יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — ראש השנה (2026-09-07)

בס"ד
יארצייטן פון
צדיקים
יו"ט ראש השנה
תשפ"ז
שרי
פון כ"ד אלול – ביז א' תשרי
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים
ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א
יענטא בת הרה"ח
ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע
ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
זונטאג -כ"ד אלול
ז
הגה"ק רבי ישראל מאיר ב"ר ארי' זאב הכהן זי"ע) ,קאגאן( ,בעל חפץ חיים ,מראדין.
הרה"ק רבי אברהם יוסף ב"ר ארי' יהודה לייבוש זי"ע) ,איגרא( ,בעל אורה ושמחה ,מזשילין.
מאנטאג -כ"ה אלול
הרה"ק רבי יחיאל מיכל ב"ר יצחק זי"ע ,המגיד הקדוש מזלוטשוב ,יאמפלא.
הרה"ק רבי דוד ב"ר חיים מצאנז זי"ע) ,הלברשטאם( ,בעל דרכי דוד ,מקשאנוב.
דינסטאג -כ"ו אלול
הרה"ק רבי מאיר אברהם ב"ר משה יוזפא זי"ע) ,קליין( ,בעל פרי צדיק ,אב"ד טשאבא.
הרה"ק רבי שמואל אבא ב"ר זעליג זי"ע) ,זיכלינסקי( ,בעל להב אש ,ראש השושלת זיכלין.
"הנקרא הזקן מזיכלין"
מיטוואך -כ"ז אלול
הרה"ק רבי שלום ב"ר אלעזר זי"ע) ,רוקח( ,השר שלום ,ראש שושלת בעלזא.
דאנערשטאג -כ"ח אלול
הרה"ק רבי יחיאל ב"ר חיים שלמה הלוי זי"ע) ,ראטענבערג( ,מקאסאן.
"הנקרא ר' יחיאל'יש מקאסאן"
פרייטאג -כ"ט אלול
הרה"ק רבי משה ב"ר ישראל זי"ע ,הי"ד) ,פערלאוי( ,מסטאלין.
שבת קודש -א' דראש השנה
הרה"ק רבי יצחק מאיר ב"ר אברהם יהושע העשיל זי"ע ,מקאפיטשיניץ.
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
דרך החסידות ,דער שווער האט געוואוינט אין
יארצייט כ"ד אלול
שטאט בוטושאן ,און דער שווער האט ערלעדיגט,
אז מען זאל דעם איידעם אויף נעמען אלס רב אין הרה"ק רבי אברהם יוסף ב"ר ארי' יהודה לייבוש
שטאט בוטושאן. זי"ע) ,איגרא(
בעל אורה ושמחה ,מזשילין
אבער יענע צייט איז דער צדיק נתקרב
געווארן צום דרך החסידות דורכ'ן הייליגען ספר
ער איז געבוירן בשנת תר"א.
באר מים חיים פונעם צדיק הרה"ק רבי חיים טירער
זי"ע ,וואס איז אויך געווען קודם רב אין שטאט צו זיין טאטן הגה"ק רבי ארי' יהודה לייבוש איגרא
בוטושאן ,און דערפאר האט דער שווער געבעטן א אב"ד זאליטשטיק זי"ע.
גט פארן טאכטער ,און נישט געוואלט האלטן דעם
צדיק אלס אן איידעם. און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת בריינדל
ע"ה,
שפעטער האט ער זיך מדבק געווען אין דעם בת הגביר רבי צבי הירש מענדלסבורג מקאזמיר
הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע ,און ער איז געווען זי"ע,
פון די תלמידים מובהקים פונעם צאנזער רב זי"ע, חתן הגה"ק רבי משולם איגרא אב"ד טיסמניץ
ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה ביים פרשבורג זי"ע.
צאנזער רב זי"ע ,און דער דברי חיים האט גאר
אסאך מעריץ געווען זיין גרויסע כוחות בתורה ער איז געווען א גאון הגאונים בתורת הנגלה
ובקדושה. והנסתר ,אויך איז ער געווען מפורסם אלס א בעל
מקובל נורא מאוד ,ער איז געווען מפורסם מיט זיין
אויך האט ער זיך אסאך מסתופף געווען בצלו געוואלדיגע עבודת השם וואס איז געווען במסירת
פון אנדערע צדיקי הדור ובתוכם. נפש ממש למעלה מגדר אנושי ,זיין עבודת
התפילה איז געווען מיט א געוואלדיגע ברען און א
הרה"ק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע, אש קודש און די עבודת התפילה האט גענומען
הרה"ק רבי יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע, שעות אריכות ,יעדער וואס האט געהאט א זכי' צו
הרה"ק רבי אברהם יעקב מסדיגורא זי"ע, זיין ביי א דאווענען פון דעם צדיק ,איז נתעורר
הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע ,וואס האט געווארן פון זיין גרויסע דביקות און השתפכות
דעם צדיק רבי אברהם יוסף זי"ע מכתיר געווען הנפש ממש ווי א תפילה פון יום הקדוש ,ער האט
אלס רבי און אים געהייסן נעמען קוויטלעך. געהאט א געוואלדיגע אהבת ישראל און ליב
געהאט יעדן אידיש קינד אהבת נפש ,גאר אסאך
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית יסורים האט דער צדיק מיט געמאכט זיין גאנץ
הצדקת מרת בינה ע"ה, לעבן ,אבער דער צדיק האט דאס אלעס מקבל
בת הרה"ק רבי מרדכי לייפער בעל מאמר מרדכי געווען באהבה ,ער איז געווען מפורסם אלס א
מנודברנה זי"ע. גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ.
ליידער האט דער צדיק וקדוש נישט זוכה פון גאר יונג איז ער שוין געווען מפורסם מיט
געווען צו איבער לאזן זש"ק ,און זיין שווער דער זיין געוואדליגע גדלות בתורה וקדושה און א עילוי
צדיק וקדוש רבי מרדכי מנדבורנה זי"ע האט נפלא בתורה ,גאנץ אנפאנג האט ער געלערנט
געבעטן א גט פארן טאכטער ,און זיין שווער האט תורה ביי זיין פעטער הגה"ק רבי משולם ישכר הלוי
געזאגט בזה"ל" ,שאינו יכול לפעול עבורו שיוושע הורוויץ בעל שו"ת בר ליואי אב"ד סטאניסלאוו
בבנים ,כי יכול לפעול רק עבור אדם ,אבל לא זי"ע.
בשבילו שאינו בגדר אנושי ,כי אם מלאך אלקים
ממש ,ומלאך אינו מוליד" ,דער צדיק רבי מרדכי בזיווג ראשון האט ער חתונה געהאט מיטן
האט זאגט ,אז ער וואלט געקענט פויעלען א קינד טאכטער פון איינע פון די גרויסע מתנגדים צום
1
אידישע סאלדאטן ,וואס דער צדיק האט זיי פאר א מענטש ,אבער דער איידעם רבי אברהם יוסף
געריפן עסן ביי זיך אינדערהיים ,כדי זיי זאלן ח"ו זי"ע ,איז נישט געווען בגדר מענטש ,נאר ער איז
נישט נכשל ווערן מיטן עסן טריפות ,בכלל איז דער געווען בגדר מלאך אלקים ,און א מלאך קען דאך
שטוב פונעם צדיק אייביג געווען אפען פאר יעדן נישט האבן קיין קינדער.
אידיש קינד ,ער האט כמעט נישט געגעסן א שבת
קודש סעודה אן האבן געסט ביים טיש ,און דער ער האט חתונה געהאט בזיווג שלישי מיט הרבנית
צדיק האט זיך אליין אפ געגעבן מיט די געסט מיט הצדקת מרת מרים סעריל ע"ה,
א געוואלדיגע איבער געגעבנקייט. בת הגה"ק רבי יצחק קטן מטיסמניץ זי"ע,
שבת קודש איז געווען ביי דעם צדיק גאר א אבער ליידער אויך פון דעם זיווג האט דער
געהויבענע טאג ,פרייטאג צו נאכט'ס האט דער צדיק נישט געהאט קיין קינדער ,די רעבעצין
צדיק געדאווענט ביחידות און קיינער האט נישט פונעם זיווג שלישי איז געווען א גרויסע צדקת ,און
געקענט זיין אין ביהמ"ד בשעת זיין דאווענען, זי האט ארויסגעגעבן זיין ספר הקדוש תולדות
אבער אידן פלעגן שטיין ביים פענסטער און מיט אברהם יוסף.
האלטן זיין עבודת התפילה ,וואס איז געווען מיט
א געוואדליגע ברען ,און עס האט גענומען ביז ליידער האט דער צדיק גאר אסאך מיט
שבת צופרי. געמאכט אין זיין לעבן ,קודם דאס אז ער האט
ליידער נישט איבער געלאזט קיין זש"ק ,אויך האט
שבת צופרי האט דער צדיק געדאווענט ער גאר אסאך ארום געוואנדערט פון שטאט צו
ביחידות כמעט דעם גאנצע טאג ,דערציילט מען, שטאט ,גאנץ אנפאנג איז ער געווען רב אין שטאט
אז ביי בריך שמי' ביי הוצאות ספר תורה ,זענען בוטושאן ,נאכן גט פון זיין זיווג ראשון ,האט ער זיך
אידן אריין געקומען אין ביהמ"ד ,און דאן איז דער געצויגען קיין קאלאמייא ,נישט לאנג נאכדעם איז
צדיק געשטאנען ביים ארון הקודש פאר א לאנגע ער אריבער קיין טארנא ,פון דארט האט ער זיך
צייט בעפארן ארויס נעמען דעם ספר תורה ,און ער געצויגען קיין זשילין ,וואס נאך דעם שטאט איז
האט געזאגט דעם בריך שמי' מיט בכיות נוראות, דער צדיק געליבן מיטן נאמען רבי אברהם יוסף
און אלע וואס זענען דארט געשטאנען נעבן אים "מזשילין".
זענען נתעורר געווארן מיט אזא התעוררות פונקט
ווי יום הקדוש. שפעטער האט זיך דער צדיק אוועק געצויגען
מנחה שבת נאכמיטאג ,האט זיך דער צדיק קיין קשאנוב ,און פון דארט איז ער אריבער קיין
געשטעלט ביים זמן מנחה ,אבער עס האט זיך טשעבין ,און סוף ימיו איז ער אנגעקומען קיין
פארצויגען ביז חצות לילה פון מוצאי שבת קודש, קראקא ,און דארט איז ער שוין געבליבן ביז צו זיין
און דאן האט דער צדיק געגעסן שלש סעודות ,און הסתלקות.
דאן איז געקומען זיין עבודת הקודש פון מעריב,
מלווה מלכה האט דער צדיק שוין געגעסן זונטאג ווי דער צדיק איז אנגעקומען ,האבן זיך אידן
שפעט נאכמיטאג. יראים ושלמים מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש,
און הונדערטער אידן זענען געקומען נאר אפילו
צדיקים פון זיין דור האבן מעיד געווען ,אז זיין מיט האלטן זיין עבודת הקודש ,וואס איז געווען
עבודת הקודש וואס האט גענומען כמעט א מעת מיט א התרגשות דקדושה און א אש קודש צום
לעת ,איז געווען למעלה מדרך אנושי ,דער צדיק באשעפער ,דאס דאווענען שחרית האט גענומען
איז כמעט נישט געשלאפן ,און מען האט אים כסדר פאר דעם צדיק ביז גאר שפעט נאכמיטאג ,און
געזען אדער דאווענען ,אדער איז דער צדיק צדיקים וקדושים בדורו האבן מפליא געווען זיין
געזעצן ביי די גמרא און געלערנט. עבודת הקודש.
דער צדיק האט כמעט נישט געגעסן ,נאר האט בשנת תרע"ה ביי די ערשטע וועלט מלחמה,
גאר אסאך עוסק געווען אין תעניתים וסיגופים, האבן זיך אויף געהאלטן ביים צדיק גאר אסאך
2
זיין ,אז זיי זאלן גיין צום צדיק רבי אברהם יוסף אויך האט דער צדיק עוסק געווען בצדקה וחסד
זי"ע ,ווייל ער איז א פועל ישועות. אויף גאר א געהויבענע דרגה ,ער האט צוזאמען
געשטעלט גרויסע סכומים פאר צדקה און דאס
ער האט ליידער נישט איבער געלאזט קיין פארטיילט פאר ארימע לייט און צובראכענע אידן.
זש"ק ,אבער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע
חיבורים. הרה"ק רבי יחזקאל בעל דברי יחזקאל
משינאווא זי"ע האט זיך אמאל אויס געדריקט
ספר לקוטי יוסף, אויפן צדיק מזשילין בזה"ל" ,די וועלט איז נישט
ספר תולדות אברהם יוסף, ווערד צו דעם צדיק ,און דערפאר האט מען אים
קונטרס מקיף הכולל, פארדרייט די זמנים".
סידור אורה ושמחה.
און כידוע האט זיך דער צדיק מזשילין אסאך
נסתלק לגנזי מרומים כ"ד אלול בשנת תרע"ח, מסתופף געווען בצלו פונעם הייליגען דברי
ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין שטאט יחזקאל משינאווא זי"ע ,און שבת קודש ביינאכט
קראקא ,סמוך ונראה צום הייליגען מאור ושמש ביי די סעודה ,האט נאך דער צדיק וקדוש מזשילין
זי"ע. געהאלטן בעפאר קבלת שבת ,און ווען דער
שינאווא רב האט געטיילט שיריים ,האט ער אויך
זכותו הגדול יגן עלינו געגעבן פארן זשילינער שיריים ,אבער ער האט
ועל כל ישראל אמן. דאס אוועק געלייגט פאר שפעטער ,און ווי
באקאנט האט דער הייליגער שינאווא רב זייער
מקפיד געווען ,אז מען זאל גלייך אויף עסן די
מעשיות שיריים ,אבער פאר דעם צדיק האט ער יא געמאכט
א אויסנאם און גארנישט געזאגט דערוועגן.
עס האט דערציילט הרה"ח רבי אברהם
קאשיצקי ז"ל ,אז נאך די חתונה האט זיך ביי אים ער האט געהאט א גאר געהויבענע מנהג ,אז
ליידער נישט געהאלטן קיין קינדער ,און זיין ער פלעגט בעפאר פסח באקען גרויסע סכומים
טאטע הרה"ק רבי חיים יחיאל ז"ל פלעגט אסאך מצות ,וואס זיינע מצות זענען געווען געבאקן מיט
פארן זיך מסתופף זיין ביים צדיק רבי אברהם יוסף גאר גרויסע חימרות ,און ער האט דאס ערב פסח
מזשילין זי"ע ווען ער האט נאך געוואוינט אין פארטיילט פאר ארימע משפחות ,אז זיי זאלן האבן
קשאנוב ,און ער האט כסדר מזכיר געווען זיין זון מצות אויף פסח ,אויך האט ער גאר אסאך געלט
ביים צדיק אז ער זאל געהאפן ווערן מיט א קינד. געשיקט פאר עניי ארץ ישראל.
איינמאל ווען די טאטע איז געווען אין בשנת תרל"ג האט ער צוזאמען מיט זיין טאטן
קשאנוב ביים צדיק ,האט דער צדיק געזאגט פארן ארויסגעגעבן דעם הייליגען חיבור "איגרא רמה",
טאטן ,אז ער האט ביי זיך א גרויסע גאסט הרה"ק פון זיין הייליגען זיידן הגה"ק רבי משולם איגרא
רבי ירחמיאל משה מקאזניץ זי"ע ,און עס וואלט זי"ע ,און בשנת תרע"ד האט ער געדריקט דעם
כדי געווען די זאלסט דיך פראווען ביי אים ,איז די סידור אורה ושמחה על דרך הקבלה.
טאטע אריין צום צדיק מקאזניץ ,און האט מזכיר
געווען זיין זון ,אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט א דער צדיק וקדוש איז געווען מפורסם אלס א
קינד ,האט דער צדיק מקאזניץ געפרעגט בזה"ל, גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,הונדערטער
"ס'גייט דיר אין לעבן" ,האט דער טאטע געזאגט אז אידן האבן געזען אפענע ישועות חוץ לדרך הטבע
יא. ביי דעם צדיק ,און דאס געלט וואס ער האט
באקומען פון די פדיונות פון אידן ,זענען גלייך
האט דער צדיק מקאזניץ געזאגט ,אויב גייט פארטיילט געווארן פאר צדקה ,צדיקים בדורו
דיר דאס אזוי אין לעבן ,זאלסטו מיר געבן א גרויסע פלעגן שיקן אידן וואס זענען זיך געקומען מזכיר
3
פיילהארטה מלעכאוויטש ז"ל ,און דער ר' ישראל סכום פון געלט ,און דער צדיק האט אים געזאגט
איז געווען דאן זייער נישט געזונט אויף אזוי ווייט, דעם סכום ,וואס דער צדיק האט דעם סכום זייער
אז ער האט ממש נישט געהאט קיין צורת אדם. געברויכט פאר א צדקה צוועק ,און דער צדיק האט
אים געזאגט ,אז איך בין דיר מבטיח מיטן
שבת ביינאכט נאכן דאווענען ווען דער צדיק אייבערשטענ'ס הילף ,אז דיין זון וועט געהאלפן
האט זיך געזעצט צום טיש ,האט ער געהייסן מען ווערן מיט א בן זכר.
זאל געבן א בעכער וויין פאר ר' ישראל און ער זאל
מאכן קידוש ,דער ר' ישראל האט געוויזן פארן די טאטע הערענדיג דעם סכום ,איז ער גלייך
רבין ,אז ער האט נישט קיין כח אפילו צו מאכן געלאפן צום רבין ר' אברהם יוסף זי"ע און אים
קידוש און אוודאי נישט טרינקען ,אבער דער צדיק דערציילט וואסערע סכום דער צדיק מקאזניץ
האט געהייסן ברענגען א בעכער וויין ,און דער ר' בעט ,האט אים דער צדיק געפרעגט ,די האסט דעם
ישראל האט מיט זיינע לעצטע כוחות געמאכט סכום געלט ,האט ער געזאגט יא ,אבער דאס איז
קידוש ,און ממש טועם געווען פון די וויין. בעצם זיין גאנצע פארמעגן ,און ווער זאגט אז די
דער צדיק האט געהייסן ,מען זאל אים געבן ברכה וועט טאקע מקיים ווערן ,האט דער צדיק
שיריים פון די זופ און פלייש ,און דער ר' ישראל מזשילין געזאגט ,אויב ווילסטו געהאלפן ווערן
האט ממש מיט א מסירת נפש טועם געווען זאלסטו געבן דעם סכום ,ווייל איך האב נישט וואס
דערפון ,דאן האט דער צדיק געהייסן מען זאל אים אריין צו רעדן אין דעם ,אבער אויב האט ער צו
אריין טראגן שלאפן ביי אים אין שטוב ,און דאס געזאגט ,נעם איך אחריות אז די ברכה וועט מקיים
זעלבע איז פאר געקומען שבת צופרי ,דערציילט ווערן.
ר' אהרן ז"ל ,אז דער איד האט געהאט שפעטער א
רפואה שלימה ממש בדרך נס ,און אויף ראש השנה האט די טאטע געבעטן פונעם צדיק מקאזניץ,
יענעם יאר ,איז ער שוין געקומען געזונט כאחד אז ער זאל אים געבן 3חדשים ביז ער פארקויפט
אדם. זיין פארמעגן אז ער זאל קענען ברענגען דעם
••• סכום ,האט דער הייליגער צדיק רבי ירחמיאל משה
מען דערציילט ,אז דער גאון הגה"ק רבי יוסף מקאזניץ זי"ע געזאגט ,די האסט צייט ביז מארגען
שאול נאטענזאהן בעל שואל ומשיב מלבוב זי"ע, נאכמיטאג צו קומען מיט די געלט אויב די ווילסט
וואס איז נישט געווען פון די גרויסע חסידים באקומען דעם ברכה.
פונעם דרך החסידות ,האט ער אבער גאר שטארק
מעריץ געווען דעם צדיק וקדוש רבי אברהם יוסף בלית ברירה איז דער טאטע ארום געלאפן
מזשילין זי"ע ,ווי מען זעהט אינעם הסכמה וואס דעם גאנצן טאג ,און האט זיך אנגעבארגט דעם
דער שואל ומשיב האט געגעבן אויפן ספר איגרא גאנצן סכום ,און ער איז צוריק געקומען צום צדיק,
רמה ,וואס דער צדיק רבי אברהם יוסף מזשילין און אהין געגעבן דעם גאנצן געלט און באקומען א
זי"ע האט געדריקט פון זיין זיידן ,ווי ער רימט ברכה ,און לפלא יענע נאכט י"ג אלול בשנת תרס"ח,
זייער ארויס דעם אייניקעל רבי אברהם יוסף. איז דער צדיק הרה"ק רבי ירחמיאל משה מקאזניץ
זי"ע נסתלק געווארן ,און דאן האט דער טאטע
מען דערציילט ,אז ביים דריקן דעם ספר ,איז פארשטאנען פארוואס דער צדיק האט דווקא
דער צדיק רבי אברהם יוסף געווען אין שטאט געוואלט האבן די געלט גלייך ,און 9חדשים
לבוב ,און ער האט שוין דאן אפ געראכטן זיין שפעטער איז געבוירן געווארן א בן זכר ביים זון
הייליגע עבודה ,פון דאווענען כמעט א מעת לעת הרה"ח רבי אברהם ז"ל.
און געמאכט פון צופרי נאכט ,און ווען די תלמידים •••
זענען דאס געקומען דערציילן פארן הייליגען הרה"ח ר' אהרן זילבערבערג מביאלא ז"ל האט
שואל ומשיב ,האט ער געזאגט פשט אין די גמרא דערציילט ,אז בשנת תרס"א אויף שבת בשלח שבת
)ברכות י"ט( "אם ראית ת"ח שעבר עבירה ביום ,אל שירה ,איז ער געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון
תהרהר אחריו בלילה" ,וואס לכאורה איז דאך דעם צדיק וקדוש מזשילין זי"ע ,און אויף יענעם
שווער ,נאר ביינאכט טאר מען נישט טראכטן אויף שבת איז אויך דארט געווען הרה"ח ר' ישראל
4
שטאט זארעק וואס איז נישט ווייט פון קשאנוב, א ת"ח אז ער האט געטון א עבירה ,און בייטאג מעג
און דער איד האט מזכיר געווען ביים צדיק ,אז ער מען דען יא.
האט א גוי ביי זיך אין שטאט ,וואס רודפ'ט אים
זייער על לא דבר סתם א שונא ישראל ,און ער נאר וואס דען איז דער פשט האט דער
מאכט בולבולים אויף אים סתם אלס שנאת הייליגער שואל ומשיב געזאגט ,אויב זעסטו א
ישראל ,און ער שפירט ווי ער איז אין א סכנה ,און תלמיד חכם איז עובר אויף א עבירה ,און וואסערע
דער צדיק האט אים עפעס געזאגט ,אבער ער האט עבירה רעדט מען דא ,אז ער מאכט פון טאג נאכט,
נישט גלייך פארשטאנען וואס דער צדיק האט דאס הייסט אזוי ווי דער צדיק רבי אברהם יוסף,
געזאגט. וואס דאווענט שחרית ביז שפעט און אזוי די
גאנצע טאג ,דאן זאלסטו נישט טראכטען
דער ר' משה איז געזעצן נאכדעם אינעם גארנישט אויף אים ,ווייל באמת איז ער א צדיק
צווייטן שטוב פונעם צדיק ,אינצווישן איז וקדוש.
אנגעקומען דער שניידער פון שטאט קרשאנוב, •••
און ער האט געברענגט א נייעם שיינעם מלבוש בשנת תרנ"ט איז דער צדיק וקדוש מזשילין
פארן צדיק לכבוד יו"ט ,אבער דער צדיק האט זי"ע געווען אין שטאט קשאנוב ,און דאס איז
נישט געהאט ביי זיך אפילו א פרוטה צו באצאלן געווען נאך בעפאר ער האט זיך געצויגען קיין
פארן שניידער ,האט זיך דער ר' משה אנגעריפן ,אז קשאנוב וואוינען ,און ער איז נאך דאן נישט געווען
ער איז מסכים צו באצאלן דעם מלבוש פארן רבין. אזוי מפורסם ,איז ער דאן איינגעשטאנען אין
שטוב פון הרה"ח ר' מאיר לויפער מקשאנוב ז"ל,
דאן האט זיך דער צדיק אנגעריפן צו דעם ר' און דער ר' מאיר האט געמאכט א סעודה לכבודו
משה בזה"ל" ,איר האט געטראפן ,איר וועט פון דעם צדיק ,און דער צדיק איז דארט געבליבן
בעזהשי"ת ניצל ווערן ,און דער ערל וועט האבן א פאר אפאר טאג.
מפלה" ,און דער צדיק האט אים געבעטן אז ער זאל ווען ער האט זיך געזעגנט פון ר' מאיר ,האט
בלייבן אויף יו"ט שבועות ביי אים ,לפלא דעם דער צדיק געזאגט בזה"ל" ,איך וועל נאך זיין צוריק
צווייטן טאג יו"ט שבועות ,איז דער ר' משה בעזהשי"ת ביי אייך אויף שמחות" ,דער ר' מאיר איז
געגאנגען אויף די גאס ,און ער זעהט ווי די פאליציי נאך דאן געווען א חשוכי בנים ,אבער ער איז שוין
טראגט א גוי געבינדן די הענט ,און ווען ער האט געווען איבער די 60יאר ,און אויך דאס ווייב איז
געפרעגט די פאליציי וואס דא גייט פאר ,דערציילן שוין דאן געווען איבער די 60יאר אלט ,אבער זיי
זיי אים ,אז זיי האבן געכאפט דעם גוי ,וואס האט האבן אויף געצויגען ביי זיך אין שטוב א מיידל א
דער'הרג'ט א אנדערן גוי ,און דאן איז ער געווארן יתומה אלס זייער קינד ,און דער ר' מאיר האט
געווארן ,אז דער גוי וואס האט אים אזוי מצער געמיינט ,אז זיכער מיינט דער צדיק אז ער וועט א
געווען ,איז דער גוי וואס איז יעצט גע'הרג'ט שידוך טון מיט דעם טאכטער.
געווארן ,כן יאבדו כל אויביך ד'.
••• אבער פלוצלונג איז די ווייב פון דעם ר' מאיר
אין די הקדמת והוספות לספר אורה ושמחה נפטר געווארן ,און דער ר' מאיר האט חתונה
ווערט געברענגט ,אז אין א קאלטן ווינטערדיגן געהאט מיט א יונגע אלמנה ,און צום יאר איז זיי
נאכט איז אן ארעמער איד אנגעקומען אין שטאט געבוירן געווארן א בן זכר ,און דאן איז דער צדיק
זשילין שפעט ביינאכט ,ווען אלע הייזער זענען געקומען זיין סנדק ביים ברית ,און שפעטער האט
שוין געווען פארמאכט ,ער האט געקלאפט ביים ער נאך געהאט א טאכטער אויך מיט די זיווג שני,
טיר פונעם רבין דער צדיק מזשילין זי"ע ,דער רבי און דאן האט ר' מאיר געזען וואס דער צדיק האט
אליין האט געעפנט די טיר מיט א שמייכל, געמיינט מיט די ווערטער" ,איך וועל נאך זיין צוריק
אריינגענומען דעם גאסט ,אים אנגעווארעמט ביים בעזהשי"ת ביי אייך אויף שמחות".
אויוון און געגעבן צו עסן ,ווען דער גאסט האט •••
געוואלט גיין שלאפן ,האט דער רבי אים געגעבן איין יאר שבועות איז געקומען צום צדיק
זיין אייגענעם בעט ,און דער רבי אליין איז געזעסן מזשילין א איד הרה"ח ר' משה ראזעצווייג ז"ל פון
5
דער רבי האט אים אנגעקוקט מיט הייליגע ביי דער גמרא און געלערנט די גאנצע נאכט אויף
אויגן און געזאגט" ,נאך דעם ווינטער קומט דער א פשוטן בענקל ,כדי נישט משפיע צו זיין קיין
פרילינג ,נעם אויף זיך צו פארמערן שמחה ביים אומבאקוועמליכקייט אויפן גאסט.
דאווענען און געב צדקה פאר ארעמע לייט מיט א •••
שמייכל ,און דער אייבערשטער וועט דיר אין ספר אורה ושמחה ווערט געברענגט ,אז
ענטפערן" ,דער איד האט אזוי געטון מיט א דער צדיק רבי אברהם יוסף מזשילין זי"ע פלעגט
שטארקע אמונה ,און פונקט א יאר שפעטער האט שטענדיג לערנען און דאווענען מיט אן
ער געמאכט א ברית פאר א געזונט אינגל. אויסערגעווענליכע התלהבות און פרייד ,איינמאל
••• האט א חסיד געפרעגט דעם רבין ,וויאזוי מ'קען
אין ספרי קדושת אבות ווערט דערציילט ,אז האלטן די שמחה אפילו ווען מ'גייט אדורך
איינער פון די נגידים אין שטאט איז איין טאג שוועריקייטן אין פרנסה אדער געזונט.
שווער קראנק געווארן ,און די דאקטוירים האבן
שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן ,די משפחה איז האט דער צדיק רבי אברהם יוסף אים
געלאפן צום הייליגן רבין מיט א קוויטל און געענטפערט מיט א שמייכל" ,ווען א איד געדענקט
ביטערע בכיות ,דער רבי האט גענומען א גלאז אז דער אויבערשטער אליין הערט אויס זיין תפילה
וואסער ,געמאכט א ברכה "שהכל נהיה בדברו" מיט און יעדער ריר פון א איד איז טייער אויבן אין הימל,
א געוואלדיגער התלהבות און כוונה ,און געהייסן ברענגט דאס די גרעסטע שמחה וואס קיין שום זאך
מען זאל געבן דעם חולה אפאר טראפנס דערפון ,ווי אויף דער וועלט קען נישט אוועקנעמען" ,דאס איז
נאר דאס וואסער האט אנגערירט די ליפן פונעם געווען זיין גאנצער יסוד וואס ער האט שפעטער
חולה ,האט ער געעפנט די אויגן ,די היץ איז אראפ, אריינגעלייגט אין זיין ספר.
און ביז עטליכע טעג איז ער געשטאנען אויף די •••
פיס געזונט און פריש. אין ספרי זכרון וזכרונות חסידי פולין-גליציה
••• ווערט געברענגט ,אז א פשוטער בעל מלאכה איז
אין הקדמות לתורת צדיקי זשילין ווערט געקומען אמאל צום רבין דער צדיק רבי אברהם
געברענגט ,אז א סוחר איז איין טאג אריינגעפאלן יוסף מזשילין זי"ע מיט א צובראכן הארץ ,ווייל ער
אין גרויסע חובות און איז געשטאנען פאר א גאנצן קען נישט גוט לערנען און דער איד האט זיך
באנקראט ,וואס וואלט געמיינט פארלירן דאס אויסגערעדט דאס הארץ פארן צדיק אז ער שפירט
גאנצע הויז און פארמעגן ,ער איז געקומען צום אז זיין עבודה איז גארנישט ווערט.
רבין געבראכן און מיד ,און האט געוויינט מיט
ביטערע טרערן און געבעטן די רבי זאל פאר אים דער רבי האט דעם איד ארומגענומען מיט
פועלן א ישועה. גרויס ליבשאפט און געזאגט מיט א שמייכל" ,דער
אויבערשטער דארף נישט נאר די לומדות ,נאר דאס
דער רבי האט אים אנגעוואונטשן מיט די הארץ ,ווען דו ארבעטסט ערליך און זאגסט א
ווערטער פון זיין ספר "אורה ושמחה"" ,אורה מיינט קאפיטל תהילים מיט אמת ,שפאלט דאס הימלען
תורה און שמחה מיינט ביטחון ,גיי אהיים מיט מער ווי טיפע פלפולים" ,דער איד איז ארויס פונעם
רואיגקייט און דער בורא וועט דיר שיקן די ישועה רבין אויפגעלעבט און מיט א נייעם כוח.
פון א פלאץ וואס דו טראכסט גארנישט" ,יענע וואך •••
איז א פרעמדער קונה אנגעקומען און אפגעקויפט אין מסורות וזכרונות מזשילין ווערט
זיין גאנצע סחורה פאר א הויכן פרייז ,און ער איז דערציילט ,אז א חסידישער איד וואס איז שוין
געראטעוועט געווארן פון גרויס שאנדע און געווען פארהייראט העכער צען יאר אן קיין
ארעמקייט. קינדער ,איז געקומען צו פארן קיין זשילין מיט א
צובראכן געמיט און זיך אויסגעוויינט פארן רבין,
אז ער האלט דאס שוין נישט אויס און ער האט
געבעטן דעם צדיק זאל אי וואונטשן א ברכה אז ער
זאל שוין געהאלפן ווערן מיט א קינד.
6
טאכטער הצדקת מרת פריידא ע"ה ,און דער שווער
יארצייט כ"ד אלול
זיין שטיף טאטע ,האט אים אויס געהאלטן פאר
אפאר יאר ,אז דער איידעם דער גאון זאל קענען
הגה"ק רבי ישראל מאיר ב"ר ארי' זאב הכהן זי"ע
ווייטער זיצן און עוסק זיין בתורה.
)קאגאן( ,בעל חפץ חיים ,מראדין
נאך א שטיק צייט איז ער אריבער צום שטאט
מינסק ,און נאכדעם האט ער זיך געצויגען קיין ער איז געבוירן אין שטאט זיטל וואס איז נעבן
ווילנא ,דער גאון האט נישט געוואלט נעמען קיין הורדנה אין בלארוס ,י"א שבט בשנת תקצ"ח.
רבנות שטעלע ,נאר ער האט זיך מפרנס געווען פון
א קליין געשעפט וואס זיין רעבעצין האט געפירט, צו זיין טאטן הגה"ק רבי ארי' זאב מווילנא זי"ע,
אויך האט ער געלערנט מיט תלמידים בעלי וואס איז געווען א מלמד תשב"ר.
כשרונות ,וואס פון דעם האט ער אויך אביסל
פארדינט אויף צום לעבן. און צו זיין מאמע הצדקת מרת דוברושה ע"ה.
בערך בשנת תרכ"ט איז דער גאון צוריק צום ער איז געווען דער שר התורה והיראה ,א גאון
שטאט ראדין ,דארט האט ער אויף געשטעלט דעם וצדיק מפורסם בכל קצוי תבל ,ער איז געווען א
גרויסן ישיבה אין ראדין ,ווי עס האבן געלערנט מתמיד און למדן עצום בתורה ,א ירא שמים
בחורים גאונים בתורה ,ער האט פאר די ערשטע מרובים ,ער האט זיין גאנץ לעבן מקפיד געווען
פאר יאר אליין צוזאמען געשטלעט דאס געלט צו אויף יעדע הלכה און מנהג ישראל מיט א
אויס האלטן דעם ישיבה ,ער האט דארט אין געוואלדיגע זהירות ,ער איז געווען א בעל צדקה
שטאט ראדין עוסק געווען און פאר לערנען וחסד עד אין לשער ,ער איז געווען באוויסט מיט
שיעורים פאר בעלי בתים ,און משריש געווען יראת זיין געוואלדיגע התנהגות בקדושה ,ער האט
שמים און אהבת התורה אין די אידן פון שטאט ,ער מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים
האט מייסד געווען א ארגאניזאציע פון גמילות מיט א מסירת נפש ממש ,ער האט ממאס געווען
חסדים פאר די אידן אין שטאט ראדין ,דער גאון ברבנות ,ער איז געווען א עניו מאוד און א שפל
האט זיין גאנץ לעבן גאר אסאך עוסק געווען אין ברך ,דער צדיק האט באמת ליב געהאט יעדן
צדקה וחסד מיט א מסירת נפש. אידיש קינד אהבת נפש ממש ,ער האט זוכה געווען
צו ארויס געבן צענדליגע חיבורים וואס האבן אויף
דאן זעענדיג אז אידן זענען ליידער נכשל געשאקעלט די תורה וועלט ,ער איז געווען
טעגליך אין דעם איסור פון לשון הרע און רכילות, מפורסם אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ.
האט דער גאון אפגעמאכט צו שרייבן א ספר אויף
הלכות לשון הרע ,און דאן האט ער אנגעהויבן ווען ער איז געווען 14יאר אלט ,איז זיין טאטע
שרייבן דעם גרויסן ספר "חפץ חיים שמירות ליידער נסתלק געווארן ,און דאן איז ער געווארן
הלשון" ,און ווען ער האט געענדיגט דעם חיבור, אויף געצויגען ביי זיין גרויסע ברודער הגה"ק רבי
האט ער נישט געשריבן זיין נאמען אלס מחבר ,ער אהרן קאגאן זי"ע ,ביים ברודער האט ער גאר אסאך
איז דאן אליין ארום פון שטאט צו שטאט פארקויפן תורה געלערנט ,ער איז שוין דאן געווען באוויסט
דעם ספר ,אבער גאר שנעל איז דער ספר געווארן אלס א מתמיד עצום ,ער האט געלערנט יומם
מפורסם ביי אידן ,גרויסע גדולים און גאונים בדורו ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה.
האבן דעם ספר מוראדיג משבח געווען ,און
געהייסן מען זאל דאס לערנען ,כדי מען זאל זיין די מאמע האט דאן חתונה געהאט בזיווג שני
אפגעהיטן פון ח"ו נכשל ווערן מיט לשון הרע. מיט א גרויסע תלמיד חכם און א גביר פון שטאט
ראדין ,דארט האט ער געקענט לערנען מיט א
דער גאון איז געווען מפורסם שוין דאן מיט געוואלדיגע התמדה ,זיין שטיף טאטע האט אים
זיין געוואלדיגע התמדה און אלס א גרויסע למדן, גאר שטארק מחבב געווען און געשעצט זיין גדלות
מען דערציילט ,אז דער גאון פלעגט קויפן שיך אן בתורה ,און אים גענומען פאר אן איידעם פאר זיין
7
געזעצן און געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה, קיין בענדלעך ,ווייל ער האט אויס גערעכענט ,אז
אויך די נאכט האט דער גאון מקדיש געווען פאר מיטן נישט דארפן צובינדן די שיך יעדן טאג,
תורה מיט די תלמידים ,און צוזאמען מיט זיינע שפארט ער זיך איין כאטש איין מינוט ,און דורך
איידעמער וואס זענען אליין געווען גדולים בתורה, דעם יאר שפארט ער זיך איין 6שעה ,און אויב ער
האט דער גאון מרביץ תורה געווען מיט א מסירת לעבט 70יאר שפארט ער זיך איין 420שעה דורך
נפש ממש ,און כסדר געהאלטן פאר די אויגן דעם דעם.
תכלית פון זיינע תלמידים.
זיין גאנץ לעבן האט ער נישט געוואלט נעמען
ער האט כסדר מעורר געווען זיינע תלמידים, קיין רבנות ,ווייל ער האט געזאגט ,אז דאס וועט
אז מען זאל נישט בטל'ן קיין צייט מיט גארנישט, אים שטערן פון ענדיגן זיינע חיבורים ,וואס ווי
נאר מען זאל זיך אריין לייגן אין תורה און עבודת באוויסט האט דער גאון נישט געוואלט מפסיק זיין
השם יעדע מינוט פון לעבן ,און טאקע פון דעם פאר גארנישט ביז ער ענדיגט נישט זיין חיבור
ישיבה זענען ארויס געקומען תלמידים גדולים משנה ברורה ,וואס איז געווארן אנגענומען אין די
בתורה ,וואס האבן שפעטער אליין מרביץ תורה גאנצע וועלט ,ובפרט אין די עולם התורה האט מען
געווען אויף די זעלבע דרך פון זייער גרויסע רבין. דעם חיבור גאר שטארק אנגענומען.
ווי באוויסט זענען געקומען לערנען אין זיין איינע פון די גרויסע חיבורים וואס דער גאון
ישיבה בחורים פון אלע שטעט ,אויך פון אמעריקע האט מחבר געווען איז די באוויסטע חיבור משנה
זענען געקומען בחורים לומדים צו לערנען ביי ברורה ,וואס דאס איז כהיום איינע פון די מערסטע
דעם גרויסן גאון ,און דער גאון דער חפץ חיים זי"ע געלערנטע חיבורים אין די הלכה וועלט.
האט די בחורים גאר שטארק אויס געלויבט ,אז זיי
לאזן איבער אמעריקע וואס דארט פעילט נישט דער גאון איז אליינס ארום פון שטאט צו
קיין גשמיות ,און זיי זענען מקיים דעם גמרא" ,הוי שטאט פארקויפן זיינע ספרים ,ווייל ער האט
גולה למקום תורה". געוואלט מאכן זיכער אז אלעס ווערט געטון
ערליך ,און יעדע שטאט ווי דער גאון איז
און דאס התרגשות פונעם גאון ווען ער האט אנגעקומען מיט זיינע ספרים ,האט מען אים גאר
איין יאר ערב יום הקדוש באמערקט אפאר בחורים שטארק מכבד געווען ,מען פלעגט אים מכבד זיין
פון אמעריקע ,האט זיך דער גאון וקדוש אויס צו זאגן א דרשה וואס איז אייביג געווען משולב
געדריקט מיט מורא'דיגע ווערטער" ,רבוש"ע ,קוק מיט מוסר און הדרכה.
אויף דיינע טייערע קינדער ,זיי לאזן אלעס איבער,
אפילו ווען עס איז דא ישיבות אין אמעריקע ,מיט ווערט דערציילט ,אז הגה"ק רבי אלחנן
דעם אלעם וואנדערן זיי אויף א ווייטע מקום ,און וואסערמאן מבארנאוויטש זי"ע הי"ד ,האט
לאזן איבער די עלטערן און משפחה ,און אלע איינגעפירט ביי זיך אין ישיבה א סדר ,צו לערנען
תעניגי עולם הזה ,און אלעס נאר פאר דיין הייליגע מיט זיינע תלמידים יעדן טאג דעם הייליגען ספר
נאמען און דיין הייליגע תורה ,און דערפאר רבוש"ע חפץ חיים אלס מוסר פאר א האלבע שעה בעפאר
ברויכסטו זיך שוין דערבארעמען אויף דיינע מעריב ,און דער ראש ישיבה רבי אלחנן איז געזעצן
קינדער און אויס לייזן פון גלות" ,און דער גאון האט אויף זיין פלאץ מיט א געוואלדיגע פחד און יראת
דאן פארגאסן טייכן טרערן פון גרויס התרגשות ,אז הרוממות ,און עס האט זיך ממש געגאסן טייך און
"לא תשתכח תורה מישראל". טרערן פון זיינע הייליגע אויגן ,בשעתן לערנען
מוסר פונעם ספר חפץ חיים.
דאס גרויסע התמדה און אהבת התורה וואס
דער גאון האט געהאט ,איז ממש נישט צום זיין ישיבה אין שטאט ראדין איז געווען
באשרייבן ,און דער גאון האט כסדר מעורר געווען מפורסם אין גאנץ אירופה אלס איינע פון די
זיינע תלמידים דאס הארבקייט פון ח"ו מבטל זיין גרעסטע ישיבות ,דארט האבן געלערנט תלמידים
אפילו א מינוט פון תורה ,ער האט כסדר אריין גאונים וגדולים בתורה ,מען איז דאס גאנצע טאג
8
המשיח ,וואס דאן וועט מען זוכה זיין צו ווייטער געברענגט אין זיינע תלמידים דעם אמת'ע אהבה
טון די הייליגע עבודה אין בית המקדש. און געשמאק אין לערנען די הייליגע תורה ,און
פארשטייט זיך אז ווען עס קומט פון א גאון וגדול
ער האט ארויסגעגעבן פון זיין ישיבה גרויסע וואס האט באמת ליב געהאט די תורה ,איז דאס
גאונים וגדולים בתורה ובתוכם. אריין אויך אין זיינע גרויסע תלמידים.
הגה"ק רבי אלחנן וואסערמאן זי"ע, אין ביהמ"ד פין די ישיבה איז געווען דער קול
הרה"ק רבי אליהו דושניצער זי"ע, התורה גאר גרויס ,און וועגן דעם האט דער גאון
הגה"ק רבי שלמה זלמן בלוך מירושלים זי"ע, איינגעפירט ,אז ווען עס איז געקומען די זמן פון
הגה"ק רבי יוסף חיים זאנענפעלד זי"ע. דאווענען ,פלעגט דער משמש אויס קלאפן אין
ביהמ"ד אז מען גייט דאווענען.
דער הייליגער חפץ חיים זי"ע ,אפילו זייענדיג
א גאון וגדול בישראל וואס האט יעדע מינוט אויס האט פאסירט איינמאל ,אז דער משמש האט
געניצט אויף תורה און עבודת השם ,האט ער אבער בטעות אויס געקלאפט מיט פינף מינוט פריער ווי
גאר אסאך אויף געטון תיקונים גדולים פאר די אידן די צייט ,און די בחורים האבן פארמאכט די גמרא
פון זיין שטאט און פון די ארימיגע שטעט. זיך צו גרייטן צום דאווענען ,דער גאון ווען ער האט
געזען דעם טעות ,איז ממש דערציטערט געווארן,
גאר אסאך האט דער גאון אויף געטון פאר און האט ממש געוויינט אויף דעם ביטל תורה וואס
שמירת שבת קודש ,ער האט כסדר מעורר געווען האט פאסירט ,און אפילו דאס איז געווען נאר פינף
אידישע קינדער איבעראל ,אז מען ברויך היטן מינוט ,האט דאס מצער געווען דעם גאון עד
שבת כהלכתו ,ער האט גאר אסאך געארבעט דכדוכה דנפש.
גדולות ונצורות פאר די אידן וואס האבן געארבעט
ביי נישט אידישע ביזנעסער ,אז זיי זאלן קענען די תלמידים האבן יארן שפעטער נאך
היטן שבת געהעריג. געדענקט דעם מראה ,ווי דער גאון איז ממש
געווען אויס מענטש פון ביטול תורה ,אין ווי
מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער גאון דער שטארק דאס האט אים בארירט.
חפץ חיים זי"ע געפארן מיט זיין גרויסע איידעם
הגה"צ רבי צבי הירש לעווינזאן זי"ע ,נאך געלט דערציילט מען ,אז יארן שפעטער ווען דער
פאר זיין גרויסע ישיבה אין שטאט ראדין. משמש איז נפטר געווארן ,האט דער גאון א קרעכץ
געגעבן און געזאגט" ,ווער ווייסט וואס דער משמש
דער גאון איז ארום געפארן פון שטאט צו וועט ענטפערן ביים בית דין של מעלה ,אויף די פינף
שטאט צוזאמען שטעלן געלט פאר די ישיבה ,דער מינוט ביטל תורה וואס ער האט ליידער גורם
גאון איז אנגעקומען אין א שטאט ,און ער האט זיך געווען" ,דאס איז געווען זיין פחד און מורא פון
דערוויסט ,אז רח"ל די אידישע געשעפטן זענען פינף מינוט ביטל תורה ,אפילו עס איז באמת
ליידער אפען שבת קודש. געווען א טעות בשוגג ,ווייל דאס לעבן פונעם גאון
איז געווען איין שטיק תורה און עבודת השם.
האט דער גאון איבער געלאזט דאס גאנצע
געלט גיין ,און האט צוזאמען געריפן די גאנצע דער גאון האט גאר אסאך גערעדט און מעורר
שטאט ,און דער גאון מיט זיין פערל ווערטער און געווען די תלמידים און די שטאט מענטשן אויף
זיין מידת האמת ,האט געפויעלט ביי 300אידן פון ביאת המשיח ,אז א איד דארף האפן און בעטן יעדן
שטאט ,צו פארמאכן דעם געשעפט שבת קודש, טאג ,אז מען זאל שוין זוכה זיין צו ביאת המשיח
און דער גאון האט בכלל נישט געטראכט די גאנצע במהרה בימינו ,און דערפאר האט דער גאון אויף
צייט וועגן מאכן געלט פאר זיין ישיבה ,ווייל געשטעלט א כולל פאר יונגעלייט ,וואס דארט
קדושת שבת קודש האט פארן גאון אסאך מער האט מען געלערנט א סדר הלכות קדשים ,אז די
געברענט. אידן זאלן זיין גרייט יעדע מינוט פאר ביאת
9
דער גאון דער חפץ חיים זי"ע חתונה געהאט בזיווג אויך האט ער פאר ארבעט גרויסע מעשים
שני מיט הרבנית הצדקת מרת מרים פריידא ע"ה, פאר טהרת המשפחה ,ער האט אויף געשטעלט
בת הגה"ק רבי הלל בעל בית הלל אב"ד לאפיס זי"ע. מקוואות מיט א מסירת נפש ממש ,און מעורר
געווען אידישע קינדער אז מען זאל זיך האלטן
ער האט מחבר געווען חבורים נפלאים וואס גאר הייליג און אזוי אויף ציען די משפחה בקדושה
אסאך פון זיי זענען אנגענומען אין די גאנצע וטהרה.
וועלט.
דער גאון האט געהאט א גרויסע אהבה צו ארץ
משנה ברורה ,על הלכות אורח חיים שולחן ערוך, ישראל ,און ער אליין האט אויך סוף ימיו געוואלט
ספר ביאור הלכה ,הגהות במשנה ברורה, ארויף גיין קיין ארץ ישראל ,אבער ער האט צו דעם
ספר שער הציון ,על הלכה, נישט מצליח געווען ,אבער ער האט גאר אסאך
ספר חפץ חיים ,שמירת הלשון ,על איסור לשון געלט געשיקט פאר עניי ארץ ישראל ,און כסדר
הרע, מחזק געווען די אידן וואס זענען ארויף קיין ארץ
ספר אהבת חסד ,מצוות שבין אדם לחבירו, ישראל ,אז זיי זאלן זיך האלטן ערליך און היטן די
ספר ליקוטי הלכות ,כמו פירוש הרי"ף, תורה הקדושה ,אויך האט ער דארט אין ארץ
ספר ציפית לישועה ,מאמרים על הציפייה לגאולה ישראל געהאט איינע פון זיינע גרויסע תלמידים
שלימה, הגה"ק רבי יוסף חיים זאנענפעלד זי"ע.
ספר תורה אור ,אגדות חז"ל,
ספר תורת הבית ,גודל חיוב האדם ללמוד תורה. אפילו זייענדיג פון די גרויסע חובבי ארץ
ישראל ,האט דער גאון גאר אסאך לוחם געווען
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. קעגן די תנועת הציונים ,ער איז גאר שארף ארויס
געקומען קעגן די ציונים וואס האבן גענומען א
בנו הגה"צ רבי ארי' לייב הכהן מראדין זי"ע ,ממלא מדינה פאר ביאת המשיח.
מקום אביו,
בתו הצדקת מרת גיטל ע"ה ,אשת הגה"צ רבי אהרן און דער גאון האט זיך אויס געדריקט גאר
בן יוסף כהן בעל עבודת הקרבנות זי"ע, שארפע לשונות קעגן די ציונים ,וואס האבן דאן
בתו הצדקת מרת שרה ע"ה ,אשת הגה"צ רבי צבי פראבירט ליידער אראפ צו פירן כלל ישראל פונעם
הירש לעווינזאן זי"ע, ריכטיגע וועג ,ווי זיין תלמיד הגה"ק רבי אלחנן
בנו הבחור המופלג אברהם ע"ה ,נפטר בדמי ימיו, וואסערמאן זי"ע האט זיך אמאל אויס געדריקט
בנו הגה"צ רבי אהרן הכהן קאגען זי"ע, בזה"ל" ,שאמר על הציונים ,שהם עמלקים
בתו הצדקת מרת פייגא חי' ע"ה ,אשת הגה"צ רבי האמיתיים ,ובעוה"ר אנו סובלים עכשיו מערב רב
מנחם מענדל זאקס ר"י ראדין זי"ע, וזרע עמלק".
נסתלק לגנזי מרומים בן צ"ד שנים ,כ"ד אלול אויך האט זיך דער גרויסער גאון ממש מוסר
בשנת תרצ"ב ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין נפש געווען און לוחם געווען מלחמתה של תורה,
שטאט ראדין. אז מען זאל נישט לערנען קיין לימודי חול אין די
חדרים און ישיבות ,און נאכן שווער ארבעטן ביי די
זכותו הגדול יגן עלינו ממשלה אין פולין ,האט דער גאון מצליח געווען צו
ועל כל ישראל אמן. מבטל זיין די גזירה ,און בזכות פון דעם גאון האבן
טויזענטער אידן אויף געצויגען ערליכע אידישע
מעשיות שטובער נישט אריין ברענגענדיג קיין לימודי חול
אין די חדרים און ישיבות.
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט
פאסירט ,אז א איד א גביר אין שטאט ראדין ,האט בשנת תרס"ג איז די רעבעצין הצדקת מרת
געהאט א אלמנה וואס האט געוואוינט אין איינע פריידא ע"ה נפטר געווארן ,און בשנת תרס"ה האט
10
חפץ חיים זי"ע האט אים געזאגט מיט א שמייכל, פון זיינע דירות ,און דער גביר האט פאר א שטיק
"די האסט מיך אויס געלערנט ,אז אפילו אויף זיך צייט נישט באקומען פון איר קיין דירה געלט ,איז
אליין טאר א איד אויך נישט רעדן קיין לשון הרע". דער גביר געגאנגען ,און מיט רשעות אראפ
••• גענומען דעם דאך פון די דירה ,און די פרוי די
דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט פארציילט אלמנה האט ליידער געמיזט ארויס גיין מיט די
די מעשה ,אז אין שטאט קאליש איז געווען א איד, קינדער פון די דירה.
וואס איז אריין שבת בייטאג נאכן סעודה אין
ביהמ"ד ,און אן געהויבען זאגן תהילים מיט א ווען דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט
געוואלדיגע השתפכות הנפש ובדמעות שליש. געהערט פון דעם ,האט ער געזאגט פאר זיין קינד,
אז ער איז זיכער אז דער גביר וועט נאך ווערן
איז דארט אין ביהמ"ד געווען נאך א איד וואס באשטראפט פארן מצער זיין די אלמנה ,ווייל דער
האט געזעהן די מחזה ,האט ער זיך אויך געשטעלט באשעפער נעמט זיך זיכער אן פאר א אלמנה ,און
זאגן תהילים מיט א געוואלדיגע השתפכות הנפש דער חפץ חיים האט געזאגט ,עס מיז נישט זיין
ובדמעות שליש. יעצט וועט דער גביר באשטראפט ווערן ,ווייל דער
באשעפער איז דאך א מאריך אף ,אבער איך בין
מוצש"ק איז דער צווייטער צו געגאנגען און מאמין באמונה שלימה ,אז אויב די תורה זאגט ִאם
געפרעגט דעם ערשטן ,וואס איז פשט פאר די ַענֵּ ה ְת ַענֶּ ה אֹתוֹ כִּ י ִאם ָצעֹק יִ ְצ ַעק ֵא ַלי ָשׁמ ַֹע ֶא ְשׁ ַמע
בכיות ביי תהילים ,ווייל לויט די בכיות זעהט אויס ַצ ֲע ָקתוֹ ,בין איך זיכער אז די שטראף וועט קומען.
ווי די האסט א צרה ,און אפשר קען איך דיר ארויס
העלפן, 10יאר שפעטער האט דאס פאסירט ,ווען דער
גביר איז איין טאג געגאנגען אויף די גאס ,און א כלב
האט דער איד געזאגט ,אז ער האט א טאכטער שוטה איז אים קעגן געקומען און אים געביסן ,און
ביי זיך אינדערהיים ,און ער קען נישט א שידוך טון דער גביר איז קראנק געווארן מיט א ביטערע
ווייל ער האט נישט קיין געלט פאר נדן ,און די מחלה ,און דער גביר איז פון דעם רח"ל געשטארבן,
גאנצע וואך איז ער טרוד אויף פרנסה און ער זעהט און דאן האט דער חפץ חיים זי"ע געוויזן פאר זיינע
נישט דעם טאכטער ,אבער ווען עס קומט שבת תלמידים ,אז די תורה הקדושה איז אמת ויציב ,און
קודש און ער זעהט דעם טאכטער ,ווערט ער זייער אויב די תורה זאגט עפעס ,וועט דאס זיכער פאסירן.
צובראכן ווייל ער קען איר נישט העלפן ,דערפאר •••
קומט ער אין ביהמ"ד זאגן תהילים און איז שופך איין טאג איז דער הייליגער חפץ חיים זי"ע
לב כמים צום גרויסע באשעפער. געפארן אויף די באן ,און דארט איז געווען א איד
וואס האט זייער משבח געווען דעם הייליגען חפץ
האט דער צווייטער געזאגט ,איך האב אויך א חיים זי"ע ,נישט וויסענדיג אז ער רעדט דא צום
זוהן ביי מיר אין שטוב א גרויסע תלמיד חכם, חפץ חיים אליין ,אבער דער חפץ חיים זי"ע מיט זיין
אבער איך האב נישט קיין געלט צו קענען א שידוך גרויס עניוות האט געזאגט פאר דעם איד ,די
טון ,האט דער איד מייעץ געווען ,אז אפשר זאלן זיי רעדסט פון "ישראל מאיר" ,ער נער'ט אויס די
זיך משדך זיין ,און זיי האבן זיך טאקע משדך וועלט.
געווען.
ווען דער איד האט געהערט ווי ער רעדט אזוי
און פון דעם שידוך זענען ארויס געקומען 4 אויפן הייליגען חפץ חיים ,האט אים יענער גאר
גדולי עולם ,הגה"ק רבי אריה לייב בעל קצות שטארק אן געשריגן און פארשעמט זאגענדיג ,אזוי
החושן זי"ע ,הגה"ק רבי יהודה בעל קונטרס רעדסטו אויפן הייליגען חפץ חיים ,אבער
הספיקות זי"ע ,הגה"ק רבי חיים מקאליש זי"ע, שפעטער ווען מען איז אנגעקומען קיין ראדין ,און
הגה"ק רבי מרדכי מאונגוואר זי"ע ,האט דער דער איד איז אריין געקומען צום חפץ חיים זי"ע,
הייליגער חפץ חיים זי"ע אויס געפירט ,קוקט וואס איז אים שלעכט געווארן פאר די אויגן ,אז ער האט
עס קומט ארויס ווען צוויי אידן פאר לאזען זיך אזוי פארשעמט דעם חפץ חיים אליין ,אבער דער
11
אין תורה און קדושה ,אז ער איז נתקבל געווארן אויפן הייליגען באשעפער ,און זאגן תהילים מיט א
אלס פוסק הדור און דער גרעסטער גאון בדורו. דביקות בשם.
•••
האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע געזאגט, דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט,
אין יעדע דור קומט אראפ א שפע און סייעתא אז בשנת תרל"ט האט דער גרויסער גאון הגה"ק
דשמיא פאר דעם דור ,וואס דאס ווערט צוטיילט רבי יהושע לייב דיסקין זי"ע פארלאזט די שטאט
צווישן אלע גאוני הדור ,אבער ביים דור פונעם בריסק און ארויף קיין ארץ ישראל ,האט די קהילה
הייליגען גאון רבי עקיבא איגר זי"ע ,האט זיך פין בריסק געשיקט עטליכע חשובע אידן
אנגעהויבן פארשפרייטן רח"ל די תנועה פון בשליחות צו גיין בעטן רבי יאשע בער
השכלה ,וועגן דעם ווען עס איז אראפ געקומען די סאלאוויטשיק זי"ע ,אז ער זאל קומען ווערן
השפעה אויפן דור ,איז ליידער נישט געווען קיין בריסקער רב ,אבער דער גאון האט זיך אפגעזאגט,
סאך אונעם דור וואס זאלן קענען מקבל זיין די ווייל זייענדיג באלד זעכציג יאר אלט ,האט ער
השפעות ,און דערפאר איז די גאנצע השפעה פון נישט געוואלט אן נעמען א נייע שטעלע פון רבנות
יענעם דור געגאנגען צום גאון רבי עקיבא איגר זי"ע. מיט אזוי פיל אחריות ,פון חינוך ,מקוואות ,כשרות,
••• און נאך אנדערע זאכן וואס קומען מיט א רבנות
א איד איז אמאל געקומען זיך אפרעדן פארן שטעלע.
הייליגען חפץ חיים זי"ע ,אז די חסידים בשעת זיי
פארשפרייטן דעם דרך החסידות ,קומט אויס אז די גרופע פון בריסק האבן זיך שוין כמעט
פון מאל צו מאל טיען זיי ווילדע זאכן מעשים אשר מייאש געווען פון באקומען דעם גאון רבי יאשע
לא יעשו ,און דער איד האט זיך זייער אפגערעדט בער אלס רב ביי זיי אין שטאט ,אבער פלוצלונג
אויף די חסידים. רופט זיך אן איינער פון די אידן מיט א גרויס
התרגשות און ברען און זאגט" ,רבי ווי אזוי קענט
האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע מיט זיין איר אפ זאגן אזא געבעט ,אין א צייט וואס פינף און
גרויס חכמה און פארשטאנדט געזאגט פאר דעם צוואנציג טויזענט אידן ווארטן אויף אייך אין די
איד ,די גמרא זאגט דאך ,נִ ְר ָדּף ֶשׁ ָשּׁ ַבר כֵּ ִלים ֶשׁל שטאט בריסק".
רוֹדף ָפּטוּר ,אז אויב איינער לויפט ראטעווען ֵ
איינעם פון א רודף ,און צוברעכט כלים אויפן וועג, ווען דער גאון האט געהערט די ווערטער וואס
איז דער איד פטור ,דאס זעלבע איז מיט די זענען געזאגט געווארן מיט א תמימות ,האט ער
חסידים ,וויבאלד מיט זייערע מעשים ראטעווען זיי געזאגט פארן רעבעצין" ,געב מיר מיינע שבת'דיגע
כלל ישראל און ראטעווען אידישקייט ,זענען זיי מלבושים ,און מיר פארן קיין בריסק ,ווייל אויב פינף
פטור פון וואס זיי טיען ,וויבאלד זיי ראטעווען און צוואנציג טויזנט אידן ווילן מיך האבן ,דארף מיר
למעשה אידישקייט. שוין גיין".
•••
צו זעהן דעם געוואלדיגע אמונה און בטחון פארציילט מען ,אז ווען דער הייליגער חפץ
וואס דער גאון דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט חיים זי"ע פלעגט דערציילן די מעשה ,פלעגט ער
געהאט ,איז כדי צו דערציילן די מעשה ,ווי זאגן מיט בכיות און טרערן" ,אויב דער בריסקער רב
באקאנט האט דער חפץ חיים זי"ע געהאט א האט געטוישט זיין מיינונג ,און געגאנגען קיין
איידעם הגה"צ רבי צבי הירש לעווינזאן זי"ע ,וואס בריסק ,ווייל אזוי פיל אידן ווארטן אויף אים ,איז
איז געווען באוויסט אלס א גרויסע גאון וגדול דאך אוודאי ,אויב משיח צדקנו וועט וויסן אז מיר
בתורה ,דער איידעם האט גאר אסאך ארויס אידן בעטן און ווילן באמת אז ער זאל שוין קומען,
געהאלפן זיין גרויסע שווער און געשטאנען צו זיין וואלט ער שוין זיכער געקומען".
האנט מיט יעדע דבר שבקדושה. •••
א איד האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען חפץ
ליידער איז דער איידעם פריצייטיג נפטר חיים זי"ע ,ווי אזוי האט דער היילגער גאון רבי
געווארן ,און איבער געלאזט צוויי קינדער יתומים, עקיבא איגר זי"ע זוכה געווען צו די גרויסע דרגות
12
"טאמער איך וואלט נפטר געווארן יונגערהייט, איז די רעבעצין פונעם גאון רבי צבי הירש ,הצדקת
וואלט דערפון ח"ו ארויס געקומען א גרויסע חילול מרת שרה ע"ה אריין צו איר טאטן ,און האט זיך פון
ד' ,ווייל אידן וואלטן געזאגט ,קוק ,דער וואס האט גרויס צער אויס גערעדט איר ביטער הארץ פארן
זיך אפגעהיטן א גאנצע לעבן נישט צו רעדן אדער טאטן" ,אז פון אלע באשעפענישן פון די וועלט,
הערן קיין לשון הרע ,איז נפטר געווארן אזוי יונג, האט דער אייבערשטער נישט געטראפן איינעם
אבער יעצט אז איך האב יא געהאט אריכת ימים, אוועק צו נעמען ,נאר מיין מאן".
וועט יעדער זיך איבערצייגן ,אז דער וואס היט זיין
מויל לעבט לאנג" ,און וועגן דעם קידוש השם האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע וואס האט זיין
ער געמאכט א גרויסע סעודה. גאנץ לעבן געהארעוועט און געשטרעבט אז סיי
••• ער און סיי אלע נעבן אים זאלן זיין שטארק אין די
אמאל איז דער הייליגער חפץ חיים זי"ע אמונה פשוטה ,און באמת גלייבן אז עס איז דא נאר
אנגעקומען קיין פעטערבורג צוליב עניני הכלל, איין איינציגסטע באשעפער אויף די וועלט וואס
פארשטייט זיך אז די גאנצע שטאט איז ארויס ער פירט אלעס ,האט ער געזאגט פארן טאכטער
מקבל פנים זיין דעם גרויסן גאון און גדול הדור ,און מורא'דיגע ווערטער" ,וואס האסטו געוואלט ,אז
צווישן די מקבלים זענען געווען עטליכע גבירים אנשטאט אים זאל דער באשעפער אוועק נעמען א
פון שטאט ,וועלכע זענען אויך ארויס געקומען דריטל וועלט".
