gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ִ ּדינֵ י ַהזְ ָּכרוֹ ת ֶׁש ַ ּב ְּת ִפ ָּלה ּו ְב ִב ְר ַּכת ַה ָּמזוֹ ן‬ ‫אידיש‬ ‫ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'‬ ‫‪020 81917000‬‬ ‫[‪]ex3,1.11.1‬‬ ‫'שגיאות מי יבין' ‪ -‬אי אפשר לבר בלא תבן‬ ‫בבקשה‪ ,‬המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע‬ ‫למו''ל למען יתוקן אי''ה‬ ‫להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל‬ ‫‪levshomeya@gmail.com‬‬ ‫סדר ועימוד‪:‬‬ ‫א‪ .‬י‪ .‬גרינוואלד ‪)972( 054-8494370‬‬ ‫ניקוד‪ :‬ישראל פויגל ‪)972( 054-8435096‬‬ ‫תוכן הענינים‬    ‫רא‬ ‫אי‬ ‫ה‬‫פ‬ ‫ ד‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫נה‬‫ה‬    ‫ח פ‬   ‫דער‬     ‫ת‬‫פ‬ ‫ ד‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫הערער‬    ‫אל‬ ‫נה‬     ‫ית‬‫מ‬ ‫ ה‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫רי‬‫האס‬   ‫ס‬‫י‬  ‫יצא‬   ‫נה‬‫ה‬    ‫רא‬   ‫ ה‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫יאר‬ ‫נע‬‫פ‬  ‫ט‬‫י‬‫ה‬      ‫רע‬ ‫ ו‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫זרה‬‫ה‬   ‫את‬ ‫מעבירי‬     ..‫ה‬‫תפ‬      ‫צר‬‫ה‬ ‫ ו‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫קראתי‬    ‫מ‬    ‫אלט‬ ‫ ח‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫הימל‬    ‫ה‬‫פ‬    ‫יעדע‬       ‫היא‬ '‫חדות ה‬ ‫כ‬‫מע‬   ‫ ז‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫טאג‬ ‫פרייליכ‬     ‫א‬ – ‫נה‬‫ה‬    ‫רא‬ ‫ ח‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫י‬ ‫א‬ ‫מיט‬ ‫איד‬ ‫א‬ ‫צווי‬    ‫ייד‬‫נטער‬‫א‬     ‫דער‬ ‫ ט‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫ה‬ ‫ל‬ ‫יגיל‬  ‫מ‬      ‫י‬ ‫ ט‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫נ‬‫ח‬   ‫על‬ ‫אב‬ ‫רח‬ ‫ י‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫ני‬    ‫רחמנ‬      ‫מח‬‫י‬ ‫ יא‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫ראל‬‫י‬    ‫יעקב‬    ‫יגל‬      ‫א‬ ‫בני‬ ‫ יב‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫עבדי‬    ‫א‬   ‫ס‬‫מנ‬ ‫ יב‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫אליו‬  ‫מברח‬  ‫ יג‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫נס‬ ‫ה ל‬‫ע‬     ‫חי‬‫ט‬     ‫ת‬‫בבר‬ ‫ז‬‫ה‬     ‫ה‬‫פ‬      ‫ת‬‫ר‬‫הז‬    ‫יני‬     ‫ימי‬ ‫ טו‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫בה‬   ‫רת‬‫ע‬     ‫רא‬ ‫ טז‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫נה‬‫ה‬   ‫יעלה‬ ‫ יז‬. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‫א‬‫ויב‬    ‫ה‬ ‫לב שומע ‪ ‬דער כח פו‪ ‬תפלה אי‪ ‬ראש השנה‬ ‫ה‪‬נה‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ ‬‬ ‫ה‪‬נה‬ ‫‪‬פ‪‬ה ִאי‪ֹ ‬רא‪ָ ָ ַ ‬‬ ‫‪‬ח פ‪ָ ִ ְ ‬‬ ‫ֶדער ֹ ַ‬ ‫פ‪‬נע‪ָ ‬יאר‬ ‫ה‪‬י‪‬ט ֶ‬ ‫ְ‬ ‫האס‪‬רי‪ ‬‬ ‫מ‪‬ית ָ ֲ ִ‬ ‫י‪‬ס‪ֵ ִ ‬‬ ‫יצא ֵ‬ ‫ה‪‬נה ָ ָ‬ ‫‪‬רא‪ָ ָ ַ ‬‬ ‫הערער ‪ֹ ְ ‬‬ ‫‪‬פ‪‬ת ָ ַ ְ ָ‬ ‫‪ָָ ‬‬ ‫‪‬נה ֶאל ְ ִ ַ‬ ‫הימל‪‬‬ ‫‪‬אלט ִ ְ ְ‬ ‫‪‬פ‪‬ה ְ ַ ְ‬ ‫קראתי ‪ֶ ֶ ‬‬ ‫יעדע ְ ִ ָ‬ ‫ה‪‬זרה ‪ִ ‬מ‪ַ ֵ ַ ‬‬ ‫ה‪‬צר ָ ָ ִ‬ ‫רע ַ ְ ֵ ָ‬ ‫מעבירי‪ֶ ‬את ֹ ַ‬ ‫‪ְִָ ‬‬ ‫‪‬תפ‪‬ה‪ִ ִ ֲ ַ ..‬‬ ‫‪é‬הן‬ ‫ולא ֹ ֵ‬‫נביא ְ ֹ‬ ‫לא ָ ִ‬ ‫להם ֹ‬ ‫‪Ł‬אין ָ ֶ‬‫צ‪ä‬טאגס‪ֵ ֶ ,‬‬ ‫היינט ָ ְ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫הערער‬ ‫‪‬פ‪‬ת ָ ַ ְ ָ‬ ‫‪‬נה ֶאל ְ ִ ַ‬ ‫ָָ‬ ‫עליהם‬ ‫‪çŁ‬כ‪ï‬ר ֲ ֵ ֶ‬‫ה‪ë‬ק‪ֵ ַ ְ ֶ Łâ‬‬ ‫ולא ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫צדק ְ ֹ‬ ‫מ‪õ‬רה ֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ה‪õ‬י‪ï‬טן ִאין‬ ‫ְְ‬ ‫איינער פ‪ä‬ן ִדי ָגאר ִ ְ ִ ֶ‬ ‫וויכטיגע‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין‬ ‫נביא‪ְ ִ ,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ָ ִ‬ ‫הא‪à‬ן ִ ְ‬ ‫ָוואס ִמיר ָ ְ‬ ‫'‪ô‬פ‪ê‬ה'‪ַ .‬אז‪õ‬י ִווי‬‫ה‪‬נה ִאיז ְ ִ ָ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ה‪ë‬ק‪ָ Łâ‬וואס ִמיר‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫‪é‬הן‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ֵֹ‬ ‫‪ô‬קף‬ ‫‪ä‬נת‪ì‬ה ֹ ֶ‬‫מ'זאגט ִאין ֶדער ִ‪äçï‬ט פ‪ä‬ן ְ ַ ֶ‬ ‫ְ ָ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‬ ‫א‪ê‬א ְ ִ ָ‬ ‫קר‪à‬נ‪õ‬ת‪ָ ֶ ,‬‬ ‫‪à‬רענגען ָ ְ ָ‬ ‫קענען ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫זאלן ֶ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫רע‬ ‫מעבירין ֶאת ֹ ַ‬ ‫‪ä‬תפ‪ê‬ה ְ ָ ָ‬ ‫‪ä‬צדקה ַ ֲ ִ ִ‬ ‫'‪ä‬ת‪äŁ‬בה ְ ִ ָ‬ ‫ְ ָ‬ ‫‪à‬רא‪Ł‬‬ ‫מת‪êï‬לין ְ ֹ‬ ‫‪Ł‬הם ִ ְ ַ ְ ִ‬ ‫להן ֶ ֵ‬ ‫נ‪çôŁ‬רה ָ ֶ‬ ‫אחת ִ ְ ַ ְ ָ‬ ‫ַַ‬ ‫זאכן ָוואס‬‫איינער פ‪ä‬ן ִדי ַ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה ִאיז ֵ ֶ‬ ‫ה‪á‬זרה' ְ ִ ָ‬ ‫ַ ְ ֵָ‬ ‫א‪õ‬תם‪ִ ,‬מיר‬ ‫‪ô‬בזה ָ‬ ‫ה‪äïé‬רים‪ַ ,‬אל ִ ְ ֶ‬ ‫‪ä‬ב‪õç‬ם ַ ִ ִ‬ ‫ה‪‬נה ַ‬‫ַ ָָ‬ ‫גזיר‪õ‬ת‪ִ ,‬מיט ֵאיין‬ ‫‪Ł‬לעכטע ְ ֵ‬ ‫אלע ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫צ‪ä‬רייסט ַ ֶ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫גע‪à‬לי‪à‬ן ְ‪à‬ל‪õ‬יז ִמיט ִדי ְ ִ‬ ‫זענען ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫וועלטן ִאין‬ ‫רייסן ֶ ְ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה ֶקען ֶמען ֵ ְ‬ ‫ְ ִָ‬ ‫ה‪ë‬ל‪ü‬‬ ‫‪â‬וד ַ ֶ ֶ‬ ‫נ‪õ‬ראים‪ ,‬א‪ä‬ן א‪õ‬יף ֶדעם ָהאט ָ ִ‬ ‫ימים ָ ִ‬ ‫ִָ‬ ‫גזיר‪õ‬ת‪.‬‬ ‫‪Ł‬ווערע ְ ֵ‬ ‫אי‪à‬ערדרייען ְ ֶ ֶ‬ ‫ִ ֶ ְ ְֵ ֶ‬ ‫‪ô‬בזה ֶאת‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ַאל ִ ְ ֶ‬ ‫גע‪à‬עטן ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫ני‪Ł‬ט ִדי ְ ִ‬ ‫פאר‪Ł‬עם ִ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬תם ַ ְ ֶ‬ ‫ְ ִ ָָ‬ ‫‪õï‬על'ן ִמיט‬ ‫אלעס ְ ְ‬ ‫גאנץ ָיאר‪ֶ ,‬קען ֶמען ַ ֶ‬ ‫ַא ַ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת ָוואס‬ ‫אלע ְ ִ‬ ‫הייליגע ֶטעג‪ָ ,‬נאר ֶנעם ָאן ַ ֶ‬ ‫ֵ ִֶ‬ ‫‪ô‬פלה ָוואס ַא ִאיד ֶ‪à‬עט‬ ‫יעדער ְ ִ ָ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫ְ ִָ‬ ‫דאווענט א‪ä‬ן ֶ‪à‬עט ִזי‪ ü‬א‪õ‬יס ִאין‬ ‫י‪ł‬ראל ַ ֶ ְ‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬‫ְַ‬ ‫ה‪é‬ב‪õ‬ד‪,‬‬ ‫‪íé‬א ַ ָ‬ ‫‪à‬יזן ִ ֵ‬ ‫ֵ‪à‬יים השי"ת‪ֵ ,‬גייט ַאר‪õ‬יף ִ ְ‬ ‫ִדי ֶטעג‪.‬‬ ‫יעדן‬ ‫הערט א‪õ‬יס ֶ ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ווייטער א‪õ‬יף ִדי‬ ‫‪â‬ר‪'Ł‬נט ֵ ֶ‬‫מדר‪ְ ְ ְ ַ Ł‬‬ ‫א‪ä‬ן ִדי ִ ְ ָ‬ ‫‪õŁ‬מע‬ ‫יעדן ִאיד‪éִ ,‬י ֵקל ֵ ַ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה פ‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫איינציגער ְ ִ ָ‬ ‫ֵ ְִ ֶ‬ ‫‪éô‬תב ֹזאת‬ ‫ווייטערדיגע ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )שם יט( ִ ָ ֶ‬ ‫ֵ ֶ ִ ֶ‬ ‫ה‪‬נה ָהאט ֶדער‬ ‫א‪à‬ער ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת‪ֶ ָ .‬‬ ‫ְ ִ‬ ‫יה‪ê‬ל ָק‪ֵ ,ã‬א‪äê‬‬ ‫נברא ְ ַ ֶ‬‫ועם ִ ְ ָ‬ ‫אחר‪õ‬ן ְ ַ‬ ‫ְלד‪õ‬ר ַ ֲ‬ ‫‪à‬אדייט‪ַ ,‬א‬ ‫אנדערע ַ ֵ‬ ‫אינגאנצען ַאן ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫דאווענען ִ ְ ַ ְ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫‪ä‬באין‬ ‫הרעים‪ִ ָ ,‬‬ ‫‪à‬מע‪ł‬יהם ָ ָ ִ‬ ‫‪Ł‬ח‪ç‬בין ְ ַ ֲ ֵ ֶ‬ ‫ַה‪õâ‬ר‪õ‬ת ֶ ַ ָ ִ‬ ‫העכער‬‫אסא‪ֶ ֶ ü‬‬ ‫ה‪‬נה ִאיז ַ ַ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה א‪ä‬ם ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ְ ִָ‬ ‫‪à‬רא‪Ł‬‬ ‫לפני‪ֹ ְ ý‬‬ ‫‪ä‬מת‪ï‬ללין' ְ ָ ֶ‬ ‫‪äŁô‬בה ' ִ ְ ַ ְ ִ‬ ‫וע‪łõ‬ין ְ ָ‬ ‫ְ ִ‬ ‫מדר‪Ł‬‬‫‪Ł‬טייט ִאין ִ ְ ָ‬ ‫גאנץ ָיאר‪ֶ .‬עס ְ ֵ‬ ‫ִווי ַא ַ ְ‬ ‫‪à‬ר‪ç‬ה‬ ‫א‪õ‬תם ְ ִ ָ‬ ‫‪õà‬רא ָ‬ ‫ה‪‬נה וביוה"כ‪ְ ,‬וכ‪ 'ä‬הקב"ה ֵ‬ ‫ַ ָָ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים )קב‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים )קב ג( א‪õ‬יף ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ִאין ְ ִ ִ‬ ‫ְ ִ ִ‬ ‫מ'איז‬ ‫מ‪ð‬ב ָוואס ְ ִ‬ ‫מ'איז ִאין ַא ַ ָ‬ ‫אפ‪ִ ְ äê‬‬ ‫חד‪Ł‬ה ֲ ִ‬ ‫ֲָ ָ‬ ‫‪à‬זה ֶאת‬ ‫ולא ָ ָ‬‫הערער ְ ֹ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ת ָ ַ ְ ָ‬ ‫‪ï‬נה ֶאל ְ ִ ַ‬ ‫יח( ָ ָ‬ ‫עביר‪õ‬ת‪,‬‬ ‫אסא‪ֵ ֲ ü‬‬ ‫גענ‪ä‬מען ִמיט ַ ַ‬ ‫ליידער ַאר‪ä‬ם ֶ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫אמר‪:ä‬‬ ‫‪é‬ל‪ï‬י ַה‪õâ‬ר‪õ‬ת ָ ְ‬ ‫יצחק ְ ַ ֵ‬‫ר‪à‬י ִ ְ ָ‬‫אמר ַ ִ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬תם‪ַ ָ ,‬‬ ‫ְ ִ ָָ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין‬ ‫א‪ï‬רייניגן א‪ä‬ן ֶ‬ ‫אלעס ָ ְ ֵ ִ ְ‬ ‫ֶקען ֶמען ָדאס ַ ֶ‬ ‫געווארן ַפאר ִדי ‪õâ‬ר‪õ‬ת‬ ‫געזאגט ֶ ָ ְ‬ ‫ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ִאיז ֶ ָ ְ‬ ‫ראש השנה ‪ ‬לב שומע‬ ‫ו‬ ‫‪à‬מצרים א‪õ‬יף ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ה‪‬נה‬ ‫מאב‪õ‬תינ‪ִ ַ ְ ִ ְ ä‬‬ ‫עב‪õ‬דה ֵ ֲ ֵ‬ ‫ֲ ָ‬ ‫‪äŁô‬בה‬ ‫ד‪ä‬ר‪ָ ְ ü‬‬ ‫גע‪à‬ענט‪Ł‬טע ָיאר ְ‬ ‫צ‪ַ ä‬א ג‪ä‬ט ֶ ֶ ְ ְ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפגעהערט צ‪ä‬‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫מצרים‬ ‫אידן ִאין ִ ְ ַ ִ‬‫הא‪à‬ן ִדי ִ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם‪.‬‬ ‫דאווענען צ‪ä‬ם ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫ט‪ä‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪‬נה ִאיז ַא ָטאג‬ ‫‪Ł‬ווער‪ֹ ,‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫אר‪à‬עטן ְ ֶ‬ ‫ְַ ֶ ְ‬ ‫‪à‬אדייט‬ ‫פאר‪Ł‬טיין ֶדער ַ ֵ‬ ‫דארף ֶמען ַ ְ ְ ֵ‬ ‫‪à‬אמת ַ ְ‬ ‫ֱֶ ֶ‬ ‫פרייהייט‪ֶ ,‬מען ֵגייט ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן ִ'זי‪,'ü‬‬ ‫פ‪ä‬ן ְ ֵ ֵ‬ ‫מיינט ָדאס‬ ‫מדר‪ָ ,Ł‬וואס ֵ ְ‬ ‫פ‪ä‬ן ִדי ִ ְ ָ‬ ‫עביר‪õ‬ת‪,‬‬ ‫אלע ֲ ֵ‬‫אלע ָצר‪õ‬ת א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫גע‪à‬לי‪à‬ן ִדי‬ ‫אחת' ַאז ֶעס ִאיז ְ‪à‬ל‪õ‬יז ֶ ְ ִ ְ‬ ‫'‪ô‬פ‪ê‬ה ַ ַ‬ ‫ְ ִָ‬ ‫דערפאר ֵווייל ֶדער ָטאג ִאיז ַאז‪õ‬י‬ ‫ֶ ְ ַ‬ ‫גאנץ ָיאר ֶקען‬ ‫ה‪‬נה‪ַ ,‬א ַ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת פ‪ä‬ן ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ְ ִ‬ ‫אנגענ‪ä‬מען‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫ווערן ִדי ְ ִ‬ ‫דערה‪õ‬י‪à‬ן‪ְ ֶ ,‬‬ ‫ֶ ְ ְ‬ ‫געוואלד‬ ‫א‪õ‬יפט‪ä‬ן ַא ֶ ַ ְ‬ ‫ְ‬ ‫‪õï‬על'ן א‪ä‬ן‬ ‫ֶמען ָדא‪ְ ְ ü‬‬ ‫אחת' ָדאס‬ ‫'‪ô‬פ‪ê‬ה ַ ַ‬ ‫מדר‪ָ ִ ְ Ł‬‬ ‫מיינט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ָדאס ֵ ְ‬ ‫ה‪‬נה ַא‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‪ִ ,‬איז ָוואס ִאיז ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ִמיט ְ ִ ָ‬ ‫גאנץ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת פ‪ä‬ן ַא ַ ְ‬ ‫ה‪õ‬י‪ï‬ט פ‪ä‬ן ִדי ְ ִ‬ ‫ְ‬ ‫ִאיז ִדי‬ ‫גאנץ יָאר ַאז ִדי‬ ‫מעלה ִווי ַא ַ ְ‬ ‫‪Ł‬טערקער ַ ֲ ָ‬‫ְ ֶ ְֶ‬ ‫אסא‪ü‬‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ַ ַ‬ ‫מענט‪ֵ ְ Ł‬‬ ‫ָיאר‪ֵ ,‬ווייל ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫גליי‪ַ ü‬אר‪õ‬יף‪.‬‬ ‫גייען ְ ֵ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת ֵ ֶ‬ ‫ְ ִ‬ ‫מדרגה‪.‬‬ ‫העכערע ַ ְ ֵ ָ‬ ‫ַא ֶ ֶ ֶ‬ ‫האס‪‬רין‬ ‫מ‪‬ית ָ ֲ ִ‬ ‫י‪‬סף ִ ֵ‬ ‫יצא ֵ‬ ‫ה‪‬נה ָ ָ‬ ‫‪‬רא‪ָ ָ ַ ‬‬ ‫ְ ֹ‬ ‫פ‪‬נעם ָיאר‬ ‫ה‪‬י‪‬ט ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ספרים‬ ‫ערקלערן ל‪õ‬יט ִווי ִדי ְ ָ ִ‬ ‫ֶמען ֶקען ָדאס ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫מ‪Ł‬ל‪ ,‬צ‪ä‬‬ ‫ערקלערן ִמיט ַא ָ ָ‬‫ֶמען ֶקען ָדאס ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫גר‪õ‬יסקייט‬ ‫אי‪à‬ער ֶדער ְ ְ ֵ‬ ‫מס‪à‬יר ִ ֶ‬ ‫זענען ַ ְ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫הענג‪‬לייכטער ָוואס ִאיז‬ ‫גר‪õ‬יסע ֶ ְ ֵ ְ ֶ‬ ‫ַא ְ ֶ‬ ‫ווערט ֶמען‬ ‫ה‪‬נה ֶ ְ‬ ‫פ‪ä‬ן ִדי ָטאג‪ֹ ,‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫גי‪à‬ט‬‫צ‪ä‬גע‪à‬ינדען צ‪ä‬ם ַדא‪ ,ü‬א‪ä‬ן ָדאס ִ ְ‬ ‫ֶ ִ ְֶ‬ ‫יעדן ָטאג ִאין ָיאר‪ֶ ,‬עס‬ ‫דערה‪õ‬י‪à‬ן ֶמער ִווי ֶ ְ‬ ‫ֶ ְ ְ‬ ‫ויהי‬ ‫צימער‪ִ ְ ַ .‬‬‫גאנצע ִ ֶ‬ ‫ליכטיגקייט ַפאר ִדי ַ ְ ֶ‬ ‫ִ ְ ִ ְֵ‬ ‫מ'גייט ַאר‪õ‬יס ֵאיין ָטאג פ‪ä‬ן‬ ‫ִאיז ַאז‪õ‬י ִווי ְ ֵ‬ ‫געדרייט א‪õ‬יף‬ ‫איינער ָוואס ָהאט ִזי‪ֵ ְ ֶ ü‬‬ ‫ַה‪õç‬ם ֵ ֶ‬ ‫אנגעפילט‬ ‫העכערע ָטאג‪ְ ִ ֶ ְ ָ ,‬‬ ‫ָ‪á‬ל‪ä‬ת‪ֶ ,‬עס ִאיז ַא ֶ ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טריק‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫ע‪ï‬עס ַא ְ ְ ִ‬ ‫געזען ֶ ֶ‬ ‫ִדי ַדא‪ָ ,ü‬האט ֶ ֶ‬ ‫ה‪‬נה ִאיז ָדא ַא‬ ‫ר‪ä‬חנ‪äç‬ת‪ֹ ,‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ִָ‬ ‫ִמיט‬ ‫א‪õ‬יפן ִמינ‪ä‬ט ָהאט‬ ‫ְ‬ ‫צעריסן‪,‬‬ ‫ֶער ָהאט ָדאס ֶ ִ ְ‬ ‫הימל‪ ,‬צ‪ä‬‬ ‫א‪õ‬יבן ִאין ִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫געוואלדיגע ֵעת ָרצ‪õ‬ן‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫א‪à‬ער‬ ‫געכא‪ï‬ט ָוואס ֶער ט‪ä‬ט‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ ְ‬ ‫ֶער ִ ְ‬ ‫‪á‬מרא )ראש השנה‬ ‫‪õï‬על'ן ְי‪äŁ‬ע‪õ‬ת‪ִ .