לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

ִ ּדינֵ י ַהזְ ָּכרוֹ ת ֶׁש ַ ּב ְּת ִפ ָּלה ּו ְב ִב ְר ַּכת ַה ָּמזוֹ ן
אידיש
ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'
020 81917000
[]ex3,1.11.1
'שגיאות מי יבין' -אי אפשר לבר בלא תבן
בבקשה ,המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע
למו''ל למען יתוקן אי''ה
להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל
levshomeya@gmail.com
סדר ועימוד:
א .י .גרינוואלד )972( 054-8494370
ניקוד :ישראל פויגל )972( 054-8435096
תוכן הענינים
רא אי הפ
ד. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . נהה ח פ
דער
תפ
ד. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . הערער אל נה
יתמ
ה. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ריהאס סי
יצא
נהה
רא
ה. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . יאר נעפ
טיה
רע
ו. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . זרהה את מעבירי
..התפ
צרה
ו. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . קראתי מ
אלט
ח. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . הימל הפ
יעדע
היא 'חדות ה
כמע
ז. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . טאג פרייליכ
א – נהה
רא
ח. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . י א מיט איד א צווי
יידנטערא
דער
ט. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ה ל יגיל מ
י
ט. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . נח
על אב רח
י. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ני רחמנ
מחי
יא. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ראלי יעקב
יגל
א בני
יב. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . עבדי א
סמנ
יב. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . אליו מברח
יג. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . נס ה לע
חיט
תבבר
זה הפ
תרהז
יני
ימי
טו. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . בה רתע
רא
טז. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . נהה
יעלה
יז. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . אויב
ה לב שומע דער כח פו תפלה אי ראש השנה
הנה
ֹראָ ָ ַ
הנה
פה ִאיֹ ראָ ָ ַ
ח פָ ִ ְ
ֶדער ֹ ַ
פנעָ יאר
היט ֶ
ְ האסרי
מית ָ ֲ ִ
יסֵ ִ
יצא ֵ הנה ָ ָ
ראָ ָ ַ הערער ֹ ְ
פת ָ ַ ְ ָ ָָ
נה ֶאל ְ ִ ַ
הימל
אלט ִ ְ ְ
פה ְ ַ ְ קראתי ֶ ֶ
יעדע ְ ִ ָ הזרה ִ מַ ֵ ַ
הצר ָ ָ ִ רע ַ ְ ֵ ָ
מעביריֶ את ֹ ַ ְִָ
תפהִ ִ ֲ ַ ..
éהן
ולא ֹ ֵנביא ְ ֹ לא ָ ִ להם ֹ Łאין ָ ֶצäטאגסֵ ֶ ,
היינט ָ ְ ֵ ְ הערער
פת ָ ַ ְ ָ
נה ֶאל ְ ִ ַ
ָָ
עליהם
çŁכïר ֲ ֵ ֶהëקֵ ַ ְ ֶ Łâ ולא ֵàית ַ ִ ְ ָ צדק ְ ֹ מõרה ֶ ֶ
ֶ הõיïטן ִאין
ְְ איינער פäן ִדי ָגאר ִ ְ ִ ֶ
וויכטיגע ֵ ֶ
ניŁט ֵקיין נביאְ ִ , ניŁט ֵקיין ָ ִ האàן ִ ְ
ָוואס ִמיר ָ ְ 'ôפêה'ַ .אזõי ִוויהנה ִאיז ְ ִ ָ ֹראָ ָ ַ Ł
הëקָ Łâוואס ִמיר ניŁט ֵקיין ֵàית ַ ִ ְ ָ éהן ,אäן ִ ְ ֵֹ ôקף äנתìה ֹ ֶמ'זאגט ִאין ֶדער ִäçïט פäן ְ ַ ֶ ְ ָ ְ
ôפêה
אêא ְ ִ ָ קרàנõתָ ֶ , àרענגען ָ ְ ָ
קענען ְ ֶ ְ ֶ זאלן ֶ ֶ ָ ְ רע
מעבירין ֶאת ֹ ַ äתפêה ְ ָ ָ
äצדקה ַ ֲ ִ ִ 'äתäŁבה ְ ִ ָ
ְ ָ
àראŁ מתêïלין ְ ֹ
Łהם ִ ְ ַ ְ ִ להן ֶ ֵ נçôŁרה ָ ֶ
אחת ִ ְ ַ ְ ָ ַַ זאכן ָוואסאיינער פäן ִדי ַ ְ ôפêה ִאיז ֵ ֶ הáזרה' ְ ִ ָ
ַ ְ ֵָ
אõתםִ ,מיר ôבזה ָ הäïéריםַ ,אל ִ ְ ֶ äבõçם ַ ִ ִ הנה ַַ ָָ גזירõתִ ,מיט ֵאיין Łלעכטע ְ ֵ
אלע ְ ֶ ְ ֶ צäרייסט ַ ֶ
ֵ ְ
ôפõêת פäן ִדי געàליàן ְàלõיז ִמיט ִדי ְ ִ זענען ֶ ְ ִ ְ ֶ ֶ וועלטן ִאין רייסן ֶ ְ ְ ôפêה ֶקען ֶמען ֵ ְ ְ ִָ
הëלü
âוד ַ ֶ ֶ נõראים ,אäן אõיף ֶדעם ָהאט ָ ִ ימים ָ ִ ִָ גזירõת. Łווערע ְ ֵ
איàערדרייען ְ ֶ ֶ
ִ ֶ ְ ְֵ ֶ
ôבזה ֶאת אייàערŁטער ַאל ִ ְ ֶ געàעטן ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ ֶ ֶ ְ
ôפõêת פäן ִדי ניŁט ִדי ְ ִ פארŁעם ִ ְ ôפêתם ַ ְ ֶ ְ ִ ָָ õïעל'ן ִמיט אלעס ְ ְ גאנץ ָיארֶ ,קען ֶמען ַ ֶ ַא ַ ְ
ôפõêת ָוואס אלע ְ ִ הייליגע ֶטעגָ ,נאר ֶנעם ָאן ַ ֶ ֵ ִֶ ôפלה ָוואס ַא ִאיד ֶàעט יעדער ְ ִ ָ ôפêהֶ ֶ ,
ְ ִָ
דאווענט אäן ֶàעט ִזי üאõיס ִאין יłראל ַ ֶ ְ éלל ִ ְ ָ ְֵַ הéבõד, íéא ַ ָ àיזן ִ ֵ
ֵàיים השי"תֵ ,גייט ַארõיף ִ ְ
ִדי ֶטעג.