נעמען א ברכה פון דעם גרויסן גאון דער הייליגער •••
חפץ חיים זי"ע. דער הייליגער חפץ חיים זי"ע שרייבט ,אז ער
האט אמאל געהאלטן א דרשה וועגן לשון הרע ,און
איינע פון די גבירים איז צו געגאנגען צום גאון, ער האט מסביר געווען דעם חומר הענין ,און ווען
און האט אים געגעבן א שיינע נדבה פאר די ישיבה ער האט געענדיגט ,איז איינער פון די צוהערערס
אין ראדין ,אבער אזוי ווי דער הייליגער חפץ חיים צוגעקומען ,און ער האט מודה געווען ,אז ער האט
זי"ע האט אנגעכאפט די האנט פון דעם גביר צו שוין עובר געווען די עבירה פון לשון הרע מסתמא
געבן א ברכה ,האט דער גאון אנגעהויבן וויינען און שוין הונדערטער מאהל ,און עס איז אוממעגליך
געזאגט בזה"ל" ,די האנט גיט צדקה מיט אזא פאר איהם צו געדענקען די נעמען פון די מענטשן
איבערגעגעבנקייט ,אבער זי איז רח"ל מחלל שבת", אויף וועמען ער האט גערעדט ,און ממילא קען ער
און דער חפץ חיים האלט ווייטער די האנט פון זיי נישט בעטן מחילה ,און ער האט געפרעגט דעם
דעם גביר ,און וויינט מיט ביטערע טרערן. הייליגען חפץ חיים זי"ע ווי אזוי ער קען תשובה
טון.
לפלא איז דאס הארץ פון דעם גביר ממש
צעגאנגען ,און ער האט אנגעהויבן ביטערליך האט דער הייליגער חפץ חיים אים געהייסן ,אז
וויינען ,אבער דאן זאגט דער גביר פארן חפץ חיים, ער זאל זיך אונטער נעמען צו זעהן ,אז די דינים פון
איך זאג צו אז איך וועל שוין היטן שבת ,אבער איך לשון הרע זאלן ווערן געלערנט דורך אסאך
בעט דעם רבין ,ער זאל מיר ערלויבן מחלל שבת מענטשן ,דורך שיעורים און שמועסן ,און די אלע
זיין נאך די איינמאל ,ווייל פונקט יעצט האלט איך ספרים וואס זענען געשריבן געווארן אויף דעם
אינמיטן א גאר גרויסע ארבעט וואס איך וויל ענדיגן ענין ,זאלן ווערן געלערנט ,כדי די הארבקייט פון
ווי פריער. דעם איסור זאל נתפרסם ווערן ,און אזוי ארום אז
ער וועט מחזק זיין אנדערע אין דעם ענין ,וועט
אזוי ווי דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט איהם השי"ת דורך דעם מוחל זיין ,און אפהיטן
געהערט די ווערטער ,האט ער געזאגט מיט גרויס לעתיד פון דעם חטא החמור.
התרגשות דקדושה" ,מיין קינד ,אויב דער שבת •••
קודש וואלט געווען מיינס ,וואלט איך דיר מוחל ווען דער הייליגער חפץ חיים זי"ע איז אלט
געווען און ערלויבט אלעס וואס דו פארלאנגסט, געווארן 70יאר ,האט ער געמאכט א גרויסע סעודה,
אבער שבת קודש געהער דאך צום באשעפער דער ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער מאכט
מלך מלכי המלכים ,און איך קען נישט מתיר זיין אזא גרויסע סעודה ,האט ער געענטפערט,
13
מיינט אז איך האב בייטאג געטראכט פון אזא עפעס קעגן די תורה הקדושה אפילו אויף איין
נארישע זאך ווי עשירות ,און דאס איז דאך דברים מינוט חילול שבת".
בטלים ,און דערפאר האב איך געהאט די חלום ,און
דערפאר האט ער געפאסט יענעם טאג א תענית פארשטייט זיך אז דברים היוצאים מן הלב
חלום. קדוש פונעם הייליגען חפץ חיים זי"ע האט עושה
••• רושם געווען אויף דעם גביר ,און ער האט פון דאן
ווי עס איז באקאנט ,אז דער הייליגער חפץ אנגעהויבן היטן שבת קודש און מדקדק געווען
חיים זי"ע אויף די עלטערע יארן ,ווען ער האט שוין אויף יעדע הלכה קלה כבחמורה ,און דאס האט
נישט אזוי גוט געהערט ,האט ער גערעדט אביסל דער גרויסער גאון געטון מיט זיין מידת האמת און
העכער ,האט איינמאל איינע פון זיינע תלמידים מיט זיין מסירת נפש וואס ער האט געהאט פאר
געהערט ,ווי דער גאון וקדוש רעדט אזוי צו זיך ,אז יעדע מצוה און הלכה פון די תורה הקדושה.
ער וויל זייער גיין על קידוש השם פארן גרויסן •••
באשעפער'ס נאמען. איינמאל איז דער הייליגער חפץ חיים זי"ע
געווען אין א שטאט אויף שבת ,און ער האט
און אזוי האבן די תלמידים כסדר געהערט געגעסן ביי איינע פון די גבירים פון שטאט ,לפלא
פונעם גאון גאר אסאך וואונדערליכע ריידט ,וואס האט דער גאון דער חפץ חיים זייער געיאגט די
דער גאון האט זיין גאנץ לעבן פראבירט צו סעודה ,און כסדר געבעטן מען זאל שנעל אריין
באהאלטן ,נאר אויף די עלטער ווען ער האט נישט ברענגען די קומענדיגע מאכל ,פארשטייט זיך אז
אזוי גוט געהערט ,האט ער נישט געכאפט אז ער פארן גביר איז דאס געווען זייער א פחיתת כבוד,
רעדט אביסל העכער ,און די מענטשן ארום קענען זעענדיג ווי דער גאון וויל שנעל ענדיגן די סעודה
דאס הערן. ביי אים.
•••
איינמאל האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט דער גביר געפרעגט דעם גאון ,פארוואס
געשיקט איינע פון זיינע גרויסע תלמידים ,אז ער יאגט די רבי אזוי די סעודה ,ווי יאגט זיך די רבי אזוי
זאל פארן צו איינע פון די שטעט ווי עס איז געווען שבת קודש ,האט דער גאון געענטפערט פאר גביר,
זייער שוואך דאס שמירת שבת קודש ,אז ער זאל די האסט דא א ארעם מיידל וואס באדינט דיך מיט
מעורר זיין די אידן מען זאל אנהייבן היטן דעם די סעודה ,און אויך מיט אלע צרכים פון שטוב,
שבת קודש ,אינמיטן וועג האט זיך דער תלמיד אבער זי עסט נישט דא גארנישט ,ווייל נאכדעם
זייער צוקלאפט און איז געווארן שטארק וואס די ענדיגסט די סעודה ,ברויך זי אהיים גיין צו
צעבלוטיגט. איר ארעם שטוב און דארט עסן די סעודה,
דערפאר וויל איך ענדיגן די סעודה ווי שנעלער ,כדי
ווען דער תלמיד איז צוריק געקומען און זי זאל שוין קענען אהיים גיין און נישט ברויכן
דערציילט פארן רבין וואס האט פאסירט מיט אים ארבעטן אזוי שווער.
אינמיטן וועג ,האט דער הייליגער חפץ חיים •••
געזאגט פארן תלמיד" ,איך בין דיך באמת מקנא ,אז איין טאג האט דער גאון דער הייליגער חפץ
די האסט זיך צעבלוטיגט פארן כבוד השבת" ,ווייל חיים זי"ע געפאסט א תענית חלום ,און ווען די
דער גאון האט זיין גאנץ לעבן געברענט פארן מקורבים האבן געפרעגט דעם חפץ חיים,
שבת. פארוואס ער פאסט.
•••
עס איז געווען א מאן און ווייב וואס האבן האט דער גאון געזאגט ,אז ער האט די נאכט
ליידער יארן נישט געהאט קיין קינדער ,אבער געהאט א חלום אז ער ווערט א עושר ,און דערפאר
שפעטער זענען זיי געהאלפן געווארן מיט א קינד, פאסט ער א תענית חלום ,ווייל אויב איז דאס אמת,
אבער ליידער איז דער קינד געבוירן געווארן מיט א ברויך מען דאך פאסטן ,ווייל דאס איז א צרה ,ווייל
הארץ פעלער ,און די עלטערן זענען געפארן מיט וואס ברויך איך עשירות ,און אויב איז דאס נישט
זייער בן יחיד קיין וויען צו א גרויסן דאקטאר, אמת ,ברויך מען דאך זיכער פאסטן ,ווייל דאס
14
און מען האט דעם בחור געוואלט פארשיקן פון די אבער דער גרויסער דאקטאר האט זיי געזאגט ,אז
ישיבה ,אבער ווען מען איז דאס געקומען פון דעם קינד וועט גארנישט ווערן ,און עס איז
דערציילן פארן הייליגען חפץ חיים זי"ע ,האט ער נישט דא וואס צו טון פאר דעם קינד.
געהייסן ,מען זאל דעם בחור אריבער שיקן צו אים
אין שטוב ,און דער חפץ חיים האט זיך פארשטייט זיך אז די עלטערן האבן געהאט
איינגעשפארט מיטן בחור פאר אפאר מינוט ,און גרויס צער און עגמת נפש פון דעם ,ווייל דא זענען
לפלא איז דער בחור איבער געדרייט געווארן צו א זיי שוין געהאלפן געווארן מיט א בן יחיד נאך
אנדערע בחור ,און האט זיך פון דאן אנגעהויבן פירן אזויפיל יארן ,און דא ליידער אזא צרה ,האט זיי
גאר ערליך ,קיינער האט נישט געוויסט וואס דער איינער גע'עצה'ט ,פארט אריבער קיין ראדין צום
חפץ חיים האט מיט אים גערעדט אין שטוב. הייליגען חפץ חיים זי"ע ,וואס ער איז געווען דאן
באוויסט אלס א גרויסע פועל ישועות ,און ער וועט
יארן שפעטער ווען איינע פון די תלמידים ענק זיכער קענען העלפן מיט א ישועה.
פונעם חפץ חיים זי"ע האט געהאלטן א דרשה פאר
אידן ,און ער האט דערציילט די מעשה זאגענדיג, זענען די צובראכענע עלטערן אריבער
אז מען ווייסט נישט וואס דער חפץ חיים האט געפארן קיין ראדין צום הייליגען חפץ חיים ,ווען זיי
גערעדט מיט דעם בחור ,איז צו אים צו געקומען א זענען אריין געקומען צום הייליגען חפץ חיים,
איד און זאגט אים ,איך בין דער בחור מיט וועם די האט זיי דער גאון וקדוש געפרעגט ,ווי אזוי איז
מעשה איז פאר געקומען ,און איך וועל דיר אייער שמירת שבת קודש ,האבן די עלטערן
דערציילן וואס דארט איז געווען. געזאגט ,אז זיי היטן שבת זייער ערליך ,האט דער
גאון געזאגט פאר די עלטערן" ,נעמט אייך פאר צו
ווען איך בין אריין געקומען צום שטוב פונעם מאכן פרי שבת ,אז פרייטאג ביי חצות זאל שוין די
הייליגען חפץ חיים זי"ע ,האט מיר דער גאון גאנצע שטוב זיין גרייט פאר שבת ,און ביים זמן זאל
גארנישט געזאגט ,נאר ער האט גענומען מיין האנט מען גלייך צינדען ליכט און מקבל זיין דעם שבת
צו זיך אין האנט ,און ער האט געוויינט מיט טרערן קודש ,און אין דעם זכות וועט דאס קינד האבן א
ממש בדמעות שליש און געהאלטן און איין זאגן, רפואה שלימה" ,פארשטייט זיך אז די עלטערן
"שבת קודש ,שבת קודש ,שבת קודש". האבן זיך גלייך מקבל געווען צו מקיים זיין וואס
דער גאון האט געבעטן.
אבער די ווערטער פונעם גאון וואס איז
געזאגט געווארן מיט אן אמת ,איז מיר אזוי אריין לפלא אזוי ווי די עלטערן זענען אן געקומען
אין די ביינער ,און דאס האט אנגעצינדן א פלאם אהיים ,האבן זיי געזען ווי דאס קינד איז שוין
פייער ביי מיר אין הארץ ,דאס איז געווען דאס בעסער ,נאך אפאר וואכן זענען די עלטערן צוריק
גדלות פונעם הייליגען חפץ חיים זי"ע ,אז ער האט געפארן קיין וויען צום גרויסן דאקטאר צו אונטער
מיט אפאר ווערטער וואס ער האט געמיינט מיט אן זיכן דעם קינד ,פרעגט דער דאקטאר פון די
אמת ,געקענט איבער דרייען א הארץ פון א איד צום עלטערן ,ביי וועלכער דאקטאר זענט איר געווען,
גוטן. האבן זיי געזאגט ,אז זיי זענען ביי קיין דאקטאר
••• נישט געווען ,נאר זענען געווען ביים הייליגען חפץ
ווי באקאנט האט דער הייליגער חפץ חיים זי"ע חיים אין ראדין ,און ער האט זיי אנגעוואונטשען א
מקפיד געווען צו פארקויפן זיינע ספרים אליין ,ווייל ברכה ,האט דער דאקטאר געזאגט מיט התפעלות,
ער האט געוואלט אז אלעס זאל געטון ווערן "אונז דאקטורים קענען היילן א הארץ ,אבער
בנאמנות און ח"ו נישט בא'גנב'נען קיינעם. באשאפן א נייעם הארץ ,דאס קען נאר דער גאון
וקדוש דער חפץ חיים זי"ע".
אבער אויף די עלטערע יארן ווען ער האט שוין •••
נישט געהאט קיין כח ,האט ער גענומען אנדערע איז געווען א בחור אין די ישיבה פונעם
אידן וואס זאלן דאס גיין פארקויפן ,און דער גאון הייליגען חפץ חיים זי"ע ,וואס מען האט אים איין
האט זיי אלע אן געזאגט ,אז מען זאל אלעס טון שבת קודש ליידער רח"ל געכאפט מחלל שבת זיין,
15
ער האט דאס באהאלטן אין ספרים שאנק ,און דאס מיט נאמנות און אבאכט געבן נישט צו גנב'נען פון
האט דער זיידע דערפילט מעולם העליון ,און קיינעם.
דערפאר איז ער געקומען צו די מאמע אין חלום,
און אראפ געווארפן דעם טריפה'נע ספר אויף דער איינע פון די משלוחים האט ליידער גע'גנב'עט
ערד. פונעם חפץ חיים אליין ,ווייל ער האט נישט געגעבן
••• דאס גאנצע געלט וואס ער האט געמאכט ,האט
האט דערציילט הרה"צ רבי יעקב יוסף הערמאן מען אפ געזאגט דעם פארקויפער פון קענען
זי"ע ,אז איינמאל איז ער געפארן פון אמעריקע ווייטער פארקויפן די ספרים פונעם גאון,
קיין ראדין ,און אסאך בעלי בתים האבן געבעטן אז פארשטייט זיך אז יענער איד האט נישט געוואלט
ער זאל זיי מזכיר זיין ביים חפץ חיים זי"ע, זאגן דעם אמת פארוואס ער פארקויפט שוין נישט
דערציילט דער גאון רבי יעקב יוסף ,אז ער האט די ספרים פונעם גאון ,האט ער כסדר גערעדט
מזכיר געווען אלע נעמען ,און דער חפץ חיים זי"ע זייער נישט שיין אויפן חפץ חיים ,אז ער האט אויף
האט יעדן אנגעוואונטשן זייער שיין ,אויסער פאר געהערט פארקויפן די ספרים ,ווייל ער איז געוואר
איין נאמען האט ער נישט געגעבן קיין ברכה. געווארן ,אז דער חפץ חיים אליין איז בכלל נישט
אזוי ערליך ווי ער פאדערט פון אנדערע ,און
דער רבי יעקב יוסף האט געמיינט ,אז אפשר דערפאר וויל ער מער נישט פארקויפן די ספרים.
האט דער גאון נישט געהערט דעם נאמען ,האט ער
נאכאמאל געזאגט דעם נאמען ,אבער דאן זאגט לפלא נישט אסאך נאכדעם ,האט דער איד
אים דער חפץ חיים זי"ע מיט צער" ,ווי אזוי קען איך באקומען גאר געפערליכע אויס שלאגן אין מויל,
געבן א ברכה פאר א איד וואס איז מחלל שבת", און ער האט געהאט גרויסע יסורים דערפון ,און די
ווייב פון דעם איד האט גלייך פארשטאנען ,אז דאס
עס איז געווען פאר רבי יעקב יוסף א גרויס איז א עונש פאר איר מאן ,פארן רעדן אזוי נישט
וואונדער ,ווייל ער האט נישט געוויסט אז יענער שיין אויפן גאון ,איז זי אריבער צום הייליגען חפץ
איז א מחלל שבת ,אבער שפעטער ווען ער איז חיים ,און מיט טרערן אין די אויגן האט זי געבעטן
אהיים געקומען און זיך גוט נאך געפרעגט אויף דעם חפץ חיים ,אז ער זאל מוחל זיין פאר איר מאן.
יענעם איד ,האט ער געזען ווי דער גאון דער
הייליגער חפץ חיים זי"ע ,האט מיט זיין רוח הקודש דער חפץ חיים זי"ע האט גלייך געזאגט פאר
גאר גוט צו געטראפן ,אז יענער איז טאקע מחלל די פרוי ,אז ח"ו אז דאס זאל קומען פון מיין הקפדה,
שבת. און דער חפץ חיים האט נאך צו געגעבן א שיינע
••• סכום געלט מיט וואס זי זאל קענען היילן דעם
איז געווען א ליטפישע בחור וואס האט זיך מאן ,ווייל דער גאון האט באמת נישט געהאלטן ,אז
זייער פארעלטערט ,און עס האט זיך אים נישט ער איז אפילו ראוי אז איינער זאל באקומען א
געמאכט קיין שידוך ,דער בחור האט זיך קיינמאל עונש פארן רעדן אויף אים ,דאס איז געווען דעם
נישט געשניטן די בארד ,און די טאטע האט מידת האמת פון דעם גאון ,און זיין גרויסע עניוות
גע'עצה'ט פארן בחור ,אז אפשר ברויך ער זיך יא וואס ער האט געהאט.
אנהייבן שערן די בארד ,און אפשר אזוי וועט ער •••
טרעפן א שידוך ,דער בחור איז אבער געווען א גאר איינמאל האט א אייניקל פונעם הייליגען חפץ
ערליכער ,און ער האט דאס נישט געוואלט טון אן חיים זי"ע ,יארן נאכן פטירה פונעם זיידן ,זיך
פרעגן פון א ערליכען איד. דערוועקט צופרי מיט שרעק און דערציילט ,אז די
נאכט איז די זיידע דער חפץ חיים זי"ע געקומען צו
איז דער בחור אריבער צום הייליגען חפץ חיים איר אין חלום ,און מיט כעס אנגעכאפט א ספר און
זי"ע ,און אן געפרעגט פונעם גאון וואס ער זאל טון דאס אראפ געווארפן אויף דער ערד ,און די אייניקל
לגבי זיין בארד ,האט דער גאון דער חפץ חיים זי"ע האט דאס דערציילט פאר איר זוהן ,דער זון האט
אנגעכאפט דעם בארד פונעם בחור ,און געזאגט א גלייך מודה געווען ,אז די נאכט האט ער אהיים
משל ,אמאל איז א מענטש געפארן מיט א באן אויף געברענגט א ספר פון דעם רשע מנדלסון ימ"ש ,און
16
אויפפאלענד וואס דא איז געשען ,וואס קען עס א ווייטע וועג ,אינמיטן וועג איז דער באן געפארן
זיין ,באלד נאך די דרשה ,איז אשר צו געגאנגען צו אויף א גאר שיפע בארג ,און פארשטייט זיך אז דאס
איינער פון די עלטערע תלמידים ,און זאגט אים, באן איז געפארן גאר שטייט.
"ערקלער מיך ביטע וואס דא גייט פאר" ,עס איז
דאך באוואוסט אז דער רבי דערמאנט נישט קיין איז דער מענטש ארויס געטאנצן פון באן ,און
נאמען פון מענטשן ,אבער היינט ביי די דרשה, אנגעהויבן שטיפן די באן פון אינטן ,האט אים א
נישט נאר ער האט דערמאנט א נאמען ,נאר מענטש געזאגט ,די טראכסט באמת אז דיין שטיפן
נאכדערצו ווי אזוי ער האט גערעדט אויף יענעם. די באן העלפט דען ,די גרויסע באן וואס פארט אזוי
שנעל מיט א כח ,אויב דאס קען נישט פארן שנעל,
דער עלטערער בחור האט מיט א שמייכל טראכסטו אז דיין שטיפן וועט העלפן.
געזאגט צו אשר ,הער צו איך וועל דיר ערקלערן
וואס דא איז פאר געקומען ,ווי באוואוסט איז דער דאס זעלבע פירט אויס דער חפץ חיים זי"ע,
חפץ חיים גאנץ יונגערהייט פאר'יתומ'ט געווארן דער גרויסער באשעפער פירט דאך די וועלט און ער
פון זיין גרויסן טאטן ,ער איז דאן געפארן אין די שטעלט צוזאם שידוכים יעדע סעקונדע ,טראכסטו
שטאט ווילנא ,און זיך אריינגעזעצט אין בית טאקע אז מיט דיין אראפ נעמען די בארד וועסטו
המדרש און געלערנט טאג און נאכט ,און העלפן דעם באשעפער שטיפן די באן ,דער בחור
פארשטייט זיך אז דער יונגער ישראל מאיר'קע האט טאקע צו געהערט די ריידט פונעם גאון ,און
האט שטארק אויס גענומען יעדן מענטש אין גאנץ אינגיכן איז ער א חתן געווארן ,און שפעטער
שטאט מיט זיין אויפפירונג און שטארקע התמדה. אויס געוואקסן איינע פון די גרויסע ראשי ישיבות
בדורו.
אבער אין יענע צייטן האט זיך געדרייט אין •••
ווילנא א באוואוסטער מענטש מיט'ן נאמען אדם דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט מעיד
כהן ,ער איז געווען אן אנפירער פון א בית המדרש געווען אויף זיך ,אז ער האט נישט גערעדט לשון
פאר רבנים ,וועלכע האט געהערט צו די רוסישע הרע צענדליגער יארן ,איינע פון זיינע עצות צו זיין
רעגירונג. אפגעהיטן פון דעם הארבן זינד ,איז געווען נישט
צו דערמאנען נעמען פון מענטשן ,און אלע
אין דעם בית המדרש האבן געלערנט כופרים, תלמידים פונעם חפץ חיים האבן געוואוסט ,אז
מחללי שבת ,און דערצו איז זייער קיך אין דעם זייער רבי דערמאנט נישט קיין נאמען ,א פאקט
ארט געווען א טריפה'נע ,און דער הויפט ליצנות וואס העלפט נישט נכשל צו ווערן מיט קיין לשון
מאכער און כופר איז געווען דער אדם כהן, הרע.
וועלכער האט זיך אויך גערופן בערקע.
מאכט זיך אמאל ערב ראש השנה ,דער חפץ
דער בערקע האט זיך אסאך געדרייט אין חיים האט געהאלטן א דרשה פון מוסר און
ווילנער בית המדרש ,און ער האט געזוכט ערוועקונג צו זיינע תלמידים ,זיצט דארט ר' אשר
אריינצוכאפן ערליכע יונגע אידישע קינדער אין א נייער תלמיד ,שלינגט מיט דארשט יעדעס
זיין נעץ ,און וואו ער האט באמערקט דעם ווארט ,אבער פלוצלונג הערט דער אשר ,ווי דער
פלייסיגן בא'חנ'טן ישראל מאיר'קע האט ער רבי דערמאנט א איד מיטן נאמען "בערקע" ,נישט
באשטימט ,אז דער טאלאנטפולער יונגל דארף נאר ער דערמאנט דעם נאמען ,נאר ער זאגט
געהערן צו אונז. שווערע ווערטער קעגן בערקע ,ווי ווייט מען
דארף זיך דערווייטערן פון אים.
און דער בערקע האט זיך אנגעהויבן
דערנענטערן צום יונגן ישראל מאיר'קע ,און דער יונגער נייער תלמיד גלויבט נישט וואס
שטונדן לאנג האט ער מיט אים פארברענגט, זיינע אויערן הערן ,ער דרייט זיך רעכטס און לינקס
פארשטייט זיך ער האט באהאלטן זיינע מחשבות, און באמערקט אז אלע איבריגע פון די חבריא זיצן
און גערעדט מיטן יונגעל מכלומר'שט אין לערנען, זיך ווייטער רואיג ,און פאר קיינעם איז נישט
17
שטאט וואו עס האט געוואוינט דער באוואוסטער און געטראכט ביי זיך ,עס וועט מיר שנעל
צדיק רבי נחום'קע האראדנער זי"ע ,האט אונטערקומען א פאסיגע געלעגנהייט ,צו אריין
געהערשט א גובערנאטאר א שונא ישראל, כאפן דעם יונגעל אין נעץ.
וועלכער האט אנגעטוען צרות צרורות פאר די
אידן אין די שטאט, קיינער אין שטאט האט נישט באמערקט אז
מיט דעם יתום טוט זיך עפעס ,אבער נאר דער
אבער איין איינציגער פון וועמען ער האט יא ערליכער וואסער טרעגער פון שטאט ,וואס יעדן
געהאלטן ,איז געווען רבי נחום'קע ,וועלכער ער פרימארגן ווען ער האט געטוען זיין עבודת הקודש
האט שטארק פארעהרט צוליב זיין ערליכקייט און באמונה ,אנצופילן די שיסלען אינעם בית המדרש
צדקות ,און איבער אלעס האט ער אים געהאלטן מיט וואסער ,האט ער באמערקט וואס דא טוט זיך,
אלס אן איש אמת. און ער האט עס נישט אויס געהאלטן ,אז דער
ערליכער יתום קען נאך ח"ו באאיינפלוסט ווערן
מאכט זיך אמאל אין דעם געבורט טאג פון פון אזא אפיקורס.
דעם גובערנאטאר ,ווען די גאנצע פני הקהלה איז
אריבער געגאנגען צו אים צו ווינטשן פיל גליק מיט איין א טאג האט ער געזוכט א געלגענהייט,
מזל צו זיין געבורט טאג ,האט דער גובערנאטאר און ווען ישראל מאיר'קע איז געזעסן אליין ,איז ער
זיך פלוצלונג געוואנדן צו רבי נחום'קע און צו געגאנגען און אים געפרעגט גראד צו די זאך ,ווי
געפרעגט. פאסט זיך אז דו זאלסט רעדן מיט א פארשוין ,וואס
איר ווייסט דאך אז איך בין נישט קיין נער ,און די גאנצע שטאט ווייסט אז ער איז אן אפיקורוס,
איך פארשטיי גאנץ גוט אז די אידן האבן מיך נישט דער קינד ישראל מאיר האט שיעור גע'חלש'ט
צופיל ליב ,נאר וואס דען ,זיי האבן נישט קיין הערענדיג די ווערטער ,און נאך אין יענעם טאג איז
אנדערע ברירה מוזן זיי קומען צו מיר און מיך ער אנטלאפן פון ווילנא אין אן אנדערן שטעטל,
אנווינטשן אלע ברכות ,אבער אין הארצן טראכטן און זיך אריינגעזעצט אין איינע פון די
זיי פונקט פארקערט פון וואס זיי ווינטשן. פארשטופטע בתי מדרשים ,פון גרויס שרעק אז
דער אפיקורוס זאל אים נישט נאכלויפן און טרעפן
אבער אויף דיר ,האט דער גובערנאטאר ח"ו.
פארגעזעצט ,וואונדערט זיך מיר יא גאר שטארק,
דו ביסט דאך יא אן אמת'ער מענטש ,וואו קומט און צוויי זאכן האט דער הייליגער חפץ חיים
דאס צו דיר אז דו זאלסט טראכטן אנדערש פון זי"ע זיך דאן פאר גענומען ,איינס ,צו געדענקן מיט
וואס דו זאגסט. דאנק זיין גאנץ לעבן ווי דער וואסער טרעגער האט
אים געראטעוועט ,און צוויי ,אז ווען ער ווארנט
האט אים רבי נחום'קע געענטפערט מיט אזויפיל איבער לשון הרע ,דארף מען דאך ערקלערן,
חכמה ,חס ושלום ,איך זאג קיינמאל נישט אנדערש אז איינער וואס פרובירט ח"ו איבער צו רעדן א
פון דאס וואס איך טראכט ,דער הער גובערנאטאר צווייטן צו שלעכטס ,איז א "מסית ומדיח" ,און עס
זאל מיר גלייבן אז אלעס וואס איך ווינטש איז איז א מצוה דעם מענטש אפצוזידלען און
מיט'ן גאנצן הארץ. דערווייטערן ,און וועגן דעם ווען דער גאון זאגט
מוסר פאר זיינע תלמידים ,דערמאנט ער דעם רשע
ווייל וואס זאגן מיר דען ,מיר ווינטשן אז דו דעם אפיקורס ביים נאמען ,כדי צו מקיים זיין וואס
זאלסט האבן פיל גליק און דו זאלסט ווייטער ער האט זיך דאן אונטער גענומען.
שטייגן העכער און העכער ,וואס וועט געשען ווען •••
דו וועסט שטייגן העכער ,וועסט די זיך אריבער עס איז כדאי אראפצוברענגען א דבר חכמה
ציען צום הויפטשטאט ,און ווערן דארט א וואס דער חפץ חיים זי"ע האט דערציילט פון זיין
מיניסטער ,וועסטו דאך אוועקגיין פון שטאט רבין ,דאס איז געווען הגה"ק רבי נחום האראדנער
האראדנע ,און דאס ווינטשן מיר טאקע מיט'ן גאנצן זי"ע ,וועלכער איז געווען א געוואלדיגער גאון
הארץ. בתורה ובחסד ,ובמדות טובות ,אין האראדנע ,די
18
באמערק איך דאס געשטאלט פונעם חפץ חיים, •••
וואס קומט אריין אין מיין שטוב. הגה"צ רבי אלי' לאפיאן זי"ע האט דערציילט
איבער א פארזיצער אין א פרייער געגנט אין ארץ
זעצט ווייטער פאר דער פארזיצער מיט א ישראל ,וואס טראצדעם וואס ער איז נישט געווען
גערירטע שטימע ,שטיקענדיג זיך פון טרערן ,דער קיין שומר תורה ומצוות ר"ל ,האט מען אבער
חפץ חיים איז געווען זיכער אז איך שלאף און איך געזען ביי אים ,אז ער האט א גרויס ליבשאפט צו די
שפיר נישט וואס ער טוט ,אבער דער אמת איז תורה און צו די וואס לערנען די תורה ,און ווען רבי
געווען ,אז איך האב אים נאך געקוקט יעדן אלי' האט זיך געוואונדערט פון וואנעט איז
באוועגונג ,איך האב געזען ווי ער באקוקט דעם געקומען צו אים אזא ליבשאפט ,האט אים דער
טעמפעראטור פונעם קעלט אינעם שטוב ,און ווען פארזיצער געזאגט ,קום וועל איך דיר דערציילן
ער האט געזען אז עס איז צו קאלט ,האט ער אראפ מיין לעבנ'ס געשיכטע.
גענומען דעם פעלץ וואס ער האט געהאט אויף זיך
אויף זיינע עלטערע יארן ,און ער האט מיך גוט צו אין מיינע יונגע יארן האב איך געוואלט ווערן
געדעקט ,ער האט צו געדעקט מיין גאנצער אן גענומען אין די ישיבה אין "ראדין" ,פארשטייט
קערפער ,ביז איך בין באמת גוט אנגעווארעמט זיך אז מען האט מיך פארהערט סוגיות אין ש"ס,
געווארן. און מען האט מיך געטראפן אלס בר סמכא צו ווערן
אן גענומען אין די ישיבה.
פירט אויס דער פארזיצער ,אז דאס
געטריישאפט און אהבת ישראל פון דעם "חפץ אבער דער פארהערער האט געזאגט פאר'ן
חיים" ווארעמט מיך נאך ביז צום היינטיגן טאג ,און חפץ חיים ,אז ער האט געטראפן ביי מיר
דערפאר איז ער געבליבן מיט אזא אהבת התורה און אפיקורס'ישע דעות ,און ווען דער חפץ חיים האט
איז מכבד די וואס לערנען תורה ,ווייל זעענדיג וואס דאס געהערט האט ער באפוילן פאר מיר ,אז איך
תורה טוט מיט א מענטש ,אז דער גרויסער גאון דארף מיך גלייך אפטראגן פון די ישיבה" ,ווייל דו
דער חפץ חיים זי"ע ,האט געהאט אזא אהבת און דיינ'ס גלייכן האבן נישט קיין פלאץ ביי אונז".
ישראל ,און אפילו אזא בחור וואס איז געווען
אנגעשטעקט מיט אפיקורסת ,האט ער נאך אלס האב איך געזאגט פאר'ן חפץ חיים ,אז דער
באדינט מיט א געטריישפאט. לעצטער באן האט שוין פארלאזט ראדין און וואו
••• וועל איך נעכטיגן ,און איך האב געבעטן דעם חפץ
הרה"ג רבי דוד פרענקל ז"ל וואס איז געווען א חיים ,ערלויבט מיר אמווייניגסטנס זיך
מקורב ביים הייליגען חפץ חיים זי"ע האט אויפצוהאלטן די נאכט אין די ישיבה ,און
אנגעוויזן אויף א "פירוש המשניות להרמב"ם" )מס' צומארגנס פארטאגס וועל איך אוועק פארן ,האט
ע"ז פ"א משנה ד'( ,וואס זאגט אז מען זאל נישט ווייטער דער חפץ חיים א געשריי געטוען" ,דיינע
וואוינען אין א שטאט וואו עס איז דא אן עבודה פיס זאלן נישט איבער טרעטן אינעם היכל התורה
זרה ,האט הרה"ג רבי דוד געזאגט ,אז ער האט אפילו איין נאכט".
געהערט ,אז אין גאנצן לאנד פולין איז נישט געווען
פארהאן קיין שום שטעטל וואס זאל נישט האבן א "וואו וועל איך איבער נעכטיגן" ,האב איך נישט
"קלויסטער" א בית עבודה זרה אין שטאט ,אויסער נאך געלאזט ,האט דער גאון דער חפץ חיים זי"ע
די שטאט ראדין ,וואס איז געווען א קליין שטעטל, געזאגט" ,איך האב אין מיין דירה א בוידעם ,קום
און די קלויסטער איז געווען אינדרויסן פון די מיט מיר און דארט וועסטו נעכטיגן".
שטאט ,דערפאר איז געווען די שטאט ראדין גאר
שטארק באליבט ביים חפץ חיים ,און ער האט דארט דערציילט יענער ווייטער ,בין איך ארויף
געוואוינט כל ימיו. אויפ'ן בוידעם ,און איך בין געשלאפן אין דעם בעט
••• וואס דער חפץ חיים האט מיר צו געגרייט ,אבער
עס האט דערציילט הגה"צ המפורסם רבי שפעט ביינאכט ביי חצות הלילה עפנט זיך די טיר
אלחנן היילפרין מראדומישלא זי"ע ,אז ער האט שטילערהייט ,און פון די עקן פון מיינע אויגן
19
ווען נאך א שטיקל צייט האט מען זיך געהערט פון הרה"ח ר' משה גראס מגענץ ע"ה ,אז
דערוואוסט דערפון ,אז ער איז געגאנגען אין מקוה יונגערהייט איז ער געווען אין ראדין ביים הייליגען
אפילו ער איז געווען פארקילט ,האט מען אים חפץ חיים זי"ע ,און ער האט געזען ליגן אויפ'ן טיש
געפרעגט ,פארוואס דאס איז אים אזוי שטארק דעם ספר הקדוש "נועם אלימלך" ,ווען דער חפץ
געגאנגען אין לעבן צו גיין אין מקוה שבת חיים האט באמערקט ,ווי דער ר' משה וואונדערט
אינדערפרי ,האט ער געענטפערט" ,איך האב נישט זיך ,אז ביי אים ליגט דער "נועם אלימלך" ,וועלכער
געקענט מוותר זיין אויף די גרויסע קדושה ,וואס איז דאך געווען פון די תלמידי בעל שם טוב
מען איז זוכה ,דורך זיך טובל'ן אין מקוה שבת הקדוש ,און ביי די אפשטאמיגע פון ליטא ,האט
אינדערפרי". מען דאך נישט געלערנט קיין חסידישע ספרים.
•••
הגה"צ מוואידיסלב זי"ע האט דערציילט ,אז האט זיך דער חפץ חיים אנגערופן צו ר' משה,
דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האט סוף ימיו "מיר גלייבן אז אויך היינט איז דא אידן אין אלע פיר
געלאזט גראבן א ברונעם אין די שטאט ראדין ,די עקן פון די וועלט וואס זענען זוכה צו תשובה אין
שטאט וואו ער האט געוואוינט ,און געוואלט אז זכות פון דעם דאזיגן ספר" ,און ווען דער ר' משה,
יעדער אין שטאט זאל קענען נעמען וואסער פון האט דערציילט די דיבורים פון חפץ חיים ,פאר
דעם ברין אומזונסט ,און דער טעם דערצו איז הרב הקדוש רבי אהרן מבעלזא זי"ע ,האט זיך דער
געווען. בעלזער רב אנגערופן" ,עס איז א גרויסער חידוש,
אז כאטש דער חפץ חיים איז נישט געווען פון די
וויבאלד דער חפץ חיים האט געהאט א תלמידי הבעש"ט הקדוש ,האט ער געהאט אזא
געשעפטל א גראסעריי אין שטאט ראדין ,פון וואס השגה" ,און יארן שפעטער ווען עס פלעגן קומען
ער האט געצויגען פרנסה ,און ער האט מורא תלמידים פונעם חפץ חיים צום בעלזער רב,
געהאט אז ער האט ח"ו איינעם בטעות בא'גנב'עט, פלעגט ער איבער זאגן די דיבורים פונעם חפץ
אדער די סחורה איז נישט געווען בשלימות ,אדער חיים ,און באוואונדערט ווי שטארק ער האט
האט ער נישט געגעבן די ריכטיגע וואג. געשעצט און מכבד געווען דעם נועם אלימלך.
•••
און לויט ווי חז"ל זאגן ,אז דער וואס איז געווען עס זענען באקאנט די רייד פונעם אריה"ק ז"ל,
א "גוזל את הרבים" ,ער האט בא'גנב'עט א רבים ,און אז יעדער איינער זאל זיך טובל'ן שבת אינדערפרי
ווייסט נישט וועמען ער האט בא'גנב'עט ,זאל ער אין א מקוה ,אפילו מען האט זיך שוין מטהר געווען
מאכן "צרכי הרבים" ,אז פילע מענטשן זאלן אין מקוה ערב שבת קודש ,ווייל כדי זוכה צו זיין צו
דערפון הנאה האבן ,און דורך דעם קען מען תשובה די קדושה פון "שבת אינדערפרי" ,מוז מען זיך
טון אויף דעם חטא. נאכאמאל טובל'ן ,און דורכדעם איז מען אויף זיך
ממשיך די קדושה עליונה פון יום השבת.
איינמאל אין א קאלטן ווינטער ,זענען אלע
ברונעס ,און גריבער פון וואסער געפרוירן געווארן, האט אויף דעם דערציילט ,הרה"ח ר' יהודה
אבער עס איז געווען אן אפענער נס ,אז דער לייב גרוננער מחב"ד ,וואס ער האט אליין געהערט
ברונעם וואס דער חפץ חיים האט געלאזט גראבן, פון אן אור-אייניקל פונעם חפץ חיים זי"ע ,וואס
איז נישט געפרוירן געווארן ,און ווען מען האט דאס האט אים באשטעטיגט ,אז דער חפץ חיים פלעגט
דערציילט מיט התפעלות פאר דעם חפץ חיים גיין אין מקוה שבת אינדערפרי ,און ער האט אויף
זי"ע ,איז ער דערפון גארנישט נתפעל געווארן ,אז דעם מוסיף געווען ,אז אמאל איז דער חפץ חיים
זיין ברונעם איז נישט געפרוירן געווארן. געווען זייער פארקילט ,און די בני המשפחה האבן
זיך געבעטן ביי אים ,אז ער זאל נישט גיין אין מקוה,
נאר ער האט געענטפערט מיט תמימות, אבער שבת אינדערפרי ,איז דער חפץ חיים אויף
"זעהר גוט ,ווייל יעצט וועלן קענען אלע וואס איך געשטאנען פריער ווי געווענליך ,און ער איז
האב זיי בא'גזל'ט קומען און הנאה האבן דערפון ,און געגאנען אין מקוה איידער די משפחה מיטגלידער
ממילא וועל איך האבן א תיקון". האבן זיך אויפגעוועקט.
20
וויבאלד דו האסט אים פארטריבן ,האט זיין מאמע •••
די אלמנה אים אריינגעגעבן אין א "גויאישע שולע", דער בארימטער "ירושלימער מגיד" הגה"צ רבי
לעאן טרוצקי",און פון אים איז ארויסגעוואקסן " ָ שלום שוואדראן זי"ע האט דערציילט ,אז צום חפץ
וואס ער איז געווארן דער מנהיג פון די חיים איז אמאל אנגעקומען א גבאי פון א געוויסע
פארשאלטענע סעקטע די "באלשעוויקן" ,ימ"ש". שטאט ,דער מענטש האט געשפילט א ראלע אלס
א חשוב'ער מענטש ,אבער ווען ער איז אריין
נו שרייט דער חפץ חיים ,ער איז געווען א געקומען צום חפץ חיים אל הקודש פנימה ,און
געוואלדיגער בעל כשרון ,ווען איר וואלט אים דער חפץ חיים האט אים געזען ,האט דער חפץ
נישט פארטריבן פון די אידישע תלמוד תורה, חיים זיך אנגעהויבן צו בייזערן אויף דעם מענטש,
וואלט ער געקענט זיין א גרויסער ראש ישיבה און און אנגעהויבן צו שרייען אויף אים" ,איך וויל דיך
אויף שטעלן תלמידי חכמים ויראי השם ,אבער נישט אנקוקן ,גיי ארויס פון דא" ,און דער חפץ חיים
יעצט ווען דו האסט אים פארטריבן ,איז ער האט אים פארטריבן פון זיין שטוב.
געווארן אן עוכר ישראל ל"ע ,זאלסט וויסן אז דו
ביסט שולדיג אין די אלע צרות וואס מען ליידט זיך דער איד איז געווארן דערשראקן און
אפ ,און דריי מיליאן אידן ליידן צרות בגוף ובנפש צעטומלט ,און זיך געוואונדערט ,וואס האט דא
דורך דיר. פאסירט ,פרעגט ער דעם חפץ חיים ,וואס האב איך
געטוען ,וואס דער רבי איז מיך אזוי מרחק ,דער
און דערפאר זאגט דער הייליגער חפץ חיים הייליגער חפץ חיים זי"ע ענטפערט אים" ,ווייל דו
זי"ע ,וויל איך דיך נישט זעהן ,גיי ארויס פון מיין ביסט שולדיג פארוואס מען אונטעדריקט "דריי
הויז ,און רבי שלום שוואדראן זי"ע האט אויס מיליאן אידן" ,און פון זיי זענען דא גע'הרג'עטע,
געפירט ,פון דעם קען מען זיך ארויס לערנען ,ווי א פארשיקטע אין תפיסות ,מען שמד'ט זיי אפ ר"ל,
איד ברויך אייביג אבאכט געבן וואס מען טוט מיט און דאס אלעס ביסטו שולדיג".
א אנדערע אידישע נשמה ,און זיך בארעכענען
בעפאר מען טוט עפעס ,וואס עס וועט שפעטער רופט זיך אן דער איד ,ווי אזוי קען דער רבי מיך
ארויס קומען פון דעם. באשולדיגן מיט אזא פארברעכן ,נישט נאר האב
••• איך נישט קיין שום חלק אין זייערע
איינמאל איז א גרויסע גביר געקומען צום פארברעכערישע געמיינע מעשים ,נאר איך וויין
שטוב פונעם הייליגען חפץ חיים זי"ע ,און ווי און קלאג שטענדיג אויף די אלע צרות פון כלל
באקאנט איז דער שטוב פונעם גאון געווען גאר ישראל.
פשוט ,ער האט נישט געהאט קיין שיינע טישן
אדער סיי וואס ספעציעל ,האט דער גביר זאגט אים דער הייליגער חפץ חיים" ,יעצט
געפרעגט דעם גאון" ,היתכן דער גאון האט אזא וויינסטו ,אבער וואס האסטו געטוען אמאל,
פשוטע טיש" ,האט דער חפץ חיים געפרעגט דעם דעמאלט האסטו אויך געוויינט" ,און דער חפץ
גביר" ,און ווי איז אייער שיינע טיש" ,האט דער גביר חיים זעצט פאר ,דערמאן דיך ,פאר פילע יארן
געזאגט" ,וואס הייסט ביי מיר אין שטוב ,דא בין איך צוריק ,ביסטו געווען דער גבאי פון די תלמוד תורה
דאך נאר א גאסט" ,האט דער הייליגער חפץ חיים אין דיין שטאט ,און דארט איז געווען א קינד ,א
זי"ע געזאגט" ,איך בין אויך נאר א גאסט אויף די יתום פון זיין טאטן ל"ע ,ער איז געווען געפערליך
וועלט ,איז פארוואס ברויך איך א שיינעם טיש". ווילד ,און מען האט זיך פון אים אנגעליטן צרות
••• צרורות ,און מען האט דן געווען און
עס האט דערציילט הגה"צ רבי זאב צציק זי"ע, אדורכגעשמועסט ,צי מען זאל אים האלטן אין די
אז אמאל זענען געקומען צוויי בחורים קיין ראדין, תלמוד תורה ,אדער אים פארטרייבן.
זיי האבן זיך געבעטן אז זיי ווילן ווערן אן גענומען
אלס תלמידים אין די ישיבה פונעם הייליגען חפץ און דו האסט מחליט געווען אים צו
חיים זי"ע ,אבער די הנהלה האט נישט געהאט קיין פארטרייבן פון די תלמוד תורה ,דו געדענקסט זיין
פלאץ אריין צו נעמען די צוויי בחורים ,די צוויי נאמען ,ער האט געהייסן "לייבעלע טרוצקי" ,און
21
און טעכטער" זאגט דער געשעפט אייגענטימער, בחורים זענען אבער אריין זיך געזעגענען ,און
"יא" ,פרעגט דער גאון ווייטער" ,עס פעלט דיר נעמען א ברכה פונעם חפץ חיים.
עפעס" ,זאגט דער סוחר" ,ניין".
אזוי רעדנדיג מיט זיי ,האט זיך דער חפץ חיים
זאגט אים דער חפץ חיים מיט א געוויין, דערוואוסט ,אז זיי זענען אייניקלעך פונעם הייליגן
"השי"ת האט דיר דאך אלעס גוטס געגעבן, בארדיטשובער רב דער קדושת לוי זי"ע ,האט דער
פארוואס זאלסטו אים נישט געבן די איינע זאך צו חפץ חיים געלאזט רופן די הנהלה ,און ער האט זיי
היטן שבת קודש" ,לפלא די דאזיגע הייליגע געבעטן ,אז זיי זאלן זיך אנשטרענגען מיט אלע
דיבורים וואס זענען געזאגט געווארן פונעם פה כוחות אריינצונעמען די צוויי בחורים ,ווען עס איז
קדוש מיט אזא התעוררות ,האבן איבערגעדרייט פאר יעדן געווען א וואונדער פארוואס דער חפץ
דעם מחלל שבת'ניק ,און ער האט צו געזאגט אז חיים איז זיך אזוי שטארק משתדל פאר די דאזיגע
פון היינט און ווייטער וועט ער שוין היטן שב"ק ,די בחורים ,האט ער געענטפערט ,היות עס
זעלבע געשיכטע איז אויך געווען ביים צווייטן דערנעטערט זיך די הייליגע פארכטיגע טעג פון די
געשעפט ,ווייל דער גאון דער חפץ חיים זי"ע ,האט ימים נוראים ,וויל איך אז ראש השנה זאלן דאווענען
באמת וויי געטון דעם חילול שבת קודש ,און ער מיט אונז צוויי אייניקלעך פון דעם "סניגורן של
האט אלע זיינע ווערטער געזאגט מיט א אמת ,און ישראל".
דערפאר זענען זיינע ווערטער אייביג נתקבל •••
געווארן. דער גרויסער תלמיד פונעם הייליגען חפץ חיים
זי"ע ,הגה"צ רבי אלחנן וואסערמאן זי"ע האט
דערציילט ,אז אמאל האט מען דערציילט פאר'ן
חפץ חיים ,אז אין א געוויסע שטאט זענען געווען
ל"ע פיל געשעפטן אפן בעצם יום השבת ,אבער
רבי אלחנן האט אויס געפועל'ט אז די אייגנטימער
זאלן פארשפארן זייערע געשעפטן אין שבת,
אויסער צוויי געשעפט האלטער ,וועלכע האבן
בשום אופן נישט געוואלט פארמאכן זייערע
געשעפטן.
ווען דער חפץ חיים האט דאס געהערט ,האט
ער געזאגט צו זיין באליבטן תלמיד רבי אלחנן
לאמיר אהין פארן ,רבי אלחנן האט באמת נישט
געוואלט אז דער חפץ חיים זאל זיך אזוי מטריח
זיין סוף ימיו זייענדיג גאר שוואך ,האט רבי אלחנן
געזאגט" ,איך פאר נישט" ,ווייל רבי אלחנן האט
געוואלט פארן טובה און געזונט פונעם רבין נישט
פארן ,זאגט אים דער חפץ חיים" ,דעמאלט פאר איך
אליין" ,ווען רבי אלחנן האט געזען אז ער האט
נישט קיין ברירה ,האט ער מסכים געווען מיט צו
פארן מיט זיין גרויסן רבי'ן ,דער חפץ חיים.
דער חפץ חיים איז אריין צום אידישן געשעפט
אייגענטימער וועלכער איז נעבען געווען גאר
ווייט פון אידישקייטן ,און ער האט אים געפרעגט,
"דו האסט גענוג געלט" ,זאגט דער אייגענטימער,
"יא" ,פרעגט דער חפץ חיים ווייטער" ,האסטו זון
22
און גדלות פון דעם הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע,
יארצייט כ"ה אלול
אויך האבן די צדיקים מעיד געווען ,אז דער צדיק
איז געווען ריין פון יעדע חטא און געלערנט תורה
הרה"ק רבי יחיאל מיכל ב"ר יצחק זי"ע
לשמה ,טויזענטער אידן ובתוכם גאר אסאך פון די
המגיד הקדוש מזלוטשוב ,יאמפלא
צדיקי הדור האבן זיך מסתופף געווען בצלו פון
דעם צדיק ,ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע
בעל מופת און א גרויסע פועל ישועות. ער איז געבוירן אין שטאט בראד ,בשנת תפ"ו.
שוין פון אלס יונג קינד האט מען געזען זיין צו זיין טאטן הרה"ק רבי יצחק מדרוהוביטש זי"ע,
גדלות און גאונות בתורה ,ער איז שוין דאן געווען בן הרה"ק רבי יוסף מפיסטין הנקרא ר' יוסף איש
באוויסט אלס א עילוי נפלא בתורה ,גאר אסאך פון האמת זי"ע,
זיין תורה ועבודת השם האט דער צדיק קונה בן הרה"ק רבי משה מזבריש זי"ע ,הי"ד,
געווען פון זיין גרויסן טאטן רבי יצחק מדרוהוביטש ולמעלה בקודש ביז הגה"ק רבי יצחק חיות בעל
זי"ע. אפי רברבי זי"ע.
אביסל שפעטער איז ער געווארן איינע פון די ווי עס איז מקובל מפי אבותיו ואבות אבותיו,
אריות שבחבורת לומדי קלויז פון שטאט בראדי, זענען די עלטערן ביז 72דורות אלע געווען בעלי
וואס דער ראש החבורה פונעם קלויז איז געווען רוח הקודש ,און צדיקים נסתרים.
הגה"ק רבי חיים צאנזער זי"ע ,וואס האט מעיד
געווען אויפן הייליגען מגיד ,אז ער האט געלערנט און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת יענטא
תורה לשמה באמת. ע"ה" ,הנקרא יענטא די נביאה" ,וואס צדיקים האבן
מעיד געווען ,אז די מאמע די צדקת ,ווען זי האט
מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער הייליגער עוסק געווען מיט די צרכי הבית ,האט זי מיט
מגיד נאך זייענדיג גאר יונג אריין געקומען אין געזאגט קדושה צוזאמען מיט די מלאכים ושרפים
ביהמ"ד אין קלויז ,און ער האט געזען איינעם אין הימל.
דאווענען פארן עמוד ,האט ער געזאגט פאר זיין
רבין ר' חיים צאנזער זי"ע ,פארוואס לאזסטו הרה"ק רבי יחיאל מיכל מזוועהיל זי"ע האט
דאווענען ביים עמוד א איש וואס איז נישט הגון, דערציילט בשם דעם זון הרה"ק רבי יוסף
האט אים רבי חיים צאנזער געפרעגט ,פון ווי מיאמפאלי זי"ע ,אז 72דורות האט זיך נישט אפ
ווייסטו אז דער איד איז נישט הגון. געטון רוח הקדוש פון דעם משפחה פון זיין טאטן
הרה"ק המגיד מזלאטשוב זי"ע ,און דער צדיק
האט דער הייליגער מגיד געזאגט ,ווייל חז"ל הרה"ק רבי שלמה מזוועהיל זי"ע האט מעיד
זאגן דאך )עבודה זרה ה'( כל העובר עבירה ,קשורה געווען ,אז 62דורות ביזן מגיד ,זענען אלע געווען
בו ככלב ,און איך זעה אויף דעם וואס דאווענט ביים שומרי הברית.
עמוד ,אז יענער קליפה איז אנגעבינדן אין אים ,האט
אים זיין רבי דער צדיק רבי חיים צאנזער זי"ע וואס ער איז געווען א איש אלקים קדוש וטהור
איז געווען א צדיק וקדוש געבעטן ,אז ער וויל דאס נורא מאוד ,מנורה הטהורה בוצינא קדישא
אויך זעהן ,האט דער הייליגער מגיד אריבער אספקלריא קדישא ,ער איז געווען א גאון עולם
געפירט זיינע הייליגע הענט אויף די אויגן פון רבי בתורת הנגלה והנסתר ,זיין עבודת הקודש איז
חיים ,און דאן האט רבי חיים דאס אויך געזען. געווען מיט א פלאם פייער פארן גרויסן און
הייליגען באשעפער ,ער איז געווען פון די
אויפוואקסענדיג אינעם שטוב פון זיין טאטן, געהויבענע תלמידים און חבריא קדישא פונעם
האט געהערשט אין שטוב א שרעקליכע דחקות, בעש"ט הקדוש זי"ע ,און אויך פון די אריות
עס איז נישט געווען אינעם שטוב ממש גארנישט, שבחבורת פונעם קלויז אין שטאט בראדי ,אלע
און אפילו שיך האט דער קינד נישט געהאט וואס צדיקי הדור האבן מעיד געווען אויף דעם קדושה
23
אליהו הנביא זל"ט ,און דער קליינער מיכל האט אנצוטון ,אבער דאס האט בכלל נישט געשטרעט
שוין דאן זייענדיג א קליין קינד זוכה געווען צו זעהן דעם יונגען גאון פון וואקסן אין תורה און עבודת
אליהו הנביא זל"ט. השם ,נאר ער האט שוין דאן געלערנט יומם ולילה
מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה.
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
רעכיל ע"ה. איין ערב שבת איז אין שטוב פונעם טאטן
נישט געווען מיט וואס זיך צו גרייטען פארן שבת
ווערט דערציילט ,אז נאך די חתונה האט דער קודש ,איז דער טאטע געגאנגען אין ביהמ"ד עוסק
צדיק מקדיש געווען טויזענט טעג ,וואס ער איז זיין בתורה ,ווייל ער האט סיי ווי נישט געהאט ווי
געווען אין א געוואלדיגע דביקות און התבודדות אזוי צו מקבל שבת זיין ,האט אבער א ערל
און געווען ממש אינגאנצן אויסגעטון פון די וועלט, פלוצלונג אנגעקלאפט אונעם שטוב ,און זאגט
ער האט דאן נישט גערעדט צו קיין שום ברי' ,נאר פאר די רעבעצין ,אז ער האט א עוף צו פארקויפען,
ער האט מקדיש געווען יעדע רגע פאר עבודת ד' האט די רעבעצין געזאגט ,אז זי האט נישט קיין
מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה. געלט צו באצאלען ,האט דער גוי געזאגט ,אז ער
גיט דאס אויף בארג ,און ווען מען וועט האבן וועט
דערנאך איז ער געווארן א מלמד תינוקות אין מען באצאלען ,און די רעבעצין האט דאס גענומען.
שטאט בראדי ,וואס איז דאן געווען א עיר מלאה
תלמידי חכמים וגדולים בתורה ,דארט איז דער נאך אפאר מינוט קלאפט דער ערל און זאגט,
צדיק ווייטער געשטיגען אין תורה ועבודת השם אז ער האט א זאק מעהל און גיט דאס אויך אויף
אויף א גאר הויכע דרגה ,דארט האבן געלערנט פון בארג ,און נאך אפאר מינוט איז ער נאכאמאל
די גרעסטע גדולים בתורה בדורו ,און די אלע האבן געקומען און אנגעטראגן פיש ,און נאך אפאר מאל,
ממש מפליא געווען אויף דעם גדלות און קדושה ביז די רעבעצין האט געהאט אלעס וואס זי האט
פון דעם יונגערמאן יחיאל מיכל. געברויכט פאר שבת.
יענע צייט האבן די מתנגדים איבער געדרייט דער רבי מיכל איז נאך דאן געווען א קליין
וועגן דעם נייעם דרך אין עבודת השם ,דער דרך קינד ,און ווען ער האט דאס געזעהן ,האט ער
הבעש"ט הקדוש זי"ע ,וואס וויבאלד דאן איז געפרעגט די מאמע ,פארוואס נעמסטו די אלע זאכן
געווען נאך די צייט וואס כלל ישראל האט ליידער פונעם ערל ,דער ערל איז זיכער א גנב ,האט די
געליטן פונעם כת ש"ץ שר"י ,וואס האט ליידער מאמע געזאגט ,עס איז דאך א מציל מזוטו של ים
אראפ געפירט א גרויס חלק פון כלל ישראל מיט הרי אלו שלו ,און די מאמע האט אפגעקאכט דאס
אפיקורסות ,האבן גרויסע גדולים גאר שטארק גאנצע שבת.
פארפירט אויפן דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע.
ווען די טאטע איז אהיים געקומען פרייטאג צו
דאן האבן די גדולים אין קלויז אין בראדי, נאכט ,האט ער נישט געפרעגט די רעבעצין פון ווי
געוואלט אריין לייגן דעם בעש"ט אין חרם ,אויך זי האט געהאט די אלע זאכן פאר שבת ,נאר גלייך
דער טאטע דער צדיק וקדוש רבי יצחק געמאכט קידוש און געמאכט די סעודה ,ווען די
מדרוהוביטש זי"ע איז נאך דאן געווען פון די רעבעצין האט געפרעגט איר הייליגען מאן,
מתנגדים אויפן דרך החסידות ,די גדולים פונעם ניטאמאל פרעגסטו מיך פון וואו ס'קומט די אלע
קלויז האבן זייער געוואלט ,אז דער גאון וצדיק רבי מאכלים ,די האסט דאך איבער געלאזט דעם שטוב
יחיאל מיכל זאל זיך אויך משתתף זיין אינעם חרם בעירום ובחוסר כל.
קעגן דעם בעש"ט הקדוש.
זאגט דער צדיק רבי יצחק ,איך ברויך נישט
אבער דער צדיק האט גלייך געזאגט ,ווי אזוי פרעגן ,ווייל אליהו הנביא איז געקומען צו מיר אין
קען מען לייגן א איד אין חרם ,בעפאר מען גייט צו ביהמ"ד ,און זיך אפגערעדט ,אז מיין זון מיכל האט
אים הערן וואס זיין נייע דרך און שיטה אין עבודת געזאגט אז ער איז א גנב ,ווייל דער ערל איז געווען
24
ער איז געווען גאר שטארק מקושר צו אלע השם איז ,און דערפאר האט ער נישט מסכים
תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע ובתוכם צו הרה"ק געווען זיך צו משתתף זיין אינעם חרם ,און
רבי דוב בער המגיד ממזריטש זי"ע ,וואס איז דערפאר איז דער צדיק דאן אוועק געפארן פין
געווען דער ממלא מקום פונעם בעש"ט זי"ע נאכן שטאט בראדי ,כדי נישט צו זיין מיט די וואס ווילן
הסתלקות. לייגן דעם בעש"ט אין חרם.
אביסל שפעטער נאכדעם וואס ער איז נתקרב דאן איז דער צדיק דאס ערשטע מאל געפארן
געווארן צום דרך החסידות ,האט ער זיך געצויגען קיין מעזיבוז זיך צו טרעפן מיטן בעש"ט הקדוש
קיין זלאטשוב ,און דאן האט דער צדיק אנגעהויבן זי"ע ,אזוי ווי דער צדיק רבי מיכל איז אריין
פארשפרייטן דעם דרך החסידות און דעם דרך געקומען צום בעש"ט ,האט אים דער בעש"ט
הבעש"ט הקדוש זי"ע ,גאר אסאך אידן גאונים מקבל פנים געווען מיט גרויס אהבה און געזאגט,
וצדיקים האבן זיך מדבק געווען צו דעם צדיק אויף דיר זאגט דוד המלך ע"ה די פסוק )תהילים מ"ה
וקדוש ,ער האט מיט זיינע הייליגע ריידט מעורר ח'( ָא ַה ְב ָתּ ֶצּ ֶדק וַ ִתּ ְשׂנָ א ֶר ַשׁע ַעל כֵּ ן ְמ ָשׁ ֲחֱ אקים,
געווען אידן צו תשובה און תיקן המעשים ,ורבים און וויבאלד די האסט מבטל געווען די חרם פון די
השיב מעון. גאוני בראדי ,וועסטו זוכה זיין צו זיין א מגיד
מישרים ,און טויזענטער תלמידים וועלן זיך מדבק
זיין עבודת הקדוש איז געווען מיט א זיין אין דיר.
געוואלדיגע דביקות און התלהבות דקדושה ,דער
צדיק האט ממש געברענט ביי זיין עבודה ,אז די פון דאן איז שוין דער הייליגער מגיד
תלמידים האבן דערציילט ,אז כמעט יעדן טאג ביים מזלאטשוב געבליבן מקושר צום בעש"ט הקדוש
דאווענען איז דער צדיק געווען אין א מצב פון כלות זי"ע ,און געווען פון זיינע גרעסטע תלמידים
הנפש. מובהקים ,און צדיק גוזר והקב"ה מקיים ,אפאר יאר
שפעטער איז דער צדיק געווארן דער מגיד
ער איז געווען דער ערשטער פון די תלמידי מזלאטשוב ,און ער האט זוכה געווען צו משפיע
בעש"ט הקדוש זי"ע וואס האבן געדאווענט זיין תורה און קדושה פאר טויזענטער אידן גדולים
שפעט ,וואס ווי באוויסט האט דער בעש"ט מקפיד און גאונים בתורה.
געווען צו דאווענען מיטן נץ ,אבער זיין רבי דער
בעש"ט האט מעיד געווען ,אז דער צדיק ער האט זוכה געווען צו גאר א נאנטע קשר
מזלאטשוב מיט זיין דאווענען שפעט ,איז ער מעלה מיטן בעש"ט הקדוש זי"ע ,ער האט פאר א שטיק
אלע תפילות ישראל צום ריכטיגען היכל. צייט באדינט זיין גרויסן רבין דער בעש"ט ,וואס ווי
באקאנט האט דער בעש"ט געזאגט אויף זיין
צווישן זיינע גרויסע תלמידים רעכענען זיך פון תלמיד דער מגיד מזלאטשוב זי"ע ,אז ער האט אין
די גרעסטע צדיקים וקדושים בדורו ובתוכם. זיין לעבן קיינמאל נישט טועם געווען קיין טעם
חטא ,אויך האט ער זוכה געווען צו מחבר זיין די
הרה"ק רבי מרדכי בעל רשפי אש מנעשכיז זי"ע, ניגונים ביי זיין גרויסן רבין דער בעש"ט.
הרה"ק רבי יעקב יצחק בעל החוזה מלובלין זי"ע,
הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב עס ווערט דערציילט ,אז בשעת דאס
ישראל מאפטא זי"ע, הסתלקות פונעם בעש"ט הקדוש ,האט ער
הרה"ק רבי ארון לייב מפרמישלאן זי"ע, געבעטן פון זיין תלמיד דער מגיד מזלאטשוב ,אז
הרה"ק רבי חיים טירער בעל באר מים חיים ער זאל זינגען זיין ניגון "דער התעוררות רחמים
מטשערנאוויץ זי"ע, רבים ניגון" ,און דער בעש"ט האט דאן צו געזאגט,
הרה"ק רבי יצחק אייזיק הכהן בעל ברית כהונת אז ווען א איד וועט זינגען דעם ניגון מיט א
עולם אב"ד קאריץ זי"ע, התעוררות און תשובה ,וועט ער דער בעש"ט זיך
הרה"ק רבי משולם פייבוש הלוי העללער מזבאריז מצרף זיין צום ניגון ,און ער וועט מעורר זיין רחמים
זי"ע, רבים אויבן אין הימל.
25
וואס אויף די וועלט איז נישט דא נאך אזא קליינע הרה"ק רבי דוד שלמה אייבשיץ בעל ערבי נחל זי"ע,
נשמה ,אבער דער טאטע האט זיין נשמה אויף הרה"ק רבי צבי הירש בעל צמח ד' לצבי המגיד
געהויבן צו מעלת נשמת רבי שמעון בר יוחאי ע"ה. מנודבורנא זי"ע,
הרה"ק רבי ארי' לייב דער שפאלער זיידע זי"ע,
הרה"ק רבי פנחס הלוי הורוויץ בעל הפלאה הרה"ק רבי יוסף מזימיגראד זי"ע,
מפרנקפורט זי"ע האט געזאגט ,אז דער מגיד
מזלאטשוב איז מכוון אלע זיינע כוונות לשם שמים, אלע צדיקים בדורו און אפילו שפעטער
און עס איז ממש אסור צו מבטל זיין דעם צדיק צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דאס גדלות און
וקדוש אינמיטן זיין עבודת הקדוש. קדושה פון דעם הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע ,איז
געווען למעלה מדרך הטבע.
