א שטיק צייט אין‬ ‫האבן זיי איין נאכט געשטעלט איינע פון די‬ ‫עניינים‪ ,‬און נאכן שמיעס האט ער געזען‪ ,‬אז דער איז‬ ‫שטוב מענטשן‪ ,‬אז ער זאל קוקען ווער עס נעמט‬ ‫די צדיק הדור‪ ,‬און דאס איז געווען דער רבי משה‬ ‫האלץ פון דארט‪ ,‬האט דער איד געזען‪ ,‬ווי שפעט‬ ‫מסטאלין זי"ע‪.‬‬ ‫אינמיטן די נאכט‪ ,‬קומט אריין דער קליינער זון פונעם‬ ‫•••‬ ‫רבין דער משה‪ ,‬און נעמט אויף די אקסלן א גאנצע‬ ‫אין ספר בית אהרן וישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫פאק מיט האלץ‪ ,‬און ער גייט אריבער צו איינע פון די‬ ‫ביים אויסבראך פונעם חורבן אייראפע‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫ארימע שטובער פון שטאט‪ ,‬און ער דערלאנגט פאר‬ ‫צדיק רבי משה מסטאלין זי"ע געפונען אין סטאלין‬ ‫זיי דאס גאנצע האלץ‪ ,‬און אזוי האט דער קינד געטון‬ ‫צווישן זיינע חסידים און שטאטס‪-‬לייט‪ ,‬פארשידענע‬ ‫פאר אפאר ארימע הייזער פון שטאט‪ ,‬ווען דער‬ ‫מענטשן האבן פרובירט אים צו באזארגן מיט פאלשע‬ ‫טאטע האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער ארויס געוויזן זיין‬ ‫פאפירן און מעגלעכקייטן צו אנטלויפן‪ ,‬אבער ער‬ ‫געוואלדיגע התפעלות פון א השגה פון א קינד אין‬ ‫האט בשום אופן נישט מסכים געווען איבערצולאזן‬ ‫מצוות צדקה וחסד און זיין געוואלדיגע רחמנות אויף‬ ‫די אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫די עניים פון שטאט‪ ,‬אפילו זייענדיג נאך גאר יונג דאן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין יענעם ביטערן ערב ראש השנה תש"ב )כ"ט‬ ‫הרה"ג רבי ישראל דוד נייוואנער ז"ל האט‬ ‫אלול(‪ ,‬ווען די נאצישע רשעים ימ"ש האבן געטריבן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער דר‪ ,‬לעפקאוויטש ע"ה האט אים‬ ‫די טויזנטער אידן פון סטאלינער געטא צום וואלד‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען דער דאקטאר פאר‬ ‫'גלינקע'‪ ,‬איז דער רבי געגאנגען פאראויס מיט אן‬ ‫הרה"ק רבי שאול בראך בעל שאול שאל מקאשוי זי"ע‪,‬‬ ‫אויסערארדנטליכע רואיגקייט און גבורת הנפש‪,‬‬ ‫איינמאל איז דער קאשויער רב זי"ע זייער נישט‬ ‫‪91‬‬ ‫און דערלאנגט א שטיקל שיריים )א שטיק‬ ‫עדות האבן דערציילט‪ ,‬אז אויפן גאנצן וועג האט ער‬ ‫פירות‪/‬חלה( און געזאגט‪" ,‬גיי צוריק אין געשעפט‪,‬‬ ‫מחזק געווען די צובראכענע אידן‪ ,‬גערעדט צו זיי‬ ‫זאלסט נישט לאזן די טיר פארמאכט‪ ,‬און דער‬ ‫וועגן מסירות נפש און קידוש השם‪ ,‬און געפאדערט‬ ‫אייבערשטער וועט העלפן מען וועט זען ניסים"‪,‬‬ ‫מען זאל מקבל זיין די גזירה מיט אהבה און ריינע‬ ‫עטליכע טעג דערויף איז אנגעקומען א גרויסער‬ ‫מחשבות‪ ,‬ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם‬ ‫סוחר פון א שכינות'דיגע שטאט וואס האט פלוצלונג‬ ‫בשעת ער האט געזאגט קריאת שמע מיט א‬ ‫געדארפט א ריזיגע סחורה‪-‬באשטעלונג פון איר‬ ‫ברענענדיגער דבקות‪.‬‬ ‫געשעפט‪ ,‬און ביז א קורצער צייט האט זי באצאלט‬ ‫•••‬ ‫אלע חובות און חתונה געמאכט אירע קינדער מיט א‬ ‫אינעם קונטרס זכרונות חסידים ווערט‬ ‫ברייטקייט‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז כאטש דער צדיק רבי משה מסטאלין‬ ‫•••‬ ‫זי"ע איז געווען דער ממלא מקום אין דער אלטער‬ ‫אין קובץ בית אהרן וישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫שטאט סטאלין‪ ,‬און פילע הונדערטער חסידים זענען‬ ‫א חסידישער איד פון די ארומיגע דערפער לעבן‬ ‫געפארן צו אים‪ ,‬האט ער זיך שטענדיג געהאלטן‬ ‫סטאלין איז געקומען צולויפן אינמיטן דער נאכט צום‬ ‫קליין און זיך מיט א אמת'דיגקייט מבטל געווען פאר‬ ‫הויף מיט א קוויטל‪ ,‬אז זיין קינד ליגט אין שפיטאל‬ ‫יעדן איד ובפרט פאר די גדולי הדור‪.‬‬ ‫מיט א הויכן פיבער און די דאקטוירים האבן שוין‬ ‫אויפגעגעבן האפענונג אויף זיין לעבן‪.‬‬ ‫ווען זיין עלטערער ברודער‪ ,‬הרה"ק רבי אברהם‬ ‫אלימלך מקארלין זי"ע‪ ,‬פלעגט קומען אויף באזוך קיין‬ ‫דער צדיק רבי משה'לע איז אריין אין זיין חדר‬ ‫סטאלין אדער ווען זיי האבן זיך געטראפן‪ ,‬האט רבי‬ ‫מיוחד‪ ,‬האט געזאגט עטליכע קאפיטלעך תהלים‪ ,‬און‬ ‫משה'לע זיך געפירט ווי א פשוט'ער חסיד פאר זיין‬ ‫איז ארויסגעקומען מיט א שמייכל און געזאגט מיט א‬ ‫ברודער‪ ,‬ער האט אים אפגעגעבן דעם גאנצן כבוד‪,‬‬ ‫פעסטע שטימע‪" ,‬גיי אהיים מיט שלום‪ ,‬דער קינד איז‬ ‫אים געלאזט פירן די טישן‪ ,‬און זיך אונטערגעווארפן‬ ‫שוין איבערגעקומען דעם שווערן קריזיס‪ ,‬ער וועט‬ ‫אונטער זיין הנהגה מיט א געוואלדיגע אהבת אחים‬ ‫נאך לעבן און לערנען תורה"‪ ,‬ווען דער פאטער איז‬ ‫און בטול‪.‬‬ ‫אנגעקומען אין שפיטאל‪ ,‬האבן די דאקטוירים מיט‬ ‫•••‬ ‫אים מיטגעטיילט מיט גרויס וואונדער‪ ,‬אז גענוי אין‬ ‫אינעם ספר בית אהרן וישראל ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫יענע מינוט ווען דער רבי האט געזאגט די ווערטער‪,‬‬ ‫אז כאטש דער צדיק רבי משה מסטאלין זי"ע איז‬ ‫האט זיך דער פיבער פלוצלונג געבראכן און דאס‬ ‫געווען פארנומען מיט הונדערטער מענטשן וואס‬ ‫קינד איז געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫זענען געקומען נאך אן עצה און ברכה‪ ,‬פלעגט ער זיך‬ ‫•••‬ ‫שעות לאנג פארשליסן אין זיין חדר מיוחד צו לערנען‬ ‫אינעם קונטרס משכנות הרועים ווערט‬ ‫און עוסק זיין אין תורת הנסתר און עבודת הלב‪ ,‬די‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז עס איז געווען א פאל ווען א נגיד פון‬ ‫שטוב‪-‬מענטשן האבן געוואוסט‪ ,‬אז אין די שעות‬ ‫פינסק איז געקומען צום רבי'ן איבער א שידוך פאר‬ ‫טאר מען אים נישט שטערן פאר קיין שום זאך אויף‬ ‫זיין טאכטער מיט א בחור וואס מען האט גערעדט‬ ‫דער וועלט‪ ,‬ווייל ער איז געווען דעמאלט אינגאנצן‬ ‫גאר גרויסע זאכן אויף אים‪ ,‬אלע צדדים האבן שוין‬ ‫דבוק אין עולמות עליונים אין א מצב פון הפשטת‬ ‫געהאלטן ביים שליסן דעם שידוך‪ ,‬אבער דער פאטער‬ ‫הגשמיות‪.