‬די ְ ָ ָ‬ ‫קענען ְ ְ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫הענג‪‬לייכטער‬ ‫זעל‪à‬ן ִמינ‪ä‬ט ִאיז ֶדער ֶ ְ ֵ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפן ֶ ְ ְ‬ ‫ְ‬ ‫מ‪à‬ית‬ ‫י‪õ‬סף ִ ֵ‬ ‫יצא ֵ‬ ‫ה‪‬נה ֹ ֵ‬ ‫‪à‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫זאגט ְ ֹ‬ ‫י‪ְ ָ (:‬‬ ‫זענען‬ ‫לעקטער'ס ֶ ֶ‬ ‫אלע ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫געפאלן‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ארא‪ְ ַ ֶ ï‬‬ ‫ַָ‬ ‫ה‪âð‬יק ִאיז ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן‬ ‫י‪õ‬סף ַ ַ ִ‬ ‫ֵ‬ ‫האס‪ä‬רין‬ ‫ֲָ ִ‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫צ‪Łä‬מעטערט ֶ ָ ְ‬ ‫ְ ֶ ֶ ְ‬ ‫ה‪‬נה‪ֶ .‬דער ֵ‪Ł‬ם‬ ‫געפענגעני‪ Ł‬א‪õ‬יף ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֶ ֶ ְֶ ִ‬ ‫ווערט‬ ‫י‪ł‬ראל ֶ ְ‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬ ‫ערקלערט ַאז ְ ַ‬ ‫מ‪‬מ‪ä‬אל ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ִ ְ ֵ‬ ‫ה‪‬נה‬ ‫נמ‪Ł‬ל ֵגייט ַאר‪õ‬יף א‪õ‬יף ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫ר‪"Ł‬י )תהלים פ ב(‬ ‫]אז‪õ‬י ִווי ַ ִ‬ ‫'י‪õ‬סף' ַ‬‫אנגער‪ä‬פן ֵ‬‫ָ ְֶ ְ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬ ‫ה‪õ‬י‪ï‬ט ָטאג ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ָדאס ִאיז ֶדער‬ ‫י‪õ‬סף[‬‫נקראים ַעל ֵ‪Ł‬ם ֵ‬ ‫י‪ł‬ראל ִ ְ ָ ִ‬‫וכל ִ ְ ָ ֵ‬ ‫זאגט ְ ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת‬ ‫אלע ְ ִ‬‫צ‪ä‬זאם ַ ֶ‬‫האלט ַ‬ ‫ָיאר‪ָ ,‬וואס ָדאס ַ ְ‬ ‫א‪ä‬נזער‬ ‫ְֶ‬ ‫אלע ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן‬ ‫גייען ַ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫‪õŁñà‬ת‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת א‪ä‬ן ַ ָ‬ ‫אלע ְ ִ‬‫גאנץ ָיאר‪ֶ ַ ,‬‬ ‫פ‪ä‬ן ַא ַ ְ‬ ‫איינער‬ ‫יעדער ֵ ֶ‬ ‫ה‪‬נה‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫געפענגעני‪ִ Ł‬אין ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֶ ֶ ְֶ ִ‬ ‫‪à‬מ‪ֶ üŁ‬דעם‬ ‫א‪õ‬יס‪à‬עטן ְ ֶ ֶ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫ָוואס ֶמען ֵגייט ִזי‪ü‬‬ ‫ווערט‬ ‫מענט‪ְ ֶ Ł‬‬ ‫‪ô‬פיסה‪ֶ ,‬דער ֶ ְ ְ‬ ‫אייגענע ְ ִ ָ‬ ‫פ‪ä‬ן ֵזיין ֵ ֶ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‪,‬‬ ‫ה‪õ‬י‪ï‬ט ְ ִ ָ‬‫ְ‬ ‫אינעם‬ ‫געוואנדען ִ ֶ‬ ‫ָיאר‪ִ ,‬איז ֶ ָ ְ ֶ‬ ‫דערה‪õ‬י‪à‬ן א‪ä‬ן ֶער ָהאט ֶדער‬ ‫ֶמער ֶ ְ ְ‬ ‫לייגט‬ ‫ָוואס ָדאס ִאיז ִאין ִדי ֶטעג‪ ,‬א‪õ‬י‪ֶ à‬מען ֵ ְ‬ ‫מעגליכקייט ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס צ‪ֶ ä‬זען פ‪ä‬ן ֵזיין‬ ‫ֶ ְ ִ ְֵ‬ ‫מ'נ‪ä‬צט א‪õ‬יס ִדי ֶטעג א‪ä‬ן‬ ‫אריין ‪õé‬ח‪õ‬ת א‪ä‬ן ְ ְ‬ ‫ֵַ‬ ‫‪Ł‬וועריגקייטן‪.‬‬ ‫מ‪ð‬ב ָאן ֵקיין ְ ֶ ִ ְ ֵ ְ‬ ‫געווענליכן ַ ָ‬ ‫ֶ ֶ ְִ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫מ'‪à‬עט ִזי‪ ü‬א‪õ‬יס ֵ‪à‬יים ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל‬ ‫ְ ֶ‬ ‫‪Ł‬טארקער ְיס‪õ‬ד‪,‬‬ ‫אוועק ַא ְ ַ ְ ֶ‬ ‫‪Ł‬טעלט ֶמען ַ ֶ‬ ‫ְ ֶ ְ‬ ‫‪á‬מרא‬ ‫זייער ג‪ä‬ט ִמיט ִדי ְ ָ ָ‬ ‫‪Ł‬טימט ֵ ֶ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫ָדאס‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת‪.‬‬ ‫אלע ְ ִ‬‫‪Ł‬טייט ַ ֶ‬ ‫ָוואס א‪õ‬יף ֶדעם ַאר‪õ‬יף ְ ֵ‬ ‫‪à‬טלה‬ ‫ה‪‬נה ָ ְ ָ‬‫‪à‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ווייטער ְ ֹ‬ ‫)שם( ֵ ֶ‬ ‫ז‬ ‫לב שומע ‪ ‬דער כח פו‪ ‬תפלה אי‪ ‬ראש השנה‬ ‫מ‪Ł‬ל ָוואס‬‫‪à‬על ֵ‪Ł‬ם ט‪õ‬ב זי"ע ַא ָ ָ‬ ‫הייליגער ַ ַ‬ ‫ֵ ִֶ‬ ‫אחרית‬ ‫זאגט ט‪õ‬ב ַ ֲ ִ‬ ‫ה‪ë‬ל‪) ü‬קהלת ז ח( ָ ְ‬ ‫‪Ł‬למה ַ ֶ ֶ‬ ‫ְ ֹ ֹ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‬ ‫ח‪Ł‬יב‪ä‬ת פ‪ä‬ן ְ ִ ָ‬‫פאר‪Ł‬טיין ֶדער ֲ ִ‬ ‫גי‪à‬ט צ‪ֵ ְ ְ ַ ä‬‬‫ִ ְ‬ ‫מרא‪Ł‬ית‪ֶ õ‬ווען‬ ‫‪â‬בר ֶווען ִאיז ג‪ä‬ט ֶדעם ס‪õ‬ף‪ִ ֵ ֵ ,‬‬ ‫ָָ‬ ‫ִאין ִדי ֶטעג‪.‬‬ ‫אנפאנג‪ֶ .‬ווען ֶמען‬ ‫ג‪ä‬טע ָ ְ ַ ְ‬ ‫ֶעס ִאיז ָדא ַא ֶ‬ ‫לייגט ִזי‪ü‬‬ ‫ג‪ä‬טע ְיס‪õ‬ד‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען ֵ ְ‬ ‫‪õà‬יעט ַא ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫‪Ł‬טארקער‬ ‫קעניג ָהאט ִזי‪ֶ ü‬גע‪õà‬יט ָגאר ְ ַ ְ ֶ‬‫ַא ֶ ִ‬ ‫אנפאנג ָיאר‪.‬‬ ‫ה‪ô‬פ‪ê‬ה ָ ְ ַ ְ‬ ‫עב‪õ‬דת ַ ְ ִ ָ‬ ‫אריין ִאין ִדי ֲ ַ‬‫ֵַ‬ ‫א‪õ‬יסער ֶדעם‬‫ֶ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪,‬‬ ‫ווענט ַאר‪ä‬ם ֵזיין ַ ַ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫רינגלען‬ ‫געמאכט צ‪ַ ä‬אר‪ä‬ם ִ ְ ְ ֶ‬ ‫זיכער ֶ ַ ְ‬‫ָהאט ֶער ִ ֶ‬ ‫ה‪‬זרה‬ ‫רע ַ ְ ֵ ָ‬ ‫מעבירין ֶאת ֹ ַ‬ ‫‪‬תפ‪‬ה‪ִ ִ ֲ ַ ..‬‬ ‫ְִָ‬ ‫מיליטער‪ ,‬א‪ä‬ן ִמיט‬ ‫גר‪õ‬יסע ִ ִ ֶ‬ ‫‪ï‬אלאץ ִמיט ְ ֶ‬ ‫ֵזיין ַ ַ‬ ‫ול‪ë‬ה‬ ‫מדר‪) Ł‬לך לך מה ד( ְ ָ ָ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ִ ְ ָ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫וואסערן‪,‬‬ ‫‪Ł‬רעקעדיגע ַח‪õç‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ ְ‬ ‫אסא‪ֶ ִ ֶ ֶ ְ ü‬‬ ‫ַַ‬ ‫זענען ִדי‬‫פארוואס ֶ ֶ‬‫הא‪ë‬ה‪õ‬ת ַ ְ ָ‬ ‫נתע‪ñ‬ר‪ָ ִ ָ ä‬‬‫ְְִַ‬ ‫אנק‪ä‬מען צ‪ä‬‬ ‫קענען ָ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫ַאז‪õ‬י ַאז ֶמען ָזאל ִ ְ‬ ‫קינדערלאז‪ ,‬שהקב"ה‬ ‫געווען ִ ְ ֶ ְ ָ‬ ‫אמה‪õ‬ת ֶ ֶ‬ ‫ִָ‬ ‫א‪ä‬מגעלאדענט‪.‬‬ ‫קעניג ְ ֶ ַ ֶ ְ‬‫ֶ ִ‬ ‫ל‪ł‬יחתן ֵווייל‬ ‫‪ä‬מתא‪ä‬ה ְ ִ ָ ָ‬ ‫לתפ‪ê‬תן ִ ְ ַ ֶ‬ ‫מתא‪ä‬ה ִ ְ ִ ָ ָ‬ ‫ִ ְ ֶַ‬ ‫זיצט ִזי‪ִ ü‬אין ֵזיין‬ ‫קעניג ִ ְ‬ ‫גר‪õ‬יסע ֶ ִ‬‫ֶדער ְ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת פ‪ä‬ן‬ ‫גליסט צ‪ִ ä‬די ְ ִ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ְ ִ ְ‬ ‫ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫גענ‪ä‬מען‬ ‫‪ï‬אלאץ ַאר‪ä‬ם ֶ ֶ‬ ‫מלכ‪ä‬ת'דיגע ַ ַ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫ְַ‬ ‫וויינען ִזי‪ ü‬א‪õ‬יס ִמיט ַאן‬ ‫צ‪â‬יקים ָוואס ֵ ֶ‬ ‫ִַ ִ‬ ‫זאכן ָוואס‬‫‪Ł‬ענסטע ַ ְ‬ ‫‪à‬עסטע א‪ä‬ן ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ִמיט ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫הארץ‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ְ ִ‬ ‫אמת'ע ַ ְ‬‫ֱֶֶ‬ ‫פירט ֵזיין‬ ‫פארהאן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ִ ְ‬‫ֶעס ִאיז ָנאר ַ ְ ַ‬ ‫געווארן‬ ‫אנגענ‪ä‬מען ֶ ָ ְ‬‫טאקע ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫זענען ַ ֶ‬ ‫אמה‪õ‬ת ֶ ֶ‬ ‫ִָ‬ ‫לאנד‪.‬‬ ‫גאנצע ַ ְ‬ ‫אי‪à‬ער ֶדעם ַ ְ ֶ‬ ‫קעניגריי‪ֶ ִ ü‬‬ ‫ֶ ִ ְֵ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין‬ ‫ה‪‬נה‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫א‪õ‬יף ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫נפקדה‬ ‫ה‪‬נה ִ ְ ְ ָ‬ ‫‪à‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫‪á‬מרא )ראש השנה י‪ֹ ְ (:‬‬ ‫ְ ָָ‬ ‫גע‪Ł‬טעלט ַא‬ ‫קעניג ָהאט ַאר‪õ‬יס ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ֶ ִ‬ ‫וח‪ì‬ה‪.‬‬ ‫רחל ְ ַ ָ‬ ‫‪ł‬רה ָ ֵ‬ ‫ָָ‬ ‫גאסן‪ֶ :‬ווער ֶעס ֶקען‬‫מ‪õ‬דעה ִאין ִדי ַ ְ‬‫ָָ‬ ‫לערנען‬ ‫אמה‪õ‬ת ֶקען ֶמען ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס ֶ ְ ֶ‬ ‫פ‪ä‬ן ִדי ִ ָ‬ ‫‪ï‬אלאץ א‪ä‬ן ִזי‪ü‬‬‫אנק‪ä‬מען צ‪ִ ä‬מיר ִאין ַ ַ‬ ‫ְָ ֶ‬ ‫פאר‪Ł‬טיין ִווי ְגר‪õ‬יס א‪ä‬ן ָח‪äŁ‬ב ִדי‬‫א‪ä‬ן ַ ְ ְ ֵ‬ ‫אליין‪ֶ ,‬וועל ִאי‪ִ ü‬אים‬‫‪à‬אגעגענען ִמיט ִמי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫ַ ֶ ֶ ֶ‬ ‫א‪ë‬נ‪ä‬‬ ‫‪ł‬רה ִ ֵ‬ ‫ט‪ä‬ען א‪õ‬יף‪ָ ָ ,‬‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת ִאין ִדי ֶטעג ֶ‬ ‫ְ ִ‬ ‫געלט‪ ,‬א‪ä‬ן‬‫אסא‪ְ ֶ ü‬‬ ‫‪Ł‬ענקען ַ ַ‬‫‪à‬אל‪õ‬ינען א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ַ‬ ‫ניינציג ָיאר‪,‬‬ ‫אלטע ְפר‪õ‬י פ‪ä‬ן ֵ ְ ִ‬ ‫געווען ַאן ַ ְ ֶ‬ ‫ִאיז ֶ ֶ‬ ‫אינעם‬ ‫ה‪õ‬י‪ï‬ט ַ‪ł‬ר ִ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אלס ַא‬ ‫‪Ł‬טעלן ַ ְ‬ ‫ִאים ְ ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫ה‪æ‬בע ָהאט ִזי ִ ְ‬ ‫‪â‬ר‪ַ ֶ ַ ü‬‬ ‫ָוואס עפ"י ֶ ֶ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪.‬‬‫יכן ַ ַ‬ ‫קעניגל ְ‬ ‫ֶ ִ ְִ‬ ‫אירע‬ ‫קינדער‪ָ ,‬דא‪ִ ü‬איז ִ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ֵקיין ִ ְ ֶ‬ ‫געקענט ָ ְ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫געק‪ä‬מען צ‪ֵ ä‬גיין‪,‬‬‫ֶ‬ ‫זענען ֶ‬‫מענט‪Ł‬ען ֶ ֶ‬‫מאסן ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ַ ְ‬ ‫אנגענ‪ä‬מען‪ֶ ,‬ווען ִזי ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫געווארן ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה ֶ ָ ְ‬‫ְ ִָ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין צ‪ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬ ‫ֶווער ִוויל ֶדען ִ ְ‬ ‫ה‪‬נה‪.‬‬ ‫א‪õ‬יסגע‪à‬עטן א‪õ‬יף ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫א‪à‬ער‬ ‫זאגט צ‪ֶ ָ ,ä‬‬ ‫קעניג ָ ְ‬ ‫ג‪ä‬ט'ס ָוואס ֶדער ֶ ִ‬ ‫אלע ְ‬ ‫ֶַ‬ ‫ח‪ì‬ה‪ָ ,‬וואס ִאיז‬ ‫ַאז‪õ‬י א‪õ‬י‪ֶ ִ ֶ ü‬‬ ‫געפינען ִמיר ֵ‪à‬יי ַ ָ‬ ‫מ‪õ‬יערן‬ ‫ְֶ‬ ‫אנגעק‪ä‬מען צ‪ä‬ם‬ ‫ֶ‬ ‫זענען ָ ְ ֶ‬ ‫ִווי ָנאר ֵזיי ֶ ֶ‬ ‫דרייסיג‬ ‫ה‪ä‬נדערט א‪ä‬ן ְ ֵ ִ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫געווען‬ ‫אלט ֶ ֶ‬ ‫ְַ‬ ‫גע‪õà‬יעטע‬ ‫ֶ‬ ‫פעסטע ֶ‬‫ה‪õ‬יעכע ֶ ְ ֶ‬ ‫געזען ִדי ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֶ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‬ ‫אירע ְ ִ ָ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ִ ü‬‬‫ָיאר )מדרש שמואל ד א( א‪ä‬ן ְ‬ ‫אהיים‪,‬‬ ‫געקערט ַ ֵ‬ ‫צ‪ä‬ריק ֶ ֶ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי ִזי‪ִ ü‬‬ ‫ווענט‪ְ ָ ,‬‬‫ֶ ְ‬ ‫געווארן א‪ä‬ם ֹרא‪Ł‬‬‫א‪õ‬יפגעראכטן ֶ ָ ְ‬ ‫ְֶ ָ ְ ְ‬ ‫ִאיז ִזי‬ ‫‪é‬ח א‪ä‬ן‬ ‫געהאט ֶמער ֹ ַ‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ַ‬ ‫אנדערע ָוואס ָ ְ‬ ‫ַ ְֶ ֶ‬ ‫א‪Ł‬ר‬ ‫‪Ł‬אלתי ֲ ֶ‬ ‫ו‪ôç‬ן ה' ִלי ֶאת ְ ֵ ָ ִ‬ ‫ה‪‬נה‪ֵ ִ ַ ,‬‬ ‫ַ ָָ‬ ‫מ‪õ‬יערן‪,‬‬ ‫ְֶ‬ ‫געקראכן ִדי‬ ‫ארי‪à‬ער ֶ ְ ָ ְ‬ ‫זענען ַ ִ ֶ‬‫ק‪õ‬ראז‪ֶ ֶ Ł‬‬ ‫ַ ְ‬ ‫מע‪.õë‬‬‫‪Ł‬אל‪ô‬י ֵ ִ‬ ‫ְִַָ‬ ‫דערנענטערט‬ ‫הא‪à‬ן ִזי‪ְ ֶ ְ ֶ ְ ֶ ü‬‬ ‫א‪à‬ער ִווי ֶמער ֵזיי ָ ְ‬ ‫ֶָ‬ ‫‪à‬אדינער‬ ‫געטראפן ִדי ַ ִ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי ֶ ְ ָ ְ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ְ ָ ,‬‬ ‫צ‪ä‬ם ַ ַ‬ ‫קראתי‬ ‫ה‪‬צר ָ ָ ִ‬ ‫ִמן ַ ֵ ַ‬ ‫א‪õ‬יסגע'‪äŁ‬רה'ט א‪ä‬ן ֵזיי‬ ‫ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫‪Ł‬טיין‬ ‫קעניג ְ ֵ‬‫פ‪ä‬נעם ֶ ִ‬ ‫ֶ‬ ‫)הפטרה פרשת כי‬ ‫אפרים‬ ‫מחנה ֶ ְ ַ ִ‬‫‪â‬גל ַ ֲ ֵ‬ ‫ֶֶ‬ ‫ֶדער‬ ‫זיל‪à‬ער א‪ä‬ן ָנא‪ü‬‬ ‫גאלד א‪ä‬ן ִ ְ ֶ‬ ‫געלט‪ְ ָ ,‬‬ ‫טיילן ֶ ְ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫זיידע ֶדער‬ ‫‪à‬רענגט פ‪ä‬ן ֵזיין ֵ ֶ‬‫תבוא( ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ראש השנה ‪ ‬לב שומע‬ ‫ח‬ ‫‪Ł‬ווער‬ ‫געמאכט ַאז‪õ‬י ְ ֶ‬ ‫פארוואס ִאי‪ָ ü‬הא‪ְ ַ ֶ à‬‬ ‫ַ ְָ‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי‬ ‫פרייד ָ ְ‬‫חפצים‪ִ ,‬מיט ְגר‪õ‬יס ְ ֵ‬ ‫טייערע ֲ ֵ ִ‬ ‫ֵ ֶֶ‬ ‫געווען‬ ‫אנק‪ä‬מען צ‪ִ ä‬מיר‪ִ ,‬איז ָנאר ֶ ֶ‬ ‫ֶמען ָזאל ָ ְ ֶ‬ ‫אלע‬‫זעקלע‪ִ ü‬מיט ִדי ַ ֶ‬ ‫זייערע ֶ ְ ֶ‬ ‫אנגעפילט ֵ ֶ ֶ‬ ‫ִזי‪ְ ִ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫‪ï‬ר‪ä‬אווען א‪ä‬ן צ‪ֶ ä‬זען א‪õ‬י‪ à‬ד‪ä‬‬‫‪é‬דאי צ‪ֶ ְ ä‬‬ ‫ְַ‬ ‫געקערט‬ ‫צ‪ä‬ריק ֶ ֶ ְ‬‫מ‪ô‬נ‪õ‬ת א‪ä‬ן ִזי‪ִ ü‬‬ ‫ווערדפ‪ä‬לע ַ ָ‬ ‫ֶ ְְ ֶ‬ ‫דער‪à‬יי"‪.‬‬ ‫טאקע ֶ ְ ֵ‬ ‫האלסט ַ ֶ‬ ‫ַ ְְ‬ ‫אהיים‪.