הרה"ק מקאברין זי"ע האט געזאגט בזה"ל,
"עס וואלטן זיך געוואוינטשן גוטע אידן ,אז זיי זאלן ער האט מיט זיין עבודת הקדוש מרעיש
האבן אזא הייליגע נשמה ,ווי דעם גוף קדוש פונעם עולמות געווען און אויף געטון גאר גרויסע זאכן,
מגיד מזלאטשוב זי"ע". אפילו יעדע ריר וואס דער צדיק האט געמאכט,
האט געשאקעלט וועלטן ,ער האט קיין שום זאך
הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע האט אין זיין לעבן נישט געטון אן קיין כוונות נוראות.
מעיד געווען ,אז ווען ער איז געקומען צו זיין רבין
דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע ,אזוי ווי די רבי הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע האט
האט אויף געמאכט זיין הייליגע מויל צו זאגן תורה, מעיד געווען ,אז ווען דער הייליגער מגיד
זענען אלע מיינע ספיקות וואס איך האב געהאט אין מזלאטשוב זי"ע האט אנגעטון זיין מלבוש צום
די תורה נעלם געווארן ,און אזוי ווי די רבי האט אויף דאווענען ,און ער האט מחבר געווען די קרסים
געהערט זאגן תורה ,זענען די ספיקות צוריק שלייפעלעך אויפן בגד ,האט ער מיט דעם ממשיך
געקומען ,און פון דעם האט ער געוויסט אז די געווען א שפע אויבן אין הימל ,פאר מער ווי אכט
שליסל פון תורה ליגט ביים רבין. טויזענט כיתות מלאכים.
דער צדיק וקדוש דער מגיד האט פון זיך הרה"ק רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעל
באמת נישט געהאלטן גארנישט ,ער האט בכלל המהרש"ם מברעזאן זי"ע האט דערציילט בשם זיין
נישט געהאלטן ביי זיך אז ער דינט דעם באשעפער זיידן הרה"ק רבי אורי מסטרעליסק זי"ע ,אז דער
ריכטיג ,נאר האט כסדר אנגעהאנגן זיינע מופתים מגיד האט געהאט נשמת רבי אליעזר דמילה ע"ה,
און ישועות ,אויף זיין הייליגע טאטע רבי איציקל און דער הייליגער סטרעליסקער זי"ע האט מעיד
מדרוהוביטש זי"ע. געווען ,אז דער טאטע רבי איציקל מדרוהוביטש
זי"ע האט מתקן געווען טויזענט גלגולים אויבן אין
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע הימל ,בעפאר ער האט אראפ געברענגט דעם
קינדער ,און ווי דער טאטע האט געזאגט אויף די הייליגען נשמה פונעם מגיד מזלוטשוב זי"ע.
אחים הקדושים חמשה ארזים נטיעות טובות אשר
נטע והאירו בכל העולם ,און געזאגט אז זיי זענען הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני
קעגן די חמשה חומשי תורה. יששכר מדינוב זי"ע האט דערציילט ,אז ער האט
געהערט פון מגידי אמת ,אז זיי האבן געהערט
הרה"ק רבי יוסף מיאמפולה זי"ע, פונעם הייליגען מגיד מזלוטשוב זי"ע ,אז דאס
הרה"ק רבי יצחק בעל אור יצחק מראדוויל זי"ע, ערשטע מאל ער איז געקומען צום אור שבעת
הרה"ק רבי בנימין זאב וואלף מזבאריז זי"ע, הימים דער בעש"ט הקדוש זי"ע ,האט ער אים
הרה"ק רבי משה מזוועהיל זי"ע, זייער מכבד געווען און געזאגט פאר זיינע
הרה"ק רבי מרדכי מקרעמניץ זי"ע, תלמידים ,וויסן זאלט איר ,אז דער איז א זון פון רבי
בתו הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה ,אשת הרה"ק איציקל מדרוהוביטש ,און פאר דעם טאטן רבי
רבי דוד הלוי מסטעפין זי"ע. איציקל האט מען געגעבן א גאר קליינער נשמה,
26
המגיד הקדוש מזלוטשוב זי"ע ,האט דער טאטע שב"ק פרשת נצבים וילך כ"ה אלול בשנת
אנגעהויבן מורא'דיג צו וויינען ,און אנגעפילט ביידע תקמ"א ,ביי שלש סעודות בעת רעוא דרעוין ,ווען
תפילין מיט טרערן ,דערנאך האט דער מגיד אויס דער מגיד מזלאטשוב איז געווען נאר 55יאר אלט,
געגאסן די טרערן ,און געגעבן די תפילין פארן האט דער צדיק עוסק געווען אין עבודת הקדוש
סופר ,לפלא גלייך נאך די בר מצוה האט מען דעם פון שבת קודש ,וואס ווי באקאנט איז דאס געווען
קינד מער נישט דערקענט ,ער איז געווארן א מיט א גאר געהויבענע דביקות און אש קודש ,דער
מתמיד עצום און מקדיש געווען יעדע מינוט פאר צדיק פלעגט די גאנצע צייט ארום גיין מיט א
תורה ועבודה ,ביז ער איז אויס געוואקסן צו איינע דביקות ביי זיך אין שטוב ,נישט איינמאל האט
פון די צדיקי הדור. פאסירט אז די קינדער האבן ממש די לעצטע מינוט
צוריק געכאפט דעם טאטן פון אויס גיין על קידוש
דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע האט מעיד שמו יתברך פון גרויס דביקות הבורא.
געווען אויף זיך אויף דריי זאכן וואס ער האט זיך
צוריק געהאלטן זיין גאנץ לעבן. יענע וואך האט זיך געמאכט ,אז קיינער איז
נישט געווען דארט אין שטוב פונעם צדיק בשעת
א .ער האט זיך קיינמאל נישט געווארעמט ביים שלש סעודות ,און דער צדיק האט עוסק געווען אין
אויוון ווינטער. זיין עבודת הקודש ,און האט געזאגט די ווערטער
ב .ער האט זיך קיינמאל נישט צו געבויגן צום "בהאי רצון אסתליק משה" ,פלוצלונג קומט א
טעלער עסן. אייניקעל צו לויפן צום זון הרה"ק רבי יצחק
ג .ער האט קיינמאל אין לעבן נישט געקראצט דעם מראדוויל זי"ע דערציילן ,אז די זיידע גייט אויס,
גוף קדוש. אבער ווען ער איז אריין געקומען אין שטוב איז
••• שוין געווען צו שפעט ,און דער הייליגער מגיד
מען האט דערציילט בשם די צדיקים ,אז דער האט אויס געשריגן שמע ישראל ,און צוריק געגעבן
הייליגער מגיד מזלוטשוב זי"ע האט כמעט זיין זיין הייליגע נשמה ליוצרה.
גאנצע תורה געלערנט פון זיין גרויסן טאטן רבי
איציקל מדרוהוביטש זי"ע ,איין טאג אלס קינד איז נסתלק לגנזי מרומים שבת קודש כ"ד אלול
געווארן א ריתחא דאורייתא צווישן דעם צדיק רבי בשנת תקמ"א ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין
איציקל זי"ע און זיין זון דער מגיד מזלאטשוב זי"ע שטאט יאמפולי.
וואס איז נאך דאן געווען א קינד ,איז דער קינד
אוועק געלאפן פון דערהיים ,און איז אריין לערנען זכותו הגדול יגן עלינו
אינעם בראדער קלויז ,ווי עס זענען געזעצן און ועל כל ישראל אמן.
געלערנט גרויסע גדולים גאונים בתורה ,און אלס
ראש ישיבה איז געווען הגה"ק רבי יצחק מהמבורג מעשיות
זי"ע.
ווי באקאנט אז דער הייליגער זון הרה"ק רבי
פארשטייט זיך אז די לומדים דארט אינעם בנימין זאב וואלף מזבאריז זי"ע ,אלס קינד ביז די
קלויז האבן זיך גלייך צוגעכאפט צו דעם קינד וואס בר מצוה איז ער געווען אזוי ווי אנדערע קינדער,
איז געווען א גאון וחריף בתורה ,און זענען מיט אבער זיין טאטע זי"ע האט געוויסט ,אז דער זוהן
דעם קינד געשווימען אינעם ים התלמוד ,די האט א גאר הייליגע נשמה ,האט די טאטע צו די בר
לומדים האבן זיך גאר שטארק געפרייט צו דעם מצוה געלאזט שרייבען די תפילין ביי א גאר
קינד ,און אזוי איז ער געזעצן און געלערנט ביים חשובע סופר ,און געבעטן אז די סופר זאל אים
ראש ישיבה רבי יצחק מהמבורג זי"ע פאר דריי ברענגען די תפילין ,פאר ער לייגט אריין די
טאג. פרשיות.
אבער נאך דריי טאג איז ער צוריק אהיים ווען די סופר האט גענדיגט שרייבען די
געגאנגען צו זיין טאטן ,די לומדים פון קלויז האבן פרשיות ,האט ער געברענגט די תפילין צום טאטן
27
עולם הבא ,וועל איך אויך נישט נעמען קיין רבנות, געהאט גרויס חלישות הדעת אז דער קינד קומט
ווייל איך בין נישט ראוי דערצו ,דאן האט דער מער נישט ,זענען זיי אריבער צום שטוב פונעם
בעש"ט הקדוש זיך צעשמייכלט און געזאגט פארן קינד ,און געפרעגט פארוואס ער קומט מער נישט
תלמיד ,מיכל'י איך האב דיך נאר געוואלט אויס צו זיי אין קלויז.
פראבירן אויב די מיינסט דאס באמת ,און יעצט זעה
איך אז די רעדט נאר אמת. האט דער הייליג קינד געזאגט פאר די לומדים,
••• וויסן זאלט איר ,אז איך האב באמת זייער הנאה
הרה"ק רבי יצחק מיאמפולי זי"ע האט געהאט צו לערנען ביי ענק אין קלויז ,אבער זייט
דערציילט איבער די גרויסקייט פון זייער מאמע, איך האב אנגעהויבן רעדן און לערנען די א"ב ביז
אז די מאמע האט זוכה געווען כסדר צו גילוי אליהו היינט ,האב איך נישט געלערנט קיין תורה פון
הנביא ז"ל ,און רבי יצחק דערציילט ,פון ווי ער האט קיינעם אויסער פון מיין גרויסן טאטן.
דאס געוויסט ,ווייל אמאל האט פאסירט ביים
טאטן דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע ,וואס און אייביג ווען איך האב געלערנט ביי מיין
ווי באקאנט האט ער א לאנגע צייט געלעבט חי' טאטן ,האב איך געזען ווי די אותיות פון די תורה
צער און נישט געהאט קיין געלט מיט וואס צו וואס זענען ארויס געקומען פון מיין טאטן'ס מויל,
שפייזן די שטוב. זענען געווען ממש ווי א פייער א אש דקדושה,
אבער ביים גאון וקדוש רבי יצחק מהמבורג האב
איין יאר ערב סוכות האט די רעבעצין געזען, איך דאס נישט געזען ,און דערפאר האב איך
אז איר מאן איז זייער בצער ,האט זי געפרעגט פון מחליט געווען ,זיך צו איבער בעטן מיטן טאטן
איר הייליגע מאן וואס עס גייט פאר ,האט דער אפילו מיר זענען נישט אויף איין דרך אין תורה,
הייליגער מגיד געזאגט ,וואס זאל איך טון אז עס נאר כדי ווייטער זוכה זיין צו ווייטער זעהן דעם
איז ערב סוכות און איך האב נישט קיין געלט צו גיין אש התורה פונעם טאטן.
קויפן א שיינעם אתרוג פאר יו"ט ,און דערפאר איז •••
דער מגיד געווען זייער צעבראכן. הרה"ק רבי שלמה בעל תפארת שלמה
מראדומסק זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל ווען
האט די מאמע געזאגט פארן טאטן ,איך האב דער תלמיד דער מגיד מזלאטשוב זי"ע איז געווען
א שטיק צייט צוריק פארקויפט מיין צירונג ,און א ביי זיין רבין דער בעש"ט הקדוש זי"ע ,זענען אידן
חלק פון די געלט האב איך באהאלטן צו קענען פון איינע פון די חשובע שטעט געקומען בעטן
חתונה מאכן די קינדער ,אבער אזוי ווי איך זעה דיין דעם בעש"ט ,אז ער זאל פאר זיי אויס קלויבען א
צער ,בין איך מסכים צו געבן דאס געלט פארן רב וואס זאל קומען דינען אלס רב ביי זיי אין
אתרוג. שטאט ,האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע געבעטן זיין
תלמיד רבי מיכל'י ,אז ער זאל נעמען דאס רבנות.
פארשטייט זיך אז די טאטע איז געווארן
שטארק בשמחה ,און דער טאטע איז גלייך ארויס אבער דער צדיק וואס האט זיין גאנץ לעבן
זיכן א שיינעם אתרוג פאר יו"ט ,אונז די קינדער ממאס געווען ברבנות ,און באמת געהאלטן אז ער
האט דער טאטע איבער געגעבן די אחריות צו איז נישט ראוי צו זיין א מנהיג ישראל ,האט ער
בויען די סוכה ,און די טאטע האט טאקע געטראפן געזאגט פארן רבין ,אז ער וועט בשום אופן אויף
א שיינעם אתרוג לכבוד יו"ט ,און די טאטע האט קיין שום וועג נישט נעמען דאס רבנות ,האט דער
געהאט פון דעם גרויס נחת רוח און איז געווען בעש"ט הקדוש זיך זייער צעבייזערט אויף זיין
זייער בשמחה. תלמיד און געזאגט ,אויב וועסטו נישט צו הערן צו
מיינע ווערטער און נעמען דאס רבנות ,וועסטו
סוכות ביינאכט ווען דער טאטע איז אהיים פארלירן די וועלט און אויך יענע וועלט.
געקומען עסן אין די סוכה ,איז די מאמע אריין
געקומען אין די סוכה הערן קידוש ,אבער אזוי ווי האט דער תלמיד געזאגט פארן רבין ,אפילו
זי קומט אריין אין די סוכה ,האט די מאמע איך וועל פארלירן מיין עולם הזה און אויך מיין
28
••• אנגעהויבן זייער וויינען ,די טאטע און אויך אונז
ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער מגיד האבן נישט פארשטאנען וואס גייט פאר ,אבער די
מזלאטשוב זי"ע איז געווען נאך די חתונה ,איז ער מאמע איז גלייך נאך קידוש ארויס פון די סוכה,
געזעצן על התורה ועבודת השם כמעט דעם גאנצן אבער צופרי ווען די טאטע האט געבענטשט
טאג אין דעם בראדער קלויז ,דארט אינעם קלויז אתרוג ,האט ער געלאזט ריפן די רעבעצין אז זי
האבן דאן געלערנט גרויסע גאונים וגדולים בתורה, זאל אויך בענטשן אתרוג ,אבער אזוי ווי זי קומט
און דער הייליגער מגיד האט שוין דאן גאר אסאך אריין אין די סוכה ,הייבט די מאמע נאכאמאל אן
עוסק געווען בתורת הקבלה. ביטערלעך וויינען.
אבער יענע צייט האבן רוב פון די וואס האבן דאס איז שוין געווען א גרויסע חידוש פארן
געלערנט קבלה ,דאס געלערנט באהאלטן ,אבער טאטן דער מגיד מזלאטשוב ,האט ער געפרעגט די
דער צדיק האט געלערנט קבלה אפען ,און די מאמע וואס איז די סיבה פארוואס די וויינסט ,האט
לומדים דארט אין קלויז האבן זיך זייער געבייזערט די מאמע זייענדיג געשטיקט אין טרערן געזאגט,
אויפן מגיד ,אז ער האלט זיך ח"ו גרעסער ווי די וואס זאל איך טון ,אז אייביג ווען איך קום אריין אין
אנדער לומדים ,און דערפאר האבן די לומדים די סוכה ,האב איך די זכי' צו זעהן אליהו הנביא ז"ל,
אנגעהויבן מצער זיין דעם צדיק און מען האט פון אבער דאס יאר סוכות אויך נעכטן ביינאכט און אויך
אים חוזק געמאכט און געלאכט. יעצט צופרי ,האב איך נישט געזען אליהו הנביא ,און
איך פארשטיי זיכער אז דאס איז וועגן מיינע עוונות,
איין טאג איז איינעם איינגעפאלן ווי אזוי ער ווייל די בוסט דאך א צדיק גמור ,איז ווי אזוי זאל
קען מאכן חוזק פונעם מגיד ,ער האט גענומען איך נישט וויינען.
אפאר מטבעות ,און ער איז צו געגאנגען צום צדיק
רבי מיכל ,און ער האט געגעבן די פרוטות אלס האט דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע
פדיון ,און דער איד האט מזכיר געווען זיין ווייב ,אז געזאגט פאר די מאמע ,אז ער איז איר מבטיח ,אז
זי איז נישט געזונט און ברויך א רפואה. זי וועט ווייטער זעהן אליהו הנביא ז"ל אין די סוכה,
און כך הוה פון דאן יעדעס מאל די מאמע איז אריין
דער צדיק האט גענומען די מטבעות און דאס געקומען אין די סוכה ,האט זי ווייטער זוכה געווען
געווארפן פון איין האנט צו די אנדערע ,און דאן צו זעהן אליהו הנביא.
האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד ,איך קען דיר
נישט העלפן ברענגען א רפואה פאר דיין ווייב. שפעטער האט די טאטע אונז געזאגט די
סיבה ,פארוואס אליהו הנביא איז נישט געקומען
דער איד איז אוועק פון דעם צדיק ,און האט בעפאר ,ווייל קעגן איבער די הויז פונעם מגיד איז
הנאה געהאט אז ער האט גוט אויס גע'נער'ט דעם געשטאנען א בית עבודה זרה ,און אויפן דאך איז
רבי מיכל ,און ער האט דערציילט פאר זיינע חברים געווען א שתי וערב ,און אויב די זין שיינט אויפן
די גאנע מעשה און געזאגט ,אז באמת איז דאס שתי וערב ,ווערט דערפון א שאטן אויף די ערד ,און
ווייב בכלל נישט קראנק ,נאר ער האט דא חוזק דער הייליגער מגיד האט יעדעס יאר ביים אויף
געמאכט פון דעם רבי מיכל. שטעלן די סוכה ,געמאכט זיכער אז די שאטן פונעם
שתי וערב זאל נישט אנקומען אויף די סוכה.
אבער נאך אפאר מינוט קומט א שליח פון די
שטוב פון דעם איד ,און זאגט אים אז ער זאל שנעל אבער וויבאלד די קינדער האבן יענעם יאר
אהיים קומען ,ווייל זיין ווייב איז פלוצלונג אויף גישטעלט די סוכה האבן זיי נישט אכטונג
געפרעליך קראנק געווארן און זי איז ממש אין א געגעבן דעראויף ,און דערפאר האט אליהו הנביא
סכנה ,דער איד האט זיך שטארק דערשראקן און נישט געוואלט קומען אין די סוכה ,אבער דער
איז מיט אלע זיינע חברים אהיים געלאפן ,מען מגיד האט געפויעלט ביי אליהו הנביא ,אז ער זאל
האט פראבירט אלעס צו טון מיט די פרוי ,אבער קומען אין די סוכה אין די צייט ווען די זין שיינט
ליידער איז די פרוי גאר שנעל נפטר געווארן ,דאן נישט אויפן סוכה.
29
מיום הולדם ביז יעצט ,ממילא איז יעדער איינער האבן די לומדים שוין געזען ,אז דא רעדט מען פון
נתעורר געווארן לתשובה ,און אלע מענטשן זענען גאר א הייליגער מענטש ,און פון דאן האט מען דעם
געגאנגען אין שול בעטן ביי השי"ת סליחה וכפרה צדיק רבי מיכל המגיד מזלוטשוב זי"ע אפ געלאזט
אויף אלע זייערע מעשים ,האט דער רבי ר' אלימלך און מער נישט מצער געווען.
ווייטער דערציילט בענוות קדשו" ,ווען איך האב •••
דאס געהערט ,בין איך שוין נישט געגאנגען צו רבי עס איז באקאנט ,אז ווען מען איז אריין
מיכל'י ,ווייל איך האב מורא געהאט ער וועט מיר געקומען זיך מזכיר זיין צום צדיק וקדוש דער מגיד
אויך זאגן אלע מיינע מעשים". מזלאטשוב זי"ע ,האט דער צדיק געזען אויפן
••• שטערן פון דעם איד אלע זיינע מעשים ,און דער
אמאל האט פאסירט ,אז דער הייליגער מגיד צדיק האט כסדר מוסר געזאגט פאר אידן אז מען
מזלאטשוב זי"ע איז זייער קראנק געווארן ,די זאל תשובה טון און זיך פירן ריכטיג.
הייליגער קינדער פונעם צדיק האבן נישט געוויסט
וואס צו טון ,זענען זיי אן די רשות פונעם טאטן איינמאל איז דער צדיק געווען אין א שטאט ווי
אריבער געפארן מזכיר זיין דעם טאטן ביים צדיק ער איז נאך בעפאר נישט געווען ,און די אידן פון
הדור הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,ווייל יענע שטאט האבן נישט געוויסט פון זיין גדלות און
צייט איז געווען עפעס חילוקי דעות צווישן דעם קדושה ,זענען די אידן געקומען זיך מזכיר זיין און
מגיד און רבי פנחס מקאריץ ,און דערפאר האבן זיי בעטן א ברכה פון דעם צדיק ,און פארשטייט זיך אז
נישט דערציילט פארן טאטן אז זיי גייען. דער מגיד האט אלע אידן מוסר געזאגט אויף
זייערע מעשים ,איז א איד אריין צום רבין אין
ווען זיי זענען אנגעקומען צום צדיק רבי פנחס שטוב ,און ער האט אראפ געריקט זיין היט אויפן
מקאריץ ,האט זיי דער צדיק געזאגט ,איר זאלט שטערן ,כדי דער צדיק זאל נישט קענען זעהן זיינע
וויסן אז דער טאטע איז א צדיק וקדוש און א מעשים ,אבער גלייך האט דער צדיק געזאגט ,איר
גרויסע פרוש און ער האט נישט קיין הנאה פון די מיינט אז איך קען נישט דורך קוקען דעם היט ,און
וועלט ,אבער עס איז דא א מאכל וואס הייסט )קעז(, ער האט גלייך אויס גערעכנט די מעשים פון יענעם
און דער מאכל איז זייער מקטרוג אויפן טאטן, איד.
וויבאלד ער האט דאס נאך קיינמאל נישט טועם •••
געווען ,זעהט'ס אז דער טאטע זאל טועם זיין פון דער צדיק וקדוש רבי אלימלך מליזענסק זי"ע
דעם מאכל ,וועט ער אי"ה געזונט ווערן ,און די האט זעהר געשעצט דעם רבי מיכל'י ,איינמאל האט
קינדער האבן אויס געפאלגט וואס דער צדיק האט דער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע דערציילט ,אז
געהייסן ,און דער מגיד איז טאקע געזונט געווארן. איינמאל ווען ער האט געהערט אז רבי מיכל'י
געפינט זיך אין א שטאט עטליכע מייל אוועק פון
און דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ זיין שטאט ליזענסק ,האט ער זיך געוואלט טרעפן
זי"ע האט צו געלייגט פאר די קינדער פונעם מגיד, מיט רבי מיכל'י ,אבער ווען ער קומט אן צום
די סיבה פארוואס דער טאטע האט מיט מיר ערשטן הויז ביים עק שטאט ,זעט ער אז קיינער
חילוקי דעות איז ,ווייל ווי באוויסט איז דער איז נישט דארט ,איז ער געגאנגען ווייטער ,און צו
הייליגער מגיד מזלאטשוב געווען דער ערשטער יעדן הויז וואו ער איז אנגעקומען האט ער קיינעם
פון די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע ,וואס האבן נישט געפונען ,אויסער אין איין הויז האט ער געזען
אנגעהויבן דאווענען שפעט ,און גאר אסאך גדולים אן אלטע פרוי קאכן.
און צדיקים בדורו ובתוכם דער הייליגער נודע
ביהודה זי"ע און דער פרי מגדים זי"ע האבן גאר האט דער רבי ר' אלימלך איר געפרעגט,
שטארק מחלק געווען אויף דעם מנהג. "פארוואס זעט מען קיינעם נישט אין די הייזער ,און
די גאסן זענען ליידיג" ,האט די זקנה דערציילט,
אבער שפעטער האט דער הייליגער בעל היינט איז דא אנגעקומען דער צדיק רבי מיכל'י,
הפלאה זי"ע געזאגט פארן נודע ביהודה ,אז ער זאל און ער האט דא געמאכט היינט יום כיפור ,ער האט
אפ לאזן דעם מגיד מזלאטשוב ,ווייל דער ברודער יעדן געזאגט זייערע עבירות וואס זיי האבן געטוען
30
ווען דער צדיק איז אריין געקומען אין שטוב, רבי שמעלקא מניקלשבורג האט מעיד געווען אויף
האט ער געזאגט פארן מגיד ממזריטש ,איך דעם מגיד מזלאטשוב ,אז אלע זיינע מעשים זענען
פארשטיי נישט פארוואס איר זענט אזוי בצער ,איך כל כולו לשם שמים ,און דאן האט דער הייליגער
גלייב באמונה שלימה אז דער זון דער חולה וועט נודע ביהודה אויף געהערט מחלק זיין אויפן
נאך היינט נאכט עסן מיט אונז א סעודה. הייליגען מגיד מזלאטשוב.
לפלא נישט לאנג נאכדעם איז בעסער אבער זאגט דער צדיק רבי פנחס מקאריץ ,די
געווארן פארן קינד ,און אזוי ווי דער צדיק האט סיבה פארוואס דער מגיד דאווענט שפעט איז,
געזאגט ,האט דער קינד שוין ביינאכט געגעסן ווייל מיט זיין דאווענען איז ער מעלה אלע תפילות
מיטן טאטן א סעודה ,האט דער הייליגער ישראל וואס זענען נישט געדאווענט געווארן ווי עס
מזריטשער מגיד געזאגט ,איך האב נישט געזען ברויך צו זיין ,און דער טאטע זיכט יעדן טאג מיינע
קיין שום דרך פאר א רפואה פארן קינד ,אבער דער תפילות זאגט דער רבי פנחס מקאריץ ,און דער
מגיד מזלאטשוב מיט זיין גרויסע אמונה און בטחון טאטע זעהט נישט די תפילות ,און דערפאר
האט געברענגט א רפואה פארן קינד. טראכט ער ביי זיך ,אז אפשר ח"ו דאווען איך נישט
••• ווי עס דארף צו זיין און מיינע תפילות ווערן נדחה.
עס ווערט דערציילט די פאלגענדע עובדא,
דער הייליגער זלאטשובער מגיד זי"ע ,איז אמאל אבער זאגט פארן טאטן ,אז מיינע תפילות
איינגעשטאנען ביי זיין תלמיד ,דער הייליגער צמח ברויכן נישט קיין מלאכים אדער שרפים וואס זאלן
ד' לצבי מנדבורנא זי"ע ,און ווען עס איז דאס ארויף טראגן ,ווייל זיי קומען אן גלייך צום כסא
אנגעקומען דער זמן פון תפלת שחרית ,איז דער הכבוד צום הייליגען באשעפער ,און דערפאר זעהט
זלאטשובער מגיד אריינגעקומען אין בית המדרש ער נישט מיינע תפילות.
אנגעטוען מיט די טלית ותפילין ,און זיך •••
ארומגעדרייט עטליכע מאל ,און צוריק געגאנגען מען דערציילט ,אז יעדעס מאל דער הייליגער
צו זיין חדר ,די תלמידים אין בית המדרש האבן זיך מגיד מזלאטשוב זי"ע האט זיך אויף געשטעלט אין
ארומגעקוקט מיט פארוואונדערונג ,וואס איז ביהמ"ד אויפן ארון קודש צו זאגן מוסר פאר אידן,
היינט געשען אז דער רבי וויל נישט דאווענען מיט האט ער זיך קודם אויס געדרייט צום ארון קודש
אונז. און געזאגט" ,רבוש"ע פאר דיר זאג איך ,אז דיינע
אידישע קינדער זענען הייליג און וואויל און זיי ווילן
פלוצלונג איז דער הייליגער תלמיד רבי נאר טון דיין רצון ,און די מוסר וואס איך זאג פאר זיי
הירש'לע בעל צמח ד' לצבי מנאדבורנא זי"ע איז פאר זייער טובה און פאר דיין כבוד ,אז זיי זאלן
ערשינען ,און געזאגט צו די תלמידים" ,איר זענט זיך מחזק זיין אין דיינע מצות און נענטער ווערן צום
טאקע גארנישט שולדיג ,אבער עס געפינט זיך דא גרויסן באשעפער".
צווישן אונז א יונגערמאן ,וואס איז א שורש פורה •••
ראש ולענה ,און ס'איז אין אים איינגעווארצלט הרה"ק רבי שלמה'קע מזוועהיל זי"ע האט
אפיקורסות פון כת ש"ץ ימ"ש ,און ביז ווילאנג דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק דער מגיד
מ'וועט נישט מקיים זיין "ובערת הרע מקרבך" ,וועט מזלאטשוב זי"ע געקומען קיין מעזריטש צום
דער רבי נישט דאווענען מיט אונז". הייליגע מגיד ממזריטש זי"ע ,אבער ווען ער איז
אנגעקומען האבן די גבאים געזאגט ,אז יעצט קען
און דער תלמיד רבי הערשעלע זאגט ווייטער, מען נישט אריין גיין צום מגיד ,וויבאלד איינע פון
"א סימן זאלט איר האבן ווער עס איז דער זיינע קינדער זענען גאר שטארק קראנק ,און דער
אפיקורוס ,ביי דעם וואס עס געפינט זיך אין זיין מגיד וויל נישט קיינעם אויף נעמען.
ארעם א ספר הזוהר ,וואס איז דערין אנגעצייכנט
תגין אין א געשטאלט פון שתי וערב רח"ל ,וואס אבער דער מגיד מזלאטשוב האט נישט
דערמיט וויל ער מכשיל זיין די וואס לערנען אין געוואלט הערן פון גארנישט ,און ער איז אריין אין
דעם ,און פארשטייען נישט מדקדק צו זיין אין די שטוב פונעם מגיד ממזריטש.
31
דער חסיד איז אנגעקומען און די שטאט ווי תגין ,און דורכדעם וועלן זיי ח"ו נמשך ווערן צו
דער צדיק רבי אברהם חיים זי"ע האט געוואוינט, מינות ואפיקורסות".
ער איז דארט געזעצן אפאר טאג און באטראכט
דעם עבודה פון דער צדיק איבערן טאג ,אבער ער אלזא ,דארף מען אים אפירנעמען און
האט נישט געזען קיין ספעציעלע זאך וואס דער צונעמען פון אים די ספרים ,און רבי הירש'לע
צדיק טוט ,וואס זאל אים געבן א דרך אין עבודת פארענדיגט" ,מען ברויך רעדן מיט אים ער זאל
השם צו פטור ווערן פון די מחשבות זרות. תשובה טוען ,אולי בלבבו יבין ושב ורפא לו".
איין טאג האט ער געבעטן פונעם צדיק רבי אזוי איז טאקע געווען ,די תלמידים האבן אים
אברהם חיים זי"ע ,אז ער זאל אים אויס רעכענען תיכף אפיר געזוכט ,און אים נישט צורוה געלאזט
זיין סדר היום ,האט דער צדיק געזאגט ,יעדע נאכט ביז ער האט תשובה געטוען ,און אויף זיך מקבל
רייניג איך די גלאזענע כלים ,און איך ארבעט אזוי געווען מער נישט צו זינדיגן ,ערשט דאן איז דער
לאנג ביז עס איז ציכטיג ריין ,דערנאך רייניג איך הייליגער זלאטשובער מגיד אריין געקומען
דעם שטוב און איך ארבעט אזוי לאנג ,ביז עס איז דאווענען.
אינגאצן זויבער אז עס זאל זיין ריין אז עס זאל
פאסן פאר א שר אדער א מלך דא צו איינשטיין, ווען מען האט פארענדיגט דאס דאווענען,
אויך אינדערפרי גיי איך נאכאמאל איבער דאס האט מען זיך פארזאמלט ארום רבי הירש'לע ,און
גאנצע שטוב צו מאכן זיכער ,אז אלעס איז ציכטיג מיט וואונדער אים געפרעגט ,פארוואס ער האט
ריין ,ווייל אויב לאזט מען שמיץ פאר לענגער ביז היינט גארנישט געטוען וועגן דעם אפיקורס,
ווערט עס שווערער צו רייניגן. "האט מען דאס מן השמים נאר מגלה געווען ווען
דער זלאטשובער מגיד איז געקומען" ,האט ער זיי
דער חסיד איז צוריק צום מגיד און מיט געענטפערט" ,איך האב שוין געוואוסט פון דעם
וואונדער דערציילט פארן מגיד דעם סדר היום פון אפיקורס זייט ער דאוונט ביי מיר אין ביהמ"ד".
דעם צדיק רבי אברהם חיים מזלאטשוב זי"ע ,און
ער האט געפרעגט דעם הייליגען מגיד ,אויב פאר נאר די סיבה פארוואס איך האב דאס נישט
דעם האט ער אים דארט געשיקט פאר א דרך אין מגלה געווען ביז יעצט איז ,ווייל ווען א גרויסע
עבודת השם. נשמה וואס וועט וויסן אלעס מיט רוח הקודש,
קומט אראפ אויף דער וועלט ,ווארנט מען אן די
האט דער מגיד געזאגט ,טאקע דאס האב איך נשמה ,זי זאל נישט מגלה זיין קיין זאכן וואס איז
דיך געוואלט לערנען ,אז ח"ו ווען א איד באקומט שייך צו די בחירה פונעם מענטש ,און פונקט ווי
א מחשבה זרה אין מח ,דארף א איד געדענקען ,אז דער וואס מאכט וויין פעסער ,בינדט ארום די
ווי לענגער מען לאזט דעם מחשבה אינעם מוח, פעסער מיט אייזערנע קייטן ,כדי דער וויין זאל
אלס שווערער איז דאס ארויס צו נעמען ,דערפאר נישט איבעררינען ,אזוי בינדט מען צו דעם צדיק
ברויך א איד יעדן טאג און אפילו מער ווי איינמאל ער זאל נישט מגלה זיין וואס ער זעט און הערט,
א טאג ,רייניגען די מחשבות דורך תפילה און תורה נאר ווען עס קומט אן די ריכטיגע צייט.
און דאס היט אפ א מענטש אז די מחשבות זרות •••
זאלן זיך נישט אריין כאפן ביי אים און ח"ו בלייבן איינמאל איז א חסיד געקומען צום מגיד
אויף א לאנגע צייט. מזלוטשוב זי"ע און זיך אפגערעדט ,אז ער האט
••• ליידער מחשבות זרות וואס שטערן אים אין זיין
דער צדיק וקדוש רבי אברהם חיים בעל אורח עבודת השם ,און געבעטן פונעם מגיד אז ער זאל
לחיים מזלוטשוב זי"ע ,האט אמאל בחלומו געזען, אים געבן א עצה ווי אזוי ער זאל פטור ווערן פון די
ווי זיין הייליגע רבי דער מגיד מזלאטשוב זי"ע מחשבות וואס לאזן אים נישט דינען דעם
זיצט אינדרויסן פון גן עדן ,ער איז געווען זייער באשעפער בטהרה ,האט אים דער מגיד געשיקט,
צובראכן דערפון און געהאט גרויס צער און עגמת אז ער זאל גיין צו זיין תלמיד הרה"ק רבי אברהם
נפש ,האט ער געפאסט תעניתים ,נאכדעם האט ער חיים מזלאטשוב זי"ע.
32
מען ניט" ,ווען א צדיק כאפט אהן מיט דער האנט נאכאמאל געזען בחלומו ,אז זיין רבי זיצט נאך
א חפץ ,בויט ער דערמיט עולמות ,און ווען ער אלס אינדרויסן פון גן עדן ,האט ער געוואלט
לייגט דאס אראפ ,און א צווייטער רירט דאס פון נאכאמאל אנהייבן פאסטן.
פלאץ ,איז ער דערמיט מחריב עולמות ר"ל.
••• אבער זיין רבי האט זיך מגלה געווען צו אים
ווי באוויסט איז דער צדיק וקדוש רבי מרדכי און געזאגט ,מיין נישט ח"ו אז איך בין אינדרויסן פון
מנעשכיז זי"ע געווען א גרויסע בעל מופת ,איינמאל גן עדן ,ווייל איך בין ח"ו נישט ראוי אריין צו גיין אין
האט ער געזאגט ,ווען איך וואלט געהאט דעם גן עדן ,נאר איך וויל נישט אריינגיין ,ווייל איך פאר
רבין'ס רבי מיכל'ע זלאטשובער'ס טיש ,מיט דעם ארבעט מעשים ארויס צו נעמען נשמות פון גיהנום,
רבין'ס בעכער ,וואלט איך געקענט מחייה מתים און איך האב מיך אונטער גענומען ,אז ווילאנג עס
זיין ,לימים איז די רבי געווען ביי זיין רבין'ס שטוב, איז נאך דא א אידישע נשמה אין גיהנום ,גיי איך
און געטרינקען א קאווע אונעם כוס פונעם מגיד, נישט אריין אין גן עדן.
און די רעבעצין פונעם מגיד האט געזאגט פארן •••
רבין ,איר האט דאך געזאגט ,אז אויב איר וואלט דער צדיק וקדוש רבי מיכל המגיד מזלאטשוב
געהאט דעם כוס פונעם מגיד קענט מחיה מתים זי"ע איז אמאל געקומען קיין מעזריטש ,און ער
זיין. האט געשיקט זיין זוהן רבי איציק'ל ראדווילער
זי"ע ,וועלכע איז נאך געווען יונג ,אז ער זאל גיין
און די רעבעצין דערציילט פארן צדיק רבי זעהן צו מ'קען יעצט שלום נעמען ביים מגיד
מרדכי מנעשכיז זי"ע ,דא אין שטאט איז דא א כלה ממזריטש ,איז ער געגאנגען און געפונען דעם מגיד
א יתומה וואס איז זייער קראנק ,און די דאקטורים זיצען אויפן בעט ,האט ער איהם געפרעגט צו דער
קענען איר נישט העלפן ,האט דער צדיק רבי טאטע קען איצטער שלום נעמען ,אבער דער מגיד
מרדכי'לע אראפ געקראצט א שטיקל האלץ פונעם האט זיך נישט צוטוהן געמאכט ,אזוי האט ער
מגיד'ס טיש ,און אריין געלייט די שטיקלעך האלץ איבער געפרעגט דריי צו פיר מאל ,אבער די גאנצע
אונעם קאווע ,און געהייסן מען זאל דאס געבן צו צייט האט זיך דער מגיד נישט צוטוהן געמאכט.
טרינקען פאר די כלה ,און ויהי לפלא די כלה איז
געזונט געווארן. איז ער צוריק געקומען צום טאטן און
••• פארציילט וואס עס איז געווען ,האט אים דער
צדיקים האבן דערציילט ווי אזוי דער מגיד פאטער ווידער געשיקט צוויי דריי מאל און אלץ
מזלאטשוב זי"ע האט זוכה געווען אראפ צו דאס זעלבע ,האט דער רבי ר' מיכלע געזאגט ,אויב
ברענגען דעם הייליגען נשמה פון זיין זוהן הרה"ק אזוי לאמיר גיין צוזאמען ,זענען זיי געגאנגען,
רבי זאב וואלף מזבאריז זי"ע ,עס איז געווען אין די אבער ווי נאר זיי האבן געעפנט די טיהר ,האט זיך
צייט וואס דער טאטע דער מגיד איז נאכנישט דער זלאטשובער מגיד אפגערוקט מיט ציטער ,און
געווען מפורסם מיט זיין גדלות בתורה און זיין געפרעגט זיין זוהן ,האסטו דען נישט געזעהן אז ער
געוואלדיגע קדושה. זיצט מיט אליהו הנביא און לערנט.
איז געווען איין יאר ערב ראש השנה ,און שפעטער האט זיי דער גרויסער מגיד אויף
אינעם שטוב פונעם מגיד האט זיך נישט געפונען גענומען מיט גרויס כבוד ,אינדערמיט איז דער
קיין פרוטה מיט וואס זיך צו גרייטן אויף צרכי יו"ט, מגיד ארויס פון שטוב און אויפן טיש האט ער
דער מגיד זייענדיג א איש קדוש מאוד און נישט איבער געלאזט זיין טאבאק פושקע ,האט דער
וועלענדיג נהנה זיין פון א מתנת בשר ודם ,האט זיך צדיק ר' איציקל מראדוויל גענומען דעם טאביק
געגרייט צו מקבל זיין דעם גרויסן יו"ט בתענית, פושקע דאס נאר אנצוקוקן און עס צוריק געלייגט
נאר כדי נישט נהנה זיין פון אנדערע. אויפן טיש.
ערב יו"ט בעפאר די זמן ,איז דער מגיד ווען דער מגיד איז צוריק אריין אין שטוב ,האט
געגאנגען אין מקו' און זיך געגרייט צום הייליגען ער זיך אנגערופען בזה"ל" ,אז מען ווייסט ניט ,טוט
33
האט דער ר' צבי ז"ל געזאגט פארן מגיד ,וויסן יו"ט ראש השנה ,דער מגיד האט אפגעראכטן דעם
זאלסטו ,אז איך בין געווען פון די ל"ו צדיקים ערשטן מעריב פונעם יאר מיט א השתפכות הנפש
נסתרים שבדור ,איך האב מיין גאנץ לעבן מדקדק און מיט א געוואלדיגע דביקות דקדושה ,אבער
געווען בקלה כבחמורה ,אבער איך האב באוויזן צו נאכן דאווענען ,וויסענדיג אז ביי אים אין שטוב איז
באהאלטן מיינע מעשים פון די אויגן פון יעדן נישט דא מיט וואס צו מקבל זיין דעם יו"ט ,האט
איינעם ,אבער די רגע בעפאר מיין פטירה ,האט זיך זיך דער מגיד געזעצט אין ביהמ"ד לערנען מסכת
אין מיר אריין געכאפט א מחשבה פון גאווה ,אז איך ראש השנה מיט א געוואלדיגע התמדה.
האב זוכה געווען צו דינען דעם באשעפער מיט א
געוואלדיגע קדושה און הסתרה ,און איך האב א אבער נישט לאנג נאכדעם האט דער מגיד
זאג געגעבן "נא נישט שלעכט געווען". געהערט א בת קול וואס קומט ארויס פונעם ארון
הקדוש און זאגט ,אז ער זאל אהיים גיין צו זיך אין
און ווי חז"ל זאגן דאך" ,הקב"ה מדקדק עם שטוב ,קודם האט זיך דער מגיד נישט וויסענדיג
הצדיקים כחוט השערה" ,דערפאר האט מען גוזר געמאכט פונעם בת קול ,ווייל חז"ל זאגו דאך "אין
געווען אין הימל ,אז איך וועל ברויכן אראפ קומען משגיחין בבת קול" ,אבער ווען דאס האט זיך
אויף די וועלט נאכאמאל ,כדי צו פארעכטען דעם איבער גע'חזר'ט ,האט דער מגיד אפ געמאכט
מחשבה פון גאווה וואס איך האב געהאט בשעת אהיים צו גיין.
מיין פטירה ,און איך האב אויס דערוועלט אראפ צו
קומען אינעם שטוב פונעם מגיד מזלוטשוב ,וואס ווען דער מגיד קומט אריין צו זיך אין שטוב,
איז מפורסם אלס א גאר הייליגע שטוב ווי מען זעהט ער ווי די טיש איז אנגעגרייט מיט לעכט און
פירט זיך מיט א געוואלדיגע קדושה ,און טאקע כל טוב לכבוד יו"ט ,און די רעבעצין דערציילט ,אז
צום יאר איז געבוירן געווארן צום מגיד א בן זכר, די שכנים ווען זיי האבן זיך דערוויסט אז אינעם
און דאס איז געווען דער צדיק וקדוש רבי בנימין שטוב פונעם מגיד איז נישט דא קיין צרכי יו"ט,
זאב וואלף מזבאריז זי"ע. האבן זיי זיך צוזאם גענומען און צווישן זיך
••• געברענגט פארן מגיד אין שטוב אלע צרכי יו"ט.
איינמאל איז דער צדיק הרה"ק רבי ארון לייב
מפרמישלאן זי"ע געקומען צום צדיק דער פארשטייט זיך אז צו די שמחה פונעם מגיד
הייליגער מגיד מזלוטשוב זי"ע ,און ער האט אים איז נישט געווען קיין גרעניץ ,ער האט זיך געזעצט
געטראפן אויף דער ערד בפישוט ידים ורגלים, צום סעודת יו"ט און געדאנקט דעם גרויסן
האט ער געפרעגט פונעם מגיד ,וואס איז פשט, באשעפער פארן אים נישט פארלאזן בעת הצורך,
האט דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע געזאגט, און אז ער קען מקבל זיין דעם הייליגען יו"ט מיט א
אז עס איז דא א שווערע גזירה אויף כלל ישראל ,און כבוד און שמחה.
ער פארארבעט מעשים צו מבטל זיין די גזירה.
נאכן סעודה האט דער הייליגער מגיד געזעהן,
האט דער תלמיד דער צדיק רבי ארון לייב זי"ע אז דארט אין שטוב שטייט ר' צבי ז"ל ,וואס איז
געזאגט פארן מגיד ,אז ער וועט אויך פארארבעטן געווען דער משמש און חזן פונעם שטאט ,וואס איז
מעשים ,און ער האט זיך אויך אראפגעלייט אויף שוין מיט א שטיק צייט צוריק נפטר געווארן ,און
דער ערד ,נאך א שטיק צייט איז ער אויף איז געווען באוויסט אלס א איש פשוט מאוד און
געשטאנען און געזאגט פארן הייליגען מגיד ,אז די בכלל נישט ארויס געריפן קיין פורסם ביים לעבן.
גזירה איז בטל געווארן ,אבער מען דארף נאך
ערלעדיגען אביסל בזיונות ,וואס דורך דעם וועט די און דער ר' צבי זאגט פארן מגיד ,אז זיין נשמה
גזירה אינגאנצען בטל ווערן. וועט בקרוב אראפ קומען אויף די וועלט ,און ער
וועט ווערן געבוירן אלס קינד פונעם מגיד ,דער
זענען די צוויי צדיקים ארויס אויפן וועג ,און מגיד האט זיך זייער געוואונדערט און געפרעגט,
זיי זענען אן געקומען צו א גאסט הויז און געבעטן, וואס איז די גדולה פון דעם נשמה אז מען שיקט
אויב זיי קענען דארט איבער שלאפן ,צופרי האבן אים אראפ צו מיר אין שטוב.
34
טאטע געזאגט ,מיין זון יאסילי איז ארויף געקומען זיי געדאווענט שחרית און דער הייליגער מגיד
ממליץ טוב זיין אויפן צדיק רבי משה לייב מסאסוב מזלוטשוב זי"ע כנהוג האט געדאווענט שחרית
אז ער זאל האבן א רפואה ,האט דער בית דין של גאר שפעט ,האט דער בעל אכסניה אנגעהויבן צו
מעלה געזאגט ,מען וואלט זיכער ממלא געווען זיין שרייען ,היתכן ער איז עובר אויף א הלכה פון שלחן
בקשה ,אבער וואס זאל מען טון אז מען ברויך ערוך ,און זייער מבזה געווען דעם מגיד ,אן וויסן די
זייער האבן דעם צדיק רבי משה לייב דא בעולם גדלות און הייליגקייט פונעם גרויסן מגיד ,ווען דער
העליון. מגיד האט גענדיגט דאווענען ,האט דער הייליגער
צדיק רבי ארון לייב זי"ע געזאגט פארן מגיד ,יעצט
האט דער צדיק רבי יוסף מיאמפאלא געזאגט, האט מען שוין געהאט בזיונות און די גזירה איז בטל
אז דא אויף די וועלט ברויך מען אסאך מער האבן געווארן.
דעם צדיק רבי משה לייב ,און דערפאר בעט איך •••
זייער אז מען זאל אים לאזן אויף די וועלט ,אז ער איינמאל ווען דער צדיק וקדוש רבי יוסף
זאל קענען ווייטער באלייכטן די וועלט מיט זיין מיאמפאלא זי"ע דער זוהן פונעם הייליגען מגיד
תורה וקדושה. מזלאטשוב זי"ע איז געזעצן ביים טיש צוזאמען
מיט זיינע חסידים ,האט ער באקומען א מכתב
האט די בית דין של מעלה געזאגט" ,מיר
פונעם צדיק הרה"ק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע,
פארלאזן זיך אויף רבי מיכלי'ן ,און ווי אזוי ער וועט ווי ער באדאנקט זיך פארן צדיק רבי יוסף ,אז ער
זאגן ,אזוי וועט זיין" ,האט דער טאטע דער מגיד האט מתפלל געווען פאר זיין געזונט ,און ב"ה ער
געזאגט" ,אז מיין יוס'לע זאגט אז דאס דור דארף
האט טאקע גע'פועל'ט א ישועה פאר אים ,האט
אים האבן זייער נויטיג ,בין איך אויך מסכים אז ער דער צדיק רבי יוסף מיאמפאלא זי"ע געזאגט מיט
זאל האבן א רפואה" ,און פונעם טאטן'ס ווערטער
זיין גרויס עניוות פאר זיינע חסידים ,באמת האב
איז דער צדיק רבי משה לייב געזונט געווארן,
איך דא גארנישט געטון ,און דער צדיק רבי משה
אבער איך האב דא גארנישט גע'פועל'ט. לייב דארף מיר בכלל נישט מחזיק טובה זיין.
•••
אין ספר מקור ברוך ווערט געברענגט ,די
און דער צדיק האט דערציילט די מעשה ,אז
מעשה איבער די באוואוסטע הייליגן ניגון ,וואס ווען ער האט באקומען דעם מכתב פון דעם צדיק
מען רופט "דעם זלאטשאווער מגיד'ס ניגון" ,אז
רבי משה לייב מסאסוב זי"ע ,בעטענדיג אז ער זאל
פאר די הסתלקות האט דער בעל שם טוב הקדוש אים אינזין האבן פאר א רפואה ,בין איך גלייך
זי"ע געלאזט רופן זיינע הייליגע תלמידים ,און ווען אריבער זיך טובל'ן אין די מקו' ,און איך האב געטון
דער תלמיד דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע
וואס איך האב געברויכט און געמאכט א עליית
איז אריינגעקומען ,האט דער בעש"ט אים געבעטן נשמה ,און איך האב מיך דארט געטראפן מיטן
ער זאל זינגען זיין באקאנטן ניגון פון התעוררות טאטן דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע.
און דביקות.
דער הייליגער מגיד האט אנגעהויבן זינגען ווען מיין טאטע האט מיך דארט געזען ,האט
דעם הייליגען ניגון מיט אזא ברען און התעוררות, ער מיך געפרעגט וואס איך זיך דא בעולם העליון,
אז אלע תלמידים זענען צוגאנגען פאר גרויס האב איך געזאגט פארן טאטן ,אז דער צדיק רבי
התרגשות. משה לייב מסאסוב ברויך א רפואה ,בין איך
געקומען בעולם העליון צו ממליץ טוב זיין אויפן
ווען ער האט געענדיגט זינגען דעם ניגון ,האט צדיק ,האט מיך דער טאטע צו געטראגן צום היכל
דער בעל שם טוב הקדוש געזאגט" ,איך זאג צו ,אז פון דעם בית דין של מעלה ,און די טאטע איז אריין
ווער עס וועט זינגען דעם ניגון מיט אן ערנסטן אינעם היכל און איך בין געבליבן שטיין ביים טיר.
כוונה און מיט תשובה ,אין וועלכע היכל ער זאל נאר
נישט זיין אין יענעם עולם ,וועט ער זיך משתתף זיין די בית דין של מעלה האט געפרעגט דעם
מיט יענעם און מעורר זיין רחמים פאר אים פארן טאטן ,רבי מיכלי וואס ברויכט איר און פאר
כסא הכבוד". וואסערע סיבה זענט איר אהער געקומען ,האט די
35
••• •••
אין ספר אור החכמה ווערט דערציילט ,איבער אין שבחי צדיקים ווערט דערציילט ,אז
די געוואלדיגע עבודת התפילה און כח הברכה איינמאל האט דער מגיד פון מעזריטש זי"ע
פונעם הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע ,איינמאל געזאגט פאר זיינע תלמידים ,אז מען קען זעהן א
איז געקומען צו אים א פשוט'ער איד ,א בעל אמתע עבודת השם ביים הייליגען מגיד
אכסניה ,וואס דער פריץ האט אים געוואלט מזלאטשוב ,און דער הייליגער מזריטשער מגיד
ארויסווארפן פון קרעטשמע ווייל ער האט נישט האט דערציילט ,אז דער הייליגער זלאטשובער
געהאט צו באצאלן דעם שווערן רענט ,דער איד מגיד פלעגט יעדן טאג אויפשטיין חצות לילה און
האט געוויינט מיט ביטערע טרערן אז ער שטייט מיט בכיות נוראות אפגעראכטן א גאר הייליגע
פאר חרפת רעב מיט זיין משפחה. עבודה .און ווען דער טאג איז דורך און הונדערטער
אידן זענען געקומען זיך מזכיר זיין פאר ברכות און
דער מגיד האט אים אנגעקוקט מיט גרויס ישועות ,פלעגט דער מגיד פארטיילן אלע געלטער
רחמנות און אים געזאגט" ,גיי אהיים בשלום ,און וואס ער האט געהאט אין שטוב פאר ענייים ,כדי
געדענק אז אפילו אין די שווערסטע מינוט איז ער זאל נישט האבן קיין איין פרוטה איבערנאכט
השי"ת נעבן דיר" ,דער מגיד האט זיך געשטעלט אין זיין רשות.
דאווענען מנחה מיט אזא געוויין און התעוררות ,אז
די תלמידים זענען דערציטערט געווארן ,נישט ווען מ'האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען
לאנג דערנאך איז דער פריץ פלוצלונג געווארן זלאטשובער מגיד זי"ע ,פארוואס ער פירט זיך צו
איבערגעדרייט לטובה ,ער איז אליין געקומען צום פארטיילן יעדע פרוטה וואס ער האט פאר נצרכים,
איד ,האט אים מוחל געווען דעם חוב און האט דער הייליגער מגיד געענטפערט מיט א
פארלענגערט דעם קאנטראקט פאר ביליגער ,ווען פשטות" ,אויב דער באשעפער גיבט מיר פרישע
מ'האט געפרעגט דעם מגיד דערוועגן ,האט ער חיות יעדן טאג ,פארוואס זאל איך דארפן האלטן
געזאגט" ,ווען א איד שפירט אן אנדערען איד'ס צער נעכטיגע געלט אויף מארגן ,איך פארלאז מיך
ווי זיין אייגענעם צער ,ווערן אלע טויערן אין הימל אינגאנצען אויף אים אז ער וועט מיר געבן פרנסה
געעפנט". מארגן פונקט ווי היינט".
••• •••
אין ספר כתר שם טוב ווערט דערציילט ,ווי אין ספר עשר עטרות ווערט געברענגט ,איבער
אזוי דער הייליגער בעל שם טוב האט מעיד געווען די געוואלדיגע מדת הרחמנות און ליבשאפט
אויפן תלמיד דער הייליגער מגיד מזלאטשוב זי"ע, פונעם הייליגען מגיד מזאטשוב זי"ע צו יעדן
אז ער האט קיינמאל נישט הנאה געהאט פון דער מענטש ,איין נאכט איז א גנב אריינגעקומען צו
וועלט ,איינמאל איז דער זלאטשובער מגיד געווען אים אין הויז און אנגעהויבן צאמנעמען דאס ביסל
ביים בעש"ט ,און דער בעש"ט האט זיך אנגערופן כלי כסף און חפצים וואס זענען דארט געווען ,דער
צו זיינע תלמידים" ,ווייסט איר דען ווער דער איד מגיד האט זיך אויפגעוועקט און געזען דעם גנב
איז ,ער היט זיינע אויגן און זיינע חושים מיט אזא פאקן די זאכן.
קדושה ,אז פון דעם טאג וואס ער איז געבוירן
געווארן האט ער קיינמאל נישט געקוקט אויף די אנשטאט שרייען אדער רופן פאר הילף ,האט
וועלט מיט קיין שום גשמיות'דיגע הנאה ,נאר יעדע ער געטראכט צו זיך" ,דער מענטש גייט יעצט עובר
זאך וואס ער זעט ,זעט ער נאר די אלוקות און די זיין אויף א לא תעשה פון גניבה ,און ער גייט האבן
חיות פונעם באשעפער וואס שטעקט דערין" ,דער אן עונש אין הימל" ,האט דער מגיד גלייך געזאגט
מגיד האט געלעבט ממש העכער די גשמיות ,אזוי שטילערהייט" ,איך מאך אלעס הפקר ,אלע מיינע
ווי א מלאך אין א גוף פון א מענטש. חפצים זענען הפקר פאר יעדן איינעם" ,דערנאך איז
••• ער צוגעגאנגען צום גנב און געזאגט מיט גרויס
אין ספר אור יצחק ווערט געברענגט ,איבער די רואיגקייט" ,זאלסט וויסן ,אז די אלע זאכן זענען
געוואלדיגע גרויסע קדושה ביים עסן פונעם דיינע ,איך האב עס דיר געשאנקען ,כדי דו זאלסט
הייליגען מגיד מזלאטשוב זי"ע ,דער מגיד פלעגט חלילה נישט עובר זיין אויף גזל".
36
ווינטער-טעג ,ווען די וואסערן אין שטעטל זענען זיך פירן מיט א געהויבענע מנהג ,אז ער האט
געווען אינגאנצן פארפרוירן מיט דיקע אייז ,האט כמעט גארנישט געגעסן ,נאר פונקט אזויפיל
דער מגיד קיינמאל נישט מוותר געווען אויף זיין וויפיל מען דארף צו האלטן די נשמה אינעם גוף,
טבילה פארן דאווענען ,מען פלעגט דארפן איינמאל האט זיין זון ,הרה"ק רבי יצחק מראדוויל
צוברעכן דאס אייז מיט שווערע האקן כדי ער זאל זי"ע ,געזען ווי זיין פאטער נעמט א שטיקל ברויט
קענען טובל'ן. צום מויל מיט אזא עבודה און יראת שמים,
ציטערנדיג פון קאפ ביז פיס ,אזוי ווי א כהן גדול
איינמאל האט איינער פון די דאקטוירים אים וואס גייט אריין אין קדשי קדשים.
געווארנט ,אז דאס קאלטע וואסער קען שאטן
פאר זיין געזונט ,און האבן געווארנט דעם מגיד אז האט דער זון געפרעגט דעם טאטן ,פארוואס
ער זאל צוליב זיין געזונט נישט קיין אין מקו', ער ציטערט אזוי שטארק ביים עסן ,האט אים דער
אבער דער מגיד האט געענטפערט מיט א פשטות, מגיד געענטפערט" ,דאס עסן איז נישט פאר מיין
"א מענטש וואס וויל דינען דעם מלך מלכי המלכים קערפער ,נאר צו מברר זיין די הייליגע ניצוצות וואס
מיט א ריינעם גוף און נשמה ,שפירט נישט די קעלט זענען פארהאנען אינעם מאכל ,יעדעס מאל וואס
פונעם וואסער ,ווייל די ווארעמקייט פון די תורה איך נעם א ביסן ,האב איך מורא אפשר בין איך
און מצוות דערווארעמט אים אלע איברים". חלילה פארפירט געווארן מיט א ברעקל
••• גשמיות'דיגע תאווה ,און איך האב נישט געטון די
אין ספר מאמר מרדכי ווערט דערציילט ,איבער ריכטיגע כוונה צו הייליגן דעם אייבערשטנ'ס
די געוואלדיגע כח פונעם הייליגען מגיד נאמען".
מזלאטשוב זי"ע מיטן ברענגען גאר גרויסע ישועות •••
פאר אידן ,די מקורבים פונעם מגיד האבן אין ספר עטרת צבי ווערט געברענגט ,איבער די
דערציילט צענדליגע מעשיות ווי דער הייליגער געוואלדיגע קדושת המחשבה פונעם הייליגען
מגיד האט געברענגט ישועות פאר אידן וואס האבן מגיד מזלאטשוב זי"ע ,און ווי ער האט זוכה געווען
נישט געהאט קיין קינדער נאך לאנגע יארן ווארטן, צו רוח הקודש דורך זיין ריינעם מוח ,עס ווערט
א ערליכער איד וואס איז געווען חתונה געהאט פארציילט ,אז איין שבת ביים טיש ,אינמיטן זינגען
העכער צוואנציג יאר און נישט זוכה געווען צו קיין די זמירות מיט גרויס דביקות ,האט זיך דער מגיד
זש"ק ,און נאכדעם וואס אלע דאקטוירים און פלוצלונג אפגעשטעלט און געבליבן שטיין
רפואות האבן גארנישט געהאלפן ,איז ער געקומען פארגאפט פאר א לאנגע צייט אן א באוועג.
צום זלאטשאווער מגיד מיט בכיות נוראות.
די תלמידים האבן געוואוסט אז אין יענע
דער מגיד האט אים געקוקט מיט גרויס מינוטן שוועבט זיין נשמה אין די העכסטע
רחמנות און געזאגט" ,גיי אהיים ,און נעם אויף זיך עולמות ,ווען ער איז צוריק געקומען צו זיך ,האט
צו געבן צדקה בסתר פאר ארימע כלות ,און פארגעס ער געזאגט א טיפן תורה'דיגן דרוש אויף דעם
אינגאנצן פון דיין אייגענעם צער" ,דער איד האט פסוק "שויתי ד' לנגדי תמיד" ,שפעטער האט ער
אזוי געטון ,און ביים סוף פונעם יאר האט זיין ווייב פארציילט פאר זיינע מקורבים ,אז ער האט זיך
געבוירן א בן זכר ,ווען מ'האט געברענגט דאס קינד געהאט מתבונן געווען אין א הייליגע סוגיא ,און
צום מגיד אויפן ברית ,האט דער מגיד געזאגט, צוליב דעם וואס זיין מוח איז געווען ריין פון יעדן
"ווען א מענטש פארגעסט פון זיך אליין און עפנט פרעמדן געדאנק ,האט מען אים אנטפלעקט פון
זיין הארץ פאר יענעמ'ס צער ,עפנט דער הימל די סודות פון יענע ענין אזוי ווי עס ווערט
אייבערשטער אלע פארשפארטע מקורות פון געלערנט אין מתיבתא דרקיעא.
רחמים". •••
••• אין ספר מקור ברוך ווערט געברענגט ,איבער
אין ספר שבחי צדיקים ווערט דערציילט, די געוואלדיגע מסירות נפש פונעם מגיד
איבער די געוואלדיגע כח פונעם מגיד מזלאטשוב מזלאטשוב זי"ע פאר קדושת הגוף און זיין מסירת
זי"ע צו ראטעווען א מענטש פון א גזירה אין הימל, נפש פאר א א מקו' ,אפילו אין די סאמע קעלטסטע
37
מיט אחדות און אהבת ישראל" ,און דער מגיד האט א גביר פון בראד איז איין טאג שווער קראנק
געהייסן יעדן איינעם זיך איבערבעטן און געווארן ,און די גרעסטע פראפעסארן האבן שוין
פארטיילן ברויט פאר די ארעמעלייט ,גלייך אויפגעגעבן אויף זיין לעבן ,די משפחה איז געלאפן
נאכדעם האט ער זיך געשטעלט צום עמוד און צום הייליגער זלאטשובער מגיד זי"ע ,און געבעטן
געזאגט קאפיטל פ"ה אין תהלים ,און נאך איידער אז ער זאל מתפלל זיין פאר חולה אז ער זאל האבן
ער האט געענדיגט דאס דאווענען ,האבן זיך א רפואה שלימה בקרוב.
שווארצע וואלקנס צוזאמענגענומען אויפן הימל
דער מגיד האט זיך פארשפארט אין זיין חדר
און עס האט אנגעהויבן גיסן א ברכה-רעגן וואס
און געדאווענט מיט אזעלכע קולות און טרערן אז
האט געראטעוועט די גאנצע געגנט.
די ווענט האבן געציטערט ,ווען ער איז
ארויסגעקומען ,האט ער געזאגט" ,די גזירה איז
שוין געווען געחתמ'עט ,אבער מיר האבן געטוישט
דעם נאמען פונעם חולה אין הימל דורך תשובה
ומעשים טובים" ,אין יענע שעה האט זיך דער
קראנקער פלוצלונג אויפגעוועקט ,די פיבער איז
אראפ ,און ער איז אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן.
•••
אין ספר שיחות שרפי קודש ווערט דערציילט
א מעשה ,אז א איד וואס האט געדונגען אן ארענדע
פונעם לאקאלן פריץ איז אריינגעפאלן אין א
שווערן עלילת שוא ,און מען האט אים
אריינגעווארפן אין א טיפן קעלער אונטער
שווערע קייטן ,די שטאט האט געציטערט אז מען
גייט אים חלילה משפט'ן צום טויט ,זיין פרוי איז
געקומען צום מגיד שרייענדיג נאך הילף.
דער מגיד האט איר געגעבן א שטיקל שריפט
און געזאגט" ,זאלסט דאס לייגן אונטער דער שוועל
פון שופט'ס הויז ,און האב קיין מורא נישט" ,ווי נאר
דער שופט איז אריינגעגאנגען אין געריכט-זאל,
איז זיין גאנצע מחשבה פארוואנדלט געווארן ,ער
האט אנגעהויבן זען די שקרים פון די עדים ,און
האט מבטל געווען די גאנצע קלאגע ,און באפרייט
דעם איד מיט כבוד.