‬‬ ‫איז געקומען נעמען די ברכה פונעם רבי'ן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין זכרונות חסידים ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינע‬ ‫ווי נאר דער רבי האט אנגעקוקט דאס קוויטל‪,‬‬ ‫פון די באקאנטע עובדות אין סטאלין איז געווען מיט‬ ‫האט ער געזאגט מיט ערנסטקייט‪" ,‬דער שידוך איז‬ ‫אן אלמנה‪ ,‬אן עקרת הבית מיט יתומים‪ ,‬וואס האט‬ ‫נישט פאר אייך‪ ,‬קוקט גוט נאך ווער ער איז באמת"‪,‬‬ ‫געפירט א קליינע געשעפט פאר פרנסה‪ ,‬און איז‬ ‫דער מחותן איז געווען ערשטוינט‪ ,‬אבער צוליב דער‬ ‫איינמאל געקומען צום רבי'ן מיט ביטערע בכיות אז‬ ‫אמונת חכמים האט ער אנגעהויבן נאכפארשן טיפער‪,‬‬ ‫איר גאנצע פרנסה פאלט צוזאם‪ ,‬די בעלי חובות‬ ‫און עס איז אויפגעדעקט געווארן אז דער בחור איז‬ ‫ווארפן איר ארויס און זי האט נישט מיט וואס צו‬ ‫געווען גאר ווייט פון אידישקייט און האט באהאלטן‬ ‫קויפן ברויט פאר די קינדער‪.‬‬ ‫זיין אמת'ן פרצוף‪ ,‬דער איד איז צוריקגעקומען‬ ‫באדאנקען דעם רבי'ן פאר'ן ראטעווען זיין גאנצן דור‪.‬‬ ‫דער רבי האט איר אויסגעהערט מיט גרויס‬ ‫מיטגעפיל און רחמנות‪ ,‬און האט איר אנגעוואונטשן‬ ‫‪92‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב רוקח מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫יארצייט א' דראש השנה‬ ‫האט דעם צדיק שטארק מכבד געווען‪ ,‬און די‬ ‫חסידי בעלזא האבן דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר ב"ר אברהם יהושע העשיל‬ ‫בעלזא רב האט דעם צדיק כמה פעמים ארויס‬ ‫זי"ע‪ ,‬מקאפיטשיניץ‬ ‫באגלייט ביזן טיר‪ ,‬ווען זיי האבן זיך געזעגנט‪ ,‬וואס‬ ‫דאס האט דער הייליגער בעלזא רב כמעט פאר‬ ‫קיינעם נישט געטון‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט זינקוב‪ ,‬כ"א כסלו בשנת‬ ‫תרכ"ב‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫צו זיין טאטע הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל‬ ‫גיטל ע"ה‪,‬‬ ‫בעל אור יהושע ממעזיבוז זי"ע‪,‬‬ ‫בת דודו הרה"ק רבי מרדכי שרגא פייבוש‬ ‫בן הרה"ק רבי משולם זוסיא מזינקוב זי"ע‪,‬‬ ‫פריעדמאן מהוסיאטין זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי ישראל פריעדמאן מרוז'ין זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב‬ ‫בן הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע‪,‬‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת לאה רחל‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי שלום יוסף פריעדמאן מסדיגורא‬ ‫נאך די חתונה איז דער צדיק געבליבן וואוינען‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫נעבן זיין גרויסן שווער‪ ,‬דארט האט דער צדיק‬ ‫בן הרה"ק רבי ישראל פריעדמאן מרוז'ין זי"ע‪,‬‬ ‫עוסק געווען בתורה ועבודת השם מיט א‬ ‫בן הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגע קדושה און התמדה‪ ,‬ער איז שוין דאן‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע‪,‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א גדול בתורה און א איש‬ ‫בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש‬ ‫קדוש מאוד‪ ,‬אידן יראים ושלימים האבן זיך שוין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫דאן מדבק געווען אין דעם צדיק און געקומען מיט‬ ‫האלטן זיין עבודת השם‪ ,‬וואס איז געווען מיט א‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א עובד‬ ‫אש קודש און א געוואלדיגע התלהבות דקדושה‪.‬‬ ‫השם נפלא‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א גדול‬ ‫וחריף עצום און א למדן נפלא בתורה‪ ,‬ער האט‬ ‫כ"ב אייר בשנת תרנ"ד איז זיין גרויסע שווער‬ ‫געהאט א גאר שטארקע קשר מיט אסאך פון די‬ ‫מהוסיאטין נסתלק געווארן‪ ,‬און וויבאלד דער‬ ‫צדיקי הדור וואס האבן מעיד געווען אויף דעם‬ ‫צדיק רבי יצחק מאיר זי"ע האט ביז דאן בשום אופן‬ ‫צדיק'ס עבודת השם און קדושה‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫נישט געוואלט נעמען קיין רבנות‪ ,‬האבן אבער דאן‬ ‫זיין גאנץ לעבן עוסק געווען בצדקה וחסד אויף‬ ‫גרויסע שטעט געבעטן דעם צדיק‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫גאר א געהויבענע מדרגה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫קומען דינען אלס רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬אבער דער‬ ‫אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫צדיק האט נישט געוואלט נעמען קיין רבנות‪,‬‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪ ,‬טויזענטער אידן יראים‬ ‫אבער נאכן זיך דורך רעדן מיט זיין רבי דער‬ ‫ושלימים האבן זיך מדבק געווען אין דעם צדיק‪ ,‬און‬ ‫הייליגער צדיק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע‪,‬‬ ‫זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם‬ ‫האט זיין רבי געווארפן גורל‪ ,‬און דאן האט זיין רבי‬ ‫צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫ר' דוד משה געזאגט בזה"ל‪" ,‬מזל טוב‬ ‫קופיטשניצער רבי"‪ ,‬און דאן האט דער צדיק‬ ‫דער צדיק האט געהאט א קשר מיט רוב צדיקי‬ ‫אנגענומען דאס רבנות אין שטאט קאפיטשניץ‪.