יעדן
הערט אõיס ֶ ְ אייàערŁטער ֶ ְ
אäן ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ
ווייטער אõיף ִדי âר'Łנט ֵ ֶמדרְ ְ ְ ַ Ł אäן ִדי ִ ְ ָ õŁמע
יעדן ִאידéִ ,י ֵקל ֵ ַ ôפêה פäן ֶ ְ איינציגער ְ ִ ָ
ֵ ְִ ֶ
éôתב ֹזאת ווייטערדיגע ָïסäק )שם יט( ִ ָ ֶ
ֵ ֶ ִ ֶ הנה ָהאט ֶדער אàער ֹראָ ָ ַ Ł ôפõêתֶ ָ . ְ ִ
יהêל ָקֵ ,ãאäê נברא ְ ַ ֶועם ִ ְ ָ
אחרõן ְ ַ ְלדõר ַ ֲ àאדייטַ ,א אנדערע ַ ֵ
אינגאנצען ַאן ַ ְ ֶ ֶ
דאווענען ִ ְ ַ ְ ֶ
ַ ֶ ֶ
äבאין
הרעיםִ ָ , àמעłיהם ָ ָ ִ
Łחçבין ְ ַ ֲ ֵ ֶ
ַהõâרõת ֶ ַ ָ ִ העכעראסאֶ ֶ ü הנה ִאיז ַ ַ ôפêה אäם ֹראָ ָ ַ Ł ְ ִָ
àראŁ לפניֹ ְ ý
äמתïללין' ְ ָ ֶ
äŁôבה ' ִ ְ ַ ְ ִ
ועłõין ְ ָ ְ ִ מדרŁŁטייט ִאין ִ ְ ָ גאנץ ָיארֶ .עס ְ ֵ ִווי ַא ַ ְ
àרçה
אõתם ְ ִ ָ
õàרא ָ הנה וביוה"כְ ,וכ 'äהקב"ה ֵ ַ ָָ ôהêים )קב ôהêים )קב ג( אõיף ִדי ָïסäק ִאין ְ ִ ִ ְ ִ ִ
מ'איז
מðב ָוואס ְ ִ מ'איז ִאין ַא ַ ָ
אפִ ְ äê חדŁה ֲ ִ
ֲָ ָ àזה ֶאת ולא ָ ָהערער ְ ֹ
ôפêת ָ ַ ְ ָ ïנה ֶאל ְ ִ ַ יח( ָ ָ
עבירõת, אסאֵ ֲ ü גענäמען ִמיט ַ ַ ליידער ַארäם ֶ ֶ ֵ ֶ אמר:ä éלïי ַהõâרõת ָ ְ יצחק ְ ַ ֵרàי ִ ְ ָאמר ַ ִ
ôפêתםַ ָ ,
ְ ִ ָָ
זõכה ֵזיין
אïרייניגן אäן ֶ
אלעס ָ ְ ֵ ִ ְ ֶקען ֶמען ָדאס ַ ֶ געווארן ַפאר ִדי õâרõת געזאגט ֶ ָ ְ ִדי ָïסäק ִאיז ֶ ָ ְ
ראש השנה לב שומע ו
àמצרים אõיף ֹראָ ָ ַ Ł
הנה מאבõתינִ ַ ְ ִ ְ ä
עבõדה ֵ ֲ ֵ ֲ ָ äŁôבה
דäרָ ְ ü
געàענטŁטע ָיאר ְ
צַ äא גäט ֶ ֶ ְ ְ ְ ֶ
אõיפגעהערט צä
ְֶ ֶ ְ מצרים
אידן ִאין ִ ְ ַ ִהאàן ִדי ִ ְ ָ ְ עõלם.
דאווענען צäם ִרõàנŁֶ õל ָ
טäן ,אäן ַ ֶ ֶ
הנה ִאיז ַא ָטאג Łווערֹ ,ראָ ָ ַ Ł ארàעטן ְ ֶ
ְַ ֶ ְ
àאדייט
פארŁטיין ֶדער ַ ֵ
דארף ֶמען ַ ְ ְ ֵ àאמת ַ ְ ֱֶ ֶ
פרייהייטֶ ,מען ֵגייט ַארõיס פäן ִ'זי,'ü פäן ְ ֵ ֵ
מיינט ָדאס מדרָ ,Łוואס ֵ ְ פäן ִדי ִ ְ ָ
עבירõת, אלע ֲ ֵאלע ָצרõת אäן פäן ַ ֶ פäן ַ ֶ
געàליàן ִדי
אחת' ַאז ֶעס ִאיז ְàלõיז ֶ ְ ִ ְ 'ôפêה ַ ַ
ְ ִָ
דערפאר ֵווייל ֶדער ָטאג ִאיז ַאזõי ֶ ְ ַ
גאנץ ָיאר ֶקען הנהַ ,א ַ ְ
ôפõêת פäן ֹראָ ָ ַ Ł ְ ִ
אנגענäמען ,אäן
ôפõêת ָ ְ ֶ ֶ ווערן ִדי ְ ִ
דערהõיàןְ ֶ ,
ֶ ְ ְ
געוואלד
אõיפטäן ַא ֶ ַ ְ ְ õïעל'ן אäן
ֶמען ָדאְ ְ ü
אחת' ָדאס 'ôפêה ַ ַ
מדרָ ִ ְ Ł מיינט ִדי ִ ְ ָ
ָדאס ֵ ְ
הנה ַא
ôפêהִ ,איז ָוואס ִאיז ֹראָ ָ ַ Ł ִמיט ְ ִ ָ
גאנץ
ôפõêת פäן ַא ַ ְ הõיïט פäן ִדי ְ ִ ְ ִאיז ִדי
גאנץ יָאר ַאז ִדי מעלה ִווי ַא ַ ְ Łטערקער ַ ֲ ְָ ֶ ְֶ
אסאü Łטייט ִאין ַ ַ מענטֵ ְ Ł ָיארֵ ,ווייל ֶדער ֶ ְ ְ
גלייַ üארõיף.
גייען ְ ֵ
ôפõêת ֵ ֶ ְ ִ
מדרגה.
העכערע ַ ְ ֵ ָ ַא ֶ ֶ ֶ
האסרין
מית ָ ֲ ִ
יסף ִ ֵ
יצא ֵ
הנה ָ ָ
ראָ ָ ַ
ְ ֹ
פנעם ָיאר
היט ֶ
ְ ספרים ערקלערן לõיט ִווי ִדי ְ ָ ִ ֶמען ֶקען ָדאס ֶ ְ ְ ֶ ְ
מŁל ,צä ערקלערן ִמיט ַא ָ ֶָמען ֶקען ָדאס ֶ ְ ְ ֶ ְ גרõיסקייט
איàער ֶדער ְ ְ ֵ מסàיר ִ ֶ זענען ַ ְ ִ ֶ ֶ
הענגלייכטער ָוואס ִאיז
גרõיסע ֶ ְ ֵ ְ ֶ ַא ְ ֶ ווערט ֶמען הנה ֶ ְ פäן ִדי ָטאגֹ ,ראָ ָ ַ Ł
גיàטצäגעàינדען צäם ַדא ,üאäן ָדאס ִ ְ ֶ ִ ְֶ יעדן ָטאג ִאין ָיארֶ ,עס דערהõיàן ֶמער ִווי ֶ ְ ֶ ְ ְ
ויהי
צימערִ ְ ַ .גאנצע ִ ֶ ליכטיגקייט ַפאר ִדי ַ ְ ֶ
ִ ְ ִ ְֵ מ'גייט ַארõיס ֵאיין ָטאג פäן ִאיז ַאזõי ִווי ְ ֵ
געדרייט אõיף איינער ָוואס ָהאט ִזיֵ ְ ֶ ü ַהõçם ֵ ֶ אנגעפילט
העכערע ָטאגְ ִ ֶ ְ ָ , ָáלäתֶ ,עס ִאיז ַא ֶ ֶ ֶ
Łטריק ,אäן עïעס ַא ְ ְ ִ געזען ֶ ֶ
ִדי ַדאָ ,üהאט ֶ ֶ הנה ִאיז ָדא ַא רäחנäçתֹ ,ראָ ָ ַ Ł ִָ ִמיט
אõיפן ִמינäט ָהאט ְ צעריסן,
ֶער ָהאט ָדאס ֶ ִ ְ הימל ,צä אõיבן ִאין ִ ְ ְ געוואלדיגע ֵעת ָרצõן
ֶ ַ ְִ ֶ
אàער געכאïט ָוואס ֶער טäטֶ ָ , ניŁט ֶ ַ ְ ֶער ִ ְ áמרא )ראש השנה õïעל'ן ְיäŁעõתִ .די ְ ָ ָ קענען ְ ְ ֶ ֶ
הענגלייכטער
זעלàן ִמינäט ִאיז ֶדער ֶ ְ ֵ ְ ֶ אõיפן ֶ ְ ְ
ְ מàית יõסף ִ ֵ יצא ֵ הנה ֹ ֵ àראָ ָ ַ Ł זאגט ְ ֹ יְ ָ (:
זענען
לעקטער'ס ֶ ֶ
אלע ֶ ְ ֶ ְ געפאלן ,אäן ַ ֶ
אראְ ַ ֶ ï ַָ הâðיק ִאיז ַארõיס פäן יõסף ַ ַ ִ ֵ האסäרין
ֲָ ִ
געווארן.