•••
אין ספר אור יצחק ווערט דערציילט ,אז עס איז
געווען איין יאר א שווערע יאר פון טרוקעניש ,קיין
רעגן איז נישט געפאלן פאר לאנגע חדשים ,און די
פעלדער זענען אינגאנצן פארטריקענט געווארן,
און די פרייזן פון תבואה זענען געשטיגן און
מענטשן האבן ממש געחלש'ט פאר גרויס הונגער,
די קהילה לייט זענען געקומען צום הייליגען מגיד
מזלאטשוב זי"ע און געבעטן ער זאל גוזר תענית
זיין צו מבטל זיין די שווערער גזירה.
דער מגיד האט אבער געזאגט פאר די קהילה
לייט" ,נישט מיט תעניתים וועלן מיר ענטפערן ,נאר
38
בתורה זיין גאנץ לעבן אן קיין שטער ,אבער פון
יארצייט כ"ה אלול
הימל האט מען געוואלט אז די וועלט זאל נהנה זיין
פון זיין תורה און קדושה ,און טאקע טויזענטער הרה"ק רבי דוד ב"ר חיים מצאנז זי"ע
אידן זענען געקומען צו דעם צדיק צו מיט האלטן )הלברשטאם(
זיין עבודת הקודש און פאר א ברכה און עצה בעל דרכי דוד ,מקשאנוב
ותושי' ,דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א בעל
מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב
הארץ. ער איז געבוירן אין שטאט רודניק ,בשנת תקע"ח.
אלס דער צווייטער זוהן צו זיין הייליגען טאטן
עס איז באקאנט ,אז זיין גרויסע ברודער דער
הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים
הייליגער שינאווא רב זי"ע האט זיך געפירט ,אז
מצאנז זי"ע,
יעדעס יאר עשי"ת די טעג צווישן ראש השנה און
בן הרה"ק רבי אריה לייב מטארניגראד זי"ע,
יום הקדוש ,פלעגט ער קומען זיך מזכיר זיין און
בן הרה"ק רבי שמחה מבראד זי"ע,
געגעבן א קוויטל פארן ברודער רבי דוד'ל
נין ונכד הרה"ק רבי צבי הירש חריף בעל חכם צבי
מקשאנוב זי"ע ,און דער הייליגער ברודער
אב"ד האלבערשטאדט זי"ע.
משינאווא האט געזאגט ,אז דער ברודער איז דער
צדיק הדור ,און אז ער לערנט תורה לשמה ,און אויך
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל פייגא
איז ער געקומען צום ברודער כדי צו מקיים זיין
ע"ה,
דעם מאמר חז"ל )אבות א' ו'( ֲע ֵשׂה ְלַ רב ,און
בת הגה"ק רבי ברוך תאומים פרענקל בעל ברוך
דערפאר איז ער יעדעס יאר געפארן צום ברודער.
טעם מלייפניק זי"ע,
בן הגה"ק רבי יחזקאל יהושע פייבל אב"ד
רוב צדיקים וקדושים בדורו האבן גאר
מאסטראווצא זי"ע.
שטארק מכבד געווען און געהאלטן עולמות פון
דעם צדיק וקדוש און גערעדט בשבחו ,ובתוכם ער איז געווען א גאון עולם און א בקי נפלא
קען מען זעהן וואס דער הייליגער צדיק רבי בתורת הנגלה והנסתר און א תלמיד חכם און א
יחזקאל פאנעט בעל כנסת יחזקאל מדעעש זי"ע מתמיד עצום בתורה ,דער צדיק האט זיך ממש
שרייבט אין זיין ספר איבער די הסתלקות פון דעם ממית געווען בתורה יומם לילה מיט א געוואלדיגע
צדיק בזה"ל, התמדת התורה ,ער איז געווען א איש קדוש מאוד
משיורי כנסת הגדולה אביר הרועים און דער שר
"וקודם ראש השנה נסתלק מאיתנו הה"ק התורה והעבודה בדורו ,מאור הגולה סבא קדישא,
מקאשנוב ז"ל בן רבינו הק' מצאנז זי"ע ,אשר לא חסידא ופרישא ,איש אלוקים קדוש וטהור.
נחסר לו משה טובה מכל המידות הטובות אשר יוכל
האדם להגיע אליהן ,ונודע לאיש מופת ,והעולם דער צדיק האט ממש נישט נהנה געווען פון די
אמרו עליו ,שלמד י"ח שעות במעת לעת" ,אז דער וועלט ,ער האט געהאט א מנהג טוב ,אז אויב דער
הייליגער צדיק רבי דוד'ל האט פארמאגט יעדע צדיק האט זיך דערוועקט ביינאכט פון שלאף ,איז
מידה טובה וואס א איד האט געקענט צו דעם צו ער מער נישט צוריק געגאנגען שלאפן ,נישט קיין
קומען ,און ער איז געווען א איש מופת עצום ,און חילוק ווי לאנג ער איז געשלאפן ,נאר אזוי ווי ער
געלערנט תורה 18שעה א טאג. האט זיך דערוועקט ,האט ער זיך געזעצט לערנען
תורה ,רוב פון די גרויסע צדיקי הדור האבן דעם
דער צדיק רבי דוד'ל איז געווען א תלמיד צדיק גאר שטארק מעריץ און מכבד געווען ,און
מובהק פון זיין גרויסן טאטן דער הייליגער דברי גאר אסאך פון די צדיקים בדורו זענען געקומען זיך
חיים מצאנז זי"ע ,וואס האט שטארק מפליא מסתופף זיין בצלו.
געווען די גדלות בתורה און די געוואלדיגע קדושה
פון זיין גרויסן זוהן ,אויך איז ער געווען א תלמיד דער צדיק האט באמת נישט געוואלט נעמען
פון הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע און איז קיין רבנות ,ער האט געוואלט נאר עוסק זיין
39
בזיווג שני האט דער צדיק חתונה געהאט מיט אסאך געפארן קיין רימנוב זיך מסתופף זיין בצלו
הרבנית הצדקת מרת לאה זיסל ע"ה, פונעם צדיק הדור רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע,
בת הגה"ק רבי יצחק זאב זי"ע, אויך פלעגט זיך דער צדיק רבי דוד'ל אסאך
נכד הגה"ק רבי דוב בעריש גוטליב בעל היד הקטנה מסתופף זיין בצלו פונעם צדיק רבי ישכר בער
משינאווא זי"ע. הסבא קדישא מראדושיץ זי"ע.
בשנת תרי"א האט מען דעם צדיק רבי דוד'ל נאך פון זיין יוגענט אן האט זיך דער צדיק רבי
אויף גענומען אלס אב"ד קשאנוב וואס איז אין דוד'ל געפירט מיט א געוואלדיגע קדושה
גאליציע ,אבער דער צדיק האט בשום אופן נישט ופרישות ,ער האט כל ימי חייו נישט געטרינקען
געוואלט פירן קיין רבנות ,וויבאלד ער איז געווען קיין קאווע אדער טיי מיט צוקער ,צוליב א מעשה
באמת א עניו מאוד און בכלל נישט געהאלטן אז וואס ער האט געהאט אלס קליין קינד ביים טאטן
ער איז ראוי צו זיין א מנהיג ישראל ,און דערפאר דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע.
האט ער בחייו פונעם טאטן נישט געפירט קיין
רבנות ,אבער מיט דעם אלעם האבן זיך טויזענטער איין טאג ווען ער איז נאך געווען א קליין יונגל,
אידן מדבק געווען אין דעם צדיק און זענען און מען האט אים געגעבן א קאווע צו טרינקען,
געקומען זעהן זיין עבודת הקודש. האט ער געבעטן אז מען זאל אים געבן א צוקער
פאר די קאווע ,ווען זיין הייליגע טאטע האט דאס
ערשט בשנת תרל"ו ווען זיין הייליגע טאטע
דער דברי חיים מצאנז זי"ע איז נסתלק געווארן, געהערט ,האט ער געפרעגט זיין יונגל" ,דוד'ל ,וואס
האט דער צדיק בלית ברירה אנגעהויבן פירן מיינסטו ,מען קען נישט טרינקען אן צוקער" ,פון
דעמאלט אן האט דער צדיק רבי דוד'ל זיין גאנץ
רבנות ,דאן האבן זיך אסאך פונעם טאטן'ס חסידים
מדבק געווען מיט א געוואלדיגע קשר צום לעבן נישט געטרינקען קיין קאווע אדער טיי מיט
הייליגען זוהן רבי דוד מקשאנוב זי"ע ,טויזענטער צוקער.
אידן זענען געקומען צום צדיק פאר א דרך אין
עבודת השם און פאר א ברכה וישועה ,הונדערטער אויך דערציילט מען ,אז אויף די עלטערע יארן
מעשיות האבן אידן דערציילט פון גרויסע מופתים איז דער צדיק וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע
זייער נישט געזונט געווארן ,און די דאקטורים
און ישועות וואס מען האט גע'פועל'ט ביי דעם
צדיק וקדוש. האבן נישט געוויסט וואס דאס איז ,ביז מען איז
געוואר געווארן די סיבה ,אז דער צדיק האט זיין
דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע איז געווען באוויסט גאנץ לעבן נישט געוואלט הנאה האבן פון דאס
מיט זיין געוואלדיגע התמדת התורה ,דאס איז עסן ,דערפאר האט ער קיינמאל נישט צוקייעט
געווען חוץ פון זיין געוואלדיגע קדושה ופרישות דאס עסן ,נאר ער האט אראפגעשלינגען דאס עסן
מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט ,דער גאנצערהייט,
צדיק האט אויס געניצט יעדע רגע פון זיין לעבן
אויף תורה ועבודת השם ,ווי עס וואלט געווען א אבער דאן אויף די עלטערע יארן האט דאס
אוצר נפלא. אייניקל הרה"ק רבי אהרן אב"ד ביאלא-ביליץ זי"ע
הי"ד גע'פועל'ט ביים זיידן ,אז צוליב זיין מצב
די תלמידים האבן מעיד געווען ,אז ווען דער הבריאות זאל ער יא צוקייען דאס עסן ,און דאן איז
צדיק רבי דוד'ל האט געלערנט ,איז דאס געווען דער צדיק געזונט געווארן.
מיט א געוואלדיגע ברען ,מיט די רמ"ח אברים און
מיט א מוראדיגע יגיעת התורה ,אז דער צדיק האט בזיווג ראשון האט דער צדיק חתונה געהאט מיט
ממש געשוויצט ביים לערנען ,דער צדיק איז אפילו הרבנית הצדקת מרת עכסה גיטל ע"ה,
ביי די אייגענע שמחות נאר געקומען ,ווען מען בת הרה"ק רבי יוסף זאב מטארניגראד זי"ע,
האט אים געלאזט וויסן ,אז דער חתן איז גרייט צו מצאצאי האר"י הקדוש זי"ע,
גיין צום חופה ,כדי ער זאל נישט פארלירן קיין און פון דעם זיווג האט דער צדיק געהאט צוויי
צייט פון לערנען די הייליגע תורה. זוהן.
40
ראפשיצער רב זי"ע בזה"ל" ,די זאלסט נישט האבן זיין גרויסע טאטע דער הייליגער דברי חיים
אסאך חסידים" ,און דאס איז געווען א שטארקע מצאנז זי"ע האט גאר שטארק משבח געווען דעם
ברכה פארן צדיק ,ווייל ער האט באמת נישט גדלות בתורה און קדושה פונעם זוהן רבי דוד'ל
געברויכט קיין חסידים ,ווייל דער צדיק האט יעדע מקשאנוב זי"ע ,ווי זיין טאטע שרייבט בזה"ל" ,בני
רגע געוואלט נאר מקדיש זיין פאר תורה ועבודת הרב הגאון הגדול מה"ר דוד נ"י אבד"ק קרשאנוב,
השם. והוא תלמיד חכם גדול וראוי לסמוך עליו" ,אויך
שרייבט דער טאטע אויף א אנדערע פלאץ בזה"ל,
הגה"ק רבי פנחס הורוויץ בעל פתחא זוטא "בני ידידי חביבי הרב המאור הגדול החריף ובקי
מקאסוב זי"ע האט דערציילט ,אז אמאל איז ער החסיד המפורסם ירא ד".
געפארן צוזאמען מיטן רבין'ס ברודער הרה"ק רבי
ברוך מגארליץ זי"ע אויף א שבת קיין קשאנוב זיך אויך ווערט געברענגט ,אז דער צדיק רבי דוד'ל
מסתופף זיין ביי זיין עלטערע ברודער רבי דוד'ל מקשנוב זי"ע האט באקומען א ברכה פון זיין גרויסן
זי"ע ,און די מקורבים פינעם הייליגען גארליצער טאטן דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע.
רב האבן זייער געוואלט זעהן ווי אזוי דער ברודער א( אידן זאלן ביי דיר געהאלפן ווערן.
רבי דוד'ל רעכט אפ דעם ליל שישי. ב( אבער די ישועה זאל נישט תיכף קומען ,כדי מען
זאל עס נישט באמערקן.
האבן זיי זיך געשטעלט ביים פענסטער פין זיין ג( און אויב מען וועט יא וויסן פון א מופת ,זאל עס
שטוב ,כדי מען זאל אים ח"ו נישט שטערן פון פארגעסן ווערן.
לערנען ,האבן די מקורבים געזאגט ,אז לויט זייער
השרה האט דער צדיק עוסק געווען בתורה גאנצע און אידן האבן דערציילט שפעטער ,אז גאר
20שעה אין א מעת לעת. אסאך מאל ווען מען איז געקומען צום צדיק פאר
א ברכה און ישועה ,האט דער צדיק געוואונטשן א
הגה"ק רבי הערשעלע מרודניק זי"ע האט ישועה ,אבער מען האט געמוזט האלטן דעם מופת
דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק רבי דוד'ל בסוד.
מקשאנוב זי"ע האט געדענקט בעל פה יעדע רש"י
פון תנ"ך און פון ש"ס מיטן לשון ,אלע גדולים הרה"ק רבי אברהם בעל מגן אברהם המגיד
וגאונים בדורו האבן זיך גערעכנט מיט זיין דעה מטריסק זי"ע האט גאר שטארק מפליא געווען די
בהלכה ,ווי מען קען זעהן וואס דער צדיק רבי גדלות בתורה און די געוואלדיגע קדושה פונעם
הערשעלע שרייבט בזה"ל" ,החריף ובקי בכל חדרי צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע ,איינמאל האט זיך
תורה הצדיק בנש"ק" ,אויך אין זיין הסכמה אויפן דער הייליגער טריסקער מגיד זי"ע אויס געדריקט
ספר דרכי דוד שרייבט דער צדיק בזה"ל" ,הגה"ק בזה"ל" ,איך האב עפעס געקענט אלטע צדיקים,
הכנף רננה זצ"ל שמתארהו הרב הגאון הגדול אזוי מען זאל האבן אויף זיך דעם "צלם אלקים"
המפורסם בתורתו ובצדקתו וחסידתו ורב אינגאנצן אזוי ווי מען האט אים איבערגעגעבן ,איז
ענוותנותו ,נר ישראל ,עמוד הימיני ,פטיש החזק, דער צאנזער רב זוהן ר' דוד'ל ,ער האט געהאט דעם
קדוש ד' מכובד צדיק יסוד עולם". גאנצן צלם אלקים".
ווי באוויסט האט דער צדיק וקדוש רבי דוד'ל ווי עס איז באוויסט האט זיך דער צדיק רבי
מקשאנוב זי"ע כמעט נישט נהנה געווען פון די דוד'ל מקשאנוב זי"ע אסאך מסתופף געווען בצלו
וועלט ,דער צדיק האט כמעט נישט געגעסן נאר פון די צדיקי הדור ,ער איז געווען שטארק מקושר
טועם געווען און אסאך טעג האט ער דאס אויך צום צדיק וקדוש רבי אשר'ל מרופשיץ זי"ע,
נישט געטון ,און אויף די עלטערע יאר זענען די איינמאל ווען ער איז געווען ביים הייליגען
מקורבים געוואר געווארן ,אז דער צדיק האט זיין ראפשיצער רב זי"ע ,האט ער זיך שטארק
גאנץ לעבן אראפ געשלינגען זיין עסן אן דאס אפגערעדט צום ראפשיצער רב" ,יעדעם וויל מען
צוקייען ,כדי ער זאל נישט הנאה האבן פונעם עסן, העלפן ,אבער נישט יעדעם קען מען העלפן" ,האט
נאר שפעטער האט א אייניקל שווער גע'פועל'ט ער דאן באקומען א ברכה פונעם הייליגען
41
טיילן פאר די קינדערלעך א צוקער'ל בעפארן ביים זיידן ,אז ער זאל אויפהערן מיט דעם מנהג
דאווענען ,ווייל חז"ל זאגן )בבא בתרא דך י'( ר' וויבאלד דאס שאדט פאר זיין געזונט.
אליעזר יהיב פרוטה לעני והדר מצליה ,אז דער תנא
ביים זיך צו לייגן ביינאכט האט דער צדיק
ר' אליעזר האט געגעבן א פרוטה פאר א ארימאן ,און
געהאט א מנהג קדוש ,אז ווען ער האט זיך געהאט
דערנאך האט ער געדאווענט ,און ווער איז נאך אזא
גרויסער ארימאן ווי קינדער ווען עס קומט צו א אויפגעכאפט פון שלאף צוליב א גרודער אדער סיי
וואס ,איז ער תיכף אויפגעשטאנען ,אפילו עס איז
צוקער'ל.
געווען א גאר קורצע צייט פון ווען ער האט זיך
דער צדיק וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געלייגט ,און ער האט זיך תיכף געזעצט לערנען
מיט א געוואלדיגע התמדה ביז אינדערפרי ,און
האט געהאט א גרויסע עבודה מיטן דערציילט
סיפורי צדיקים פון די צדיקים הקודמים און זייערע נאכדעם האט דער צדיק אפ געראכטן זיין עבודת
מנהגים ,און הרה"ק רבי לייבוש בעל אמרי יהודה הקודש ביים דאווענען מיט א אש קודש ,אז מען
האט בכלל נישט געזעהן אויפן צדיק אז ער איז
מברעזאן זי"ע פלעגט כסדר זאגן בשם דעם צדיק
רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע" ,ווען א איד הערט ווי נישט געשלאפן ביינאכט.
אידן דערציילן סיפורי צדיקים ,איז כדי צו מאכן א דער צדיק האט געלעבט א גאר פשוטע לעבן
קנייטש אין די גמרא ,און גיין הערן וואס זיי ער האט באמת נישט געברויכט גארנישט פאר זיך,
דערציילן". ער האט זיך באגניגט מיט גאר ווייניג ,אבער פאר
צדקה וחסד האט דער צדיק זיך מוסר נפש געווען
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. אויפן דרך פון זיין גרויסן טאטן דער הייליגער דברי
חיים.
בנו ,הרה"ק רבי יוסף זאב דומ"ץ קשאנוב זי"ע) ,חתן
הרה"ק רבי מנחם מענדל רובין מגלאגוב זי"ע ,בן און עס ווערט געברענגט אין ספר ארזי
הרה"ק רבי אשר בעל אור ישע מרופשיץ זי"ע(, הלבנון ,אז הרה"ח ר' אלימלך אלעזר ארנברג ע"ה
בנו ,הרה"ק רבי ארי' לייבוש אב"ד דוקלא זי"ע) ,חתן האט דערציילט ,אז אין אמעריקע האט ער אמאל
הרה"ק רבי אביגדור אב"ד דוקלא זי"ע ,אחיו של געטראפן איינע וואס איז אמאל געווען אין קור
הדברי חיים מצאנז זי"ע ,וזקינו של הרה"ק רבי חנה ארט וויסאווא וואס איז נעבן קשאנוב ,האט זי
מקאלשיץ זי"ע(, געזעהן איין נאכט צווישן די שפאלטן פונעם הויז,
בנו ,הרה"ק רבי משה מקשאנוב זי"ע) ,זיווג ראשון ווי דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט זיך
חתן הרה"ק רבי ישראל אלימלך אב"ד זאבנא זי"ע, געברענט די הענט אין פייער אזוי ווי זיין גרויסן
בן הרה"ק רבי יוסף מדאמבראווא זי"ע ,בזיווג שני טאטן ,אבער האט דאס אייביג באהאלטן פון יעדן
חתן הרה"ק רבי מרדכי שניאור זלמן אב"ד זיטאמיר איינעם.
זי"ע(,
ער האט מחנך געווען די קינדער אין שטוב ,אז
בנו ,הרה"ק רבי נפתלי מקשאנוב זי"ע) ,בזיווג מען זאל זיך אפ האלטן פון לעבן א לעבן פון
ראשון חתן הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל
מותרות ,אמאל איז דער צדיק אריבער ביים שוחט,
קצנלבויגן אב"ד טלוסט זי"ע ,בזיווג שני חתן און האט געהערט ווי איינע פון די קינדער זאגן
הרה"ק רבי משה האגער מראדאוויץ זי"ע(, אויף א מאכל ,אז ער האט דאס נישט ליב ,האט דער
בתו ,הרבנית הצדקת מרת בריינדל ע"ה) ,אשת
צדיק געהייסן ,אז מען זאל די גאנצע וואך געבן דעם
הרה"ק רבי אלעזר וייסבלום הנקרא ר' אלעזר מאכל ,כדי מען זאל דעם קינד צו געוואוינען ,אז א
ריישער זי"ע(, מאכל ברויך מען נישט ליב האבן ,ווייל דאס עסן איז
בתו ,הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה) ,אשת הרה"ק
נאר אן עבודה צו קענען מיט דעם דינען דעם גרויסן
רבי יחיאל הורוויץ אב"ד פאקשאוויץ זי"ע ,בן באשעפער ,און א איד טאר נישט קלויבן וועלכע
הרה"ק בעל אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע(, עסן ער האט ליב.
בתו ,הרבנית הצדקת מרת הינדא ע"ה) ,אשת
הרה"ק רבי משה יוסף טייטלבוים אב"ד אוהעל דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט
זי"ע(, געהאט אן גאר אינטערסאנטע מנהג ,אז ער פלעגט
42
דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע איז געווארן רב אין בתו ,הרבנית הצדקת מרת נחמה ע"ה) ,אשת הרה"ק
שטאט קשאנוב ,האט אויס געבראכן א שרעקליכע רבי שלום שפירא מפשיטיק זי"ע ,נכד הרה"ק
מחלוקה צווישן די צאנז חסידים און די חסידים השרף ממאגלניצא זי"ע(,
פונעם הייליגען תפארת שלמה מראדומסק ,און בתו ,הרבנית הצדקת מרת שרה גיטל ע"ה) ,אשת
דאס האט ליידער גורם געווען גרויסע חלישות הרה"ק רבי שמעון אלטר תאומים אב"ד פאדגורזש
הדעת און צער פארן צדיק רבי דוד'ל. זי"ע ,נכד הגה"ק בעל ברוך טעם זי"ע(.
ווען זיין טאטע דער הייליגער דברי חיים נסתלק לגנזי מרומים כ"ה אלול בשנת תקנ"ד,
מצאנז זי"ע איז געוואר געווארן פון די מחלוקת, ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט קשאנוב.
האט ער זיך מתבונן געווען פארוואס עס קומט
אזויפיל צער פאר זיין הייליגען זוהן רבי דוד'ל ,און זכותו הגדול יגן עלינו
נאכדעם וואס ער האט זיך מתבונן געווען ,האט ועל כל ישראל אמן.
דער הייליגער דברי חיים זי"ע געזאגט ,אז די צער
פארן זוהן קומט ,ווייל ער דער דברי חיים האט זיך מעשיות
מתייחס געווען נאכען גרויסן גאון וקדוש רבי צבי
אשכנזי בעל שו"ת חכם צבי זי"ע ,און דעם נאמען הגה"ק רבי יעקב גראנער מקשאנוב זי"ע האט
דוד האט דער זוהן געטראגן נאכן זיידן דער זוהן דערציילט ,אז ער האט געלערנט בחברותא מיטן
פונעם חכם צבי הגה"ק רבי דוד זי"ע. צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע ,איין טאג האט ער
געבעטען פונעם צדיק רבי דוד'ל זי"ע ,אז ער וויל
און וויבאלד דער רבי דוד איז געווען רב אין האבן א זכי' צו זעהן אליהו הנביא ז"ל ,האט אים
שטאט יארטשוב וואס איז דאן געווען א קליינעם דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע מבטיח געווען,
שטאט ,אבער עס איז געווען א עיר ואם בישראל, אז ווען עס וועט קומען די ריכטיגע צייט וועט ער
וויבאלד די צדיקי הדור האבן דעם שטאט שטארק אים ווייזן אליהו הנביא ,אבער דער צדיק האט צו
ליב געהאט ,ווייל די נאמען פונעם שטאט האט געלייגט בזה"ל" ,זאלסט זיין א בר שכל".
מען געזאגט "יראה תשובה" ,און דערפאר האבן זיך
דארט אין שטאט באזעצט אסאך גדולים און איין מוצש"ק האט אים דער צדיק רבי דוד'ל
גאונים בתורה. גערופן ,אז ער זאל קומען מיט אים שפאצירן
אויסער די שטאט צו שעפן פרישע ליפט ,פלוצלונג
דארט אין שטאט האט דער רבי דוד נישט איז זיי קעגן געקומען א שיינעם וואגן ,און פון
געדינט אלס דער שטאט'ס רב ,נאר א אנדערע גאון דארט איז אראפ געקומען א מענטש שיין
האט געדינט אלס רב ,און יענער רב פלעגט זיך געקליידעט ,און דער מענטש איז צו געגאנגען צום
כסדר מפלפל זיין בתורה מיט דעם גאון רבי דוד, צדיק רבי דוד'ל און געשמיעסט מיטן צדיק.
און וויבאלד דער רבי דוד איז געווען א גרעסערע
גאון ווי יענער רב ,האט דער רב געהאט א גרויסע דאן האט זיך דער רבי יעקב זי"ע דערמאנט,
קפידה אויף רבי דוד ,און דערפאר וויבאלד דער וואס די רבי האט אים נישט לאנג צוריק געזאגט,
זוהן רבי דוד'ל מקשאנוב טראגט דעם נאמען איז ער צו געגאנגען צום מענטש און געגעבן שלום
פונעם זיידן ,ליידט ער אויך אסאך עגמת נפש און עליכם ,און דער מענטש האט אים צוריק געזאגט
חלישות הדעת פון די אלע מחלוקת ,דערפאר האט עליכם השלום ,און פלוצלונג איז דער מענטש
דער טאטע דער הייליגער דברי חיים זי"ע געהייסן נעלם געווארן ,דאן האט דער צדיק רבי דוד'ל
פארן זוהן רבי דוד'ל ,אז ער זאל אריבער פארן צום געזאגט ,יעצט בוסטו אויך צווישן די אויף וועם עס
שטאט יאריטשוב ,און זאל ארויף גיין צום ציון פין שטייט די פסוקַ ,א ְשׁ ֵרי ִמי ֶשׁנָּ ַתן לו ָשׁלום ,וְ ֶה ֱחזִ יר לו
יענעם רב און בעטן מחילה. ָשׁלום ,ובסוד קדושים מי יעמוד.
•••
לפלא ווען דער זוהן רבי דוד'ל איז צוריק הרה"ק רבי משולם פייש בעל עבודת עבודה
געקומען פון די נסיעה ,איז אנגעקומען א מטאהש זי"ע האט דערציילט ,אז גאנץ אנפאנג ווען
43
קראקא ,אבער איך זאג אייך ,דער צדיק רבי דוד איז טעלעגראם קיין צאנז ,אז דער צדיק דער הייליגער
באמת א רבי ,און דער צדיק רבי ארון מקראקא זי"ע תפארת שלמה מרדומסק זי"ע האט מודיע געווען,
האט שוין נישט געוואלט אליין קידוש מאכן. אז ער וועט קומען מיט א גרויסע קבוצה פון זיינע
••• חסידים אויפן יו"ט שבועות קיין צאנז ,כדי צו אויס
צו אביסל זעהן די הייליגע אויגן וואס דער גלייכן די מחלוקה פון זיינע חסידים אין שטאט
צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט פארמאגט, קשאנוב ,און טאקע נאך דעם יו"ט האט זיך אפ
ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק געשטעלט די מחלוקת און מען האט געלאזט דעם
געזעצן צוזאמען מיט זיין גרויסן בדורער דער צדיק רבי דוד'ל במנוחה.
הייליגער שינאווא רב זי"ע אין א וואגן ,איז א איד •••
צו געקומען און געגעבן א קוויטל מיט א פדיון ווי באקאנט איז דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב
פארן צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע ,אבער גלייך זי"ע געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א
האט דער צדיק צוריק געגעבן דאס געלט פאר גרויסע פועל ישועות ,אבער דער צדיק האט כסדר
דעם איד זאגענדיג" ,דאס בלאנגט נישט פאר מיר". פראבירט צו באהאלטן זיינע מופתים כדי קיינער
זאל נישט באמערקן זיין כוח ,ער פלעגט כסדר
דאן האט מען געזעהן דעם רוח הקודש פונעם געבן סגולות פאר אידן ,אזוי האט מען געמיינט אז
צדיק ,ווייל דער איד האט געהערט ,אז דעם די ישועה איז געקומען דורך די סגולה.
הייליגען צאנזער רב'ס זוהן קומט ,אבער באמת
האט ער געוואלט געבן דעם קוויטל און פדיון פארן איינמאל איז א איד א חולה געקומען צום
שינאווא רב ,אבער אזוי ווי ער האט קיינמאל נישט צדיק ,און ער האט זיך אויס גערעדט ,אז די
געזעהן דעם שינאווא רב ,האט ער געמיינט אז רבי דאקטורים ווייסן שוין נישט ווי אזוי מען זאל אים
דוד'ל איז דאס ,אבער דער צדיק האט גלייך מרגיש העלפן מיט זיין מחלה ,האט דער צדיק געהייסן
געווען אז דאס געלט באלאנגט נישט צו אים. פארן איד ,אז ער זאל זיכן א מין גראז ,און פון דעם
••• וועט ער האבן א רפואה ,כך הוה נאכדעם וואס דער
דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע איז געווען איד האט גענומען דעם גראז ,האט ער געהאט א
באוויסט מיט זיין געוואלדיגע מידת האמת, רפואה.
איינמאל איז די משפחה געפארן צו א חתונה אין א •••
ווייטע שטאט ,און איינע פון די יונגע אייניקלעך אין ספר רבינו הקדוש מצאנז ווערט געברענגט,
האבן זייער געוואלט מיט פארן צו די חתונה ,אבער אז איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי ארון
וויבאלד די וועג איז געווען א שווערע האבן די מקראקא זי"ע דער זוהן פונעם הייליגען מאור
עלטערן נישט געוואלט מיט נעמען דעם קינד, ושמש זי"ע געווען אויף די עלטער אין שטאט
האבן די עלטערן געגעבן פארן קינד א תנאי ,אז קשאנוב אויף א שבת קודש ,שבת ביינאכט האט
אויב ביז מען פארט צום חתונה ,וועט ער מסיים זיין דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געמאכט
א מסכת און דאס קענען גוט בעל פה ,וועט מען אים קידוש ,דערנאך האט מען געגעבן פארן צדיק רבי
מיט נעמען ,און די עלטערן וויסענדיג אז דאס איז ארון א כוס אז ער זאל אויך קידוש מאכן.
כמעט אומעגליך צו באווייזן ,וועלן זיי זיך מיט דעם
קענען ארויס דרייען פון מיט נעמען דעם קינד. אבער דאן האט דער צדיק רבי ארון מקראקא
זי"ע געזאגט פאר די חסידים ,הערט וואס איך זאג
אבער דער קינד האט זייער געוואלט מיט אייך ,איך האב זוכה געווען צו זיין אין לובלין און צו
פארן ,האט ער זיך אריין געלייגט מיט א קענען אסאך צדיקי הדור ,אלע מעלות וואס איך
געוואלדיגע התמדה ,און האט טאקע באוויזן צו האב געזעהן ביי די צדיקים ,און אפילו אסאך מער
דורך לערנען א גאנצע מסכת און זיך פארהערט ווי דעם האב איך געזען ביים הייליגען דברי חיים
בעל פה ,אבער די עלטערן האבן געוויסט אז די מצאנז זי"ע ,יעצט אויף די עלטערע יארן האב איך
וועג איז גאר א שווערע ,האבן זיי ווייטער שוין נישט קיין כוח ארום צו פארן צי די צדיקי
פראבירט צו משפיע זיין אויפן קינד אז ער זאל הדור וואס וואוינען ווייט אוועק ,דערפאר בין איך
נישט מיט קומען צו די חתונה ,אבער ווען דער געקומען אהער קיין קשאנוב וואס איז נאנט צו
44
איז קראנק מיט חולה נפש און דאס איז די געוויין זיידע דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע האט דאס
וואס זיי הערן ,און מען וויל יעצט אריין טראגן די געהערט ,האט ער געזאגט פאר די עלטערן ,מען
פרוי אין שפיטאל. זאל מאכן זיכער מיט צו נעמען דעם קינד ,ווייל מען
ברויך מחנך זיין א קינד מיטן מידת האמת ,וואס
האט דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע געזאגט פארן דאס איז די גרעסטע מידה אין די וועלט ,און דאס
מחותן ,דער מחותן איז זיכער נישט מסכים אז מען איז די בעסטע חינוך וואס מען קען געבן פאר א
זאל א אידישע פרוי אריין פירן אין שפיטאל ,איז קינד.
דאך ראטזאם אז דער מחותן זאל זיך משתדל זיין •••
פאר א רפואה פאר די פרוי ,דער הייליגער ייטב לב עס האט פאסירט אין די צייטן ווען עס האט
האט גלייך געהייסן ,אז מען זאל די פרוי לאזן ליידער געהערשט די מחלוקה אין שטאט קשאנוב
אינדערהיים ,און מען זאל איר שבת קודש ביינאכט צווישן דעם צדיק רבי דוד'ל און די חסידים פון
ברענגען צום טיש. ראדומסק ,האט איינמאל דער צדיק זיך מפלפל
געווען אין א שווערע הלכה מיט זיין גרויסן איידעם
ביים טיש זענען געזעצן די צוויי צדיקים דער הגה"ק רבי משה יוסף מאוהעל זי"ע ,און פון גרויס
רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע און דער הייליגער ייטב דביקות און התמדת התורה האט דער צדיק רבי
לב זי"ע ,נאכדעם וואס דער הייליגער ייטב לב האט דוד'ל ארויס באגלייט זיין איידעם פון שטוב ,און
קידוש געמאכט ,האט ער מכבד געווען דעם מחותן ער האט נישט געכאפט אז ער איז געגאנגען אן זיין
רבי דוד'ל אז ער זאל קידוש מאכן ,דאן האט מען בעקיטשע און הוט.
אויס געמישט די וויין פון די צוויי כוסות אין איין
כוס ,און מען האט געשיקט פון די שיריים פאר די דארט איז דורך געגאנגען צוויי פון די
פרוי ,לפלא אזוי ווי די פרוי האט געטרינקען פין די מתנגדים ,און זעענדיג דעם רב פון שטאט גיין אן
וויין ,איז די פרוי אויפן פלאץ געזונט געווארן. די בעקיטשע און הוט אויפן גאס ,האט איין חבר זיך
••• אויס געדריקט פארן אנדערן חבר מיט א שווער
איינמאל ווען דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב לשון אויפן צדיק רבי דוד'ל" ,קוקט אויפן רב ווי ער
זי"ע איז געווען אין מרחץ סבוסוביץ ,איז מען גייט אויפן גאס ווי חסר דעה".
געקומען מזכיר זיין ביים צדיק רבי דוד'ל א נאמען
"דוב בן לאה" פאר א רפואה שלימה ,דער צדיק ווען די ווערטער זענען אנגעקומען צום אויער
האט גלייך געפרעגט פון די ארומיגע ,אויב איינער פונעם צדיק רבי דוד'ל ,האט ער געזאגט בזה"ל,
ווייסט ווער דער דוב בן לאה איז ,ווען קיינער האט "ראוי כינוי זה למי שאמרו" ,זאגענדיג ,אז דער כינוי
נישט געוויסט צו זאגן ווער דער חולה איז ,האט זיך וואס דער איד האט געזאגט ,איז ראוי פאר דעם
דער צדיק אראפ געלייגט דעם קאפ אויפן טיש וואס האט דאס געזאגט ,ליידער איז מקיים
פאר אפאר מינוט. געווארן די פסוק )ישעיהו נ"ה י"א( ְד ָב ִרי ֲא ֶשׁר יֵ ֵצא
ִמ ִפּי א יָ שׁוּב ֵא ַלי ֵר ָיקם ,און דער איד איז ליידער פון
דאן הייבט דער צדיק אויף זיין קאפ און זאגט, דאן פאר זיין גאנץ לעבן געווען א שוטה און נישט
דער דוב בן לאה איז בעריש ר' יעקב'ס דער שערער קיין געזונטע מענטש.
פון שטאט קשאנוב ,און דער צדיק פרעגט פון די •••
חסידים ,אויב איינער האט עפעס גוטס צו זאגן מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק
אויף דעם ר' בעריש ,אז מען ברויך אים נאך האבן וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געפארן צום
אויף די וועלט. מרחץ ,אויפן וועג איז ער דורך געפארן דעם שטאט
סיגוט ,און דער מחותן דער הייליגער ייטב לב זי"ע
האט איינע פון די חסידים געזאגט ,אז ער איז ארויס מקבל פנים זיין דעם מחותן ,אזוי
שערט דאך דעם עולם מיט א נאמנות און דער עולם שטייענדיג אויפן גאס האבן די צוויי צדיקים
האט זייער הנאה פון אים ,דאן האט דער צדיק געהערט א קול פון געוויין וואס איז געקומען פון א
טאקע געגעבן א ברכה ,אז ער זאל בקרוב האבן א אידיש שטוב ,ווען זיי האבן זיך נאכגעפרעגט האט
רפואה שלימה ,ווען מען איז צוריק געקומען קיין מען דערציילט ,אז דארט ליגט ליידער א פרוי וואס
45
געגאנגען צום גרויסן דאקטאר נאך עטליכע טעג, קשאנוב ,האט מען נאך געטראפן דעם ר' בעריש
האט דער דאקטאר באוואונדערט דעם גרויסן נס אין א מצב סכנה ,אבער נישט לאנג נאכדעם איז ער
וואס השי"ת האט מיט איר געמאכט ,און דער געזונט געווארן און נאך געלעבט 15יאר.
דאקטאר האט גאר שטארק מפליא געווען דעם •••
רבין'ס כוח ,און עס איז ארויס געקומען א גרויסע א פרוי וואס האט ליידער געהאט א קראנקן
קידוש השם. פוס ל"ע איז געווען ביי גרויסע דאקטורים זיך
••• אונטער זיכן ,און זיי האבן אלע געהייסן פאר די
ביי איינע פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק פרוי ,אז זי זאל פארן צו דעם גרויסן פראפעסאר
רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט פאסירט א גרויסע אין שטאט קראקא ,אבער ווען זי האט פראבירט צו
אומגליק ל"ע ,אז זיין טאכטער איז פארשוואונדן אנקומען צום גרויסן פראפעסאר ,האט מען איר
געוארן פון שטוב און ער האט נישט געוויסט ווי זי געזאגט ,אז עס איז זייער שווער צו קענען
איז אהין געקומען ,איז דער חסיד גלייך אריבער אנקומען צו דעם פראפעסאר ,האט זי געבעטן פון
געפארן צו זיין רבין רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע ,און די צדקת מרת שרה גיטל ע"ה אשת רבי שמעון
מיט קולות האט ער געוויינט צו זיין רבין ,אז ער אלטר תאומים זי"ע ,א טאכטער פונעם צדיק רבי
זאל אים פועל'ן א ישועה און זיין טאכטער זאל דוד'ל מקשאנוב זי"ע ,אז זי זאל זעהן אויב זי קען
צוריק אהיים קומען. העלפן באקומען אן אפוינטמענט ביים גרויסן
פראפעסאר.
זאגט אים דער צדיק רבי דוד'ל זי"ע ,דער גלח
פונעם דארף פלאזע איז דאך דיינס א גוטע פריינט, זי איז טאקע אנגעקומען צום גרויסן
ווייל זיי פלעגן טון אסאך געשעפטן צוזאמען, פראפעסאר ,און די צדקת מרת שרה גיטל ע"ה
זאלסט תיכף אריבער גיין צו אים און פארלאנגען, האט איר באגלייט ,אבער ווען די דאקטאר האט
אז ער זאל דיר צוריק געבן דיין טאכטער ,דער חסיד אונטער זיכט די פרוי האט ער באשטעטיגט ,אז זי
איז געשטאנען דארט אויפן פלאץ פארוואונדערט ליידט רח"ל אויף א שווערע צוקער קראנקהייט,
און נישט פארשטאנען וואס דא קומט פאר ,אבער און די איינציגסטע וועג צו ראטעווען די פרוי ,איז
זיין רבי ר' דוד'ל זאגט אים ,וואס שטייסטו דא ,הייב רח"ל צו אראפ נעמען די פוס ,ווייל איר לעבן איז
פוס און גיי קיין פלאזע. ח"ו איינגעשטעלט אויב מען טוט דאס נישט ,און
די דאקטאר האט באשטימט א טאג ווען מען זאל
דער חסיד מיט זיין גרויס אמונת צדיקים איז מאכן די אפעראציע.
גלייך אריבער געפארן קיין פלאזע ,און אזוי ווי ער
קומט אריין צום שטוב פונעם גלח ,הייבט ער זיך עס איז פאר די פרוי פינסטער געווארן פאר די
אן בעטן מיט טרערן אז ער זאל אים צוריק געבן אויגן אז זי גייט ח"ו פארלירן איר פוס ,האט די
זיין טאכטער ,אבער דער גלח האלט זיך ביי זיינס, רעבעצין די צדקת מרת שרה גיטל ע"ה גענומען די
אז ער ווייסט נישט וואס ער וויל פון אים ווייל ער פרוי צו איר הייליגען טאטן רבי דוד'ל מקשאנוב
האט נישט זיין טאכטער ,דער טאטע פון גרויס זי"ע ,און די פרוי האט אויס געבראכן אין א ביטער
ביטערניש און צובראכענקייט האט ער געגעבן א געוויין אויף איר ביטערע צרה ,און זי האט געבעטן
קלאפ אויף דעם קליידער שאנק ,און פלוצלונג דעם רבין אז ער זאל איר אנוואונטשן א רפואה
מאכט זיך אויף דעם טיר ,און ער זעהט דארט זיין שלימה.
טאכטער ווי זי שטייט דארט מיט פחד באהאלטן,
פארשטייט זיך אז ער האט גלייך אהיים גענומען האט דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע
זיין טאכטער און געדאנקט דעם באשעפער אויף געהייסן זיין טאכטער ,אז זי זאל נעמען פון זיין כוס
די שנעלע ישועה. של ברכה און אנשמירן די פוס פון די פרוי ,און זי
••• וועט בעזהשי"ת האבן א רפואה שלימה ,מען האט
אין שטאט קשאנוב האט געוואוינט א סוחר טאקע אן געשמירט די כוס של ברכה אויף די פוס
וואס פלעגט כסדר נעמען געלט פון מענטשן ,און פון די פרוי ,און לפלא איז די פוס גלייך אויס
ער פלעגט פארן אויף מוסחר צו קויפן סחורה ,און געהיילט געווארן ,און ווען די פרוי איז צוריק
46
האט דער סוחר דערציילט פארן רבין ,די דאן האט ער צוריק געצאלט דאס געלט פאר די
מעשה ,אז א שוחט האט אים אנגעשראקן און אידן ,אמאל ווען ער איז געווען אויפן באן אויפן
געסראשעט מיט טויט ,און דערפאר האט ער בלית וועג צום מארק ,האט דער סוחר געהאט
ברירה געמוזט געבן דאס גאנצע געלט פארן אנגעבארגט געלט פון אידן פון שטאט קשאנוב,
שוחט ,אבער ער האט פארן רבין נישט געזאגט אויפן באן איז ארויף געקומען איינע פון די
דעם נאמען פונעם שוחט ,און דארט אינעם שוחטים פונעם קשאנובער געגנט ,און ער גייט צו
אומגעגנט זענען געווען אסאך שוחטים. צום סוחר און זאגט אים ,איך ווייס אז די האסט ביי
דיר אסאך געלט ,איך וועל דיך הרג'ענען ר"ל מיט
דאן האט דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע מיין שוחט מעסער ,און צו נעמען דאס גאנצע
געלאזט אויסרופן ,אז ער פארלאנגט אז אלע געלט פאר מיר.
שוחטים פון די גאנצע געגנט וואס זענען געווען
אונטער זיין הנהגה ,זאלן אלע קומען ווייזן זייער זאגט אים דער סוחר ,איך געב דיר אהין דאס
מעסער'ס פארן רב ,וואס דאס איז געווען א גאנצע געלט ,איז פארוואס ברויכסטו מיך
געווענליכע פאסירונג פון צייט צו צייט ,אז דער רב הרג'ענען ,זאגט אים דער שוחט ,איך האב דאך
וויל זעהן די מעסער'ס פין די שוחטים. מורא אז די וועסט נאך גיין דערציילן וואס איך
האב געטון און אז איך האב דיך געוואלט הרג'ענען,
אלע שוחטים זענען טאקע געקומען צום רב, זאגט אים דער סוחר ,איך זאג דיר צו אז איך וועל
און ווען דער רוצח דער שוחט איז דורך ביים רב, קיינעם נישט דערציילן דערוועגן ,האט דער שוחט
האט דער צדיק אנגעהויבן שרייען מיט קולות" ,דו געזאגט ,אויב בוסטו מסכים מיר צו געבן א שבועה
בוסט א רוצח ,זיי שוין מודה וואס די האסט געטון", דאורייתא אז די וועסט קיינעם נישט דערציילן,
פארשטייט זיך אז דער שוחט האט גלייך מודה וועל איך דיך לאזן לעבן ,און בלית ברירה האט דער
געווען ,און דער איד האט צוריק באקומען דאס סוחר געגעבן א שבועה פארן שוחט און ער האט
געלט ,און מען האט גלייך אפגעזאגט דעם שוחט אים געלאזט לעבן.
פון זיין פאזיציע.
••• דער סוחר איז שוין נישט געפארן צום מארק,
אין ספר עטרת דוד ווערט דערציילט ,אז א איד וויבאלד ער האט דאך סיי ווי נישט געהאט דאס
א קרעמער איז געקומען צום צדיק רבי דוד'ל געלט פאר געשעפטן ,ווען ער איז צוריק אהיים
מקשאנוב זי"ע מיט א ביטער געוויין ,ער האט געקומען איז ער געווען פול מיט שרעק ,סיי פונעם
געקויפט א גרויסע פעסל שמאלץ פאר פסח צו גנב ,אבער אויך פון די אלע אידן וואס האבן אים
פארקויפן אין שטעטל ,אבער א חבר וואס איז געגעבן געלט ,פארשטייט זיך אז די אידן האבן אים
אריינגעקומען אין קעלער האט באמערקט א געמיטשעט אז ער זאל זיי דערציילן וואס האט
שטיקל חמץ לעבן דעם אפענעם פעסל ,און עס איז פאסירט מיט די געלט ,אבער דער איד האט מורא
געווען א שווערער חשש אז דאס שמאלץ איז געהאט צו רעדן אפילו א ווארט.
געווארן חמץ.
ווען מען האט דערציילט די גאנצע מעשה
דער צדיק רבי דוד'ל האט זיך פארטראכט, פארן צדיק וקדוש רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע ,האט
געעפנט פארשידענע ספרי שו"ת ,און נאכן מעיין דער צדיק געלאזט רופן דעם סוחר און געבעטן ,אז
זיין אין דער הלכה פסק'נט ער מיט א פשטות, ער זאל אים דערציילן די מעשה ,האט דער סוחר
"דאס שמאלץ איז כשר למהדרין מן המהדרין ,דו געזאגט ,אז ער האט דאך געגעבן א שבועה
מעגסט דאס פארקויפן פאר אידן אויף פסח" ,דער דאורייתא אז ער וועט קיינעם נישט דערציילן ,און
איד איז געווען פרייליך ,אבער די קונים אין דערפאר ווייסט ער נישט וואס צו טון ,האט דער
שטעטל האבן מורא געהאט און קיינער האט נישט צדיק געזאגט ,די שבועה איז געווען אז די וועסט
געוואלט קויפן פון אים ,דער איד איז צוריקגעלאפן נישט זאגן די נאמען ווער עס איז געווען ,אבער די
צום רב און מיט טרערן געוויינט פארן צדיק און מעשה קענסטו א דערציילן ווייל עס איז דאך
געזאגט" ,רבי ,מען קויפט נישט ביי מיר גארנישט". געווען א שבועת אונסין.
47
דער הייליגער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע
האט דעם נגיד געפרעגט" ,האסט שוין אמאל אנגעקוקט דעם איד און געזאגט" ,זארג נישט ,גיי
געטוהן א חסד פאר א איד אן קיין שום חשבונות", צוריק אין געשעפט ,מען וועט די סחורה ביי דיר
האט דער איד דערציילט ,אז יארן צוריק האט ער אפקויפן ביזן לעצטן טראפ" ,קיין פאר שעה זענען
מוחל געווען א גרויסן חוב פאר אן אלמנה מיט נישט אריבער ,און א מחנה פון מיליטערישע
יתומים ווייל ער האט רחמנות געהאט אויף זיי ,און זעלנער זענען אנגעקומען אין שטעטל אויף א
ער האט פארברענט דעם שטר חוב ,האט דער צדיק דורכגאנג ,דער קאמאנדיר האט געזוכט א גרויסע
געזאגט" ,אזוי ווי דו האסט מוחל געווען און מאס שמאלץ פאר די פערד און וואגאנען ,דער
פארגעסן פונעם חוב ,וועט דער באשעפער טוהן קאמאנדיר איז אריינגעגאנגען גראד אין זיין
מיט דיר "מדה כנגד מדה". קרעמל ,און אפגעקויפט דאס גאנצע פעסל
אויפאמאל פאר א גאר הויכע פרייז.
דער נגיד איז אהיימגעפארן ,און האט מיט זיין •••
גרויס אמונת צדיקים געגלייבט אז ישועה קרובה אין ספר זכרון למשה ווערט דערציילט ,אז א
לבוא ,ביים טאג פונעם באשטימטן משפט ,איז גבאי פונעם צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע איז
דער בעל חוב געקומען צו לויפן אינגאנצן צומישט, אמאל געפארן אויפן וועג צו ברענגען געלט פאר
און ער האט דערציילט ,אז א שריפה האט פדיון שבויים און עניי ארץ ישראל ,אינמיטן וואלד
אויסגעבראכן אין זיין ביורא און אלע פאפירן און זענען ארויפגעשפרונגען באוואפנטע גזלנים און
שטרות זענען פארברענט געווארן ,און ער האט אים ארומגערינגלט ,דער גבאי ,זעענדיג אז זיין
נישט געדענקט דעם פונקטליכן סכום פונעם חוב, לעבן איז אין געפאר ,האט אויסגעשריגן פון טיפן
און אויפן פלאץ האט דער בעל חוב זיך צוגעזעצט הארצן" ,רבי דוד בן רחל פייגא ,ראטעווע מיך".
און מסכים געווען צו א קליינעם פשרה-
באצאלונג ,און דער איד איז געראטעוועט געווארן פלוצלונג האט דער הויפט גזלן געעפנט זיין
פון תפיסה. מויל צו ארויסגעבן א באפעל פאר זיינע מענטשן
••• ח"ו צו הרג'ענען דעם גבאי'ן ,אבער עס איז נישט
אין ספר עטרת דוד ווערט דערציילט ,אז א איד ארויסגעקומען קיין איין ווארט פון זיין מויל ,ער
א גרויסע חסיד פון צאנז איז געקומען צו לויפן צום איז געווארן אינגאנצן שטום און פארלאזירט ,די
הייליגן בעל דברי חיים זי"ע מיט א ביטערן הארץ, איבעריגע רויבער זענען דערשראקן געווארן פון
און האט דערציילט פארן הייליגען דברי חיים זי"ע, דעם וואונדער און זענען אלע אנטלאפן אין וואלד
אז זיין איינציג קינד איז געפאלן אין בעט מיט א אריין.
שווערע קראנקהייט ,און די גרעסטע דאקטוירים
האבן שוין אויפגעגעבן אויף זיין לעבן רח"ל. ווען דער גבאי איז אנגעקומען צוריק קיין
קשאנוב און אריין צום צדיק רבי דוד'ל ,האט דער
דער הייליגער דברי חיים האט אויסגעהערט צדיק רבי דוד'ל אים באלד ביים שוועל אנגעקוקט
דעם חסיד ,און האט אים אנגעקוקט מיט גרויס מיט זיין הייליגן בליק און געזאגט" ,דו האסט
רחמנות ,און דאן האט דער הייליגער דברי חיים געשריגן אזוי הויך ,אז מ'האט געמוזט פארשטאפן
געזאגט" ,פארוואס ביזטו געקומען צו מיר ,פאר יענעם דאס מויל כדי דו זאלסט בלייבן ביים לעבן",
גלייך קיין קשאנוב צו מיין זון דוד'ל ,זאל ער מתפלל ויהי לפלא.
זיין פאר דעם קינד ,און ביי אים וועסטו זעהן די •••
ישועה". אין סיפורי חסידי צאנז ווערט דערציילט ,אז א
גרויסער נגיד וואס איז אראפ פון זיינע נכסים איז
דער חסיד האט נישט געטראכט קיין צוויי און געקומען צום צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע
איז גלייך אפגעפארן קיין קשאנוב ,ווען ער איז אינגאנצען צעבראכן ,צוליב וואס ער איז שולדיג א
אריין צום צדיק רבי דוד'ל און איבערגעגעבן דעם ריזיגע סומע געלט פאר א גאר שטרענגער בעל
טאטנ'ס שליחות ,האט זיך דער הייליגער צדיק רבי חוב וואס סטראשעט אים אריינצושליידערן אין
דוד'ל זייער דערשראקן פון זיין טאטנ'ס עניוות, תפיסה ביז עטליכע טעג.
48
שטוב און עוסק געווען בתורה ביז שפעט אין דער און ער האט געהייסן געבן דעם טאטן א שטיקל
נאכט ,פלוצלונג האט ער זיך אויפגעשטעלט, עפל פארן קינד ,און געזאגט מיט א שטילן קול,
גערופן דעם משמש און געזאגט" ,מאך שנעל א "דער רבונו של עולם איז א רופא כל בשר ,גיב דאס
גרויסע הייסע טעפל קאווע מיט עפעס צו עסן ,און פארן קינד און ער וועט האבן א רפואה שלימה",
גיי ארויס צום עק שטאט אויפן וועג". דער פאטער איז אהיימגעלאפן ,אריינגעגעבן דאס
שטיקל עפל אין מויל פונעם קראנקען קינד ,און
דער משמש האט נישט פארשטאנען פונקט אין יענע מינוט האט זיך דער פיבער
פארוואס ער דארף ארויסגיין אין אזא קעלט ,אבער געבראכן ,און ביז עטליכע טעג איז דאס קינד
ער האט באלד געפאלגט ,ווען ער איז אנגעקומען געשטאנען אויף די פיס געזונט און שטארק.
צום עק פון שטאט ,האט ער באמערקט א שליטן •••
מיט א פערד וואס איז געווען איינגעזונקען אינעם אין ספר מאיר עיני הגולה ווערט דערציילט ,אז
טיפן שניי ,און דערויף איז געזעסן אן עלטערער אמאל איז פארגעקומען א גרויסע גניבה אין
איד וואס איז שוין געווען האלב פארפרוירן און שטעטל קשאנוב ,ווען פון אן ארימען שמש איז
נאנט צום חלש'ן. פארשוואונדן געווארן א גאנצע קאפע געלט וואס
איז געווען באשטימט פאר צדקה און הכנסת כלה,
דער משמש האט אים שנעל אריינגעברענגט, די גאנצע שטאט איז געווען אויפגעברויזט ,אבער
אים אנגעווארעמט מיט דער הייסער קאווע און קיינער האט נישט געוואוסט ווער עס האט
געראטעוועט זיין לעבן ,שפעטער האט דער צדיק געוואגט צו טוהן אזא שלעכטע מעשה.
רבי דוד'ל מקשאנוב געזאגט מיט זיין גרויס עניוות
און מיט א מורא'דיגע פשטות" ,איך האב געשפירט דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע האט
אין מיין הארץ א קאלטן ציטער פון א אידישע געהייסן ,אז יעדער איינער וואס איז יענעם טאג
נשמה וואס ראנגלט זיך אויפן וועג ,האב איך געווען אין ביהמ"ד זאל אריינקומען צו אים אין
געמוזט שיקן הילף". שטוב שלום נעמען ,אלע זענען דורכגעגאנגען אין
א רייע ,און ווען א געוויסער מענטש איז
צוגעגאנגען און אויסגעשטרעקט די האנט ,האט
דער צדיק רבי דוד'ל זיך אפגעשטעלט ,אים
אריינגעקוקט טיף אין די אויגן מיט א שארפן בליק,
און געזאגט שטיל פאר יענעם אין די אויער" ,גיי
גלייך אהיים ,לייג צוריק דאס געלט אויפן טיש
פונעם שמש ,ווייל אין הימל זעהט מען אלעס".
דער מענטש איז געווארן בלאס ווי די וואנט,
ער האט אנגעהויבן ציטערן איבערן גאנצן
קערפער ,און עס האט אים אנגעכאפט א שרעליכע
פחד און א שרעק ,און ביז א שעה איז דאס גאנצע
געלט געלעגן אויפן פלאץ ביים שמש אן דעם וואס
קיינער זאל וויסן ווער ס'איז געווען דער וואס האט
גע'גנב'ט דאס געלט ,אויסער דער צדיק מיט זיין
רוח הקודש וואס האט געראטעוועט דעם איד פון
ח"ו בלייבן פארשעמט אויף דורו דורות.
•••
אין סיפורי דרכי דוד ווערט דערציילט ,אז אין
א ביטער קאלטן ווינטערדיגן נאכט ,ווען דער שניי
האט פארשאטן אלע וועגן ארום קשאנוב ,איז דער
צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געזעסן ביי זיך אין
49
מען קען זעהן דאס גרויסע הערצה וואס די
יארצייט כ"ו אלול
גדולי הדור האבן געהאט צו דעם צדיק ,פון די
ווערטער וואס דער גאון הגה"ק רבי דוד דייטש
הרה"ק רבי מאיר אברהם ב"ר משה יוזפא זי"ע
בעל אהל דוד אב"ד עיר חדש זי"ע שרייבט אויפן
)קליין(
צדיק מטשאבע בזה"ל" ,חבל נביאים מתנבאים
בעל פרי צדיק ,אב"ד טשאבא
ושפה אחת לכולם משבחין להאי גברא רבא ויקירא
ה"ה הרב המאה"ג המופלג בתורה בחריפות
ובקיאות הצדיק המפורסם מו"ה מאיר אברהם ער איז געבוירן צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה יוזפא
זצלה"ה אשר היה אב"ד בק"ק טשאבא ,וזה שנים זי"ע.
רבות נתאכסן אצלי ואדם יראה וכו' ,וראיתי שכל
מעשיו לשם שמים וגם שמעתי ממנו כמה פלפולים קיין סאך איז נישט דא קיין אינפארמאציע פון
בדרך נכון מיוסדים על קיטב היושר". דעם צדיק ,ווי ער איז געבוירן און ווער די משפחה
איז געווען ,אויך די נאמען פון זיין טאטן איז מען
אויך האבן די גדולים וואס האבן געלערנט יארן שפעטער געוואר געווארן דורך זיין חתימה,
צוזאמען מיט דעם צדיק נאך אלס בחור מעיד אבער דאס ווייסט מען זיכער ,אז דער צדיק האט
געווען ,אז ער האט געקענט פאר טעג אויף טעג געשטאמט פון א גאר געהויבענע משפחה וואס די
זיצן אויסער די שטאט אין א מערה ,און דער צדיק יוחס איז פון גרויסע גדולים וגאונים בתורה ,אויך
האט דאן געדינט דעם באשעפער מיט א מסירת איז דא בקבלה ,אז ער איז געווען א נאנטער קרוב
נפש זייעדניג ממש אויסגעטון פון די וועלט ,שוין מיט רבי חיים בעל נפש החיים מוולוז'ין זי"ע פון די
דאן איז דער צדיק געווען באוויסט מיט זיין גדלות גרויסע תלמידים פונעם הייליגען גר"א מווילנא
בתורת הנגלה והנסתר. זי"ע.
ער האט זיך שוין פון אלס בחור געפירט מיט ער איז געווען א גאון וחריף עצום בתורה ,ער
א געוואלדיגע קדושה וואס איז געווען א חידוש איז געווען מפורסם אלס א בעל מקובל נורא ,דער
יענע צייט ,צדיקים האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק איז געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע
צדיק האט זיך מסגף געווען און פאר צוואנציג יאר צדקת און פרישות ,פון גאר יונג האט ער זיך שוין
נישט געגעסן קיין דבר מן החי. געפירט מיט א געוואלדיגע זהירות ופרישות ,ער
איז שוין דאן געווען אפ געשיידט פון הנאת עולם
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת הזה ,ער איז שוין דאן געזעצן און עוסק געווען
פרומעט פעסיל ע"ה, בתורה מיט גרויסע גדולים וגאונים בדורו ,ער האט
בת הגה"ק רבי יהודה אב"ד שעניא זי"ע, רוב פון זיין לעבן געלעבט אין שרעקליכע דחקות
מגזע הגה"ק רבי שאול וואהל זי"ע. און באמת נישט נהנה געווען פן די וועלט ,יומם
ולילה האט מען דעם צדיק געזען עוסק זיין בתורה
מען דערציילט גאר געהויבענע זאכן אויף די ועבודת השם ,גרויסע גדולים בדורו האבן מעיד
רעבעצין די צדקת מרת פרומט פעסיל ע"ה ,אז געווען אויף זיין גדלות און קדושת התורה ,ער איז
צדיקי הדור האבן מעיד געווען אויף איר גדלות געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א
בצניעות ופרישות ,די רעבעצין פלעגט יעדן טאג גרויסע פועל ישועות.
דאווענען אין א חדר מיוחד ,און דאס דאווענען איז
געווען מיט קולי קולות וואס מען האט נישט געזען רוב פון זיין תורה האט ער געלערנט פון זיין
ביי קיין אנדערע פרוי ,און דאס דאווענען האט רבו מובהק הגה"ק רבי שמואל הלוי קעלין בעל
גענומען ביז נאכמיטאג. מחצית השקל זי"ע ,וואס דער רבי האט דעם
תלמיד גאר שטארק מעריץ געווען און מחבב
די רעבעצין איז געווען א גרויסע מלומדת און געווען ,זיין רבי האט כסדר גערעדט און משבח
כמה פעמים געזאגט דברי תורה ,די צדקת איז איר געווען זיין התמדת התורה און די געוואלדיגע
גאנץ לעבן געשטאנען צו די האנט פון איר הייליגע קדושה פון דעם הייליגען תלמיד.
50
שפעטער האט דער צדיק זיך מדבק געווען מאן ,אז ער זאל קענען זיצן און עוסק זיין בתורה
אינעם דרך החסידות ,און ער איז געווען פון די ועבודת השם יומם ולילה מיט א געוואלדיגע
גרויסע תלמידים פון הרה"ק רבי דוב בער המגיד התמדה.
הגדול ממזריטש זי"ע ,דארט ביי זיין רבין האט ער
געשעפט גאר אסאך תורה און זיין דרך אין עבודת דער גאון הגה"ק רבי יהושע בריסק זי"ע האט
השם אויפן דרך פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע ,און מעיד געווען ,אז די רעבעצין האט זוכה געווען צו
דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו רוח הקודש ממש ,און אידן האבן דערציילט א דבר
פארשפרייטן די תורה פון זיין הייליגען רבי דער פלא ,אז אסאך מאל אינמיטן זיין פארנומען מיט די
מגיד ממזריטש זי"ע. צרכי הבית ,האט מען די רעבעצין געזען טאנצן
כאילו זי טאנצט קדושה ,און ווען מען האט איר
בשנת תקל"ג ווען דער הייליגער מגיד געפרעגט די סיבה ,האט זי מיט א געוואלדיגע
ממזריטש זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט זיך דער פשטות געזאגט ,אז זי הערט יעצט די מלאכי השרת
צדיק מדבק געווען אלס א תלמיד מובהק צום זאגן קדושה אויבן אין הימל ,און דערפאר זאגט זי
הייליגען חוזה מלובלין זי"ע ,ער האט זוכה געווען מיט קדושה.
צו א געוואלדיגע אהבה און חביבות פונעם
הייליגען חוזה מלובלין. אויך האבן צדיקים דערציילט ,אז איינמאל איז
די רעבעצין געווען אין אוהעל ביים הייליגען ישמח
אויך האט אים די חוזה געשיקט פארשפרייטן משה מאוהעל זי"ע ,און די רעבעצין האט געוואלט
דעם דרך הבעש"ט הקדוש אין אונגארין ,און אריין גיין צום הייליגען ישמח משה ,אבער ווי דער
יעדעס מאל דער צדיק איז אנגעקומען צום חוזה, מנהג איז געווען ביים ישמח משה ,אז די צדיק האט
האט ער אים אויף גענומען מיט א געוואלדיגע קיינמאל נישט געוואלט רעדן צו קיין אשה ,האט
חיבה יתירה. די רעבעצין געהייסן מען זאל לאזן וויסן פארן
צדיק ,אז די רעבעצין פון די טשאבע רב איז דא.