‬‬ ‫דורו און דער צדיק האט זיך אסאך מסתופף געווען‬ ‫בצלו פון די צדיקי הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫פאר קרוב צו ‪ 40‬יאר האט דער צדיק געדינט‬ ‫אלס רב אין שטאט קאפיטשניץ‪ ,‬דארט האט דער‬ ‫דודו הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע‪,‬‬ ‫צדיק משפיע געווען תורה ועבודת השם פאר אידן‬ ‫הגה"ק רבי שבתי שעפטיל ווייס אב"ד שימאני זי"ע‪.‬‬ ‫‪93‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫אין די טויזענטער‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫עובד השם נפלא‪ ,‬ער האט זיך זיין גאנץ לעבן מוסר‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫נפש געווען פאר יעדע הלכה און מנהג וואס מען‬ ‫משה מרדכי העשיל ממעזיבוז ווארשה זי"ע‪,‬‬ ‫האט מקבל געווען מדורות הראשונים‪ ,‬גאר שנעל‬ ‫הרה"ק רבי משה זי"ע‪,‬‬ ‫איז דער צדיק מפורסם געווארן אלס א גרויסע‬ ‫הרה"ק רבי שלום יוסף זי"ע‪,‬‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬טויזענטער אידן זענען‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי שרגא זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש‪ ,‬און‬ ‫ישראל פריעדמאן מבויאן לייפציג זי"ע‪,‬‬ ‫געקומען פאר ברכות‪ ,‬און זענען געהאלפן געווארן‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת בלומא רייזיל ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫מיט ישועות חוץ לדרך הטבע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יעקב פריעדמאן בעל אביר‬ ‫יעקב מסדיגורא זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק וקדוש איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת חוה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫איש קדוש מאוד און א עובד השם במסירת נפש‬ ‫רבי אליעזר האגער בעל דמשק אליעזר מוויזניץ‬ ‫ממש‪ ,‬אבער גאר גרויס איז דער צדיק געווען אין‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫מידת צדקה וחסד‪ ,‬דער צדיק האט אוועק געגעבן‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫יעדע פרוטה פאר צדקה‪ ,‬און פאר זיך האט דער‬ ‫רבי אברהם יהושע העשיל ממעזיבוז טרניפאל‬ ‫צדיק געלעבט א גאר פשוטע לעבן‪ ,‬עס האט זיך‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ביים צדיק געקענט מאכן אז ער האט געלעבט אין‬ ‫א דחקות‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך קיינמאל נישט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים א' דראש השנה בשנת‬ ‫צוריק געהאלטן פון געבן גרויסע געלטער פאר‬ ‫תרצ"ו‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫ארימעלייט‪.‬‬ ‫וויען‪ ,‬דארט ווי עס זענען באהאלטן געווארן די‬ ‫צדיקי לבית רוזין ובתוכם הרה"ק רבי ישראל‬ ‫איינמאל חנוכה צייט האט די רעבעצין‬ ‫מטשורטקוב זי"ע‪.‬‬ ‫געבעטן דעם צדיק‪ ,‬אז מען ברויך האבן נייע צודעק‬ ‫פאר די פענסטער פון זייער שטוב‪ ,‬וואס איז שוין‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געווען אינגאנצן אפגעניצט‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געבעטן פון די רעבעצין‪ ,‬אז זי זאל צו ווארטן ביז‬ ‫נאך פורים‪ ,‬אבער ווען עס איז שוין געקומען ערב‬ ‫פסח און די רעבעצין האט נאכנישט באקומען קיין‬ ‫מעשיות‬ ‫ענטפער פון איר מאן‪ ,‬איז זי אריין געקומען און‬ ‫דערמאנט דעם צדיק‪ ,‬האט דער צדיק געוויזן פאר‬ ‫ווי עס איז באקאנט איז געווען א געוואלדיגע‬ ‫די רעבעצין אויפן טיש‪ ,‬די אלע געלטער וואס ער‬ ‫אהבה און הערצה צווישן דעם צדיק רבי יצחק‬ ‫האט צוזאמען געשטעלט פאר ארימעלייט‪ ,‬און‬ ‫מאיר מקאפיטשניץ זי"ע‪ ,‬און זיין גרויסע מחותן‬ ‫דער צדיק האט געזאגט‪" ,‬דאס זענען מיינע‬ ‫דער הייליגער אהבת ישראל מוויזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫פענסטער צודעק"‪.‬‬ ‫איינמאל ווען די צוויי מחותנים האבן זיך געטראפן‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק מקאפיטשניץ געפרעגט‬ ‫בשנת תרע"ז ביי די ערשטע וועלט מלחמה‪,‬‬ ‫דעם מחותן‪ ,‬וואס טוט דער מחותן‪ ,‬ווען איינער‬ ‫איז דער צדיק אנטלאפן מיט די גאנצע משפחה‬ ‫וואס איז נישט קיין ערליכער איד קומט זיך מזכיר‬ ‫קיין וויען‪ ,‬און דארט איז דער צדיק געבליבן ביז צו‬ ‫זיין ביים מחותן‪.‬‬ ‫זיין הסתלקות‪ ,‬דארט אין וויען האבן זיך גאר אסאך‬ ‫אידן יראים ושלימים און אויך פון די צדיקי הדור‬ ‫ווייל עס איז דאך באוויסט וואס דער הייליגער‬ ‫מדבק געווען אין דעם צדיק‪ ,‬ער האט ארויס‬ ‫באר מים חיים זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז ווען א רשע‬ ‫גערופן א געוואלדיגע הערצה ביי אלע ערליכע‬ ‫רח"ל קומט זיך מזכיר זיין ביי א צדיק‪ ,‬נישט נאר‬ ‫אידן ובתוכם הגה"ק רבי חיים יצחק ירוחם אב"ד‬ ‫העלפט נישט די הזכרה‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬עס‬ ‫אלטשטאט זי"ע וואס פלעגט יעדעס יאר בין כסא‬ ‫קען נאך גורם זיין פאר יענעם אויף שלעכטס‪ ,‬האט‬ ‫לעשור קומען צו דעם צדיק מיט א קוויטל‪.