‬‬ ‫ֵַ‬ ‫פאר‪Ł‬טענדלי‪ִ ,ü‬מיר‬ ‫נמ‪Ł‬ל ִאיז ָגאר ַ ְ ְ ֶ ְ ְ ִ‬ ‫ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫הארץ ָהאט‬ ‫מל‪ָ ü‬וואס ֵזיין ַ ְ‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ֶ‪à‬ן ֶ ֶ‬ ‫ֶָ‬ ‫גל‪ä‬סטן א‪ä‬ן ִזי‪ü‬‬ ‫דארפן ָנאר ְ ְ ְ‬ ‫קינדער ַ ְ ְ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫געלעכצט צ‪ֶ ä‬זען ֶדעם‬ ‫געגל‪ä‬סט א‪ä‬ן ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ ְ ְ‬ ‫גר‪õ‬יסן‬ ‫פאטער ֶדער ְ ְ‬ ‫גר‪õ‬יסן ָ ֶ‬ ‫איינ‪à‬עטן ֵ‪à‬יים ְ ְ‬ ‫ֵ ְֶ ְ‬ ‫‪ï‬נים ֶאל‬ ‫טרעפן ָ ִ‬ ‫מל‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִזי‪ ü‬צ‪ְ ֶ ְ ä‬‬ ‫‪ï‬ני ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬ר ְ ֵ‬ ‫ה‪ë‬לכים‪ ,‬א‪ä‬ן ֶווען‬ ‫מלכי ַ ְ ָ ִ‬ ‫מל‪ֵ ְ ַ ü‬‬ ‫קעניג ֶדער ֶ ֶ‬ ‫ֶ ִ‬ ‫א‪õ‬יפגעגע‪à‬ן‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫קעניג‪ָ ,‬האט ִ ְ‬ ‫מיטן ֶ ִ‬‫‪ï‬נים ִ ְ‬‫ִָ‬ ‫מ'וויינט ִזי‪ ü‬א‪õ‬יס‬‫זכ‪ç‬ה א‪ä‬ן ְ ֵ ְ‬ ‫ֶמען ָהאט ֶדער ְ ִ ָ‬ ‫‪Ł‬ווערע ֶוועג‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ָהאט‬ ‫א‪õ‬יף ִדי ְ ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ַאר‪ä‬ם ִמיט‬ ‫נעמט ֶער ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טן‪ְ ֶ ,‬‬ ‫צ‪ä‬ם ֵ ֶ ְ ְ ְ‬ ‫גארני‪Ł‬ט‬ ‫מ‪ô‬נ‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ָ ְ ִ ְ‬ ‫אלע ַ ָ‬‫פארק‪ä‬קט א‪õ‬יף ַ ֶ‬ ‫ַ ְ ְ‬ ‫לי‪Łà‬אפט ָוואס ִאיז‬ ‫מ‪õ‬רא'דיגע ָמאס ִ ְ ַ ְ‬ ‫ַא ָ ִ ֶ‬ ‫האלטן צ‪ä‬‬ ‫צ‪ä‬ריק ַ ְ ְ‬ ‫ִ‬ ‫געקענט‬ ‫ָהאט ִאים ֶ ֶ ְ‬ ‫העם‬‫א‪Ł‬רי ָ ָ‬ ‫א‪Łï‬אצן‪ֵ ְ ַ .‬‬ ‫מעגלי‪ ü‬צ‪ְ ַ ְ ָ ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ ִ‬ ‫ִ ְ‬ ‫זכ‪ç‬ה צ‪ä‬‬ ‫הא‪à‬ן ֶדער ְ ִ ָ‬ ‫קעניג‪ ,‬צ‪ְ ָ ä‬‬ ‫אנק‪ä‬מען צ‪ä‬ם ֶ ִ‬ ‫ְָ ֶ‬ ‫מענט‪ָ Ł‬וואס‬ ‫תר‪ä‬עה ווא‪õ‬יל ִאיד ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫י‪õ‬דעי ְ ָ‬ ‫ְֵ‬ ‫‪Ł‬ווערע ֶעס‬ ‫אליין‪ .‬א‪ä‬ן ִווי ְ ֶ ֶ‬ ‫קעניג ַ ֵ‬ ‫ֶזען ֶדעם ֶ ִ‬ ‫הס‪ô‬רת‬ ‫אלע ַ ְ ָ ַ‬ ‫ווייסט ַאז ִדי ַ ֶ‬ ‫פאר‪Ł‬טייט א‪ä‬ן ֵ ְ‬ ‫ַ ְ ְ ֵ‬ ‫אלס‬‫געווען ֶדער ֶוועג‪ָ ,‬האט ֶער ַ ְ‬ ‫ִאיז ִאים ֶ ֶ‬ ‫אנק‪ä‬מען צ‪ä‬ם‬‫‪Ł‬וועריגקייטן צ‪ֶ ְ ָ ä‬‬ ‫‪ï‬נים‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ְ ֶ ִ ְ ֵ ְ‬ ‫ִָ‬ ‫געקלאגט ַאז ֶער ֶדער‬ ‫געוויינט א‪ä‬ן ֶ ְ ָ ְ‬ ‫ֶמער ֶ ֵ ְ‬ ‫‪é‬די ִמיר‬ ‫‪à‬לענדעניש ְ ֵ‬ ‫טאטען‪ִ ,‬איז ָנאר ַא ְ ֶ ְ ֶ ִ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫פארה‪õ‬ילן‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ָהאט‬ ‫ְ‬ ‫קעניג ִאיז ַאז‪õ‬י ַ ְ‬‫ֶ ִ‬ ‫יה‪ê‬כ‪ä‬ן צ‪ä‬‬ ‫‪ï‬ני‪ֵ ַ ְ ý‬‬ ‫אנק‪ä‬מען צ‪àְ ä‬א‪õ‬ר ָ ֶ‬ ‫זאלן ָ ְ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫אנק‪ä‬מען‬ ‫גל‪ä‬סטעני‪ Ł‬צ‪ֶ ְ ָ ä‬‬ ‫געגע‪à‬ן ֶמער ְ ְ ֶ ִ‬ ‫ִאים ֶ ֶ ְ‬ ‫מל‪ֶ – ü‬דער‬ ‫גר‪õ‬יסן ֶ ֶ‬ ‫נאנטער צ‪ä‬ם ְ ְ‬ ‫ווערן ָ ְ ֶ‬‫ֶ ְ‬ ‫נפ‪ָ Ł‬האט‬ ‫מסיר‪ä‬ת ֶ ֶ‬ ‫קעניג‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ִמיט ְ ִ‬ ‫צ‪ä‬ם ֶ ִ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪.‬‬‫הייליגע ַ ֶ ֶ‬ ‫ֵ ִֶ‬ ‫‪Ł‬ווערע‬ ‫גאנצען ְ ֶ ֶ‬ ‫געמאכט ֶדעם ַ ְ ֶ‬ ‫אד‪ä‬ר‪ְ ַ ֶ ü‬‬ ‫ֶער ַ ְ‬ ‫אנגער‪ä‬פן ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‬ ‫ווערט ָ ְ ֶ ְ‬ ‫ה‪‬נה ֶ ְ‬ ‫רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֹ‬ ‫ווענט‪.‬‬ ‫גר‪õ‬יסע ֶ ְ‬ ‫וואסערן א‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫צווי‪Ł‬ן ַ ֶ ְ‬‫ֶוועג‪ְ ִ ְ ,‬‬ ‫‪à‬חינה פ‪ä‬ן‬‫'‪éà‬סה' ֶעס ִאיז ַא ְ ִ ָ‬ ‫ֶֶַ‬ ‫אליין‪,‬‬ ‫קעניג ַ ֵ‬ ‫אנגעק‪ä‬מען צ‪ä‬ם ֶ ִ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶווען ֶער ִאיז ָ ְ ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ü‬דעם ָוואס ֶמען ֵגייט‬ ‫‪à‬אהאלטן‪ ,‬א‪ä‬ן ְ‬‫ַ ַ ְְ‬ ‫א‪õ‬יסער ִזי‪ ü‬פ‪ä‬ן‬ ‫ֶ‬ ‫געווארן‬ ‫ִאיז ֶער ֶ ָ ְ‬ ‫מ'‪Ł‬רייט‬ ‫‪à‬אהעלטעני‪ Ł‬א‪ä‬ן ְ ְ ֵ‬ ‫אריין ִאין ִדי ַ ֶ ְ ֶ ִ‬ ‫ֵַ‬ ‫אלע‬‫‪ï‬נים א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫הס‪ô‬רת ָ ִ‬ ‫אלע ַ ְ ָ ַ‬ ‫פרייד‪ֶ ַ ,‬‬ ‫ְֵ‬ ‫גע‪à‬עט‬ ‫אמת'ע ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ִ ,‬מיט ַאן ֱ ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫גע‪Ł‬וויצט צ‪ä‬‬ ‫‪Ł‬וועריגקייטן ָוואס ֶער ָהאט ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ְֶ ִ ְֵ ְ‬ ‫ט‪ä‬ען‬ ‫ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת‪,‬‬‫אליין ִדי ְ ִ‬‫ה‪ê‬ב‪ָ ,‬דאס ַ ֵ‬ ‫מעמק ַ ֵ‬ ‫ֵ ֶֹ‬ ‫געווארן‪,‬‬ ‫פארגעסן ֶ ָ ְ‬ ‫זענען ַ ְ ֶ ְ‬ ‫אהער‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫אנק‪ä‬מען ַ ֶ‬ ‫ְָ ֶ‬ ‫זענען ָנאר ָדא‬ ‫מחיצ‪õ‬ת ָוואס ֶ ֶ‬ ‫אלע ְ ִ‬ ‫צ‪àä‬רעכן ַ ֶ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫דרייען‬ ‫געקענט ַאר‪ä‬ם ְ ֵ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ָהאט ֶער ִזי‪ְ ֶ ֶ ü‬‬ ‫ע‪õ‬לם‪.‬‬ ‫י‪ł‬ראל צ‪ä‬ם ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬ ‫צווי‪Ł‬ן ְ ַ‬ ‫ְִ ְ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪.‬‬‫קעניגליכן ַ ַ‬ ‫פריי ִאין ֶדעם ֶ ִ ְ ִ ְ‬ ‫פראנק א‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫ְַ ְ‬ ‫אלע‬ ‫עפנט ֶמען א‪õ‬יף ַ ֶ‬ ‫נ‪àŁ‬ר ֶ ְ ְ‬ ‫ִמיט ַא ֵלב ִ ְ ָ‬ ‫‪à‬אהערט א‪ä‬ן ִאים‬ ‫קעניג ָהאט ִאים ַ ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֶדער ֶ ִ‬ ‫ווערן‬ ‫‪Ł‬וועריגקייטן ֶ ְ‬ ‫אלע ְ ֶ ִ ְ ֵ ְ‬ ‫ט‪õ‬יערן‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫קליידער‪,‬‬ ‫‪Ł‬יינע ְ ֵ ֶ‬ ‫‪Ł‬יינע ְקר‪õ‬ין‪ ,‬א‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫אנגעט‪ä‬ן ַא ֵ ֶ‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫גע‪ïŁ‬אלטן‪ .‬א‬ ‫ֶ ְ ָ ְְ‬ ‫ס‪à‬ה‬‫גאנצע ִ ָ‬ ‫"די ַ ְ ֶ‬ ‫געזאגט ִ‬ ‫א‪ä‬ן ֶער ָהאט ִאים ֶ ָ ְ‬ ‫א‪ .‬מע‪ ‬פארציילט אז ווע‪ ‬דער בארדיטשובער זי"ע איז זי‪ ‬געגאנגע‪ ‬טובל'‪ ‬אי‪ ‬מקוה איידער‬ ‫די תקיעות‪ ,‬האט דער באשעפער צאמגערופ‪ ‬די מלאכי‪ ,‬או‪ ‬ער האט זיי באפויל‪ ‬אז זיי‬ ‫זאל‪ ‬צוברעכ‪ ‬אלע מחיצות וואס זענע‪ ‬מפסיק צוויש‪ ‬כלל ישראל צו‪ ‬רבונו של עול‪ ,‬ווייל‬ ‫ווייל אויב דער בארדיטשובער וועט נאר זע‪ ‬אפילו איי‪ ‬מחיצה‪ ,‬וועט ער נישט רוע‪ ‬ביז ווילאנג‬ ‫ט‬ ‫לב שומע ‪ ‬דער כח פו‪ ‬תפלה אי‪ ‬ראש השנה‬ ‫זאכן‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ְ‬ ‫גע'‪õï‬על'ט ָגאר ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫האסט ֶ‬ ‫ַאז ד‪ְ ָ ä‬‬ ‫הימלן‬ ‫‪‬אלט ִ ְ ְ‬ ‫‪‬פ‪‬ה ְ ַ ְ‬ ‫יעדע ְ ִ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬ווארפענע‬ ‫ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫ט‪õ‬יזענטע‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫הימל?‬ ‫א‪õ‬יבן ִאין ִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫מט‪Ł‬ארטקאוו זי"ע‬ ‫מ‪Ł‬ה ִ ְ ָ ְ ְ ָ‬‫‪â‬וד ֹ ֶ‬ ‫הרה"ק ַ ִ‬ ‫ר‪à‬י ָ ִ‬ ‫צאמגענ‪ä‬מען‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ַאר‪õ‬יף‬ ‫האסט ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת ָ ְ‬ ‫ְָ‬ ‫זיידע‬ ‫פארציילט ַאז ֶווען ֵזיין ֵ ֶ‬ ‫ָהאט ַ ְ ֵ ְ‬ ‫האסט‪ָ ä‬דאס‬ ‫ה‪õ‬יע‪ִ ,ü‬ווי ַאז‪õ‬י ָ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫גע‪à‬רענגט ָגאר‬ ‫ֶ ְֶ ְְ‬ ‫ר‪à‬י‬ ‫)דער ז‪ä‬ן פ‪ä‬ן הרה"ק ַ ִ‬ ‫ר‪à‬י ָ‪Ł‬ל‪õ‬ם ַ ְ ָ‬ ‫‪Ł‬כנא זי"ע ֶ‬ ‫ַ ִ‬ ‫פארציילט ַאז ֶער‬ ‫ר‪à‬י ָ‪Ł‬ל‪õ‬ם ַ ְ ֵ ְ‬ ‫‪à‬אוויזן?" ָהאט ַ ִ‬ ‫ַ ִ ְ‬ ‫ר‪ä‬זנער‬ ‫טאטע פ‪ä‬ן ֶדער ְ ֶ‬ ‫ה‪ë‬לא‪ ü‬זי"ע א‪ä‬ן ֶדער ַ ֶ‬ ‫אברהם ַ ַ ְ ָ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫הא‪à‬ן ֵ‪à‬יים‬‫אינזין ָ ְ‬ ‫געקענט ִ ְ ִ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫ָהאט ִ ְ‬ ‫‪Ł‬ווער ֶדער ְמא‪õ‬ר‬ ‫געווען ֵ‪à‬יי ֵזיין ְ ֶ‬ ‫זי"ע( ִאיז ֶ ֶ‬ ‫וויפיל ֶער ָהאט ָנאר‬ ‫דאווענען‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ִ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫דאווענען‬ ‫אינמיטן ַ ֶ ֶ‬ ‫‪ï‬אסירט ַאז ִ ְ ִ ְ‬ ‫עינים‪ָ ,‬האט ַ ִ ְ‬ ‫ֵ ִַ‬ ‫געל‪ä‬נגען‪ָ .‬דאס‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ ֶ‬ ‫‪ï‬רא‪à‬ירט ִאיז ֶעס ִאים ִ ְ‬ ‫ְָ ִ ְ‬ ‫ערב‬‫מנחה ֶ ֶ‬‫פ‪ä‬נעם ָיאר – ִ ְ ָ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה ֶ‬ ‫לעצטע ְ ִ ָ‬ ‫ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‬ ‫יעדער ְ ִ ָ‬ ‫א‪ä‬נז ַאר‪õ‬יס ַאז ִמיט ֶ ֶ‬ ‫‪à‬רענגט ְ‬ ‫ְֶ ְ ְ‬ ‫פאר‪Ł‬טענדלי‪ָ ü‬האט‬ ‫ה‪‬נה‪ ,‬א‪ä‬ן ִווי ַ ְ ְ ֶ ְ ְ ִ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫געוואלד‪,‬‬ ‫א‪õ‬יפט‪ä‬ן ַא ֶ ַ ְ‬ ‫ְ‬ ‫‪õï‬על'ן א‪ä‬ן‬ ‫ֶקען ֶמען ְ ְ‬ ‫לעצטע‬ ‫געדאווענט ִדי ֶ ְ ֶ‬‫עינים ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ְמא‪õ‬ר ֵ ַ ִ‬ ‫ע‪õ‬למ‪õ‬ת‪,‬‬‫פליען ִאין ֵקיין ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ִ ֶ‬ ‫דארף ִ ְ‬ ‫ֶמען ַ ְ‬ ‫התלהב‪ä‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ִמיט‬ ‫מנחה ִמיט ְגר‪õ‬יס ִ ְ ַ ֲ‬ ‫ִ ְָ‬ ‫אנגענ‪ä‬מען‪ָ ,‬נאר‬ ‫ווערן ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫זאלן ֶ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת ָ ְ‬ ‫‪é‬די ִדי ְ ִ‬ ‫ְֵ‬ ‫ר‪à‬י ָ‪Ł‬ל‪õ‬ם ָהאט‬ ‫א‪à‬ער ַ ִ‬ ‫‪äé‬נ‪õ‬ת‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ה‪õ‬יעכע ַ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת‬ ‫גייען ִדי ְ ִ‬ ‫געפיל‪ֶ ֵ ,‬‬ ‫‪äé‬נה א‪ä‬ן ֶ ִ‬ ‫א‪à‬יסל ַ ָ ָ‬ ‫ִמיט ַ ִ ְ‬ ‫מכ‪ä‬ן ֵזיין‪,‬‬ ‫גארני‪Ł‬ט ְ ַ ֵ‬ ‫גע‪ïŁ‬ירט ִווי ֶער ֶקען ָ ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ְ ִ ְ‬ ‫מ‪ë‬על‪.‬‬ ‫‪à‬מים ִ ַ ַ‬ ‫ה‪õ‬יע‪ִ ַ ָ ַ ü‬‬ ‫ֶ‬ ‫ַאר‪õ‬יף ָגאר‬ ‫האלט‬ ‫צע‪à‬ראכן‪ָ ,‬דא ַ ְ‬ ‫געווען ַאז‪õ‬י ֶ ְ ָ ְ‬ ‫ֶער ִאיז ֶ ֶ‬ ‫גר‪õ‬יסן ָטאג‪,‬‬ ‫אזא ְ ְ‬ ‫האלטן ִאין ַ ַ‬ ‫ֶווען ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫מנחה פ‪ä‬ן ָיאר‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ֶקען‬ ‫לעצטע ִ ְ ָ‬ ‫ֶמען ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה ִאיז‬ ‫געדענקען ַאז ְ ִ ָ‬‫דארף ֶמען ֶ ֶ ְ ֶ‬ ‫ַ ְ‬ ‫נאכן‬ ‫ווארט‪ְ ָ ,‬‬ ‫הא‪à‬ן ֵקיין ֵאיין ָ ְ‬ ‫אינזין ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִ ְ ִ‬ ‫ִ ְ‬ ‫קר‪à‬נ‪õ‬ת‪ָ ,‬וואס ָדאס‬ ‫‪à‬מק‪õ‬ם ָ ְ ָ‬ ‫געווארן ְ ָ‬ ‫נתקן ֶ ָ ְ‬ ‫ְֵַ‬ ‫מצמצם ֵזיין ִדי‬‫עטליכע ָמאל צ‪ֵ ְ ַ ְ ä‬‬ ‫‪ï‬רא‪à‬ירן ֶ ְ ִ ֶ‬‫ְָ ִ ְ‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫א‪ï‬רייניגן ִדי ֲ ֵ‬ ‫א‪ï‬ווא‪Ł‬ן א‪ä‬ן ָ ְ ֵ ִ ְ‬ ‫ט‪ä‬ט ָ ְ ַ ְ‬ ‫גע'‪õï‬על'ט ֵ‪à‬יי‬ ‫ְ‬ ‫ענדלי‪ֶ ü‬‬‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת‪ָ ,‬האט ֶער ֶ ְ ְ ִ‬ ‫ֲַָ‬ ‫‪à‬לב‬ ‫הארץ ְ ֵ‬‫צע‪à‬ראכן ַ ְ‬ ‫פאדערט ִזי‪ַ ü‬א ֶ ְ ָ ְ‬ ‫ֶעס ָ ֶ ְ‬ ‫מענט‪ָ ,Ł‬אן‬ ‫‪äŁï‬ט'ע ֶ ְ ְ‬ ‫דאווענען ִווי ַא ָ ֶ‬ ‫ִזי‪ ü‬צ‪ֶ ֶ ַ ä‬‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין ַאז‬‫‪ä‬מר‪ô‬ח‪ַ ,‬אז‪õ‬י ֶוועט ֶמען ֶ‬ ‫קר‪ä‬ע ֻ ְ ָ‬ ‫ָ ַ‬ ‫זאגן ִדי‬ ‫מיטן ַאר‪õ‬יס ָ ְ‬ ‫‪äé‬נ‪õ‬ת‪àְ ,‬ל‪õ‬יז ִ ְ‬ ‫ֵקיין ַ ָ‬ ‫זאלן‬ ‫‪à‬עטן ָ ְ‬‫‪õŁñà‬ת ָוואס ִמיר ֶ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת א‪ä‬ן ַ ָ‬ ‫ִדי ְ ִ‬ ‫‪äŁï‬ט'ע‬ ‫הא‪à‬ן ִדי ָ ֶ‬ ‫אינזין ָ ְ‬ ‫ווערטער א‪ä‬ן ִ ְ ִ‬ ‫ֶ ְ ֶ‬ ‫עיקר‬ ‫‪ä‬ברצ‪õ‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער ִ ָ‬ ‫‪à‬רחמים ְ ָ‬ ‫ווערן ְ ַ ֲ ִ‬‫נתק‪à‬ל ֶ ְ‬ ‫ְִֵַ‬ ‫ווערטער‪.‬‬ ‫טייט‪ֶ ְ ֶ Ł‬‬‫ְַ ְ ְ‬ ‫מת‪êï‬ל ֵזיין א‪õ‬יף ְ‪é‬ב‪õ‬ד‬ ‫געדענקען צ‪ֵ ַ ְ ִ ä‬‬ ‫ִאיז צ‪ֶ ְ ֶ ֶ ä‬‬ ‫ה‪‬כינה‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‬ ‫צער ַ ְ ִ ָ‬ ‫‪Ł‬מים א‪ä‬ן א‪õ‬יף ֶדעם ַ ַ‬ ‫ָ ִַ‬ ‫מנחה‪ִ ,‬איז‬ ‫‪à‬אלד ֶווען ֶמען ָהאט ֶ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫געענדיגט ִ ְ ָ‬ ‫ַ ְ‬ ‫‪à‬קר‪õ‬ב‬‫ווערן ְ ָ‬ ‫א‪õ‬יסגעלייזט ֶ ְ‬ ‫ְֶ ֵ ְ‬ ‫זאלן ‪õŁ‬ין‬ ‫ִמיר ָ ְ‬ ‫צ‪ä‬געגאנגען צ‪ֵ ä‬זיין‬ ‫עינים ֶ ַ ְ ֶ‬‫ֶדער ְמא‪õ‬ר ֵ ַ ִ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין צ‪ä‬‬ ‫צדקנ‪ ä‬א‪ä‬ן ֶ‬ ‫מ‪Ł‬יח ִ ְ ֵ‬ ‫‪à‬ביאת ְ ִ ַ‬ ‫‪à‬ימינ‪ַ ִ ְ ä‬‬‫ְֵָ‬ ‫געפרעגט‬ ‫ר‪à‬י ָ‪Ł‬ל‪õ‬ם זי"ע א‪ä‬ן ִאים ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫איידעם ַ ִ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫י‪"Ł‬י ָ ֵ‬‫יא"ת ֶ‪"à‬ן ִ ֵ‬ ‫לקראת ִ‪ַ à‬‬ ‫ֵגיין ִ ְ ַ‬ ‫מנחה‪,‬‬ ‫אנגעדרייט ִמיט ֵדיין ִ ְ ָ‬ ‫האסט‪ֵ ְ ֶ ְ ָ ä‬‬ ‫"וואס ָ ְ‬ ‫ָ‬ ‫‪‬‬ ‫זיי ווער‪ ‬צעבראכ‪ .‬או‪ ‬ווע‪ ‬דער קדושת לוי איז ארויס פו‪ ‬מקוה‪ ,‬האט דער באשעפער געהייס‪‬‬ ‫די מלאכי‪ ‬אז זיי זאל‪ ‬אוי‪ ‬צונעמע‪ ‬די שטיינער פו‪ ‬די מחיצות‪ ,‬או‪ ‬עס זאל נישט בלייב‪‬‬ ‫קיי‪ ‬שו‪ ‬סימ‪ ‬פו‪ ‬זיי‪ ,‬ווייל דער גרויסע צדיק קע‪ ‬נישט פארנעמע‪ ‬ווע‪ ‬עס איז דא עפעס‬ ‫וואס איז מפסיק צוויש‪ ‬כלל ישראל או‪ ‬צו זייער טאטע‪.