בשנת תקס"ט איז דער צדיק געווארן רב אין
שטאט טשאבע ,און דארט האט דער צדיק געדינט לפלא ,אזוי ווי דער הייליגער ישמח משה האט
אלס רב פאר בערך צוואנציג יאר כולן שוין לטובה, געהערט ווער עס איז דא ,האט ער זיך אויף
דארט האבן אידן געהאט א זכי' צו מיט האלטן זיין געשטעלט און געהייסן דעם משמש זאל אריין
געהויבענע עבודת השם וואס דער צדיק האט אפ לאזן די רעבעצין פון טשאבע ,און די רעבעצין איז
געראכטן ,ער האט דארט מרביץ תורה געווען פאר טאקע אריין געקומען צוזאמען מיטן רעבעצין
תלמידים גאונים בדורו ,און דער צדיק האט אריין פונעם ישמח משה ,און ווען זי איז אריין געקומען
געלייגט אין זיינע תלמידים תורה וקדושה און האט זיך דער ישמח משה אויף געשטעלט און
אהבת התורה און אמונה אינעם גרויסן באשעפער. מכבד געווען מיט א בענקל צו זיצן ,און דער צדיק
האט מיט איר גערעדט פאר א שטיק צייט ,און דאס
דער צדיק האט דארט אין שטאט טשאבע גאר איז געווען א גרויסע פלא ביי די מקורבים.
אסאך אויף געטון ,ער האט מיט א מסירת נפש
געמאכט זיכער אז מען פירט זיך אויפן דרך ישראל צדיקים האבן דערציילט דאס קדושה וטהרה
סבא וואס מען האט מקבל געווען מדורות מיט וואס דער צדיק האט זיך געפירט זיין גאנץ
הראשונים ,ער האט מתקן געווען תיקונים אין לעבן ,ער איז געווען א גאר אפגעהיטענע איד וואס
יעדע זאך וואס האט געהאט מיט ערליכקייט פארן האט אלעס געטון לשם שמים און געווען דבוק
שטאט ,ער האט קובע געווען שיעורי תורה בשם כל ימיו ,דער צדיק האט דאן נאך די חתונה
קבועים און געמאכט זיכער אז די אידן פון שטאט עוסק געווען בתורה יומם ולילה ממש מיט א
לערנען און דאווענען ווי עס ברויך צו זיין ,ער האט געוואלדיגע התמדה און קדושה ,און דאס אלעס
זוכה געווען צו א געוואלדיגע הערצה פון די איז געווען בזכות זיין רעבעצין וואס איז געווען א
מענטשן אין שטאט צוליב זיין ערליכקייט און צדקת וואס איז געשטאנען און באדינט איר מאן
מידת האמת. מיט א געוואלדיגע מסירת נפש.
51
הגה"ק רבי יצחק יודא הלוי לאווי מליסקא זי"ע, דער צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין צדקת
הגה"ק רבי ישכר בער קאהן בעל בינת יששכר אב"ד און קדושה ,הונדערטער אידן זענען געקומען זיך
ערדא סענזשארץ זי"ע. מסתופף זיין בצלו און נעמען ברכות ,און גאר
אסאך אידן האבן דערציילט גרויסע מופתים און
בעפאר זיין הסתלקות האט דער צדיק וקדוש ישועות וואס מען האט געזען ביי דעם צדיק בחייו,
געבעטן ,אז מען זאל אים באערדיגן אין ביה"ח אין ער האט מיט זיין גרויסע קדושה און אמונה משפיע
שטאט מישקאלץ און נישט אין טשאבע ,עס איז געווען תורה וקדושה פאר אידישע קינדער פאר
געווען א גרויסע וואונדער פאר די מקורבים און איבער 20יאר אין שטאט טשאבע.
משפחה ,אבער יארן שפעטער נאכן הסתלקות,
האבן די ממשלה אין שטאט טשאבע געוואלט דער צדיק האט געזאגט גאר אסאך דברי תורה
בויען א נייע וועג פארן באן ,און זיי האבן געלאזט און אפילו אויף דרך הקבלה ,א קליינעם חלק איז
וויסן אז מען זאל אוועק נעמען אלע קברים פונעם געדריקט געווארן נאך זיין פטירה אינעם ספר פרי
ביה"ח ,און מען האט טאקע ליידער געברויכט צדיק ,וואס האט דרך אגב באקומען הסכמות פון
מפנה זיין אלע קברים ,דאן האט מען געזען די גדולים און צדיקים בדורו ובתוכם הרה"ק בעל
ווייטע בליק וואס דער צדיק האט געהאט יארן ישמח משה מאוהעל זי"ע ,הגה"ק בעל החתם סופר
פריער. זי"ע ,הגה"ק רבי דוד דייטש בעל אהל דוד זי"ע,
הגה"ק בעל המהר"ם א"ש מאונגוואר זי"ע.
נסתלק לגנזי מרומים כ"ו אלול בשנת תקפ"ט,
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט מישקאלץ. צו פארשטיין זיין גדלות און קדושה איז ראוי
צו זעהן די שבחים וואס די צדיקי הדור האבן
זכותו הגדול יגן עלינו געשריבן אין די הסכמה ,הגה"ק בעל החתם סופר
ועל כל ישראל אמן. זי"ע שרייבט אין די הסכמה בזה"ל "חיבור על סדר
התורה מלא ברכת ד' ,דברי פי חכם חן ומתוקים
לחיך נטועם ,יראת ד' ותורתו רוכבים צמודים,
לעשות רצון צדיק ,למען יהיה שפתות הצדיק
דובבות בקבר איש אלקים".
הרה"ק בעל ישמח משה זי"ע שרייבט אין זיין
הסכמה בזה"ל" ,והיו נכונים לשום נחלת אבות
תפארת לבנים ,אשר הנחיל ה"ה הרב הצדיק
המופלג בתורה בחריפות ובקיאות מו"ה מאיר
אברהם זצלה"ה מטשאבע ,אמנם יען ידעתי והכרתו
בצדקת הצדיק הנ"ל ,והן כל ראתה עיני ושמעה אזני
משבחיו ,ומצוה רבה וגדולה היא לעשות נייחא
לנשמת הצדיק הנ"ל ,ויהיה שפתיו דובבות".
ער האט איבער געלאזט זיינע איידעמער גדולים
און גאונים בתורה.
הגה"ק רבי שמעון ליבערמאן אב"ד שעניא זי"ע,
הגה"ק רבי יצחק יוסף בליך אב"ד גאווע זי"ע,
הגה"ק רבי פנחס דוד אב"ד בוקין זי"ע,
הגה"ק רבי יוסף פינקלשטיין בעל צפנת פענח שו"ב
במישקאלץ זי"ע ,שהוציא לאור ספר פרי צדיק,
הגה"ק רבי שמעי' וויזנער מגאווע זי"ע,
52
וקדושים האבן מעיד געווען ,אז ביים צדיק איז
יארצייט כ"ו אלול
מקיים געווען וואס די פסוק זאגט )שמואל ב' כ"ג
ג'( ָא ַמר ֱאקי יִ ְשׂ ָר ֵאל ִלי ִד ֶבּר צוּר יִ ְשׂ ָר ֵאל ֵ
מוֹשׁל
הרה"ק רבי שמואל אבא ב"ר זעליג זי"ע
מוֹשׁל יִ ְר ַאת ֱאקים" ,אז צדיק גוזר ָבּ ָא ָדם " ַצ ִדּיק ֵ
)זיכלינסקי(
והקב"ה מקיים.
בעל להב אש ,ראש השושלת זיכלין
"הנקרא הזקן מזיכלין"
פון אלס יונג קינד האט מען שוין געזען דאס
גדולות אויף דעם צדיק ,ער איז שוין דאן געווען
מפורסם מיט זיינע געוואלדיגע כשרונות און ער איז געבוירן אין שטאט לויביטש ,י"ט כסלו
חריפות בתורה ,ער איז שוין דאן געווען באוויסט בשנת תק"ע.
מיט זיין זכרון נפלא ,און עפעס וואס דער קינד
האט איינמאל געלערנט ,איז שוין געבליבן צו זיין טאטן הרה"ק רבי זעליג מלויביטש זי"ע,
איינגעקריצט אין זיין הייליגע מוח ,זיין טאטע האט בן הרה"ק רבי יצחק איציק מזיכלין זי"ע) ,חתן
געברויכט טוישן מלמדים פארן קינד כסדר ,ווייל הרה"ק רבי פישל מסטריקוב זי"ע ,מגדולי תלמידי
דער קינד האט גאר שנעל געלערנט און אויף הבעש"ט הקדוש זי"ע(,
געכאפט אלעס מיט א גאר שנעלע תפיסה. בן הרה"ק רבי שמואל מטשערנוויסק זי"ע.
ביי די פינף יאר אלט האט ער שוין געלערנט און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת יוטל ע"ה,
גמרא תוספות ,און ביי די 8יאר אלט האט ער שוין מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח זי"ע,
נישט געברויכט קיין מלמד ,זייענדיג א גאון און ומגזע הגה"ק רבי שמואל הלוי בעל הטו"ז מלבוב
עילוי נפלא לערנענדיג די שווערסטע מסכתות זי"ע.
אליין מיט א געוואלדיגע חריפות ,דאן איז זיין
נאמען מפורסם געווארן אלס דער עילוי פון ביים ברית האט מען פארן קינד א נאמען
לויביטש. געגעבן שמואל אבא ,שמואל נאכן זיידן הגה"ק רבי
שמואל מטשערנוויסק זי"ע וואס מען פלעגט אים
יענע צייט ווען דער צדיק איז געווען א יונג ריפן "ר' שמואל רש"י" ,ווייל צדיקי הדור האבן
קינד ,איז אמאל געקומען דער גאון הגה"ק רבי מעיד געווען ,אז דער זיידע ר' שמואל האט אמאל
משה אהרן אב"ד קוטנא זי"ע ,וואס איז נאך דאן געהאט גילוי רש"י הקדוש זי"ע ,און אבא נאכן
געווען דער רב אין שטאט סטריקוב ,ווייל מען האט פעטער הגה"ק רבי אבלי חריף מקאליש זי"ע.
דעם גאון געריפן צו מברר זיין עפעס אין שטאט
לויביטש ,און וויבאלד דער גאון רבי משה אהרן ער איז געווען א קדוש עליון נורא מאוד ,א
זי"ע האט געהערט פון דעם עילוי אין שטוב פון רבי גאון הגאונים און א חריף עצום און א בקי נפלא
זעליג זי"ע ,האט ער געשיקט בעטן דעם טאטן ,אז בתורת הנגלה והנסתר ,ער האט פארשיינט די
ער וויל זייער זיך משתעשע זיין מיטן קינד. וועלט מיט זיין תורה און קדושה און צו זיך צי
געצויגען אידן יראים ושלמים ,אויך גאר אסאך
דער קינד שמואל אבא איז טאקע געקומען צדיקי הדור האבן זיך מסתופף געווען בצלו ,ער איז
צום גאון ,און די צוויי האבן פאר אפאר שעה געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע עבודת השם,
גערעדט אין גאר שווערע סוגיות הש"ס ,און וואס איז געווען מיט א אש קודש און א
פארשטייט זיך אז דער גאון האט ממש געוואלדיגע דביקות און התלהבות פארן בורא
באוואונדערט דעם חריפות און גאונות פון דעם בריך היא ,ער האט זיין גאנץ לעבן מקפיד געווען
קינד ,דערנאך האט דער גאון איבער גענעכטיגט נישט צו רעדן קיין דברי חול שבת קודש ,און זיינע
אין שטאט ביי איינע פון די מענטשן אין שטאט. דברי תורה האט ער געזאגט בסתרי תורה פאר
שעות אריכות אבער נאר בלשון הקודש ,דער צדיק
לפלא דעם קומענדיגן טאג האט מען וקדוש איז געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום
געטראפן דער גאון רבי משה אהרן זי"ע ,ווי ער און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,צדיקים
53
אפאר יאר שפעטער האט זיין טאטע ליידער ליגט אין בעט מיט שמאטעס ארום זיין קאפ ,מען
פארלוירן זיין פרנסה ,און מער נישט געקענט אויס האט זיך קודם דערשראקן ,אז אפשר איז דער גאון
האלטן דעם זון ,האט ער זיך דאן צוריק געצויגען נישט געזונט ,אבער דער גאון האט גלייך
צום שטאט פון זיין שווער ,און דארט איז דער דערציילט ,אז ביים פארברענגען מיט דעם קינד
צדיק מפורסם געווארן מיט זיין געוואלדיגע דער עילוי שמואל אבא ,האב איך באקומען אזא
קדושה וטהרה מיט וואס ער האט זיך געפירט, שטארקע קאפ וויי ,און די גאנצע נאכט האט די
אידן יראים ושלמים האבן זיך שוין דאן מדבק פלפולים און חידושים פונעם קינד ,ממש
געווען אין דעם צדיק און געשעפט גאר אסאך געברענגט פארן גאון קאפ וויי ,און דער גאון האט
תורה און עבודת השם פונעם צדיק. געזאגט ,מען זאל דעם קינד מער נישט ריפן עילוי
מלויביטש ,נאר בשם גאון בתורה ,נאה ויאה לו.
בשנת תר"ד איז צום צדיק געבוירן געווארן
זיין בן יחיד הרה"ק רבי משה נתנאל זי"ע ,און דאן ווען ער איז געווארן א בחור ביי די בר מצוה,
האט זיין שווער אויך ליידער פארלוירן זיין פרנסה, איז ער געפארן לערנען ביי הגה"ק רבי משה לייב
און בלית ברירה האט דער צדיק זיך אריבער צינץ בעל גט מקושר מפלאצק זי"ע.
געצויגען צום שטאט זיכלין צום שוועסטער פון
זיין שווער וואס איז געווען א עשירה ,און נישט אויך האט ער דאן אסאך תורה געלערנט ביי
לאנג נאכדעם האט דער גאון אן גענומען דאס הגה"ק רבי משה יהודה לייב זילבערבערג בעל זית
רבנות שטעלע אין זיכלין ,און דארט איז דער צדיק רענן מקוטנא זי"ע ,און ביידע זיינע רבי'ס זענען
געווארן מפורסם מיט זיין גדלות בתורה און זיין ממש ארויס פון התפעלות פון זיין גאונות און
געוואלדיגע כח פון פועלן ישועות למעלה מדרך חריפות בתורה ,און דאן איז דער גאון גאר אסאך
הטבע ,און דארט איז דער צדיק שוין געבליבן ביז געוואקסן אין תורה.
צו זיין הסתלקות.
זיין רבי אין עבודת השם און חסידות איז
דער צדיק וקדוש איז געווען מפורסם מיט זיין געווען זיין הייליגע זיידע הרה"ק רבי פישל
געוואלדיגע עבודת השם ,וואס ער האט יעדע רגע מסטריקוב זי"ע ,דער זיידע האט דעם אייניקעל
אפ געראכטן ,זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א ארויס געוויזן א שטארקע חביבות ,גאר אסאך
אש קודש און א ברען צום הייליגען באשעפער ,ער תורה האט דער אייניקעל מקבל געווען פון דעם
איז געווען זיין גאנצע לעבן דבוק אינעם גרויסן זיידן וואס איז געווען פון די גרויסע תלמידים
באשעפער ,דורך די גאנצע דאווענען האט מען פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע.
געקענט זעהן דאס פנים פונעם צדיק וואס האט דער צדיק האט זיך גאר אסאך מסתופך געווען
ממש געברענט פון קדושה ,ער האט דאס אויך
ביי די צדיקי הדור בדורו ובתוכם איז דער צדיק
אריין געלייגט אין זיינע געהויבענע תלמידים און
כמה פעמים געווען זיך מסתופך זיי בצלו פון
חסידים. הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע.
טויזענטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
זיין בצלו פון דעם צדיק און געקומען שעפן יראת גולדה רייצא ע"ה,
שמים און א דרך אין עבודת השם ,טויזענטער אידן בת דודו הרה"ק רבי מרדכי מבודזאנוב זי"ע.
זענען געקומען זיך מזכיר זיין ביי דעם צדיק ,און
הונדערטער מעשיות דערציילן אידן פון מופתים נאך די חתונה האט זיך דער צדיק צוריק
און ישועות חוץ לדרך הטבע ,וואס מען האט געזען געצויגען צום שטאט לויביטש ,דארט האט ער
ביי דעם צדיק וקדוש. געוואוינט ביי זיין גרויסן טאטן וואס האט דעם זון
אויס געהאלטן מיט אלעם ,כדי ער זאל קענען
זיין עבודת התפילה איז געווען מיט א ווייטער עוסק זיין בתורה ,דארט איז דער צדיק
געוואלדיגע ברען און דביקות ,און דער צדיק איז געזעצן יומם ולילה און עוסק געווען בתורת הנגלה
ממש צו געקומען צו א התפשטות הגשמיות בשעת והנסתר מיט א געוואלדיגע התמדה און קדושה.
54
וואסער איז ממש געווען געפרוירן ,האט דער צדיק די עבודה ,אויך סתם אן עבודה פונעם צדיק איז
געקענט פון מאל צו מאל זיצן אין דעם קאלטע געווען מיט א מסירת נפש און מיט א געוואלדיגע
מקו' פאר איבער א שעה ,און דער צדיק האט דאן דביקות ,דער צדיק איז ממש יעדע רגע געווען
אויס גע'פועל'ט גרויסע ישועות פאר אידן וואס דבוק אינעם באשעפער ,און אפילו דער צדיק איז
זענען זיך געקומען מזכיר זיין ביי אים. באמת געווען א שוואכע מענטש בטבע ,האט מען
אבער געזען עין בעין ווי דער פסוק ,וְ קוֹיֵ ד' יַ ֲח ִליפוּ
דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן קיינמאל נישט כ ַֹח ,איז מקיים געווארן ביי דעם צדיק ,און ער האט
באזיכט ביי קיין דאקטאר ,און ווען עס האט זיך געדינט דעם באשעפער מיט כוחות למעלה מדרך
געמאכט א חולה אין שטאט ,איז געווען א איד א הטבע.
ירא אלקים וואס מען האט געריפן דער באזיכער,
און דער צדיק האט געשיקט צו יענעם איד ,און דער צדיק האט געהאט א גאר געהויבענע
דער איד האט אין קיין חכמה פון רפואה נישט עבודה מיט תיקון חצות ,דער צדיק איז קיינמאל
געווען בכלל באהאווענט ,יעדער האט געוויסט א נישט דורך געשלאפן חצות ,ער האט געהאט איינע
די רפואה קומט פונעם צדיק'ס כח ,נאר ער האט פון זיינע גבאים וואס איז געווען געשטעלט ,צו
דאס באהאלטן אין דרך הטבע. אריין קומען אין שטוב פונעם צדיק ביי חצות
פונקטליך ,און ביי חצות ממש ,האט זיך דער צדיק
ווען דער איד האט געזאגט פארן חולה ,אז די אליין דערוועקט ,און איז יעדע נאכט אויף
מחלה איז גארנישט ,איז דער צדיק געווען געשטאנען ביי חצות און אפ געראכטן תיקון חצות
צעפרידען און נישט לאנג דערנאך איז דער חולה מיט בכיות נוראות ,קיינער האט דארט נישט
געזונט געווארן ,און אידן האבן דאן ביי דעם צדיק געקענט זיין בשעת די עבודה ,חוץ זיין הייליגע זון
געזען ישועות בצרכי רפואה ממש חוץ לדרך הרה"ק רבי משה נתנאל זי"ע.
הטבע ,און דער צדיק האט כסדר געזאגט ,אז די
דאקטוירים ווייסן באמת נישט וואס זיי זאגן ,ווי ווערט דערציילט ,אז אין שטאט זיכלין האט
דוד המלך ע"ה זאגט )תהילים קמ"ד( ֲא ֶשׁר ִפּ ֶיהם געוואוינט א גר ,וואס מען האט געריפן אברהם גר
ימינָ ם יְ ִמין ָשׁ ֶקר ,אז די דאקטוירים זאגן
ִדּ ֶבּר ָשׁוְ א וִ ִ צדק ,אדער ווי מען האט אים געריפן "דער
ליגענט ,און וואס זיי שרייבן רעצעפטן איז אויך גלאוונער גר צדק" ,דער גר האט זיך געדרייט
שקר. בעפאר ביים הייליגען אוהב ישראל מאפטא זי"ע,
און דערנאך ביים הייליגען חוזה מלובלין זי"ע און
דער צדיק וקדוש האט אריין געלייגט זיין נאכן פטירה פונעם חוזה ,האט ער זיך מדבק געווען
גאנצע כוח צו משפיע זיין ריינע אמונה אין זיינע אינעם צדיק מזיכלין זי"ע.
חסידים ,און ער האט גאר שטארק מקפיד געווען
אז מען זאל דינען דעם גרויסן באשעפער מיט איין נאכט האט ער זייער געוואלט זעהן דעם
שמחה און הרחבת הדעת ,און ער האט מיט זיינע עבודה פונעם צדיק ביי תיקון חצות ,האט ער זיך
גרויסע מופתים אריין געברענגט אמונה אפילו אין אויף געשטעלט ביים פענסטער פונעם רבין'ס
גאר שוואכע אידן ,און מיט זיינע הייליגע ווערטער שטוב ,אבער אזוי ווי ער האט נאר א בליק געטאן
האט ער מקרב געווען און מחזיר בתשובה געווען אינעם פענסטער ,האט זיך דער צדיק אויס
הונדערטער אידן לאביהם שבשמים ,ורבים השיב געדרייט ,און פון גרויס פחד פון די צורה פונעם
מעון. צדיק ,איז דער גר אראפ געפאלן ,און זיך גאר
שטארק צעקלאפט ,און ער האט דאן דערציילט די
דער צדיק האט אויף קיין שום נשמה נישט מחזה נורא פונעם צדיק בשעת תיקון חצות.
נאכגעגעבן ,נאר האט יעדן איד וואס איז געקומען
נאנט צום צדיק מחזיר בתשובה געווען אדער דער צדיק האט גאר שטארק מקפיד געווען צו
מתוך אהבה ,אדער האט דער צדיק בלית ברירה גיין אין מקו' אפאר מאל א טאג ,די עבודה אין מקו'
געברענגט דינים אויפן מענטש ,און אזוי אים האט געקענט אסאך מאל נעמען איבער א שעה,
צוריק געברענגט צום גרויסן באשעפער ,דאס איז אפילו אין די גאר קאלטע ווינטער נעכט ,וואס די
55
זאל נישט אויף מאכן קיין פענסטער ביי זיך אין געווען זיין גרויסע כוח און הונדערטער מעשיות
שטוב ,דער צדיק האט דאן ליידער גאר שטארק דערציילט מען ,פון אידן וואס זענען סוף כל סוף
געליטן יסורים נוראים ,אבער האט בשום אופן צוריק געקומען אויפן ריכטיגען וועג דורכן גרויסן
נישט געלאזט קיין דאקטאר קומען אים באזיכן כח פון דעם צדיק וקדוש.
כמנהגו זיין גאנץ לעבן ,די לעצטע וואך האט דער
צדיק נישט יעדן איינעם צו געלאזט צו זיך ,נאר זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן
אייניגע תלמידים ,און דער צדיק האט דאן עוסק אינעם ספר להב אש.
געווען אין געהויבענע זאכן.
דער צדיק וקדוש האט מחבר געווען א זמר
לפלא סוף ימיו האט ער איינמאל געפרעגט פון קודש ,וואס די חסידים האבן געריפן זמר צדק,
זיינע נאנטע די ווערטער" ,יא אדער ניין" ,און אדער אבינו שבשמים ,און די ניגון איז נתחבר
וויבאלד די מקורבים האבן נישט פארשטאנען געווארן אויף די שבעה רועי ישראל ,און יעדע
וואס דער צדיק פרעגט ,האט דאך קיינער נישט שטיקל הייבט זיך אן מיט א נאמען פון איינע פון די
געוואלט ענטפערן פארן צדיק. אושפיזין קדישין ,און דער צדיק האט דעם זמר
געזינגען יעדע וואך שבת קודש ביי שלש סעודות,
אבער די קומענדיגע טאג האט זיך דער צדיק אויך ביי די הקפות שמיני עצרת און שמחת תורה.
אויס געדריקט פאר זיינע נאנטע ,נעכטן איז מען
געקומען בעטן אן הסכמה אויף מיין הסתלקות, ער האט איבער געלאזט זיין בן יחיד הרה"ק רבי
דערפאר האב איך געפרעגט די קשיא "יא אדער משה נתנאל זי"ע ,חתן הרה"ק רבי חיים צבי אשכנזי
ניין" ,און וויבאלד איר האט דאך נישט גענטפערט, אב"ד זוויחוואסט זי"ע.
זאגט דאך די גמרא שתיקה כהודאה דמי' ,דאן האבן
ווערט דערציילט ,אז אסרו חג סוכות בשנת
די מקורבים פארשטאנען אז די הסתלקות איז
נאנט. תרל"ט ווען די רבי איז ארויס פון זיין סוכה ,האט
ער געזאגט פאר זיינע מקורבים ,עטס זאלטס
וויסן ,אז ביי די גאנצע עבודה ימים נוראים ביי אלע
די לעצטע שבת קודש בחייו האט דער צדיק
געהייסן פארן זון רבי משה נתנאל זי"ע אז ער זאל תפילות קדושים האב איך דאס יאר נישט געהאט
קיין שום עיכובים ,אבער קיין שמחה האבן מיר
קידוש מאכן ,דער זון האט נישט געוואלט און
זייער געוויינט ,אבער דער טאטע האט געזאגט נישט געהאט אפילו א חוט השערה ,לפלא פון
פארן זון ,פון היינט און ווייטער וועסטו מקדש זיין יענעם טאג און ווייטער האט מען געזען א
פארענדערונג אויפן צדיק אין זיין געזונט.
דעם עולם ,און יענע נאכט האט מען געהערט דעם
צדיק וקדוש שרייען בקול גדול די ווערטער" ,רבונו פון יענעם יאר חמשה עשר בשבט ,האט דער
של עולם די ווייסט אז איך בין גרייט יעדע רגע, צדיק ממש נישט אריין גענומען קיין שום מאכל
אבער וואס זאל איך טון אז זיי לאזן מיך נישט", אין מויל ,נאר אביסל וואסער האט דער צדיק טועם
מיינענדיג זיינע שטוב מענטשן. געווען ,וויפיל די מקורבים און זיין קינד רבי משה
נתנאל האט זיך געבעטן צום צדיק אז ער זאל
מוצאי שבת קודש איז דער צדיק געלעגן עפעס טועם זיין ,האט אבער דער צדיק נישט
זייער שוואך אין בעט ,פלוצלונג האט זיך דער געווא לט ,איינמאל האט ער זיך אויס געדריקט צו
צדיק אויף געהויבן און זיך געגאנגען רייניגען ,מען זיין זון בזה"ל" ,וואס זאל איך טון ,אז עס איז מיר
האט ממש געזען ווי דער צדיק גרייט זיך אויפן ממש מאוס דאס עסן פון עולם הזה ,און אפילו דאס
הסתלקות ,דאן האט זיך דער צדיק צוריק געלייגט ליפט קען איך שוין מער נישט סובל זיין" ,און אזוי
אין בעט ,ער האט אריבער געפירט זיינע הייליגע האט דער צדיק נאך אסאך איטערסאנטע זאכן
הענט אויף די בארד און פיאות ,און דאן האט דער געטון.
צדיק ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט אויף די
אויגן ,און ליינענדיג קר"ש האט דער צדיק וקדוש פונעם יו"ט שבועות איז שוין דער צדיק נישט
צוריק געגעבן זיין אויס געלייטערטע נשמה ארויס פון זיין שטוב ,ער האט מקפיד געווען מען
56
און ווי אזוי קען איך אפילו מסכים זיין צו דעם ,דאס צוּקים וְ נִ ְשׁ ָבּה ֲארוֹן
ליוצרה ,ונִ ְצּחוּ ֶא ְר ֶא ִלּים ֶאת ַה ְמּ ִ
איז זיכער א עצה פונעם בעל דבר ,ווייל איך זעה אז ַהקּ ֶֹדשׁ.
פון ענק ברויך ארויס קומען א קינד וואס וועט נאך
באלייכטן די אויגן פון אידישע קינדער ,און וועט די גרויסע פלא וואס האט פאסירט ,אז ממש
נאך זיין א גרויסע פועל ישועות און מושיען של די רגע פון זיין הסתלקות האט זיך צעבראכן איין
ישראל" ,און דאן האט דער זיידע געהייסן ,מען זאל פיס פונעם טיש אין שטוב ווי דער צדיק איז געלעגן,
פארן קיין קאזניץ צום הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע, אויך צוויי זייגער'ס אויפן וואנט פון זיין שטוב ,האבן
און ער וועט געבן א קמיע און איר וועט בקרוב זיך יענע רגע אפ געשטעלט ,און מען האט די צוויי
געהאלפן ווערן. זייגער'ס קיינמאל מער נישט געקענט פאריכטען.
זענען זיי טאקע אריבער קיין קאזניץ ,און אזוי נסתלק לגנזי מרומים מוצאי שבת קודש
ווי דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט געזען פרשת נצבים וילך א' דסליחות כ"ו אלול בשנת
דעם בריוו פון רבי פישל מסטריקוב זי"ע ,האט ער תרל"ט ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט
זיי געגעבען א קמיע און געזאגט בזה"ל" ,הביטו זיכלין.
וראו נא איך פקוחות עיניו של הסבא קדישא
מסטריקוב ורואה בכל דבר" ,און דער קאזניצער זכותו הגדול יגן עלינו
מגיד האט צו געלייגט די ווערטער "אמת ,אמת, ועל כל ישראל אמן.
בצדק דיבר הס"ק מסטריקוב ,מחלציכם יצא בן
שיאיר את העולם" ,און טאקע נישט לאנג נאכדעם
איז צו זיי געבוירן געווארן דער גרויסער צדיק מעשיות
וקדוש הרה"ק רבי שמואל אבא מזכילין זי"ע.
••• ווערט דערציילט ,אז די עלטערן פונעם צדיק
ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק וקדוש הרה"ק רבי זעליג זי"ע און די רעבעצין מרת יוטל
איז געווען נאר 8יאר אלט ,איז ער איינמאל מיט ע"ה ,האבן פאר יארן נישט זוכה געווען צו קיין
געפארן מיטן טאטן צום זיידן דער הייליגער צדיק זש"ק ,און ליידער האבן די דאקטוירים פאר
רבי פישל מסטריקוב זי"ע ,און ווען זיי זענען אן געזאגט ,אז די רעבעצין האט נישט קיין וועג פון
געקומען צום זיידן ,האט דער זיידע דאן געהאלטן האבן בדרך הבטע קיין קינדער ,און נאך יארן האט
אינמיטן דאווענען שמונה עשרה. דער צדיק רבי זעליג געזאגט פאר זיין רעבעצין ,אז
ער וויל זייער אויף שטעלן דורות ,און דערפאר וויל
האט דער טאטע נישט געוואלט שטערן דעם ער זיך גט'ן און חתונה האבן מיט א אנדערע פרוי,
זיידן פון דאווענען ,איז ער געבליבן ווארטן די רעבעצין האט נישט געוואלט דאס טון ,וויבאלד
אינדרויסן פון שטוב ,אבער דער קינד שמואל אבא זי האט געפילט פאר א זכי' צו זיין חתונה געהאט
איז יא אריין אין שטוב ,און איז צו געגאנגען צום צו אזא צדיק וקדוש.
זיידן בטראכטן ווי אזוי ער דאווענט.
דאן האט די מאמע געזאגט פאר איר מאן ,אז
אבער גלייך קומט דער קינד ארויס צו לויפן אויב ער איז מסכים צו גיין צום זיידן הרה"ק רבי
צום טאטן און זאגט ,טאטע דער זיידע האט אינזין פישל מסטריקוב זי"ע ,און וואס דער צדיק וועט
די און די כוונה ביים דאווענען שמונה עשרה ,דער הייסן טון וועט זי אויך מסכים זיין ,זענען די צוויי
טאטע האט זיך בשעת מעשה נישט וויסענדיג געפארן צום צדיק רבי פישל זי"ע ,ווען זיי זענען
געמאכט פון די ווערטער ,וויבאלד ער איז נאך דאן אנגעקומען צום זיידן ,און די רעבעצין האט
געווען א קליין קינד ,און די טאטע האט נאך דאן פארגעלייגט וואס דער מאן וויל טון ,און וואס די
נישט געוויסט דאס גדלות און קדושה מיט וואס דאקטורים זאגן.
דער קינד האט זיך שוין דאן געפירט ,און נישט
געוויסט אז פארן קינד איז שוין דאן נתגלה געווארן האט דער הייליגער זיידע רבי פישל זי"ע
די סודות התפילה. געזאגט" ,זעליג ווי אזוי ווילסטו אפילו אזאנס טון,
57
אבער דאן האט דער גאון רבי עקיבא איגר זיך אבער ווען דער זיידע רבי פישל האט
אנגעריפן ,מען זאגט דאך אז דא אין שטאט געפינט געענדיגט דאווענען ,איז ער ארויס געקומען און
זיך א עילוי מלויביטש ,איז ווי איז דער גאון ,דאן זיך גאר שטארק משתעשע געווען מיטן אייניקעל
האט דער צדיק שוין נישט געהאט קיין ברירה ,און שמואל אבא און ארויס געוויזן א גרויסע חביבות.
ער האט פארן גאון רבי עקיבא איגר פאר
ענטפערט דעם קשיא ,און דער גאון רבי עקיבא און דאן האט דער זיידע געזאגט פארן
איגר איז ממש ארויס פון התפעלות פון דעם אייניקעל" ,איך וועל דיר זאגן עפעס וואס וועט דיר
גאונות און חריפות פון דעם גאון רבי שמואל אבא, צינוץ קומען דיין גאנץ לעבן ,נישט אלעס וואס מען
און דער גאון רבי עקיבא איגר האט זיך אנגעריפן, זעהט ברויך מען מגלה זיין פאר אנדערע" ,אזוי ווי
"וויסן זאלט איר ,אז דאס נאמען עילוי מלויביטש דער טאטע האט דאס געהערט ,האט ער דאן געזען
איז גאר שיין פאר דעם גאון ,און דער איז א יקר דאס גדלות פון זיין זון ,אז אפילו זייענדיג אזוי
המציאות". קליין ,האט ער שוין פארשטאנען צו די הייליגע
סודות התפלה.
ווערט דערציילט ,אז דאן ווען דער גאון רבי •••
עקיבא איגר זי"ע איז נאך געווען אין שטאט ,איז ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי
אנגעקומען א גאר שווערע שאלה צום גאון ,און שמואל אבא זי"ע האט נאך געוואוינט אין שטאט
דער גאון האט זיצענדיג אויפן וואגן געשריבן א לויביטש ,איז איינמאל דורך געפארן די שטאט
גאר שטארקע תשובה אויף די שאלה ,אבער דאן דער גרויסער גאון הדור הגה"ק רבי עקיבא איגר
האט דער גאון געזאגט פארן צדיק רבי שמואל זי"ע ,און די שטאט מענטשן האבן זייער געבעטן
אבא ,אז וויבאלד ער האט דעם תשובה געשריבן דעם גאון ,אז ער זאל אריין קומען צו זיי אין שטאט
אזוי שטייענדיג אויפן וועג ארויס ,בעט ער אים אז פאר א שטיק צייט ,און די גאנצע שטאט איז ארויס
ער זאל די תשובה דורך טון ,און מאכן זיכער אז עס מקבל פנים זיין דעם גאון הדור ,ובתוכם איז געווען
איז ריכטיג ,דאס איז געווען דאס געוואלדיגע דער צדיק רבי שמואל אבא זי"ע.
חביבות וואס דער צדיק האט באקומען פונעם
גרויסן גאון נאך זייענדיג גאר יונג ,און זייענדיג ווען יעדער איז דורך דעם גאון רבי עקיבא
דאס ערשטע מאל וואס דער גאון רבי עקיבא איגר איגר און געגעבן שלום ,האט זיך דער גאון
זאל אים האבן געזען. אפגעשטעלט ביים צדיק רבי שמואל אבא ,און
••• געפרעגט די שטאט מענטשן ,ווער איז דער
עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק האט יונגערמאן ,האט מען געזאגט פארן גאון רבי עקיבא
געוואוינט ביים שווער אין שטאט באדזאנוב ,האט איגר ,אז דאס איז דער עילוי מלויביטש ,דער גאון
ליידער דער שווער פארלוירען זיין פרנסה ,און ער האט דאן געגעבן שלום פארן צדיק רבי שמואל
האט מער נישט געקענט אויס האלטן דעם אבא מיט א געוואלדיגע חביבות.
איידעם ,האט דער שווער געהאט א שוועסטער
הצדקת מרת ביילא ע"ה ,וואס איז געווען א גרויסע דאן ווען דער גאון רבי עקיבא איגר איז אריין
צדקת און רייכע פרוי ,און הערענדיג פון די מצב ביי אין שטוב ,האט ער גלייך ארויס גענומען כמנהגו
איר ברודער אין שטוב ,האט זי זיך פאר גענומען זיין גמרא און זיך גלייך געזעצט לערנען ,און בתוך
אריין צו נעמען דעם איידעם ביי זיך אין שטוב ,און הדברים האט דער גאון געפרעגט אפאר גאר
אויס האלטן מיט אלעם כדי ער זאל קענען ווייטער שווער קשיות ,און יעדער פון די גדולים דארט אין
עוסק זיין בתורה. שטאט האבן פראבירט צו ענטפערן א תירוץ.
דער צדיק האט טאקע מסכים געווען ,און ער אבער עס האט זיך געמאכט איין גאר שווערע
האט זיך דאן אריבער געצויגען וואוינען אין שטאט קשיא ,וואס קיינער האט נישט געקענט ענטפערן,
זיכלין ביים שוועסטער פונעם שווער ,דערציילט אבער פארן גאון רבי שמואל אבא איז גלייך איין
מען ,אז די שוועסטער האט געהאט א זון רבי געפאלן א גאר גוטע תירוץ ,אבער ער האט מיט זיין
ישראל הירש ע"ה וואס האט ליידער געהאט א גרויס עניוות נישט געוואלט אריין רעדן.
58
די מקורבים האבן טאקע מיט שווערקייטן גרויסע צרה אין שטוב ,עס האט זיך ביי דעם זון
פארשאפט דעם ספר ,אבער דער צדיק האט גלייך נישט געהאלטן קיין קינדער ,ביים ברית זענען די
געזען ,אז עס פיעלט אפאר בלעטער פונעם ספר, קינדער ליידער נפטר געווארן ,און די צדקת האט
אבער לפלא האט דער צדיק איבער געשריבן די געהאט גרויס צער פון דעם.
פאר בלעטער ווארט ביי ווארט ווי אזוי עס איז
געשטאנען ,און שפעטער האט מען געטראפן נאך און ממש דאן ווען דער צדיק איז אריבער
אזא ספר וואס האט געהאט אלע בלעטער ,און מען געקומען קיין זיכלין ,איז צו דעם זון רבי ישראל
האט געזען אז עס האט נישט געפעילט אפילו איין הירש געבוירן געווארן א קינד ,און די נאכט פונעם
אות אינעם ספר וואס דער צדיק האט אליין וואכט נאכט האט מען געזען אויפן קינד אז ער איז
געשריבן. ממש נוטה למות ,און עס איז געווארן א גרויסע
••• רעש אין שטוב ,און די מאמע די צדקת מרת ביילא
איין יאר יו"ט סוכות ,ווען דער צדיק האט שוין איז אריין געלאפן צום צדיק רבי שמואל אבא אין
געוואוינט אין שטאט זיכלין ,האט פאסירט ,אז מען שטוב ,און מזכיר געווען דאס קינד.
האט שטארק פראבירט צו האבן פיש לכבוד יו"ט,
וואס ווי באקאנט האט דער צדיק גאר שטארק אזוי ווי דער צדיק האט געהערט וואס עס
קומט פאר ,איז ער גלייך ארויס געלאפן צום שטוב
מקפיד געווען צו האבן פיש אויף שבת קודש און
יו"ט ,אבער די לעצטע שעות בעפאר יו"ט ,האט פונעם יולדות ,און אזוי ווי דער צדיק איז
דער פיש סוחר אויס געשפילט די שטאט ,און מען אנגעקומען צום שטוב ,האט ער ארויף געלייגט
זיינע הייליגע הענט אויפן מזוזה פונעם שטוב.
האט זיך דערזעהן אן פיש אויף יו"ט ,דער צדיק
האט געהאט גרויסע צער פון דעם ,אבער בלית
און אזוי איז דער צדיק געשטאנען פאר בערך
ברירה האט מען זיך געמיזט גרייטן צום יו"ט אן פופצן מינוט אין א געוואלדיגע דביקות ,און דאן
קיין פיש. האט זיך דער צדיק אן געריפן ,בעזהשי"ת וועט זיין
גוט.
סוכות ביינאכט נאכן וואשן און טועם זיין פון
די מוצא ,האט דער צדיק אנגעהויבן זאגן תורה לפלא איז פארן קינד גלייך בעסער געווארן,
אויפן ענין פון די גרויסקייט פון עסן פיש יו"ט ,און און מען האט געמאכט דעם ברית בשעה טובה
דער צדיק האט גאר לאנג גערעדט בדרך הנגלה ומוצלחת ,און דער קינד איז געווען געזונט און
והנסתר די גדלות און קדושה און די גרויסע זאכן שטארק און געבליבן לעבן.
וואס מען טוט מיטן עסן פיש יו"ט.
פארשטייט זיך אז דאס האט פארשפרייט דעם
עס איז געווען פאר די חסידים א גרויסע גרויסן כח פונעם צדיק אין די גאנצע שטאט ,און
וואונדער ,אבער גלייך נאכדעם וואס דער צדיק פון דאן זענען הונדערטער אידן געקומען זיך
האט געענדיגט די דברי תורה ,האט ער געזאגט מזכיר זיין ביים צדיק און געזען ישועות ממש חוץ
מיט א שמחה און צהלות פנים" ,יהי רצון כאילו לדרך הטבע ,און ער האט דאן אנגעהויבן פירן זיין
שעשינו התיקונים במאמר הזה ,ממש כאילו אכלנו רבנות אין שטאט זיכלין ,און מען האט אים דאן
דגים בעצמם" ,און ער האט געבעטן אביסל אנגעהויבן ריפן "דער זיכלינער רבי".
ברוינפען ,און ער האט געטרינקען לחיים כאילו ער •••
האט ממש געגעסן פיש ,מי לנו בסוד קדושים. צו פארשטיין דעם געוואלדיגע זכרון וואס דער
••• צדיק האט געהאט ,איז ראוי צו דערציילן די
דער צדיק וקדוש האט געהאט א מנהג ,אז ער מעשה ,ווי באוויסט איז דער צדיק געווען א בקי
איז יעדן טאג ארויס אינדרויסן פון שטאט מאכן בתורת הנסתר און קבלה ,און איינמאל וואוינענדיג
התבודדות ,וואס דאן האט דער צדיק עוסק געווען אין שטאט זיכלין ,האט זיך דער צדיק דערמאנט פון
אין גאר געהויבענע זאכן ,דארט ווי דער צדיק א ספר קבלה וואס ער האט געלערנט מיט 20יאר
פלעגט יעדן טאג גיין ,האט געוואוינט א גוי א פריץ צוריק ,און דער צדיק האט זייער געוואלט האבן
וואס איז געווען דער פארוואלטער אויף א גאר דעם ספר.
59
גרויסע כח האט איבער געדרייט דעם דרך הטבע גרויסע פאלאץ ,האבן זיינע באדינער'ס און אויך
און אויס געהיילט די טאכטער. זיין איינציגסטע טאכטער אפ געמאכט ,אז דעם
••• קומענדיגע טאג ווען דער צדיק וועט קומען מאכן
דערציילט איינע פון די חסידים פונעם צדיק התבודדות דארט ,וועלן זיי ח"ו אן רייצן די הינט
מזיכלין ,אז דאס עבודה פונעם צדיק יום הקדוש קעגן דעם צדיק.
איז געווען ממש עד כלות הנפש ,צענדליגע מאל
האט זיך געקענט מאכן ,אז אידן זענען ממש כך הוה יענעם טאג זענען די באדינער'ס
צעזאם געפאלן פון גרויס פחד פון די קולות וואס געשטאנען גרייט מיט די הינט און געווארט אויפן
דער צדיק האט געשריגן ביים דאווענען ,דאס צדיק ,דארט האט אויך געוואוינט א איד וואס האט
עבודה פארן עמוד האט דער צדיק אליין געהאט א פעלד געדינגען פון דעם פריץ ,און ווען
געדאווענט גאנץ יום הקדוש ,און גאר אסאך מאל ער האט געזען ווי די גוים שטייען מיט די הינט ,און
האט דער צדיק געענדיגט די עבודה כמעט ביי זיי האבן אים דערציילט וואס זיי ווילן טון ,איז דער
חצות לילה ,און נאר דאן האבן די חסידים אויס איד קעגן געלאפן דעם צדיק ,און דערציילט וואס
געפאסט. די גוים ווילן טון ,אבער דער צדיק איז געווען אין
אזא דביקות און התלהבות דקדושה ,אז ער האט
איין יום הקדוש איז דער צדיק אריין געקומען אפילו נישט געהערט וואס דער איד זאגט אים.
אין ביהמ"ד גאר פרי בעפארן דאווענען ,און דארט
איז געשטאנען א גאר פשוטע אידל מיט זיין קינד, אזוי ווי דער צדיק איז אנגעקומען אויף זיין
און זיי האבן געזאגט תהילים מיט א געוואלדיגע פלאץ ,האבן די גוים ארויס געשיקט די הינט קעגן
תמימות ,אינמיטן האט זיך דער איד צעשריגן דעם צדיק ,אבער לפלא אזוי ווי די הינט זענען
מקירות לבו די וועטער "אוי ג-ט" ,דער קינד האט נאנט געקומען צום צדיק ,האבן זיי זיך מיט א
דאן געפרעגט דעם טאטן" ,טאטע ווי איז ג-ט" ,ווען ווילדקייט אויס געדרייט צו די גוים ,און ארויף
דער צדיק האט געהערט די פראגע פונעם קינד, געשפרינגען אויף זיי און זיי ממש כמעט
האט זיך דער צדיק אפ געשטעלט ווארטענדיג דער'הרג'ט ,אויך דעם טאכטער פונעם פריץ האבן
אויפן ענטפער פונעם טאטן צום קינד. די הינט כמעט דער'הרג'ט ,און אזוי ווי דער פריץ
קומט אהיים און דערזעהט וואס דא גייט פאר,
הערט דער צדיק ,ווי דער טאטע זאגט פאר האט אים דער איד דערציילט וואס דא איז פאר
זיין קינד די ווערטער" ,נאריש קינד ,די ווייסט נישט געקומען מיטן צדיק.
ווי ג-ט איז ,ג-ט איז אומעטים ,אפילו ביי אונז אין
שטאהל איז אויך ג-ט" ,אזוי ווי דער צדיק האט דער פריץ האט גלייך פארשטאנען וואס דא
געהערט דעם ענטפער פונעם טאטן ,איז דער איז געשעהן ,און ער איז גלייך אריבער צום צדיק
צדיק ארויף אויפן ארון הקדוש און אנגעהויבן און געפאלן צו די פיס ,אז ער האט גארנישט
זייער וויינען מיט בכיות נוראות און געזאגט, געהאט מיט דעם ,נאר די גוים האבן דאס אלעס
"רבוש"ע ,אונז פלאגן זיך יעדע רגע צו פארשטיין געטון ווען ער איז נישט געווען אין זיין שטוב ,און
דיין מציאות בפשטות און גלייבן אז לית אתר פנוי ער האט געבעטן דעם צדיק ,אז כאטש זיין בת
מיניה ,און דא האסטו א פשוטע אידל וואס ווייסט יחידה זאל בלייבן לעבן.
דאס קלאר מיט א תמימות ,און גלייבט באמת ,אז
אפילו אין זיין שטאהל ווי די בהמות פאשענען, האט דער צדיק געהייסן אז ער זאל פרעגן
דארט איז אויך דא דער גרויסער באשעפער". פונעם טאכטער ,אויב זי נעמט זיך פאר ,אז זי וועט
••• מער קיינמאל נישט טשעפען קיין איד ,און אזוי ווי
דער צדיק וקדוש האט זייער מקפיד געווען צו זי האט דאס צו געזאגט ,איז זי אינגאנצן געזונט
מאכן קידוש לבנה מוצאי יום הקדוש בעפאר ער געווארן ,און די אנדערע גוים האבן געכאפט א
האט אויס געפאסט ,איין יאר מוצאי יום הקדוש פגירה ,און דאס איז געווען קעגן וואס די
איז געגאנגען א גאר שטארקע רעגן אינדרויסן ,און דאקטורים האבן געזאגט פארן פריץ ,אז זי וועט
עס האט נישט אויס געזען במציאות אז מען זאל דאס נישט דורך לעבן ,אבער דער צדיק מיט זיין
60
נאך פורים איז דער רבי יוחנן געווען געזונט כאחד קענען מאכן קידוש לבנה ,אבער דאן האט דער
אדם ,און ער האט מאריך ימים געווען נאך 20יאר צדיק צוזאמען גענומען דעם גאנצן עולם און
נאכדעם ,ווייל דער צדיק האט מיט זיין גרויסע ארויס אויפן גאס ,און ער האט זיך אנגעריפן פארן
כוח ,האט איבער געדרייט דעם דרך הטבע און גבאי בזה"ל" ,אמור שיעמוד הגשם מלירד ותראה
באוויזן דעם מופת פון בורא רפיאות ממש. הלבנה" ,לפלא יענע רגע האט אויף געהערט
••• רעגענען ,און עס איז ארויס געקומען א הערליכע
חסידים דערציילן די גרויסע עבודה וואס דער לבנה ,און תיכף ווען דער צדיק האט געענדיגט
צדיק האט אפ געראכטן שביעי של פסח ,ביים זאגן מאכן קידוש לבנה ,האט זיך צוריק גענומען גיסן.
די שירה האט דער צדיק ממש געברענט ,אז די •••
חסידים האבן ממש געשפירט ווי מען גייט יעצט הרה"ח רבי ישראל סופר סת"ם מקאליש ע"ה
דורך דעם ים ,אויך איז געווען מפורסם ביי חסידי האט דערציילט ,אז איין יאר די ערשטע נאכט
זיכלין ,אז דער צדיק האט שביעי של פסח משפיע סוכות ,האט גאר שטארק גערעגנט ,און מען האט
געווען פרנסה און עשירות פאר זיינע חסידים מיט נישט געגלייבט אז מען וועט נאך קענען מקיים זיין
א געוואלדיגע שפע. די מצות סוכה ביינאכט ,אבער דאן האט דער צדיק
מזכילין גענומען זיין סידור האריז"ל און געשפאנט
הרה"ח רבי אברהם יצחק מליפנא ע"ה האט צום סוכה ,און דאן האט דער צדיק געזאגט פארן
דערציילט ,אז איין שביעי של פסח נאכן טיש ,איז חסיד רבי ישראל בזה"ל" ,ישראל ,זאג פארן רעגן אז
ער געזעצן אין ביהמ"ד און געלערנט ,אינמיטן עס זאל אויף הערן".
קומט אריין דער צדיק וקדוש רבי שמואל אבא
מזיכלין זי"ע און זאגט אים בזה"ל" ,אברהם יצחק דער רבי ישראל האט נישט גלייך געענטפערט
די ברויכסט ביזת הים" ,דער אברהם יצחק האט זייענדיג אין גרויס פחד פונעם צדיק ,אבער דאן
געזאגט פארן רבין "הלואי רבי הלואי" ,לפלא נאך האט רבי ישראל געזאגט די ווערטער" ,די רבי האט
פסח האט דער חסיד אנגעהויבן טון מסחר ,און ער געהייסן עס זאל אויפהערן רעגענען" ,לפלא יענע
האט מצליח געווען גאר שטארק ,ביז ער איז סעקונדע האט זיך די רעגן אפגעשטעלט ,און די
געווארן א עושר אדיר ,אלעס מיטן ברכה פונעם גאנצע יו"ט סוכות האט מער נישט גערעגנט.
צדיק וקדוש. •••
••• הרה"ח רבי יוחנן מוולאצלאוועק בעל מחבר
די מקורבים דערציילן דאס גדלות פונעם צדיק קול יבשר ז"ל האט דערציילט ,אז איין יאר איז ער
לגבי געלט ,ער האט ממש נישט געוויסט קיין צורת געווען ביים צדיק מזכילין אויף יו"ט פורים ,און ווי
המטבע און ביי דעם צדיק האט קיין געלט בכלל באוויסט איז די עבודה ביום הפורים געווען גאר
נישט געהאט קיין שוויות ,אבער לפלא האט ער געהויבען ביים צדיק ,דער רבי יוחנן האט דאן זייער
געהאט אן הקפדה אויף קופערנע מטבעות וואס געליטן מיט א געפערליכע מחלה אויף די לינגען,
ער האט קיינמאל נישט צו גערירט דערצו ,און ווען ביים טיש פורים צופרי האט דער צדיק אנגעגאסן
א איד האט געגעבן געלט אלס א פדיון ,האט דער א גרויסע גלאז ברוינפען ,און ער האט דאס געגעבן
צדיק נאר מיט א שמעק געבן געוויסט אויב עס איז פאר רבי יוחנן ,און געהייסן אז ער זאל דאס גאנצע
כשר געלט. אויסטרינקען.
דער רבי יוחנן האט נישט געוויסט וואס צו
גאר אסאך געלט האט דער צדיק אפילו נישט טון ,ווייל ברוינפען אליין און נאך אזא גרויסע סכום
צו גערירט דערצו ,נאר ער האט געהייסן מען זאל איז דאך ממש א סכנה פאר זיין מחלה ,אבער די רבי
עס מבער זיין ,אבער לפלא מיט די אלע גרויסע
האט נישט נאך געלאזט ,און בלית ברירה האט דער
געלטער וואס דער צדיק האט כסדר באקומען פון רבי יוחנן אויסגעטרינקען דעם גאנצן גלאז
אידן ,האט אבער ביים צדיק אין שטוב געהערשט בנשימה אחת.
א שרעקליכע דחקות ,ווייל דער צדיק האט כמעט
גארנישט גענומען פאר זיך ,נאר האט אוועק לפלא גלייך נאכדעם האט ער ממש געשפירט
געטיילט אלעס פאר צדקה. ווי עס ווערט אים שוין בעסער אויפן לינגען ,און
61
א פריץ וואס האט נישט ווייט פון דעם שטעטל א •••
פעלד ,ווי עס וואקסט גאר שיינע הדסים ,האט ער ווען דער הייליגען צדיק מזיכלין זי"ע האט נאך
צו געזאגט פארן רבין ,אז גלייך נאך יום הקדוש געוואוינט אין שטאט אוזערקוב ,איז געווען דארט
וועט ער אליין אריבער פארן און ברענגען פארן א איד א חסיד פונעם רבין ,און ער פלעגט יעדע
רבין שיינע הדסים לכבוד סוכות ,און די רבי האט וואך שיקן א באטל וויין פארן צדיק לכבוד שבת
גאר שטארק הנאה געהאט דערפון. קודש ,איין וואך האבן די מתנגדים אין שטאט
געוואלט חוזק מאכן פונעם צדיק ,זענען זיי
אבער ווען דער גביר איז אנגעקומען צום געגאנגען צום משרת פון דעם איד ,און האבן אים
פריץ ,האט אים דער פריץ מבשר געווען די בשורה משכנע געווען ,אז ער זאל רח"ל שיקן א באטל וויין
לא טוב ,אז ער האט שוין דאס גאנצע הדסים פארן צדיק וואס איז יין נסך ,און אזוי האבן זיי
פארקויפט פאר א אנדערן ,און עס איז נישט געוואלט חוזק מאכן פונעם צדיק.
געבליבן גארנישט ,און ווען דער פריץ האט געזען
די צובראכענקייט פונעם גביר ,אז ער וועט נישט ערב שבת קודש האט דער משרת מקיים
קענען דערפילן די פארלאנג פון זיין רבין ,האט ער געווען וואס די מתנגדים האבן געבעטן ,און ער
אים געזאגט ,אז דא נישט ווייט וואוינט א אנדערע האט איבער געגעבן א באטל יין נסך פארן גבאי ,און
פריץ ,וואס האט אויך א שיינע פעלד מיט הדסים, איינע פון די מתנגדים איז פרייטאג ביינאכט
און דער פריץ האט אריבער געשיקט זיין משרת ,אז געגאנגען ,און זיך געשטעלט ביים פענסטער
ער זאל ברענגען פארן גביר א בינטל הדסים פון פונעם ביהמ"ד ,כדי ער זאל הערן ווי דער צדיק
יענעם פריץ. מאכט קידוש אויף יין נסך ,אבער לפלא אזוי ווי מען
האט אנגעגאסן דעם כוס צו קידוש ,און די רבי האט
און טאקע נישט לאנג נאכדעם איז דער משרת גענומען דעם כוס אין די האנט ,האט זיך דער כוס
צוריק געקומען מיט גאר שיינע הדסים ,און דער אנגעהויבן ווארפן ,און דער צדיק איז גלייך צו
גביר האט גענומען א שליח וואס זאל דאס תיכף געלאפן אינדערזייט און אויסגעגאסן דעם גאנצן
אריבער טראגן צום רבין ,אבער לפלא אזוי ווי דער וויין ,און געהייסן מען זאל ברענגען אנדערע וויין
צדיק האט גענומען די הדסים אין די האנט און א און א אנדערע כוס.
קוק געגעבן דעראויף האט ער געזאגט" ,איך וועל
אויף די הדסים נישט מאכן קיין ברכה ,ווייל איך זעה ווי נאר דער מתנגד האט דאס געהערט ,איז
אויף דעם א צורת שתי וערב רח"ל" ,און דער צדיק אויף אים געפאלן א שרעקליכע פחד זעענדיג דעם
האט תיכף געהייסן מען זאל די הדסים מבער זיין. רוח הקודש פונעם צדיק ,און ער האט זיך אויס
געדרייט און געוואלט אנטלויפן ,אבער ער האט
דער גביר הערענדיג פון זיין משרת די גאנצע נישט געכאפט אז ער שטייט הויעך אויף עפעס
מעשה ,האט ער געהאט גרויס עגמת נפש דערפון, ביים פענסטער ,און ער איז אראפ געפאלן און זיך
אבער האט גלייך פארשטאנען אז דער צדיק מיט גוט צע'מזיק'ט ,און ער האט אנגעהויבן שרייען פון
זיינע הייליגע אויגן ווייסט גאר גוט וואס ער זאגט, גרויס ווייטאג ,און ווען דער גאנצער עולם איז
און דעם ערשטן טאג חוה"מ איז דער גביר אריבער ארויס געלאפן און געזען דעם איד ליגן אויף דער
געפארן צו יענעם פריץ ,און לפלא האט ער געזען, ערד ,האט ער דערציילט די גאנצע מעשה וואס זיי
אז די הדסים זענען געוואקסן אין א גוישע בית האבן דא געוואלט אפטון פארן צדיק ,דאן האבן
הקברות ,וואס דארט זענען געלעגן אויף די קברים שוין די חסידים פארשטאנען וואס דא איז פאר
שתי וערב'ס ,און דאן האט ער פארשטאנען די געקומען.
הייליגע אויגן פון דעם צדיק ,אז נאר מיטן קוקען •••
אויף די הדסים ,האט דער צדיק גלייך מרגיש איין יאר איז ביים צדיק אין שטאט זיכלין נישט
געווען די טמאה. געווען צו באקומען שיינע הדסים פאר די מצות
••• לולב ,און דער צדיק האט געהאט דערפון גרויס
מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק צער ,איז דארט געווען א איד א גביר הרה"ח רבי
מזיכלין זי"ע געפארן מבקר חולה זיין איינע פון די יצחק זשעפקאוויץ ע"ה ,און ער האט געוויסט פון
62
אויף געקומען מיט א פלאן ,אז ער וועט מכבד זיין צדיקי הדור ,און יענער צדיק האט דעם רבין גאר
דעם רבין מיט סנדקאות ,און מען וועט די סעודת שטארק מכבד געווען ,און דארט צווישן די חסידים
ברית פארציען ביז שפעט ,וואס ווי דער מנהג ביים איז געווען אפאר נארישע אידן וואס האבן נישט
רבין איז געווען ,אז ער איז נישט געפארן אויפן וועג אויס געהאלטן ,אז זייער רבי איז אזוי מכבד דעם
נאך חצות ערב שבת קודש ,און אזוי וועט די רבי רבין ,האבן זיי געטון מעשה אשר לא יעשו ,און זיי
בלית ברירה מיזן בלייבן ביי זיי אויף שבת. זענען ארויס צום בעל עגלה פונעם רבין ,און זיי
האבן דעם בעל עגלה גאר שטארק אנגעטרינקען,
דער גביר איז געפארן קיין זיכלין ,און האט ביז ער איז געווארן ממש שיכור ,און דאן האבן זיי
טאקע מכבד געווען דעם רבין מיט סנדקאות ,און שוואך געמאכט די רעדער פון די וואגן ,אז כדי ח"ו
ווי זיין מנהג האט דער צדיק קיינמאל נישט אפ ווען דער צדיק הייבט אן פארן וועט דאס גאנצע
געזאגט קיין מצוה ,אבער דער צדיק האט זיך אויס וואגן צעפאלן.
גענומען מיטן גביר ,אז ער וועט מיזן ארויס פארן
פון שטאט גענוג צייטליך צו זיין צוריק ביי זיך אין לפלא אזוי ווי דער צדיק איז ארויס געקומען,
שטאט אויף שבת קודש ,דער גביר האט דאס צו און ארויף געלייגט דאס ערשטע טריט אויפן וואגן,
געזאגט פארן רבין ,אבער האט געטראכט ,אז מען האט זיך דער צדיק אן געריפן ,מיט דעם וואגן וועל
וועט שוין אויף קומען מיט א פלאן פרייטאג ווי איך נישט פארן ,און דער צדיק האט געהייסן מען
אזוי מען זאל דעם צדיק אפהאלטן ביי זיי אין זאל ברענגען א אנדערע פערד און וואגן ,אבער
שטאט. אזוי ווי דער צדיק האט אנגעהויבן פארן מיטן
אנדערן וואגן ,איז דער ערשטער בעל עגלה
דער צדיק איז טאקע געקומען קיין לאדזש געווארן אין כעס ,אז דא האט מען אים געלאזט
צום ברית ,און די חסידים זענען געגאנגען און האבן אזוי לאנג ווארטן ,און יעצט נעמט מען א אנדערע
צוריק גערוקט מיט צוויי שעה אלע זייגער'ס אין בעל עגלה.
שטוב ווי דער ברית האט געברויכט פארקומען ,און
אזוי האבן זיי געטראכט אז דער רבי וועט נישט האט ער אנגעהויבן נאכלויפן דעם רבין'ס
וויסן וויפיל די זייגער איז פונקטליך ,און מען וועט וואגן ,אבער יענע מינוט האבן זיך די רעדער פונעם
אזוי קענען אויספאפן דעם רבין ,די ברית איז וואגן צעטיילט ,און דער בעל עגלה איז אראפ
טאקע פאר געקומען ,און די רבי האט זייער געפאלן און זיך ביטער צעקלאפט ,דאן האבן אפילו
געיאגט דעם סעודת ברית ,די חסידים זענען צו די חסידים פונעם אנדערן רבין געזען ,אז דער צדיק
געגאנגען צום רבין און געוויזן אויפן זייגער און האט רוח הקודש ,און מיט זיינע הייליגע אויגן האט
געזאגט ,פארוואס יאגט די רבי אזוי דעם סעודה, ער דאס אלעס מרגיש געווען גלייך.
עס איז דאך נאך דא גענוג צייט אן צו קומען צוריק •••
אהיים בעפאר חצות. ווערט דערציילט א מעשה פלא ,וואס האט
פאסירט ביים הייליגען צדיק וקדוש רבי שמואל
דאן האט דער צדיק זיך אנגעריפן צו די אבא מזיכלין זי"ע ,ווי באוויסט האט דער צדיק
חסידים ,איר מיינט אז איר קענט מיך אויס נער'ן אייביג מקפיד געווען נישט צו זיין אין קיין שום
מיטן זייגער ,און דער צדיק האט גענומען זיינע שטאט אויף א שבת ,נאר האט אייביג געמאכט
הייליגע ציצות אין די האנט ,און ער האט זיי געזאגט זיכער צו זיין ביי זיך אין שטאט אויף א שבת,
פונקטליך וויפיל די זייגער האלט יעצט מיט די גרויסע שטעט זענען זיך געקומען בעטן אז דער
רגעים ממש ,פארשטייט זיך אז די חסידים זענען צדיק זאל קומען צו זיי אפרעכטן זיין הייליגע
ארויס פון התפעלות פון דעם מופת. עבודה שבת קודש ,אבער דער צדיק האט זיי אלע
אפ געזאגט.
אבער ווען דער צדיק האט געזען ווי די אלע
וואונדערן זיך אזוי ,פון ווי ער האט געוויסט וויפיל איין וואך האט זיך געמאכט ,אז איינע פון די
די זייגער איז פונקטליך ,האט דער צדיק גבירים פון שטאט לאדזש האט געהאט א קינד ,און
דערציילט פאר זיי פון ווי ער האט באקומען דעם די ברית האט געברויכט זיין פרייטאג ,איז דער גביר
63
דער צדיק אים מבשר אזא ביטערע בשורה ,אז ער מתנה ,אז ווען ער איז נאך געווען א קליין קינד פון
וועט מיזן דינען אין די מיליטער ,און מיט גרויסע 6יאר אלט אין שטאט לויביטש ,פלעגט איינמאל א
צעבראכענקייט איז דער בחור דאן געפארן קיין יאר קומען אין שטאט דער צדיק וקדוש רבי שמעון
לאדזש ,דארט האט ער אנגעטראפן איינע פון די מיערסלוב זי"ע אויף א שבת ,און דאן פלעגן די
גרויסע חסידים פונעם צדיק מזיכלין הרה"ח רבי קינדער פון שטאט גיין זאגן די ברכות פארן צדיק,
אברהם אזערקאווער ז"ל. און ער האט נאך געזאגט אמן.