‬‬ ‫‪94‬‬ ‫געווען אין די יארן נאך זיין בר מצוה‪ ,‬איז דאן‬ ‫דער הייליגער אהבת ישראל זי"ע געזאגט פארן‬ ‫געווען גאר שווער צו באקומען שיינע אתרוגים אין‬ ‫מחותן‪ ,‬ביי מיר אין גרויסווארדיין קומען נישט קיין‬ ‫שטאט הוסיאטין דארט ווי זיין צוקונפטיגער‬ ‫נישט ערליכע אידן זיך מזכיר זיין‪ ,‬האט דער‬ ‫שווער רבי מרדכי שרגא זי"ע האט געוואוינט‪,‬‬ ‫הייליגער קאפיטשניצער זי"ע געזאגט‪ ,‬איך האב‬ ‫זענען א קבוצה חשובע חסידים געפארן קיין‬ ‫נישט געמיינט צו זאגן אז מען קומט‪ ,‬נאר איך האב‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬כדי צו קויפן שיינע אתרוגים פארן צדיק‬ ‫געפרעגט וואס די מחותן וואלט ווען געטון‪.‬‬ ‫מהוסיאטין‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער אהבת ישראל זי"ע‬ ‫דארט אין רוסלאנד האבן זיך די קבוצה אויף‬ ‫געפרעגט דעם מחותן‪ ,‬נא זאל דער מחותן זאגן‬ ‫געהאלטן פאר ראש השנה אין שטאט מעזיבוז‪ ,‬און‬ ‫וואס מען טוט אין אזא פאל‪ ,‬האט דער צדיק דער‬ ‫דארט אין מעזיבוז זענען געקומען א גרויסע‬ ‫הייליגער קאפיטשניצער זי"ע‪ ,‬וואס האט געהאט‬ ‫קבוצה אידישע סאלדאטן צו וויילן אויף ראש‬ ‫א געוואלדיגע אהבת ישראל געזאגט פארן מחותן‪,‬‬ ‫השנה‪ ,‬האבן זיי דארט געזעהן ווי דער יונגער בר‬ ‫אין די תורה הקדושה שטייט‪ ,‬ווען אברהם אבינו‬ ‫מצוה בחור יצחק מאיר וואס איז שפעטער געווען‬ ‫ע"ה האט פארשיקט הגר מיט ישמעאל פון שטוב‪,‬‬ ‫דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע‪ ,‬גיבט זיך אפ מיט די‬ ‫איז ישמעאל געווען שטארק דורשטיק‪ ,‬שטייט‬ ‫סאלדאטן און האט זיי צוזאמען געשטעלט די‬ ‫דארט אין די תורה )בראשית כ"א י"ז( כִּ י ָשׁ ַמע‬ ‫צרכי יו"ט‪.‬‬ ‫ֱא‪‬קים ֶאל קוֹל ַהנַּ ַער ַבּ ֲא ֶשׁר הוּא ָשׁם‪.‬‬ ‫ווערט געברענגט פון חז"ל‪ ,‬אז די מלאכי‬ ‫שפעטער ווען די חשובע חסידים זענען צוריק‬ ‫השרת האבן געזאגט פארן רבוש"ע‪ ,‬דער וואס זיינע‬ ‫געקומען קיין הוסיאטין מיט די אתרוגים פאר‬ ‫קינדער )די ישמעאלים( וועלן יארן שפעטער לאזן‬ ‫זייער רבין‪ ,‬האבן זיי געזאגט פארן רבין רבי מרדכי‬ ‫דיינע קינדער די אידן אויסגיין פאר דארשט‪ ,‬פאר‬ ‫שרגא פייבוש מהוסיאטין זי"ע‪ ,‬צו מיר האבן‬ ‫אים ברענגסטו א ברין וואסער דורך א נס‪ ,‬האט דער‬ ‫געברענגט א שיינעם אתרוג א הדר פארן רבין אויף‬ ‫גרויסער באשעפער געזאגט פאר די מלאכים‪,‬‬ ‫יו"ט‪ ,‬ווייסן מיר נישט‪ ,‬אבער א חתן א פרי עץ הדר‬ ‫יעצט אויף די מינוט איז ער א צדיק אדער א רשע‪,‬‬ ‫האבן מיר דארט געטראפן פארן רבין'ס טאכטער‬ ‫האבן די מלאכים געזאגט‪ ,‬יעצט איז ער טאקע א‬ ‫גיטל‪ ,‬און טאקע נישט לאנג נאכדעם האט דער‬ ‫צדיק‪ ,‬האט דער באשעפער געזאגט פאר די‬ ‫צדיק מהוסיאטין געשלאסן שידוך מיטן טאכטער‬ ‫מלאכים‪ַ ,‬בּ ֲא ֶשׁר הוּא ָשׁם‪ ,‬איך קוק נאר ווי אזוי ער‬ ‫צו דעם בחור דער צדיק רבי יצחק מאיר זי"ע‪.‬‬ ‫איז יעצט‪ ,‬און יעצט איז ער א צדיק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער איידעם הרה"ק רבי אליעזר‬ ‫פירט אויס דער הייליגער צדיק רבי יצחק‬ ‫האגער בעל דמשק אליעזר מוויזניץ זי"ע האט‬ ‫מאיר מקאפיטשניץ זי"ע‪ ,‬ווען א איד וואס פירט זיך‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די שווער איז געווען מפורסם אלס‬ ‫ליידער נישט אויף ווי עס ברויך צו זיין קומט צו‬ ‫א בעל מופת גדול באופן גלוי וואס מען האט ממש‬ ‫מיר‪ ,‬ווארט ער דאך אין די פאר‪-‬צומער פאר א‬ ‫נישט געזעהן ביי צדיקים בדורו‪ ,‬און דער איידעם‬ ‫לאנגע צייט ביז ער קען אריין קומען‪ ,‬און בשעת ער‬ ‫האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער שווער האט זוכה געווען‬ ‫ווארט דארט קומט דאך זיכער אריין א מחשבה ביי‬ ‫צו דעם כוח‪ ,‬צוליב זיין געוואלדיגע מידת צדקה‬ ‫אים אין מוח און א הרהר תשובה וואס דאס האט‬ ‫וחסד וואס ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען‬ ‫דאך אים געברענגט צו מיר‪ ,‬ווייל באמת ווייסט‬ ‫מיט א מסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫דאך יעדער איד אז מען ברויך זיך פירן ערליך‪ ,‬און‬ ‫טאקע אויף יענעם הרהר תשובה פועל איך א ישועה‬ ‫און דער איידעם האט דערציילט‪ ,‬אז בעפאר‬ ‫פאר דעם איד‪ ,‬דער הייליגער מחותן דער אהבת‬ ‫די ערשטע וועלט מלחמה זענען רוב צדיקים לבית‬ ‫ישראל איז שטארק נתפעל געווארן פון דעם‪ ,‬און‬ ‫רוזין כמעט נישט ארום געפארן צו פרעמדע‬ ‫ער האט ארום גענומען דעם מחותן און געקישט‪.‬‬ ‫שטעט‪ ,‬נאר יעדער איז געווען ביי זיך אין שטאט‬ ‫•••‬ ‫און דארט געפירט רבנות‪ ,‬אבער דער שווער דער‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫הייליגער קאפיטשניצער זי"ע איז אסאך ארום‬ ‫צדיק רבי יצחק מאיר מקאפיטשניץ זי"ע איז נאך‬ ‫‪95‬‬ ‫קומען צו מיר‪ ,‬דער טאטע האט פראבירט צו זאגן‬ ‫געפארן צו שטעט‪ ,‬און אסאך אידן זענען געקומען‬ ‫פארן רבין‪ ,‬אז ער איז זיכער אז דער בחור וועט‬ ‫מיט קוויטלעך און פדיונות צום שווער‪ ,‬אבער ווען‬ ‫נישט מסכים זיין צו קומען‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫דער שווער איז אנגעקומען צוריק אהיים‪ ,‬האט ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מען זאל זאגן פארן בחור‪ ,‬אז די רבי‬ ‫שוין נישט געהאט אפילו א פרוטה פון די אלע‬ ‫האט געהייסן ער זאל קומען‪ ,‬לפלא האט דער‬ ‫פדיונות‪ ,‬ווייל ער האט אויפן וועג שוין פארטיילט‬ ‫טאטע גע'פועל'ט ביים בחור אז ער זאל אריבער‬ ‫אלעס פאר צדקה‪.