צŁäמעטערט ֶ ָ ְ
ְ ֶ ֶ ְ הנהֶ .דער ֵŁם געפענגעני Łאõיף ֹראָ ָ ַ Ł ֶ ֶ ְֶ ִ
ווערט
יłראל ֶ ְ éלל ִ ְ ָ ֵ ערקלערט ַאז ְ ַ ממäאל ֶ ְ ְ ֶ ְ ִ ְ ֵ
הנה
נמŁל ֵגייט ַארõיף אõיף ֹראָ ָ ַ Ł ֶדער ִ ְ ָ
ר"Łי )תהלים פ ב( ]אזõי ִווי ַ ִ 'יõסף' ַאנגערäפן ֵָ ְֶ ְ
פäנעם הõיïט ָטאג ֶ ְ ָדאס ִאיז ֶדער
יõסף[נקראים ַעל ֵŁם ֵ יłראל ִ ְ ָ ִוכל ִ ְ ָ ֵ זאגט ְ ָ
ָ ְ
ôפõêת אלע ְ ִצäזאם ַ ֶהאלט ַ ָיארָ ,וואס ָדאס ַ ְ
אäנזער
ְֶ אלע ַארõיס פäן גייען ַ ֶ אäנז ֵ ֶ ְ
õŁñàת ôפõêת אäן ַ ָ אלע ְ ִגאנץ ָיארֶ ַ ,
פäן ַא ַ ְ
איינער
יעדער ֵ ֶ הנהֶ ֶ , געפענגעניִ Łאין ֹראָ ָ ַ Ł ֶ ֶ ְֶ ִ
àמֶ üŁדעם אõיסàעטן ְ ֶ ֶ
ְֶ ְ ָוואס ֶמען ֵגייט ִזיü
ווערט
מענטְ ֶ Ł ôפיסהֶ ,דער ֶ ְ ְ אייגענע ְ ִ ָ
פäן ֵזיין ֵ ֶ ֶ
ôפêה,
הõיïט ְ ִ ְָ אינעם געוואנדען ִ ֶ
ָיארִ ,איז ֶ ָ ְ ֶ
דערהõיàן אäן ֶער ָהאט ֶדער ֶמער ֶ ְ ְ
לייגט
ָוואס ָדאס ִאיז ִאין ִדי ֶטעג ,אõיֶ àמען ֵ ְ
מעגליכקייט ִזיַ üארõיס צֶ äזען פäן ֵזיין ֶ ְ ִ ְֵ
מ'נäצט אõיס ִדי ֶטעג אäן אריין õéחõת אäן ְ ְ ֵַ
Łוועריגקייטן.
מðב ָאן ֵקיין ְ ֶ ִ ְ ֵ ְ געווענליכן ַ ָ
ֶ ֶ ְִ ְ
עõלם,
ָ מ'àעט ִזי üאõיס ֵàיים ִרõàנŁֶ õל ְ ֶ
Łטארקער ְיסõד, אוועק ַא ְ ַ ְ ֶ Łטעלט ֶמען ַ ֶ
ְ ֶ ְ áמרא
זייער גäט ִמיט ִדי ְ ָ ָ
Łטימט ֵ ֶ
ְ ִ ְ ָדאס
ôפõêת. אלע ְ ִŁטייט ַ ֶ ָוואס אõיף ֶדעם ַארõיף ְ ֵ àטלה
הנה ָ ְ ָàראָ ָ ַ Ł
ווייטער ְ ֹ
)שם( ֵ ֶ
ז לב שומע דער כח פו תפלה אי ראש השנה
מŁל ָוואסàעל ֵŁם טõב זי"ע ַא ָ ָ הייליגער ַ ַ
ֵ ִֶ אחרית
זאגט טõב ַ ֲ ִ הëל) üקהלת ז ח( ָ ְ
Łלמה ַ ֶ ֶ
ְ ֹ ֹ
ôפêה
חŁיבäת פäן ְ ִ ָפארŁטיין ֶדער ֲ ִ
גיàט צֵ ְ ְ ַ äִ ְ מראŁיתֶ õווען
âבר ֶווען ִאיז גäט ֶדעם סõףִ ֵ ֵ , ָָ
ִאין ִדי ֶטעג. אנפאנגֶ .ווען ֶמען
גäטע ָ ְ ַ ְ
ֶעס ִאיז ָדא ַא ֶ
לייגט ִזיü
גäטע ְיסõד ,אäן ֶמען ֵ ְ õàיעט ַא ֶ ֶ
Łטארקער
קעניג ָהאט ִזיֶ üגעõàיט ָגאר ְ ַ ְ ֶַא ֶ ִ
אנפאנג ָיאר.
הôפêה ָ ְ ַ ְ
עבõדת ַ ְ ִ ָ
אריין ִאין ִדי ֲ ֵַַ
אõיסער ֶדעםֶ ïאלאץ,
ווענט ַארäם ֵזיין ַ ַ
ֶ ְ
רינגלען
געמאכט צַ äארäם ִ ְ ְ ֶ
זיכער ֶ ַ ְָהאט ֶער ִ ֶ הזרה
רע ַ ְ ֵ ָ
מעבירין ֶאת ֹ ַ
תפהִ ִ ֲ ַ ..
ְִָ
מיליטער ,אäן ִמיט
גרõיסע ִ ִ ֶ
ïאלאץ ִמיט ְ ֶ ֵזיין ַ ַ ולëה
מדר) Łלך לך מה ד( ְ ָ ָ Łטייט ִאין ִ ְ ָ ֶעס ְ ֵ
וואסערן,
Łרעקעדיגע ַחõçת ,אäן ַ ֶ ְ
אסאֶ ִ ֶ ֶ ְ ü ַַ זענען ִדיפארוואס ֶ ֶהאëהõת ַ ְ ָ נתעñרָ ִ ָ äְְִַ
אנקäמען צä
קענען ָ ְ ֶ
ניŁט ֶ ֶ
ַאזõי ַאז ֶמען ָזאל ִ ְ קינדערלאז ,שהקב"ה געווען ִ ְ ֶ ְ ָ אמהõת ֶ ֶ ִָ
אäמגעלאדענט.
קעניג ְ ֶ ַ ֶ ְֶ ִ לłיחתן ֵווייל
äמתאäה ְ ִ ָ ָ לתפêתן ִ ְ ַ ֶ מתאäה ִ ְ ִ ָ ָ
ִ ְ ֶַ
זיצט ִזיִ üאין ֵזיין קעניג ִ ְ
גרõיסע ֶ ִֶדער ְ ֶ ôפõêת פäן גליסט צִ äדי ְ ִ אייàערŁטער ְ ִ ְ
ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ
גענäמען
ïאלאץ ַארäם ֶ ֶ מלכäת'דיגע ַ ַ
ִ ֶ ְַ וויינען ִזי üאõיס ִמיט ַאן צâיקים ָוואס ֵ ֶ ִַ ִ
זאכן ָוואסŁענסטע ַ ְ
àעסטע אäן ֶ ְ ְ ֶ ִמיט ִדי ֶ ְ ֶ ôפõêת פäן ִדי הארץ ,אäן ִדי ְ ִ אמת'ע ַ ְֱֶֶ
פירט ֵזיין
פארהאן ,אäן ֶער ִ ְֶעס ִאיז ָנאר ַ ְ ַ געווארן
אנגענäמען ֶ ָ ְטאקע ָ ְ ֶ ֶ זענען ַ ֶ אמהõת ֶ ֶ ִָ
לאנד.