ווען דער רבי אברהם האט געהערט די מעשה די לעצטע מאל וואס דער צדיק רבי שמעון
פונעם בחור ,האט ער גלייך פארשטאנען ,אז דא מיערסלוב זי"ע איז געווען ביי אונז אין שטאט
איז נישט פאר געקומען קיין פשוטע זאך ,האט ער לויביטש פאר א שבת ,נאכן זאגן די ברכות פארן
גע'עצה'ט פארן בחור ,אז ער זאל קומען מיט אים צדיק ,האט מיך דער צדיק צו געריפן און געזאגט,
קיין זיכלין צום אייניקעל דער צדיק רבי שמואל איך ווייס נישט אויב איך וועל נאכאמאל קומען צו
אבא זי"ע ,און ער זאל פארן צדיק פשוט דערציילן ענק אין שטאט ,דערפאר געב איך דיר א געזעגענוג
זיין צרה ,אז ער ברויך זיך שטעלן צו די מיליטער, מתנה וואס מען האט דאן געריפן "לעצט געלט" ,און
און ער וויל א ברכה אז ער זאל ניצל ווערן. דאן האט מיר דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב
זי"ע געגעבן דעם סוד ,אז ווען איך נעם מיינע ציצות
דער בחור האט געפאלגט דעם חסיד ,און איז אין די האנט און איך קוק אויף זיי ,ווייס איך די
מיט אים געפארן קיין זיכלין ,און דער בחור איז פונקטליכע צייט ווי דער זייגער האלט ,און נאך די
אריין צום צדיק ,און זיך אויס גערעדט זיין מעשה איז דער צדיק אהיים געפארן אויף שבת.
צובראכען הארץ ,אז ער ברויך זיך שטעלן צו די •••
מיליטער ,און ער האט געבעטן א ברכה פונעם עס איז געווען א בחור שמואל לייב פון שטאט
צדיק. ליטערמורסק ,וואס האט געהאט א מנהג טוב ,אז
ער פלעגט יעדן ערב שבת קודש אריבער פארן צום
דאן האט אים דער צדיק מזיכלין געפרעגט, שטאט סטריקוב ,און ער האט אן געצינדן ליכט
איז דא ביי ענק אין שטאט א חברה גמילות חסדים, ביים ציון הקדוש פונעם צדיק רבי פישל מסטריקוב
הכנסת כלה ,ביקור חולים ,האט דער בחור געזאגט זי"ע ,און ער איז שוין געבליבן אין שטאט סטריקוב
אז יא ,האט די רבי געפרעגט פונעם בחור ,ווי אזוי פאר שבת ,און נאך שבת איז ער אהיים געפארן ,און
האבן די אלע געלט צו געבן ,האט דער בחור דער בחור האט פאר א לאנגע צייט אן געהאלטן
געזאגט ,אז עס זענען דא גבאים אין שטאט וואס דעם מנהג.
גייען ארום יעדע וואך און נעמען צוזאם נדבות פון
אידן אין שטאט. איין טאג איז געקומען זיין צייט זיך צו שטעלן
צו די מיליטער ,און יענעם ערב שבת קודש ווען ער
דאן האט דער צדיק געזאגט פארן בחור ,בעט איז געפארן קיין סטריקוב ,האט ער געצינדן די
פון איינע פון די גבאים ,אז ער זאל דיך לאזן פאר ליכט און זייער געוויינט און מתפלל געווען ביים
אראפ וואכן ארום גיין מיט די פושקע צוזאמען צדיק ,אז ער זאל ניצל ווערן און נישט ברויכן דינען
נעמען געלט ,און דאן האט דער צדיק אויס געפירט אין די מיליטער ,און פון גרויס טרדת הדרך און פון
בזה"ל" ,ויהי קופסא תחת קופסא" ,און דער צדיק זיין געוויין ,איז דער בחור איין געשלאפן ביים ציון,
האט צו געלייגט די ווערטער "א ביקס פאר א און בחלומו זעהט ער דעם צדיק רבי פישל
ביקס" ,דער בחור האט אויס געפאלגט דעם רבין, מסטריקוב ,און דער צדיק זאגט אים בזה"ל" ,עס
און ווען ער האט זיך געשטעלט צו די מיליטער ,איז איז פארפאלן ,די מוסט גיין מיט א ביקס".
דער בחור ארויס פריי ממש חוץ לדרך הטבע ,און
דאן האט ער געזען דעם רוח הקודש פונעם צדיק, פארשטייט זיך ווען דער בחור האט זיך
אז אפילו ער האט בכלל נישט דערציילט דעם דערוועקט ,איז ער געווען שטארק צעטראגן ,דא
חלום ,האט דער צדיק געוויסט צו זאגן וועגן א קומט ער יעדע וואך און איז זיך מטריח פארן צדיק
"ביקס". צו צינדען ליכט ביי זיין ציון הקדוש ,און דא איז
64
געגעבן דעם פיש ממש כמעט פאר בחינם ,און זיי •••
האבן גענומען דעם פיש און ווייטער געגאנגען קיין איינמאל איז דער צדיק וקדוש געקומען צום
זיכלין צופיס. שטאט פאדעמביץ ,און ער איז דארט איין
געשטאנען אין שטוב פון הרה"ח רבי שמעון
אזוי קומענדיג נאנט צום שטאט זיכלין ,האבן וואלדמאן ע"ה ,וואס איז געווען פון די גרויסע
זיי געזען דעם משמש בקודש פונעם רבין ,ווי ער חסידים פונעם צדיק ,ווען דער צדיק איז
גייט ארום צעבראכן ,און ווען ער האט זיי דערזעהן אנגעקומען צום שטוב און ארויף געלייגט זיינע
האט ער זיך זייער געפרייט צו זיי ,און זיי ארויף הייליגע הענט אויף די מזוזה ,האט דער צדיק גלייך
גענומען אויף זיין וואגן און זיי געטראגן קיין זיכלין. געזאגט ,אז אין דעם שטוב וועט ער נישט אריין גיין,
ווייל ער איז מרגיש א ריח פון מינות אין דעם שטוב.
און דאן פרעגט דער משמש פון רבי הירש ליב,
וואס האסטו דארט אין דאן זאק ,זאגט דער ר' פארן חסיד איז דאס געווען א גרויסע פלא,
הירש ליב ,דאס איז א פיש וואס א סוחר האט ממש ווייל ער איז געווען א גאר ערליכער איד און
ארויף געצווינגען אויף אונז צו קויפן ,ווען דער קיינמאל נישט אריין געברענגט קיין ספרים
משמש האט דאס געהערט ,האט זיין פנים אויף חיצונים אין זיין שטוב ,אבער דער צדיק האט זיך
געלאכטן. געהאלטן ביי זיינס ,און בשום אופן נישט געוואלט
אריין גיין אין שטוב ,דער רבי שמואל איז אריין מיט
און דער משמש דערציילט פאר די צוויי די גבאים ,און מען האט אינטער זיכט דעם גאנצן
חסידים ,אז אין שטאט זיכלין איז שוין די לעצטע שטוב ,און לפלא האט מען צווישן די ספרים
פאר טאג נישט דא צו באקומען קיין פיש ,און די געטראפן א חימוש מיטן פירוש פון מענדלסאהן
רבי איז זייער בצער אז ער האט נישט קיין פיש שר"י.
אויף יו"ט ,דאן האבן די חסידים שוין פארשטאנען,
פארוואס דער סוחר האט זיי אזוי געמיטשעט צו אבער פארשטייט זיך אז דאס איז בטעות
קויפן דעם פיש ,אז מען האט זיי דא מן השמים אריין געקומען אין שטוב ,ווייל דער רבי שמואל
מזכה געווען צו ברענגען א פיש פארן רבין אויף איז געווען א מחבב ספרים ,און ער האט איינמאל
יו"ט. איין געקויפט א גרויסע סכום מיט ספרים ,און
בטעות איז דער ספר אויך מיט געקומען ,אבער
אבער לפלא אזוי ווי ר' הירש ליב קומט אריין דער צדיק מיט זיין גרויסע קדושה האט דאס גלייך
מיטן פיש צום רבין ,זאגט אים דער הייליגער צדיק מרגיש געווען ,און ערשט נאכדעם וואס מען האט
מזיכלין בזה"ל" ,הא ,הירש לייב ,איבער אפאר דעם ספר טמא ארויס געטראגן ,איז דער צדיק
גילדין האנדעלט מען זיך ,ארויס צו ראטעווען א אריין געקומען צו רבי שמואל אין שטוב.
נשמה פון א צדיק פון א גוי'ס האנט ארויס ,וואס •••
טוסטו ווען ער וויל דיך נישט פארקויפן פאר וויפיל הרה"ח רבי הירש ליב מפלאצק ז"ל וואס איז
די ווילסט". געווען א גרויסע חסיד פונעם רבין מזיכלין זי"ע,
האט דערציילט ,אז איינמאל איז ער געפארן מיט
דאן האט שוין דער חסיד הירש לייב גאר גוט נאך א חסיד אויף די צווייטע טעג שבועות צום
פארשטאנען וואס דא איז פאר געקומען ,און ביים רבין ,אויפן וועג האבן זיי געטראפן א פיש סוחר,
טיש ווען דער צדיק האט געגעסן דעם פיש האט וואס האט געהאט מיט זיך א גרויסע פיש ,און דער
ער געזאגט בזה"ל" ,הא הא א צדיק גדול ,נאך צוליב פיש סחור האט זיי אן געטראגן צו פארקויפן די
א קלייניגקייט האט ער געברויכט מגולגל ווערן אין פיש.
דעם פיש ,און יעצט ב"ה קען דער נשמה פונעם
צדיק ארויף גיין למקום מנוחתו" ,און דאס אלעס אבער זיי האבן דאך נישט געברויכט די פיש,
האט דער צדיק געזען ברוח קדושו ,און האט האבן זיי זיך פראבירט צו אפשאקלן פונעם סוחר,
געארבעט מיט זיינע מעשים און מתקן געווען א אבער דער סוחר האט נישט נאך געלאזט און
נשמה קדושה. אראפ געריקט די פרייז ,ביז דער סוחר האט זיי
65
רבי שמואל אבא מזיכלין זי"ע ,אז ער זאל קומען •••
באשיינען דעם חנוכת הבית ,פארשטייט זיך אז דערציילט מען א מעשה פון תחיית המתים
ווען דער עולם האט געהערט פון די חנוכת הבית וואס האט פאסירט ביי דעם צדיק רבי שמואל אבא
און אז דער גרויסער צדיק מזיכלין גייט קומען, מזיכלין זי"ע ,דער חסיד דער גביר רבי ליב
זענען זיך צוזאמען געלאפן טויזענטער חסידים קושמעראק ע"ה איז ליידער קראנק געווארן אויף
פון אלע שטעט ארום ,צו קומען נעמען א ברכה זיינע עלטערע יארן מיט די מחלה טיפוס רח"ל ,און
פונעם גרויסן צדיק. ער איז געווארן אין א שרעקליכע מצב אז ער האט
שוין נישט געקענט רעדן ,זיין ווייב וואס איז געווען
אין שטאט טומשוב וואס איז נישט ווייט יונגער פון אים איז געווען זייער צובראכן פון די
פונעם שטאט בערשזין ,האט דאן געוואוינט א איד מצב פון איר מאן ,איז זי גלייך געפארן קיין זיכלין
א חסיד און א בעל מלאכה וואס האט שווער צום צדיק און מזכיר געווען איר מאן.
געארבעט אויף פרנסה.
דער צדיק האט איר אויס געהערט ,און דאן
אבער ליידער איז דער איד קראנק געווארן האט ער איר געזאגט בזה"ל" ,וויין נישט ,ווייל דיין
מיט א מחלה ,און ער איז פארלעזירט געווארן מאן וועט נאך געזונט ווערן און די וועסט נאך האבן
אויפן גאנצן גוף רח"ל ,דאס איינציגסטע וואס ער קינדער פון אים" ,און דער צדיק האט אהין געגעבן
האט געקענט איז געווען רעדן ,און אזוי איז דער פאר די ווייב א סגולה וואס זי זאל לייגן אויפן קאפ
איד שוין ליידער געלעגן פאר 12יאר אן קיין פונעם חולה ,און ער וועט אי"ה האבן א רפואה
רפואה ,און פארשטייט זיך אז ער האט מער נישט שלימה ,די פרוי זייענדיג שטארק אין אמונת
געקענט ארבעטן און געברויכט צו קומען צו צדיקים ,איז גלייך אהיים געפארן צו איר מאן.
נדבות פון אידן ,און דער איד האט ליידער שוין
געהאט אפאר קינדער אין שידוכים ,אבער קיין ווען זי איז אנגעקומען אין שטוב ,האט שוין
געלט האט מען נישט געהאט א שידוך צו טון. ליידער געהאלטן די מצב ביי איר מאן ביי גסיסה,
די חברא קדישא זענען שוין געווען גרייט ביים
ווען דער איד דער חולה האט געהערט ,אז שטוב פון דעם גביר רבי ליב ,אבער די ווייב מיט
דער צדיק מזיכלין קומט קיין בערשזין ,האט ער איר גרויסע אמונת צדיקים האט געזאגט ,אז די רבי
זייער געבעטן אז מען זאל אים אויך טראגן צום האט געשיקט א סגולה וועט דאס זיכער ארבעטן,
צדיק ,ווייל ער וויל נעמען א ברכה פונעם צדיק ,און און ווען די חברא קדישא האבן געהערט ,אז דער
אויך וועט ער אפשר קענען נעמען א שיינע נדבה צדיק מזיכלין האט געשיקט א סגולה ,האבן זיי צו
פון דעם גביר רבי ליב. געלאזט די ווייב צום בעט.
די קינדער האבן זיך פראבירט צו טענה'נען אזוי ווי זי האט ארויף געלייגט דעם סגולה
מיטן טאטן ,אז ווי אזוי טראכט ער פון גיין ,ווען עס פונעם רבין אויפן קאפ פון איר מאן ,האט זיך דער
וועט דאך זיין א גרויסע עולם דארט ,און ער אין זיין מצב גלייך געטוישט און די מצב האט זיך געהאלט
מצב איז דאך נישט דא קיין וועג צו קענען שטיין און איין פארבעסערן ,ביז דער חולה איז ממש צו
צווישן אזא גרויסע עולם. זיך געקומען ,עס איז געווען א חידוש נפלא פאר
אלע ארום ,ווייל מען האט ממש געזען תחיית
אבער דער טאטע האט ממש מיט טרערן זיך המתים בפועל ,און אזוי ווי דער צדיק האט געזאגט,
געבעטן צו די קינדער ,אז ער וויל זייער גיין זעהן האט זי נאך געהאט אפאר קינדער מיטן איר מאן,
דעם צדיק ,און בלית ברירה האבן די קינדער ווייל צדיק גוזר והקב"ה מקיים.
געטראגן דעם טאטן מיט א וועגעלע קיין בערשזין, •••
און אזוי ווי די קינדער האבן געטראכט ,איז דארט איין טאג האט דער חסיד דער גביר אדיר
געווען אזא גרויסע גדערענג ,אז עס איז זיי אפילו הרה"ח רבי ליב קושמערק ע"ה ,געקויפט א גרויסע
נישט איינגעפאלן צו קענען טראגן דעם טאטן ביז נייע הויז נעבן דעם שטאט בערשזין ,און לכבוד
צום טיר. דעם חנוכת הבית האט ער געריפן דעם רבין הרה"ק
66
ווען דער צדיק רבי שמואל אבא זי"ע האט אבער זיי האבן געהערט פונעם עולם ,אז נאכן
געענדיגט די ווערטער ,האט ער דערלאנגט די סעודה פלאנט דער גביר ארויס צו טראגן דעם
הענט פארן חולה וואס איז געלעגן אויף דער ערד, צדיק צום גארטן פון זיין הויז ,צו ווייזן פארן צדיק
און געזאגט ,קום מיט מיר אינעם גארטן שפאצירן, דעם שיינע גארטן ,האבן די קינדער גענומען דעם
צום וואונדער פונעם גאנצן עולם ,האט זיך דער טאטן מיטן וועגעגלע ,און מען האט זיך געשטעלט
חולה אויף געשטעלט אויף די פיס און אנגעהויבן ממש ביים טיר פונעם הויז וואס פירט צום גארטן,
גיין כאחד אדם ,אבער דאן האט דער צדיק געהייסן, ווייל דארט איז נאכנישט געווען אזא שטיפעניש,
מען זאל דעם איד גלייך אוועק טראגן פון שטאט, און דארט האבן זיי צו געווארט ביז דער צדיק וועט
און דער צדיק מיט זיין גרויס עניוות איז אויך גלייך ארויסקומען.
אוועק געפארן פון שטאט ,נישט וועלענדיג מען
זאל מאכן א רעש פון זיין מופת ,און דער איד איז פון דאן האט דער חולה געבעטן פון זיינע קינדער,
דאן געווען געזונט כאחד אדם. אז מען זאל אים ארויס נעמען פונעם וועגעגלע,
און מען זאל אים אראפ לייגן אויף דער ערד ,ווייל
ליגענדיג דארט אויף דער ערד וועט דער עולם
רחמנות האבן אויף אים ,און מען וועט זיכער
אבאכט געבן אז מען זאל אים נישט ציטרעטן ,און
אזוי וועט ער אפשר קענען זיך מזכיר זיין ביים
צדיק.
טאקע נאך א שטיק צייט ,איז דער צדיק ארויס
געקומען אין גארטן ,און גלייך האט דער חולה
אנגעהויבן ביטערליך וויינען ,און ער האט געבעטן
אז דער צדיק זאל זיך מרחם זיין אויף אים ,ווייל שוין
12יאר וואס ער ליגט שוין אזוי פארלעזירט און קען
זיך רח"ל נישט באוועגן ,און אזוי האט דער איד
געוויינט מיט ביטערליכע טרערן צום צדיק.
פארן גביר האט דאס זייער געשטערט ,ווייל
ער האט נישט געוואלט דא מצער זיין דעם רבין
מיט די צרה פון דעם איד ,האט ער תיכף דערלאנגט
פארן חולה א שיינע נדבה ,און ער האט געבעטן
דעם צדיק זאל געבן א ברכה פארן חולה.
דאס רחמנות פון דעם צדיק וקדוש האט זיך
דערוועקט פונעם געוויין פון דעם חולה ,און דער
צדיק האט דאן געזאגט ,מיר גלייבן אז יעדעס
ווארט אין די תורה איז אמת ויציב ,און עס איז ח"ו
נישט דא קיין איין איבעריג ווארט אין תורה שבכתב
אדער אין תורה שבעל פה ,און די גמרא )ברכות ה'
ע"ב( דערציילט די מעשה ַר ִבּי ִחיָּ יא ַבּר ַא ָבּא ֲח ַלשׁ.
סּוּרין, ָעל ְלגַ ֵבּיהּ ַר ִבּי ָ
יוֹחנָ ן ֲא ַמר ֵליהֲּ :ח ִב ִיבין ָע ֶלי יִ ִ
ֲא ַמר ֵליהּ :א ֵהן וְ א ְשׂכָ ָרןֲ .א ַמר ֵליהַּ :הב ִלי יְ ָד .יְ ַהב
אוֹק ֵמיהּ ,און איך בין זיכער אז די גמרא ֵליהּ יְ ֵדיהּ ,וְ ְ
דערציילט די מעשה ,איז זיכער דא א נצחיות אין
דעם.
67
פון 8קליינע יתומים ,און דער צדיק זייענדיג פון די
יארצייט כ"ז אלול
יונגערע קינדער ,האט אים די מאמע געשיקט
לערנען ביים פעטער הגה"ק רבי ישכר בער אב"ד הרה"ק רבי שלום ב"ר אלעזר זי"ע) ,רוקח(
סקאהל זי"ע ,און דער צדיק האט זוכה געווען צו א השר שלום ,ראש שושלת בעלזא
געוואלדיגע חביבות ביים פעטער ,און גאר אסאך
תורה און עבודת השם האט דער צדיק קונה געווען
ער איז געבוירן אין שטאט בראד ,חודש שבט
וואוינענדיג ביים פעטער.
בשנת תקמ"ג.
וויבאלד דער פעטער האט געזען דאס גדלות צו זיין טאטע הגה"ק רבי אלעזר מבראד זי"ע,
פון דעם גאון ,האט ער אים גענומען אפילו זייענדיג מגזע הגה"ק רבי אלעזר רוקח בעל מעשה רוקח
גאר יונג אלס אן איידעם ,דאן האט דער צדיק אב"ד אמסטרדם זי"ע,
חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת מלכה ומגזע הגה"ק רבי נפתלי הכהן בעל סמיכת חכמים
ע"ה ,בת הגה"ק רבי ישכר בער מסקאהל זי"ע ,וואס מפרנקפורט זי"ע,
צדיקים וגדולים האבן מעיד געווען אויף די ומגזע הגה"ק רבי צבי הירש אשכנזי בעל חכם צבי
רעבעצין ,אז זי איז געווען א געוואלדיגע צנועה זי"ע.
ובעלת השגה און א גאר קלוגע פרוי.
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רבקה
און דער הייליגער שר שלום זי"ע האט כמה העניא ע"ה,
פעמים געזאגט ,אז זיין גדלות בתורה איז ער תולה בת הגה"ק המקובל רבי יהודה זונדל רמר"ז מחכמי
אין זיין רעבעצין ,וואס איז אים אייביג געשטאנען בראדי זי"ע.
צו די האנט ,און פיל ארויסגעהאלפן אין זיין עבודת
הקודש. ער איז געווען א גאון הגאונים און א בקי וחריף
עצום בתורת הנגלה והנסתר ומפורסם בכל קצוי
נישט לאנג נאך די חתונה ,איז דער צדיק תבל ,ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק
נתקרב געווארן צום דרך החסידות ,ווען ער איז וחסיד ,ער האט עוסק געווען בתורה ועבודת השם
געגאנגען לערנען ביי הגה"ק רבי שלמה לוצקער כל ימיו במסירת נפש ,אלע צדיקים בדורו האבן
המגיד מסקאהל זי"ע ,וואס איז געווען פון די מעיד געווען אויפן גדלות בתורה און די
גרויסע תלמידים פונעם הייליגען מגיד ממזריטש געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס דער צדיק
זי"ע ,וואס דער צדיק וקדוש דער שר שלום האט האט זיך געפירט כל ימיו ,ער האט מרביץ תורה
דעם מגיד מסקאהל געהאלטן פאר זיין רבו מובהק געווען פאר טויזענטער תלמידים ובתוכם גאר
אין תורה ,גאר אסאך תורה האט דער צדיק אסאך צדיקי הדור.
געלערנט ביי דעם מגיד ,און גאר שנעל איז דער שר צדיקים האבן מעיד געווען אויף די הייליגע
שלום געווארן מפורסם אלס איינע פון די גדולים אויגן וואס דער צדיק האט געהאט ,און ער איז
בתורה בדורו. געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקדוש אמיתי,
מען האט געזען בחוש אז דער צדיק זעהט אלעס,
ווערט דערציילט ,אז לערנענדיג ביים גרויסן ער איז געווען א בעל מופת עצום און א גרויסע
גאון הגה"ק רבי שלמה לוצקער המגיד מסקאהל פועל ישועות בקרב הארץ ,הונדערטער מעשיות
זי"ע ,האט דער צדיק גענומען נאך צוויי גדולים פון ווערן דערציילט פון ישועות בעניני רפואה וואס
דעם רבין'ס תלמידים ,און צוזאמען האבן זיי דער צדיק האט באוויזן נאר מיטן ארויף לייגן ידיו
געמאכט א חבורה ,וואס וועלן אויף זיין טויזענט הקדושת אויף א איד ,ער האט געפירט זיין רבנות
נעכט ברציפות און עוסק זיין נאר בתורה ,אבער נאך מיט א געוואלדיגע שטארקייט און קדושה.
200נעכט האט זיך דער ערשטער חבר אפ
געטיילט ,און דער צווייטער האט זיך אפ געטיילט ליידער זייענדיג גאר יונג ,האט דער צדיק
נאך 800נעכט ,אבער דער צדיק דער הייליגער שר פארלוירען זיין הייליגן טאטן וואס איז נסתלק
שלום איז ווייטער געגאנגען מיט א מסירת נפש. געווארן ביי 36יאר אלט ,איבער לאזענדיג א שטוב
68
אזוי ווי דער תלמיד דער שר שלום האט די לעצטע נאכט פון די טויזענט נעכט ,האט
געהערט די ווערטער ,איז ער זיך געגאנגען דער צדיק דער שר שלום זוכה געווען צו גילוי
געזעגענען פון זיין רבין ,כדי צו גיין צום הייליגען אליהו הנביא ז"ל ,וואס האט מיט אים געלערנט די
מגיד מקאזניץ ,האט אבער די רבי זייער געבעטן גאנצע נאכט סתרי תורה ,און דאס לעצטע הלכה
זיין תלמיד ,אז אויף שבת קודש זאל ער זיין צוריק וואס אליהו הנביא האט געלערנט מיטן הייליגען
ביי אים. שר שלום ,איז געווען הלכות בית הכנסת ,און
שפעטער האט וועגן דעם דער צדיק דער שר
ווען דער הייליגער שר שלום איז אנגעקומען שלום אריין געלייט גרויסע כוחות דקדושה ,צו
קיין קאזניץ ,האט אים דער גרויסער מגיד גאר שיין בויען די גרויסע ביהמ"ד אין שטאט בעלזא ,וואס
מקבל פנים געווען און מכבד געווען ,אבער תיכף איז געווען בקדושה וטהרה.
איז דער שר שלום אריין זיך געזעגענען אז ער
פארט צוריק אויף שבת צו זיין רבין קיין לובלין, לימים האבן די חסידים געפרעגט דעם
האט דער הייליגער מגיד געזאגט ,אויב בוסטו איידעם הרה"ק רבי חנוך העניך מאלעסק זי"ע ,אויב
מסכים צו בלייבן דא ביי אונז ,וועסטו זוכה זיין צו עס איז אמת אז דער שווער איז געווען אויף
גילוי אליהו הנביא ז"ל. טויזענט נעכט און עוסק געווען בתורה ,האט דער
אבער דער שר שלום האט זיך ווייטער הייליגער איידעם רבי חנוך העניך זי"ע
געענטפערט ,איך אליין בין אויף געווען מיטן
געוואלט געזעגענען ,האט דער מגיד פראבירט
נאכאמאל און געזאגט ,אויב בלייסטו ביי אונז וועל שווער מער פון דריי טויזענט נעכט ,און מיר האבן
איך דיר ווייזן די אבות הקדושים ,אבער דער צוזאמען עוסק געווען בתורה.
הייליגער שר שלום האט בשום אופן נישט
געוואלט ברעכן זיין צוזאג פארן חוזה ,אז ער קומט ביי די 18יאר בערך איז דער צדיק געווען דאס
צוריק אויף שבת קיין לובלין ,און דער שר שלום ערשטע מאל אין לובלין ביים הייליגען חוזה זי"ע,
און נישט לאנג נאכדעם האט ער זיך שוין געציילט
האט זיך געזעגענט פונעם הייליגען מגיד מקאזניץ.
צווישן די גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען חוזה,
אזוי ווי ער איז אנגעקומען קיין לובלין צום דער חוזה האט גלייך דערשפירט דאס גדלות און
הייליגען חוזה מלובלין ,האט אים זיין רבי מקבל קדושה פון דעם צדיק.
פנים געווען מיט א שמחה און צהלות פנים און
געזאגט" ,צו מוותר זיין אויף גילוי אליהו הנביא ז"ל, ער האט זוכה געווען צו א קרבה יתירה פונעם
און אויך מוותר זיין אויף גילוי האבות הקדושים, הייליגען חוזה זי"ע ,אפילו זייענדיג נאר 18יאר
נאר כדי צוריק צו קומען צו דיין רבין ,דאס הייסט א אלט ,האט אים די חוזה מכבד געווען מיט די עליה
אמת'ע חסיד". פון שישי שבת קדוש ,אויך האט ער שוין דאן
געליינט קריאת מגילה ביי זיין רבין דער חוזה ,און
אויך האט זיך דער צדיק גאר אסאך מסתופף די רבי דער חוזה האט זיך דאן אויסגעדריקט
געווען בצלו פון אנדערע צדיקי הדור ובתוכם. בזה"ל" ,די מעשה פון די מגילה האב איך שוין
הרה"ק רבי אורי השרף מסטרעליסק זי"ע, געהערט אסאך מאל ,אבער אזוי ווי דער יונגערמאן
הרה"ק רבי ישראל הופשטיין המגיד מקאזניץ זי"ע, האט דאס דערציילט ,האב איך נאך קיינמאל נישט
הרה"ק רבי אברהם יהושע בעל אוהב ישראל געהערט".
מאפטא זי"ע.
ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט דער צדיק
ווערט דערציילט ,אז איינמאל ווען דער דער הייליגער שר שלום זי"ע געהערט פון זיין
הייליגער שר שלום זי"ע איז אלס יונגערמאן גרויסן רבין דער חוזה מלובלין זי"ע בזה"ל" ,ווער
געווען אין שטאט אפטא ביים הייליגען אוהב עס וואוינט נאנט צום שטאט קאזניץ ,און ער גייט
ישראל זי"ע ,האט אים דער אפטא רב מכבד געווען נישט מקבל זיין דעם צדיק ,ווען משיח וועט קומען,
מיט ברכת המזון ,און דאס איז געווען א גרויסע וועט יענער נישט קענען זוכה זיין צו געבן שלום
וואונדער ביי די חסידים ,ווייל דער הייליגער פאר משיח צדקנו",
69
מען שוין אויף גענומען דעם שר שלום אלס רב אין אפטא רב האט מקפיד געווען אליינס צו בענטשן
שטאט בעלזא. אויפן כוס ,האט דאן דער הייליגער אוהב ישראל
געזאגט פאר זיינע חסידים ,איך האב היינט געזאגט
בשנת תקע"ז איז דער שר שלום געוווארן רב תורה אויף גאר א געהויבענע דרגה ,און דער
אין שטאט בעלזא ,און גלייך האבן זיך אידן יראים איינציגסטער וואס האט באמת פארשטאנען די
ושלמים און אסאך גדולים וצדיקים בדורו מדבק תורה ,איז געווען דער יונגערמאן דער שר שלום
געווען אין דעם צדיק וקדוש ,גאר אסאך פון די מבעלזא ,וואס האט זיך אסאך מסתופף געווען ביי
חסידים פון זיין רבין דער חוזה האבן זיך דאן מדבק די תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע.
געווען אין דעם צדיק ,פון גאנץ אירופה זענען אידן
געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק ,און גאנץ אנפאנג האט דער צדיק געוואלט עוסק
גאר שנעל איז דער צדיק מפורסם געווארן מיט זיין זיין במסחר און נישט געוואלט נעמען קיין רבנות,
גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע קדושה וטהרה, און דערפאר האט דער צדיק וקדוש געוואלט
אויך זיין גרויסע כח פון פויעלען ישועות איז נעמען א ארבעט צו זיין דער בעדער פון שטאט,
מפורסם געווארן און טויזענטער אידן זענען ווייל אין די ארבעט איז נישט דא אזויפיל שאלות
געקומען נעמען ברכות פון דעם צדיק. אין הלכה ,וויבאלד עס איז נישט דא קיין ריבות
אדער סיי וואסערע אנדערע שווערע הלכות
ער האט געהאט גאר אסאך תלמידים גאונים שאלות ,און דער צדיק וואס איז געווען א גאון
וגדולים בתורה ובתוכם גאר אסאך פון די צדיקי עולם בתורה ,האט בכלל נישט געזען א פחיתות
הדור. כבוד אין זיין א עוסק בצרכי ציבור באמונה און
באדינען דעם עולם פון שטאט און זיין דער
הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע, בעדער.
הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל שפירא השרף אבער די רעבעצין די צדקת וואס האט גוט
ממוגלניצא זי"ע,
געקענט איר מאן און געוויסט ,אז דער צדיק איז
הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים אנגעגרייט צו משפיע זיין תורה און קדושה פאר
מצאנז זי"ע, כלל ישראל ,האט זי געזאגט מיט חכמה פאר איר
הרה"ק רבי אלעזר הורוויץ מקאזניץ זי"ע,
הייליגע מאן ,וואס וועט זיין מיט שידוכים פאר די
הרה"ק רבי שלום רוזנפלד מקאמינקא זי"ע, קינדער ,ווייל א שידוך ברויך מען דאך נעמען
הרה"ק רבי אורי מסאמבור זי"ע,
איינער וואס איז גלייך צו דיר ,איז אויב ביסטו א
הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע,
מנהיג ישראל און א רבי ,דאן קען מען טרעפן א
הגה"ק רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעל אנדערע רבי וואס זאל זיין א גלייכע מחותן ,אבער
המהרש"ם מבערזאן זי"ע,
נאך א בעדער אזוי ערליך ווי דיר ווייס איך נישט
הרה"ק רבי יחזקאל בעל דברי יחזקאל משינאווא
אויב די וועסט קענען טרעפן ,און דערפאר האלט זי
זי"ע, נישט אז די ארבעט איז פאסיג פאר אים.
חתנו הרה"ק רבי חנוך העניך דב מייער בעל לב
שמח מאלעסק זי"ע, יענע צייט איז דאס פאסטן פון די רבנות אין
הרה"ק רבי דוד שפירא מדינוב זי"ע, שטאט בעלזא געווען ליידיג ,און די אידן פון שטאט
הרה"ק רבי שלמה זלמן פרענקל מויליפולי זי"ע, זענען געקומען פרעגן דעם חוזה מלובלין זי"ע,
הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל פירוש מהרי"א וועמען מען זאל נעמען פאר רב ,דער הייליגער
מזידיטשוב זי"ע, חוזה האט גלייך געוויזן אויף זיין תלמיד דער שר
הרה"ק רבי שלמה שפירא בעל שם משלמה שלום ,אז ער איז ראוי צו נעמען דאס רבנות ,אבער
ממונקאטש זי"ע, דער הייליגער שר שלום מיט זיין גרויס עניוות
הרה"ק רבי יהושע מלענטשנא זי"ע, האט נישט געוואלט מסכים זיין ,האט מען דאן
הגה"ק רבי משולם פייבוש בעל שפת אמת אויף גענומען דעם צדיק הרה"ק רבי אהרן משיח
מברעזאן זי"ע, זי"ע אלס רב ,אבער ליידער האט דער צדיק נישט
הרה"ק רבי לייביש מטאמישוב זי"ע. מאריך ימים געווען ,און נאך זיין הסתלקות האט
70
איינמאל ווען דער הייליגער שר שלום קרוב צו 40יאר האט דער צדיק וקדוש דער
מבעלזא זי"ע האט געזען ,אז זיינע תלמידים און שר שלום זי"ע געדינט אלס רב אין שטאט בעלזא,
חסידים וואונדערן זיך אזוי אויף דעם כח וואס ער טויזענטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין
האט מיטן אויסהיילן אידן פשוט מיט זיינע ביי דעם צדיק וקדוש ,זיין עבודת התפילה איז
הייליגע הענט ,האט דער צדיק געזאגט ,איר זאלט געווען מיט א ברען און דביקות אינעם גרויסן
אייך נישט וואונדערן אויף דעם ,ווייל א מענטש באשעפער ,ער איז געווען מפורסם מיט זיין
וואס איז זיך מקדש ומטהר זיינע רמ"ח אברים און געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע
שס"ה גידים ,ביז יעדער אבר ווערט א מרכבה קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ לעבן
לשכינה ,איז זיכער אז ווען דער אבר רירט נאר אן געפירט.
אויף סיי וועלכע פלאץ ,וועט יעדעס שלעכטס און ווי עס איז באקאנט האט דער הייליגער שר
שאדן אנטלויפן פון דארט פון זיך אליין ,און מען
שלום מבעלזא זי"ע עוסק געווען און אריין
ברויך צו דעם נישט האבן קיין קמיע אדער שמות
געלייגט גרויסע כוחות צו בויען דעם גרויסן שוהל
הקדושים. אין שטאט בעלזא ,און דער צדיק האט אריין
צדיקים בדורו און אויך שפעטערע צדיקים געלייגט גרויסע כוחות דקדושה ביים בויען דעם
האבן מעיד געווען גרויסע זאכן אויף דעם הייליגען שוהל ,און דער שר שלום זי"ע האט געזאגט ,אז די
ביהמ"ד איז געווען מכיוון צום מקום המקדש אן
שר שלום מבעלזא זי"ע ,די צדיקים האבן געהאלטן
דעם רבין פאר רבן של ישראל און דער צדיק הדור, קיין הפסק פון א שתי וערב ,און דער צדיק האט
געזאגט ,אז דאס שוהל וועט זיין פון די נאנסטע
און אלע האבן גאר שטארק גערעדט פון זיין גדלות
שוהל'ן צום מקום המקדש.
בתורה און זיין בקיאות בכל התורה כולו ,און די
געוואלדיגע קדושה און טהרה מיט וואס דער צדיק דערציילט מען ,אז ווען די שוהל איז שוין
האט זיך געפירט. געווען אינגאנצן געבויעט ,נאר די ווייבער שוהל
איז נאכנישט געווען גרייט ,איז געקומען די ימים
הרה"ק רבי דוד שפירא בעל צמח דוד מדינוב נוראים ,און די חסידים האבן געוואלט באנייען
זי"ע האט געזאגט ,אז דער הייליגער שר שלום דעם שוהל לכבוד די הייליגע טעג ,האט אבער דער
מבעלזא זי"ע האט געהאט אזא גרויסע כח ,אז ער שר שלום בשום אופן נישט געוואלט און געזאגט,
האט געקענט משפיע זיין צו מחזיר בתשובה צו זיין איך ברויך די ווייבער שוהל אז זיי זאלן מעורר זיין
די גאנצע וועלט אין איין רגע ,נאר דער צדיק האט רחמי שמים און ברענגען א גוט געבענטשט יאר,
דאס נישט געטון ,ווייל חז"ל זאגן דאך ,אז אין פסוק ווייל זיי דאווענען דאך מיט א תמימות און
שטייט )דברים י"א כ"ב( ְל ַא ֲה ָבה ֶאת ד' ֱאקיכֶ ם ערליכקייט ,און דאס איז די בעסטע מילץ יושר אין
ָל ֶלכֶ ת ְבּכָ ל ְדּ ָרכָ יו ְוּל ָד ְב ָקה בוֹ. די הייליגע טעג.
פרעגט דאך די גמרא ,קען דען א בשר ודם זיך דער צדיק איז געווען מפורסם מיט זיין גרויסן
מדבק זיין אינעם גרויסן באשעפער ,דער כוח פון פויעלען ישועות פאר אידישע קינדער און
באשעפער איז דאך א אש אוכלה ,נאר זאגט רש"י משפיע זיין שפע פאר אידיש קינדער ,ספעציעל
הקדוש זי"ע ,לדבקה בו מיינט ,הדבק במידותיו ,מה איז דער צדיק געווען מפורסם מיט זיין גרויסע כוח
הוא רחום ,אף אתה רחום ,און וויבאלד דער פון רפואה ,אדער אויף אידן וואס האבן ליידער
באשעפער קען דאך מאכן די גאנצע וועלט פאר באקומען א רוח רעה רח"ל ,אדער אידן וואס זענען
בעלי תשובות ,און ער טוט דאס נישט ,דערפאר ליידער געשלאגן געווארן מיט שגעון אדער חולי
האט דער הייליגער שר שלום זי"ע דאס אויך נישט נופל ל"ע ,הונדטער מעשיות דערציילן אידן וואס
געטון. האבן געהאט א רפואה ,נאר דורך דעם וואס דער
צדיק האט ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט
הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט אויפן פלאץ פון די מחלה ,און דער צדיק האט
דערציילט ,אז ער איז איינמאל געווען ביי זיין אליינס מעיד געווען ,אז דעם גרויסן כח האט ער
הייליגען רבין דער שר שלום אויף סוכות ,און דער מקבל געווען פון זיין רבין דער הייליגער מגיד
רבי איז צו געגאנגען צום עמוד צו הלל מיט די מקאזניץ זי"ע.
71
בתו הרבנית הצדקת מרת פריידא ע"ה ,אשת אתרוג און לולב ,האט דער תלמיד געזאגט ,אז די
הרה"ק רבי חנוך העניך דב מייער בעל לב שמח רבי האט געדאווענט מיט אזא ברען און דביקות און
מאלעסק זי"ע, ממש מיט א התפשטות הגשמיות ,אז ער האט די
בתו הרבנית הצדקת מרת איידל ע"ה ,אשת הרה"ק גאנצע הלל געזען נאר דעם אתרוג און לולב ,אבער
רבי יצחק רובין מסאקלאוו זי"ע. דעם רבין האט ער בכלל נישט געזען ביים עמוד.
מען דערציילט פון צדיקים ,אז דער הייליגער הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע האט
שר שלום מבעלזא זי"ע ,האט א האלבע שעה אמאל געזאגט א ווארט אויפן פסוק )בראשית י"ד
בעפאר זיין הסתלקות געזאגט ,אז בעפאר ער איז וּמ ְלכִּ י ֶצ ֶדק ֶמ ֶלָ שׁ ֵלם ,האט דער צדיק געזאגט,
י"ח( ַ
געבוירן האט ער נישט געוואלט אראפ קומען אופן וּמ ְלכִּ י ֶצ ֶדק ,וויבאלד די רעבעצין הצדקת מלכ"ה, ַ
עולם הגשמי ,און אפילו נאכדעם וואס מען האט איז געווען א צדק"תֶ ,מ ֶלָ שׁ ֵלם ,איז דער שלו"ם א
אים געוויזן די גרויסע שכר וואס מען באקומט אויף מלך ,מיינענדיג צו זאגן אויפן שר שלום ,אז א
מצוות און מעשים טובים ,און אפילו נאכדעם וואס גרויסע חלק פון די גדלות און דער כח פון פויעלען
מען האט אים געוויזן די טויזענטער אידן וואס ישועות איז געווען אין זכות פון זיין רעבעצין די
ווארטן צו ווערן נשפע פון אים מיט תורה און צדקת מלכה ע"ה.
קדושה.
מיט דעם אלעם האט די נשמה נאכאלס נישט הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט זיך
אמאל אויסגעדריקט אויפן הייליגען שר שלום
געוואלט אראפ קומען ,ביז דער באשעפער בכבודו
בעצמו האט מבטיח געווען ,אז ער וועט נישט נכשל מבעלזא זי"ע בזה"ל" ,איך שפיר נישט אין דעם דור,
ווערן מיט קיין שום חטא ,און וועט צוריק געבן זיין אז עס זאל ווער קענען גיין צו א מלך פון די גוים און
זאגן ַשׁ ַלּח ֶאת ַע ִמּי וְ יַ ַע ְב ֻדנִ י ,אויסער דער בעלזא רבי
נשמה נאך זיין פטירה צח ונקי ריין פון יעדע חטא,
דאן האט די נשמה הטהורה פונעם צדיק מסכים מיט די גרויסע פאנטאפל".
געווען אראפ צו קומען אויף די וועלט.
זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן
נסתלק לגנזי מרומים כ"ז אלול בשנת תרט"ו, אין די ספרים.
ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין שטאט
בעלזא. ספר מהר"ש
ספר מדבר קדש,
זכותו הגדול יגן עלינו ספר לקט אמרי קודש,
ועל כל ישראל אמן. ספר ביאורי החסידות,
ספר הבינה והברכה.
מעשיות
ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע הייליגע
דער הייליגער שר שלום זי"ע האט אמאל
קינדער.
געזאגט בזה"ל" ,אלעס וואס א איד טוט תשובה
אדער וואס א איד וועט תשובה טון ביז משיח'ס הרה"ק רבי אלעזר רוקח זי"ע ,חתן הרה"ק רבי דוד
טאג ,איז דאס אלעס אין זכות פונעם הייליגע רבי מסקאהל זי"ע,
אלימלך מליזענסק זי"ע". הרה"ק רבי יהודה זונדל רוקח מאוחאן זי"ע ,חתן
••• הרה"ק רבי שמואל צבי מדרישקופלי זי"ע,
דער הייליגער שר שלום זי"ע איז איין יאר יום הרה"ק רבי משה רוקח מקארוב זי"ע ,חתן הרה"ק
הקדוש צו געגאנגען צו א גאר פשוטע איד ,און רבי פנחס זאב הורוויץ ממיעכאוו זי"ע,
האט אים געפרעגט ,אויב ער ווייסט וואס עס הרה"ק רבי שמואל שמעלקא רוקח זי"ע,
טייטשט די ווערטער " ִאם ֲעוֹנֵ ינוּ ָענוּ ָבנוּ" ,האט דער הרה"ק רבי יהושע רוקח מבעלזא זי"ע ,ממלא מקום
פשוטע איד געזאגט פארן שר שלום זי"ע ,רבי אביו ,חתן הרה"ק רבי שמואל אשכנזי זי"ע ,חתן
אוודאי ווייס איך וואס דאס טייטשט ,און דער איד הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע ,בן הרה"ק
האט געזאגטִ ,אם ֲעוֹנֵ ינוּ ,אפילו מיר אידן האבן בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע,
72
••• ליידער געזינדיגטָ ,ענוּ ָבנוּ מיט דעם אלעם זענען
אין ספר שדה צופים ווערט געברענגט ,אז מיר דיינע קינדער ,דער שר שלום האט זייער הנאה
איינמאל האט רבי שלום מקאמינקא זי"ע געהאט פון דעם טייטש און געזאגט ,עס איז געווען
דערציילט פאר זיין רבין דער הייליגער שר שלום א גרויסע קטרוג אין הימל ,און דער איד מיט זיין
מבעלזא זי"ע ,אז ער האט זיך אונטער געהערט ביי תמימות האט מעבר געווען דעם קטרוג.
א פשוטע מענטש ,ווי אזוי יענער פירט דעם סדר •••
פסח אויפדערנאכט ,האט ער געהערט ווי יענער ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער שר
זאגט די הגדה ,און ווען ער איז אנגעקומען אין די שלום מבעלזא זי"ע איז געווען גאנץ אנפאנג ביים
הגדה ביי אחד חכם ,האט ער ארויף געלייגט די הייליגען קאזניצער מגיד זי"ע ,און דער שר שלום
הענט אויף די אויגן ביי יעדע אחד כאילו ער ליינט האט דאן בשום אופן נישט געוואלט נעמען קיין
קריאת שמע. רבנות ,וויבאלד ער האט ביי זיך באמת געהאלטן
מיט זיין גרויס עניוות ,אז ער איז נישט ראוי צו זיין
ווען דער הייליגער בעלזא רב האט דאס
א מנהיג ישראל ,האט דער קאזניצער מגיד געזאגט
געהערט ,האט ער פארשטאנען אז דאס איז נישט
בזה"ל" ,ווען עס איז פארכמארעט ,מאכט מען פרי
אזוי פשוט ,נאר עפעס ליגט אין דעם באהאלטן,
שבת" ,ווי צו מרמז זיין פארן שר שלום ,אז וויבאלד
און ער האט דאס מסביר געווען און געזאגט ,עס
די וועלט איז אזוי חושך ,ברויך ער מקבל זיין דאס
וועט קומען טעג וואס די רוח הטומאה וועט
רבנות ,אפילו ער איז טאקע נאך יונג ,און טאקע
אפגעטון ווערן פון כלל ישראל ,און דאן וועט
נישט לאנג נאכדעם איז דער שר שלום געווארן רב
יעדער איד נישט קיין חילוק אין וואסערע מצב ער
אין שטאט בעלזא.
איז ,איינזען אז דער באשעפער איז איינס און
•••
אויסער דעם באשעפער איז נישט דא קיין איינער.
עס איז דא אן איגרת קודש פון רבי יהושע
און דאס איז באהאלטן און דעם ,אחד חכם, מבעלזא זי"ע וואס ער האט געשריבן פאר הרה"ק
אחד רשע ,אחד תם ,אחד שאינו יודע לשאול ,אז צמח צדיק מוויזניץ זי"ע וואס איז דאן געווען גאר
יעדער איד וועט זאגן "אחד" אז דער אייבערשטער שוואך און א חולה מסוכן ,און די קינדער האבן
בּוֹתינוִּ ,הגִּ ַיע
איז איינס ,און דאס זאגט די הגדהַ ,ר ֵ זייער מפציר געווען אז דער טאטע זאל מסכים זיין
זְ ַמן ְק ִר ַיאת ְשׁ ַמע ֶשׁל ַשׁ ֲח ִרית ,וואס די ווארט צו עסן יום הקדוש אזוי ווי דער דאקטאר האט
"שחרית" איז נוטריקון "חכם ,רשע ,תם ,שאינו געהייסן ,שרייבט דער הייליגער בעלזא רב אינעם
יודע ",אז אונז אידן בעטן מיר ,אז עס זאל שוין בריוו ,איך וויל אייך נישט איינטיילן וואס צו טון,
קומען די צייט וואס יעדער וועט איינזען ,אז עס אבער איך וויל אייך דערציילן א מעשה ,וואס איז
איז נישט דא גארנישט אויף דער וועלט אויסער געווען ביים טאטן דער הייליגער שר שלום מבעלזא
דער גרויסער באשעפער וואס ער פירט אלעס. זי"ע.
•••
ווען דער טאטע דער הייליגער שר שלום זי"ע
אמאל די ערשטע נאכט פסח פארן סדר ,איז די איז געווען סוף ימיו גאר שוואך און א חולה מסוכן,
בעלזא רב הרה"ק רבי שלום זי"ע געווען זייער
זענען מיר די קינדער ארום אן קיין קאפ נישט
ערנסט ,האט אים זיין תלמיד הרה"ק רבי שלום וויסענדיג וואס עס וועט זיין יום הקדוש ,אויב דער
מקאמינקא זי"ע געוואלט דערפרייען זיין הארץ, טאטע וועט מסכים זיין צו עסן אזוי ווי דער
האט ער אים אזוי געזאגט.
דאקטאר האט געהייסן ,דערווייל האט דער טאטע
איך וועל פארציילען דעם רבי'ן וואס איך האב דער הייליגער שר שלום זי"ע געגעסן יום הקדוש
געהערט פון א דארפסמאן ,וואס האט מיט אזא ברען ,אז דער ברען האט מען געזען ביים
איינגעטיישט דעם פסוק "והיא שעמדה",און אזוי טאטן ביי אכילת מצה ,ביי נטילות לולב ,און אויך
געזאגט ,בעלזא רב שטייט אצינד און בעט פאר יענעם יום הקדוש ביינאכט ,ווייל דער זעלבער
אונז אז מיר זאלן געהאלפן ווערן מיט אלעם גוטס. באשעפער וואס האט געהייסן נישט עסן יום
הקדוש ,האט אויך געהייסן עסן יום הקדוש ווען
און דאס איז פשט אינעם פסוק ,והיא בעלזא מען איז א חולה ,און מען איז מקיים דעם זעלבן
רב ,שעמדה לאבותינו ולנו ,וואס שטייט שטענדיג מצוה ביי ביידע.
73
קודש ,האט מען אים געוואלט אריין טראגן אין און דאווענט פאר אונז ,אבער די אמת איז ,אז נישט
גיהנום ,אבער דער הייליגער שרף האט געזאגט נאר בעלזא רב דאווענט פאר אונז ,ווייל אין א
פאר די שליחים ,אז ער איז נישט מסכים אז דער יעדען דור זענען דא צדיקים וואס דאווענען פאר
איד זאל גיין אין גיהנום. אונז ,און דאס מיינט די פסוק ,שלא אחד בלבד עמד
עלינו לכלותינו ,נישט נאר בעלזא רב שטייט און
אבער ווען די שליחים האבן געזאגט פארן דאווענט פאר אונז) ,לכלותינו איז אזוי ווי
שרף אז ער האט נישט קיין דעה ,האט דער לחלותינו צו בעטן( ,אלא שבכל דור ודור עומדים
הייליגער שרף געזאגט ,אויב אזוי וועל איך עלינו לכלותינו.
אויסלעשן דעם גיהנום ,און דאס האט דער
הייליגער שרף געטון מיטן אויסגיסן די כוס ביי אבער איין זאך בעטן מיר ,והקב"ה מצילנו
הבדלה ,און יעדעס מאל ער האט דאס אויס געגאסן, מידם ,אז די אייבערשטער זאל אונז ראטעווען פון
האט ער מער אויס געלאשען דעם גיהנום. די צדיקים אזוי ווי בעלזא רב און דאס גלייכן ,אז
••• מ'זאל נישט דארפן אנקומען צו זייערע טובות אז
צו פארשטיין אביסל דעם קדושה און דעם זיי זאלן דארפן דאווענען פאר אונז ,נאר ס'זאל אונז
ריינעם אמונה פונעם גרויסן הייליגען שר שלום זיין גוט'ס אן זיי ,ווען דער הייליגער בעלזא רב האט
מבעלזא זי"ע אין יעדע ווארט וואס שטייט אין עס געהערט ,האט ער זיך צו שמייכעלט און
תנ"ך ,קען מען זעהן אביסל פון די מעשה ,דער געווארן אין א פרייליכע גיסטע.
צדיק האט דערציילט ,אז ווען ער איז געווען נאך •••
די חתונה סמוך על שולחן חמיו הגה"ק רבי ישכר איין שבת איז דער הייליגער שר שלום מבעלזא
בער מסקאהל זי"ע ,איז דאן געווען א שווערע זי"ע געווען ביים רבין דער הייליגער שרף
גזירה אויף כלל ישראל ,אז יעדער ברויך דינען אין מסטרעליסק זי"ע אויף שבת קודש ,מוצאי שבת
די מיליטער ,און גאר אסאך אידן זענען ליידער ווען דער הייליגער שרף האט געמאכט הבדלה,
פארשלעפט געווארן אין די מיליטער. האט זיך דער כוס אויסגעגאסן אינמיטן הבדלה,
מען האט דאס צוריק אנגעפילט ,אבער גלייך האט
איין טאג זענען די שוטרים אריין געקומען אין זיך עס נאכאמאל אויס געגאסן ,קיינער פון די
שטאט סקאהל ווי דער שווער האט געוואוינט ,און תלמידים האבן נישט געוויסט קיין פשט.
זענען ארום זיכען די אידישע קינדער פאר די
זענען די תלמידים געגאנגען צום הייליגען
מיליטער ,איין טאג האט דער שווער געזען ,אז די בעלזא רב זי"ע ,און געפרעגט וואס דער פשט איז,
שוטרים קומען צו זיין שטוב ווי זיין איידעם איז אבער דער בעלזא רב האט נישט געוואלט זאגן,
געווען ,איז ער שנעל אריין געלאפן זאגן פארן
אבער נאכדעם וואס מען האט אים שטארק
איידעם ,אז ער זאל זיך גיין באהאלטן פון די געמיטשעט ,האט ער געזאגט אז ער וועט זאגן די
שוטרים אז זיי זאלן אים נישט טרעפן. סיבה.
אבער לפלא איז דער איידעם דער הייליגער דאן האט ער געהייסן אז מען זאל רופן א איד
שר שלום בכלל נישט געווארן דערשראקן ,נאר איז וואס וואוינט אין א שטאט נישט ווייט פון
געגאנגען מיט א רואיגקייט און זיך ארום געוואשן סטרעליסק ,און מען האט דעם איד געפרעגט וואס
מיט ווארעם וואסער אזוי ווי ער טוט ערב שבת איז ביי ענק אין שטאט פאר געקומען די וואך ,האט
קודש ,און דאן האט דער צדיק אנגעטון זיינע בגדי דער איד דערציילט ,אז א איד איז נפטר געווארן
שבת ,און ער האט זיך געזעצט ביים טיש לערנען, ערב שבת קודש ,און מען איז נאך אנגעקומען צו
און לפלא ווען די שוטרים זענען אריין געקומען אין בערדיגן דעם נפטר ערב שבת בעפאר דעם זמן.
שטוב ,האבן זיי בכלל נישט באמערקט דעם צדיק
דארט זיצן ,און נאך אפאר מינוט האבן זיי האט דער בעלזא רב דערציילט ,אז דער איד
פארלאזט דעם פלאץ. איז געווען א גרויסער תומך פארן שרף
מסטרעליסק זי"ע ,און ווען ער איז ארויף געקומען
ווען די שוטרים זענען אוועק פון שטוב ,האט בעולם העליון ,האט מען אים אריין געפירט אין גן
דער שווער מיט וואונדער געפרעגט דעם איידעם, עדן ,אבער ווען עס איז געקומען מוצאי שבת
74
חכמה ,אז ער האט בשום אופן נישט געוואלט ווי אזוי האט דאס פאסירט אז די שוטרים האבן דיך
ברענגען קיין מחלוקה. בכלל נישט געזען ,אפילו די בוסט געזעצן ממש
••• פארענט פון זיי ביים טיש ,האט דער הייליגער שר
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט שלום זי"ע געענטפערט מיט א פשטות ,אויב
דערציילט ,אז א איד א חסיד וואס האט געהאט א שטייט אין )מגילות רות ג' ג'( וְ ָר ַח ְצ ְתּ וָ ַסכְ ְתּ וְ ַשׂ ְמ ְתּ
פעלד מיט ביימער פון עפל ,און ער האט געהאט א תיִ ָ ע ַליִ ַ ,אל ִתּוּ ְָד ִעי ָל ִאישׁ ,און רש"י הקדוש ִשׂ ְמ ַ
פראבלעם ,אז די עפל זענען אראפ געפאלן בעפאר תיִ מיינט בגדי שבת ,דאן זאגט אויפן פלאץ אז ִשׂ ְמ ַ
די צייט ,און ער האט געהאט א גרויסע שאדן וועט מקיים ווערן דעם צווייטן חלק אזַ ,אל ִתּוּ ְָד ִעי
דערפון ,איז ער געפארן קיין בעלזא צום הייליגען ָל ִאישׁ ,אז קיין שום מענטש וועט דיך נישט זעהן.
שר שלום זי"ע ,און ער איז קודם אריין צו די •••
רעבעצין די צדקת מרת מלכה ע"ה ,און געבעטן אז מען דערציילט ,אז אינעם ביהמ"ד פונעם
זי זאל זיך משתדל זיין ביים רבין ,אז ער זאל אים הייליגען שר שלום זי"ע איז א גוי אריין געקומען
פועל'ן א ישועה. אין ביהמ"ד יום הקדוש ביי נעילה ,און ער האט
מסדר געווען די ליכט פונעם עמוד אינעם ביהמ"ד,
איז די רעבעצין אריין צום רבין ,און דערציילט כדי די אידן אין ביהמ"ד זאלן קענען זעהן די
די פראבלעם ביי דעם איד מיט די עפל ,האט דער מחזורים ביי נעילה ,ווייל דאן איז שוין געווען
הייליגער שר שלום געגעבן א ברכה פאר דעם איד, כמעט נאכט ,די רעבעצין די צדקת מרת מלכה ע"ה
אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן ,לפלא זייט האט געזאגט פאר איר הייליגע מאן ,אז עס פאסט
דעמאלט איז קיין איין עפל נישט אראפ געפאלן. דאך נישט אז אין אזא הייליגע טאג ווי יום הקדוש,
זאל אריין קומען אין ביהמ"ד א גוי ,האט דער צדיק
אבער די פראבלען איז געווען ,אז ווען עס איז געזאגט ,אדרבה ,ווען דער גוי קומט אריין אין
געקומען די צייט וואס די עפל איז געצייטיגט ביהמ"ד ,איז דאס א מילץ יושר אויף די אדישע
געווארן ,זענען זיי אויך נישט אראפ געפאלן ,און קינדער ,אז דער באשעפער זעהט דעם גוי ,און
וויפיל דער איד האט פראבירט האט דאס נישט זעהט די חילוק צווישן דעם גוי און די אידן ,ברענגט
געהאלפן ,ווייל דער צדיק האט דאך געבענטשט דאס ברכות און א גוט יאר אויף אידישע קינדער.
אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן. •••
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
איז דער איד צוריק געפארן קיין בעלזא ,און דערציילט ,אז ווען דער הייליגער שר שלום זי"ע
ער האט דערציילט פאר די רעבעצין די צרה ,איז איז געווען אויף א שבת אין שטאט זאלקאווע ,וואס
די רעבעצין די צדקת אריין צו איר הייליגע מאן און איז נישט געווען קיין חסידישע שטאט ,האט דער
געזאגט" ,קרוין" ,בענטש דעם איד אז די עפל זאל שר שלום געוואלט דאווענען פרייטאג צו נאכט
אראפ פאלן ,ווייל די פריערדיגע ברכה וויל זיך נישט אויפן דרך החסידות און זאגן "הודו" בעפאר מנחה
אפטון" ,האט דער צדיק געבענטשט דעם איד ,אז און "כגוונא" בעפאר מעריב ,אבער ער האט נישט
די עפל זאלן יא אראפ פאלן ,ותגזר אומר ויקם, געוואלט מאכן קיין מחלוקה דארט אין שוהל.
גלייך נאך די ברכה פונעם צדיק איז די עפל אראפ
געקומען גרינג. האט דער הייליגער שר שלום זי"ע דאס געטון
••• מיט גרויס חכמה ,ער האט געפרעגט דעם שמש
הגה"צ רבי אהרן ארי' לייפער מטמשוואר זי"ע אין שוהל ,אויב ער קען בעפאר מנחה זאגן א
האט דערציילט ,וואס ער האט געהערט פון הגה"צ קאפיטל תהילים ,דער שמש האט גערן מסכים
רבי חנני' יו"ט ליפא טייטלבוים אב"ד נירבאטור געווען ,און דאן האט דער צדיק געזאגט קאפיטל
זי"ע ,אז זיין זיידע הגה"ק רבי שמואל טייטלבוים ק"ז "הודו" מיט א ברען ,און דאן ביי מעריב האט ער
מגארליץ זי"ע ,איז אמאל געפארן קיין בעלזא צום געפרעגט פונעם שמש ,אויב ער קען זאגן א שטיקל
הייליגען שר שלום זי"ע ,און ער האט מיט גענומען זוהר בעפאר מעריב ,דער שמש האט אים געזאגט
זיין זון הגה"צ רבי יוקל מוואלאווא זי"ע ,וועלכער פארוואס נישט ,האט דער הייליגער שר שלום
איז נאך דעמאלט געווען א קינד. געזאגט "כגוונא" ,דאס איז געווען זיין גרויסע
75
רפואה ,און ער בעט אז דער רבי זאל איר ווען זיי זענען געווען דארט בהיכל קדשו ,איז
אויסהיילן. דער גבאי פונעם בעלזער רב אריין געקומען ,און
געזאגט פארן הייליגען בעלזא רב זי"ע ,אז א
ווען דער צדיק האט דאס געהערט ,האט ער געוויסער חולה רח"ל הזקוק לרחמי שמים ,שטייט
אים געהייסן שוין פארן צו א דאקטאר אין אינדרויסן און וויל אריינקומען זיך מזכיר זיין ,און
לעמבערג ,און מער ווי דעם האט ער גארנישט דער גבאי האט געוואלט וויסן צי ער איז ערלויבט
געזאגט ,דער חסיד האט זיך נאכמער געבעטן פאר אריינצולאזן דעם חולה ,האט דער בעלזער רב
א ברכה ,און ער האט איבער געזאגט פאר'ן רבי'ן געענטפערט ,יא ,זאל ער אריינקומען.
וואס ער האט שוין פריער געזאגט ,אז ער איז שוין
געווען ביי אלע דאקטוירים ,און זיי האבן געזאגט דער חולה וואס איז אריין געקומען האט
אז עס איז שוין נישט דא קיין מעגליכקייט איר צו געליטן פון א פארקילעכץ דורך א צוג ,וואס
היילן ר"ל ,האט דער בעלזער רב איבער'גע'חזר'ט דורכדעם איז אים זיין פנים פארדרייט געווארן ל"ע,
זיינע ווערטער" ,איך האב דאך דיר שוין געזאגט ,אז ווען דער בעלזער האט אים דערזען ,איז ער אויף
דו זאלסט פארן קיין לעמבערג" ,און דער בעלזער געשטאנען פון זיין שטול ,און צו געגאנגען צום
רב זאגט אים ווייטער" ,און אלעס וואס דיין חולה ,און ער האט יענעם אן געכאפט מיט זיינע
טאכטער וועט פון דיר בעטן ,זאלסטו איר צוליב הייליגע הענט ביים קאפ ,און ער האט דעם פנים
טוען". צוריק געשטעלט צום ריכטיגן פלאץ ,און יענער איז
תיכף געווארן געזונט כאחד האדם.
אינצווישן איז שוין אריין געקומען אן אנדערן
חסיד ,און דער ערשטער חסיד איז געבליבן שטיין ווען דער גארליצער רב האט דאס צוגעזען,
האט ער פון גרויס התרגשות אויס געבראכן מיט א
אינדרויסן צובראכענערהייט און ער האט זיך
צעוויינט ,און שטייענדיג אזוי ,האט די רעבעצין געוויין ,און ווען דאס קינד יוקל האט געזען זיין
מלכה ע"ה ,וואס ווי באקאנט איז זי געווען א פאטער וויינען ,האט ער אויך אנגעהויבן צו וויינען,
ווען דער בעלזער רב האט געזען ווי ער וויינט פון
גרויסע צדקת ,אים געזען וויינען ,האט זי אים
געפרעגט פארוואס ער וויינט ,האט ער זיך אויס התרגשות ,האט אים דער בעלזער רב געפרעגט,
גערעדט דאס הארץ ,און ער האט איר דערציילט "פארוואס וויינסטו ,ווען א איד פירט זיך אזוי ווי עס
דארף צו זיין ,איז וואס ער זאגט איז געזאגט ,און
די גאנצע מעשה ,אז דער רבי הייסט אים פארן קיין
לעמבערג צום דאקטאר ,אבער ער איז דאך שוין וואס ער טוט איז געטוען".
•••
פריער געווען ביי דעם דאקטאר.
ווי דערמאנט איז דאך דער הייליגער שר שלום
האט די רעבעצין אים בארואיגט און געזאגט, מבעלזא זי"ע געווען מפורסם אלס א בעל רוח
זארג נישט ,אויב דער רבי האט געהייסן פארן ,איז הקודש אמיתי און א גרויסע פועל ישועות בקרב
קיין שום ספק אז אייער טאכטער וועט אויס הארץ ,און יעדע מחלה וואס דער צדיק פלעגט
געהיילט ווערן ,גייט שנעל ארויס און כאפט א וואגן אנרירן ,האט זיך גלייך אויס געהיילט ,ער האט
וואס פארט יעצט קיין לעמבערג ,און דער חסיד אמאל געזאגט ,אז דאס האט ער באקומען במתנה
האט זיך אביסל בארואיגט ,און ער איז אריין צום פונעם הייליגן קאזניצער מגיד זי"ע.