‬‬ ‫ראש השנה ‪ ‬לב שומע‬ ‫י‬ ‫מע‪‬כ‪‬‬ ‫חדות ה' ִהיא ָ ֻ ְ ֶ‬ ‫ְֶַ‬ ‫צווי‪ַ ‬א ִאיד ִמיט ַא ‪‬י ‪ְ ִ ְ ‬‬ ‫‪‬מ‪‬‬ ‫פרייליכ‪ָ ‬טאג ‪ֶ ‬דער ְ ֶ ְ ֵ‬ ‫א‪‬נטער‪‬ייד ְ ִ ְ‬ ‫‪ֹ ‬רא‪ָ ָ ַ ‬‬ ‫ה‪‬נה – ַא ְ ֵ ִ ְ‬ ‫י‪‬ראל ‪ִ ‬א‪‬‬ ‫י‪‬מח ִ ְ ָ ֵ‬ ‫‪‬ני‪ֵ ָ  ‬יגל ַ ֲ ֹ‬ ‫יעקב ִ ְ ַ‬ ‫‪‬רח‪ָ ‬אב ַעל ָ ִ‬ ‫ח‪‬נ‪ֵ ֲ ַ  ‬‬ ‫רחמנ‪ֵ ַ ְ ‬‬ ‫ְ ִיגיל‪ָ ‬ל ַה‪  ‬י‪ֵ ַ ‬‬ ‫‪‬ע‪‬ה ל‪ֵ ‬נס‬ ‫‪‬ט‪‬חי‪ֶ ֲ ַ ֶ ‬‬‫אליו ‪ִ ְ ‬‬ ‫‪‬מנ‪‬ס ֵ ָ‬ ‫מברח ָ‬ ‫‪‬עבדי‪ָ ְ ֻ  ‬‬ ‫‪‬בני‪ִ ‬א‪ִ ָ ֲ ַ ‬‬ ‫ְִָ‬ ‫קלאגן א‪ä‬ן‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ָ ְ‬ ‫זאלן ֵזיי ִ ְ‬ ‫ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ַאז ֵזיי ָ ְ‬ ‫פרייליכן ָטאג‬ ‫ה‪‬נה – ַא ְ ֵ ִ ְ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ ‬‬ ‫געוויינט ַפאר‬ ‫הא‪à‬ן ָדא‪ְ ֵ ֶ ü‬‬ ‫טר‪õ‬יעריג‪ֵ ,‬זיי ָ ְ‬ ‫ֵזיין ְ ֶ ִ‬ ‫דערציילט ִווי ַאז‪õ‬י ֶעס‬ ‫ווערט ֶ ְ ֵ ְ‬ ‫נביא ֶ ְ‬ ‫ִאין ָ ִ‬ ‫ריכטיג‬ ‫ני‪Ł‬ט ִ ְ ִ‬‫הא‪à‬ן ִ ְ‬ ‫ס‪à‬ה – ֵווייל ֵזיי ָ ְ‬ ‫ג‪ä‬טע ִ ָ‬ ‫ַא ֶ‬ ‫ער‪Ł‬טע ֹרא‪Ł‬‬ ‫א‪õ‬יסגעזען ִדי ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ְֶ ֶ‬ ‫ָהאט‬ ‫געוויין ִאיז‬ ‫זייער ֶ ֵ‬ ‫‪õô‬רה‪ֶ ֵ .‬‬ ‫געווען ִדי ָ‬ ‫מקיים ֶ ֶ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫זענען ַאר‪õ‬יף‬ ‫אידן ֶ ֶ‬ ‫ה‪‬נה ָנא‪ָ ü‬וואס ִדי ִ ְ‬ ‫ַ ָָ‬ ‫חרטה א‪õ‬יף ִדי‬ ‫אמת'ע ֲ ָ ָ‬ ‫געק‪ä‬מען פ‪ä‬ן ֱ ֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ָדא‪ֶ ü‬‬ ‫עזרא א‪ä‬ן‬ ‫‪à‬בל ִמיט ֶ ְ ָ‬ ‫געק‪ä‬מען פ‪ä‬ן ָ‪á‬ל‪ä‬ת ָ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫געט‪ä‬הן‪ִ ,‬איז‬ ‫ְ‬ ‫געהאט ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ַ‬‫עביר‪õ‬ת ָוואס ֵזיי ָ ְ‬‫ֲֵ‬ ‫ה‪õí‬פר ָהאט‬ ‫עזרא ַ ֵ‬ ‫פאלגענד‪ָ ְ ֶ .‬‬ ‫נחמיה‪ִ ,‬ווי ָ ְ ֶ ְ‬ ‫ְֶ ְָ‬ ‫ני‪Ł‬ט צ‪ä‬‬ ‫געהייסן ִ ְ‬ ‫פארוואס ָהאט ֶמען ֵזיי ֶ ֵ ְ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫‪é‬לל‬ ‫‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ַ‬ ‫חלק פ‪ä‬ן ִדי ָ‬ ‫פארגעליינט ַא ֵ ֶ‬ ‫ָ ְֶ ֵ ְ‬ ‫וויינען?‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫וויינען א‪õ‬יף ָוואס‬ ‫גענ‪ä‬מען ֵ ֶ‬ ‫י‪ł‬ראל ָהאט ִזי‪ֶ ֶ ü‬‬ ‫ְִָ ֵ‬ ‫טיפער‬ ‫א‪à‬יסל ִ ֶ‬ ‫אריין ַ ִ ְ‬ ‫ק‪ä‬קט ַ ֵ‬ ‫ָנאר‪ ,‬א‪õ‬י‪ֶ à‬מען ְ‬ ‫‪õô‬רה א‪ä‬ן ַאז‬ ‫זענען ַאז‪õ‬י ֵווייט פ‪ä‬ן ִדי ָ‬ ‫ֵזיי ֶ ֶ‬ ‫ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‪ֶ ,‬זעט ֶמען ַאז ִאין ִדי ֵרייד‬ ‫‪Ł‬טייט‬ ‫אלעס ָוואס ְ ֵ‬ ‫געפאלגט ַ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ָ ְ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ִ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫פארוואס ֶמען‬ ‫ס‪à‬ה ַ ְ ָ‬ ‫ליגט ִדי ִ ָ‬ ‫נביאים ִ ְ‬ ‫פ‪ä‬ן ִדי ְ ִ ִ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫‪à‬אמערקנדיג ָדאס‪ְ ָ ,‬‬ ‫‪õô‬רה‪ִ ְ ְ ְ ֶ ַ .‬‬ ‫ָ‬ ‫ִאין ִדי‬ ‫וויינען; ִדי‬ ‫ני‪Ł‬ט צ‪ֶ ֵ ä‬‬ ‫אנגעזאגט ֶמער ִ ְ‬ ‫ָהאט ָ ְ ֶ ָ ְ‬ ‫אידן‬ ‫געווען ִדי ִ ְ‬ ‫מח‪å‬ק ֶ ֶ‬ ‫נחמיה ְ ַ ֵ‬ ‫עזרא א‪ä‬ן ְ ֶ ְ ָ‬ ‫ֶ ְָ‬ ‫לאדנינ‪ä‬‬ ‫געזאגט " ָקד‪ַ Łõ‬ה‪õç‬ם ַ ֲ ֵֹ‬ ‫נביא ָהאט ֵזיי ֶ ָ ְ‬ ‫ִָ‬ ‫אלקיכם די‬‫זאגענדיג ַה‪õç‬ם ָקד‪ Łõ‬ה‪ä‬א לה' ֱ ֵֹ ֶ‬ ‫ָ ֶ ְִ‬ ‫נביא ָהאט‬ ‫מע‪å‬כם"‪ֶ .‬דער ָ ִ‬ ‫חדות ה' ִהיא ָ ֻ ְ ֶ‬ ‫ְוג‪ַ ְ ֶ 'õ‬‬ ‫הייליגע‬ ‫ה‪‬נה‪ִ ,‬איז ַא ֵ ִ ֶ‬ ‫היינטיגע ָטאג‪ֹ ,‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֵ ְִ ֶ‬ ‫ה‪‬נה ִאיז ַא‬ ‫ערקלערט ַאז ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֵזיי ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫זאלט‬‫‪ô‬ב‪ִ äé‬איר ָ ְ‬ ‫ואל ִ ְ‬ ‫‪ô‬תא‪à‬ל‪ַ ְ ä‬‬‫ָטאג‪ַ .‬אל ִ ְ ַ ְ‬ ‫פרייליכע ָטאג‪ַ ,‬א י‪õ‬ם ט‪õ‬ב ָוואס ֶדער‬ ‫ְֵ ִ ֶ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין‬ ‫ווייטער ְ ֵ‬ ‫קלאגן‪ֶ ֵ .‬‬ ‫וויינען א‪ä‬ן ְ ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫פריידט ִזי‪ִ ü‬מיט ֶדעם ָטאג‪.‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ְ ֵ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫געזאגט ַפאר‬‫נחמיה ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )שם י( ַאז ְ ֶ ְ ָ‬ ‫‪äŁô‬בה ט‪ä‬ן‬ ‫אוודאי ְ ָ‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ֶמען ְ‪à‬ר‪õ‬י‪ַ ַ ַ ü‬‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪Łä‬ת‪ä‬‬ ‫מ‪Ł‬מ‪ì‬ים ְ‬ ‫אכל‪ִ ַ ְ ַ ä‬‬ ‫י‪ł‬ראל ְלכ‪ְ ִ ä‬‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬ ‫ְַ‬ ‫צ‪ä‬גאנג‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ַ ְ‬ ‫דארף ָ ֶ‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ְ ַ ,‬‬ ‫אלע ֲ ֵ‬‫א‪õ‬יף ַ ֶ‬ ‫ואל‬ ‫לאדנינ‪ַ ְ ,ä‬‬ ‫ממת‪ñ‬ים ְוג‪éִ 'õ‬י ָקד‪ַ Łõ‬ה‪õç‬ם ַ ֲ ֵֹ‬ ‫ְִַַ‬ ‫געמיט‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫פרייליכן ֶ ִ‬ ‫צ‪ֶ ä‬דעם ֵזיין ִמיט ַא ְ ֵ ִ ְ‬ ‫גייטס‬‫מע‪å‬כם ‪ְ ֵ ‬‬ ‫חדות ה' ִהיא ָ ֻ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬עצב‪éִ ,ä‬י ֶ ְ ַ‬ ‫ֵֵָ‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫‪æà‬ח‪õ‬ן ִאין השי"ת ַאז ֶער ֵגייט ְ‬ ‫ִמיט ִ ָ‬ ‫היינט ִאיז ַא‬ ‫טרינקען‪ֵ ,‬ווייל ֵ ְ‬ ‫עסן א‪ä‬ן ְ ִ ְ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫חלילה ִ ְ‬ ‫א‪à‬ער ָ ִ ָ‬ ‫ג‪ä‬טע ָיאר‪ֶ ָ ,‬‬ ‫‪Ł‬ענקען ַא ֶ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫צ‪àä‬ראכן‪,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ָ ְ‬ ‫זייטס ִ ְ‬ ‫הייליגע א‪ä‬ן ָטאג‪ .‬א‪ä‬ן ֵ ְ‬ ‫ֵ ִֶ‬ ‫צ‪àä‬ראכן‪ .‬ב‬ ‫טר‪õ‬יעריג א‪ä‬ן ְ ָ ְ‬ ‫ֵזיין ְ ֶ ִ‬ ‫פרייליכקייט פ‪ä‬ן השי"ת ט‪ä‬הט ֵאיי‪ü‬‬ ‫ֵווייל ִדי ְ ֵ ִ ְ ֵ‬ ‫‪à‬על ֵ‪Ł‬ם ט‪õ‬ב )ראש השנה אות כט( ָהאט‬ ‫ֶדער ַ ַ‬ ‫‪Ł‬טארקן‪.‬‬ ‫ְ ַ ְ ְ‬ ‫מ‪Ł‬נה‬ ‫‪Ł‬טייט ָדא‪ִ ü‬אין ִ ְ ָ‬ ‫געזאגט‪ֶ ,‬עס ְ ֵ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫פאר‪Ł‬טיין ִדי ֵרייד פ‪ä‬ן‬ ‫דארף ֶמען ַ ְ ְ ֵ‬‫לכא‪õ‬רה ַ ְ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫ה‪‬נה ִאיז‬ ‫ה‪‬נה'‪ֹ ,‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫'י‪õ‬ם ט‪õ‬ב ֶ‪Ł‬ל ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫זאגט‬ ‫טאקע ָ ְ‬ ‫פארוואס ַ ֶ‬‫נביאים‪ָ ְ ַ ,‬‬ ‫ִדי ְ ִ ִ‬ ‫ב‪ .‬דער רמב"‪) ‬מגילה וחנוכה פרק ג הלכה ו( פסק'נט אבל ראש השנה ויו‪ ‬הכיפורי‪ ‬אי‪ ‬בה‪ ‬הלל‬ ‫יא‬ ‫לב שומע ‪ ‬חדות ה' היא מעזכ‪‬‬ ‫)ראש השנה פרק א הלכה ג(‬ ‫ֶדער ְ ַ ְ ִ‬ ‫יר‪Łä‬למי‬ ‫פרייליכע ָטאג ֶעס ִאיז ַא י‪õ‬ם ט‪õ‬ב‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫ַא ְ ֵ ִ ֶ‬ ‫‪é‬לל‬ ‫מעלה פ‪ä‬ן ְ ַ‬ ‫רעכנט א‪õ‬יס ֶדער ַ ֲ ֶ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫‪Ł‬החינ‪ .ä‬א‪ä‬ן ָדאס ָוואס‬ ‫זאגט ֶמען ֶ ֶ ֱ ָ‬‫דערי‪à‬ער ָ ְ‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫הע‪õ‬לם‬ ‫קעגן ֶדער ‪õá‬י‪àֵ ,‬יי ֶדער ֻא‪õë‬ת ָ ָ‬ ‫י‪ł‬ראל ֶ ְ‬ ‫ְִָ ֵ‬ ‫דארף‬ ‫געזאגט ַאז ֶמען ַ ְ‬‫אריז"ל ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ֶדער ֲ ִ ַ‬ ‫ט‪ä‬ען ֵזיי ִזי‪ָ ü‬אן‬ ‫מ‪ïŁ‬ט ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ַא ִ ְ ָ‬‫‪à‬עפאר ֵזיי ָ ְ‬ ‫ֶ ָ‬ ‫ה‪‬נה‪ָ ,‬דאס ִאיז ָנאר‬ ‫וויינען א‪ä‬ם ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫וואקסן‬ ‫לאזן ִזי‪ְ ְ ַ ü‬‬‫קליידער‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ָ ְ‬ ‫‪Ł‬ווארצע ְ ֵ ֶ‬ ‫ְַ ְ ֶ‬ ‫‪é‬די ָדאס צ‪ä‬‬ ‫ה‪‬כינה‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫צ‪ä‬לי‪ֶ à‬דעם ָ‪á‬ל‪ä‬ת ַ ְ ִ ָ‬‫ִ‬ ‫דרייען ִזי‪ַ ü‬אר‪ä‬ם‬ ‫זייער ָהאר‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ְ ֵ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫‪łà‬מחה‪ֶ ,‬דער‬ ‫דארף ֶמען ֵזיין ְ ִ ְ ָ‬ ‫דעגרייכן ַ ְ‬ ‫ֶ ְֵ ְ‬ ‫‪ł‬מחה‪ .‬ג‬ ‫‪à‬כ‪ç‬ה ֶ‪Ł‬ל ִ ְ ָ‬‫וויינען ָזאל ֵזיין ַא ְ ִ ָ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫וויסנדיג‬ ‫ני‪Ł‬ט ִ ְ ִ‬ ‫פארז‪õ‬יערט ִ ְ‬ ‫פאר‪à‬יטערט א‪ä‬ן ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ַ ְ ִ ֶ ְ‬ ‫מ‪ïŁ‬ט ֶוועט‬‫א‪õ‬יסגאנג פ‪ä‬ן ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫ְַ ְ‬ ‫ָוואס ֶדער‬ ‫הא‪à‬ן ַא‬‫אפ‪ֵ äê‬זיי ָ ְ‬ ‫י‪ł‬ראל ֲ ִ‬‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬‫א‪à‬ער ְ ַ‬ ‫ֵזיין‪ֶ ָ ,‬‬ ‫צווי‪‬ן‬ ‫א‪‬נטער‪‬ייד ְ ִ ְ‬ ‫ֶדער ְ ֶ ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬יינע‬ ‫קליידן ֵ ֶ‬ ‫ט‪ä‬ען ֵזיי ִזי‪ְ ֵ ְ ü‬‬ ‫לע‪à‬ן‪ֶ ,‬‬ ‫מ‪ïŁ‬ט פ‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫ִ ְ ָ‬ ‫ַא ִאיד ִמיט ַא ‪‬י‬ ‫‪Ł‬ערן ִזי‪ָ ü‬א‪ִ ï‬די‬ ‫קליידער‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ֶ ְ‬ ‫ווייסע ְ ֵ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫ה‪‬נה‬ ‫פירט ֶמען ִזי‪ִ ü‬אין ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫וועגן ֶדעם ִ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫טרינקען ִמיט ַא‬ ‫עסן א‪ä‬ן ְ ִ ְ ֶ‬ ‫ָהאר א‪ä‬ן ֵזיי ֶ ְ‬ ‫‪ł‬מחה‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען‬ ‫מנהגים פ‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫אסא‪ִ ָ ְ ִ ü‬‬‫ַַ‬ ‫ווייסן ַאז ֶדער‬ ‫ווי‪à‬אלד ֵזיי ֵ ְ‬‫געפיל‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫פרייליכן ֶ ִ‬ ‫ְֵ ִ ְ‬ ‫זענען‬ ‫ווייזן ַאז ִמיר ֶ ֶ‬ ‫פיינע ְסע‪ä‬ד‪õ‬ת צ‪ְ ֵ ä‬‬ ‫עסט ֵ ֶ‬‫ְֶ‬ ‫ג‪ä‬טן‪.‬‬ ‫מ‪ïŁ‬ט'ן צ‪ä‬ם ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֵגייט ֵזיי ִ ְ ְ ְ‬‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫פרייען ִזי‪ִ ü‬מיט ֶדעם ָטאג‪.‬‬ ‫‪łà‬מחה א‪ä‬ן ִמיר ְ ֵ ֶ‬‫ְ ִ ְָ‬ ‫מע‪ ‬זאגט נישט קיי‪ ‬הלל אי‪ ‬ראש השנה או‪ ‬אוי‪ ‬יו‪ ‬הכיפורי‪ ,‬לפי שה‪ ‬ימי תשובה ויראה‬ ‫ופחד‪ ,‬לא ימי שמחה 'יתירה' וויבאלד די טעג זענע‪ ‬טעג פו‪ ‬תשובה או‪ ‬יראה‪ ,‬או‪ ‬נישט טעג‬ ‫פו‪ ‬פארמער‪ ‬שמחה או‪ ‬פרייד‪.‬‬ ‫עס איז דא‪ ‬באקאנט אז יעד‪ ‬איינציג ווארט פונע‪ ‬רמב"‪ ‬איז מדוייק או‪ ‬אויסגערעכנט‪ ,‬מע‪‬‬ ‫בויעט גאנצע דיוקי‪ ‬או‪ ‬פלפולי‪ ‬אוי‪ ‬איי‪ ‬ווארט או‪ ‬צומאל אפילו פו‪ ‬איי‪ ‬אות‪ .‬איז לכאורה‬ ‫דאר‪ ‬מע‪ ‬פארשטיי‪ ‬פארוואס שרייבט דער רמב"‪ ‬שמחה 'יתירה' אז די טעג 'פארמערט' מע‪‬‬ ‫נישט מיט שמחה‪ ,‬וואס איז משמע אז אביסל שמחה זאל יא זיי‪ .‬אויב זענ‪ ‬זיי טאקע טעג‬ ‫פו‪ ‬יראה ופחד‪ ,‬פאסט דא‪ ‬אז מע‪ ‬זאל זי‪ ‬אינגאנצ‪ ‬נישט פרייע‪ ?‬נאר דער פשט פו‪ ‬דער‬ ‫ווארט 'יתירה' מיינט‪ ,‬אז געוויס איז דא א מצוה צו זיי‪ ‬פריילי‪ ‬או‪ ‬זיי‪ ‬בשמחה אי‪ ‬ראש‬ ‫השנה‪ ,‬אבער וויבאלד עס איז דא‪ ‬טעג וואס מע‪ ‬משפט יעד‪ ‬איינע‪ ,‬או‪ ‬די טעג זענע‪‬‬ ‫געאייגנט צו תשובה טו‪ ,‬דעפאר טוט מע‪ ‬נישט פארמער‪ ‬אסא‪ ‬שמחה‪ ,‬אבער דאס איז זיכער‬ ‫אז פריילי‪ ‬דאר‪ ‬מע‪ ‬זיי‪!‬‬ ‫ג‪ .‬דער זעלבע בחינה שטייט אי‪ ‬אסא‪ ‬חסידישע ספרי‪ .‬אי‪ ‬ספר ויגד יעקב )ראש השנה אות‬ ‫כו( ברענגט ער בש‪ ‬הגה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע אז דער וויינע‪ ‬זאל נישט זיי‪‬‬ ‫מחמת אבל וצער ח"ו פו‪ ‬צובראכנקייט או‪ ‬פארווייטאגט‪ ,‬רק מחמת הדביקות נאר פו‪ ‬דביקות‬ ‫אי‪ ‬באשעפער‪ ,‬אזוי ווי דער טורי זהב שרייבט )או"ח סימ‪ ‬רפח בש‪ ‬המדרש( אז די תלמידי‪ ‬פו‪‬‬ ‫רבי עקיבא האב‪ ‬אי‪ ‬געטראפ‪ ‬וויינע‪ ‬ווע‪ ‬ער האט געזאגט שיר השירי‪ ‬או‪ ‬שבת‪ ,‬האב‪‬‬ ‫די תלמידי‪ ‬געזאגט "עס איז דא‪ ‬שבת היינט‪ ,‬מע‪ ‬מעג דא‪ ‬נישט וויינע‪ ‬אי‪ ‬שבת?" האט‬ ‫רבי עקיבא זיי געענטפערט "עס איז געשמאקע וויינע‪ ,‬עס איז א בכיה פו‪ ‬דביקות צו‪‬‬ ‫באשעפער"‪.‬‬ ‫ראש השנה ‪ ‬לב שומע‬ ‫יב‬ ‫וסטרא‬ ‫דקלי‪ï‬ה ְ ִ ְ ָ‬ ‫מ‪í‬טרא ִ ְ ִ ָ‬‫י‪ï‬קד‪éִ ,‬י ה‪ä‬א ִ ִ ְ ָ‬ ‫ְולא ִ ָ ֵ‬ ‫ֹ‬ ‫זאגט‪,‬‬‫מדר‪) Ł‬פיסקתא דרב כהנא ‪ ‬פיסקא כג( ָ ְ‬ ‫ִדי ִ ְ ָ‬ ‫לע‪õ‬רר ִ‪â‬ין ְ‪à‬י‪õ‬ם ַהה‪ä‬א ֵזיין‬ ‫ואין ְ ֵ‬ ‫‪â‬דינא‪ֵ ְ ,‬‬ ‫ְִ ָ‬ ‫אדם‬ ‫געזאגט צ‪ָ ָ ä‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טארקע‬ ‫גי‪à‬ט ַא ְ ַ ְ ֶ‬ ‫צ‪ä‬קלא‪ï‬ט ִ ְ‬ ‫צ‪àä‬ראכן א‪ä‬ן ְ ַ ְ‬ ‫ְָ ְ‬ ‫‪à‬דין ְ‪à‬י‪õ‬ם‬ ‫לפני ְ ִ‬ ‫‪ìŁ‬כנס‪ô‬ה ְ ָ ַ‬ ‫‪Łé‬ם ֶ ִ ְ ַ ְ ָ‬ ‫הרא‪õŁ‬ן‪ֵ ְ :‬‬ ‫ִָ‬ ‫אחרא א‪ä‬ן ֶעס ִאיז‬ ‫סטרא ַ ֲ ָ‬ ‫‪é‬ח ַפאר ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ַֹ‬ ‫להי‪õ‬ת‬ ‫‪à‬ני‪ְ ִ ý‬‬‫עתידין ָ ֶ‬ ‫‪à‬דימ‪ä‬ס‪ִ ִ ֲ üéָ ,‬‬ ‫ויצאתה ְ ִ‬ ‫ה‪å‬ה ְ ָ ָ ָ‬ ‫ֶַ‬ ‫מענט‪ָ Ł‬וואס ִאיז‬ ‫א‪õ‬יפן ֶ ְ ְ‬ ‫ְ‬ ‫‪â‬ינים‬ ‫מע‪õ‬רר ִ ִ‬‫ְ ֵ‬ ‫‪à‬דימ‪ä‬ס‪.‬‬ ‫וי‪õ‬צאין ְ ִ‬ ‫ה‪å‬ה ְ ְ ִ‬ ‫‪à‬דין ְ‪à‬י‪õ‬ם ַ ֶ‬ ‫לפני ְ ִ‬ ‫נכנסין ְ ָ ַ‬ ‫ִ ְָ ִ‬ ‫טר‪õ‬יעריג‪.