‬‬ ‫קומען צום צדיק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען‬ ‫אזוי ווי דער בחור איז אנגעקומען צום צדיק‬ ‫קאפיטשניצער צדיק זי"ע איז געווען הרה"ח ר'‬ ‫אין שטוב‪ ,‬האט ער גלייך געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז‬ ‫משה פלגמאן ע"ה‪ ,‬איין טאג איז די פרוי פון דעם ר'‬ ‫אויב די רבי וועט פראבירן צו רעדן צו אים סיי וואס‬ ‫משה זייער נישט געזונט געווארן‪ ,‬און דער‬ ‫איבער חתונה האבן מיט די גויטע‪ ,‬וועט ער גלייך‬ ‫דאקטאר האט געזאגט‪ ,‬אז מען וועט ברויכן מאכן‬ ‫ארויס גיין‪ ,‬האט דער צדיק אנגעהויבן רעדן מיטן‬ ‫א שווערע אפעראציע‪ ,‬איז דער חסיד גלייך‬ ‫בחור סתם וועלטליכע זאכן‪ ,‬אינמיטן האט דער‬ ‫אריבער צום רבין און מזכיר געווען זיין פרוי‪ ,‬האט‬ ‫צדיק געפרעגט דעם בחור‪ ,‬די האלטס טאקע אז עס‬ ‫דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע געזאגט‪ ,‬ר' משה‪,‬‬ ‫איז נישט דא קיין ערליכע אידישע פרוי וואס זאל‬ ‫דאס געלט וואס איר ווילט געבן פארן דאקטאר פאר‬ ‫מסכים זיין צו חתונה האבן מיט דיר‪ ,‬גלייך האט זיך‬ ‫די אפעראציע‪ ,‬געט דאס מיר פאר צדקה און איך‬ ‫דער בחור אויף געשטעלט מיט כעס און געזאגט‪,‬‬ ‫וועל מאכן די אפעראציע‪.‬‬ ‫"גלייבט מיר‪ ,‬אפילו משה רבינו וועט קומען מיר‬ ‫זאגן‪ ,‬אז איך זאל נישט מיט איר חתונה האבן‪ ,‬וועל‬ ‫דער חסיד מיט זיין גרויס אמונת צדיקים האט‬ ‫איך אויך נישט צו הערן"‪.‬‬ ‫גלייך אהין געגעבן דאס גאנצע געלט‪ ,‬און דאן האט‬ ‫דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע גענומען א פאפיר‬ ‫דער צדיק האט געהייסן פארן בחור אז ער זאל‬ ‫מיט א שערל‪ ,‬און דער צדיק האט געשניטן אויף‬ ‫זיך צוריק אראפזעצן‪ ,‬און דער צדיק האט ווייטער‬ ‫אפאר פלעצער אויפן פאפיר‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫גערעדט מיטן בחור וועלטליכע זאכן‪ ,‬דאן האט‬ ‫געזאגט פארן חסיד‪ ,‬די אפעראציע איז ב"ה‬ ‫דער צדיק געפרעגט פונעם בחור‪ ,‬זאג נאר די‬ ‫געלונגען‪ ,‬דיין פרוי איז שוין געזונט‪ ,‬לפלא גלייך‬ ‫רייכירסט‪ ,‬האט דער בחור געזאגט אז יא‪ ,‬האט דער‬ ‫נאכדעם איז זיין פרוי טאקע אינגאנצן געזונט‬ ‫צדיק געפרעגט פארוואס רייכירסט די נישט‪ ,‬האט‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫דער בחור געזאגט‪ ,‬אז ער האט נישט קיין שטויב‬ ‫•••‬ ‫מיט וואס צו רייכירען‪ ,‬האט דער צדיק אים אהין‬ ‫מען דערציילט א מעשה נורא וואס האט‬ ‫געגעבן שטויב און פאפיר צו מאכן א צוגאר‪ ,‬קודם‬ ‫פאסירט ביים צדיק וקדוש רבי יצחק מאיר‬ ‫האט דער בחור נישט געוואלט צוליב כבוד פונעם‬ ‫מקאפיטשניץ זי"ע‪ ,‬איינמאל איז א איד א ירא‬ ‫רבין‪ ,‬אבער דער צדיק האט אים געזאגט אז ער‬ ‫שמים און א גרויסער עושר א חסיד פונעם שווער‬ ‫הייסט אים מאכן א צוגאר‪.‬‬ ‫רבי מרדכי שרגא מהוסיאטין זי"ע געקומען צום‬ ‫איידעם דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫דאן האט דער צדיק גענומען א צוגאר און אויך‬ ‫חסיד האט זיך אויסגערעדט צום צדיק‪ ,‬אז ער האט‬ ‫דער בחור‪ ,‬און דער צדיק האט אהין געגעבן‬ ‫א בחור א בן יחיד וואס איז א תלמיד חכם און ער‬ ‫שוועבעלעך אז דער בחור זאל אנצינדן זיין צוגאר‪,‬‬ ‫לערנט מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫אבער יעדע שוועבל וואס דער בחור האט‬ ‫איז אים אריין א שגעון‪ ,‬אז ער וויל רח"ל חתונה‬ ‫פראבירט האט זיך גלייך פארלאשן‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫האבן מיט א גויטע‪ ,‬און דער טאטע האט זייער‬ ‫צדיק מקאפיטשניץ זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬די בוסט‬ ‫געוויינט צום רבין‪ ,‬אז ער זאל אים העלפן מיט די‬ ‫א שלומאזליק‪ ,‬גיב מיר וועל איך דיר ווייזן ווי אזוי‬ ‫צרה‪.‬‬ ‫מען צינד אן"‪ ,‬און דער צדיק האט גלייך אנגעצינדן‬ ‫דעם צוגאר‪ ,‬און די גאנצע צייט וואס ביידע‪ ,‬דער‬ ‫האט דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע געזאגט‬ ‫צדיק און דער בחור האבן גערייכירט‪ ,‬האט דער‬ ‫פארן חסיד‪ ,‬בעט דיין בחור אז ער זאל אריבער‬ ‫‪96‬‬ ‫דארט אונטערן געשעפט איז געווען א אוצר‬ ‫צדיק גארנישט גערעדט‪ ,‬נאכן ענדיגען רייכערין‬ ‫פאר תבואה‪ ,‬און וויבאלד די געשעפט איז געווען‬ ‫האט דער צדיק געזאגט פארן בחור בזה"ל‪" ,‬נא‪,‬‬ ‫פארשלאסן פאר א לאנגע צייט‪ ,‬האבן זיך אריין‬ ‫זעסט ווי אזוי מען צינד"‪ ,‬און דאן האט דער צדיק‬ ‫געכאפט א מחנה מייזן ביי די תבואה‪ ,‬און האבן זיך‬ ‫געזאגט פארן טאטן‪ ,‬איר קענט שוין אהיים פארן‪.‬‬ ‫אויך אריין געכאפט אינעם געשעפט פון די צוויי‬ ‫שותפים‪.‬‬ ‫לפלא אזוי ווי זיי זענען אנגעקומען צוריק‬ ‫אהיים‪ ,‬זענען זיי געווואר געווארן‪ ,‬אז א שרעקליכע‬ ‫די מייזן האבן צעריסן אלע פאפירן אינעם‬ ‫פייער האט אויס געבראכן אינעם שטוב פון די‬ ‫געשעפט‪ ,‬און די חברה האבן שוין נישט געהאט‬ ‫גויטע‪ ,‬און די גאנצע שטוב צוזאמען מיטן גויטע‬ ‫וואס אפילו צו איבער קוקען‪ ,‬און האבן געמיזט‬ ‫זענען פארברענט געווארן‪ ,‬דאן האט דער בחור‬ ‫לאזן די שותפים ווייטער מיט זייער געשעפט‪ ,‬דאן‬ ‫שוין געזען די הייליגע אויגן פונעם רבין‪ ,‬און ער איז‬ ‫האבן די חסידים גאר גוט פארשטאנען וואס די רבי‬ ‫גלייך צוריק געפארן מיטן טאטן צום רבין‪ ,‬און מיט‬ ‫האט געזאגט"‪" ,‬השי"ת וועט העלפן אז זיי וועלן‬ ‫טרערן האט דער בחור געבעטן דעם רבין‪ ,‬אז ער‬ ‫גארנישט טרעפן"‪.