גאנצע ַ ְ
איàער ֶדעם ַ ְ ֶ קעניגרייֶ ִ ü
ֶ ִ ְֵ Łטייט ִאין הנהַ ,אזõי ִווי ֶעס ְ ֵ אõיף ֹראָ ָ ַ Ł
נפקדה
הנה ִ ְ ְ ָ
àראָ ָ ַ Ł áמרא )ראש השנה יֹ ְ (: ְ ָָ
געŁטעלט ַא
קעניג ָהאט ַארõיס ֶ ְ ֶ ְ ֶדער ֶ ִ וחìה.
רחל ְ ַ ָ łרה ָ ֵ ָָ
גאסןֶ :ווער ֶעס ֶקעןמõדעה ִאין ִדי ַ ְָָ
לערנען
אמהõת ֶקען ֶמען ִזיַ üארõיס ֶ ְ ֶ פäן ִדי ִ ָ
ïאלאץ אäן ִזיüאנקäמען צִ äמיר ִאין ַ ַ ְָ ֶ
פארŁטיין ִווי ְגרõיס אäן ָחäŁב ִדיאäן ַ ְ ְ ֵ
אלייןֶ ,וועל ִאיִ üאיםàאגעגענען ִמיט ִמיֵ ַ ü
ַ ֶ ֶ ֶ
אëנä
łרה ִ ֵ טäען אõיףָ ָ ,
ôפõêת ִאין ִדי ֶטעג ֶ ְ ִ
געלט ,אäןאסאְ ֶ ü Łענקען ַ ַàאלõינען אäן ֶ ְ ֶ
ֶ ַ
ניינציג ָיאר,
אלטע ְפרõי פäן ֵ ְ ִ
געווען ַאן ַ ְ ֶ
ִאיז ֶ ֶ
אינעם
הõיïט ַłר ִ ֶ
ְ אלס ַא Łטעלן ַ ְ
ִאים ְ ֶ ְ
ניŁטהæבע ָהאט ִזי ִ ְ âרַ ֶ ַ ü ָוואס עפ"י ֶ ֶ
ïאלאץ.יכן ַ ַ קעניגל ְ
ֶ ִ ְִ
אירע
קינדערָ ,דאִ üאיז ִ ֶ
האàן ֵקיין ִ ְ ֶ
געקענט ָ ְ
ֶ ֶ ְ
געקäמען צֵ äגיין,ֶ זענען ֶמענטŁען ֶ ֶמאסן ֶ ְ ְ ֶ ַ ְ אנגענäמעןֶ ,ווען ִזי ָהאט ִזיü
געווארן ָ ְ ֶ ֶ
ôפêה ֶ ָ ְְ ִָ
זõכה ֵזיין צä ניŁט ֶ ֶווער ִוויל ֶדען ִ ְ הנה.
אõיסגעàעטן אõיף ֹראָ ָ ַ Ł
ְֶ ֶ ְ
אàער זאגט צֶ ָ ,ä קעניג ָ ְ גäט'ס ָוואס ֶדער ֶ ִ אלע ְ ֶַ חìהָ ,וואס ִאיז ַאזõי אõיֶ ִ ֶ ü
געפינען ִמיר ֵàיי ַ ָ
מõיערן
ְֶ אנגעקäמען צäם
ֶ זענען ָ ְ ֶ
ִווי ָנאר ֵזיי ֶ ֶ דרייסיג
הäנדערט אäן ְ ֵ ִ
ְֶ ְ געווען
אלט ֶ ֶ ְַ
געõàיעטע
ֶ פעסטע ֶהõיעכע ֶ ְ ֶ געזען ִדי ֶ ֶ אäן ֶ ֶ ôפêה
אירע ְ ִ ָ
דäרֶ ִ üָיאר )מדרש שמואל ד א( אäן ְ
אהיים, געקערט ַ ֵ
צäריק ֶ ֶ ְ האàן ֵזיי ִזיִ ü ווענטְ ָ ,ֶ ְ געווארן אäם ֹראŁאõיפגעראכטן ֶ ָ ְ
ְֶ ָ ְ ְ ִאיז ִזי
éח אäן געהאט ֶמער ֹ ַ האàן ֶ ַ אנדערע ָוואס ָ ְ ַ ְֶ ֶ אŁר
Łאלתי ֲ ֶ
וôçן ה' ִלי ֶאת ְ ֵ ָ ִ הנהֵ ִ ַ , ַ ָָ
מõיערן,
ְֶ געקראכן ִדי
אריàער ֶ ְ ָ ְ זענען ַ ִ ֶקõראזֶ ֶ Ł
ַ ְ מע.õëŁאלôי ֵ ִ
ְִַָ
דערנענטערט
האàן ִזיְ ֶ ְ ֶ ְ ֶ ü אàער ִווי ֶמער ֵזיי ָ ְ ֶָ
àאדינער
געטראפן ִדי ַ ִ ֶ
האàן ֵזיי ֶ ְ ָ ְ ïאלאץְ ָ , צäם ַ ַ קראתי
הצר ָ ָ ִ
ִמן ַ ֵ ַ
אõיסגע'äŁרה'ט אäן ֵזיי
ְ ְֶ Łטיין
קעניג ְ ֵפäנעם ֶ ִ ֶ )הפטרה פרשת כי אפרים
מחנה ֶ ְ ַ ִâגל ַ ֲ ֵ
ֶֶ ֶדער
זילàער אäן ָנאü גאלד אäן ִ ְ ֶ געלטְ ָ , טיילן ֶ ְ
ֵ ְ זיידע ֶדער
àרענגט פäן ֵזיין ֵ ֶתבוא( ְ ֶ ְ ְ
ראש השנה לב שומע ח
Łווער
געמאכט ַאזõי ְ ֶ
פארוואס ִאיָ üהאְ ַ ֶ à
ַ ְָ האàן ֵזיי
פרייד ָ ְחפציםִ ,מיט ְגרõיס ְ ֵ
טייערע ֲ ֵ ִ
ֵ ֶֶ
געווען
אנקäמען צִ äמירִ ,איז ָנאר ֶ ֶ
ֶמען ָזאל ָ ְ ֶ אלעזעקלעִ üמיט ִדי ַ ֶ
זייערע ֶ ְ ֶ
אנגעפילט ֵ ֶ ֶ
ִזיְ ִ ֶ ְ ָ ü
ïרäאווען אäן צֶ äזען אõי àדäéדאי צֶ ְ ä ְַ געקערט
צäריק ֶ ֶ ְמôנõת אäן ִזיִ ü ווערדפäלע ַ ָ
ֶ ְְ ֶ
דערàיי".
טאקע ֶ ְ ֵ
האלסט ַ ֶ
ַ ְְ אהיים.