‬‬ ‫ְ ִֶ‬ ‫לחד‪ַ Ł‬אז‪õ‬י ִווי‬ ‫‪à‬אחד ַ ֶֹ‬ ‫ה‪‬ביעי ְ ֶ ָ‬ ‫‪à‬חד‪ִ ִ ְ ַ Ł‬‬ ‫אימתי ַ ֶֹ‬ ‫ֵ ַָ‬ ‫געווארן ִאין‬‫‪à‬א‪Ł‬אפן ֶ ָ ְ‬ ‫הרא‪õŁ‬ן ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫אדם ָ ִ‬ ‫ָָ‬ ‫דארף‬ ‫ה‪‬נה ַ ְ‬ ‫צ‪ä‬גאנג צ‪ֹ ä‬רא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ריכטיגע ַ ְ‬ ‫ֶדער ִ ְ ִ ֶ‬ ‫געווארן‬ ‫גע'מ‪ïŁ‬ט ֶ ָ ְ‬ ‫ה‪‬נה א‪ä‬ן ֶער ִאיז ֶ ִ ְ ָ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫פרייען‬ ‫דארף ִזי‪ֶ ֵ ְ ü‬‬ ‫‪ł‬מחה‪ֶ ,‬מען ַ ְ‬‫ֵזיין ִמיט ִ ְ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫לח‪ç‬ים‪ַ ,‬אז‪õ‬י א‪õ‬י‪ ü‬ט‪ä‬ט ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ְִַ‬ ‫‪ł‬מחה ט‪ä‬ט ִזי‪ü‬‬ ‫מיטן ָטאג‪ ,‬א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫ִ ְ‬ ‫ה‪‬נה‬ ‫יעדן ָיאר ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫פאלק ֶ ְ‬ ‫מ‪ïŁ‬ט'ן ֵזיין ָ ְ‬ ‫ִ ְ ְְ‬ ‫‪â‬בק‪ä‬ת צ‪ä‬ם‬ ‫לי‪Łà‬אפט ִאין ַא ְ ֵ‬ ‫ערוועקן ַא ִ ְ ַ ְ‬ ‫ְֶֶ ְ‬ ‫מ‪ïŁ‬ט‪.‬‬‫ג‪ä‬טע ִ ְ ָ‬ ‫גייען ַאר‪õ‬יס ִמיט ַא ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֵזיי ֵ ֶ‬ ‫וויינט ֶמען ַא‬ ‫מ‪é‬ח ֶדעם ֵ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער א‪ä‬ן ִ ֹ ַ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬מ‪ְ ý‬י ִגיל‪ä‬ן ָ‪é‬ל ַה‪õç‬ם ִאיז‬‫‪ł‬מחה‪ְ ִ àְ .‬‬‫‪à‬כ‪ç‬ה פ‪ä‬ן ִ ְ ָ‬‫ְ ִָ‬ ‫ערקלערט ל‪õ‬יט ָוואס‬ ‫אמת ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫‪ł‬פת ֱ ֶ‬ ‫ֶדער ְ ַ‬ ‫א‪ä‬נז צ‪ä‬‬ ‫ְ‬ ‫ק‪ä‬מט‬ ‫ְ‬ ‫‪à‬כ‪"ç‬ה‪ָ ,‬דאס‬ ‫רא‪Ł‬י ֵ‪ô‬ב‪õ‬ת ְ ִ ָ‬ ‫ָ ֵ‬ ‫‪á‬מרא )שבת קל‪éָ (.‬ל‬ ‫ס'‪Ł‬טייט ִאין ְ ָ ָ‬ ‫ְ ְ ֵ‬ ‫‪à‬כ‪ç‬ה ֶ‪Ł‬ל‬‫וויינען ַא ְ ִ ָ‬ ‫דארף ֵ ֶ‬ ‫ווייזן ַאז ֶמען ַ ְ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫ע‪łõ‬ין‬ ‫ִ‬ ‫עדין‬ ‫‪łà‬מחה‪ִ ַ ֲ ,‬‬ ‫עליהם ְ ִ ְ ָ‬‫‪àñŁ‬ל‪ֶ ֵ ֲ ä‬‬ ‫מצוה ֶ ִ ְ‬ ‫ִ ְָ‬ ‫נאנטקייט א‪ä‬ן‬ ‫געוויין פ‪ä‬ן ָ ְ ְ ֵ‬ ‫אמת'ע ֶ ֵ‬ ‫‪ł‬מחה‪ַ ,‬אן ֱ ֶ ֶ‬ ‫ִ ְָ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫מצוה ָוואס ִמיר ָ ְ‬ ‫יעדע ִ ְ ָ‬ ‫‪łà‬מחה ֶ ֶ‬‫א‪õ‬ת‪ָ ְ ִ ְ ã‬‬ ‫ָ‬ ‫ע‪õ‬לם‪.‬‬ ‫‪õà‬רא ָ‬ ‫‪â‬בק‪ä‬ת צ‪ä‬ם ֵ‬ ‫ְֵ‬ ‫אלס‬‫ט‪ä‬ען ִמיר ָנא‪ְ ַ ü‬‬ ‫‪łà‬מחה‪ֶ ,‬‬ ‫געווען ְ ִ ְ ָ‬ ‫מק‪à‬ל ֶ ֶ‬ ‫ְֵַ‬ ‫פרייליכקייט‪.‬‬ ‫זעל‪à‬ע ָמאס ְ ֵ ִ ְ ֵ‬ ‫מיטן ֶ ְ ֶ‬ ‫מקיים ֵזיין ִ ְ‬‫ְ ֵַ‬ ‫ח‪‬נ‪‬‬ ‫י‪‬ם ַ ֵ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט‬ ‫‪Łô‬רי ֶווען ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫א' ִ ְ ֵ‬ ‫פארוואס‬ ‫פאר‪Ł‬טיין‪ָ ְ ַ ,‬‬‫דארף ֶמען ַ ְ ְ ֵ‬ ‫‪à‬אמת ַ ְ‬ ‫ֱֶ ֶ‬ ‫געהער‪Ł‬ט ַא‬ ‫וועלט ָהאט ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ֶדער ֶ ְ‬ ‫ַ ַ ְ‬ ‫זמן‬ ‫ה‪‬נה ַא ְ ַ‬ ‫טאקע ִאיז ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ַ ֶ‬ ‫דארף א‪õ‬י‪ֵ ü‬זיין‬ ‫‪ł‬מחה‪ַ ,‬אז‪õ‬י ַ ְ‬ ‫געוואלדיגע ִ ְ ָ‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫חז"ל ָ ְ‬ ‫ווייסן ָדא‪ַ ü‬אז ֲ ַ‬ ‫‪ł‬מחה? ִמיר ֵ ְ‬ ‫ִ ְָ‬ ‫ה‪‬נה ‪ֶ ‬דער ָטאג ָוואס ֶמען‬ ‫יעדן ָיאר ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫צ‪ä‬לי‪ַ à‬א‬ ‫ִ‬ ‫ט‪õ‬בים‬ ‫ִ‬ ‫ימים‬‫געווען ִדי ָ ִ‬‫מת‪ñ‬ן ֶ ֶ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫דארף ֶמען ֵזיין‬ ‫‪Ł‬מים‪ְ ַ ,‬‬‫מלכ‪ä‬ת ָ ַ ִ‬ ‫מק‪à‬ל ַ ְ‬‫ִאיז ְ ַ ֵ‬ ‫‪ï‬אסירט ִאין‬‫א‪ä‬רזא‪ָ ü‬וואס ָהאט ַ ִ ְ‬ ‫ס‪ï‬עציעלע ְ ַ‬ ‫ְֶ ִ ֶֶ‬ ‫‪łà‬מחה‪.‬‬ ‫ְ ִ ְָ‬ ‫חר‪ä‬תנ‪Łָ ,ä‬ב‪ä‬ע‪õ‬ת‬ ‫זמן ֵ ֵ‬ ‫‪ï‬סח ִאיז ְ ַ‬ ‫יענע ָטאג‪ַ ֶ ,‬‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫זמן‬ ‫‪õô‬רתנ‪ ,ä‬א‪ä‬ן ס‪õéä‬ת ִאיז ְ ַ‬ ‫מ‪ô‬ן ָ ֵ‬ ‫זמן ַ ַ‬‫ִאיז ְ ַ‬ ‫יגיל‪‬ן ָ‪‬ל ַה‪‬ם‬ ‫‪‬מ‪ִ ְ ‬‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫יעדער י‪õ‬ם ט‪õ‬ב ָהאט ִזי‪ֵ ü‬זיין‬ ‫‪ł‬מחתינ‪ֶ ֶ ,ä‬‬ ‫ִ ְֵָ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫חלילה ִ ְ‬‫געדענקען צ‪ָ ִ ָ ä‬‬ ‫דארף ֶ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶמען ַ ְ‬ ‫‪ï‬אסירט‬ ‫א‪à‬ער ָוואס ָהאט ַ ִ ְ‬ ‫אייגנארטיגקייט‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ֵ ְְְַ ִ ְֵ‬ ‫מ‪ð‬ב פ‪ä‬ן‬ ‫ִאין ַא ַ ָ‬ ‫אריינפאלן‬ ‫ֵַ ְ ַ ְ‬ ‫זמן‬ ‫ה‪‬נה ַאז ָדאס ִאיז ַא י‪õ‬ם ט‪õ‬ב ַא ְ ַ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ז‪õ‬יערע‬ ‫ֶֶ‬ ‫וויינען ַא‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵ ֶ‬ ‫‪à‬יטערקייט א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ִ ֶ ְֵ‬ ‫‪ł‬מחה?‬ ‫פ‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫‪ł‬מחה א‪ä‬ן‬ ‫וויינען‪ָ ,‬נאר ִמיט ַא ִ ְ ָ‬ ‫סארט ֵ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪Ł‬ווער‪ִ ,‬ווי ַאז‪õ‬י ֶקען ֶמען‬ ‫נאכמער ִאיז ְ ֶ‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫ס‪õ‬פר )דרוש לז"ך אלול ד"ה‬ ‫חתם ֵ‬ ‫‪â‬בק‪ä‬ת‪ֶ .‬דער ֲ ַ‬ ‫ְֵ‬ ‫אזא ָטאג‬ ‫פרייען ִאין ַ ַ‬ ‫‪à‬כלל ִזי‪ֶ ֵ ְ ü‬‬ ‫ְִַ‬ ‫זאכן ַפאר‬ ‫‪Ł‬ארפע ַ ְ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ָגאר ַ ְ ֶ‬ ‫ויהי היום( ְ ֵ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫ווייסן ָדא‪ַ ü‬אז ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ָוואס ִמיר ֵ ְ‬ ‫אדער‬ ‫עצב‪ä‬ת ָ ֶ‬ ‫מ‪é‬ח ַ ְ‬‫וויינט ִ ֹ ַ‬‫ֶדער ָוואס ֵ ְ‬ ‫אריין‬ ‫ק‪ä‬קט ַ ֵ‬ ‫ספרים א‪ä‬ן ֶער ְ‬ ‫עפנט א‪õ‬יף ִדי ְ ָ ִ‬ ‫ְְֶ‬ ‫ה‪‬נה – ַ‪á‬ם ִ‪é‬י ה‪ä‬א‬ ‫צ‪àä‬ראכנקייט‪ ,‬י‪õ‬ם ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ְָ ְ ְֵ‬ ‫איינעם‪,‬‬ ‫יעדן ֵ ֶ‬‫מ‪ïŁ‬ט'ן ֶ ְ‬ ‫דערין‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ט‪ä‬ט ִ ְ ְ ְ‬‫ֶ ִ‬ ‫מקום‬ ‫מ‪é‬ל ָ ֹ‬ ‫‪ä‬מ‪ïŁ‬ט ְוכ‪ָ ִ 'ä‬‬‫נ‪õ‬רא י‪õ‬ם ִ‪â‬ין ִ ְ ָ‬ ‫י‪õ‬ם ָ‬ ‫‪Ł‬רעק‪ֶ ,‬ווען‬ ‫ציטער א‪ä‬ן ַא ְ ֶ‬‫כא‪ï‬ט ָדא‪ַ ü‬א ִ ֶ‬ ‫ֶעס ַ ְ‬ ‫י‪å‬כר‬ ‫לא ִ ָ ֵ‬ ‫ו‪Ł‬בר‪õ‬ן ֹ‬‫עצב‪ä‬ת ְ ִ ְ‬ ‫ע‪ð‬ב‪õ‬ן ְוכ‪ְ ַ 'ä‬‬ ‫ֵאינ‪ õ‬י‪õ‬ם ִ ָ‬ ‫יג‬ ‫לב שומע ‪ ‬חדות ה' היא מעזכ‪‬‬ ‫‪ï‬חד א‪ä‬ן‬ ‫הער‪Ł‬ט ַא ַ ַ‬ ‫אפ‪ֶ äê‬עס ֶ ְ ְ‬ ‫דערפאר‪ִ ֲ ,‬‬ ‫ֶ ְַ‬ ‫מל‪é‬י‬ ‫מל‪ִ ְ ַ ü‬‬‫פאר'ן ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טייט ַ ְ‬ ‫ווייסט ַאז ֶמען ְ ֵ‬ ‫ֶמען ֵ ְ‬ ‫אנגעצ‪õ‬יגענקייט ָוואס ֶדער‬ ‫ֶ ְֵ‬ ‫ַאן ָ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָוואס ֶדער‬ ‫ווייסט ִ ְ‬ ‫ה‪ë‬לכים‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען ֵ ְ‬ ‫ַ ְ ִָ‬ ‫א‪à‬ער‬ ‫מ‪ïŁ‬ט ֵגייט ֵזיין‪ֶ ָ ,‬‬ ‫א‪õ‬יסגאנג פ‪ä‬ן ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫ְַ ְ‬ ‫וואספארא‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ְ ַ ַ‬ ‫מ'ווייסט ִ ְ‬ ‫‪õá‬רל ֵגייט ֵזיין‪ְ ֵ ְ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫‪õŁ‬פט ִאיז‬ ‫ֵ‬ ‫ווייסן ַאז ֶדער‬ ‫ִווי‪à‬אלד ִמיר ֵ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫אז‪õ‬יפיל‬ ‫א‪à‬ער ַ ִ‬ ‫א‪ä‬נז ָא‪ֶ ָ ,ï‬‬ ‫ְ‬ ‫ווארט‬ ‫ָיאר ֶעס ַ ְ‬ ‫א‪ä‬נז ִלי‪ à‬א‪ä‬ן‬ ‫פאטער‪ָ ,‬וואס ֶער ָהאט ְ‬ ‫א‪ä‬נזער ָ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫ליידער‬‫מ'איז ֵ ֶ‬ ‫ווייסט ֶמען ָיא‪ַ ,‬אז ְ ִ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫וועגן‬ ‫ט‪õ‬בים‪ְ ֶ ,‬‬ ‫לח‪ç‬ים ִ‬ ‫פאר‪Ł‬ריי‪à‬ן ְ ַ ִ‬ ‫א‪ä‬נז ַ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫ֶער ִוויל ְ‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ִ ,‬איז‬ ‫אסא‪ֵ ֲ ü‬‬ ‫מ'האט ַ ַ‬ ‫פארזינדיגט א‪ä‬ן ְ ָ‬ ‫ַ ְ ִ ְִ ְ‬ ‫פארזיכערט ַאז‬ ‫‪łà‬מחה א‪ä‬ן ַ ְ ִ ֶ ְ‬ ‫זענען ִמיר ְ ִ ְ ָ‬ ‫ֶדעם ֶ ֶ‬ ‫אזא‬‫פרייען ִאין ַ ַ‬ ‫‪à‬כלל ְ ֵ ֶ‬ ‫ִווי ַאז‪õ‬י ֶקען ֶמען ִזי‪ַ ְ ִ ü‬‬ ‫ל‪Ł‬ל‪õ‬ם‪ֵ .‬ווייל‬ ‫ארי‪à‬ער ֵגיין ְ ָ‬ ‫מ‪ïŁ‬ט ֵגייט ַ ִ ֶ‬ ‫ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬ ‫אייגענטלי‪ִ ü‬איז ֶדער ַנאט‪ä‬ר ֶ‬ ‫ָטאג? ֵ ֶ ְ ְ ִ‬ ‫גע'‪ï‬סק'נט ֶדער‬ ‫זיכער ֶ ַ ְ ְ ְ‬ ‫ואלט ִ ֶ‬ ‫טאטע ָו ְ‬ ‫יעדער ַ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪ï‬חד‬ ‫נעמט ַאר‪ä‬ם ַא ַ ַ‬ ‫ווילאנג ֶעס ֶ ְ‬ ‫‪à‬ריאה‪ַ ,‬אז ִ ַ ְ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫קינד‪,‬‬ ‫‪à‬עסטע ָוואס ֶקען ָנאר ֵזיין ַפאר ֵזיין ִ ְ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫אנגעפילט‬ ‫הארץ ִאיז ָ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫‪Ł‬רעק א‪ä‬ן ִדי ַ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ַא ְ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫גר‪õ‬יסער ַ ֶ ֶ‬ ‫אוודאי ֶדער ְ ֶ‬ ‫אוודאי א‪ä‬ן ַ ַ ַ‬ ‫ַַ ַ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵזיין‬‫מ‪õ‬רא‪ֶ ,‬קען ֶמען ִ ְ‬ ‫ציטער א‪ä‬ן ָ‬ ‫ִמיט ִ ֶ‬ ‫טאטע‬ ‫א‪ä‬נז ִלי‪ִ à‬פיל ֶמער ִווי ַא ַ ֶ‬ ‫ָוואס ָהאט ְ‬ ‫‪ï‬חד‬ ‫‪ł‬מחה א‪ä‬ן ַ ַ‬ ‫זאכן – ִ ְ ָ‬ ‫צוויי ַ ְ‬ ‫פריילי‪ִ ,ü‬די ְ ֵ‬ ‫ְֵ ִ‬ ‫עזרא‬‫א‪à‬ן ֶ ְ ָ‬‫קינד‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ֶדער ִ ְ‬ ‫ָהאט ִלי‪ֵ à‬זיין ִ ְ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‪ ,‬א‪õ‬י‪ַ à‬אז‪õ‬י ִווי ַאז‪õ‬י‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ֶ‬ ‫גייען ָדא‪ְ ִ ü‬‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫אתכם‬ ‫א‪õ‬הב ֶ ְ ֶ‬ ‫ראה יד א( ְוה‪ä‬א ֵ‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ָ ָ ַ‬ ‫)‪ï‬ר‪Ł‬ת ְ ֵ‬ ‫אזא‬‫פרייען ִאין ַ ַ‬‫טאקע ְ ֵ ֶ‬ ‫ֶקען ֶמען ִזי‪ֶ ַ ü‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִאיז ָדא‪ü‬‬ ‫ל‪à‬ן ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫מהאב ַ ֵ‬ ‫י‪õ‬תר ֵ ָ ָ‬ ‫ֵ‬ ‫פארכטיגע ָטאג?‬ ‫ָ ְ ְִ ֶ‬ ‫אינעם‬ ‫אריין ֶדער ַנאט‪ä‬ר ִ ֶ‬ ‫גי‪à‬ט ַ ֵ‬ ‫ֶדער ָוואס ִ ְ‬ ‫קינד‪ְ ,‬‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיין ִ ְ‬ ‫טאטע ַאז ֶער ָזאל ִלי‪ְ ָ à‬‬ ‫ַ ֶ‬ ‫‪‬נים‬ ‫‪‬רחם ָאב ַעל ָ ִ‬ ‫רחמנ‪ֵ ַ ְ ‬‬ ‫ַ ֲֵ‬ ‫פאר‪Ł‬טעלן א‪ä‬ן‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫‪à‬כלל ִ ְ‬ ‫קענען ִזי‪ַ ְ ִ ü‬‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫דערפ‪ä‬ן ֶקען ֵזיין ל‪õ‬יט ִווי‬ ‫‪Łï‬ט ֶ ְ‬ ‫ָנאר ֶדער ְ ַ‬ ‫לי‪Łà‬אפט ֶדער‬ ‫וואספארא ִ ְ ַ ְ‬‫‪à‬אגרייפן ִמיט ָ ְ ַ ַ‬ ‫ַ ְֵ ְ‬ ‫זהר ַהק' )רעיא מהימנא‬‫‪Ł‬טייט ִאין ֹ ַ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫טאקע‬ ‫א‪ä‬נז ִלי‪ ,à‬א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט‬‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫פירט ִזי‪ ü‬צ‪ä‬‬ ‫‪Ł‬טיקל ָוואס ֶמען ִ ְ‬ ‫פר' אמור צט‪ֶ  :‬דער ְ ִ ְ‬ ‫ווייסן ַאז‬ ‫פרייען ִמיר ִזי‪ֵ ü‬ווייל ִמיר ֵ ְ‬ ‫דערפאר ְ ֵ ֶ‬ ‫ֶ ְ ַ‬ ‫נעמט ִזי‪ü‬‬ ‫א‪ä‬נזער ְזכ‪ä‬ת ֶ ְ‬ ‫‪ô‬קיע‪õ‬ת( ַאז ְ ֶ‬ ‫זאגן ַפאר ִדי ְ ִ‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪õŁ‬פט א‪ä‬ן ֶער ֵגייט‬ ‫טאטע ִאיז ֶדער ֵ‬ ‫א‪ä‬נזער ַ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬‫קינדער ֶ‬ ‫זענען ִ ְ ֶ‬ ‫פ‪ä‬ן ֶדעם ָוואס ִמיר ֶ ֶ‬ ‫פאר‪Ł‬ריי‪à‬ן ִמיט ַא ג‪ä‬ט‬ ‫זיכער ַ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫א‪ä‬נז ִ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶדער‬ ‫ווי‪à‬אלד‬ ‫ִ ַ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪,‬‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫ְ ֶ‬ ‫גע‪à‬ענט‪Ł‬טע ָיאר‪.‬‬ ‫ֶ ֶ ְְ ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ִלי‪ִ à‬מיט ַאן‬ ‫ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט‬‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫‪à‬רעכט ֶדער‬ ‫לי‪Łà‬אפט‪ָ ,‬דאס ְ ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬יסטערלי‪Ł‬ע ִ ְ ַ ְ‬ ‫ְֶ ְ ִ ֶ‬ ‫פאר‪Ł‬מירט ִמיט‬ ‫ליידער ַ ְ ְ ִ ְ‬ ‫אפ‪ֶ äê‬מען ִאיז ֵ ֶ‬ ‫ֲִ‬ ‫אלע‬‫אי‪à‬ער ַ ֶ‬ ‫וועגט ִ ֶ‬ ‫‪Ł‬לעכטע ִ‪â‬ין א‪ä‬ן ֶעס ֶ ְ‬ ‫ְ ֶ ְֶ‬ ‫ריזיגע ֶ‪ï‬עק פ‪ä‬ן‬ ‫ח‪æ‬אים‪ֶ ,‬מען ָהאט ִ ִ ֶ‬ ‫ִַָ‬ ‫זיצט‬‫‪õŁ‬פר ִ ְ‬ ‫‪à‬לאזן ָ‬ ‫ק‪ä‬מט צ‪ְ ָ ְ ä‬‬ ‫‪â‬ינים‪ֶ ,‬ווען ֶעס ְ‬ ‫ִ ִ‬ ‫ר‪à‬י‬ ‫ווייסן ָדא‪ָ ü‬וואס ַ ִ‬ ‫א‪à‬ער ִמיר ֵ ְ‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ֲֵ‬ ‫‪íé‬א‬ ‫‪é‬ביכ‪õ‬ל ַאר‪õ‬יף א‪õ‬יף ִדי ִ ֵ‬ ‫ִזי‪ ü‬השי"ת ִ ְ ָ‬ ‫קר‪ä‬יין‬ ‫‪ä‬בין ָ‪ִ ְ üé‬‬ ‫זאגט )קידושין לו‪àֵ (.‬ין ָ‪ֵ üé‬‬‫מאיר ָ ְ‬ ‫ֵ ִ‬ ‫פאטער ָהאט‬ ‫גר‪õ‬יסער ָ ֶ‬ ‫א‪ä‬נזער ְ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫הרחמים‪,‬‬ ‫ַָ ֲ ִ‬ ‫‪à‬ליי‪à‬ן‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ְ ֵ ְ ,‬‬‫הא‪à‬ן ֲ ֵ‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ִמיר ָ ְ‬ ‫ִָ‬ ‫‪à‬נים ָ ְ‬ ‫‪à‬נים‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪é‬רחם ָאב ַעל ָ ִ‬ ‫א‪ä‬נז ְ ַ ֵ‬ ‫רחמנ‪ä‬ת א‪õ‬יף ְ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫טאטע ִאין‬ ‫א‪ä‬נזער ַ ֶ‬ ‫קינדער צ‪ֶ ְ ä‬‬‫‪Ł‬טענדיג ִ ְ ֶ‬ ‫ִמיר ְ ֶ ְ ִ‬ ‫‪õŁ‬פר‬ ‫ָ‬ ‫‪ô‬קיע‪õ‬ת‬ ‫זאגן ִמיר ָנא‪ִ ְ ü‬‬ ‫דערי‪à‬ער ָ ְ‬‫ֶ ִ ֶ‬ ‫הימל‪ .‬ד‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪à‬נים"‪.‬‬ ‫‪é‬רחם ָאב ַעל ָ ִ‬ ‫"רחמנ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫ֲֵַ‬ ‫ד‪ .