‬‬ ‫זאל אים געבן א דרך תשובה פאר דעם וואס ער‬ ‫•••‬ ‫האט נאר געוואלט חתונה האבן מיט א גויטע רח"ל‪,‬‬ ‫הרה"ח ר' אברהם שרייבער ע"ה וואס האט‬ ‫דאס איז געווען די גרויסע כוח פונעם צדיק‪ ,‬אז‬ ‫געוואוינט אין וויען האט דערציילט‪ ,‬אז איין טאג‬ ‫מיט א צוגאר ביי זיך אין שטוב האט ער אוועק‬ ‫האט פאסירט ביי זיינס א קרוב‪ ,‬אז א עלטערע‬ ‫געלייגט די גויטע‪ ,‬און געברענגט א הרהר תשובה‬ ‫טאכטער וואס איז שוין געווען א כלה‪ ,‬איז ליידער‬ ‫פאר דעם בחור‪.‬‬ ‫אראפ פון זינען רח"ל‪ ,‬די טאטע האט אויס געגעבן‬ ‫•••‬ ‫א גרויסע סכום געלט און געלאפן צו די גרעסטע‬ ‫צוויי חסידים פונעם צדיק מקאפיטשניץ זי"ע‪,‬‬ ‫דאקטורים צו זעהן וואס מען קען העלפן פאר זיין‬ ‫האבן נאך די ערשטע וועלט מלחמה אויף געמאכט‬ ‫טאכטער‪ ,‬אבער אלע דאקטורים האבן אויף‬ ‫א געשעפט אין וויען בשותפות‪ ,‬איין טאג איז אריין‬ ‫געהויבן די הענט און געזאגט‪ ,‬אז מען קען די מיידל‬ ‫א מסירה אויף זיי ביי די ממשלה אז זיי טיען זאכן‬ ‫נישט העלפן‪.‬‬ ‫קעגן געזעץ‪ ,‬און די פאליציי האבן פארמאכט דעם‬ ‫געשעפט‪ ,‬און האבן געוואלט איבער קוקען אלע‬ ‫זיינע נאנטע האבן אים גע'עצה'ט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫ביכער‪ ,‬אבער וויבאלד זיי האבן נישט געהאט‬ ‫אריין גיין צום צדיק רבי יצחק מאיר מקאפיטשניץ‬ ‫אזויפיל צייט דאס דורך צו קוקען‪ ,‬האבן זיי‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער זאל מזכיר זיין דעם טאכטער און ער‬ ‫געוואלט נעמען הילף פון אנדערע רואה חשבונות‬ ‫וועט איר זיכער קענען העלפן‪ ,‬דער טאטע וואס‬ ‫וואס זאלן דורך קוקען די ביכער‪.‬‬ ‫איז נישט געווען קיין חסיד און נישט געהאט קיין‬ ‫אמונת צדיקים‪ ,‬האט קודם נישט געוואלט הערן‬ ‫די צוויי שותפים האבן זייער מורא געהאט‪ ,‬אז‬ ‫פון אריין גיין צום רבין‪ ,‬אבער נאכדעם וואס די‬ ‫די חברה וועלן זיך פארלייגן מיט אלע כוחות צו‬ ‫גרעסטע דאקטורים פון פאריז און לאנדאן האבן‬ ‫טרעפן עפעס וואס איז נישט אינגאנצן אויס‬ ‫אויף געגעבן‪ ,‬האט דער טאטע בלית ברירה מסכים‬ ‫געהאלטן לויט די געזעץ‪ ,‬זענען די צוויי גלייך‬ ‫געווען צו גיין צום צדיק מקאפיטשניץ‪.‬‬ ‫אריבער געלאפן צום צדיק מקאפיטשניץ‪ ,‬און זיך‬ ‫מזכיר געווען איבער די צרה‪.‬‬ ‫אזוי ווי ער איז אריין געקומען צום צדיק‪ ,‬און‬ ‫דערציילט וואס דא קומט פאר מיט זיין טאכטער‪,‬‬ ‫דער צדיק האט זיי אויס געהערט און גלייך‬ ‫האט דער צדיק געפרעגט פונעם טאטן‪ ,‬וויפיל‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬השי"ת וועט העלפן און זיי וועלן‬ ‫געלט האסטו שוין אויס געגעבן פאר רפואה פאר‬ ‫גארנישט טרעפן"‪ ,‬די צוויי האבן נישט‬ ‫דיין טאכטער‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫פארשטאנען ווואס די רבי מיינט מיט די ווערטער‪,‬‬ ‫שוין אויס געגעבן הונדערט טויזענט דאלער‪ ,‬האט‬ ‫ווייל אויב זיכט מען וועט מען דאך אפשר טרעפן‪,‬‬ ‫דער צדיק געזאגט‪ ,‬איך וועל דיר עס ערלעדיגען‬ ‫אבער מיט זייער גרויסע אמונת צדיקים האבן זיי‬ ‫פאר אסאך ביליגער‪ ,‬געב מיר פאר צדקה פופציג‬ ‫געגלייבט‪ ,‬אז זיי זענען שוין געהאלפן‪.‬‬ ‫‪97‬‬ ‫טאג איז זיין גויאישער משרת אנטלאפן מיט א גאר‬ ‫טויזענט דאלער‪ ,‬און דער צדיק האט אים אהין‬ ‫גרויסער סומע מזומן געלט וואס האט באלאנגט‬ ‫געגעבן א מטבע און געהייסן‪ ,‬אז מען זאל די מטבע‬ ‫פאר סוחרים‪ ,‬דער איד איז געווען אויפן שוועל פון‬ ‫געבן פארן טאכטער‪.‬‬ ‫גיין באנקראט אדער גאר אין די תפיסה‪.‬‬ ‫האט דער צובראכענע טאטע געזאגט פארן‬ ‫ער איז געלאפן צום הייליגען קאפיטשיניצער‬ ‫רבין‪ ,‬איך קען די מטבע נישט געבן‪ ,‬ווייל די‬ ‫רבי'ן זי"ע‪ ,‬און מיט ביטערע טרערן געוויינט צום‬ ‫טאכטער איז רח"ל זייער ווילד און זי איז ליידער‬ ‫רבין איבער זיין ביטערע מצב‪ ,‬דער רבי האט אים‬ ‫איינגעשפארט אין א שטוב כדי זי זאל זיך ח"ו נישט‬ ‫געקוקט אין די אויגן מיט טיפן ערנסטקייט און‬ ‫שעדיגן‪ ,‬נאר איינמאל א וואך קען מען איר גיין‬ ‫געזאגט‪" ,‬פאר תיכף צום באן‪-‬סטאנציע אין יענעם‬ ‫באזיכן פון א קליינעם פענסטער‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫נאנטען שטאט‪ ,‬גיי ארויף אויפן צווייטן וואגאן‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווען מען מאכט אויף דעם פענסטער‪ ,‬זאל‬ ‫קוק אונטער דעם דריטן זיץ פון די באן"‪.‬‬ ‫מען אריין ווארפן די מטבע‪ ,‬דער טאטע האט מקיים‬ ‫געווען וואס דער צדיק האט געהייסן‪ ,‬און אזוי ווי‬ ‫דער איד האט נישט געפרעגט קיין קשיות‪,‬‬ ‫מען האט אריין געווארפן די מטבע פונעם‬ ‫געפארן גלייך צום סטאנציע‪ ,‬געטראפן דעם‬ ‫פענסטער‪ ,‬האט דאס די טאכטער אויף געהויבן‪ ,‬און‬ ‫וואגאן‪ ,‬און דארט איז געזעסן דער גנב פארשלאפן‬ ‫פון דאן איז זי געווארן בעסער‪ ,‬און ביז גאר א קורצע‬ ‫מיט דעם גאנצן זעקל געלט אומבארירט איידער‬ ‫צייט איז זי אינגאנצען געזונט געווארן‪ ,‬און זי האט‬ ‫דער צוג איז אפגעפארן קיין דייטשלאנד‪.‬‬ ‫חתונה געהאט מיט איר חתן און אויף געשטעלט א‬ ‫הערליכע דור פון קינדער‪.‬‬ ‫דער איד איז צוריקגעלאפן צום רבי'ן‬ ‫•••‬ ‫באדאנקען‪ ,‬אבער דער רבי האט אים אנגעווארנט‬ ‫אין ספר נר ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די‬ ‫און געזאגט‪" ,‬דערצייל דאס נישט פאר קיינעם ביז‬ ‫ביטערע יארן פון דער ערשטער וועלט מלחמה‪,‬‬ ‫נאך מיין פטירה‪ ,‬דער אייבערשטער פירט די וועלט‪,‬‬ ‫ווען טויזנטער אידן זענען אנטלאפן קיין וויען אן‬ ‫און נישט קיין שום בשר ודם"‪.