ֵַ
פארŁטענדליִ ,üמיר
נמŁל ִאיז ָגאר ַ ְ ְ ֶ ְ ְ ִ ֶדער ִ ְ ָ הארץ ָהאט מלָ üוואס ֵזיין ַ ְ אàער ֶדער ֶàן ֶ ֶ ֶָ
גלäסטן אäן ִזיü דארפן ָנאר ְ ְ ְ קינדער ַ ְ ְ ִ ְֶ געלעכצט צֶ äזען ֶדעם געגלäסט אäן ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ ְ
גרõיסן
פאטער ֶדער ְ ְ גרõיסן ָ ֶ
איינàעטן ֵàיים ְ ְ ֵ ְֶ ְ ïנים ֶאל טרעפן ָ ִ
מל ,üאäן ִזי üצְ ֶ ְ ä ïני ֶ ֶ
אõר ְ ֵ
הëלכים ,אäן ֶווען מלכי ַ ְ ָ ִ
מלֵ ְ ַ ü קעניג ֶדער ֶ ֶ ֶ ִ אõיפגעגעàן
ְֶ ֶ ְ ניŁטקעניגָ ,האט ִ ְ מיטן ֶ ִïנים ִ ְִָ
מ'וויינט ִזי üאõיסזכçה אäן ְ ֵ ְ ֶמען ָהאט ֶדער ְ ִ ָ Łווערע ֶוועג ,אäן ֶער ָהאט אõיף ִדי ְ ֶ ֶ
אäנז ַארäם ִמיט נעמט ֶער ְ אייàערŁטןְ ֶ ,
צäם ֵ ֶ ְ ְ ְ גארניŁט
מôנõת ,אäן ָ ְ ִ ְ אלע ַ ָפארקäקט אõיף ַ ֶ
ַ ְ ְ
ליŁàאפט ָוואס ִאיז מõרא'דיגע ָמאס ִ ְ ַ ְ ַא ָ ִ ֶ האלטן צä צäריק ַ ְ ְ ִ געקענט
ָהאט ִאים ֶ ֶ ְ
העםאŁרי ָ ָ אŁïאצןֵ ְ ַ . מעגלי üצְ ַ ְ ָ ä ניŁט ֶ ְ ִ ִ ְ זכçה צä האàן ֶדער ְ ִ ָ קעניג ,צְ ָ ä אנקäמען צäם ֶ ִ
ְָ ֶ
מענטָ Łוואס תרäעה וואõיל ִאיד ֶדער ֶ ְ ְ יõדעי ְ ָ ְֵ Łווערע ֶעס אליין .אäן ִווי ְ ֶ ֶ קעניג ַ ֵ
ֶזען ֶדעם ֶ ִ
הסôרת
אלע ַ ְ ָ ַ ווייסט ַאז ִדי ַ ֶ פארŁטייט אäן ֵ ְ ַ ְ ְ ֵ אלסגעווען ֶדער ֶוועגָ ,האט ֶער ַ ְ ִאיז ִאים ֶ ֶ
אנקäמען צäםŁוועריגקייטן צֶ ְ ָ ä
ïנים ,אäן ִדי ְ ֶ ִ ְ ֵ ְ ִָ געקלאגט ַאז ֶער ֶדער געוויינט אäן ֶ ְ ָ ְ ֶמער ֶ ֵ ְ
éדי ִמיר àלענדעניש ְ ֵ
טאטעןִ ,איז ָנאר ַא ְ ֶ ְ ֶ ִ ַ ֶ פארהõילן ,אäן ָדאס ָהאט ְ קעניג ִאיז ַאזõי ַ ְֶ ִ
יהêכäן צä ïניֵ ַ ְ ý אנקäמען צàְ äאõר ָ ֶ זאלן ָ ְ ֶ ָ ְ אנקäמען
גלäסטעני Łצֶ ְ ָ ä געגעàן ֶמער ְ ְ ֶ ִ ִאים ֶ ֶ ְ
מלֶ – üדער גרõיסן ֶ ֶ נאנטער צäם ְ ְ ווערן ָ ְ ֶֶ ְ נפָ Łהאט מסירäת ֶ ֶ קעניג ,אäן ַאזõי ִמיט ְ ִ צäם ֶ ִ
àאŁעפער.הייליגע ַ ֶ ֶ ֵ ִֶ Łווערע
גאנצען ְ ֶ ֶ געמאכט ֶדעם ַ ְ ֶ אדäרְ ַ ֶ ü ֶער ַ ְ
אנגערäפן ִאין ָïסäק
ווערט ָ ְ ֶ ְ הנה ֶ ְ ראָ ָ ַ Ł ֹ ווענט.
גרõיסע ֶ ְ וואסערן אäן ְ ֶ צוויŁן ַ ֶ ְֶוועגְ ִ ְ ,
àחינה פäן'éàסה' ֶעס ִאיז ַא ְ ִ ָ ֶֶַ אליין,
קעניג ַ ֵ
אנגעקäמען צäם ֶ ִ
ֶ ֶווען ֶער ִאיז ָ ְ ֶ
דäרֶ üדעם ָוואס ֶמען ֵגייט àאהאלטן ,אäן ְַ ַ ְְ אõיסער ִזי üפäן ֶ געווארן
ִאיז ֶער ֶ ָ ְ
מ'Łרייט
àאהעלטעני Łאäן ְ ְ ֵ
אריין ִאין ִדי ַ ֶ ְ ֶ ִ ֵַ אלעïנים אäן ַ ֶ הסôרת ָ ִ
אלע ַ ְ ָ ַ פריידֶ ַ ,
ְֵ
געàעט
אמת'ע ֶ ֶ àאŁעפערִ ,מיט ַאן ֱ ֶ ֶ צäם ַ ֶ ֶ געŁוויצט צä
Łוועריגקייטן ָוואס ֶער ָהאט ֶ ְ ִ ְ ְֶ ִ ְֵ ְ
טäען
ֶ ôפõêת,אליין ִדי ְ ִהêבָ ,דאס ַ ֵ מעמק ַ ֵ
ֵ ֶֹ געווארן,
פארגעסן ֶ ָ ְ
זענען ַ ְ ֶ ְ אהערֶ ֶ , אנקäמען ַ ֶ
ְָ ֶ
זענען ָנאר ָדא מחיצõת ָוואס ֶ ֶ אלע ְ ִ
צàäרעכן ַ ֶ
ְֶ ְ דרייען
געקענט ַארäם ְ ֵ ֶ אäן ַאזõי ָהאט ֶער ִזיְ ֶ ֶ ü
עõלם.
יłראל צäם ִרõàנŁֶ õל ָ éלל ִ ְ ָ ֵ
צוויŁן ְ ַ
ְִ ְ ïאלאץ.קעניגליכן ַ ַ
פריי ִאין ֶדעם ֶ ִ ְ ִ ְ פראנק אäן ְ ֵ
ְַ ְ
אלע
עפנט ֶמען אõיף ַ ֶ נàŁר ֶ ְ ְ
ִמיט ַא ֵלב ִ ְ ָ àאהערט אäן ִאים קעניג ָהאט ִאים ַ ֶ ְ אäן ֶדער ֶ ִ
ווערן
Łוועריגקייטן ֶ ְ
אלע ְ ֶ ִ ְ ֵ ְ טõיערן ,אäן ַ ֶ ְֶ קליידער,
Łיינע ְ ֵ ֶ
Łיינע ְקרõין ,אäן ֵ ֶ אנגעטäן ַא ֵ ֶ
ָ ְֶ
געïŁאלטן .א
ֶ ְ ָ ְְ סàהגאנצע ִ ָ
"די ַ ְ ֶ געזאגט ִ
אäן ֶער ָהאט ִאים ֶ ָ ְ
א .מע פארציילט אז ווע דער בארדיטשובער זי"ע איז זי געגאנגע טובל' אי מקוה איידער
די תקיעות ,האט דער באשעפער צאמגערופ די מלאכי ,או ער האט זיי באפויל אז זיי
זאל צוברעכ אלע מחיצות וואס זענע מפסיק צוויש כלל ישראל צו רבונו של עול ,ווייל
ווייל אויב דער בארדיטשובער וועט נאר זע אפילו איי מחיצה ,וועט ער נישט רוע ביז ווילאנג
ט לב שומע דער כח פו תפלה אי ראש השנה
זאכן
גרõיסע ַ ְ
גע'õïעל'ט ָגאר ְ ֶ ְ האסט ֶ ַאז דְ ָ ä הימלן
אלט ִ ְ ְ
פה ְ ַ ְ
יעדע ְ ִ ָ
ֶ ֶ
צäווארפענע
ָ ְ ֶ ֶ טõיזענטע
ֶ ְֶ הימל?