‬אפילו ר' יהודה קריגט זי‪ ‬אוי‪ ‬ר' מאיר או‪ ‬דער כלל איז דא‪ ‬ביי יעדע מחלוקת צוויש‪‬‬ ‫רבי מאיר או‪ ‬רבי יהודה אז דער הלכה איז אזוי ווי רבי יהודה‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט אי‪‬‬ ‫ראש השנה ‪ ‬לב שומע‬ ‫יד‬ ‫דערמאנען ִדי‬ ‫ני‪Ł‬ט צ‪ֶ ַ ְ ֶ ä‬‬ ‫ענין ִ ְ‬ ‫ָדא‪ָ ü‬דא ַאן ִ ְ ָ‬ ‫י‪‬ראל‬ ‫י‪‬מח ִ ְ ָ ֵ‬ ‫יעקב ִ ְ ַ‬ ‫יגל ַ ֲ ֹ‬ ‫ֵָ‬ ‫ה‪‬נה‪ִ ,‬איז ִמיט ָוואס‬ ‫עביר‪õ‬ת ִאין ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֲֵ‬ ‫ס‪õ‬פר )דרשות תחילת ראש השנה ד"ה‬ ‫ֶדער ֲ ַ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫‪äŁô‬בה?‬ ‫ימי ְ ָ‬ ‫הייסט ֶעס ְ ֵ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫טייט‪Ł‬ט ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )תהלים יד ז(‬ ‫לכו אכלו( ֵ ְ ְ‬ ‫געוויס‬‫אוודאי ֶ ִ‬ ‫ס‪õ‬פר ַ ַ ַ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫ענטפערט ֶדער ֲ ַ‬‫ְְֶ ֶ ְ‬ ‫י‪ł‬ראל ְ‪äŁà‬ב ה' ְ‪Ł‬ב‪ä‬ת‬ ‫י‪äŁ‬עת ִ ְ ָ ֵ‬ ‫מ‪õçð‬ן ְ ַ‬ ‫י‪ô‬ן ִ ִ‬ ‫ִמי ִ ֵ‬ ‫‪äŁô‬בה‬ ‫מה‪ üê‬פ‪ä‬ן ְ ָ‬ ‫ִאיז ָדא ַא ְ ַ ֵ‬ ‫ק‪ä‬מט‬ ‫י‪ł‬ראל‪ֶ ,‬ווען ַאז ְ‬ ‫י‪ł‬מח ִ ְ ָ ֵ‬ ‫יעקב ִ ְ ַ‬ ‫יגל ַ ֲ ֹ‬ ‫ַע‪ֵ ָ õë‬‬ ‫א‪à‬ער ֶדער‬ ‫החטא ְוכ‪ֶ ָ ,'ä‬‬‫עזיבת ַ ֵ ְ‬ ‫חרטה‪ַ ִ ֲ ,‬‬‫ד‪õ‬ר‪ָ ָ ֲ ü‬‬‫ְ‬ ‫אריין‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ַ ֵ‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫גי‪à‬ט ֶדער‬ ‫ה‪‬נה ִ ְ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫וויסן ַאז‬ ‫‪äŁô‬בה ִאיז צ‪ְ ִ ä‬‬ ‫צ‪ä‬גאנג צ‪ָ ְ ä‬‬ ‫עיקר ַ ְ‬ ‫ִ ָ‬ ‫יעדער ִאיד ַאז ֶער ָזאל‬ ‫התע‪õ‬רר‪ä‬ת ִאין ֶ ֶ‬ ‫ַא ִ ְ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ֶ ,‬דער‬ ‫געטריי צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫ֶמען ִאיז ֶ ְ ֵ‬ ‫אייגנטלי‪ִ ü‬איז ָדאס‬ ‫א‪à‬ער ֵ ְ ְ ְ ִ‬ ‫‪äŁô‬בה ט‪ä‬ן‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ְ ָ‬ ‫צ‪ä‬ריק‬‫מיינט ִזי‪ִ ü‬‬‫‪äŁô‬בה ֵ ְ‬ ‫טייט‪ Ł‬פ‪ä‬ן ְ ָ‬ ‫‪äŁï‬טע ֵ ְ‬ ‫ָ ֶ‬ ‫ווי‪à‬אלד ִדי‬ ‫‪äŁô‬בה‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫ריכטיגע ְ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫נאמן‪,‬‬ ‫עבד ֶ ֱ ָ‬‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טן‪ֵ ,‬זיין ַאן ֶ ֶ‬ ‫ֶ ְ ְ ְ‬ ‫קערן צ‪ä‬ם‬ ‫ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬יבן‬ ‫ְ‬ ‫התע‪õ‬רר‪ä‬ת פ‪ä‬ן‬ ‫ק‪ä‬מט פ‪ä‬ן ַא ִ ְ ְ‬ ‫‪äŁô‬בה ְ‬ ‫ְ ָ‬ ‫אלעס ָוואס‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ַאז ַ ֶ‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫פארן‬ ‫געטריי ַ ְ‬ ‫ֶ ְֵ‬ ‫לייגט‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ִאיז ֶער ָוואס ֵ ְ‬‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ָוואס ֶדער‬ ‫מקיים‪.‬‬ ‫הייסט‪ִ ,‬איז ֶמען ְ ַ ֵ‬‫ֶער ֵ ְ‬ ‫ענטפערט‬ ‫א‪ä‬נז‪ ,‬א‪õ‬יף ֶדעם ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ארין ִאין ְ‬ ‫ָדאס ָ ִ‬ ‫ד‪õ‬ר‪ֶ ü‬דעם ָוואס ֶמען‬ ‫ס‪õ‬פר ַאז ְ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫ֶדער ֲ ַ‬ ‫א‪ä‬נזער‬ ‫אריין ָוואס ִאיז ְ ֶ‬ ‫ֶווען ֶמען ְ ַ ְ‬ ‫טראכט ַ ֵ‬ ‫ווערט‬‫ד‪õ‬ר‪ֶ ü‬דעם ֶ ְ‬ ‫מיטן י‪õ‬ם ט‪õ‬ב‪ְ ,‬‬ ‫פריידט ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫הייליגע ָטאג פ‪ä‬ן ֹרא‪Ł‬‬‫עב‪õ‬דה ִאין ִדי ֵ ִ ֶ‬ ‫ֲ ָ‬ ‫ק‪ä‬מט פ‪ä‬ן‬ ‫‪äŁô‬בה ָוואס ְ‬ ‫גערעכנט ִווי ַא ְ ָ‬‫ָדאס ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער‪,‬‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ממלי‪ֵ ü‬זיין ֶדער‬‫ה‪‬נה‪ ,‬צ‪ִ ְ ַ ä‬‬ ‫ַָָ‬ ‫א‪ä‬נזער ֵזייט‪.‬‬ ‫ְֶ‬ ‫מקיים ֵזיין ָוואס ֶדער‬ ‫געטריי צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬‫א‪ä‬ן ֵזיין ֶ ְ ֵ‬ ‫‪à‬רענגט‬ ‫א‪ä‬נז‪ַ ,‬דאן ְ ֶ ְ ְ‬‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ִוויל פ‪ä‬ן ְ‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫מ‪õçð‬ן‬ ‫י‪ô‬ן ִ ִ‬‫דערמיט ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ִמי ִ ֵ‬‫טייט‪ִ ְ ֶ Ł‬‬ ‫ֶער ֵ ְ‬ ‫‪ł‬מחה‪ַ ,‬אז ֶמען‬ ‫גרעסטע ָמאס ִ ְ ָ‬ ‫ָדאס ֶדער ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ְוג‪äŁàְ 'õ‬ב ה' ְ‪Ł‬ב‪ä‬ת ַע‪ִ ,õë‬ווי ַאז‪õ‬י ֶקען‬ ‫נאמן ַלה'‬ ‫עבד ֶ ֱ ָ‬ ‫זכ‪ç‬ה צ‪ֵ ä‬זיין ַאן ֶ ֶ‬ ‫ָהאט ֶדער ְ ִ ָ‬ ‫ריכטיגע‬ ‫גערעכנט ִווי ַא ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ווערן ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫‪äŁô‬בה ֶ ְ‬ ‫ֶדער ְ ָ‬ ‫‪ä‬לת‪õ‬רת‪.õ‬‬ ‫ְ ָ‬ ‫ד‪õ‬ר‪ֶ ü‬דעם‬‫י‪ł‬ראל‪ְ ,‬‬ ‫י‪ł‬מח ִ ְ ָ ֵ‬ ‫יעקב ִ ְ ַ‬ ‫יגל ַ ֲ ֹ‬ ‫‪äŁô‬בה‪ֵ ָ ,‬‬ ‫ְ ָ‬ ‫הייליגן ָטאג‬ ‫מיטן ֵ ִ ְ‬ ‫פריידט ִזי‪ְ ִ ü‬‬‫ָוואס ֶמען ְ ֵ ְ‬ ‫‪‬עבדים‬ ‫‪‬בנים ִאם ַ ֲ ָ ִ‬ ‫ִאם ְ ָ ִ‬ ‫געלעגנהייט צ‪ä‬‬ ‫הא‪à‬ן ִדי ֶ ֶ ְ ְ ֵ‬ ‫ה‪‬נה‪ַ ,‬אז ֵזיי ָ ְ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫‪é‬בנים‪ִ ,‬אם‬‫"אם ְ ָ ִ‬ ‫‪ô‬קיע‪õ‬ת ִ‬ ‫זאגן ָנא‪ִ ü‬די ְ ִ‬‫ִמיר ָ ְ‬ ‫‪äŁô‬בה ָטאן‪.‬‬ ‫ְ ָ‬ ‫‪à‬נים‬‫טאקע ָ ִ‬ ‫זענען ִמיר ַ ֶ‬ ‫‪é‬עבדים" ָוואס ֶ ֶ‬‫ֲַָ ִ‬ ‫זצ"ל ִאיז‬‫‪à‬ריסקער ָרב ַ ַ‬ ‫עבדים? ֶדער ְ ִ ְ ֶ‬ ‫אדער ֲ ָ ִ‬‫ֶָ‬ ‫ווייסן‬ ‫ס‪õ‬פר‪ִ ,‬מיר ֵ ְ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫ָנא‪ְ ֵ ְ ü‬‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ֶדער ֲ ַ‬ ‫מדרגה ִאיז צ‪ֵ ä‬זיין‬‫גרעסטע ַ ְ ֵ ָ‬ ‫מס‪à‬יר ַאז ֶדער ְ ֶ ְ ֶ‬‫ְַ ִ‬ ‫היי‪à‬ט ִזי‪ָ ü‬אן‬ ‫ה‪‬נה ֵ ְ‬ ‫ָדא‪ַ ü‬אז פ‪ä‬ן ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫עבד א‪ä‬ן ֵסיי ַא ֵ‪à‬ן‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ֶעס‬ ‫ֵסיי ַאן ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬ווער‬‫לכא‪õ‬רה ִאיז ְ ֶ‬ ‫‪äŁô‬בה‪ָ ְ ִ ,‬‬ ‫ימי ְ ָ‬ ‫ע‪ł‬רת ְ ֵ‬‫ִדי ֲ ֶ ֶ‬ ‫את‪ַ ,õ‬א‬ ‫העבד ֹ‬ ‫מלאכי )ג יז( ְ‪à‬נ‪ֵ ֹ ָ õ‬‬ ‫‪Ł‬טייט ס‪õ‬ף ַ ְ ָ ִ‬ ‫ְ ֵ‬ ‫צוויי ֶטעג פ‪ä‬ן‬‫רעכנען ִדי ְ ֵ‬ ‫ִווי ַאז‪õ‬י ֶקען ֶמען ֶ ְ ֶ‬ ‫מיינט ַא ז‪ä‬ן ָוואס‬ ‫דינט ִאים‪ָ ,‬דאס ֵ ְ‬ ‫ז‪ä‬ן ָוואס ִ ְ‬ ‫‪äŁô‬בה‪ֶ ,‬מען‬ ‫אלס ֶטעג פ‪ä‬ן ְ ָ‬ ‫ה‪‬נה ַ ְ‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ערפילן‬ ‫טאטע‪ֶ ,‬ער ִוויל ֶ ְ ִ ְ‬ ‫געטריי צ‪ֵ ä‬זיין ַ ֶ‬‫ִאיז ֶ ְ ֵ‬ ‫חטא‪ֶ ,‬מען‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ‪äŁ‬ם ֵ ְ‬ ‫דערמאנט ָדא‪ְ ִ ü‬‬ ‫ֶ ְ ַ ְ‬ ‫טאטע ִוויל‪.‬‬‫ַאז ָוואס ֵזיין ַ ֶ‬ ‫פארקערט‪ֶ ,‬עס ִאיז‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ִו‪äâ‬י‪ְ ֶ ְ ַ ,‬‬ ‫זאגט ִ ְ‬‫ָ ְ‬ ‫פאל פסק'נט דער רשב"א )שו"ת חלק א סימ‪ ‬קצד( ואע"ג דר'‬ ‫גמרא )עירובי‪ ‬מו‪ ,(:‬אבער דא ביי דער ַ‬ ‫מאיר ור' יהודה הלכה כר' יהודה‪ ,‬הכא רבי מאיר קראי קדייק אז דא ביי דער מחלוקת נעמט‬ ‫מע‪ ‬א‪ ‬להלכה ווי רבי מאיר‪.‬‬ ‫טו‬ ‫לב שומע ‪ ‬חדות ה' היא מעזכ‪‬‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ֶ ,‬מען‬ ‫פארפלעקט ִמיט ֲ ֵ‬ ‫קער‪ï‬ער ִאיז ַ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫קינד ִוויל‬ ‫‪äï‬נקט ִווי ִמיר ַ ְ ְ ֵ ֶ‬ ‫פאר‪Ł‬טייען ַאז ַא ִ ְ‬ ‫ְְ‬ ‫‪à‬מ‪ֶ üŁ‬דער ָיאר ִמיט‬ ‫אנגעזאמלט ְ ֶ ֶ‬ ‫ָהאט ִזי‪ְ ְ ַ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫ִוויסן ָוואס ט‪ä‬ט ִזי‪ִ ü‬אין ֵזיין‬ ‫ְ‬ ‫ק‪ä‬מט ַא ֵצייט ָוואס ֶמען ֵגייט‬ ‫ִזינד‪ ,‬א‪ä‬ן ֶעס ְ‬ ‫ְ‬ ‫ווייסט ַאז ֵאיין‬ ‫גע‪Ł‬עפטן‪ֵ ,‬ווייל ֶער ֵ ְ‬ ‫טאטע'ס ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫מ‪ð‬ב ִווי ְ‬ ‫א‪ä‬נזער ַ ָ‬ ‫מ‪ïŁ‬ט'ן‪ ,‬ל‪õ‬יט ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ִ ְ ְ ְ‬ ‫ְ‬ ‫זיכער‬‫י‪õ‬ר‪ֵ Ł‬זיין‪ֶ ,‬ער ִוויל ִ ֶ‬ ‫ָטאג ֵגייט ֶער ָדאס ֵ‬ ‫צרה‪,‬‬ ‫‪à‬אמת ִאין ַאן ֵעת ָ ָ‬ ‫זענען ִמיר ֶ ֱ ֶ‬ ‫האלטן‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫ַ ְְ‬ ‫א‪õ‬יפן‬ ‫ְ‬ ‫פארט‬ ‫קלא‪ï‬ט א‪ä‬ן ָ ְ‬ ‫אלעס ְ ַ ְ‬ ‫מאכן ַאז ַ ֶ‬ ‫ַ ְ‬ ‫‪Ł‬רעק‪,‬‬ ‫ציטערן פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫געדארפט ִ ֶ ְ‬ ‫וואלט ֶ ַ ְ ְ‬ ‫ֶמען ָ ְ‬ ‫דארפן ִמיר ֵזיין‬ ‫זעל‪à‬ע ַ ְ ְ‬ ‫סדר‪ֶ ,‬דער ֶ ְ ֶ‬ ‫ִריכטיגן ֵ ֶ‬ ‫ְִ ְ‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֵגייט‬ ‫ָוואס ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫זענען‬ ‫קינדער ָוואס ֶ ֶ‬ ‫‪é‬ל‪ï‬י השי"ת ִ ְ ֶ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫א‪à‬ער ָוואס ט‪ä‬ט ֶמען ֶווען ֶמען‬ ‫פאר‪Ł‬ריי‪à‬ן‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ַ ְ ְֵ ְ‬ ‫טאטע‬‫וויסן ָוואס ֶדער ַ ֶ‬ ‫אינטרעסירט צ‪ְ ִ ä‬‬ ‫ִ ְ ְֶ ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫ל‪õ‬יפט צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫צרה‪ֶ ,‬מען‬ ‫ִאיז ִאין ַא ָ ָ‬ ‫מקיים ֵזיין ֶדעם ִצ‪ää‬י ה'‬ ‫ח‪Ł‬ק ְ ַ ֵ‬‫ִוויל‪ִ ,‬מיט ַא ֵ ֶ‬ ‫פעסטע‬ ‫פעלזן ֶ ְ ֶ‬ ‫פארזיכערט ִזי‪ִ ü‬מיט ַא ֶ ְ ְ‬ ‫ֶמען ַ ְ ִ ֶ ְ‬ ‫‪ä‬ברצ‪õ‬ן‪.‬‬ ‫‪łà‬מחה ְ ָ‬‫ְ ִ ְָ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪àָ Łõ‬ר‪ üä‬ה‪ä‬א‪ֵ ,‬אין ָלנ‪ä‬‬ ‫‪æà‬ח‪õ‬ן ִאין ַ ָ‬ ‫ִָ‬ ‫טייט‪ִ Ł‬די‬ ‫ֶדער ְלב‪) Łä‬או"ח סימן תקפ"א( ֵ ְ‬ ‫‪àŁ‬מים‪ֶ ,‬דער‬ ‫אבינ‪ִ ַ ָ ַ ֶ ä‬‬ ‫א‪ê‬א ַעל ָ ִ‬ ‫לה‪‬ען ֶ ָ‬ ‫ְִ ֵָ‬ ‫‪à‬עיר‬ ‫‪õŁ‬פר ְ ִ‬ ‫י‪ô‬קע ָ‬ ‫ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )עמוס ג ו( ִאם ִ ָ ַ‬ ‫העלפן פ‪ä‬ן‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ ְ‬ ‫ְ‬ ‫איינציגסטער ָוואס ֶקען‬‫ֵ ְִ ְְ ֶ‬ ‫'יחרד‪ִ 'ä‬איז‬‫זאגט ֶער ַאז ֶ ֱ ָ‬ ‫יחרד‪ְ ָ ,ä‬‬‫לא ֶ ֱ ָ‬ ‫והעם ֹ‬ ‫ְָָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫א‪ä‬נזער ָצר‪õ‬ת ִאיז ָנאר ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫‪Ł‬טייט‬ ‫‪Ł‬נעלקייט ַאז‪õ‬י ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫ַא ָל‪õŁ‬ן פ‪ä‬ן ְ ֶ ְ ֵ‬ ‫הא‪à‬ן ַא‬ ‫כאט‪Ł‬יג ָוואס ִמיר ָ ְ‬ ‫דערי‪à‬ער ָ ְ ִ‬‫אליין‪ֶ ִ ֶ ,‬‬ ‫ֵַ‬ ‫‪â‬ברי‪ֶ ,‬מען ְ‬ ‫ל‪õ‬יפט‬ ‫'חרד' ַעל ְ ָ ִ‬ ‫י‪Ł‬עיה )סו ב( ָ ֵ‬ ‫ִאין ְ ַ ְ ָ‬ ‫עצה ַאר‪õ‬יס צ‪ä‬‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ֵ ָ‬ ‫מ‪õ‬רא‪ֶ ָ ,‬‬ ‫‪ï‬חד א‪ä‬ן ָ‬ ‫ַַ‬ ‫ה‪õà‬רא‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס‬ ‫מצ‪õ‬ת ַ ֵ‬ ‫מקיים ֵזיין ִדי ִ ְ‬ ‫צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫ווענדן‬ ‫ד‪ä‬ר‪ִ ü‬זי‪ְ ְ ֶ ü‬‬ ‫צרה ִאיז ָנאר ְ‬ ‫ֵגיין פ‪ä‬ן ֶדער ָ ָ‬ ‫‪à‬לאזט‬ ‫‪õŁ‬פר‪ֶ ,‬מען ְ ָ ְ‬ ‫‪ô‬קיעת ָ‬ ‫ענין פ‪ä‬ן ְ ִ ַ‬ ‫ִאיז ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪.‬‬ ‫צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫אינטערסירט‬ ‫זענען ִ ְ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ווייזן ַאז ִמיר ֶ ֶ‬ ‫‪õŁ‬פר צ‪ְ ֵ ä‬‬ ‫ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִאיז‬ ‫ווייסט ַאז ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ֶווען ֶמען ֵ ְ‬ ‫מצ‪õ‬ת‬ ‫מקיים ֵזיין ִדי ִ ְ‬ ‫ל‪õ‬יפן ְ ַ ֵ‬ ‫ְ‬ ‫ווילן‬ ‫א‪ä‬ן ִמיר ִ ְ‬ ‫העלפן א‪ä‬ן ִמיר‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ ְ‬ ‫ֶדער ָוואס ֶקען ְ‬ ‫‪łà‬מחה‪.‬‬ ‫ה‪õà‬רא ְ ִ ְ ָ‬ ‫ַ ֵ‬ ‫גענצלי‪ ü‬א‪õ‬יף ִאים‪ֶ ,‬מען ִאיז‬ ‫פארלאזן ִזי‪ִ ְ ְ ֶ ü‬‬ ‫ַ ְ ָ ְ‬ ‫הרמ‪"à‬ם ִאין‬‫‪à‬אקאנט ִדי ָל‪õŁ‬ן ָ ַ ְ ַ‬ ‫ֶעס ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫א‪ä‬נז ַאר‪õ‬יס‬ ‫‪æà‬ח‪õ‬ן ַאז ֶער ֵגייט ְ‬ ‫מח‪å‬ק ִאין ִ ָ‬ ‫ִזי‪ֵ ַ ְ ü‬‬ ‫ה‪Łë‬ני‪õ‬ת )פירוש המשניות‪ ,‬ראש‬ ‫ֵ‪ï‬יר‪ָ ְ ִ ַ Łä‬‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫ְ‬ ‫צרה א‪ä‬ן ֶער ֵגייט‬ ‫נעמען פ‪ä‬ן ֶדער ָ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫זענען‬ ‫‪äŁô‬בה ֶ ֶ‬ ‫ימי ְ ָ‬ ‫ע‪ł‬רת ְ ֵ‬‫השנה פ"ד אות ז(‪ַ ,‬אז ֲ ֶ ֶ‬ ‫‪ä‬ל‪Ł‬ל‪õ‬ם‪,‬‬ ‫ְָ‬ ‫ט‪õ‬בים‬ ‫ִ‬ ‫לח‪ç‬ים‬ ‫ְִַ‬ ‫פאר‪Ł‬ריי‪à‬ן‬ ‫ַ ְ ְֵ ְ‬ ‫ל‪õ‬יפט צ‪ä‬ם‬ ‫אליו'‪ֶ ,‬מען ְ‬ ‫‪ä‬מנ‪õ‬ס ֵ ָ‬ ‫'מברח ָ‬‫ֶטעג פ‪ä‬ן ֻ ְ ָ‬ ‫‪ï‬חד‪ ,‬א‪ä‬ן‬‫פארלירט ֶמען ֶדעם ַ ַ‬‫דעמאלטס ַ ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬יצט ִזי‪àֵ ü‬יי ִאים‪,‬‬‫‪à‬א‪Ł‬עפער א‪ä‬ן ֶמען ַ ִ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫‪ł‬מחה ַאז ֶמען‬‫אנגעפילט ִמיט ִ ְ ָ‬ ‫ווערט ָ ְ ֶ ִ ְ‬‫ֶמען ֶ ְ‬ ‫ה‪‬נה‪ִ ,‬אין‬ ‫ק‪ä‬מט ִדי ֶטעג פ‪ä‬ן ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫ֶווען ֶעס ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫א‪ä‬נטער ֶדער ִ‪Ł‬יץ פ‪ä‬ן ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ִאיז ְ ֶ‬ ‫ל‪õ‬יפט‬ ‫ְ‬ ‫אהין‬ ‫צייטן‪ ,‬ווא‪ִ ַ ä‬‬ ‫געה‪õ‬י‪à‬ענע ֵ ְ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫אזעלכע ֶ‬ ‫ֶַ ְֶ‬ ‫אליין‪.