‬‬ ‫קיין שום בגד אדער שטיקל ברויט‪ ,‬איז דעם רבינ'ס‬ ‫•••‬ ‫הויז אויף דער שטראסע 'פראטערשטראסע'‬ ‫אינעם קונטרס ימי קודש ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫פארוואנדלט געווארן אין א ריזיגע הכנסת אורחים‬ ‫דער רבי דער הייליגער קאפיטשיניצער זי"ע איז‬ ‫צענטער‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן אינעם ערשטן טאג ראש השנה‬ ‫בשנת תרצ"ו‪ ,‬עס ווערט איבערגעגעבן דורך די‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין טאג איז געקומען אן‬ ‫זקני החסידים וואס זענען דארט געווען אין וויען‬ ‫ארימער פליט מיט צעריסענע שיך אין א שניידיגן‬ ‫יענעם ראש השנה‪ ,‬אז ערב יום טוב האט דער רבי‬ ‫ווינטער טאג‪ ,‬דער רבי אליין איז אריין אין זיין‬ ‫געלאזט רופן דעם בעל תוקע און זיך לאנג מפלפל‬ ‫צימער‪ ,‬ארויסגענומען זיינע אייגענע נייע ווארימע‬ ‫געווען מיט אים אין די כוונות התקיעות און הלכות‬ ‫שטיוול‪ ,‬און זיי געגעבן פארן איד‪ ,‬ווען די גבאים‬ ‫שופר מיט אן אויסערגעווענליכער התעוררות און‬ ‫האבן פרובירט שטילערהייט זאגן‪ ,‬אז עס פאסט‬ ‫בכיות עצומות‪.‬‬ ‫נישט פארן רבי'ן צו געבן די אייגענע פריוואטע‬ ‫בגדים‪ ,‬האט דער רבי געענטפערט מיט א פשטות‬ ‫ער האט געזאגט פאר זיין הייליגן זון רבי‬ ‫און מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל‪" ,‬דער‬ ‫אברהם יהושע זי"ע‪" ,‬ראש השנה איז דער טאג וואס‬ ‫הייליגער בארדיטשובער זאגט‪ ,‬אז א צווייטנ'ס‬ ‫מען קרוינט דעם מלך מלכי המלכים‪ ,‬און מען דארף‬ ‫גשמיות איז מיין רוחניות‪ ,‬ווי אזוי קען איך עסן א‬ ‫מקריב זיין די גאנצע נשמה פאר זיין כבוד"‪ ,‬אינמיטן‬ ‫הייסן מאכל אדער אנטון ווארימע בגדים‪ ,‬ווען א איד‬ ‫דעם הייליגן יום טוב‪ ,‬נאך דער תפילה‪ ,‬האט ער‬ ‫גייט בארוועס אין די קאלטע שניי"‪.‬‬ ‫צוריקגעגעבן זיין לויטערע נשמה ליוצרה‬ ‫•••‬ ‫בקדושה ובטהרה‪ ,‬ווען די גאנצע שטאט וויען איז‬ ‫אין ספר אמרי קודש ווערט געברענגט‪ ,‬אז א‬ ‫געווען ערשטוינט פונעם גרויסן פארלוסט פון‬ ‫חסידישער איד וואס האט געוואוינט אין גאליציע‬ ‫דעם שר וגדול בישראל‪.‬‬ ‫האט געהאט א גרויסן האנדלס‪-‬געשעפט‪ ,‬און איין‬ ‫‪98‬‬ ‫האט גארנישט ארויפגעשריבן דערויף‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫•••‬ ‫עס צוזאמען געקנייטשט און אריינגעגעבן פארן‬ ‫אינעם ספר נר ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫בחור אין די האנט און געזאגט‪" ,‬האלט דעם פאפיר‬ ‫איינמאל איז א איד פון טארנאפאל געקומען צו‬ ‫אין קעשענע‪ ,‬און ווען דו קומסט אריין צום הויפט‪-‬‬ ‫לויפן צום הייליגען קאפיטשיניצער רבי'ן זי"ע מיט‬ ‫קאמיסיע דאקטאר‪ ,‬גיב אים דעם פאפיר אין די‬ ‫א ביטערן געוויין‪ ,‬אז זיין איינציג קינד ליגט ל"ע אין‬ ‫האנט און זאג גארנישט"‪.‬‬ ‫שפיטאל מיט א געפערליכן ברענענדיגן פיבער פון‬ ‫די מחלה טיפוס‪ ,‬און די דאקטוירים האבן שוין‬ ‫דער בחור איז געווען דערשראקן‪ ,‬אבער האט‬ ‫ליידער אויפגעגעבן אויף זיין לעבן רח"ל‪.‬‬ ‫מקיים געווען דעם רבינ'ס ווארט‪ ,‬ווען ער איז אריין‬ ‫צום הויכן מיליטערישן אפיציר‪ ,‬האט ער אים‬ ‫דער רבי דער הייליגער קאפיטשניצער זי"ע‬ ‫דערלאנגט דעם ליידיגן פאפיר‪ ,‬דער אפיציר האט‬ ‫האט אים אנגעקוקט מיט א שטילקייט און‬ ‫א קוק געטאן אויפן פאפיר א לאנגע מינוט‪ ,‬און‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זאג מיר דעם אמת‪ ,‬ביסטו נזהר אין דיין‬ ‫פלוצלונג געווארן בלאס ווי די וואנט‪ ,‬ער האט‬ ‫געשעפט מיט ריינע מאסן און וואג‪-‬שאלן‪ ,‬און מען‬ ‫גענומען דעם חותם און ארויפגעזיגלט‬ ‫שרייבט אלעס אויס ערליך אן קיין שום‬ ‫"אומטויגליך אויף אייביג!" )פטור פון מיליטער(‪ ,‬און‬ ‫פאלשקייט"‪ ,‬דער איד האט אראפגעלאזט די אויגן‬ ‫ער האט געזאגט פארן בחור‪" ,‬גיי שנעל ארויס פון‬ ‫און זיך מודה געווען אז ער פלעגט פון מאל צו מאל‬ ‫דא"‪ ,‬קיינער האט נישט פארשטאנען וואס דער‬ ‫באהאלטן אביסל פראפיטן אדער נישט מדייק זיין‬ ‫אפיציר האט דארט געזען‪ ,‬אבער דער בחור איז‬ ‫מיט די ארבעטער‪.‬‬ ‫געראטעוועט געווארן דורך דעם כוח קדושת‬ ‫עינים פונעם צדיק‪.‬‬ ‫האט אים דער רבי געזאגט‪" ,‬דער הייליגער רבי‬ ‫•••‬ ‫ר' אלימלך שרייבט‪ ,‬אז מידת האמת איז דער מקור‬ ‫אין די גליונות תולדות החסידות ווערט‬ ‫החיים‪ ,‬נעם אויף דיר יעצט בלב שלם‪ ,‬אז דו וועסט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א חסיד וואס איז געווען חתונה‬ ‫פארריכטן אלע עוולות און גייסט פון היינט און‬ ‫געהאט העכער פופצן יאר און נישט געהאט קיין‬ ‫ווייטער ארבעטן נאר מיטן מידת האמת‪ ,‬און דער‬ ‫קינדער‪ ,‬איז געקומען קיין וויען צום הייליגן‬ ‫רבונו של עולם וועט שיקן א רפואה שלימה פאר‬ ‫קאפיטשניצער רבי זי"ע‪ ,‬און האט זיך‬ ‫דיין קינד"‪ ,‬דער איד האט געגעבן א תקיעת כף בלב‬ ‫אויסגעוויינט פארן רבי'ן‪ ,‬אז ער איז שוין געווען ביי‬ ‫נשבר‪ ,‬און ווען ער איז צוריקגעקומען אין שפיטאל‪,‬‬ ‫פארשידענע דאקטוירים און עסקנים‪ ,‬אבער אלע‬ ‫זענען די דאקטוירים געשטאנען פארגאפט און‬ ‫האבן זיך ליידער מייאש געווען‪.‬‬ ‫האבן דערציילט‪ ,‬אז פונקט אין יענע שעה וואס ער‬ ‫איז געווען ביים רבין‪ ,‬איז די פיבער אינגאנצן‬ ‫לפלא האט אים דער רבי געפרעגט‪" ,‬האסטו‬ ‫געפאלן און דאס קינד איז אויפגעשטאנען און‬ ‫אמאל משמח געווען אן ארעמאן ביי א שמחה"‪,‬‬ ‫געזונט געווארן‪.‬‬ ‫האט דער איד דערציילט פארן רבין‪ ,‬אז ער אליין‬ ‫•••‬ ‫איז נישט קיין גרויסער עושר‪ ,‬אבער ער העלפט‬ ‫אין ספר עטרת תפארת ווערט געברענגט די‬ ‫כסדר ארויס די צובראכענע אידן און ארימעלייט‬ ‫מעשה‪ ,‬אז אין די יארן בעפאר דער ערשטער‬ ‫מיט וואס און וויפיל ער קען‪.