אõיבן ִאין ִ ְ ְ מטŁארטקאוו זי"ע
מŁה ִ ְ ָ ְ ְ ָâוד ֹ ֶ הרה"ק ַ ִ
רàי ָ ִ
צאמגענäמען ,אäן ֵזיי ַארõיף
האסט ַ ְ ֶ ֶ נŁמõת ָ ְ ְָ זיידע
פארציילט ַאז ֶווען ֵזיין ֵ ֶ
ָהאט ַ ְ ֵ ְ
האסטָ äדאס הõיעִ ,üווי ַאזõי ָ ְ ֶ געàרענגט ָגאר
ֶ ְֶ ְְ רàי
)דער זäן פäן הרה"ק ַ ִ רàי ָŁלõם ַ ְ ָ
Łכנא זי"ע ֶ ַ ִ
פארציילט ַאז ֶער
רàי ָŁלõם ַ ְ ֵ ְ àאוויזן?" ָהאט ַ ִ ַ ִ ְ רäזנער
טאטע פäן ֶדער ְ ֶ
הëלא üזי"ע אäן ֶדער ַ ֶ
אברהם ַ ַ ְ ָ
ַ ְָ ָ
האàן ֵàייםאינזין ָ ְ געקענט ִ ְ ִ ניŁט ֶ ֶ ְ ָהאט ִ ְ Łווער ֶדער ְמאõר געווען ֵàיי ֵזיין ְ ֶ זי"ע( ִאיז ֶ ֶ
וויפיל ֶער ָהאט ָנאר דאווענען ,אäן ִ ִ ַ ֶ ֶ דאווענען
אינמיטן ַ ֶ ֶ ïאסירט ַאז ִ ְ ִ ְ עיניםָ ,האט ַ ִ ְ ֵ ִַ
געלäנגעןָ .דאס
ניŁט ֶ ְ ֶ ïראàירט ִאיז ֶעס ִאים ִ ְ ְָ ִ ְ ערבמנחה ֶ ֶפäנעם ָיאר – ִ ְ ָ ôפêה ֶ לעצטע ְ ִ ָ ִדי ֶ ְ ֶ
ôפêה
יעדער ְ ִ ָ אäנז ַארõיס ַאז ִמיט ֶ ֶ àרענגט ְ ְֶ ְ ְ פארŁטענדליָ üהאט
הנה ,אäן ִווי ַ ְ ְ ֶ ְ ְ ִ ֹראָ ָ ַ Ł
געוואלד,
אõיפטäן ַא ֶ ַ ְ ְ õïעל'ן אäן
ֶקען ֶמען ְ ְ לעצטע
געדאווענט ִדי ֶ ְ ֶעינים ֶ ַ ֶ ְ ֶדער ְמאõר ֵ ַ ִ
עõלמõת,פליען ִאין ֵקיין ָ ניŁט ְ ִ ֶ דארף ִ ְ ֶמען ַ ְ התלהבäת ,אäן ִמיט מנחה ִמיט ְגרõיס ִ ְ ַ ֲ ִ ְָ
אנגענäמעןָ ,נאר
ווערן ָ ְ ֶ ֶ זאלן ֶ ְ ôפõêת ָ ְ éדי ִדי ְ ִ ְֵ רàי ָŁלõם ָהאט אàער ַ ִ äéנõתֶ ָ , הõיעכע ַ ָ ֶ ֶ
ôפõêת גייען ִדי ְ ִ
געפילֶ ֵ , äéנה אäן ֶ ִ אàיסל ַ ָ ָ
ִמיט ַ ִ ְ מכäן ֵזיין,
גארניŁט ְ ַ ֵ
געïŁירט ִווי ֶער ֶקען ָ ְ ִ ְ ֶ ְ ִ ְ
מëעל.
àמים ִ ַ ַ
הõיעִ ַ ָ ַ ü ֶ ַארõיף ָגאר האלט
צעàראכןָ ,דא ַ ְ געווען ַאזõי ֶ ְ ָ ְ ֶער ִאיז ֶ ֶ
גרõיסן ָטאג,
אזא ְ ְ האלטן ִאין ַ ַ ֶווען ִמיר ַ ְ ְ מנחה פäן ָיאר ,אäן ֶער ֶקען לעצטע ִ ְ ָ
ֶמען ִדי ֶ ְ ֶ
ôפêה ִאיז
געדענקען ַאז ְ ִ ָדארף ֶמען ֶ ֶ ְ ֶ ַ ְ נאכן
ווארטְ ָ , האàן ֵקיין ֵאיין ָ ְ אינזין ָ ְ ניŁט ִ ְ ִ ִ ְ
קרàנõתָ ,וואס ָדאס àמקõם ָ ְ ָ געווארן ְ ָ
נתקן ֶ ָ ְ ְֵַ מצמצם ֵזיין ִדיעטליכע ָמאל צֵ ְ ַ ְ ä ïראàירן ֶ ְ ִ ְֶָ ִ ְ
עבירõת ,אäן אïרייניגן ִדי ֲ ֵ
אïוואŁן אäן ָ ְ ֵ ִ ְ טäט ָ ְ ַ ְ גע'õïעל'ט ֵàיי
ְ ענדליֶ üמחŁבõתָ ,האט ֶער ֶ ְ ְ ִ ֲַָ
àלב
הארץ ְ ֵצעàראכן ַ ְ
פאדערט ִזיַ üא ֶ ְ ָ ְ ֶעס ָ ֶ ְ מענטָ ,Łאן
äŁïט'ע ֶ ְ ְ דאווענען ִווי ַא ָ ֶ ִזי üצֶ ֶ ַ ä
זõכה ֵזיין ַאזäמרôחַ ,אזõי ֶוועט ֶמען ֶ קרäע ֻ ְ ָ
ָ ַ זאגן ִדי
מיטן ַארõיס ָ ְ äéנõתàְ ,לõיז ִ ְ ֵקיין ַ ָ
זאלן
àעטן ָ ְõŁñàת ָוואס ִמיר ֶ ְ ôפõêת אäן ַ ָ ִדי ְ ִ äŁïט'ע
האàן ִדי ָ ֶ אינזין ָ ְ ווערטער אäן ִ ְ ִ ֶ ְ ֶ
עיקר
äברצõן ,אäן ֶדער ִ ָ àרחמים ְ ָ
ווערן ְ ַ ֲ ִנתקàל ֶ ְ
ְִֵַ ווערטער.
טייטֶ ְ ֶ Łְַ ְ ְ
מתêïל ֵזיין אõיף ְéבõד געדענקען צֵ ַ ְ ִ ä ִאיז צֶ ְ ֶ ֶ ä
הכינה ,אäן ַאז
צער ַ ְ ִ ָ Łמים אäן אõיף ֶדעם ַ ַ ָ ִַ מנחהִ ,איז àאלד ֶווען ֶמען ָהאט ֶ ֶ ְ ִ ְ
געענדיגט ִ ְ ָ ַ ְ
àקרõבווערן ְ ָ
אõיסגעלייזט ֶ ְ
ְֶ ֵ ְ זאלן õŁין ִמיר ָ ְ צäגעגאנגען צֵ äזיין
עינים ֶ ַ ְ ֶֶדער ְמאõר ֵ ַ ִ
זõכה ֵזיין צä
צדקנ äאäן ֶ מŁיח ִ ְ ֵ
àביאת ְ ִ ַ àימינַ ִ ְ äְֵָ געפרעגט
רàי ָŁלõם זי"ע אäן ִאים ֶ ְ ֶ ְ איידעם ַ ִ
ֵ ֶ
אמן.
י"Łי ָ ֵיא"ת ֶ"àן ִ ֵ לקראת ִַ à ֵגיין ִ ְ ַ מנחה,
אנגעדרייט ִמיט ֵדיין ִ ְ ָ
האסטֵ ְ ֶ ְ ָ ä
"וואס ָ ְ ָ
זיי ווער צעבראכ .או ווע דער קדושת לוי איז ארויס פו מקוה ,האט דער באשעפער געהייס
די מלאכי אז זיי זאל אוי צונעמע די שטיינער פו די מחיצות ,או עס זאל נישט בלייב
קיי שו סימ פו זיי ,ווייל דער גרויסע צדיק קע נישט פארנעמע ווע עס איז דא עפעס
וואס איז מפסיק צוויש כלל ישראל או צו זייער טאטע.