‬‬ ‫ֵַ‬ ‫ל‪õ‬יפט‬ ‫ְ‬ ‫אליו צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ֶ ,‬מען‬ ‫ֶמען? ֵ ָ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט )פירוש המשניות‪,‬‬ ‫ַאז‪õ‬י ִווי ֶדער ַ ְ ַ‬ ‫רמ‪"à‬ם ְ ֵ ְ‬ ‫ל‪õ‬יפט צ‪ä‬‬‫ְ‬ ‫מצוה‪ֶ ,‬מען‬‫מקיים ֵזיין ָנא‪ַ ü‬א ִ ְ ָ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‬ ‫ימי ְ ִ ָ‬‫‪Ł‬הם ְ ֵ‬‫ראש השנה פ"ד אות ז( ֶ ֵ‬ ‫ח‪Ł‬ק‬‫ה‪õà‬רא ִמיט ַא ֵ ֶ‬ ‫אריינכא‪ï‬ן ֶדעם ִצ‪ää‬י ַ ֵ‬ ‫ֵַ ְ ַ ְ‬ ‫‪ä‬מנ‪õ‬ס‬‫‪ä‬מברח ָ‬‫מ‪ָ ְ ֻ äìë‬‬‫ויראה ִ ֶ‬ ‫לפני ה' ְ ִ ְ ָ‬ ‫ְוהכנעה ִ ְ ֵ‬ ‫ַ ְָָ‬ ‫‪ł‬מחה‪.‬‬ ‫א‪õ‬יסטערלי‪Ł‬ע ִ ְ ָ‬ ‫ְֶ ְ ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ִמיט ַאן‬ ‫אליו ֶעס ִאיז ֶטעג ָוואס ֶמען ַ ַ ְ‬ ‫‪à‬אהאלט ִזי‪ü‬‬ ‫ֵָ‬ ‫פארט‪ ,üä‬א‪ä‬ן ֶמען ִאיז‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער'ס ַ ְ‬ ‫ִאין ֶדער ַ ֶ ֶ ְ‬ ‫אליו‬ ‫‪‬מנ‪‬ס ֵ ָ‬ ‫מברח ָ‬ ‫ֻ ְָ‬ ‫העלפן ִמיט‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ ְ‬ ‫פארזיכערט ַאז ֶער ֵגייט ְ‬‫ַ ְִ ֶ ְ‬ ‫ועד‬ ‫רגל ְ ַ‬ ‫מ‪é‬ף ֶ ֶ‬ ‫ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )ישעיה א ו( ָ ְ‬ ‫זאגט ִ ַ‬ ‫ווערט ֶמען‬ ‫דערי‪à‬ער ֶ ְ‬‫מ‪ïŁ‬ט א‪ä‬ן ֶער ֶ ִ ֶ‬‫א‪ä‬נזער ִ ְ ָ‬ ‫ְֶ‬ ‫גאנצע‬ ‫א‪ä‬נזער ַ ְ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫מתם‬ ‫ֹרא‪ֵ Ł‬אין ‪ֹ ְ õà‬‬ ‫ראש השנה ‪ ‬לב שומע‬ ‫טז‬ ‫מאכן‬ ‫א‪ä‬נז ַ ְ‬‫גע‪à‬ענט‪Ł‬טע ָיאר‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ֵגייט ְ‬ ‫ֶ ֶ ְְ ְ ֶ‬ ‫‪łà‬מחה‪ִ ,‬ווי ֶדער ט‪ä‬ר )אורח חיים סימן תקפא(‬ ‫ְ ִ ְָ‬ ‫ספרי‬ ‫פאר‪Ł‬ריי‪à‬ן ִאין ִדי ִ ְ ֵ‬ ‫א‪ä‬נז ַ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ַא ֵנס א‪ä‬ן‬ ‫‪Ł‬ה‪ñ‬ד‪àָ Łõ‬ר‪ üä‬ה‪ä‬א‬ ‫י‪õ‬דעין ֶ ַ ָ‬ ‫‪Ł‬אנ‪ִ ְ ä‬‬‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ֶ ָ‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫זאגן‬ ‫גע‪ï‬אסט צ‪ְ ָ ä‬‬‫וואלט ֶ ַ ְ‬ ‫ח‪ç‬ים‪ ,‬א‪õ‬יף ֶדעם ָ ְ‬ ‫ִַ‬ ‫זיכער ַאז ֶדער‬ ‫זענען ִ ֶ‬ ‫להם ֵנס ְ‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ֶ‬ ‫יע‪ł‬ה ָ ֶ‬ ‫ֲַ ֶ‬ ‫ה‪ê‬ל‪.‬‬ ‫ֵַ‬ ‫נ‪í‬ים‪ .‬ה‬ ‫א‪ä‬נז ִ ִ‬ ‫מאכן ִמיט ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֵגייט ַ ְ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫למע‪ł‬ה‬ ‫ס‪õ‬פר ַאז ְ ַ ֲ ֶ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫פרעגט ֶדער ֲ ַ‬ ‫ֵאיי ְ ֶ ְ‬ ‫‪‬ע‪‬ה ל‪ֵ ‬נס‬ ‫‪‬ט‪‬חים ֶ ַ ֲ ֶ‬ ‫ְ ִ‬ ‫ערליכע‬ ‫‪à‬מ‪ִ üŁ‬די ָיאר ִווי ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶזעט ֶמען ְ ֶ ֶ‬ ‫מלאכי‬ ‫חז"ל )ראש השנה לב‪ְ ֵ ְ ֶ (:‬‬ ‫דערציילן ַאז ִדי ַ ְ ֲ ֵ‬ ‫ֲַ‬ ‫ספרי‬ ‫פאר‪Ł‬רי‪à‬ן ִאין ִדי ִ ְ ֵ‬ ‫ווערן ַ ְ ְ ִ ְ‬ ‫אידן ֶ ְ‬ ‫ווא‪õ‬ילע ִ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫פרעגן ֶדער‬‫ה‪‬רת ְ ֶ ְ‬ ‫ַ ֵָ‬ ‫‪æà‬ח‪õ‬ן‬ ‫געהאט ִ ָ‬‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי ִ ְ‬‫מתים‪ ,‬צ‪ֶ ä‬דען ָ ְ‬ ‫ֵ ִ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִדי‬‫זאגן ִ ְ‬ ‫פארוואס ָ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם‪ָ ְ ַ ,‬‬‫ִ"ר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫מאכן ַא ֵנס‪,‬‬‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ֵגייט ֵזיי ַ ְ‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ַאז ֶדער‬ ‫ה‪‬נה א‪ä‬ן י‪õ‬ם‬ ‫ה‪ê‬ל א‪ä‬ם ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫‪Ł‬ירה – ַ ֵ‬ ‫אידן ִ ָ‬‫ִ ְ‬ ‫ס‪õ‬פר –‬ ‫חתם ֵ‬ ‫זאגט ֶדער ֲ ַ‬ ‫ָנאר ָוואס ֶדען – ָ ְ‬ ‫"ווען‬‫‪à‬א‪Ł‬עפער ֶ‬ ‫ענטפערט ֵזיי ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ִ‪äïé‬ר?" ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ט‪ä‬ען‬ ‫‪äñô‬נים ָוואס ִמיט ֶדעם ֶ‬ ‫זענען ִ ִ‬ ‫ַאז ֵזיי ֶ ֶ‬ ‫ספרי‬ ‫‪íé‬א ִ‪â‬ין‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ִ ְ ֵ‬ ‫זיצט ַעל ִ ֵ‬ ‫מל‪ְ ִ ü‬‬ ‫ֶדער ֶ ֶ‬ ‫זאגט‬ ‫א‪à‬ער ָ ְ‬ ‫אנדערע‪ֶ ָ ,‬‬ ‫‪é‬פרה א‪õ‬יף ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ֵזיי ֵזיין ַא ְ ָ ָ‬ ‫אפן ַפאר ִאים‪,‬‬ ‫זענען ָ ְ‬ ‫מתים ֶ ֶ‬ ‫ספרי ֵ ִ‬ ‫ח‪ç‬ים א‪ä‬ן ִ ְ ֵ‬ ‫ִַ‬ ‫יעצטיגע ֶטעג ֶווען‬ ‫ס‪õ‬פר ִאין ִדי ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫ֶדער ֲ ַ‬ ‫אזא ֵצייט?"‪.‬‬ ‫ה‪ê‬ל ִאין ַ ַ‬ ‫זאגן ַ ֵ‬ ‫צ‪ֶ ä‬דען ֶקען ֶמען ָ ְ‬ ‫אצינד ִאיז ֶדער ֵצייט‬ ‫אפן‪ְ ִ ַ ,‬‬ ‫זענען ָ ְ‬‫ספרים ֶ ֶ‬ ‫ִדי ְ ָ ִ‬ ‫פרעגט א‪õ‬יף‬‫ס‪õ‬פר )דרשות דף שמו( ְ ֶ ְ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫ֶדער ֲ ַ‬ ‫א‪õ‬יס‪à‬עטן‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫‪à‬תחנ‪ä‬נים א‪ä‬ן ִזי‪ü‬‬ ‫מר‪à‬ה ֵזיין ְ ַ ֲ ִ‬ ‫צ‪ֶ ְ ַ ä‬‬ ‫‪é‬לל‬ ‫מלאכים ַאז ְ ַ‬ ‫ווילן ִדי ַ ְ ָ ִ‬ ‫פארוואס ִ ְ‬‫חז"ל ַ ְ ָ‬ ‫ִדי ֲ ַ‬ ‫ח‪ç‬ים‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‬ ‫ספרי ַ ִ‬‫ַאז ֶמען ָזאל ֵזיין ִאין ִדי ִ ְ ֵ‬ ‫ווייסן ָדא‪ַ ü‬אז‬ ‫ה‪ê‬ל‪ִ ,‬מיר ֵ ְ‬ ‫זאגן ַ ֵ‬ ‫י‪ł‬ראל ָזאל ָ ְ‬ ‫ְִָ ֵ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין‬ ‫איינרייסן ִאין ִדי ֶטעג צ‪ֶ ä‬‬ ‫ֶמען ֶוועט ֵ ְ ֵ ְ‬ ‫ה‪ê‬ל ֵ‪à‬יי ִאין ַא ָטאג ָוואס‬ ‫זאגט ָנאר ַ ֵ‬ ‫ֶמען ָ ְ‬ ‫ז‪õ‬כה‬ ‫לח‪ç‬ים‪ֶ ,‬וועט ֶמען ֶ‬ ‫פאר‪Ł‬רי‪à‬ן ְ ַ ִ‬ ‫ווערן ַ ְ ְ ִ ְ‬ ‫צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫י‪äŁ‬עה ִאיז‬ ‫וועלכע ְ ָ‬ ‫‪ï‬אסירט ַא ֵנס‪ֶ ְ ֶ ,‬‬‫ֶעס ָהאט ַ ִ ְ‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ֶוועט‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ֵזיין צ‪ַ ä‬א ֵנס א‪ä‬ן ֶדער‬ ‫ה‪‬נה?‬ ‫ָדא ִאין ֹרא‪ָ ָ ַ Ł‬‬ ‫לע‪à‬ן‪.‬‬ ‫גע‪à‬ן ָנא‪ַ ü‬א ָיאר ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ס‪õ‬פר‪,‬‬ ‫ֵ‬ ‫חתם‬ ‫ענטפערט ֶדער ֵ ִ ֶ‬ ‫הייליגע ֲ ַ‬ ‫ְְֶ ֶ ְ‬ ‫וואלט‬ ‫‪à‬אמת ָ ְ‬‫‪á‬מרא ַאז ֶ ֱ ֶ‬ ‫ִמיר ֶ ְ‬ ‫זעען פ‪ä‬ן ִדי ְ ָ ָ‬ ‫גליי‪à‬ן ַאז ֶדער‬ ‫א‪ä‬נז ְ ֵ ְ‬ ‫ִווי‪à‬אלד ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫ה‪ê‬ל ִאין‬ ‫זאגן ַ ֵ‬ ‫ל‪õ‬י‪à‬ן א‪ä‬ן ָ ְ‬ ‫געדארפט ְ‬ ‫ֶמען ֶ ַ ְ ְ‬ ‫גע‪à‬ן ַא ג‪ä‬ט‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ֵגייט‬ ‫ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ה‪ .‬די ספרי‪ ‬הקדושי‪ ‬פארגלייכ‪ ‬דאס צו איינער וואס איז דערטרינקע‪ ‬אי‪ ‬וואסער או‪ ‬ער‬ ‫זעט נישט קיי‪ ‬וועג ארויס‪ ,‬זיי‪ ‬האר‪ ‬ציטערט פו‪ ‬שרעק‪ ,‬ער ווייסט נישט וואס דער‬ ‫קומענדיגע מינוט גייט אי‪ ‬ברענגע‪ .‬פלוצלינג קומט איינער מיט א לאנגע שטריק או‪ ‬ער‬ ‫ראטעוועט אי‪ ‬ארויס פו‪ ‬זיי‪ ‬געפאר‪ .‬ווע‪ ‬ער געפינט זי‪ ‬אי‪ ‬די וואסער‪ ,‬ציטערט ער אז ער‬ ‫זאל בלייב‪ ‬לעב‪ ,‬אבער אי‪ ‬דער סקונדע וואס ער זעט נאר ווי איינער דעבארעמט זי‪ ‬אוי‪‬‬ ‫אי‪ ,‬באקומט ער א פרישער גייסט פו‪ ‬שמחה או‪ ‬ער פארגעסט פו‪ ‬זיי‪ ‬פחד‪ ,‬די גאנצע‬ ‫שרעק ווערט איבערגעדרייט צו שמחה אי‪ ‬איי‪ ‬מינוט‪ .‬דער נמשל דערפו‪ – ‬זאג‪ ‬די ספרי‪‬‬ ‫הק' – ווע‪ ‬עס קומט דער יו‪ ‬הדי‪ ,‬יעדער איד וואס ווייסט זיי‪ ‬מצב‪ ,‬ציטערט פו‪ ‬שרעק‬ ‫מאי‪ ‬יבוא עזרי‪ ,‬אבער ווע‪ ‬מע‪ ‬זעט דער שטריק קומט צוגיי‪ ,‬מע‪ ‬איז זי‪ ‬מחזק מיט אמונה‬ ‫או‪ ‬בטחו‪ ‬אז דער באשעפער גייט אונז העלפ‪ ,‬דא‪ ‬ווערט דער גאנצע שרעק גליי‪‬‬ ‫איבערגעדרייט צו שמחה‪ ,‬וויבאלד מע‪ ‬ווייסט אז מע‪ ‬גייט ארויס גיי‪ ‬פו‪ ‬דער שווערע צייט‪,‬‬ ‫או‪ ‬מע‪ ‬גייט האב‪ ‬א גוטע געשמאקע יאר‪.‬‬ ‫יז‬ ‫לב שומע ‪ ‬חדות ה' היא מעזכ‪‬‬ ‫חז"ל‬ ‫ני‪Ł‬ט ִאין ָדאס ָוואס ֲ ַ‬ ‫גליי‪à‬ט ִ ְ‬ ‫ֵווייל ֶער ְ ֵ ְ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬ ‫ֶ‬ ‫לי‪Łà‬אפט‬ ‫ִדי ֶטעג‪ֵ ,‬ווייל ֶדער ִ ְ ַ ְ‬ ‫‪çŁ‬ע‪ł‬ה ל‪ֵ õ‬נס'‪.‬‬ ‫'‪à‬ט‪ä‬חים ֶ ַ ֲ ֶ‬ ‫זאגן ְ ִ‬ ‫ָ ְ‬ ‫אי‪à‬ער ִאין ִדי ֶטעג‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫גיסט ִזי‪ֶ ִ ü‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪â‬ין –‬‫מ‪â‬ת ַ ִ‬ ‫אי‪à‬ער ֶדער ִ ַ‬ ‫וועגט ִ ֶ‬ ‫אהבה ֶ ְ‬‫ִדי ַ ֲ ָ‬ ‫געדענקען ִאין‬ ‫דארפן ֶ ֶ ְ ֶ‬ ‫עיקר ָוואס ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫ֶדער ִ ָ‬ ‫צ‪ä‬לי‪à‬‬ ‫‪â‬דינא‪ ,‬א‪ä‬ן ִ‬ ‫לרחימ‪ָ ִ ְ ä‬‬‫דבנ‪õ‬י ִ ְ ִ‬ ‫רחימ‪ְ ִ ä‬‬‫נצח ְ ִ‬‫ַָ‬ ‫‪äŁô‬בה‬ ‫פריילי‪ָ ְ ,ü‬‬ ‫ִדי ֶטעג ִאיז‪ ,‬צ‪ֵ ä‬זיין ְ ֵ ִ‬ ‫טאנ ֶצען ַפאר‬‫געדארפט ַ ְ‬ ‫וואלט ֶמען ֶ ַ ְ ְ‬ ‫ֶדעם ָ ְ‬ ‫גליי‪à‬ן‬ ‫געמיט‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ֵ ְ‬‫פרייליכער ֶ ִ‬ ‫ט‪ä‬ן ִמיט ַא ְ ֵ ִ ֶ‬ ‫ח‪ç‬ים א‪ä‬ן‬ ‫ספרי ַ ִ‬ ‫ווי‪à‬אלד ִדי ִ ְ ֵ‬ ‫א‪à‬ער ִ ַ ְ‬ ‫‪ł‬מחה‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ִ ְָ‬ ‫‪æà‬ח‪õ‬ן‪ַ ,‬אז ֶדער‬ ‫אמ‪ä‬נה א‪ä‬ן ִ ָ‬ ‫ִמיט ֱ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאז‬‫‪ï‬אסט ִ ְ‬‫אפן‪ְ ַ ,‬‬ ‫זענען ָ ְ‬ ‫מתים ֶ ֶ‬ ‫ספרי ֵ ִ‬ ‫ִדי ִ ְ ֵ‬ ‫‪à‬ספר‬ ‫פאר‪Ł‬ריי‪à‬ן ְ ֵ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ַ ְ ְ ֵ ְ‬‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֶוועט ְ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ה‪ê‬ל‪.‬‬ ‫זאגן ַ ֵ‬ ‫ֶמען ָ ְ‬ ‫זיסע‬‫גע‪à‬ן ַא ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫הח‪ç‬ים א‪ä‬ן ֶער ֵגייט‬ ‫ִַַ‬ ‫וי‪äŁ‬עה‬ ‫‪á‬א‪ä‬לה ִ ָ‬‫‪Ł‬נת ְ ָ‬ ‫גע‪Ł‬מאקע ָיאר ַא ְ ַ‬ ‫ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫אהיים פ‪ä‬ן ‪äŁ‬ל א‪ä‬ן‬ ‫טאטע ֵגייט ַ ֵ‬ ‫ֶווען ֶדער ַ ֶ‬ ‫‪ä‬בכלל‪äç‬ת‪.‬‬ ‫‪à‬פרט‪äç‬ת ִ ְ ָ ִ‬ ‫ִ ְָ ִ‬ ‫טאטע‪ָ ,‬נא‪,‬‬ ‫פרעגט ֶדעם ַ ֶ‬ ‫קינד ְ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ִ ְ‬ ‫טאמער‬‫ג‪ä‬טע ָיאר‪ֶ ָ ,‬‬ ‫גע'‪õï‬על'ט ַא ֶ‬ ‫ְ‬ ‫הא‪à‬ן ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ָ ְ‬ ‫ְ‬ ‫לה‪é‬תב‬ ‫‪êé‬נ‪ֵ ָ ִ ְ ä‬‬ ‫ו‪ìŁ‬ז‪é‬ה ֻ ָ‬ ‫ט‪õ‬בה ְ ֶ ִ ְ ֶ‬‫וחתימה ָ‬‫‪é‬תיבה ַ ֲ ִ ָ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫לאמיר‬ ‫"אפ‪Ł‬ר‪ִ ָ ,‬‬ ‫ענטפערט ֶ ְ ָ‬‫טאטע ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ַ ֶ‬ ‫צ‪â‬יקים‬ ‫‪à‬ספרן ֶ‪Ł‬ל ַ ִ ִ‬ ‫‪ä‬להחתם ְ ִ ְ ָ‬‫ְֵָ ֵ‬ ‫ח‪ַ ŁŁ‬אז ֶדער‬ ‫ערנסטע ֲ ַ‬ ‫האפן‪ִ "...‬איז ָדא ַאן ֶ ְ ְ ְ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪ä‬ל‪Ł‬ל‪õ‬ם‪.‬‬ ‫ט‪õ‬בים ְ ָ‬ ‫לח‪ç‬ים ִ‬ ‫‪á‬מ‪ä‬רים ְ ַ ִ‬ ‫ְ ִ‬ ‫מב‪‬ל‪,‬‬ ‫מאכן ִק‪ Łäâ‬א‪õ‬יף ַ ִיין ְ ֻ ָ‬ ‫דארף ַ ְ‬‫טאטע ַ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫‪‬‬ ‫דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו‪  ‬לב שומע‬ ‫יח‬ ‫ה‪‬ז‪‬ן‬ ‫‪‬בבר‪‬ת ַ ָ‬ ‫‪‬פ‪‬ה ְ ִ ְ ַ‬ ‫הז‪‬ר‪‬ת ֶ ַ ְ ִ ָ‬ ‫‪‬יני ַ ְ ָ‬ ‫ִ ֵ‬ ‫‪‬בה‬ ‫ימי ְ ָ‬ ‫ע‪‬רת ְ ֵ‬ ‫ֲ ֶ ֶ‬ ‫'המ ֶל‪'‬‬ ‫'אתה ָקדוֹ ׁש'‪ֶּ ַ ,‬‬ ‫פון ַ ָּ‬ ‫רכה ּ‬ ‫ענדיגט ֶמען ִדי ְּב ָ ָ‬ ‫ימי ְּת ׁש ּו ָבה ֶ ְ ִ ְ‬ ‫א‪ִ .‬אין ִדי ֲ ֶ‬ ‫עשׂ ֶרת ְ ֵ‬ ‫'המ ֶל‪‬‬ ‫וכו' ַ ֶּ‬ ‫פטינו ְ ּ‬ ‫יבה ׁשוֹ ְ ֵ ּ‬ ‫הש ָ‬ ‫פון ָ ׁ ִ‬ ‫רכה ּ‬ ‫זאגט ֶמען ֵ ּביי ִדי ְ ּב ָ ָ‬ ‫און ַאזוֹ י אוֹ י‪ְ ָ ‬‬ ‫ַ ָּ‬ ‫הקדוֹ ׁש‪ּ .‬‬ ‫המ ׁ ְש ּ ָפט'‪.‬‬ ‫ַ ִּ‬ ‫המ ֶל‪‬‬ ‫אנש ָטאט ַ ֶּ‬ ‫הקל ַ ָ ּ‬ ‫הקדוֹ ׁש ַ ְ ׁ ְ‬ ‫געזאגט ָ ֵ‬ ‫און ֶ ָ ְ‬ ‫געווען ּ‬‫יב ֶמען ָהאט ִזי‪ ‬טוֹ ֶעה ֶ ֶ‬ ‫ב‪ .‬אוֹ ּ‬ ‫אנהייבן‬ ‫צו ִריק ָ ְ ֵ ְּ‬ ‫דארף ּ‬ ‫און ֶמען ַ ְ‬ ‫רכה‪ּ ,‬‬‫געווען ִדי ְּב ָ ָ‬ ‫נישט יוֹ ֵצא ֶ ֶ‬ ‫ַ ָּ‬ ‫הקדוֹ ׁש ָהאט ֶמען ִ ׁ ְ‬ ‫עשׂ ֵרה‪ .‬ו‬ ‫אנפאנג ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ‬ ‫פון ָ ְ ַ ְ‬ ‫ּ‬ ‫דערמאנט ּתוֹ ‪ְּ ‬כ ֵדי ִדּ ּב ּור‪) ,‬ווילאנג עס געדויערט צו זאגן "שלום‬ ‫יב ֶמען ָהאט ִזי‪ְ ַ ְ ֶ ‬‬ ‫אוֹ ּ‬ ‫ג‪.‬‬ ‫צו ִריק‬ ‫נישט ּ‬ ‫דארף ֶמען ִ ׁ ְ‬ ‫המ ֶל‪ּ ָ ַ ‬‬ ‫הקדוֹ ׁש‪ְ ַ ,‬‬ ‫ערגעזאגט ַ ֶּ‬ ‫איב ְ ֶ ָ ְ‬ ‫און ֶמען ָהאט ִ ֶּ‬ ‫עליך רבי"( ּ‬ ‫אתה ה' ָהאט‬ ‫רו‪ָּ ַ ‬‬ ‫געזאגט ָ ּב ּ‬ ‫יב ִ ּב ׁ ְש ַעת ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫עשׂ ֵרה‪ּ ִ ֲ .‬‬ ‫אפל ּו אוֹ ּ‬ ‫אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ‬ ‫ָ ְ ֵ ְּ‬ ‫הקל‬ ‫געענדיגט ָ ֵ‬ ‫צו ֶ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫טאקע ּ‬ ‫און ֶמען ָהאט ַ ֶ‬ ‫'הקל ַ ָ ּ‬ ‫הקדוֹ ׁש'‪ּ ,‬‬ ‫זאגן ָ ֵ‬ ‫צו ָ ְ‬ ‫געהאט ּ‬ ‫אינזין ֶ ַ‬ ‫ֶמען ִ ְ ִ‬ ‫דארף ֶמען‬ ‫'המ ֶל‪ּ ָ ַ ‬‬ ‫הקדוֹ ׁש' ַ ְ‬ ‫צו ַ ֶּ‬ ‫און ּתוֹ ‪ְּ ‬כ ֵדי ִדּ ּב ּור ָהאט ֶמען ֶגעטוֹ ׁ ְ‬ ‫ישט ּ‬ ‫ַ ָּ‬ ‫הקדוֹ ׁש‪ּ ,‬‬ ‫עשׂ ֵרה‪.‬‬ ‫אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ‬ ‫צו ִריק ָ ְ ֵ ְ ּ‬ ‫ִנישט ּ‬ ‫ְׁ‬ ‫און ּתוֹ ‪ְּ ‬כ ֵדי ִדּ ּב ּור ָהאט ֶמען‬ ‫הקל ַ ָ ּ‬ ‫הקדוֹ ׁש‪ּ ,‬‬ ‫אתה ה' ָ ֵ‬ ‫רו‪ָּ ַ ‬‬ ‫געזאגט ָ ּב ּ‬ ‫יב ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ד‪ .