‬‬ ‫וועלט מלחמה‪ ,‬ווען אידישע בחורים זענען‬ ‫געצוואונגען געווארן צו דינען אין דער‬ ‫האט דער רבי זיך אנגערופן מיט א התלהבות‪,‬‬ ‫עסטרייכישער ארמיי‪ ,‬א גזירה וואס האט ל"ע אפט‬ ‫"איך נעם אויף מיר די אחריות פאר א ישועה‪ ,‬בתנאי‬ ‫געמיינט שמד אדער סכנת נפשות‪ ,‬איז א בחור‬ ‫אז ווען דער באשעפער וועט דיר בענטשן מיט א זון‪,‬‬ ‫געקומען מיט זיין טאטן צום רבי'ן מיט א קוויטל‬ ‫וועסטו מאכן א גרויסן סעודת ברית פאר אלע‬ ‫און ביטערע טרערן‪ ,‬ווייל מען האט אים שוין‬ ‫ארעמעלייט און פליטים פון וויען אן א אויסנאם"‬ ‫גערופן צום מיליטערישן דאקטאר‪.‬‬ ‫‪,‬דער איד האט מקבל געווען די ברכה באמונה‬ ‫פשוטה‪ ,‬און פונקט א יאר שפעטער האט ער‬ ‫דער הייליגער קאפיטשניצער רבי זי"ע האט‬ ‫געוויגט א געזונט אינגל‪ ,‬און אין וויען איז‬ ‫גענומען א ליידיגן ווייסן שטיקל פאפיר‪ ,‬און ער‬ ‫‪99‬‬ ‫וועגן דעם פאמיליע‪-‬סכסוך‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫אפגעראכטן געווארן א ריזיגע סעודה לעילוי‬ ‫געזאגט מיט גרויס הארציגקייט‪" ,‬דער שלום איז‬ ‫נשמת אבותיו הקדושים ווי הונדערטער אידן האבן‬ ‫דער כלי מחזיק ברכה‪ ,‬און ווי לאנג די צינורות‬ ‫זיך משמח געווען‪.‬‬ ‫פונעם הארץ זענען פארמאכט מיט כעס און שנאה‪,‬‬ ‫•••‬ ‫קען די ברכה פון הימל נישט חל זיין‪ ,‬פאר אהיים‪ ,‬זיי‬ ‫אין די זכרונות חסידי קאפיטשיניץ ווערט‬ ‫מוחל דיין זון בלב שלם‪ ,‬און מאך שלום‪ ,‬און אזוי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א סוחר פון די קאפיטשיניצער‬ ‫וועט די ברכה קענען חל זיין"‪ ,‬דער איד האט‬ ‫חסידים פלעגט פארן יעדע עטליכע חדשים מיט‬ ‫געפאלגט‪ ,‬געמאכט שלום מיט זיין זון‪ ,‬און קורץ‬ ‫גרויסע סומעס געלט קיין לעמבערג )לבוב(‬ ‫דערנאך האבן זיך זיינע געשעפטן איבערגעדרייט‬ ‫איינצוקויפן סחורה‪ ,‬איינמאל‪ ,‬בעפאר ער איז‬ ‫לטובה אויף אן אומגעווענליכן אופן‪.‬‬ ‫ארויסגעפארן אויפן וועג‪ ,‬איז ער אריין צום רבי'ן‬ ‫•••‬ ‫נעמען א ברכה פאר הצללחת הדרך ווי זיין‬ ‫אין ספר נר ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין א‬ ‫שטייגער‪.‬‬ ‫קליין שטעטל לעבן קאפיטשיניץ האט דער פריץ‬ ‫ארויסגעגעבן א גזירה פארבאט אויף די אידישער‬ ‫דער רבי האט אים אנגעקוקט און געזאגט‪,‬‬ ‫שחיטה‪ ,‬און געסטראשעט מיט שווערע שטראפן‬ ‫"זעה צו פארשפעטיגן דעם ערשטן באן וואס פארט‬ ‫אויב מען וועט שעכטן פלייש‪ ,‬די אידן פונעם דארף‬ ‫ארויס אינדערפרי‪ ,‬און פאר נאר מיטן צווייטן באן‬ ‫זענען געווען אין גרויס נויט און געבליבן אן כשר‬ ‫נאכמיטאג"‪ ,‬דער סוחר האט זיך שטארק‬ ‫פלייש פאר עטליכע וואכן‪.‬‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬ווייל דער פריאיגער באן איז געווען‬ ‫פיל באקוועמער און שנעלער ווי דאס צווייטע‬ ‫דער שוחט פון שטאט איז געלאפן צום רבי'ן‬ ‫באן‪ ,‬אבער ער האט קיין ספק נישט געהאט אינעם‬ ‫מיט טרערן‪ ,‬און דערציילט פארן רבין וואסערע‬ ‫רבינ'ס רייד און געווארט אויפן שפעטערן באן‪.‬‬ ‫גזירה די שטאט האט ארויסגעגעבן‪ ,‬און די צרה אז‬ ‫אין שטאט וועטמען נישט קענען האבן כשר'ע‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען קיין לעמבערג‪ ,‬איז די‬ ‫פלייש‪ ,‬דער רבי האט אים געהייסן‪" ,‬פאר צוריק‬ ‫גאנצע שטאט געווען אויפגערודערט‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אהיים‪ ,‬שלעפ אן דיין חלף ווי געהעריג‪ ,‬און מארגן‬ ‫ערשטער באן איז אינמיטן וועג אטאקירט געווארן‬ ‫אינדערפרי גיי שחט'ן ווייטער אן קיין שום פחד"‪,‬‬ ‫דורך א באנדע באוואפנטע גזלנים וואס האבן‬ ‫דער שוחט האט געציטערט פארן פריץ‪ ,‬אבער‬ ‫אויסגערויבט אלע פאסאזשירן און עטליכע זענען‬ ‫האט געגלייבט מיט זיין אמונת צדיקים אינעם‬ ‫שווער פארוואונדעט געווארן‪ ,‬און דער סוחר האט‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫געזעהן‪ ,‬אז דורך דער קלארער רוח הקודש פונעם‬ ‫רבי'ן איז ער דער סוחר געראטעוועט געווארן בגוף‬ ‫אינמיטן דער נאכט‪ ,‬נאך איידער דער שוחט‬ ‫ובממון‪.‬‬ ‫האט אנגעהויבן שחט'ן‪ ,‬איז דער פריץ פלוצלונג‬ ‫•••‬ ‫געווארן שווער קראנק מיט גאר שרעקליכע‬ ‫אין די תולדות בית קאפיטשיניץ ווערט‬ ‫שמערצן‪ ,‬אין זיין שרעק האט ער געלאזט רופן די‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד איז אמאל געקומען צום‬ ‫אידישע נכבדים און געזאגט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫הייליגען קאפיטשיניצער רבי'ן זי"ע מיט א קוויטל‬ ‫גע'חלומ'ט ווי אן אלטער צדיק מיט א גאר הייליגע‬ ‫פאר פרנסה‪ ,‬ווייל זיינע געשעפטן זענען געגאנגען‬ ‫צורה ווארנט אים‪ ,‬אז זיין קראנקייט קומט צוליב‬ ‫ליידער בארג‪-‬אראפ און ער איז געווען פארזונקען‬ ‫דעם וואס ער באצווינגט די אידן איבער זייער‬ ‫אין שווערע חובות‪ ,‬דער רבי האט גענומען דעם‬ ‫שחיטה‪ ,‬און דער פריץ האט תיכף מבטל געווען די‬ ‫קוויטל‪ ,‬געקוקט דערויף א לאנגע צייט‪ ,‬און‬ ‫גזירה‪ ,‬און האט געבעטן מען זאל מתפלל זיין פאר‬ ‫פלוצלונג געזאגט‪" ,‬איך זעה נישט דא קיין ענין פון‬ ‫אים‪ ,‬און דער שוחט האט געקענט ווייטער שחט'ן‬ ‫פרנסה‪ ,‬איך זעה דא א טאטע וואס רעדט נישט מיט‬ ‫בהרחבה גדולה‪.‬‬ ‫זיין זון שוין עטליכע יאר צוליב א געוויסע סכסוך"‪.‬‬ ‫דער איד איז געווארן איבערראשט און בלאס‪,‬‬ ‫ווייל ער האט קיינמאל קיינעם נישט דערציילט‬ ‫‪100‬‬