בעלזער רב זיך געזעגענען ,און ער האט זיך •••
דערנאך ארויס געלאזט אויפ'ן וועג קיין לעמבערג. מען דערציילט ,אז אמאל איז געקומען צום
הייליגען שר שלום א חסיד מיט זיין טאכטער ,א
אויפ'ן וועג נאנט צום שטעטל זאלקאווא ,איז יונג מיידל וואס האט געליטן פון א געפערליכע
געווען דארט א קרעטשמע ,און אלע מיטפארער מחלה ל"ע ,ער איז שוין געווען ביי אלע גרויסע
זענען דארט אריין זיך אפרוהען און זיך דערכאפן דאקטוירים ,אבער זיי האבן נישט געקענט
דאס הארץ ,אויך דער איד מיט זיין טאכטער זענען צוטרעפן קיין שום רפואה ,ווען דער חסיד איז
דארט אריין זיך אביסל אפרוען ,פלוצלונג איז אריין אריין געקומען צום צדיק ,האט ער אויס געבראכן
געפלויגן אין קרעטשמע זעהר א שיינער פויגל ,און אין א געוויין ,אז ער איז שוין געווען ביי אלע
דאס מיידל האט געקוקט אויף דעם ,און זי גיט א גרויסע דאקטוירים ,און קיינער ווייסט נישט קיין
76
••• זאג פאר'ן טאטן ,אז זי וואלט גערן געוואלט עסן פון
דער בעלזער רב דער הייליגער שר שלום זי"ע דעם שיינעם פויגל.
פלעגט זיך פירן אין זיין יוגנט ,צו פאררייכערן א
דער טאטע האט זיך זייער געוואונדערט
לולקע ציבעך כדרך הצדיקים ,ביז איינמאל ווען ער
דערויף ,ווייל עס איז שוין א שטיק צייט וואס די
איז געזעסן אין בית המדרש און געלערנט ,האט ער
געזען וואו איינער טוט אויסרייניגן זיין ציבעך ,און טאכטער האט נישט געבעטן צו עסן ,און וויבאלד
דער שר שלום האט אים אן געזאגט ,אז ער זאל
פילט עס אן מיט טאבאק ,און אין די צייט וואס
אלעס אויספירן וואס די טאכטער בעט ,האט ער
יענער האט זיך באשעפטיגט מיט'ן ציבעך ,האט
דער בעלזער רב אפגעלערנט א בלאט גמרא ,האט געפאנגען דעם פויגל ,ער האט גערופן דעם שוחט,
און מ'האט געשחט'ן דאס פויגל ,און דער ארענדאר
דער בעלזער רב געזאגט" ,אויב דאס רייכערן קען
מיך שטערן פון לערנען א בלאט גמרא ,דעמאלט האט אנגעגרייט א סעודה פון דעם פויגל.
הער איך אויף צו רייכערן" ,און פון דעמאלט אן ווען דאס מיידל האט פארזוכט פון דעם פלייש
האט טאקע דער הייליגער בעלזער רב מער נישט און געגעסן א שטיקל פון דעם ,האט זי געגלוסט צו
גערייכערט. נאך און נאך ,און זי האט מיט גרויס אפעטיט אויף
••• געגעסן די גאנצע פלייש מיט די יוהך ,און באלד
דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע האט דערנאך האט זיך דערקענט אויף איר א שטארקע
געהאט אן אייניקל וואס האט געהייסן טויבעלע ,די ענדערונג צום גוטן ,און גאנץ שנעל איז איר מחלה
טאכטער פון הרה"ק רבי יהודה זונדל זי"ע דער זון פארשוואונדן געווארן.
פונעם שר שלום זי"ע ,זי איז געווען גאר חשוב און
געשעצט ביי איר גרויסן זיידן ,אמאל האט דער ווען ער איז אנגעקומען קיין לעמבערג ,איז ער
בעלזער רב איר צו געזאגט ,אז ער וועט איר געבן גלייך אהין געגאנגען צום דאקטאר ,און ווען דער
אן אפגעשפראכענע מטבע ,אבער דערווייל איז ער דאקטאר האט אנגעקוקט דאס מיידל ,האט ער
יענעם טאג געזעסן א גאנצן טאג און עוסק געווען דערשראקענערהייט א פרעג געגעבן דעם טאטן,
בתורה ועבודה ,און עס האט זיך נישט געמאכט "וואס פאר א רפואה האסטו איר געגעבן",
קיין געלעגנהייט ,אז זי זאל קענען גיין אפ נעמען ענטפערט דער חסיד ,דער הייליגער בעלזער רב
די מטבע. האט אים געהייסן אהער קומען ,און זייענדיג אויפ'ן
וועג אין א קרעטשמע איז אריין געפלויגן א שיינער
האט זי צו זיך געקלערט ,אז אזוי ווי דורכאויס פויגל ,און ווען די טאכטער האט געגעסן פון דעם
דעם טאג קען זי נישט צוקומען צום זיידן ,וועט זי איז זי אויס געהיילט געווארן.
ווארטן ביז ביינאכט ,און פאר חצות וועט זי
אריינגיין אפ נעמען די מטבע ,אזוי האט זי טאקע ווען דער דאקטאר האט דאס געהערט ,איז ער
געטוען ,פאר חצות איז זי אריין צום זיידן ,אבער אריין אין א צווייטן שטוב ,און ארויס געברענגט א
באלד ביים אריין קומען צו אים אין הויז ,האט זי ספר רפואה מיט א בילד פון א פויגל ,און ער פרעגט
באמערקט אז עס איז פיל מיט קעץ ,און דער מחזה דעם טאטן ,צי עס זעט אויס אזוי ווי דער פויגל,
איז ווי פארשטענדליך פאר איר געווען א גרויסע האט דער פאטער געזאגט ,אז עס איז טאקע דער
פלא ,ווייל זי האט נישט פארשטאנען פארוואס פויגל.
געפינען זיך דא אזויפיל קעץ.
האט דער דאקטאר געזאגט ,אז ער האט אויך
זי איז אבער ווייטער געגאנגען ,און זי האט געוואוסט פון די רפואה ,נאר אזא פויגל קען מען
אנגעקלאפט אויף די טיר פון בעלזער רב'ס שטוב, נאר טרעפן אין די ארצות המערב ,און עס איז
און אזוי ווי דער בעלזער רב האט איר באמערקט, נישטא אין אייראפע דאס צו באקומען ,אבער זעט
האט ער זיך אנגערופן מיט א פלא ,טויבעלע ,אצינד אויס אז אין זכות פונעם בעלזער רב ,איז דער פויגל
ביזטו דא ,וואס טוט זיך מיט דיר ,זעסט נישט וואס געקומען צו פליען צו דיר ,און דיין טאכטער האט
דא טוט זיך ,קום נישט דא אריין יעצט ,דאס זענען געהאט די רפואה ,דאן האט שוין דער חסיד
נעבעך נשמות אזעלכע וואס דארפן א תיקון ,און פארשטאנען ,פארוואס דער בעלזער רב האט אים
דער זיידע דער בעלזער רב האט איר אנגעכאפט דווקא געהייסן פארן קיין לעמבערג.
77
דער טאטע פונעם רך הנימול איז געווען זייער ביי די האנט ,און ארויס געפירט ,זאגנדיג" ,אויב
ברוגז ,ווייל ער האט געהאט א אנדערע נאמען דארפסטו עפעס ,קום צו מיר בייטאג" ,ווייל
וואס ער האט געוואלט געבן ,און ווען דער זיידע ביינאכט האט דער הייליגער שר שלום עוסק
האט געזען אז דער אייניקעל איז ברוגז ,האט דער געווען מיט מתקן זיין הונדערטער נשמות וואס
הייליגער שר שלום געזאגט פארן אייניקעל. האבן געברויכט א תיקן.
•••
דיין זיידע הגה"ק רבי מאיר קריסנופאלער בעל
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
יד המאיר אב"ד בראדי זי"ע האט זיך צו מיר מגלה
דערציילט ,אז ווי באוויסט האט דער צדיק דער
געווען ,האב איך געמיינט אז ער וויל איך זאל נאך
הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע אסאך עוסק
זאגן א דבר תורה פון אים ,אבער ווען ער האט זיך
געווען אין תיקן נשמות ,און וויבאלד די נשמות
צו מיר מגלה געווען דאס צווייטע מאל ,האב איך
זענען ליידער נישט געווען קיין צדיקים ,און
שוין פארשטאנען אז זיין בקשה איז ,אז איך זאל
צווישן זיי האט זיך געקענט אסאך מאל מאכן אז
געבן פארן נייעם געבוירנעם קינד זיין נאמען ,און
זיי זאלן מזיק זיין ,האט אמאל פאסירט ,אז איינע
דאן האט דער שר שלום געוויזן אויפן אייניקעל
פון די נשמות האבן אויס געריסן א שטיק בארד
און געזאגט בזה"ל" ,און דער וויל איך זאל געבן א
פונעם צדיק ,זייט דעמאלט האט דער הייליגער שר
אנדערע נאמען".
שלום זי"ע געהאלטן א האק אינטער זיין בעט ,און
•••
אויך האט ער דאן צו געריקט זיין בעט ,אז עס זאל
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
אנרירן דעם בעט פון זיין רעבעצין ,כדי איר זכות
אמאל גערעדט פונעם גדלות פונעם הייליגען שר
זאל אויך מיגן זיין קעגן די נשמות.
שלום מבעלזא זי"ע ,האט דער צדיק רבי יענקעלע
•••
זי"ע דערציילט די מעשה ,אז איין יו"ט פסח האט
איינמאל האט פאסירט ,אז ביים שוהל אין
דער צדיק דער הייליגער שר שלום געגעסן זופ פון
שטאט ווישניצא זענען זיך צוזאמען געקומען א
די זעלבע טעלער ווי זיין מאמע די צדקת מרת
גאנצע מחנה פון פייגלעך ,און האבן געמאכט אזא
רבקה העניא ע"ה ,און די מאמע האט נישט
גרויסע גרידער וואס האט געשטערט דאס
געכאפט ,און זי האט אריין געלייגט א שטיקל מצה
דאווענען אין שוהל ,און מען האט די פייגלעך נישט
אינעם טעלער.
געקענט פארטרייבן ,איינמאל איז דער הייליגער
דער צדיק דער הייליגער שר שלום ,וואס האט שר שלום זי"ע געקומען קיין ווישניצא ,און האט
זיין גאנץ לעבן גאר שטארק מקפיד געווען נישט געדאווענט אין דעם שוהל ,און וויבאלד די פייגלעך
צו עסן קיין געבראקט'ס אים פסח ,האט דער צדיק זענען געקומען מאכן קולות ,האט דער צדיק דער
אבער גארנישט געזאגט פאר די מאמע ,און דער הייליגער שר שלום געוויזן מיט די האנט אז זיי זאלן
צדיק האט אוועק געריקט די מצה אינעם טעלער, אוועק גיין ,לפלא זייט דעמאלט זענען זיי מער
און ער האט ווייטער געגעסן מיט די מאמע ,און ער נישט צוריק געקומען ,ווייל דער צדיק האט מתקן
האט שפעטער געזאגט די טעם ,אז וויבאלד אויב געווען די אלע נשמות.
וואלט ער געזאגט פארן מאמע וועגן די טעות, •••
וואלט ער ח"ו מצער געווען די מאמע ,און די חומרא הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
פון נישט עסן געבראקט'ס אים פסח ,קען נישט דערציילט ,אז פארן אייניקעל פונעם הייליגען שר
אוועק שטיפן די מצות עשה דאורייתא פון כיבוד שלום ,הגה"צ רבי אברהם יהושע העשיל פרענקל
אם. זי"ע דער איידעם פון הרה"ק רבי יהודה זונדל
••• רוקח מאוחאן זי"ע דער זון פונעם שר שלום זי"ע,
הרה"ק רבי אברהם ווינבערג בעל ברכת אברהם איז געבוירן געווארן א בן זכר ,און דעם זיידן דער
מסלונים זי"ע ,ווען מען פלעגט קומען צו אים לייגן הייליגער שר שלום האט מען מכבד געווען מיט
תפילין פאר א בר מצוה בחור ,האט ער דערציילט סנדקאות און מיט קריאת השם ,און ביי ויקרא שמו
די מעשה ,אז א בחור איז געקומען לייגען תפילין בישראל האט דער זיידע דער הייליגער שר שלום
דאס ערשטע מאל ביי די בר מצוה ביים צדיק דער אפילו נישט געפרעגט דעם נאמען ,נאר האט גלייך
הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע. געגעבן דעם נאמען "מאיר" פארן רך הנימול.
78
צדיק האט דורך געפירט א שמאטע אויף אירע דער הייליגער שר שלום האט אן געזאגט פארן
אויגן ,און פון דאן האט זי געקענט זעהן כאחד בר מצוה בחור ,אז ער זאל זיך אינטער נעמען,
האדם. קיינמאל נישט צו רעדן מיט די הייליגע תפילין ,און
••• דער בחור האט דאס מקיים געווען ,שפעטער ביי די
מען דערציילט ,אז איינמאל האט דער חתונה איז ער נאכאמאל געקומען צום שר שלום,
הייליגער שר שלום זי"ע געטראפן זיין תלמיד דעם און דער צדיק האט אים אן געזאגט ,אז ער זאל זיך
הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע פארייכערן זיין פאר נעמען נישט צו רעדן מיטן טלית אויך נישט,
לולקע בעפארן דאווענען שחרית ,וואס ווי און דער חתן האט זיך דאס פאר גענומען ,און מקיים
באוויסט האט דער הייליגער דברי חיים זי"ע געווען זיין גאנץ לעבן און נישט גערעדט מיט די
געהאט גרויסע כוונות ביים רייכערן דעם לולקע, תפילין אדער מיטן טלית.
אבער אזוי ווי דער דברי חיים האט דערזעהן זיין
רבין ,האט ער גלייך פארלאשן דעם לולקע. לאחר מאה ועשרים שנה ,האט מען דעם איד
באערדיגט מיט זיין טלית ,און ווען דער מלאך איז
האט זיך דער הייליגער שר שלום אן געריפן געקומען צו אים פרעגן זיין נאמען און געבעטן ער
צום הייליגען דברי חיים ,צאנזער רב איר האט זאל זאגן זיינע מעשים וואס ער האט געטון אויף די
נאכנישט געדאווענט ,וואס וועט איר טון אז משיח וועלט ,האט ער געוויזן פארן מלאך אז ער קען נישט
וועט יעצט קומען ,און איר האט נאכנישט אויס רעדן מיטן טלית ,האט מען די נשמה געטראגן
געדאווענט ,האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע צום בי"ד של מעלה ,אבער אויך דארט האט דער
צוריק געפרעגט פון זיין רבין ,און די רבי האט שוין איד געוויזן ,אז ער קען נישט רעדן מיטן טלית,
יא געדאווענט ,האט דער הייליגער שר שלום זי"ע האט מען נאך געקוקט און געזען ,אז דער איד האט
געזאגט" ,איך דאווען צוזאמען מיט משיח ,און טאקע מקפיד געווען זיין גאנץ לעבן און קיינמאל
אינמיטן דאווענען וועט ער זיכער נישט קומען". נישט גערעדט מיט זיין טלית ,האט מען דעם נשמה
••• גע'פטר'ט פון אפגעבן דין וחשבון ,און מען האט אים
בשנת תרי"ד האט אמאל דער הייליגער שר תיכף אריין געפירט אין גן עדן.
שלום זי"ע דערציילט פאר זיינע תלמידים די •••
מעשה ,נישט ווייט פון דעם שטאט בעלזא ,האט איינע פון די חסידים פונעם הייליגען שר שלום
געוואוינט א איד ליידער א רשע מרושע ,וואס האט מבעלזא זי"ע ,האט גאר שטארק געליטן אויף די
ליידער עובר געווען לתאבון אויף אלע עבירות פיס ,און האט ממש נישט געקענט גיין אויף די פיס
שבתורה ,אבער איין מצוה האט דער איד יא מקפיד אדער שטיין געהעריג ,איין יאר שבת פרשת יתרו,
געווען ,אז ער האט נישט געגעסן קיין ברויט ,אן איז דער חסיד געווען ביי זיין רבין אין בעלזא ,און
דעם וואס ער זאל זיך וואשן בעפאר ,און אויף דעם דער צדיק האט אים מכבד געווען מיט אן עלי' ,און
האט דער איד דער רשע נישט מוותר געווען. דער צדיק וואס האט אליין געליינט קריאת התורה,
איין יאר פסח ,האט זיך דער איד ארויס האט אויס געלאזט פאר דעם איד מיטן פסוקִ ,אם
ֶאת ַה ָדּ ָבר ַהזֶּ ה ַתּ ֲע ֶשׂה וְ ִצוְֱּ אקים "וְ יָ כָ ְל ָתּ ֲעמֹד" וְ גַ ם
געלאזט אויפן וועג ,און ער האט מיט גענומען
מצות ,אויפן וועג האט דעם איד אן געכאפט א כָּ ל ָה ָעם ַהזֶּ ה ַעל ְמקֹמוֹ יָ בֹא ְב ָשׁלוֹם ,לפלא גלייך נאך
הונגער אז ער האט געשפירט אז ער האלט דאס די ברכה ,האט דער איד אראפ שפאצירט פונעם
באלעמער כאחד האדם ,און פון דאן האט ער
נישט אויס ,אבער ער האט בשום אופן נישט
געוואלט עסן די מצה אן זיך צו וואשן ,ער איז דורך געקענט גיין אויף די פיס געהעריג.
א וואלד און האט געטראכט ,אז דארט איז זיכער •••
הגה"ח רבי חיים נטע כ"ץ ז"ל האט דערציילט,
דא וואסער ,אבער דער וואלד איז געווען באוויסט,
אז דארט דרייען זיך ארום רוצחים רשעים ,וואס אז ער האט געקענט א אלטע פרוי וואס האט
קענען יעדע מינוט אים דער'הרג'ענען. געוואוינט אין לאנדאן ,וואס האט דערציילט ,אז זי
איז רח"ל געבוירן געווארן בלינד ,און ווען זי איז
אבער דער איד האט נישט געטראכט קיין געווען 6יאר אלט ,האט איר די טאטע געברענגט
צוויי ,נאר ער איז אריין אין וואלד זיכן וואסער, קיין בעלזא צום הייליגען שר שלום זי"ע ,און דער
79
ישראל כלה קרואה בנעימים ,פארוואס בוסטו זיי פלוצלונג זענען צו אים צו געקומען די רוצחים ,און
נישט מחי' מתים און די ברענגסט משיח צדקנו. זיי האבן דעם איד דער'הרג'ט ,דער איד איז ארויף
געקומען אויפן עולם האמת ,און די איין מצוה האט
האט דער רבוש"ע מיר גענטפערט ,אויב געמאכט א גרויסע רעש ,אז דא האט זיך דער איד
וואלט איך געווען צופרידען פון די אידן ,אזוי מוסר נפש געווען אויף די מצוה פון וואשן צו
צופרידען ווי די בוסט געווען פון דיין מלכה ,וואלט ברויט ,און מען האט דעם איד גע'פסק'נט גן עדן.
איך זיי שוין לאנג אויס געלייזט ,אבער ליידער
זענען זיי נאכנישט אויף דעם דרגה ,און דערפאר האט דער הייליגער שר שלום געזאגט פאר
האב איך זיי נאכנישט אויס געלייזט ,און אויף דעם זיינע תלמידים ,קוקט וואס דער איד האט אויף
ענטפער פונעם רבוש"ע ,אויף דעם האט דער צדיק געטון נאר מיט די איין מצוה ,על אחת כמה וכמה,
אזוי געוויינט. ווען א איד איז מקיים אלע מצוות פון די תורה מיט
••• א מסירת נפש ,וועט דאס זיכער מיגן זיין בעולם
אמאל איז דער הייליגער שר שלום זי"ע געווען העליון.
אין א שטאט פון גרויסע מתנגדים ,איז דארט •••
געווען דער מרא דאתרא וואס איז געווען א גרויסע דער הייליגער צדיק דער שר שלום מבעלזא
תלמיד חכם אבער א גרויסע מתנגד ,אבער לכבודו זי"ע ,וואס איז געווען באקאנט מיט זיין
פונעם שר שלום האט דער גאון געלאזט ברענגען געוואלדיגע אהבת ישראל ,און האט כסדר ממליץ
כיבוד ברוינפען און מזונות און עפעס א קאמפאט, טוב געווען אויף אידישע קינדער.
אבער דער שר שלום האט נישט געוואלט צו רירן
צום כיבוד ,פארשטייט זיך אז דער גאון איז געווען האט ער איינמאל יום הקדוש ביים זאגן על
זייער באליידיגט אויפן הייליגען שר שלום. חטא ,ווען ער איז געקומען צו די ווערטער ַעל
ֲח ָט ִאים ֶשׁ ֲאנַ ְחנוּ ַחיָּ ִבים ֲע ֵל ֶיהם ַח ָטּאת ,האט ער
האט ער געפרעגט דעם הייליגען שר שלום ,די געזאגט אזויַ ,על ֲח ָט ִאים ֶשׁ ֲאנַ ְחנוּ ַחיָּ ִבים ,אויף די
סיבה פארוואס ער וויל נישט עסן פונעם כיבוד, אלע חטאים וואס מיר זענען ליידער שולדיגֲ ,ע ֵל ֶיהם
האט דער הייליגער שר שלום געזאגט ,די ברוינפען ַח ָטּאת ,דאס איז נאר דורך די גוים די רשעים ,און זיי
איז חמץ שעבר עליו הפסח ,פון די מזונות האט מען זענען שולדיג אויף די אלע עבירות.
נישט אראפ גענומען קיין חלה ,און די קאמפאט •••
האט מען נישט איבער געקוקט די פירות פון מען דערציילט ,אז ווען די רעבעצין די צדקת
ווערים ,פארשטייט זיך אז דער מרא דאתרא איז מרת מלכה ע"ה איז נפטר געווארן בחייו ,האט דער
געווען זייער באליידיגט אז דער שר שלום זאגט די צדיק גאר שטארק געוויינט מיט בכיות נוראות ,און
אלע זאכן. ווען זיין גרויסע תלמיד הרה"ק רבי שלום
מקאמינקא זי"ע האט געפרעגט זיין רבין ,פארוואס
האט דער רב געלאזט ריפן דעם פון וועם מען ער וויינט אזוי ,האט ער געזאגט ,אז ח"ו נישט אויף
האט געקויפט די ברוינפען ,און אים געפרעגט אויב די פטירה פון די רעבעצין וויינט ער אזוי ,ווייל דאס
ער איז א איד ,האט יענער געזאגט אז יא ,האט מען איז ער מקבל באהבה ,ווייל דאס האט דאך דער
געזען ,אז דער שר שלום איז גערעכט ,אז די באשעפער געוואלט און דאס איז זיכער לטובה.
ברוינפען איז נישט געווארן פארקויפט אויף פסח,
דאן האט מען געפרעגט די רעבעצין ,אויב מען נאר ער וויינט ,ווייל ער האט געהאט א שמיעס
האט אראפ גענומען חלה פון די טייג פון די מזונות, מיט רבוש"ע און געזאגט פארן רבוש"ע ,די ווייסט
האט די רעבעצין געזאגט ,עס איז דאך דא די משרת דאך אז די מלכה די צדקת פעילט מיר שטארק אויס
וואס טוט דאס ,אבער דער משרת האט געזאגט ,די פאר מיין עבודת הקדוש ,און ווען איך וואלט
רעבעצין האט דאס זיכער אראפ גענומען ,דאס געקענט וואלט איך איר מחי' מתים געווען ,נאר
זעלבע איז געווען מיט די פירות פון די קאמפאט, וויבאלד איך ווייס ,אז דאס איז דיין רצון בין איך איר
און דאן האט יענער גאון געזעהן ,אז דער הייליגער נישט מחי' מתים ,אבער די רבוש"ע הייליגער
שר שלום האט הייליגע אויגן און זעהט אלעס. באשעפער ,די האסט דאך דיינע אידן ,די כנסת
80
געשטאנען א איד אין געדאווענט שמונה עשרה, •••
אינמיטן הערט דער צדיק ווי דער איד זאגט אין די מקורבים האבן דערציילט ,אז דער הייליגער
אידיש" ,רבונו של עולם טאטע זיסער" ,האט דער שר שלום מבעלזא זי"ע פלעגט אויף זיין שעות
שר שלום געפרעגט פון דעם איד ,ווי קומט צו דיר אריכות ביינאכט און עוסק געווען בתורה ,אינמיטן
צו רעדן אידישע ווערטער אינמיטן דאווענען ,האט האט דער הייליגער שר שלום זיך אנגעריפן בזה"ל,
דער איד געזאגט פארן שר שלום ,דער הייליגער "אה ,דער הייליגער בני יששכר דער דינובער רב איז
קאזניצער מגיד זי"ע האט דאס אויך געטון. שוין אויף געשטאנען ,יעצט קען מען זיך גיין לייגן",
און דאס איז געווען אן קיין וועג פון וויסן.
האט זיך דער צדיק אויס געדרייט און געזאגט,
דער קאזניצער מגיד איז נישט געווען קיין מענטש, נאר דער צדיק האט נישט געוואלט איבער
ער איז געווען א מלאך ,דאן דרייט זיך דער צדיק לאזן די וועלט אן קיין תורה ,און ווען ער האט
אויס און לייגט צו ,ער איז נישט געווען קיין מלאך, מרגיש געווען אז דער הייליגער בני יששכר איז
נאר ער איז געווען א שרף ,און ער האט דאס שוין אויף געשטאנען ,און ער וועט איבער נעמען
געקענט טון ,און דער צדיק האט דערציילט ,אז די וועלט מיט זיין תורה ,האט זיך דער צדיק
דער הייליגער מגיד מקאזניץ איז געווען איין געקענט גיין אביסל צו לייגען.
שטיק ביין און זייער א שוואכער מענטש ,אז מען •••
האט אים געברויכט טראגן צום ביהמ"ד אויף א אמאל האט פאסירט ביים הייליגען שר שלום
בענקל ,אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין אין מבעלזא זי"ע ,אז ראש השנה בעפאר תקיעות
ביהמ"ד ,האט ער געגעבן א שריי" ,מה נורא המקום שופר ,האט דער צדיק אוועק געריקט די שנאצן
הזה ,אין זה כי אם בית אלקים" ,און דער צדיק איז ביים מויל ,כדי ער זאל קענען גוט בלאזן שופר ,און
צו געלאפן צום דאווענען מיט אזא ברען ,ממש פלוצלונג דערזעהט דער צדיק א האר אויף די הענט,
נישט מיט קיין כח אנישי ,נאר ווי א מלאך אלקים. דער צדיק איז ממש בלאס געווארן פאר גרויס צער
••• און פחד ,אז ער איז דא נכשל געווארן מיטן
די חסידים האבן דערציילט ,אז ווען דער אויסרייסן א האר אים יו"ט.
הייליגער שר שלום זי"ע האט געדאווענט פארן האט אבער דער גבאי גלייך דערציילט פארן
עמוד ימים נוראים ,האט מען דעם קול געהערט שר שלום זי"ע א מעשה ,וואס איז פאר געקומען
אינעם גאנצן שטאט ,און אפילו די גוים זענען ממש ביים צדיק וקדוש רבי שמעלקא מניקלשבורג זי"ע,
דערציטערט געווארן פונעם הייליגען קול פונעם איין יאר סוכות איז דער הייליגער רבי שמעלקא
צדיק ,און די גוים פלעגן זאגן" ,עס איז נישט קיין אריין אין די סוכה ,און געמאכט א לישב בסוכה ,און
חידוש אז ער פועל'ט מיט זיינע תפילות ,אפילו דאן האט זיך דער צדיק געכאפט ,אז די שלאק איז
מ'וואלט זיך אזוי געבעטן ביי א גזל'ן ,וואלט מען אראפ געלאזט ,און אויפן רגע האט זיך דער צדיק
אויך אויס געבעטן". שטארק דערשראקן ,אז ער האט דא געמאכט א
••• ברכה לבטלה.
דער הייליגער שר שלום זי"ע האט איין יאר אין
אבער גלייך האט זיך דער צדיק רבי שמעלקא
די ימי רחמים ורצון דערציילט פאר זיינע חסידים,
אנגעריפן בזה"ל" ,די בעל דבר ,האסט עפעס
אז אין שטאט וואוינט א איד וואס הייסט בערל ,און
געכאפט ,דערשטיק דיך מיט דעם" ,האט דער גבאי
ער האט געארבעט מיטן אויף נייען קליידער ,איין
געזאגט פארן הייליגען שר שלום" ,זאל זיך דער
טאג האט דער פריץ פון שטאט געבעטן פון דעם
בעל דבר דערשטיקן מיטן האר פונעם רבין" ,דער
בערל ,אז ער זאל אים אויף נייען א נייע קלייד ,און
הייליגער שר שלום האט דאן געזאגט פארן גבאי,
דער בערל האט זיך נישט געקענט באהערשן ,און
"החייתנו ,האסט מיך מחי' געווען" ,און דער צדיק
האט גע'גנב'ט סחורה פונעם פריץ ,און דער פריץ
איז צו געגאנגען מיט א שמחה צום מצוה פון
האט אים געכאפט ביי די מעשה ,און אים זייער
תקיעות שופר.
הארב באשטראפט.
•••
האט דער איד וואס איז געווען א געוואלדיג אמאל איז דער צדיק דער הייליגער שר שלום
תמים און פשוטע איד געזאגט" ,באשעפער איך זי"ע געשטאנען ביים דאווענען ,איז דארט
81
צום הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע ,וואס איז ווייס אז די האסט אויס געזאגט פארן פריץ אז איך
געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע כח פון היילן האב גע'גנב'ט פון זיינע סחורה ,אויב אזוי הער איך
נאר מיט זיינע הענט ,האט אבער דער שר שלום אויף דאווענען".
נאכן אויסטאפן די מקום פון די מחלה געהייסן
פארן איד ,אז ער זאל פארן צו יענעם און יענעם אבער ווען עס איז געקומען יעצט די ימים
גרויסן דאקטאר אין לעמבערג ,וואס איז ליידער נוראים ,האט דעם איד געכאפט א הרהור תשובה,
געווען א פרייער איד. און ער האט געזאגט" ,רבוש"ע עס קומט יעצט די
הייליגע טעג ,לאמיר זיך איבערבעטן" ,און דער איד
איז דער איד אריבער צום דאקטאר אין האט זיך פארגענומען ,אז ער גייט אנהייבן צוריק
לעמבערג ,און געזאגט פארן דאקטאר ,אז דער דאווענען ,און דער הייליגער שר שלום האט
בעלזא רב האט אים געשיקט צו אים ,און אזוי ווי געזאגט ,אז דאס פשטות און תמימות פון דעם איד,
דער איד האט אויף געהויבן די קאפ ,און דער האט געמאכט א גרויסע רעש אין הימל ,און מעורר
דאקטאר האט אריין געקוקט אין די נאז ,נאך געווען רחמים און מעורר געווען א מליצה ישרה
בעפאר ער האט אפילו צו גערירט צו דעם איד, אויף אידישע קינדער.
האט די מחלה אויף געפלאצט ,און דאס האט ארויס •••
געשפריצט גלייך אויפן דאקטאר ,דאן האט דער מען דערציילט ,אז דער ראש הקהל פון סיגוט
דאקטאר זיך אנגעריפן ,דער בעלזא רב זאל מיר הרה"ח רבי משה ארי' פריינד זי"ע ,האט געהאט צו
אויף הערן שיקן אזאנע חולים ,ווייל דאס איז נישט געזאגט א שיינע נדבה צו בויען א תלמוד תורה אין
דאס ערשטע מאל וואס ער טוט דאס מיט מיר ,און סיגוט ,אבער למעשה האט זיך דאס לאנג געצויגען,
דער שר שלום האט זיך אויף דעם אויסגדריקט, און מען האט דאס נישט געבויעט ,אבער דאן האט
"און דער דאקטאר דער פושאי ישראל האט אפילו מען געבויעט דעם גרויסן שוהל אין שטאט בעלזא,
נאך דעם אויך נישט תשובה געטון". וואס דער הייליגער שר שלום האט זיך פרעזענליך
••• אפ געגעבן מיטן בויען דעם הייליגען שוהל ,און
הרה"ק רבי שמחה ישכר בער מצעשינוב זי"ע, דער רבי משה ארי' פריינד האט געגעבן פארן
דער זון פונעם הייליגען שינאווא רב זי"ע ,איז הייליגען שר שלום דאס געלט וואס ער געהאט צו
געווארן אן איידעם ביי רבי יהושע מבעלזא זי"ע, געזאגט פארן תלמוד תורה אין סיגוט.
ביי זיין חתונה זענען די צוויי גדולי הדור
געטאנצען ,דער שינאווא רב זי"ע מיט ר' יהשע'לע איז געווען דארט א סיגוטער חסיד ,וואס האט
בעלזער זי"ע ,איז געשטאנען דארט דער צדיק רבי דאס צו געזען ,האט ער זיך אנגעריפן צו רבי משה
יהושע'לע טאמשאווער זי"ע ,אין געקערט מיט א ארי' פריינד פארענט פונעם שר שלום בזה"ל" ,רבי
בעזעם ,האט דער בעלזא רב געפרעגט פונעם משה ארי' ,איר זאלט נישט פארגעסן ,אז איר האט
מחותן דער שינאווא רב אויף ר' יהושע'לע צו געזאגט געלט פארן תלמוד תורה אין סיגוט",
טאמשאווער ,ווער דאס איז ,האט דער הייליגער ווען דער שר שלום האט געהערט די ווערטער,
שינאווא רב גענטפערט ,דאס איז ר' יהושע'לע האט ער זיך אנגעריפן בזה"ל" ,רבי משה ארי' וועט
טאמשאווער ר' יוסעלעס זון ,זאגט דער בעלזא רב, געבן ,און געבן ,און געבן" ,לפלא נישט לאנג
אהה ר' יוסעלעס זון מיר האבן אים געזען. נאכדעם איז דער רבי משה ארי' גאר שטארק
נתעשר געווארן ,און ער איז געווען א גביר אדיר
האט דער שינאווא רב אזוי געקוקט מיט זיין גאנץ לעבן ,אלעס דורך די ברכה פונעם
ווינדער ,ווי איינער זאגט ,אז די יארן שטימען דאך הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע.
נישט ,ווייל דער ר' יוסעלע איז דאך אוועק נאך •••
בעפאר רבי יהושע מבעלזא איז געבוירן ,האט דער אמאל איז געקומען צום שר שלום זי"ע א איד,
בעלזא רב רבי יהושע'לע פארציילט ,אז ווען איך וואס האט זיך אים געמאכט א שטארקע מחלה
בין געווען א קינד ביים חנוכת הבית פונעם ביהמ"ד אינעם נאז ,און די דאקטורים האב אים געווארנט,
אין בעלזא ,האב איך פלוצלונג געזען אינעם אז דאס קען צו טרעטן צום מח און עס איז א
ביהמ"ד ,א הויכער מענטש אנגעטוען ווייס ,און איך גרויסע סכנה ,איז דער איד געפארן קיין בעלזא
82
הקדושה וואס האט גערוהט אויף אים צוליב זיין האב מיך זייער דערשראקען ,האב איך זיך פאר פחד
געוואלדיגע פרישות און קדושה. באהאלטן אינטערן טאטן'ס טלית.
•••
אין שיחות חולין של תלמידי חכמים ווערט האט מיר דער טאטע געזאגט“ ,דארפסט נישט
דערציילט ,אז דער הייליגער שר שלום מבעלזא מורא האבן ,דאס איז ר' יוסעלע טאמעשאווער ,איך
זי"ע האט אין זיין לעבן קיינמאל נישט געקוקט אין האב אים געלאדענט צום חנוכת הבית ,און ער האט
א שפיגל ,זיין גאנצע צורה איז געווען הייליג און צו געזאגט ער וועט קומען ,אבער בינו לבינו איז ער
אפגעשיידט פון יעדע שייכות צו חיצונות ,ווען מען נסתלק געווארן ,אבער ער איז געקומען איינהאלטן
האט אים אמאל געפרעגט וועגן דעם ,האט ער די הבטחה ,און דערפאר איז ער געקומען מעולם
געענטפערט מיט זיין גרויס עניוות און פשטות" ,א העליון זיך באטייליגען ביים חנוכת הבית” ,האב איך
מענטש דארף ארבעטן אויף זיין פנימיות אז ער זאל אים דעמאלט געזען ,א השגה א קליין קינד זאל
האבן א 'צורת אדם' ווי דער אייבערשטער האט אים שוין פארמאגן אזאנע ליכטיגע אויגן.
באשאפן בצלם אלקים ,אויב די נשמה איז ריין און •••
הייליג ,דארף מען נישט קיין שפיגל צו זען דעם אין ספר עשר קדושות ווערט דערציילט ,אז
גוף". דער הייליגער שר שלום זי"ע איז געווען באוואוסט
••• מיט אן אויסערגעווענליכער שמירת העינים ,ער
אין ספר זכרון לראשונים ווערט דערציילט ,אז האט קיינמאל אין זיין לעבן נישט געקוקט אויף
די עבודה ביים טובל'ן אין מקוה פונעם הייליגען עפעס וואס איז נישט אויסגעהאלטן ,און האט
שר שום מבעלזא זי"ע איז געווען מיט א געלעבט ממש אפגעזונדערט פון גשמיות.
מורא'דיגער קדושה און מסירת נפש וואס איז
געווען העכער פון מענטשליכן כח ,אין די ביטער און דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע
קאלטע ווינטער נעכט אין פוילן און גאליציע ,ווען האט אמאל ביי א אסיפה פון צדיקים אויסגערופן
דאס וואסער איז געווען פארפרוירן מיט אייז, מיט התפעלות" ,איך קען מעיד זיין אויפן שר שלום
פלעגט ער גיין אין מקוה פאר יעדער עבודה ,אן מבעלזא ,אז ער האט קיינמאל נישט געקוקט חוץ
קיין שום רחמנות אויף זיין קערפער. לד' אמות זיינע ,און זיין קדושת הגוף איז אזוי ריין
און הייליג ווי דער מזבח אין בית המקדש".
איינמאל האט מען געדארפט צוברעכן די •••
דיקע אייז אינעם טייך כדי ער זאל קענען טובל'ן אין ספר דובר שלום ווערט דערציילט ,אז אין
פאר תפילת שחרית .ווען מען האט געזען ווי ער די יארן ווען דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע
גייט אריין אינעם אייזיגן וואסער אן קיין שום האט געוואוינט אין שטאט סקאהל און עוסק
ציטער ,האט ער געזאגט מיט א פשטות און עניוות, געווען בתורה בעבודה בקדושה וטהרה ,פלעגט ער
"דאס פייער פון ליבשאפט צום בורא עולם און די זיצן אליין אין בית המדרש איבער די ספרים אין
קדושה פון א אידישער נשמה קען צעשמעלצן דעם שפעטע שעה'ן ,איינמאל איז דער שמש
קעלטסטן אייז". אריינגעקומען אין ביהמ"ד פארטאגס ,און געזען א
••• גרויס ליכטיגקייט ארום דעם שר שלום ,כאטש די
אין קונטרס סיפורי חסידים ווערט דערציילט, ליכט אויפן טיש איז שוין לאנג געווען פארלאשן,
אז איין יאר איז געווען א שווערע טרוקעניש אין און דער שמש איז ממש דערציטערט געווארן פון
שטעטל בעלזא און אין די גאנצע געגנט ,און די גרויס פחד.
תבואה האט כמעט אויסגעטריקנט ,דער עולם איז
געקומען וויינען צום הייליגען שר שלום זי"ע ,אז ווען דער הייליגער שר שלום האט באמערקט
ער זאל מתפלל זיין פאר רעגן. דעם שמש ,האט ער אים באווארנט מיט א
שטרענגן טאן און געזאגט" ,וואס דו האסט דא
דער הייליגער שר שלום האט געלאזט רופן א געזען ,זאלסטו קיינמאל פאר קיינעם נישט
געוויסן פשוט'ן בעל מלאכה פונעם שטעטל ,א איד דערציילן ביז נאך מיין פטירה" ,מען האט געוואוסט
א תמים וואס פלעגט ארבעטן שווער פאר זיין אז דאס איז געווען דאס אור פונעם שכינה
83
האבן שוין אויפגעגעבן אויף אים ,ווען ער איז אריין פרנסה ,און אים געפרעגט" ,זאג מיר ,וואס פאר א
צום הייליגען שר שלום מיט א קוויטל ,האט דער גוטע מעשה האסטו לעצטנס געטאן" ,דער איד
רבי גענומען א גלאז וואסער ,געמאכט א ברכה האט זיך פארשעמט און געזאגט" ,איך בין נישט
"שהכל נהיה בדברו" מיט גרויס כוונה ,און דערנאך קיין למדן ,אבער פאריגע וואך איז געקומען אן
געהייסן דעם איד אויסוואשן די אויגן מיט די ארימאן וואס האט חתונה געמאכט א קינד און האט
איבערגעבליבענע וואסער פונעם כוס. געוויינט ביטערליך ,איך האב געהאט
אוועקגעלייגט געלט צו קויפן מאטריאל פאר מיין
דער איד האט אזוי געטאן ,און נאך אין יענעם פרנסה ,אבער זעענדיג זיין צער ,האב איך אים אלעס
מאמענט האט ער אנגעהויבן זען שיין און קלאר, אוועקגעגעבן און איך בין געבליבן אן קיין פרוטה".
ווען די ארומיגע האבן זיך געוואונדערט אויף דעם
גרויסן מופת ,האט דער שר שלום געזאגט מיט האט דער הייליגער שר שלום אויפגעהויבן די
עניוות" ,עס שטייט 'ד' פוקח עורים' דער הענט צום הימל און אויסגערופן" ,רבונו של עולם!
אייבערשטער מאכט זעענדיג די בלינדע ,א ברכה אויב א בשר ודם קען מוותר זיין אויף זיין אייגן
פון א איד מיט א פשוט'ע כוונה האט א כח צו געלט און געבן צדקה מיט אזא מסירת נפש פאר א
עפענען די אויגן". צווייטן איד ,וויפיל מער דארפסטו מוחל זיין און
••• געבן ברכה און רעגן פאר דיינע קינדער" ,נאך פאר
אין ספר תפארת שר שלום ווערט דערציילט, דער איד איז ארויס פונעם צימער ,האבן זיך
אז עס איז אמאל געקומען קיין בעלזא א איד וואס געעפנט די הימלען און א גרויסער רעגן האט
האט געליטן פון א זעלטענער ,ביטערער הויט- אנגעהויבן גיסן.
קראנקהייט אויף די פיס ,וואס קיין איין דאקטער •••
האט נישט געקענט היילן און ער האט שוין ליידער אין ספר דובר שלום ווערט דערציילט ,אז עס
קוים געקענט גיין אויף די פיס צוליב די איז איין טאג געקומען צום הייליגען שר שלום
געפערליכע יסורים ,ווען דער איד איז אריין צום מבעלזא זי"ע א גביר פון לעמבערג וואס איז שוין
שר שלום און זיך אויסגעוויינט ,האט דער רבי אים געווען חתונה געהאט העכער צוואנציג יאר און
געזאגט" ,אין די תורה שטייט 'תחת אשר לא עבדת נישט געהאט קיין קינדער ,דער איד האט געוויינט
את ה' אלקיך בשמחה ...והכה ה' בך וגו'' ,דאס מיינט, מיט ביטערע בכיות און געבעטן דעם רבין פאר א
אז ווען א איד פאלט אריין אין עצבות ,קומען חלילה ברכה אז ער זאל שוין געהאלפן ווערן מיט א קינד.
יסורים ,דיין רפואה וועט קומען דורך שמחה של
מצוה". דער הייליגער שר שלום האט אים געפרעגט,
"ביסטו גרייט אוועקצוגעבן דיין גאנצע פארמעגן
דער הייליגער שר שלום האט אים געהייסן פאר צדקה כדי צו האבן א קינד" ,דער איד האט אן
בלייבן אויף שבת אין בעלזא ,און מוצאי שבת ביים קיין שום ספק געענטפערט ,אז יא ,ער איז גרייט צו
שמחה'דיגן שלש סעודות און הבדלה האט דער ווערן אן ארימאן ממש ,אבי צו זוכה זיין צו זרע של
רבי געהייסן דעם עולם טאנצן ,און גערופן דעם קיימא ,האט דער הייליגער שר שלום געזאגט" ,אז
קראנקן איד ער זאל אריינקומען אין צענטער און דו ביסט גרייט מוותר צו זיין אויף דיין גאנצן
טאנצן מיט אלע כוחות ,דער איד האט זיך עשירות ,האט מען אין הימל געזען דיין גרויסע
איבערגעגעבן ,פארגעסן פון די שמערצן און מסירת נפש ,דו דארפסט נישט פארלירן דיין געלט,
געטאנצט מיט מסירת נפש פאר עטליכע שעה, גיי אהיים ,און איבער א יאר וועסטו האלטן א בן
נאכן טאנץ האט דער רבי אים געגעבן שיריים פון די זכר" ,פונקט איבער א יאר איז דעם איד געבוירן
הבדלה-וויין צו שמירן אויף די פיס ,און ביז עטליכע געווארן א געזונט אינגל.
טעג איז די הויט געווארן אינגאנצן ריין און ער איז •••
אויסגעהיילט געווארן. אין ספר תפארת שר שלום ווערט דערציילט,
••• אז איינמאל איז געברענגט געווארן קיין בעלזא א
אין ספר דובר שלום ווערט דערציילט ,אז איד וואס איז געווארן פלוצלונג רח"ל בלינד אויף
אינמיטן א קאלטן ווינטער איז א חסיד געפארן ביידע אויגן ,און די גרעסטע דאקטוירים אין וויען
84
תבואה אין דער הויפטשטאט וויען צוליב א קיין בעלזא אין א שרעקליכן שניי-שטורעם,
פראבלעם מיט די שיפן ,און די פרייזן האבן זיך אינמיטן וועג אין טיפן וואלד האט זיך דער וואגן
געהויבן צו הויכע סכומים וואס מ'האט יארן נישט איבערגעקערט און די פערד האבן מער נישט
געזען ,דער סוחר האט פארקויפט זיין סחורה פאר געקענט ציען ,דער איד איז געבליבן שטעקן אליין
גרויסע געלטער און געווארן אן עושר מופלג. אין דער פרעסט ,און ער האט געשפירט ווי זיינע
••• כוחות לאזן אים איבער און ער גייט ממש
אין ספר סיפורי אנשי שם ווערט דערציילט ,אז פארפרוירן ווערן צום טויט ח"ו.
אין א דערנעבנדיגן דארף לעבן בעלזא האט דער
פריץ דער לאקאלער גלח אנגעקלאגט דעם אין יענע מינוט האט דער איד אויסגעשריגן,
אידישן קרעטשמער מיט א פאלשער גניבה ,און "רבי! הייליגער שר שלום ,ראטעוועט מיך אין אייער
געסטראשעט אים אריינצוווארפן אין תפיסה פאר זכות" ,אין יענע זעלבע מאמענט אין בעלזא ,איז
פילע יארן און פארטרייבן זיין משפחה ,דער איד דער הייליגער שר שלום געזעסן אין זיין צימער און
איז געלאפן צום הייליגען שר שלום אינמיטן דער געלערנט ,פלוצלונג איז דער רבי אויפגעשטאנען,
נאכט ,און ער האט מיט ביטערע טרערן זיך מזכיר צוגעגאנגען צום גרויסן אויוון וואס האט געברענט
געווען ביים רבין און געבעטן ברחמים אז דער רבי אינעם צימער ,אויפגעמאכט די טיר פונעם אויוון,
זאל אים פועלן א ישועה. און אריינגעבלאזן דריי מאל מיט גרויס דביקות.
דער הייליגער שר שלום האט גענומען א דער גבאי האט נישט פארשטאנען וואס דער
שטיקל פריש געבאקענע חלה פון שבת ,דאס רבי טוט ,אבער שפעטער ,ווען דער חסיד איז
געגעבן פארן איד און געזאגט" ,נאר דאס זאלסטו למעשה אנגעקומען בשלום קיין בעלזא ,האט ער
טאן ,גיי צום פריץ אין הויף ,און איידער דו גייסט דערציילט ,אז פונקט ווען ער האט אויסגעשריגן
אריין צו דער משפט-שטוב ,ווארף א שטיקל פון דעם רבינ'ס נאמען אינעם וואלד ,האט ער פלוצלונג
דעם שבת'דיגן ברויט פאר די גרויסע הינט פונעם דערשפירט א ווארעמען לופט ארום זיך פונקט ווי
פריץ וואס בילן ביי דער טיר" ,דער איד האט נישט אינמיטן זומער ,וואס האט אים באנייט די כוחות ביז
פארשטאנען וואס די רבי פראבירט דא צו טון, ער האט געטראפן דעם וועג ארויס.
אבער מיט זיין גרויס אמונת צדיקים איז דער איד •••
אהיים געפארן. אין ספר זכרון לראשונים ווערט דערציילט ,אז
א סוחר א חסיד איז אמאל געקומען צום הייליגען
דער איד איז געגאנגען מיט א ציטער צום שר שלום מבעלזא זי"ע מיט א שווער הארץ ,און
שטוב פונעם פריץ ,און האט געווארפן דאס שטיקל ער האט דערציילט ,אז ער האט אריינגעלייגט זיין
ברויט פון די שיריים פון שבת פאר די הינט אזוי ווי גאנץ פארמעגן און געקויפט ריזיגע מאגאזינען
די רבי האט געהייסן ,לפלא ,די בייזע הינט פונעם מיט תבואה צו פארקויפן ווייטער ,אבער די פרייזן
פריץ ,וואס פלעגן צורייסן יעדן פרעמדן ,האבן פון תבואה איבער דער גאנצער וועלט זענען
געגעסן דאס ברויט און זיך גלייך בארואיגט און זיך פלוצלונג געפאלן גאר נידעריג ,און ער איז
גלייך אועק געלייגט ביים שוועל ,ווען דער פריץ געשטאנען פאר א שרעקליכן באנקראט וואס
האט דאס דערזען דורכן פענסטער ,איז אים וואלט חרוב געמאכט זיין משפחה.
באפאלן א גרויסער פחד ,און ער האט געזאגט" ,אז
די ווילדע הינט רירן אים נישט צו ,איז ער זיכער אן דער הייליגער שר שלום האט אים אנגעקוקט
אומשולדיגער און הייליגער מענטש" ,און דער און געזאגט" ,פארקויף יעצט גארנישט ,ווארט נאך
פריץ האט תיכף מבטל געווען דעם גאנצן קלאגע דריי חדשים ,און פאר דו פארקויפסט זאלסטו
און אים באפרייט מיט גרויס כבוד. אפגעבן מעשר פונעם גאנצן פלאן פאר ארימע לייט
אין בעלזא" ,דער סוחר האט געפאלגט אן קיין
פראגעס ,כאטש יעדער האט געמיינט אז ער
פארלירט דעם שכל ,פלוצלונג ,נאך דריי חדשים,
איז געווארן אן אומערווארטעטער מאנגל אין
85
באוואונדערט זיין גדלות בתורה און זיין דרך אין
יארצייט כ"ח אלול
עבודת השם בקדושה וטהרה.
הרה"ק רבי יחיאל ב"ר חיים שלמה הלוי זי"ע
בשנת תרע"ב ,ווען דער זיידע דער הייליגער )ראטענבערג( ,מקאסאן
בני שלשים מקאסאן זי"ע איז ליידער נסתלק "הנקרא ר' יחיאל'יש מקאסאן"
געווארן זייענדיג נאר 59יאר אלט ,האט דער זון די
טאטע פונעם רבין הרה"ק רבי חיים שלמה בעל ער איז געבוירן צו זיין טאטן הרה"ק רבי חיים
שמועה טובה זי"ע איבער גענומען אלס ממלא שלמה הלוי בעל שמועה טובה מקאסאן זי"ע,
מקום אין שטאט קאסאן ,און דאן האט דער זון בן הרה"ק רבי יהוסף צדיקא בעל בני שלשים
ווייטער זוכה געווען צו מקבל זיין תורה וחסידות מקאסאן זי"ע) ,חתן הרה"ק השרף מטאהש זי"ע(,
פון זיין גרויסן טאטן ,וואס איז געווען מפורסם בן הרה"ק רבי צבי הירש מקוזובה זי"ע,
אלס א איש קדוש מאוד און א גדול בתורה. בן הרה"ק רבי יהוסף מקאזאווא זי"ע) ,חתן הרה"ק
רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע(,
אבער ליידער האט דער טאטע נישט מאריך
בן הרה"ק רבי אהרן אריה לייב מדאלינא זי"ע,
ימים געווען צו לאנג ,און ו' טבת בשנת תר"פ איז
בן אחר בן פון הגה"ק רבי דוד הלוי בעל הטו"ז
דער טאטע נסתלק געווארן זייענדיג נאר 51יאר
מלבוב זי"ע.
אלט ,און דאס האט ליידער גאר שטארק געווירקט
אויפן צדיק ,זייענדיג שטארק בצער פארלירענדיג און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רייצא ע"ה,
אין 8יאר זיין גרויסן זיידן און זיין גרויסן טאטן, בת הרה"ק רבי אשר ישעי' רובין אב"ד קאלבסוב
אבער דער צדיק האט זיך מחזק געווען און האט זי"ע,
ווייטער עוסק געווען בתורה ועבודת השם מיט א בן הרה"ק רבי יחיאל מקאלבסוב זי"ע,
געוואלדיגע התמדה. בן הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מרופשיץ
זי"ע) ,חתן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת מרופשיץ זי"ע(,
חי' דרעזיא ע"ה, בן הצדיק נסתר הגה"ק רבי אליעזר ליפמאן זי"ע.
בת דודו הרה"ק רבי משה שמואל הלוי
ראטטענבערג מקליינווארדיין -לאש אנדזשעלעס ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א גאון
זי"ע. נפלא בתורה ובעבודת השם בקדושה וטהרה ,ער
איז געווען א שפל ברך און א עניו מאוד און איז
חסידי קאסאן האבן דערציילט גאר שטארק אנטלאפן זיין גאנץ לעבן פון כבוד ,זיין אהבת
פון די עבודת הקדוש פון דעם צדיק ,זיין עבודת ישראל איז געווען עד להפליא ,ער האט געהאט א
התפילה איז געווען מלא התרגשות דקדושה און לב טוב און מקבל געווען יעדן איד בסבר פנים
מיט א געוואלדיגע דביקות און התלהבות ,ער האט יפות ,און טאקע דערפאר איז דער צדיק געווען
מיט דעם מעורר געווען אידישע קינדער צו אהוב ונחמד בין הבריות ,מען האט דעם צדיק
תשובה און תיקן המעשים ,זיין אש קודש אין א שטארק מכבד געווען און די אידן פון שטאט
שבת איז געווען געוואלדיג גרויס ,און בכלל יעדע קאסאן האבן געהאט א געוואלדיגע חביבות צו
מצוה האט דער צדיק מקיים געווען בדחילו דעם צדיק ,ער האט ליידער גאר אסאך מיט
ורחימו און אלעס מיט א ברען צו גרויסן געמאכט אין לעבן און ליידער נישט איבער געלאזט
באשעפער. קיין זש"ק ,אבער דאס האט נישט אוועק גענומען
פון זיין עוסק זיין בתורה ועבודת השם מיט א
ליידער האט דער צדיק געהאט צוויי קינדער שמחה עצומה כל ימיו.
וואס זענען יונגערהייט שטארק קראנק געווארן,
און דער צדיק האט ליידער ביידע קינדער גאר אסאך תורה און זיין דרך אין עבודת השם
פארלוירן ,מען קען זיך נישט פארשטעלן דעם צער האט ער מקבל געווען פון זיין גרויסן זיידן דער
און עגמת נפש וואס דער צדיק האט געהאט מיטן צדיק וקדוש רבי יהוסף בעל בני שלשים מקאסאן
פארלירן זיינע דורות ,אבער דער צדיק האט זיך זי"ע ,ער האט געהאט א געוואלדיגע חביבות ביים
מחזק געוען און ווייטער געדינט דעם גרויסן זיידן און דער זיידע האט גאר שטארק
86
געזאגט בזה"ל" ,יודע אני שנתנסה בהנסיון באשעפער מיט שמחה ,און ער האט מצדיק געווען
שנתנסה בו יוסף ועברו בשלום ,ולכן זכות זה ילוה דעם דין מן השמים אויף זיך און דאס מקבל געווען
לך לעולמך עולם שכולו טוב". באהבה.
נסתלק לגנזי מרומים כ"ח אלול בשנת תרפ"ט, הרה"ח ר' גדליהו שווארץ ז"ל האט דערציילט,
ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט קאסאן, אז איין ערב שבת ווען די צוויי קינדער פונעם צדיק
סמוך ונראה צו זיין הייליגען טאטן זי"ע. רבי יחיאל זענען ליידער געווען שטארק קראנק,
און זענען ליידער נישט לאנג נאכדעם נפטר
זכותו הגדול יגן עלינו געווארן ,איז ער ר' גדלי' געווען ביים פענסטער
ועל כל ישראל אמן. פונעם שטוב פונעם צדיק רבי יחיאל זי"ע ,און ער
מעשיות האט געזען דעם צדיק ארום שפאצירן מיט די צוויי
קראנקע קינדער אין די האנט ,און דער צדיק האלט
אין ספר תפארת בית קאסאן ווערט דערציילט, א סידור און זאגט שיר השירים מיט אזא מתיקות
אז אלס קינד איז דער צדיק רבי יחיאל'יש אמאל און געגועים ,אז דאס הארץ איז ממש צעגאנגען פון
געווען שטארק קראנק ,און די דאקטוירים האבן גרויס מתיקות.
שוין כמעט אויפגעגעבן אויף זיין לעבן ,זיין
פאטער ,דער הייליגער שמועה טובה זי"ע ,איז הרה"ח ר' נפתלי ראזענפעלד ז"ל וואס האט
געוואוינט אין שטאט קליינווארדיין האט
דעמאלט אריין אין זיין חדר מיוחד און געעפנט
דעם ספר "עטרת צבי" פונעם הייליגן זידיטשובער דערציילט ,אז בשנת תרפ"ג האט ער געהאט די זכי'
זי"ע )וואס די קאסאנער רבי'ס זענען געווען צו אפרעכטן דעם סדר צוזאמען מיט דעם צדיק
וקדוש רבי יחיאל מקאסאן זי"ע ,האט דער ר'
שטארק מקושר צו זיין תורה בלוח לבם( ,און דער
פאטער האט מתפלל געווען מיט בכיות עצומות נפתלי געזאגט ,ווער עס האט נישט מיט געהאלטן
און געזאגט" ,רבי ,בזכות אייער הייליגע תורה זאל דעם סדר מיטן צדיק ,האט נאך קיינמאל נישט
געהערט אזא סדר ,ווייל דער צדיק האט ממש
דאס קינד בלייבן לעבן צו קענען דינען דעם
אויבערשטן" ,פלוצלונג האט זיך דער מצב פונעם געברענט ווי א מלאך ד' און מען האט ממש
קינד איבערגעדרייט לטובה ,און ער איז געזונט געשפירט ווי דער צדיק רעכט אפ א סדר אויבן אין
הימל פון גרויס השתפכות הנפש און דביקות ביים
געווארן.
••• סדר.
אין תולדות צדיקי הונגריה ווערט דערציילט, ליידער האט דער צדיק סוף ימיו אויך געליטן
אז א איד א סוחר איז איינמאל געקומען קיין פונעם מחלה פון טויבערקלאזיס ל"ע וואס דאס
קאסאן צופארן זיך מזכיר זיין פאר א ברכה אויף איז גרויסע יסורים ,און דער צדיק איז דאן געפארן
פרנסה ביים צדיק רבי יחיאל מקאסאן זי"ע ,דער זיך היילען אין די מרחצאות פאר רפואה ,אבער
איד האט געהאט אין הארץ א ספק אויב ער זאל ליידער איז דער צדיק געווארן שוואכער און
אננעמען א געוויסע שותפות וואס האט אויסגעזען שוואכער ,און מען האט געזען אז דאס הסתלקות
זייער א גוטע זאך ,אבער איז נישט געווען הונדערט איז ליידער נאנט.
פראצענט גלאטיג לויט די הלכה.
דאן האבן זיינע צוויי שוואגער'ס הרה"ק רבי
לפלא ,נאך פאר דער איד האט באוויזן צו יהודה דוב זי"ע און הרה"ק רבי אפרים אשר זי"ע
עפענען דאס מויל און דערלאנגען דעם קוויטל, גענומען דעם צדיק ,און מען איז ארויף אויפן באן
האט ר' יחיאל'יש אים אנגעקוקט מיט זיינע צו פארן קיין קאסאן ,כדי דער צדיק זאל נאך
הייליגע אויגן און געזאגט" ,א איד דארף וויסן ,אז קענען קומען לקבורה בעפאר ראש השנה סמוך
קיין שום ברכה קען נישט רוען אויף א זאך וואס לקברי אבותיו אין קאסאן ,און כ"ח אלול בשנת
האט אין זיך א חשש איסור ,זאל עס אפילו אויסזען תרפ"ח איז דער צדיק נסתלק געווארן זייענדיג נאך
ווי די גרעסטע מציאה" ,דער איד איז געווארן אינטער די 40יאר אלט ,און דער פעטער הרה"ק
צעשאקלט ווי דער רבי האט געזען פונקט וואס רבי ישראל צבי הלוי בעל אור מלא מקאסאן זי"ע
עס ליגט אים אין מחשבה ,און ער האט גלייך האט דעם צדיק מספיד געווען מיט בכיות און
87
געוויימט מיט ביטערע טרערן און געבעטן דעם צדיק אפגעלאזט דעם גאנצן ענין און שפעטער געזען
זאל פועלן א ישועה פארן קינד. גרויס הצלחה אויף אן ערליכן וועג.
•••
דער צדיק האט צו געהערט צו דעם איד מיט אין הקדמת ספר שמועה טובה ווערט דערציילט,
גרויס רחמנות ,און דאן האט דער צדיק גענומען א אז די חסידים פון קאסאן האבן דערציילט ,אז די
גלאז פשוט'ע וואסער ,געמאכט דערויף די ברכה תפילות פון ר' יחיאל'יש ,בפרט אין די ימים נוראים און
"שהכל נהיה בדברו" מיט א מורא'דיגן דביקות און שבת קודש ,זענען געווען מיט אן אומבאשרייבליכן
כוונה ,און געטרונקען א שלונג ,דערנאך האט ער ברען און מסירות נפש ,ער פלעגט שטיין שעות לאנג
איבערגעגעבן די איבעריגע וואסער פארן פאטער און צוגעדריקט צום עמוד אן קיין שום באוועגונג ,און
געזאגט" ,פאר גלייך אהיים ,און גיב דעם קינד צו טייכן טרערן פלעגן פליסן פון זיינע אויגן פאר ישועת
טרינקען פון די שיריים" ,דער איד איז געלאפן אהיים, הכלל והפרט ,זיין שוואכע קערפער האט קוים
געגעבן דאס וואסער פארן קינד ,און ביז א שעה צייט געקענט דערטראגן די גרויסע היכלי הנגינה און
איז דער פיבער אינגאנצן אראפגעפאלן און דאס קינד דביקות ,און נאך יעדער תפילה פלעגט מען אים
איז אויפגעשטאנען געזונט און שטארק. דארפן צולייגן צום בעט זיך צו כאפן דאס חיות פון
••• דאס ניי.
אידן פון שטאט קאסאן האבן דערציילט ,אז א •••
חסידישער איד וואס איז שוין געווען חתונה געהאט זקני חסידי קאסאן פלעגן פארציילן ,אז פון זיינע
איבער פופצן יאר און נישט געהאט קיין קינדער ,איז יונגע יארן אן האט מען דעם צדיק וקדוש ר' יחיאל'יש
געקומען זיך מזכיר זיין ביים הייליגן צדיק ר' נישט געזען ארויסקוקן פון ד' אמות ,ווען ער פלעגט
יחיאל'יש ,דער רבי האט גענומען דעם קוויטל, שפאצירן אין גאס אדער גיין אין שול ,זענען זיינע
אריינגעקוקט דערין א לאנגע צייט מיט פארמאכטע אויגן שטענדיג געווען אראפגעלאזט צו דער ערד
אויגן ,און דערנאך געזאגט צום איד" ,נאך דעם יאר מיט א מורא'דיגע אימת שמים ,עטליכע חסידים האבן
וועסטו האלטן א בן זכר אויף די הענט ,אבער בתנאי מעיד געווען ,אז ער האט קיינמאל נישט געקוקט
אז דו נעמסט זיך פאר קיינמאל נישט צו רעדן ביים אויף די צורת הפנים פון מענטשן וואס זענען
דאווענען און ביים ליינען" ,דער איד האט מקבל געקומען צו אים ,נאר גערעדט מיט פארמאכטע אויגן
געווען אויף זיך די קבלה בלב שלם ,און פונקט א יאר אדער אריינגעקוקט אין א הייליג ספר ,כדי נישט צו
שפעטער איז געבוירן געווארן זיין בכור למזל טוב. האבן קיין שום הסח הדעת פון דביקות אין
••• באשעפער.