‬אוֹ ּ‬ ‫ערגעזאגט‬ ‫איב ְ ֶ ָ ְ‬ ‫כאטש ָוואס ֶמען ָהאט ִ ֶ ּ‬ ‫הקדוֹ ׁש‪ׁ ְ ָ ,‬‬ ‫המ ֶל‪ּ ָ ַ ‬‬‫אתה ה' ַ ֶּ‬ ‫רו‪ָּ ַ ‬‬ ‫צו ָ ּב ּ‬ ‫פארראכטן ּ‬ ‫ַ ְ ָ ְ ְ‬ ‫אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה‬ ‫נאכאמאל ָ ְ ֵ ְּ‬ ‫נישט ָ ְ ַ ָ‬ ‫דארף ִ ׁ ְ‬ ‫און ֶמען ַ ְ‬ ‫גוט ּ‬ ‫אתה ה'‪ִ ,‬איז ָדאס ּ‬ ‫רו‪ָּ ַ ‬‬ ‫ָ ּב ּ‬ ‫עשׂ ֵרה‪ .‬ז‬ ‫ֶ ְ‬ ‫געזאגט‬ ‫איידער ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫און ֵ ֶ‬ ‫הקל‪ּ ,‬‬ ‫אתה ה' ָ ֵ‬ ‫רו‪ָּ ַ ‬‬ ‫געזאגט ָ ּב ּ‬ ‫ה‪ .‬אוֹ ּ‬ ‫יב ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ו‪ .‬שו"ע תקפ"ב ומ"ב ש‪.‬‬ ‫ז‪ .‬וא‪ ‬שהתוספת של ברו‪ ‬אתה ה' הוי תוספת שאינה צריכה‪ ,‬מ"מ כל שחזר ואמרו נעשה‬ ‫זה נוסח הברכה והחתימה‪ ,‬ואע"פ שנעקר עי"ז ברכתו הקודמת ונעשה ברכה לבטלה‪ ,‬מ"מ‬ ‫שפיר יצא ידי חובת הברכה‪ ,‬והג‪ ‬דלאו שפיר עביד‪) .‬שלמי תודה(‪.‬‬ ‫יט‬ ‫לב שומע ‪ ‬דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו‪‬‬ ‫און ִּביז‬ ‫'המ ֶל‪ּ ,'‬‬ ‫געזאגט ַ ֶּ‬ ‫נישט ֶ ָ ְ‬ ‫דערמאנט ַאז ֶמען ָהאט ִ ׁ ְ‬ ‫ַ ָּ‬ ‫'הקדוֹ ׁש' ָהאט ֶמען ִזי‪ְ ַ ְ ֶ ‬‬ ‫פון ּתוֹ ‪ְּ ‬כ ֵדי ִדּ ּב ּור‪,‬‬ ‫זמן ּ‬ ‫אריבער ֶדעם ְ ַ‬ ‫טון‪ִ ,‬איז ׁשוֹ ין ַ ִ ֶ ּ‬ ‫צו ּ‬ ‫טראכט ָוואס ּ‬ ‫ִווילאנג ֶמען ְ ַ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫און ֶמען‬ ‫געווען‪ּ ,‬‬ ‫'המ ֶל‪ּ ָ ַ ‬‬ ‫הקדוֹ ׁש' ָהאט ֶמען יוֹ ֵצא ֶ ֶ‬ ‫געזאגט ַ ֶּ‬ ‫נאכדעם ָהאט ֶמען ֶ ָ ְ‬ ‫און ָ ְ ֶ‬ ‫ּ‬ ‫עשׂ ֵרה‪ .‬ח‬ ‫נאכאמאל ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ‬ ‫אנהייבן ָ ְ ַ ָ‬ ‫נישט ָ ְ ֵ ְּ‬ ‫דארף ִ ׁ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫אדער‬ ‫'הקל' ָ ֶ‬ ‫געזאגט ָ ֵ‬ ‫מסו ּ ָפק ִצי ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫יב ֶמען ִאיז ְ ּ‬ ‫ימי ְּת ׁש ּו ָבה‪ ,‬אוֹ ּ‬ ‫עשׂ ֶרת ְ ֵ‬ ‫ִאין ַ ֶ‬ ‫ו‪.‬‬ ‫מסת ָמא ָהאט‬ ‫נעמט ָאן ַאז ִ ְ ָּ‬ ‫אלד ֶמען ֶ ְ‬ ‫וויב ְ‬ ‫דאווענען‪ַּ ִ ,‬‬ ‫איבער ַ ֶ ֶ‬ ‫דארף ֶמען ִ ֶּ‬ ‫'המל‪ְ ַ ,'‬‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫ינהייט‪.‬‬ ‫'הקל' ָוואס ָדאס ִאיז ֶדער ֶגעוואוֹ ְ ֵ‬ ‫געזאגט ָ ֵ‬ ‫ֶמען ֶ ָ ְ‬ ‫ה‪‬נה‬ ‫ֹרא‪ָ ָ ַ ‬‬ ‫המ ֶל‪‬‬ ‫געענדיגט ַ ֶּ‬ ‫ה‪‬נה ִצי ֶמען ָהאט ֶ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ראש ַ ָ ָ‬ ‫פון ֹ ׁ‬ ‫פילת ּ‬ ‫מספק ֵ ּביי ִדי ְּת ִ ַ‬ ‫יב ֶמען ִאיז ְ ‪ָ ּ ‬‬‫ז‪ .‬אוֹ ּ‬ ‫אסט‬ ‫אלד ֶעס ּ ַפ ְ‬ ‫וויב ְ‬ ‫עשׂ ֵרה‪ַּ ִ ,‬‬ ‫אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ‬ ‫נאכאמאל ָ ְ ֵ ְּ‬ ‫נישט ָ ְ ַ ָ‬ ‫דארף ֶמען ִ ׁ ְ‬ ‫ַ ָּ‬ ‫הקדוֹ ׁש‪ְ ַ ,‬‬ ‫הקל ַ ָ ּ‬ ‫הקדוֹ ׁש‪ֵ ,‬ווייל‬ ‫געזאגט ָ ֵ‬ ‫תמא ֶ ָ ְ‬ ‫מס ָ ָ‬ ‫ינהייט ָהאט ֶמען ִ ְּ‬ ‫פון ֶגעוואוֹ ְ ֵ‬ ‫זאגן ַאז ּ‬ ‫צו ָ ְ‬ ‫ִנישט ּ‬ ‫ְׁ‬ ‫הב ָ ָ‬ ‫רכה‪ .‬ט‬ ‫נסח ַ ְּ‬ ‫אנדערע ‪ָּ ‬‬ ‫ֶעס ִאיז ַאן ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫און ֶמען ָהאט‬ ‫ה‪‬נה‪ּ ,‬‬ ‫ראש ַ ָ ָ‬ ‫הקדוֹ ׁש' ִאין ֹ ׁ‬ ‫'הקל ַ ָ ּ‬ ‫געזאגט ָ ֵ‬‫טעות ֶ ָ ְ‬ ‫ח‪ .‬אוֹ ּ‬ ‫יב ֶמען ָהאט ְּב ָ ּ‬ ‫יב ֶמען ָהאט‬ ‫מספק אוֹ ּ‬ ‫אבער ֶמען ִאיז ְ ‪ָ ּ ‬‬ ‫הקדוֹ ׁש'‪ֶּ ָ ,‬‬‫'המ ֶל‪ּ ָ ַ ‬‬ ‫צו ַ ֶּ‬ ‫פארראכטן ּ‬ ‫אלד ַ ְ ָ ְ ְ‬ ‫ַּב ְ‬ ‫אנהייבן‪ָ ,‬נאר ֶמען ָזאל‬ ‫נאכאמאל ָ ְ ֵ ְּ‬ ‫פארראכטן ְּבתוֹ ‪ְּ ‬כ ֵדי ִדּ ּב ּור‪ָ ,‬זאל ֶמען ִ ׁ ְ‬ ‫נישט ָ ְ ַ ָ‬ ‫ַ ְ ָ ְ ְ‬ ‫חדּ ‪ .'‬י‬ ‫בכן ֵּתן ּ ַפ ְ ְ‬ ‫'ו ְ ֵ‬ ‫ממשי‪ֵ ‬זיין ּ‬ ‫ַ ְ ִׁ‬ ‫ח‪ .‬ש‪ ,‬וטע‪ ‬הדבר דכיו‪ ‬שאמר רק תיבת הקל‪ ,‬אי‪ ‬כא‪ ‬סיו‪ ‬הברכה והרי הוא כמי ששהה‬ ‫באמצע הברכה יותר מכדי דיבור דאינו מגרע‪ ,‬והוי כמי שאמר ברו‪ ‬אתה ה' הקל המל‪‬‬ ‫הקדוש שיצא‪.‬‬ ‫ט‪ .‬עיי‪ ‬במ"ב תקפ"ב סק"ד שמסתפק בזה‪ ,‬וספק ברכות להקל‪.‬‬ ‫י‪ .‬בחיי"א כלל כ"ד סעי' כ"א כתב לדו‪ ‬במי שנתנמנ‪ ‬בתפילת שמו"ע ואינו יודע באיזה ברכה‬ ‫הוא עומד‪ ,‬דא‪ ‬הוא בג' ראשונות חוזר לראש‪ ,‬וא‪ ‬הוא בג' אחרונות חוזר לרצה‪ ,‬וא‪ ‬הוא‬ ‫עומד באמצעיות נראה דמתחיל מ‪ ‬הברכה שיודע בודאי שלא אמרה‪ ,‬אבל הברכה שהוא מסופק‬ ‫עליה אי‪ ‬צרי‪ ‬לחזור‪ ,‬ועיי"ש בנשמ"א שד‪ ‬בזה בארוכה ומסיק בצ"ע‪ .‬ואול‪ ‬באו"ז הל' מגילה‬ ‫סי' שע"ד כתב להדיא דלא כהחיי"א‪ ,‬וז"ל או א‪ ‬לא כיו‪ ‬לבו באמצע הברכות באמצעיות ואינו‬ ‫יודע באיזה מה‪ ‬עומד יתחיל מאותה שיודע שאמר ואיל‪ ‬ע"כ‪ .‬ועיי' בזה בארוכה בקהלו"י‬ ‫ברכות סי' י"ג‪.‬‬ ‫ובביאור הנידו‪ ‬בזה נראה‪ ,‬דהנה מחד גיסא כל שמסופק על איזה ברכה א‪ ‬אמרה שוב אינו‬ ‫יכול לאומרה דספק ברכות להקל‪ ,‬וכיו‪ ‬שכ‪ ‬הרי הדי‪ ‬נות‪ ‬שיתחיל לומר רק מ‪ ‬הברכה שבודאי‬ ‫לא אמרה וכדברי החיי"א‪ ,‬ואול‪ ‬מאיד‪ ‬י"ל דכיו‪ ‬שסדר הברכות מעכבות זה את זה וא‪ ‬דילג‬ ‫דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו‪  ‬לב שומע‬ ‫כ‬ ‫'מל‪ַ ‬על ָּכל‬ ‫אנש ָטאט ֶ ֶ‬ ‫וה ְ ּז ַ ִ‬ ‫מנּ ים' ַ ְ ׁ ְ‬ ‫ראל ְ ַ‬ ‫'מקדּ ׁש ִ ְ‬ ‫ישׂ ָ ֵ‬ ‫געענדיגט ְ ַ ֵ‬ ‫צו ֶ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫יב ֶמען ָהאט ּ‬ ‫ט‪ .‬אוֹ ּ‬ ‫דארף‬‫און ֶמען ַ ְ‬ ‫געווען‪ּ ,‬‬ ‫נישט יוֹ ֵצא ֶ ֶ‬ ‫ראל ְויוֹ ם ַה ִ ּז ָ ּכרוֹ ן' ָהאט ֶמען ִ ׁ ְ‬ ‫מקדּ ׁש ִ ְ‬ ‫ישׂ ָ ֵ‬ ‫הארץ ְ ַ ֵ‬ ‫ָ ָ ֶ‬ ‫ענדיגן‬ ‫צו ֶ ְ ִ ְ‬ ‫און ּ‬ ‫תינו ְמ‪ַ ‬על ָ ּכל ָהעוֹ ָלם‪ּ ,‬‬ ‫וא‪‬קי ֲאבוֹ ֵ ּ‬ ‫ֵ‬ ‫א‪‬קינו ֵ‬ ‫פון ֱ ֵ ּ‬ ‫אנהייבן ּ‬ ‫ָנאכאמאל ָ ְ ֵ ְ ּ‬ ‫ְ ַ ָ‬ ‫רכה ִ ְ ִ‬ ‫ריכטיג‪ .‬יא‬ ‫ִדי ְּב ָ ָ‬ ‫ַיעלה ְ ָויב‪‬א‬ ‫ֲ ֶ‬ ‫נישט‬ ‫דארף ֶמען ִ ׁ ְ‬ ‫דאווענען‪ְ ַ ,‬‬ ‫'יעלה ְ ָויבוֹ א' ֵּביים ַ ֶ ֶ‬ ‫זאגן ַ ֲ ֶ‬ ‫צו ָ ְ‬ ‫פארגעסן ּ‬ ‫י‪ .‬אוֹ ּ‬ ‫יב ֶמען ָהאט ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ברכה אחת בשמו"ע הויי‪ ‬כל הברכות שיאמר מכא‪ ‬ואיל‪ ‬כברכות לבטלה‪ ,‬הרי אינו שיי‪‬‬ ‫שימשי‪ ‬בתפילתו שהרי יש לו ספק א‪ ‬יכול לומר את אלו הברכות דאפשר שה‪ ‬ברכות‬ ‫לבטלה‪ ,‬ושוב חזר הדי‪ ‬שיתחיל לומר מ‪ ‬הברכה הראשונה שמסופק עליה‪.‬‬ ‫והלא מעתה נראה דהוא הדי‪ ‬בנידו‪ ‬דיד‪ ‬שהספק אצלו א‪ ‬יצא בברכת המל‪ ‬הקדוש או לא‪,‬‬ ‫דלשיטת החיי"א הדי‪ ‬נות‪ ‬שימשי‪ ‬מ‪ ‬ברכת ובכ‪ ‬ת‪ ‬פחד‪ ‬ואיל‪ ,‬ואול‪ ‬לדעת החולקי‪ ‬הדי‪‬‬ ‫נות‪ ‬שיחזור לראש התפילה‪ ,‬וכדי‪ ‬טעה בג' ראשונות שחוזר לראש‪ ,‬ומתאמרא משמיה דהחזו"א‬ ‫שהיה מורה ובא לנהוג כהחולקי‪ ‬על החיי"א‪.‬‬ ‫ויש להוסי‪ ‬בזה עוד סברא נוספת לנהוג כא‪ ‬כהחיי"א‪ ,‬דהנה בשעה"צ ריש סי' תקפ"ב הביא‬ ‫מהחיי"א בש‪ ‬הגאו‪ ‬מו"ה אברה‪ ‬אבלי זצ"ל דמי שהתפלל בליל ר"ה תפלת שמו"ע ואמר‬ ‫הקל הקדוש יצא כיו‪ ‬דאי‪ ‬מקדשי‪ ‬את החודש בלילה וההזכרה אינה מעכבת‪ ,‬והק' השעה"צ‬ ‫דבשלמא א‪ ‬היה מתפלל תפילת חול היה שיי‪ ‬לומר כ‪ ,‬ומשא"כ בזה שהתפלל תפלת יו"ט‬ ‫ולא אמר המל‪ ‬הקדוש דהוי כתרתי דסתרי‪ ,‬וממ"נ אינו יוצא עיי"ש‪.‬‬ ‫ורבי‪ ‬ראו כ‪ ‬תמהו בעיקר סברת הגאו‪ ‬הנ"ל דמה שיי‪ ‬עני‪ ‬הזכרה לכא‪ ,‬שהרי המל‪ ‬הקדוש‬ ‫אינה הזכרה רק מטבע הברכה‪ ,‬והוי כמשנה ממטבע שטבעו חכמי‪ ‬שבודאי אינו יוצא‪ ,‬ויש‬ ‫להארי‪ ‬הרבה בזה ואכ"מ‪ .‬ועכ"פ מדברי הגאו‪ ‬הנ"ל והשעה"צ נראה מבואר דאמירת הקל‬ ‫הקדוש אינה נידונית כחסרו‪ ‬ברכה רק כחסרו‪ ‬הזכרה המעכבת ולא יותר‪ ,‬והלא מעתה נראה‬ ‫בנידו‪ ‬דיד‪ ‬דא‪ ‬להצד שאמר הקל הקדוש לא חשיבי שאר הברכות שיאמר מכא‪ ‬ולהבא‬ ‫כברכות לבטלה‪ ,‬ומשו‪ ‬דכיו‪ ‬שאינו אלא כחסרו‪ ‬הזכרה הרי שיי‪ ‬בזה ש‪ ‬חפצא של תפילה‬ ‫א‪ ‬בלא"ה‪ ,‬והדבר דומה למי ששכח יעלה ויבא דאע"פ שהדי‪ ‬הוא דחוזר ומתפלל מיהו לא‬ ‫חשיבא תפילתו שהתפלל כבר כתפילה לבטלה וכמו שהאריכו בזה האחרוני‪ ‬בפלוגתת התוס'‬ ‫והרא"ש ע‪ ‬חכמי פרובינצ"א בברכות כ"ו ע"ב עיי"ש‪.‬‬ ‫יא‪ .‬מט"א תקפ"ב סי"ח ומחז"ב תקפ"ב סק"ה‪ .‬ובספר הליכות שלמה כתב להטעי‪ ‬הדבר‬ ‫לפמ"ש הרבינו בחיי פ' בא דלשו‪' ‬זמני‪ '‬נובע מכ‪ ‬שהרגלי‪ ‬הוקבעו על זמני הקציר‬ ‫והאסי‪ ‬וזה אינו שיי‪ ‬בר"ה‪ .‬ועיי‪ ‬בהליכות שלמה פ"א סי"ג‪.‬‬ ‫כא‬ ‫לב שומע ‪ ‬דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו‪‬‬ ‫דערמאנט 'יוֹ ם ַה ִ ּז ָּכרוֹ ן' ִ ְ ִ ְ‬ ‫אינמיטן ׁ ְשמוֹ ֶנה‬ ‫דאווענען‪ֵ ,‬ווייל ֶמען ָהאט ׁשוֹ ין ֶ ְ ַ ְ‬ ‫איבער ַ ֶ ֶ‬ ‫ִ ֶּ‬ ‫עשׂ ֵרה‪ .‬יב‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ענטשען‪:‬‬ ‫'יעלה ְ ָויבוֹ א' ֵּביים ֶּב ְ ְ ׁ ֶ‬ ‫זאגן ַ ֲ ֶ‬ ‫צו ָ ְ‬ ‫פארגעסן ּ‬ ‫האבן ַ ְ ֶ ְ‬ ‫יא‪ֶ ֶ .‬‬ ‫מענער ָוואס ָ ְּ‬ ‫ענטשען‪.‬‬ ‫איבער ֶ ּב ְ ְ ׁ ֶ‬ ‫דארף ֶמען ִ ֶ ּ‬ ‫סעו ָדה‪ְ ַ ,‬‬ ‫יינאכט ֵ ּביים ְ ּ‬ ‫ה‪‬נה ֵּב ַ ְ‬ ‫ראש ַ ָ ָ‬ ‫ֹ ׁ‬ ‫דעריבער ִאיז‬ ‫ענטשען‪ּ ֶ ִ ֶ ,‬‬ ‫איבער ֶ ּב ְ ְ ׁ ֶ‬ ‫דארף ִ ֶ ּ‬ ‫יב ֶמען ַ ְ‬ ‫ספק אוֹ ּ‬ ‫ייטאג‪ִ ,‬איז ַא ָ ֵ‬ ‫ה‪‬נה ֵ ּב ָ‬ ‫ראש ַ ָ ָ‬ ‫ֹ ׁ‬ ‫אנדערע‪ .‬יג‬ ‫פון ַאן ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫צו יוֹ ֵצא ֵזיין ּ‬ ‫ראטזאם ּ‬ ‫ַ ְ ַ‬ ‫יב‪ .‬שו"ת בני‪ ‬שלמה תיקוני‪ ‬והוספות סי"ח‪.‬‬ ‫יג‪ .‬בשו"ע סי' קפ"ח סעי‪ ‬ו' איתא‪ ,‬שא‪ ‬שכח יעלה ויבא בבהמ"ז של יו"ט והתחיל כבר‬ ‫ברכת הטוב והמטיב חוזר לראש – וזהו דוקא בכל יו"ט‪ ,‬ואול‪ ‬ביו"ט של ר"ה נחלקו‬ ‫הפוסקי‪ – ‬דדעת המג"א ש‪ ‬סק"ז שאי‪ ‬מחזירי‪ ‬אותו‪ ,‬ואמנ‪ ‬בא"ר ש‪ ‬פליג וסבירא ליה‬ ‫דא‪ ‬ביו"ט של ר"ה מחזירי‪ ‬אותו‪ ,‬ובמ"ב ש‪ ‬סקי"ט הביא פלוגתת‪ ‬ולא הכריע בזה‪.‬‬ ‫וסברת המג"א מבוארת ש‪ ‬בתו"ד‪ ,‬דהנה קיי"ל בר"ח שהשוכח יעלה ויבא בבהמ"ז אי‪ ‬מחזירי‪‬‬ ‫אותו‪ ,‬ולפי שאי‪ ‬חיוב סעודה בר"ח ועל כ‪ ‬א‪ ‬ההזכרה של ר"ח לא נתקנה כחובה‪ ,‬והכי נמי‬ ‫דכוותה י"ל גבי ר"ה שהרי לשיטת כמה ראשוני‪ ‬איכא מצוה להתענות בר"ה‪ ,‬וכיו‪ ‬שאי‪ ‬בה‬ ‫חיוב סעודה הרי הדר דינה להיות כר"ח שא‪ ‬הזכרת יעלה ויבא שבה אינה חובה‪ ,‬וא‪ ‬שקיי"ל‬ ‫עיקר להלכה בסי' תקצ"ז דלא כהני ראשוני‪ ‬רק כהראשוני‪ ‬דפליגי וסבירא להו שאסור‬ ‫להתענות בר"ה‪ ,‬מיהו לעני‪ ‬לחזור ולבר‪ ‬הלא קיי"ל בכל דוכתא דספק ברכות להקל משו‪‬‬ ‫חומר איסורא דלא תשא‪ ,‬ושוב יש לחוש בזה לשיטת אלו הראשוני‪ ‬הסוברי‪ ‬שמצוה להתענות‬ ‫בר"ה ושליכא חיוב סעודה‪.‬‬ ‫ובא"ר ש‪ ‬הביא דברי המג"א הנ"ל והקשה עליו‪ ,‬שהרי א‪ ‬לשיטת הראשוני‪ ‬דס"ל שמצוה‬ ‫להתענות בר"ה‪ ,‬מיהו א‪ ‬אינו מתענה ואכל איזה דבר‪ ,‬שפיר חלה עליו חובת אכילת סעודה‪,‬‬ ‫וא"כ אד‪ ‬זה שאינו מתענה ואכל סעודה הרי סעודה זו שאכל חובה היא עליו‪ ,‬ושוב יש לומר‬ ‫שהזכרת יעלה ויבא בברכת המזו‪ ‬שלו היא חובה ומחזירי‪ ‬אותו‪ .‬ויש להוסי‪ ‬דבשנה כי האי‬ ‫שר"ה חל להיות בשבת יש סברא נוספת שאסור לו להתענות מצד שבת ושוב איכא עליו חיוב‬ ‫סעודה‪.‬‬ ‫והנה כתבו הפוסקי‪] ‬עיי' מ"ב תקצ"ז סק"ה[ שא‪ ‬להפוסקי‪ ‬הסוברי‪ ‬דמצוה להתענות בר"ה‪,‬‬ ‫מיהו הני מילי ביו‪ ‬דאז הוי זמ‪ ‬הדי‪ ,‬אבל בליל ר"ה לכו"ע אסור להתענות וכמו בשאר יו"ט‪,‬‬ ‫ולפי"ז נפקא שא‪ ‬שכח יעלה ויבא בבהמ"ז של ליל ר"ה לכו"ע צרי‪ ‬לחזור‪ ,‬שהרי איכא ביה‬ ‫חובת סעודה לכו"ע‪ ,‬וכ‪ ‬הוא באמת להדיא בסידור הרב‪.‬‬ ‫ויל"ע בזה מדברי השעה"צ בסי' תקפ"ב סק"ד בש‪ ‬הגאו‪ ‬ר' אבלי פאסוולער שא‪ ‬טעה בליל‬ ‫ר"ה ולא אמר המל‪ ‬הקדוש שאי‪ ‬צרי‪ ‬לחזור‪ ,‬וכמו שא‪ ‬שכח בליל ר"ח יעלה ויבא שאי‪‬‬ ‫צרי‪ ‬לחזור ולפי שאי‪ ‬מקדשי‪ ‬את החודש בלילה וה"נ דכוותה‪ ,‬ובשעה"צ ש‪ ‬הק' עליו דזה‬ ‫היה שיי‪ ‬א‪ ‬היה מתפלל תפילת חול ומשא"כ בזה שמתפלל תפלת יו"ט דממ"נ אינו יוצא‬ ‫דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו‪  ‬לב שומע‬ ‫כב‬ ‫נישט‬ ‫זאלן ִ ׁ ְ‬ ‫ענטשען‪ְ ָ ,‬‬ ‫'יעלה ְ ָויבוֹ א' ֵּביים ֶּב ְ ְ ׁ ֶ‬ ‫זאגן ַ ֲ ֶ‬ ‫צו ָ ְ‬ ‫פארגעסן ּ‬ ‫האבן ַ ְ ֶ ְ‬ ‫יב‪ְ .‬פרוֹ ֶ‬ ‫יען ָוואס ָ ְּ‬ ‫ענטשען‪ .‬יד‬ ‫ערב ְ ְ ׁ ֶ‬ ‫איב ְ ֶ ּ‬ ‫ִ ֶּ‬ ‫‪‬‬ ‫ע"כ‪ ,‬והנה כל טענת השעה"צ היינו רק בתפילה שהוא כתרתי דסתרי שמצד אחד אומר האל‬ ‫הקדוש‪ ,‬ומאיד‪ ‬מתפלל תפלת יו"ט‪ ,‬אבל בבהמ"ז לכאו' שפיר יודה להג"ר אבלי שאי‪ ‬ההזכרה‬ ‫מעכבת כיו‪ ‬שאי‪ ‬מקדשי‪ ‬את החודש בלילה‪ .‬ויל"ע לפי"ז בליל שני של ר"ה כיו‪ ‬דב' הימי‪‬‬ ‫של ר"ה ה‪ ‬קדושה אחת ולא שיי‪ ‬בזה הסברא של אי‪ ‬מקדשי‪ ‬את החודש בלילה‪ .‬ושו"ר‬ ‫במחזור המפורש מכתב מהגרשז"א שבתחילה ר"ל ג"כ שא‪ ‬שכח יעלה ויבא בבהמ"ז של ליל‬ ‫ר"ה אינו חוזר ואלא ששוב חזר בו עיי"ש בדבריו ויל"פ בזה הרבה‪ .‬ולעני‪ ‬הלכה אנו אי‪ ‬לנו‬ ‫אלא את דברי הרב בסידורו שא‪ ‬שכח יעלה ויבא בליל ר"ה שפיר חוזר ומבר‪.‬‬ ‫יד‪ .‬עיי' בתשו' רעק"א סי' א' ובהשמטות ש‪ ‬שהנשי‪ ‬אינ‪ ‬חייבות בכבוד ועונג ביו"ט וע"כ‬ ‫פטורות מחיוב סעודה שכל עיקרו נובע מדי‪ ‬כבוד ועונג והנפ"מ בזה שא‪ ‬שכחו יעו"י‬ ‫אינ‪ ‬חוזרות לבר‪ ,‬והנה הג‪ ‬שיש החולקי‪ ‬בזה ומשו‪ ‬דס"ל שחיוב סעודה ביו"ט אינו נובע‬ ‫מדי‪ ‬כבוד ועונג רק מדי‪ ‬שמחה‪ ,‬וג‪ ‬מד' השוע"ה באיזהו מקומ‪ ‬נראה שהנשי‪ ‬חייבות א‪‬‬ ‫בכבוד ועונג ביו"ט‪ ,‬מ"מ נראה ששפיר יש לצר‪ ‬דברי הרעק"א לד' המג"א והגר"א פאסוולער‬ ‫הנ"ל בהערה הקודמת ועכ"פ מידי ספיקא לא נפקא וספק ברכות להקל‪.‬‬