ראש השנה לב שומע י
מעכ
חדות ה' ִהיא ָ ֻ ְ ֶ
ְֶַ
צוויַ א ִאיד ִמיט ַא י ְ ִ ְ
מ פרייליכָ טאג ֶ דער ְ ֶ ְ ֵ
אנטערייד ְ ִ ְ ֹ ראָ ָ ַ
הנה – ַא ְ ֵ ִ ְ
יראל ִ א
ימח ִ ְ ָ ֵ ניֵ ָ יגל ַ ֲ ֹ
יעקב ִ ְ ַ רחָ אב ַעל ָ ִ חנֵ ֲ ַ
רחמנֵ ַ ְ ְ ִיגילָ ל ַה יֵ ַ
עה לֵ נס
טחיֶ ֲ ַ ֶ אליו ִ ְ מנס ֵ ָ
מברח ָ עבדיָ ְ ֻ
בניִ אִ ָ ֲ ַ
ְִָ
קלאגן אäן
ניŁט ְ ָ ְ זאלן ֵזיי ִ ְ
ִדי ָïסäק ַאז ֵזיי ָ ְ פרייליכן ָטאג
הנה – ַא ְ ֵ ִ ְ
ֹראָ ָ ַ
געוויינט ַפאר
האàן ָדאְ ֵ ֶ ü טרõיעריגֵ ,זיי ָ ְ
ֵזיין ְ ֶ ִ דערציילט ִווי ַאזõי ֶעס ווערט ֶ ְ ֵ ְ נביא ֶ ְ ִאין ָ ִ
ריכטיג
ניŁט ִ ְ ִהאàן ִ ְ
סàה – ֵווייל ֵזיי ָ ְ גäטע ִ ָ
ַא ֶ ערŁטע ֹראŁ אõיסגעזען ִדי ֶ ְ ְ ֶ ְֶ ֶ ָהאט
געוויין ִאיז
זייער ֶ ֵ
õôרהֶ ֵ . געווען ִדי ָ מקיים ֶ ֶ
ְ ֵַ זענען ַארõיף אידן ֶ ֶ הנה ָנאָ üוואס ִדי ִ ְ ַ ָָ
חרטה אõיף ִדי אמת'ע ֲ ָ ָ
געקäמען פäן ֱ ֶ ֶ
ֶ ָדאֶ ü עזרא אäן àבל ִמיט ֶ ְ ָ געקäמען פäן ָáלäת ָ ֶ ֶ ֶ
געטäהןִ ,איז
ְ געהאט ֶ האàן ֶ ַעבירõת ָוואס ֵזיי ָ ְֲֵ הõíפר ָהאט עזרא ַ ֵ פאלגענדָ ְ ֶ . נחמיהִ ,ווי ָ ְ ֶ ְ ְֶ ְָ
ניŁט צä געהייסן ִ ְ
פארוואס ָהאט ֶמען ֵזיי ֶ ֵ ְ ַ ְָ éלל
õôרה ,אäן ְ ַ חלק פäן ִדי ָ פארגעליינט ַא ֵ ֶ
ָ ְֶ ֵ ְ
וויינען?
ֵ ֶ וויינען אõיף ָוואס גענäמען ֵ ֶ יłראל ָהאט ִזיֶ ֶ ü ְִָ ֵ
טיפער
אàיסל ִ ֶ אריין ַ ִ ְ קäקט ַ ֵ ָנאר ,אõיֶ àמען ְ õôרה אäן ַאז זענען ַאזõי ֵווייט פäן ִדי ָ ֵזיי ֶ ֶ
ִאין ָïסäקֶ ,זעט ֶמען ַאז ִאין ִדי ֵרייד Łטייט אלעס ָוואס ְ ֵ געפאלגט ַ ֶ ניŁט ֶ ָ ְ ְ האàן ִ ְ ָ ְ
פארוואס ֶמען סàה ַ ְ ָ ליגט ִדי ִ ָ נביאים ִ ְ
פäן ִדי ְ ִ ִ האàן
àאמערקנדיג ָדאסְ ָ , õôרהִ ְ ְ ְ ֶ ַ . ָ ִאין ִדי
וויינען; ִדי
ניŁט צֶ ֵ ä אנגעזאגט ֶמער ִ ְ ָהאט ָ ְ ֶ ָ ְ אידן
געווען ִדי ִ ְ מחåק ֶ ֶ נחמיה ְ ַ ֵ עזרא אäן ְ ֶ ְ ָ ֶ ְָ
לאדנינä
געזאגט " ָקדַ Łõהõçם ַ ֲ ֵֹ נביא ָהאט ֵזיי ֶ ָ ְ ִָ אלקיכם דיזאגענדיג ַהõçם ָקד Łõהäא לה' ֱ ֵֹ ֶ ָ ֶ ְִ
נביא ָהאט מעåכם"ֶ .דער ָ ִ חדות ה' ִהיא ָ ֻ ְ ֶ ְוגַ ְ ֶ 'õ הייליגע
הנהִ ,איז ַא ֵ ִ ֶ היינטיגע ָטאגֹ ,ראָ ָ ַ Ł ֵ ְִ ֶ
הנה ִאיז ַא ערקלערט ַאז ֹראָ ָ ַ Ł ֵזיי ֶ ְ ְ ֶ ְ זאלטôבִ äéאיר ָ ְ ואל ִ ְ ôתאàלַ ְ äָטאגַ .אל ִ ְ ַ ְ
פרייליכע ָטאגַ ,א יõם טõב ָוואס ֶדער ְֵ ִ ֶ Łטייט ִאין ווייטער ְ ֵ קלאגןֶ ֵ . וויינען אäן ְ ָ ְ ניŁט ֵ ֶ ִ ְ
פריידט ִזיִ üמיט ֶדעם ָטאג. àאŁעפער ְ ֵ ְ ַ ֶ ֶ געזאגט ַפארנחמיה ָהאט ֶ ָ ְ ָïסäק )שם י( ַאז ְ ֶ ְ ָ
äŁôבה טäן
אוודאי ְ ָ כאטָ Łוואס ֶמען ְàרõיַ ַ ַ ü ָ ְ Łäתä מŁמìים ְ אכלִ ַ ְ ַ ä יłראל ְלכְ ִ ä éלל ִ ְ ָ ֵ ְַ
צäגאנג
אàער ֶדער ַ ְ דארף ָ ֶ עבירõתְ ַ , אלע ֲ ֵאõיף ַ ֶ ואל לאדנינַ ְ ,ä
ממתñים ְוגéִ 'õי ָקדַ Łõהõçם ַ ֲ ֵֹ ְִַַ
געמיט ,אäן פרייליכן ֶ ִ
צֶ äדעם ֵזיין ִמיט ַא ְ ֵ ִ ְ גייטסמעåכם ְ ֵ חדות ה' ִהיא ָ ֻ ְ ֶ ôעצבéִ ,äי ֶ ְ ַ ֵֵָ
אäנז
æàחõן ִאין השי"ת ַאז ֶער ֵגייט ְ ִמיט ִ ָ היינט ִאיז ַא טרינקעןֵ ,ווייל ֵ ְ עסן אäן ְ ִ ְ ֶ ְֶ
ניŁט
חלילה ִ ְ
אàער ָ ִ ָ גäטע ָיארֶ ָ , Łענקען ַא ֶ ֶ ְֶ צàäראכן,
ניŁט ְ ָ ְ זייטס ִ ְ הייליגע אäן ָטאג .אäן ֵ ְ ֵ ִֶ
צàäראכן .ב
טרõיעריג אäן ְ ָ ְ ֵזיין ְ ֶ ִ פרייליכקייט פäן השי"ת טäהט ֵאייü ֵווייל ִדי ְ ֵ ִ ְ ֵ
àעל ֵŁם טõב )ראש השנה אות כט( ָהאט ֶדער ַ ַ Łטארקן.