אין הקדמת ספר שמועה טובה ווערט דערציילט, •••
אז א בחור וואס איז געשטאנען פארן גורל חסידים פונעם צדיק האבן דערציילט ,איבער זיין
אריינצוגיין אין דער שווערער אונגארישער מיליטער עבודה אין מקוה וואס איז געווען א שם דבר ביי די בני
)וואס איז דעמאלט געווען א סכנה פאר אידישקייט העליה אין קאסאן ,ער פלעגט זיך טובל'ען עטליכע
און שמירת שבת( ,איז געקומען צו פארן מיט זיין מאל יעדן טאג ,פארן דאווענען ,פארן לערנען ,און
מוטער וויינען צום רבין ר' יחיאל מקאסאן זי"ע ,און פארן נעמען קוויטלעך ,אפילו אין די ביטערע קאלטע
דער בחור און דער טאטע האבן געוויינט און געבעטן ווינטער נעכט און פארטאגס ,ווען דאס וואסער איז
דעם רבין אז ער זאל פועלן א ישועה פארן בחור. געווען פארפרוירן מיט אייז און זיין שוואכער
קערפער האט געציטערט פון קעלט ,האט ער נישט
דער צדיק ר' יחיאל'יש האט אנגעקוקט דעם מוותר געווען אויף קיין איין טבילה ,ער פלעגט זאגן
בחור און געזאגט מיט א זיכערקייט" ,זארגט נישט, פאר די מקורבים" ,א טבילה אין מקוה רייניגט די
ווען מען וועט דיר אויסרופן צום דאקטאר וועט ער זען נשמה פון יעדן שטויב פון גשמיות און ברענגט אראפ
אז דו ביסט גארנישט ראוי פאר די מיליטער" ,ווען דער א באזונדערע קדושה אויפן גאנצן טאג".
בחור איז געשטאנען פאר דער מיליטערישער •••
קאמיסיע ,האט דער הויפט-דאקטאר אים אין תפארת בית קאסאן ווערט דערציילט ,אז א
אנגעקוקט עטליכע סעקונדן ,א ווארף געטאן די איד פון א דערנעבנדיג שטעטל איז געקומען צו לויפן
פאפירן און געשריגן מיט כעס" ,וואס ברענגט מען מיר קיין קאסאן מיט א צובראכן הארץ ,נאכדעם וואס זיין
אהער א קראנקן און שוואכן בחור ,שיקט אים גלייך איינציג קינד איז געלעגן אין בעט מיט א געפערליכן
אהיים!" ,און דער בחור איז באפרייט געווארן אויפן פיבער און די דאקטוירים האבן געזאגט אז זיי האבן
פלאץ. מער נישט מיט וואס צו העלפן ,און דער איד האט
88
משה ,וויבאלד ער איז שוין יונגערהייט געווען
יארצייט כ"ט אלול
מפורסם אלס א גאון וגדול בתורה ,ער האט שוין
יונגערהייט עוסק געווען בתורה מיט א הרה"ק רבי משה ב"ר ישראל זי"ע ,הי"ד
געוואלדיגע התמדה און קדושה. )פערלאוי( ,מסטאלין
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
ער איז געבוירן אין שטאט סטאלין ,בשנת תרנ"א.
דבורה לאה ע"ה ,הי"ד,
בת הרה"ק רבי פנחס ראבינאוויטש מסוקוליבקא צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישראל בעל אור ישראל
זי"ע ,הי"ד, הינוקא מסטאלין פרנקפורט זי"ע,
בן הגה"ק רבי יצחק יואל מקנטקוזבה זי"ע, בן הרה"ק רבי אשר )השני( מסטאלין זי"ע) ,חתן
בן הגה"ק רבי גדליה אהרן בעל חן אהרן מליניץ הרה"ק רבי אלימלך שפירא מגרודז'יסק זי"ע(,
זי"ע, בן הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן מקארלין זי"ע,
בן הגה"ק רבי יצחק יואל מליניץ זי"ע, )חתן הרה"ק רבי מרדכי מקרעמניץ זי"ע(,
בן הגה"ק רבי גדלי' בעל תשואות חן מליניץ זי"ע, בן הרה"ק רבי אשר )הראשון( מסטאלין זי"ע,
בן הגה"ק רבי יצחק דיין מפולנאה זי"ע, בן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע.
מגזע הגה"ק רבי שמואל אליעזר הלוי איידליס בעל
המהרש"א אב"ד אוסטרהא זי"ע. און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ברכה
שיינדל ע"ה,
גאנץ אנפאנג נאך די חתונה איז ער געבליבן בת הרה"ק רבי דוד טווערסקי מזלטיפולי זי"ע,
וואוינען נעבן זיין שווער ,און דאן האט דער גאון בן הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע,
עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה, בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל
ער איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א גדול זי"ע,
בתורה ,אבער דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים
באהאלטן אין געדינט דעם באשעפער בהסתר. מטשערנאביל זי"ע.
בערך א יאר נאך די חתונה האט ער זיך צוריק ער איז געווען א גאון עולם און א בקי נפלא
געצויגען קיין סטאלין וואוינען נעבן זיין גרויסן בתורת הנגלה והנסתר ,אויך איז דער צדיק געווען
טאטן ,און דאן איז דער צדיק מפורסם געווארן א בקי נפלא בכל חכמי התורה ,ער איז געווען א
אלס א גאון וגדול בתורה ,די חסידים פונעם טאטן איש קדוש מאוד און א צדיק נפלא בתורה
האבן אים גאר שטארק מכבד געווען וויסענדיג זיין ובעבודת השם ובחסידות ,זיין עבודת השם איז
גדלות ,אבער דער צדיק האט נישט געלאזט מען געווען מיט א געוואלדיגע ברען און התלהבות
זאל אים מכבד זיין און איז אנטלאפן פון כבוד און דקדושה או ן מיט א געוואלדיגע דבקות בשם ,ער
נאר געווען אריין געטון בתורה ועבודת השם יומם איז געווען א גרויסע בעל מידת און א שפל ברך עד
ולילה. למאוד ,זיין אהבת ישראל איז געווען עד אין לשער,
ער האט באמת ליב געהאט יעדן אידיש קינד מיט
בשנת תרפ"א ב' תשרי איז די טאטע דער אן אהבת נפש ,ער האט זיין גאנץ לעבן גאר אסאך
הייליגער ינוקא מסטולין זי"ע נסתלק געווארן ,און עוסק געווען און צדקה וחסד און גמילות חסדים,
דאן האבן אלע ברודער'ס וואס זענען געווען און דאס אלעס האט דער צדיק געטון מיט א
גרויסע גדולים וצדיקים ,אנגעהויבן פירן רבנות געוואלדיגע הסתר ,ער איז געווען א געוואלדיגע
יעדער אין זיין שטעטל ,און דער צדיק רבי משה מעורב בין הבריות און א געוואלדיגע חכם מחוכם.
האט דאן צוזאמען גענומען א גרויסע חלק פון די
חסידי סטאלין. רוב פון זיין תורה און עבודת השם און זיין דרך
בחסידות האט דער צדיק מקבל געווען פון זיין
אבער דער צדיק האט דווקא צו זיך געצויגען גרויסן טאטן ,וואס איז געווען א גאון הגאונים און
די פשוטע אידן און נישט די עשירים אדער איינע פון גרעסטע גדולים בימיו ,זיין טאטע האט
געהויבענע חסידים ,ווייל דער צדיק האט דווקא ארויס געוויזן א שטארק חביבות פאר דעם קינד
89
ער האט געפירט ,און דער צדיק האט אמאל זיך געוואלט משפיע זיין מיט זיין גרויסע כח פאר די
אויסגעדריקט פאר זיינע חסידים ,אז אויב וועט פשוטע אידן און זיי ארויף ברענגען העכער אין
מען אים פרעגן בעולם העליון ,אין וואסערע זכות עבודת השם.
ער האט גענומען געלט פון אידן ,וועט ער זאגן ,אז
ער האט דאן עוסק געווען בצרכי הכלל מיט א
איך האב סך הכל נאר גענומען פון דעם איד און
געגעבן פאר א אנדערן איד ,אבער ער האט קיין מסירת נפש ממש ,ער האט דארט אין שטאט אויף
געשטעלט תלמיד תורת ווי עס האבן שפעטער
פרוטה נישט גענומען פאר זיך.
געלערנט מער ווי 400ילדי תשב"ר ,און צוזאמען
ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע מיט הרה"ק רבי אשר מפיאלקוב זי"ע האט ער
אהבת ישראל עד אין לשער ,ער האט מקרב געווען עוסק געווען צו ארויף ברענגען די אידישקייט אין
יעדן אידיש קינד מיט א געוואלדיגע אהבה ,אפילו שטאט סטאלין אויף א גאר הויכע דרגה.
אידן וואס זענען געווען גאר פשוט און אפילו גאר
שוואך אין אידישקייט ,האט דער צדיק געהאט בשנת תרפ"ב האט ער אויף געשטעלט א
מיט זיי א שפראך און זיי צו געצויגן צו תורה און גרויסע ישיבה וואס ער האט קודם א נאמען
עבודת השם און געטראפן דעם נקודה הפנימית געגעבן "אהל משה" ,אבער שפעטער האט ער
פון די פשוטע אידן ,און זיי נענטער געברענגט צום געטוישט דעם נאמען צו "ישיבת בית ישראל"
באשעפער ,און זיי אויף געהויבן צו אידן וואס האבן לזכרו פון זיין גרויסן טאטן זי"ע ,דארט אין די
עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע קדושה, ישיבה האבן געלערנט בחורים גדולים וגאונים
און די חסידים זיינע זענען געווען צו געבינדן צו בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,דער צדיק
זייער רבין מיט א געוואלדיגע קשר און אהבה. זייענדיג א גאון בדורו האט אליין מרביץ תורה
געווען פאר די תלמידים ,די ראשי ישיבות אין די
בשנת תרצ"ט ווען די שטאט סטאלין איז ישיבה זענען געווען הגה"ק רבי משה קופולוביץ
געפאלן אינטער די הענט פון די רוסישע רשעים, זי"ע ,הגה"ק רבי יעקב גרינבערג מסלונים זי"ע,
האבן די אידן פון שטאט אנגעהויבן גאר שטארק הי"ד ,הרה"ק רבי אברהם שמעון הלוי ענבל הורוויץ
ליידן פון די רשעים ,אויך דעם צדיק האבן די זי"ע ,הנקרא רבי שמעון זעליחובער זי"ע ,הי"ד.
רשעים נישט דורך געלאזט ,און ליידער האבן די
אידן פון די שטאט און אלע שטעט ארום געליטן פאר קרוב צו 20יאר האט דער צדיק געדינט
צרות פון די רשעים ימ"ש ,עס האט דאן געהערשט אלס רב אין שטאט סטאלין ,און ער האט די עדה
א גרויסע הונגער אין שטאט און מען האט אלע הקדושה געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט,
אידן פארטריבן פון די הייזער. ער האט משפיע געווען תורה און קדושה אויף
זיינע חסידים ,ער האט מרביץ תורה געווען פאר
האט דער צדיק וקדוש מיט א מסירת נפש הונדערטער תלמידים גאונים בתורה ,זיין עבודת
ממש עוסק געווען ,אין פארשאפן געלט און עסן התפילה איז געווען פאר שעות אריכות מיט א
פאר די הונגעריגע אידן ,הונדערטער אלמנות און געוואלדיגע דביקות און השתפכות הנפש.
יתומים האט דער צדיק אויס געהאלטן און ארויס
געהאלפן מיט וואס ער האט נאר געקענט ,און ער האט די אלע יארן משפיע געווען אויף די
אפילו ווען עס איז נישט געווען קיין געלט מער צו חסידים צו עוסק זיין בתורה מיט אן התמדה רבה,
העלפן ,האט דער צדיק אריין געלייגט גרויסע זיינע דברי תורה איז געווען מיט א געוואלדיגע
כוחות צו העלפן די צובראכענע אידן ,ער האט זיך ברען און א אש קודש ,זיינע חידושים זענען געווען
פרעזענליך אפ געגעבן מיט די קראנקע און כמעין המתגבר און ער האט מחדש געווען
שוואכע אידן פון שטאט מיט א מסירת נפש. חידושים נפלאים בכל התורה ,און זיינע ווערטער
וואס זענען געווען מיט א אמת און קדושה ,האבן
ליידער צופרי אינעם טאג כ"ט אלול בשנת איבער גענומען יעדן איד און מעורר געווען אידן
תש"ב ערב ראש השנה תש"ג ,האט מען די גאנצע צו תשובה און תיקן המעשים ,ורבים השיב מעון.
שטאט ארויס געפירט פון שטאט ,און דארט אויפן
פעלד האבן די רשעים ימ"ש אומגעברענגט גרויסע געלטער האט דער צדיק צוזאמען
טויזענטער אידישע קינדער ובתוכם דעם צדיק געשטעלט פאר די תלמיד תורת און ישיבות וואס
90
געזונט געווארן ,האט ער געבעטן מען זאל שיקן א וקדוש רבי משה מסטאלין זי"ע הי"ד און זיין
טעלעגראם און אים מזכיר זיין אין שינאווא און אויך רעבעצין צוזאמען מיט זיינע קינדער הגה"ק רבי
קיין בעלזא ,און אויך זאל מען שיקן קיין סטאלין צום נחום שלמה מקאזניץ זי"ע ,הי"ד ,בנו הרה"ק רבי
צדיק רבי משה מסטאלין זי"ע. דוד זי"ע ,הי"ד ,בנו הרה"ק רבי אהרן זי"ע ,הי"ד ,בתו
האט אים דער דר ,לעפקאוויטש געפרעגט ,ווער הצדקת חי' שרה ע"ה ,הי"ד ,און מיט דעם איז
איז דער רבי משה פערלאוי פון סטאלין ,האט דער ליידער נישט איבער געבליבן קיין זכר פון דעם
צדיק רבי שאול בראך געזאגט ,קודם שיק דעם צדיק וקדוש.
טעלעגראם און איך וועל דיר נאכדעם זאגן ווער דאס
ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם
איז ,דעם קומענדיגע טאג איז צוריק געקומען א
עדי עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו
מכתב ברכה מיט א רפואה שלימה פון סטאלין פון רבי
שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א.
משה זי"ע ,האט דער דר ,לעפקאוויטש געפרעגט
דעם קאשויער רב זי"ע ,ווער איז דאס דער רבי משה זכותו הגדול יגן עלינו
מסטאלין. ועל כל ישראל אמן.
האט דער הייליגער קאשויער רב זי"ע אים מעשיות
געזאגט ,דער איז די צדיק הדור ,און ער האט אים
דערציילט ,אז איינמאל איז ער געווען אין ווערט דערציילט אויף דעם צדיק וקדוש רבי
קארלסבאד ,און איך בין איינגעשטאנען אין א גאסט משה מסטאלין זי"ע לגבי זיין געוואלדיגע צדקת און
הויז ביים עק פון שטאט ,און איך האב געפרעגט פון זיין מדריגה אין צדקה וחסד וואס איז געווען פלאי
דעם גאסט געבער ,אויב עס איז דא נאך רבנים דא אין פלאים שוין פון אלס קינד ,דערציילט מען ,אז אין
שטאט. חצר פון סטאלין איז געווען א באשטימטע פלאץ ,ווי
מען האט געהאלטן די האלץ צו הייצן דעם אויווען
האט ער מיר געזאגט בזה"ל" ,עס איז דא אן ווינטער אינעם שטוב פונעם צדיק רבי ישראל
איטערסאנטער איד ,וואס במשך דעם גאנצן טאג זיצט היניקא מסטאלין זי"ע ,האט זיך געמאכט איין יאר ,אז
ער אין זיין שטוב ,און גייט נישט ארויס ,אבער ביי די שטוב מענטשן ביים רבין האבן געזען ,אז פון די
חצות לילה גייט ער ארויס פון שטוב פאר בערך דריי האלץ פעילט יעדע נאכט גרויסע סכומים ,און זיי
שעה ,און דאן קומט ער צוריק צו זיין שטוב און האבן נישט געוויסט ווי דאס האלץ איז אהין
שפארט זיך איין" ,דערציילט דער קאשויער רב זי"ע געקומען.
ווייטער ,אז ער איז דעם איד נאך געגאנגען איין נאכט,
און האט מיט אים געשמיעסט פאר א שטיק צייט אין האבן זיי איין נאכט געשטעלט איינע פון די
עניינים ,און נאכן שמיעס האט ער געזען ,אז דער איז שטוב מענטשן ,אז ער זאל קוקען ווער עס נעמט
די צדיק הדור ,און דאס איז געווען דער רבי משה האלץ פון דארט ,האט דער איד געזען ,ווי שפעט
מסטאלין זי"ע. אינמיטן די נאכט ,קומט אריין דער קליינער זון פונעם
••• רבין דער משה ,און נעמט אויף די אקסלן א גאנצע
אין ספר בית אהרן וישראל ווערט געברענגט ,אז פאק מיט האלץ ,און ער גייט אריבער צו איינע פון די
ביים אויסבראך פונעם חורבן אייראפע ,האט זיך דער ארימע שטובער פון שטאט ,און ער דערלאנגט פאר
צדיק רבי משה מסטאלין זי"ע געפונען אין סטאלין זיי דאס גאנצע האלץ ,און אזוי האט דער קינד געטון
צווישן זיינע חסידים און שטאטס-לייט ,פארשידענע פאר אפאר ארימע הייזער פון שטאט ,ווען דער
מענטשן האבן פרובירט אים צו באזארגן מיט פאלשע טאטע האט דאס געהערט ,האט ער ארויס געוויזן זיין
פאפירן און מעגלעכקייטן צו אנטלויפן ,אבער ער געוואלדיגע התפעלות פון א השגה פון א קינד אין
האט בשום אופן נישט מסכים געווען איבערצולאזן מצוות צדקה וחסד און זיין געוואלדיגע רחמנות אויף
די אידן פון שטאט. די עניים פון שטאט ,אפילו זייענדיג נאך גאר יונג דאן.
•••
אין יענעם ביטערן ערב ראש השנה תש"ב )כ"ט הרה"ג רבי ישראל דוד נייוואנער ז"ל האט
אלול( ,ווען די נאצישע רשעים ימ"ש האבן געטריבן דערציילט ,אז דער דר ,לעפקאוויטש ע"ה האט אים
די טויזנטער אידן פון סטאלינער געטא צום וואלד דערציילט ,אז ער איז געווען דער דאקטאר פאר
'גלינקע' ,איז דער רבי געגאנגען פאראויס מיט אן הרה"ק רבי שאול בראך בעל שאול שאל מקאשוי זי"ע,
אויסערארדנטליכע רואיגקייט און גבורת הנפש, איינמאל איז דער קאשויער רב זי"ע זייער נישט
91
און דערלאנגט א שטיקל שיריים )א שטיק עדות האבן דערציילט ,אז אויפן גאנצן וועג האט ער
פירות/חלה( און געזאגט" ,גיי צוריק אין געשעפט, מחזק געווען די צובראכענע אידן ,גערעדט צו זיי
זאלסט נישט לאזן די טיר פארמאכט ,און דער וועגן מסירות נפש און קידוש השם ,און געפאדערט
אייבערשטער וועט העלפן מען וועט זען ניסים", מען זאל מקבל זיין די גזירה מיט אהבה און ריינע
עטליכע טעג דערויף איז אנגעקומען א גרויסער מחשבות ,ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם
סוחר פון א שכינות'דיגע שטאט וואס האט פלוצלונג בשעת ער האט געזאגט קריאת שמע מיט א
געדארפט א ריזיגע סחורה-באשטעלונג פון איר ברענענדיגער דבקות.
געשעפט ,און ביז א קורצער צייט האט זי באצאלט •••
אלע חובות און חתונה געמאכט אירע קינדער מיט א אינעם קונטרס זכרונות חסידים ווערט
ברייטקייט. דערציילט ,אז כאטש דער צדיק רבי משה מסטאלין
••• זי"ע איז געווען דער ממלא מקום אין דער אלטער
אין קובץ בית אהרן וישראל ווערט געברענגט ,אז שטאט סטאלין ,און פילע הונדערטער חסידים זענען
א חסידישער איד פון די ארומיגע דערפער לעבן געפארן צו אים ,האט ער זיך שטענדיג געהאלטן
סטאלין איז געקומען צולויפן אינמיטן דער נאכט צום קליין און זיך מיט א אמת'דיגקייט מבטל געווען פאר
הויף מיט א קוויטל ,אז זיין קינד ליגט אין שפיטאל יעדן איד ובפרט פאר די גדולי הדור.
מיט א הויכן פיבער און די דאקטוירים האבן שוין
אויפגעגעבן האפענונג אויף זיין לעבן. ווען זיין עלטערער ברודער ,הרה"ק רבי אברהם
אלימלך מקארלין זי"ע ,פלעגט קומען אויף באזוך קיין
דער צדיק רבי משה'לע איז אריין אין זיין חדר סטאלין אדער ווען זיי האבן זיך געטראפן ,האט רבי
מיוחד ,האט געזאגט עטליכע קאפיטלעך תהלים ,און משה'לע זיך געפירט ווי א פשוט'ער חסיד פאר זיין
איז ארויסגעקומען מיט א שמייכל און געזאגט מיט א ברודער ,ער האט אים אפגעגעבן דעם גאנצן כבוד,
פעסטע שטימע" ,גיי אהיים מיט שלום ,דער קינד איז אים געלאזט פירן די טישן ,און זיך אונטערגעווארפן
שוין איבערגעקומען דעם שווערן קריזיס ,ער וועט אונטער זיין הנהגה מיט א געוואלדיגע אהבת אחים
נאך לעבן און לערנען תורה" ,ווען דער פאטער איז און בטול.
אנגעקומען אין שפיטאל ,האבן די דאקטוירים מיט •••
אים מיטגעטיילט מיט גרויס וואונדער ,אז גענוי אין אינעם ספר בית אהרן וישראל ווערט געברענגט,
יענע מינוט ווען דער רבי האט געזאגט די ווערטער, אז כאטש דער צדיק רבי משה מסטאלין זי"ע איז
האט זיך דער פיבער פלוצלונג געבראכן און דאס געווען פארנומען מיט הונדערטער מענטשן וואס
קינד איז געראטעוועט געווארן. זענען געקומען נאך אן עצה און ברכה ,פלעגט ער זיך
••• שעות לאנג פארשליסן אין זיין חדר מיוחד צו לערנען
אינעם קונטרס משכנות הרועים ווערט און עוסק זיין אין תורת הנסתר און עבודת הלב ,די
געברענגט ,אז עס איז געווען א פאל ווען א נגיד פון שטוב-מענטשן האבן געוואוסט ,אז אין די שעות
פינסק איז געקומען צום רבי'ן איבער א שידוך פאר טאר מען אים נישט שטערן פאר קיין שום זאך אויף
זיין טאכטער מיט א בחור וואס מען האט גערעדט דער וועלט ,ווייל ער איז געווען דעמאלט אינגאנצן
גאר גרויסע זאכן אויף אים ,אלע צדדים האבן שוין דבוק אין עולמות עליונים אין א מצב פון הפשטת
געהאלטן ביים שליסן דעם שידוך ,אבער דער פאטער הגשמיות.
איז געקומען נעמען די ברכה פונעם רבי'ן. •••
אין זכרונות חסידים ווערט דערציילט ,אז איינע
ווי נאר דער רבי האט אנגעקוקט דאס קוויטל, פון די באקאנטע עובדות אין סטאלין איז געווען מיט
האט ער געזאגט מיט ערנסטקייט" ,דער שידוך איז אן אלמנה ,אן עקרת הבית מיט יתומים ,וואס האט
נישט פאר אייך ,קוקט גוט נאך ווער ער איז באמת", געפירט א קליינע געשעפט פאר פרנסה ,און איז
דער מחותן איז געווען ערשטוינט ,אבער צוליב דער איינמאל געקומען צום רבי'ן מיט ביטערע בכיות אז
אמונת חכמים האט ער אנגעהויבן נאכפארשן טיפער, איר גאנצע פרנסה פאלט צוזאם ,די בעלי חובות
און עס איז אויפגעדעקט געווארן אז דער בחור איז ווארפן איר ארויס און זי האט נישט מיט וואס צו
געווען גאר ווייט פון אידישקייט און האט באהאלטן קויפן ברויט פאר די קינדער.
זיין אמת'ן פרצוף ,דער איד איז צוריקגעקומען
באדאנקען דעם רבי'ן פאר'ן ראטעווען זיין גאנצן דור. דער רבי האט איר אויסגעהערט מיט גרויס
מיטגעפיל און רחמנות ,און האט איר אנגעוואונטשן
92
הרה"ק רבי ישכר דוב רוקח מבעלזא זי"ע,
יארצייט א' דראש השנה
האט דעם צדיק שטארק מכבד געווען ,און די
חסידי בעלזא האבן דערציילט ,אז דער הייליגער הרה"ק רבי יצחק מאיר ב"ר אברהם יהושע העשיל
בעלזא רב האט דעם צדיק כמה פעמים ארויס זי"ע ,מקאפיטשיניץ
באגלייט ביזן טיר ,ווען זיי האבן זיך געזעגנט ,וואס
דאס האט דער הייליגער בעלזא רב כמעט פאר
קיינעם נישט געטון. ער איז געבוירן אין שטאט זינקוב ,כ"א כסלו בשנת
תרכ"ב.
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
צו זיין טאטע הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל
גיטל ע"ה,
בעל אור יהושע ממעזיבוז זי"ע,
בת דודו הרה"ק רבי מרדכי שרגא פייבוש
בן הרה"ק רבי משולם זוסיא מזינקוב זי"ע,
פריעדמאן מהוסיאטין זי"ע,
בן הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע,
בן הרה"ק רבי ישראל פריעדמאן מרוז'ין זי"ע,
בן הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב
בן הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע,
ישראל מאפטא זי"ע.
בן הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע,
בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת לאה רחל
זי"ע.
ע"ה,
בת הרה"ק רבי שלום יוסף פריעדמאן מסדיגורא
נאך די חתונה איז דער צדיק געבליבן וואוינען
זי"ע,
נעבן זיין גרויסן שווער ,דארט האט דער צדיק
בן הרה"ק רבי ישראל פריעדמאן מרוז'ין זי"ע,
עוסק געווען בתורה ועבודת השם מיט א
בן הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע,
געוואלדיגע קדושה און התמדה ,ער איז שוין דאן
בן הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע,
געווען מפורסם אלס א גדול בתורה און א איש
בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממעזריטש
קדוש מאוד ,אידן יראים ושלימים האבן זיך שוין
זי"ע.
דאן מדבק געווען אין דעם צדיק און געקומען מיט
האלטן זיין עבודת השם ,וואס איז געווען מיט א ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א עובד
אש קודש און א געוואלדיגע התלהבות דקדושה. השם נפלא ,ער איז געווען מפורסם אלס א גדול
וחריף עצום און א למדן נפלא בתורה ,ער האט
כ"ב אייר בשנת תרנ"ד איז זיין גרויסע שווער געהאט א גאר שטארקע קשר מיט אסאך פון די
מהוסיאטין נסתלק געווארן ,און וויבאלד דער צדיקי הדור וואס האבן מעיד געווען אויף דעם
צדיק רבי יצחק מאיר זי"ע האט ביז דאן בשום אופן צדיק'ס עבודת השם און קדושה ,דער צדיק האט
נישט געוואלט נעמען קיין רבנות ,האבן אבער דאן זיין גאנץ לעבן עוסק געווען בצדקה וחסד אויף
גרויסע שטעט געבעטן דעם צדיק ,אז ער זאל גאר א געהויבענע מדרגה ,ער איז געווען מפורסם
קומען דינען אלס רב ביי זיי אין שטאט ,אבער דער אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
צדיק האט נישט געוואלט נעמען קיין רבנות, ישועות בקרב הארץ ,טויזענטער אידן יראים
אבער נאכן זיך דורך רעדן מיט זיין רבי דער ושלימים האבן זיך מדבק געווען אין דעם צדיק ,און
הייליגער צדיק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע, זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו פון דעם
האט זיין רבי געווארפן גורל ,און דאן האט זיין רבי צדיק וקדוש.
ר' דוד משה געזאגט בזה"ל" ,מזל טוב
קופיטשניצער רבי" ,און דאן האט דער צדיק דער צדיק האט געהאט א קשר מיט רוב צדיקי
אנגענומען דאס רבנות אין שטאט קאפיטשניץ. דורו און דער צדיק האט זיך אסאך מסתופף געווען
בצלו פון די צדיקי הדור ובתוכם.
פאר קרוב צו 40יאר האט דער צדיק געדינט
אלס רב אין שטאט קאפיטשניץ ,דארט האט דער דודו הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע,
צדיק משפיע געווען תורה ועבודת השם פאר אידן הגה"ק רבי שבתי שעפטיל ווייס אב"ד שימאני זי"ע.
93
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. אין די טויזענטער ,ער איז געווען מפורסם אלס א
עובד השם נפלא ,ער האט זיך זיין גאנץ לעבן מוסר
הרה"ק רבי אברהם יהושע זי"ע ,חתן הרה"ק רבי נפש געווען פאר יעדע הלכה און מנהג וואס מען
משה מרדכי העשיל ממעזיבוז ווארשה זי"ע, האט מקבל געווען מדורות הראשונים ,גאר שנעל
הרה"ק רבי משה זי"ע, איז דער צדיק מפורסם געווארן אלס א גרויסע
הרה"ק רבי שלום יוסף זי"ע, פועל ישועות בקרב הארץ ,טויזענטער אידן זענען
הרה"ק רבי מרדכי שרגא זי"ע ,חתן הרה"ק רבי געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש ,און
ישראל פריעדמאן מבויאן לייפציג זי"ע, געקומען פאר ברכות ,און זענען געהאלפן געווארן
בתו הרבנית הצדקת מרת בלומא רייזיל ע"ה ,אשת מיט ישועות חוץ לדרך הטבע.
הרה"ק רבי אברהם יעקב פריעדמאן בעל אביר
יעקב מסדיגורא זי"ע, דער צדיק וקדוש איז געווען מפורסם אלס א
בתו הרבנית הצדקת מרת חוה ע"ה ,אשת הרה"ק איש קדוש מאוד און א עובד השם במסירת נפש
רבי אליעזר האגער בעל דמשק אליעזר מוויזניץ ממש ,אבער גאר גרויס איז דער צדיק געווען אין
זי"ע, מידת צדקה וחסד ,דער צדיק האט אוועק געגעבן
בתו הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה ,אשת הרה"ק יעדע פרוטה פאר צדקה ,און פאר זיך האט דער
רבי אברהם יהושע העשיל ממעזיבוז טרניפאל צדיק געלעבט א גאר פשוטע לעבן ,עס האט זיך
זי"ע. ביים צדיק געקענט מאכן אז ער האט געלעבט אין
א דחקות ,אבער דער צדיק האט זיך קיינמאל נישט
נסתלק לגנזי מרומים א' דראש השנה בשנת צוריק געהאלטן פון געבן גרויסע געלטער פאר
תרצ"ו ,ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ארימעלייט.
וויען ,דארט ווי עס זענען באהאלטן געווארן די
צדיקי לבית רוזין ובתוכם הרה"ק רבי ישראל איינמאל חנוכה צייט האט די רעבעצין
מטשורטקוב זי"ע. געבעטן דעם צדיק ,אז מען ברויך האבן נייע צודעק
פאר די פענסטער פון זייער שטוב ,וואס איז שוין
זכותו הגדול יגן עלינו געווען אינגאנצן אפגעניצט ,אבער דער צדיק האט
ועל כל ישראל אמן. געבעטן פון די רעבעצין ,אז זי זאל צו ווארטן ביז
נאך פורים ,אבער ווען עס איז שוין געקומען ערב
פסח און די רעבעצין האט נאכנישט באקומען קיין
מעשיות ענטפער פון איר מאן ,איז זי אריין געקומען און
דערמאנט דעם צדיק ,האט דער צדיק געוויזן פאר
ווי עס איז באקאנט איז געווען א געוואלדיגע די רעבעצין אויפן טיש ,די אלע געלטער וואס ער
אהבה און הערצה צווישן דעם צדיק רבי יצחק האט צוזאמען געשטעלט פאר ארימעלייט ,און
מאיר מקאפיטשניץ זי"ע ,און זיין גרויסע מחותן דער צדיק האט געזאגט" ,דאס זענען מיינע
דער הייליגער אהבת ישראל מוויזניץ זי"ע, פענסטער צודעק".
איינמאל ווען די צוויי מחותנים האבן זיך געטראפן,
האט דער הייליגער צדיק מקאפיטשניץ געפרעגט בשנת תרע"ז ביי די ערשטע וועלט מלחמה,
דעם מחותן ,וואס טוט דער מחותן ,ווען איינער איז דער צדיק אנטלאפן מיט די גאנצע משפחה
וואס איז נישט קיין ערליכער איד קומט זיך מזכיר קיין וויען ,און דארט איז דער צדיק געבליבן ביז צו
זיין ביים מחותן. זיין הסתלקות ,דארט אין וויען האבן זיך גאר אסאך
אידן יראים ושלימים און אויך פון די צדיקי הדור
ווייל עס איז דאך באוויסט וואס דער הייליגער מדבק געווען אין דעם צדיק ,ער האט ארויס
באר מים חיים זי"ע האט געזאגט ,אז ווען א רשע גערופן א געוואלדיגע הערצה ביי אלע ערליכע
רח"ל קומט זיך מזכיר זיין ביי א צדיק ,נישט נאר אידן ובתוכם הגה"ק רבי חיים יצחק ירוחם אב"ד
העלפט נישט די הזכרה ,נאר פונקט פארקערט ,עס אלטשטאט זי"ע וואס פלעגט יעדעס יאר בין כסא
קען נאך גורם זיין פאר יענעם אויף שלעכטס ,האט לעשור קומען צו דעם צדיק מיט א קוויטל.
94
געווען אין די יארן נאך זיין בר מצוה ,איז דאן דער הייליגער אהבת ישראל זי"ע געזאגט פארן
געווען גאר שווער צו באקומען שיינע אתרוגים אין מחותן ,ביי מיר אין גרויסווארדיין קומען נישט קיין
שטאט הוסיאטין דארט ווי זיין צוקונפטיגער נישט ערליכע אידן זיך מזכיר זיין ,האט דער
שווער רבי מרדכי שרגא זי"ע האט געוואוינט, הייליגער קאפיטשניצער זי"ע געזאגט ,איך האב
זענען א קבוצה חשובע חסידים געפארן קיין נישט געמיינט צו זאגן אז מען קומט ,נאר איך האב
רוסלאנד ,כדי צו קויפן שיינע אתרוגים פארן צדיק געפרעגט וואס די מחותן וואלט ווען געטון.
מהוסיאטין.
האט דער הייליגער אהבת ישראל זי"ע
דארט אין רוסלאנד האבן זיך די קבוצה אויף געפרעגט דעם מחותן ,נא זאל דער מחותן זאגן
געהאלטן פאר ראש השנה אין שטאט מעזיבוז ,און וואס מען טוט אין אזא פאל ,האט דער צדיק דער
דארט אין מעזיבוז זענען געקומען א גרויסע הייליגער קאפיטשניצער זי"ע ,וואס האט געהאט
קבוצה אידישע סאלדאטן צו וויילן אויף ראש א געוואלדיגע אהבת ישראל געזאגט פארן מחותן,
השנה ,האבן זיי דארט געזעהן ווי דער יונגער בר אין די תורה הקדושה שטייט ,ווען אברהם אבינו
מצוה בחור יצחק מאיר וואס איז שפעטער געווען ע"ה האט פארשיקט הגר מיט ישמעאל פון שטוב,
דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע ,גיבט זיך אפ מיט די איז ישמעאל געווען שטארק דורשטיק ,שטייט
סאלדאטן און האט זיי צוזאמען געשטעלט די דארט אין די תורה )בראשית כ"א י"ז( כִּ י ָשׁ ַמע
צרכי יו"ט. ֱאקים ֶאל קוֹל ַהנַּ ַער ַבּ ֲא ֶשׁר הוּא ָשׁם.
ווערט געברענגט פון חז"ל ,אז די מלאכי
שפעטער ווען די חשובע חסידים זענען צוריק השרת האבן געזאגט פארן רבוש"ע ,דער וואס זיינע
געקומען קיין הוסיאטין מיט די אתרוגים פאר
קינדער )די ישמעאלים( וועלן יארן שפעטער לאזן
זייער רבין ,האבן זיי געזאגט פארן רבין רבי מרדכי דיינע קינדער די אידן אויסגיין פאר דארשט ,פאר
שרגא פייבוש מהוסיאטין זי"ע ,צו מיר האבן אים ברענגסטו א ברין וואסער דורך א נס ,האט דער
געברענגט א שיינעם אתרוג א הדר פארן רבין אויף
גרויסער באשעפער געזאגט פאר די מלאכים,
יו"ט ,ווייסן מיר נישט ,אבער א חתן א פרי עץ הדר יעצט אויף די מינוט איז ער א צדיק אדער א רשע,
האבן מיר דארט געטראפן פארן רבין'ס טאכטער האבן די מלאכים געזאגט ,יעצט איז ער טאקע א
גיטל ,און טאקע נישט לאנג נאכדעם האט דער
צדיק ,האט דער באשעפער געזאגט פאר די
צדיק מהוסיאטין געשלאסן שידוך מיטן טאכטער מלאכיםַ ,בּ ֲא ֶשׁר הוּא ָשׁם ,איך קוק נאר ווי אזוי ער
צו דעם בחור דער צדיק רבי יצחק מאיר זי"ע.
איז יעצט ,און יעצט איז ער א צדיק.
•••
דער הייליגער איידעם הרה"ק רבי אליעזר פירט אויס דער הייליגער צדיק רבי יצחק
האגער בעל דמשק אליעזר מוויזניץ זי"ע האט מאיר מקאפיטשניץ זי"ע ,ווען א איד וואס פירט זיך
דערציילט ,אז די שווער איז געווען מפורסם אלס ליידער נישט אויף ווי עס ברויך צו זיין קומט צו
א בעל מופת גדול באופן גלוי וואס מען האט ממש מיר ,ווארט ער דאך אין די פאר-צומער פאר א
נישט געזעהן ביי צדיקים בדורו ,און דער איידעם לאנגע צייט ביז ער קען אריין קומען ,און בשעת ער
האט מעיד געווען ,אז דער שווער האט זוכה געווען ווארט דארט קומט דאך זיכער אריין א מחשבה ביי
צו דעם כוח ,צוליב זיין געוואלדיגע מידת צדקה אים אין מוח און א הרהר תשובה וואס דאס האט
וחסד וואס ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען דאך אים געברענגט צו מיר ,ווייל באמת ווייסט
מיט א מסירת נפש ממש. דאך יעדער איד אז מען ברויך זיך פירן ערליך ,און
טאקע אויף יענעם הרהר תשובה פועל איך א ישועה
און דער איידעם האט דערציילט ,אז בעפאר פאר דעם איד ,דער הייליגער מחותן דער אהבת
די ערשטע וועלט מלחמה זענען רוב צדיקים לבית ישראל איז שטארק נתפעל געווארן פון דעם ,און
רוזין כמעט נישט ארום געפארן צו פרעמדע ער האט ארום גענומען דעם מחותן און געקישט.
שטעט ,נאר יעדער איז געווען ביי זיך אין שטאט •••
און דארט געפירט רבנות ,אבער דער שווער דער ווערט דערציילט א מעשה נפלא ,אז ווען דער
הייליגער קאפיטשניצער זי"ע איז אסאך ארום צדיק רבי יצחק מאיר מקאפיטשניץ זי"ע איז נאך
95
קומען צו מיר ,דער טאטע האט פראבירט צו זאגן געפארן צו שטעט ,און אסאך אידן זענען געקומען
פארן רבין ,אז ער איז זיכער אז דער בחור וועט מיט קוויטלעך און פדיונות צום שווער ,אבער ווען
נישט מסכים זיין צו קומען ,אבער דער צדיק האט דער שווער איז אנגעקומען צוריק אהיים ,האט ער
געזאגט ,אז מען זאל זאגן פארן בחור ,אז די רבי שוין נישט געהאט אפילו א פרוטה פון די אלע
האט געהייסן ער זאל קומען ,לפלא האט דער פדיונות ,ווייל ער האט אויפן וועג שוין פארטיילט
טאטע גע'פועל'ט ביים בחור אז ער זאל אריבער אלעס פאר צדקה.
קומען צום צדיק. •••
איינע פון די גרויסע חסידים פונעם הייליגען
אזוי ווי דער בחור איז אנגעקומען צום צדיק קאפיטשניצער צדיק זי"ע איז געווען הרה"ח ר'
אין שטוב ,האט ער גלייך געזאגט פארן רבין ,אז משה פלגמאן ע"ה ,איין טאג איז די פרוי פון דעם ר'
אויב די רבי וועט פראבירן צו רעדן צו אים סיי וואס משה זייער נישט געזונט געווארן ,און דער
איבער חתונה האבן מיט די גויטע ,וועט ער גלייך דאקטאר האט געזאגט ,אז מען וועט ברויכן מאכן
ארויס גיין ,האט דער צדיק אנגעהויבן רעדן מיטן א שווערע אפעראציע ,איז דער חסיד גלייך
בחור סתם וועלטליכע זאכן ,אינמיטן האט דער אריבער צום רבין און מזכיר געווען זיין פרוי ,האט
צדיק געפרעגט דעם בחור ,די האלטס טאקע אז עס דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע געזאגט ,ר' משה,
איז נישט דא קיין ערליכע אידישע פרוי וואס זאל דאס געלט וואס איר ווילט געבן פארן דאקטאר פאר
מסכים זיין צו חתונה האבן מיט דיר ,גלייך האט זיך די אפעראציע ,געט דאס מיר פאר צדקה און איך
דער בחור אויף געשטעלט מיט כעס און געזאגט, וועל מאכן די אפעראציע.
"גלייבט מיר ,אפילו משה רבינו וועט קומען מיר
זאגן ,אז איך זאל נישט מיט איר חתונה האבן ,וועל דער חסיד מיט זיין גרויס אמונת צדיקים האט
איך אויך נישט צו הערן". גלייך אהין געגעבן דאס גאנצע געלט ,און דאן האט
דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע גענומען א פאפיר
דער צדיק האט געהייסן פארן בחור אז ער זאל מיט א שערל ,און דער צדיק האט געשניטן אויף
זיך צוריק אראפזעצן ,און דער צדיק האט ווייטער אפאר פלעצער אויפן פאפיר ,און דאן האט ער
גערעדט מיטן בחור וועלטליכע זאכן ,דאן האט געזאגט פארן חסיד ,די אפעראציע איז ב"ה
דער צדיק געפרעגט פונעם בחור ,זאג נאר די געלונגען ,דיין פרוי איז שוין געזונט ,לפלא גלייך
רייכירסט ,האט דער בחור געזאגט אז יא ,האט דער נאכדעם איז זיין פרוי טאקע אינגאנצן געזונט
צדיק געפרעגט פארוואס רייכירסט די נישט ,האט געווארן.
דער בחור געזאגט ,אז ער האט נישט קיין שטויב •••
מיט וואס צו רייכירען ,האט דער צדיק אים אהין מען דערציילט א מעשה נורא וואס האט
געגעבן שטויב און פאפיר צו מאכן א צוגאר ,קודם פאסירט ביים צדיק וקדוש רבי יצחק מאיר
האט דער בחור נישט געוואלט צוליב כבוד פונעם מקאפיטשניץ זי"ע ,איינמאל איז א איד א ירא
רבין ,אבער דער צדיק האט אים געזאגט אז ער שמים און א גרויסער עושר א חסיד פונעם שווער
הייסט אים מאכן א צוגאר. רבי מרדכי שרגא מהוסיאטין זי"ע געקומען צום
איידעם דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע ,און דער
דאן האט דער צדיק גענומען א צוגאר און אויך חסיד האט זיך אויסגערעדט צום צדיק ,אז ער האט
דער בחור ,און דער צדיק האט אהין געגעבן א בחור א בן יחיד וואס איז א תלמיד חכם און ער
שוועבעלעך אז דער בחור זאל אנצינדן זיין צוגאר, לערנט מיט א געוואלדיגע התמדה ,אבער ליידער
אבער יעדע שוועבל וואס דער בחור האט איז אים אריין א שגעון ,אז ער וויל רח"ל חתונה
פראבירט האט זיך גלייך פארלאשן ,דאן האט דער האבן מיט א גויטע ,און דער טאטע האט זייער
צדיק מקאפיטשניץ זי"ע געזאגט בזה"ל" ,די בוסט געוויינט צום רבין ,אז ער זאל אים העלפן מיט די
א שלומאזליק ,גיב מיר וועל איך דיר ווייזן ווי אזוי צרה.
מען צינד אן" ,און דער צדיק האט גלייך אנגעצינדן
דעם צוגאר ,און די גאנצע צייט וואס ביידע ,דער האט דער צדיק מקאפיטשניץ זי"ע געזאגט
צדיק און דער בחור האבן גערייכירט ,האט דער פארן חסיד ,בעט דיין בחור אז ער זאל אריבער
96
דארט אונטערן געשעפט איז געווען א אוצר צדיק גארנישט גערעדט ,נאכן ענדיגען רייכערין
פאר תבואה ,און וויבאלד די געשעפט איז געווען האט דער צדיק געזאגט פארן בחור בזה"ל" ,נא,
פארשלאסן פאר א לאנגע צייט ,האבן זיך אריין זעסט ווי אזוי מען צינד" ,און דאן האט דער צדיק
געכאפט א מחנה מייזן ביי די תבואה ,און האבן זיך געזאגט פארן טאטן ,איר קענט שוין אהיים פארן.
אויך אריין געכאפט אינעם געשעפט פון די צוויי
שותפים. לפלא אזוי ווי זיי זענען אנגעקומען צוריק
אהיים ,זענען זיי געווואר געווארן ,אז א שרעקליכע
די מייזן האבן צעריסן אלע פאפירן אינעם פייער האט אויס געבראכן אינעם שטוב פון די
געשעפט ,און די חברה האבן שוין נישט געהאט גויטע ,און די גאנצע שטוב צוזאמען מיטן גויטע
וואס אפילו צו איבער קוקען ,און האבן געמיזט זענען פארברענט געווארן ,דאן האט דער בחור
לאזן די שותפים ווייטער מיט זייער געשעפט ,דאן שוין געזען די הייליגע אויגן פונעם רבין ,און ער איז
האבן די חסידים גאר גוט פארשטאנען וואס די רבי גלייך צוריק געפארן מיטן טאטן צום רבין ,און מיט
האט געזאגט"" ,השי"ת וועט העלפן אז זיי וועלן טרערן האט דער בחור געבעטן דעם רבין ,אז ער
גארנישט טרעפן". זאל אים געבן א דרך תשובה פאר דעם וואס ער
••• האט נאר געוואלט חתונה האבן מיט א גויטע רח"ל,
הרה"ח ר' אברהם שרייבער ע"ה וואס האט דאס איז געווען די גרויסע כוח פונעם צדיק ,אז
געוואוינט אין וויען האט דערציילט ,אז איין טאג מיט א צוגאר ביי זיך אין שטוב האט ער אוועק
האט פאסירט ביי זיינס א קרוב ,אז א עלטערע געלייגט די גויטע ,און געברענגט א הרהר תשובה
טאכטער וואס איז שוין געווען א כלה ,איז ליידער פאר דעם בחור.
אראפ פון זינען רח"ל ,די טאטע האט אויס געגעבן •••
א גרויסע סכום געלט און געלאפן צו די גרעסטע צוויי חסידים פונעם צדיק מקאפיטשניץ זי"ע,
דאקטורים צו זעהן וואס מען קען העלפן פאר זיין האבן נאך די ערשטע וועלט מלחמה אויף געמאכט
טאכטער ,אבער אלע דאקטורים האבן אויף א געשעפט אין וויען בשותפות ,איין טאג איז אריין
געהויבן די הענט און געזאגט ,אז מען קען די מיידל א מסירה אויף זיי ביי די ממשלה אז זיי טיען זאכן
נישט העלפן. קעגן געזעץ ,און די פאליציי האבן פארמאכט דעם
געשעפט ,און האבן געוואלט איבער קוקען אלע
זיינע נאנטע האבן אים גע'עצה'ט ,אז ער זאל ביכער ,אבער וויבאלד זיי האבן נישט געהאט
אריין גיין צום צדיק רבי יצחק מאיר מקאפיטשניץ אזויפיל צייט דאס דורך צו קוקען ,האבן זיי
זי"ע ,און ער זאל מזכיר זיין דעם טאכטער און ער געוואלט נעמען הילף פון אנדערע רואה חשבונות
וועט איר זיכער קענען העלפן ,דער טאטע וואס וואס זאלן דורך קוקען די ביכער.
איז נישט געווען קיין חסיד און נישט געהאט קיין
אמונת צדיקים ,האט קודם נישט געוואלט הערן די צוויי שותפים האבן זייער מורא געהאט ,אז
פון אריין גיין צום רבין ,אבער נאכדעם וואס די די חברה וועלן זיך פארלייגן מיט אלע כוחות צו
גרעסטע דאקטורים פון פאריז און לאנדאן האבן טרעפן עפעס וואס איז נישט אינגאנצן אויס
אויף געגעבן ,האט דער טאטע בלית ברירה מסכים געהאלטן לויט די געזעץ ,זענען די צוויי גלייך
געווען צו גיין צום צדיק מקאפיטשניץ. אריבער געלאפן צום צדיק מקאפיטשניץ ,און זיך
מזכיר געווען איבער די צרה.
אזוי ווי ער איז אריין געקומען צום צדיק ,און
דערציילט וואס דא קומט פאר מיט זיין טאכטער, דער צדיק האט זיי אויס געהערט און גלייך
האט דער צדיק געפרעגט פונעם טאטן ,וויפיל געזאגט בזה"ל" ,השי"ת וועט העלפן און זיי וועלן
געלט האסטו שוין אויס געגעבן פאר רפואה פאר גארנישט טרעפן" ,די צוויי האבן נישט
דיין טאכטער ,האט דער איד געזאגט ,אז ער האט פארשטאנען ווואס די רבי מיינט מיט די ווערטער,
שוין אויס געגעבן הונדערט טויזענט דאלער ,האט ווייל אויב זיכט מען וועט מען דאך אפשר טרעפן,
דער צדיק געזאגט ,איך וועל דיר עס ערלעדיגען אבער מיט זייער גרויסע אמונת צדיקים האבן זיי
פאר אסאך ביליגער ,געב מיר פאר צדקה פופציג געגלייבט ,אז זיי זענען שוין געהאלפן.
97
טאג איז זיין גויאישער משרת אנטלאפן מיט א גאר טויזענט דאלער ,און דער צדיק האט אים אהין
גרויסער סומע מזומן געלט וואס האט באלאנגט געגעבן א מטבע און געהייסן ,אז מען זאל די מטבע
פאר סוחרים ,דער איד איז געווען אויפן שוועל פון געבן פארן טאכטער.
גיין באנקראט אדער גאר אין די תפיסה.
האט דער צובראכענע טאטע געזאגט פארן
ער איז געלאפן צום הייליגען קאפיטשיניצער רבין ,איך קען די מטבע נישט געבן ,ווייל די
רבי'ן זי"ע ,און מיט ביטערע טרערן געוויינט צום טאכטער איז רח"ל זייער ווילד און זי איז ליידער
רבין איבער זיין ביטערע מצב ,דער רבי האט אים איינגעשפארט אין א שטוב כדי זי זאל זיך ח"ו נישט
געקוקט אין די אויגן מיט טיפן ערנסטקייט און שעדיגן ,נאר איינמאל א וואך קען מען איר גיין
געזאגט" ,פאר תיכף צום באן-סטאנציע אין יענעם באזיכן פון א קליינעם פענסטער ,האט דער צדיק
נאנטען שטאט ,גיי ארויף אויפן צווייטן וואגאן ,און געזאגט ,ווען מען מאכט אויף דעם פענסטער ,זאל
קוק אונטער דעם דריטן זיץ פון די באן". מען אריין ווארפן די מטבע ,דער טאטע האט מקיים
געווען וואס דער צדיק האט געהייסן ,און אזוי ווי
דער איד האט נישט געפרעגט קיין קשיות, מען האט אריין געווארפן די מטבע פונעם
געפארן גלייך צום סטאנציע ,געטראפן דעם פענסטער ,האט דאס די טאכטער אויף געהויבן ,און
וואגאן ,און דארט איז געזעסן דער גנב פארשלאפן פון דאן איז זי געווארן בעסער ,און ביז גאר א קורצע
מיט דעם גאנצן זעקל געלט אומבארירט איידער צייט איז זי אינגאנצען געזונט געווארן ,און זי האט
דער צוג איז אפגעפארן קיין דייטשלאנד. חתונה געהאט מיט איר חתן און אויף געשטעלט א
הערליכע דור פון קינדער.
דער איד איז צוריקגעלאפן צום רבי'ן •••
באדאנקען ,אבער דער רבי האט אים אנגעווארנט אין ספר נר ישראל ווערט דערציילט ,אז אין די
און געזאגט" ,דערצייל דאס נישט פאר קיינעם ביז ביטערע יארן פון דער ערשטער וועלט מלחמה,
נאך מיין פטירה ,דער אייבערשטער פירט די וועלט, ווען טויזנטער אידן זענען אנטלאפן קיין וויען אן
און נישט קיין שום בשר ודם". קיין שום בגד אדער שטיקל ברויט ,איז דעם רבינ'ס
••• הויז אויף דער שטראסע 'פראטערשטראסע'
אינעם קונטרס ימי קודש ווערט דערציילט ,אז פארוואנדלט געווארן אין א ריזיגע הכנסת אורחים
דער רבי דער הייליגער קאפיטשיניצער זי"ע איז צענטער.
נסתלק געווארן אינעם ערשטן טאג ראש השנה
בשנת תרצ"ו ,עס ווערט איבערגעגעבן דורך די ווערט דערציילט ,אז איין טאג איז געקומען אן
זקני החסידים וואס זענען דארט געווען אין וויען ארימער פליט מיט צעריסענע שיך אין א שניידיגן
יענעם ראש השנה ,אז ערב יום טוב האט דער רבי ווינטער טאג ,דער רבי אליין איז אריין אין זיין
געלאזט רופן דעם בעל תוקע און זיך לאנג מפלפל צימער ,ארויסגענומען זיינע אייגענע נייע ווארימע
געווען מיט אים אין די כוונות התקיעות און הלכות שטיוול ,און זיי געגעבן פארן איד ,ווען די גבאים
שופר מיט אן אויסערגעווענליכער התעוררות און האבן פרובירט שטילערהייט זאגן ,אז עס פאסט
בכיות עצומות. נישט פארן רבי'ן צו געבן די אייגענע פריוואטע
בגדים ,האט דער רבי געענטפערט מיט א פשטות
ער האט געזאגט פאר זיין הייליגן זון רבי און מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל" ,דער
אברהם יהושע זי"ע" ,ראש השנה איז דער טאג וואס הייליגער בארדיטשובער זאגט ,אז א צווייטנ'ס
מען קרוינט דעם מלך מלכי המלכים ,און מען דארף גשמיות איז מיין רוחניות ,ווי אזוי קען איך עסן א
מקריב זיין די גאנצע נשמה פאר זיין כבוד" ,אינמיטן הייסן מאכל אדער אנטון ווארימע בגדים ,ווען א איד
דעם הייליגן יום טוב ,נאך דער תפילה ,האט ער גייט בארוועס אין די קאלטע שניי".
צוריקגעגעבן זיין לויטערע נשמה ליוצרה •••
בקדושה ובטהרה ,ווען די גאנצע שטאט וויען איז אין ספר אמרי קודש ווערט געברענגט ,אז א
געווען ערשטוינט פונעם גרויסן פארלוסט פון חסידישער איד וואס האט געוואוינט אין גאליציע
דעם שר וגדול בישראל. האט געהאט א גרויסן האנדלס-געשעפט ,און איין
98
האט גארנישט ארויפגעשריבן דערויף ,נאר ער האט •••
עס צוזאמען געקנייטשט און אריינגעגעבן פארן אינעם ספר נר ישראל ווערט דערציילט ,אז
בחור אין די האנט און געזאגט" ,האלט דעם פאפיר איינמאל איז א איד פון טארנאפאל געקומען צו
אין קעשענע ,און ווען דו קומסט אריין צום הויפט- לויפן צום הייליגען קאפיטשיניצער רבי'ן זי"ע מיט
קאמיסיע דאקטאר ,גיב אים דעם פאפיר אין די א ביטערן געוויין ,אז זיין איינציג קינד ליגט ל"ע אין
האנט און זאג גארנישט". שפיטאל מיט א געפערליכן ברענענדיגן פיבער פון
די מחלה טיפוס ,און די דאקטוירים האבן שוין
דער בחור איז געווען דערשראקן ,אבער האט ליידער אויפגעגעבן אויף זיין לעבן רח"ל.
מקיים געווען דעם רבינ'ס ווארט ,ווען ער איז אריין
צום הויכן מיליטערישן אפיציר ,האט ער אים דער רבי דער הייליגער קאפיטשניצער זי"ע
דערלאנגט דעם ליידיגן פאפיר ,דער אפיציר האט האט אים אנגעקוקט מיט א שטילקייט און
א קוק געטאן אויפן פאפיר א לאנגע מינוט ,און געפרעגט" ,זאג מיר דעם אמת ,ביסטו נזהר אין דיין
פלוצלונג געווארן בלאס ווי די וואנט ,ער האט געשעפט מיט ריינע מאסן און וואג-שאלן ,און מען
גענומען דעם חותם און ארויפגעזיגלט שרייבט אלעס אויס ערליך אן קיין שום
"אומטויגליך אויף אייביג!" )פטור פון מיליטער( ,און פאלשקייט" ,דער איד האט אראפגעלאזט די אויגן
ער האט געזאגט פארן בחור" ,גיי שנעל ארויס פון און זיך מודה געווען אז ער פלעגט פון מאל צו מאל
דא" ,קיינער האט נישט פארשטאנען וואס דער באהאלטן אביסל פראפיטן אדער נישט מדייק זיין
אפיציר האט דארט געזען ,אבער דער בחור איז מיט די ארבעטער.
געראטעוועט געווארן דורך דעם כוח קדושת
עינים פונעם צדיק. האט אים דער רבי געזאגט" ,דער הייליגער רבי
••• ר' אלימלך שרייבט ,אז מידת האמת איז דער מקור
אין די גליונות תולדות החסידות ווערט החיים ,נעם אויף דיר יעצט בלב שלם ,אז דו וועסט
דערציילט ,אז א חסיד וואס איז געווען חתונה פארריכטן אלע עוולות און גייסט פון היינט און
געהאט העכער פופצן יאר און נישט געהאט קיין ווייטער ארבעטן נאר מיטן מידת האמת ,און דער
קינדער ,איז געקומען קיין וויען צום הייליגן רבונו של עולם וועט שיקן א רפואה שלימה פאר
קאפיטשניצער רבי זי"ע ,און האט זיך דיין קינד" ,דער איד האט געגעבן א תקיעת כף בלב
אויסגעוויינט פארן רבי'ן ,אז ער איז שוין געווען ביי נשבר ,און ווען ער איז צוריקגעקומען אין שפיטאל,
פארשידענע דאקטוירים און עסקנים ,אבער אלע זענען די דאקטוירים געשטאנען פארגאפט און
האבן זיך ליידער מייאש געווען. האבן דערציילט ,אז פונקט אין יענע שעה וואס ער
איז געווען ביים רבין ,איז די פיבער אינגאנצן
לפלא האט אים דער רבי געפרעגט" ,האסטו געפאלן און דאס קינד איז אויפגעשטאנען און
אמאל משמח געווען אן ארעמאן ביי א שמחה", געזונט געווארן.
האט דער איד דערציילט פארן רבין ,אז ער אליין •••
איז נישט קיין גרויסער עושר ,אבער ער העלפט אין ספר עטרת תפארת ווערט געברענגט די
כסדר ארויס די צובראכענע אידן און ארימעלייט מעשה ,אז אין די יארן בעפאר דער ערשטער
מיט וואס און וויפיל ער קען. וועלט מלחמה ,ווען אידישע בחורים זענען
געצוואונגען געווארן צו דינען אין דער
האט דער רבי זיך אנגערופן מיט א התלהבות, עסטרייכישער ארמיי ,א גזירה וואס האט ל"ע אפט
"איך נעם אויף מיר די אחריות פאר א ישועה ,בתנאי געמיינט שמד אדער סכנת נפשות ,איז א בחור
אז ווען דער באשעפער וועט דיר בענטשן מיט א זון, געקומען מיט זיין טאטן צום רבי'ן מיט א קוויטל
וועסטו מאכן א גרויסן סעודת ברית פאר אלע און ביטערע טרערן ,ווייל מען האט אים שוין
ארעמעלייט און פליטים פון וויען אן א אויסנאם" גערופן צום מיליטערישן דאקטאר.
,דער איד האט מקבל געווען די ברכה באמונה
פשוטה ,און פונקט א יאר שפעטער האט ער דער הייליגער קאפיטשניצער רבי זי"ע האט
געוויגט א געזונט אינגל ,און אין וויען איז גענומען א ליידיגן ווייסן שטיקל פאפיר ,און ער
99
וועגן דעם פאמיליע-סכסוך ,האט דער רבי אפגעראכטן געווארן א ריזיגע סעודה לעילוי
געזאגט מיט גרויס הארציגקייט" ,דער שלום איז נשמת אבותיו הקדושים ווי הונדערטער אידן האבן
דער כלי מחזיק ברכה ,און ווי לאנג די צינורות זיך משמח געווען.
פונעם הארץ זענען פארמאכט מיט כעס און שנאה, •••
קען די ברכה פון הימל נישט חל זיין ,פאר אהיים ,זיי אין די זכרונות חסידי קאפיטשיניץ ווערט
מוחל דיין זון בלב שלם ,און מאך שלום ,און אזוי דערציילט ,אז א סוחר פון די קאפיטשיניצער
וועט די ברכה קענען חל זיין" ,דער איד האט חסידים פלעגט פארן יעדע עטליכע חדשים מיט
געפאלגט ,געמאכט שלום מיט זיין זון ,און קורץ גרויסע סומעס געלט קיין לעמבערג )לבוב(
דערנאך האבן זיך זיינע געשעפטן איבערגעדרייט איינצוקויפן סחורה ,איינמאל ,בעפאר ער איז
לטובה אויף אן אומגעווענליכן אופן. ארויסגעפארן אויפן וועג ,איז ער אריין צום רבי'ן
••• נעמען א ברכה פאר הצללחת הדרך ווי זיין
אין ספר נר ישראל ווערט דערציילט ,אז אין א שטייגער.
קליין שטעטל לעבן קאפיטשיניץ האט דער פריץ
ארויסגעגעבן א גזירה פארבאט אויף די אידישער דער רבי האט אים אנגעקוקט און געזאגט,
שחיטה ,און געסטראשעט מיט שווערע שטראפן "זעה צו פארשפעטיגן דעם ערשטן באן וואס פארט
אויב מען וועט שעכטן פלייש ,די אידן פונעם דארף ארויס אינדערפרי ,און פאר נאר מיטן צווייטן באן
זענען געווען אין גרויס נויט און געבליבן אן כשר נאכמיטאג" ,דער סוחר האט זיך שטארק
פלייש פאר עטליכע וואכן. געוואונדערט ,ווייל דער פריאיגער באן איז געווען
פיל באקוועמער און שנעלער ווי דאס צווייטע
דער שוחט פון שטאט איז געלאפן צום רבי'ן באן ,אבער ער האט קיין ספק נישט געהאט אינעם
מיט טרערן ,און דערציילט פארן רבין וואסערע רבינ'ס רייד און געווארט אויפן שפעטערן באן.
גזירה די שטאט האט ארויסגעגעבן ,און די צרה אז
אין שטאט וועטמען נישט קענען האבן כשר'ע ווען ער איז אנגעקומען קיין לעמבערג ,איז די
פלייש ,דער רבי האט אים געהייסן" ,פאר צוריק גאנצע שטאט געווען אויפגערודערט ,ווייל דער
אהיים ,שלעפ אן דיין חלף ווי געהעריג ,און מארגן ערשטער באן איז אינמיטן וועג אטאקירט געווארן
אינדערפרי גיי שחט'ן ווייטער אן קיין שום פחד", דורך א באנדע באוואפנטע גזלנים וואס האבן
דער שוחט האט געציטערט פארן פריץ ,אבער אויסגערויבט אלע פאסאזשירן און עטליכע זענען
האט געגלייבט מיט זיין אמונת צדיקים אינעם שווער פארוואונדעט געווארן ,און דער סוחר האט
צדיק. געזעהן ,אז דורך דער קלארער רוח הקודש פונעם
רבי'ן איז ער דער סוחר געראטעוועט געווארן בגוף
אינמיטן דער נאכט ,נאך איידער דער שוחט ובממון.
האט אנגעהויבן שחט'ן ,איז דער פריץ פלוצלונג •••
געווארן שווער קראנק מיט גאר שרעקליכע אין די תולדות בית קאפיטשיניץ ווערט
שמערצן ,אין זיין שרעק האט ער געלאזט רופן די דערציילט ,אז א איד איז אמאל געקומען צום
אידישע נכבדים און געזאגט ,אז ער האט הייליגען קאפיטשיניצער רבי'ן זי"ע מיט א קוויטל
גע'חלומ'ט ווי אן אלטער צדיק מיט א גאר הייליגע פאר פרנסה ,ווייל זיינע געשעפטן זענען געגאנגען
צורה ווארנט אים ,אז זיין קראנקייט קומט צוליב ליידער בארג-אראפ און ער איז געווען פארזונקען
דעם וואס ער באצווינגט די אידן איבער זייער אין שווערע חובות ,דער רבי האט גענומען דעם
שחיטה ,און דער פריץ האט תיכף מבטל געווען די קוויטל ,געקוקט דערויף א לאנגע צייט ,און
גזירה ,און האט געבעטן מען זאל מתפלל זיין פאר פלוצלונג געזאגט" ,איך זעה נישט דא קיין ענין פון
אים ,און דער שוחט האט געקענט ווייטער שחט'ן פרנסה ,איך זעה דא א טאטע וואס רעדט נישט מיט
בהרחבה גדולה. זיין זון שוין עטליכע יאר צוליב א געוויסע סכסוך".
דער איד איז געווארן איבערראשט און בלאס,
ווייל ער האט קיינמאל קיינעם נישט דערציילט
100