ְ ַ ְ ְ
מŁנה
Łטייט ָדאִ üאין ִ ְ ָ
געזאגטֶ ,עס ְ ֵ
ֶ ָ ְ פארŁטיין ִדי ֵרייד פäן
דארף ֶמען ַ ְ ְ ֵלכאõרה ַ ְ
ְִ ָ
הנה ִאיז
הנה'ֹ ,ראָ ָ ַ Ł
'יõם טõב ֶŁל ֹראָ ָ ַ Ł זאגט
טאקע ָ ְ
פארוואס ַ ֶנביאיםָ ְ ַ ,
ִדי ְ ִ ִ
ב .דער רמב") מגילה וחנוכה פרק ג הלכה ו( פסק'נט אבל ראש השנה ויו הכיפורי אי בה הלל
יא לב שומע חדות ה' היא מעזכ
)ראש השנה פרק א הלכה ג( ֶדער ְ ַ ְ ִ
ירŁäלמי פרייליכע ָטאג ֶעס ִאיז ַא יõם טõב ,אäן ַא ְ ֵ ִ ֶ
éלל
מעלה פäן ְ ַ רעכנט אõיס ֶדער ַ ֲ ֶ ֶ ְְ Łהחינ .äאäן ָדאס ָוואס
זאגט ֶמען ֶ ֶ ֱ ָדעריàער ָ ְ
ֶ ִ ֶ
העõלם
קעגן ֶדער õáיàֵ ,יי ֶדער ֻאõëת ָ ָ יłראל ֶ ְ
ְִָ ֵ דארף
געזאגט ַאז ֶמען ַ ְאריז"ל ָהאט ֶ ָ ְ ֶדער ֲ ִ ַ
טäען ֵזיי ִזיָ üאן
מïŁט ֶ האàן ַא ִ ְ ָàעפאר ֵזיי ָ ְ ֶ ָ הנהָ ,דאס ִאיז ָנאר וויינען אäם ֹראָ ָ ַ Ł ֵ ֶ
וואקסן
לאזן ִזיְ ְ ַ üקליידער ,אäן ֵזיי ָ ְ Łווארצע ְ ֵ ֶ
ְַ ְ ֶ éדי ָדאס צä הכינה ,אäן ְ ֵ
צäליֶ àדעם ָáלäת ַ ְ ִ ִָ
דרייען ִזיַ üארäם זייער ָהאר ,אäן ֵזיי ְ ֵ ֶ ֵ ֶ łàמחהֶ ,דער
דארף ֶמען ֵזיין ְ ִ ְ ָ דעגרייכן ַ ְ
ֶ ְֵ ְ
łמחה .ג
àכçה ֶŁל ִ ְ ָוויינען ָזאל ֵזיין ַא ְ ִ ָ
ֵ ֶ
וויסנדיג
ניŁט ִ ְ ִ פארזõיערט ִ ְ
פארàיטערט אäן ַ ְ ֶ ְ ַ ְ ִ ֶ ְ
מïŁט ֶוועטאõיסגאנג פäן ֶדער ִ ְ ָ ְַ ְ ָוואס ֶדער
האàן ַאאפֵ äêזיי ָ ְ יłראל ֲ ִéלל ִ ְ ָ ֵאàער ְ ַ ֵזייןֶ ָ , צווין
אנטערייד ְ ִ ְ
ֶדער ְ ֶ ְ ֵ
Łיינע
קליידן ֵ ֶ
טäען ֵזיי ִזיְ ֵ ְ ü לעàןֶ , מïŁט פäן ֶ ְ ִ ְ ָ ַא ִאיד ִמיט ַא י
Łערן ִזיָ üאִ ïדי קליידער ,אäן ֵזיי ֶ ְ ווייסע ְ ֵ ֶ
ֵ ֶ הנה
פירט ֶמען ִזיִ üאין ֹראָ ָ ַ Ł וועגן ֶדעם ִ ְ
ֶ ְ
טרינקען ִמיט ַא עסן אäן ְ ִ ְ ֶ ָהאר אäן ֵזיי ֶ ְ łמחה ,אäן ֶמען
מנהגים פäן ִ ְ ָ
אסאִ ָ ְ ִ üַַ
ווייסן ַאז ֶדער
וויàאלד ֵזיי ֵ ְגעפילְ ַ ִ , פרייליכן ֶ ִ
ְֵ ִ ְ זענען
ווייזן ַאז ִמיר ֶ ֶ
פיינע ְסעäדõת צְ ֵ ä עסט ֵ ְֶֶ
גäטן.
מïŁט'ן צäם ְ אייàערŁטער ֵגייט ֵזיי ִ ְ ְ ְֵ ֶ ְ ְ ֶ פרייען ִזיִ üמיט ֶדעם ָטאג.
łàמחה אäן ִמיר ְ ֵ ְֶ ִ ְָ
מע זאגט נישט קיי הלל אי ראש השנה או אוי יו הכיפורי ,לפי שה ימי תשובה ויראה
ופחד ,לא ימי שמחה 'יתירה' וויבאלד די טעג זענע טעג פו תשובה או יראה ,או נישט טעג
פו פארמער שמחה או פרייד.
עס איז דא באקאנט אז יעד איינציג ווארט פונע רמב" איז מדוייק או אויסגערעכנט ,מע
בויעט גאנצע דיוקי או פלפולי אוי איי ווארט או צומאל אפילו פו איי אות .איז לכאורה
דאר מע פארשטיי פארוואס שרייבט דער רמב" שמחה 'יתירה' אז די טעג 'פארמערט' מע
נישט מיט שמחה ,וואס איז משמע אז אביסל שמחה זאל יא זיי .אויב זענ זיי טאקע טעג
פו יראה ופחד ,פאסט דא אז מע זאל זי אינגאנצ נישט פרייע ?נאר דער פשט פו דער
ווארט 'יתירה' מיינט ,אז געוויס איז דא א מצוה צו זיי פריילי או זיי בשמחה אי ראש
השנה ,אבער וויבאלד עס איז דא טעג וואס מע משפט יעד איינע ,או די טעג זענע
געאייגנט צו תשובה טו ,דעפאר טוט מע נישט פארמער אסא שמחה ,אבער דאס איז זיכער
אז פריילי דאר מע זיי!
ג .דער זעלבע בחינה שטייט אי אסא חסידישע ספרי .אי ספר ויגד יעקב )ראש השנה אות
כו( ברענגט ער בש הגה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע אז דער וויינע זאל נישט זיי
מחמת אבל וצער ח"ו פו צובראכנקייט או פארווייטאגט ,רק מחמת הדביקות נאר פו דביקות
אי באשעפער ,אזוי ווי דער טורי זהב שרייבט )או"ח סימ רפח בש המדרש( אז די תלמידי פו
רבי עקיבא האב אי געטראפ וויינע ווע ער האט געזאגט שיר השירי או שבת ,האב
די תלמידי געזאגט "עס איז דא שבת היינט ,מע מעג דא נישט וויינע אי שבת?" האט
רבי עקיבא זיי געענטפערט "עס איז געשמאקע וויינע ,עס איז א בכיה פו דביקות צו
באשעפער".
ראש השנה לב שומע יב
וסטרא
דקליïה ְ ִ ְ ָ
מíטרא ִ ְ ִ ָיïקדéִ ,י הäא ִ ִ ְ ָ ְולא ִ ָ ֵ
ֹ זאגט,מדר) Łפיסקתא דרב כהנא פיסקא כג( ָ ְ ִדי ִ ְ ָ
לעõרר ִâין ְàיõם ַההäא ֵזיין ואין ְ ֵ âדינאֵ ְ ,
ְִ ָ אדם געזאגט צָ ָ ä àאŁעפער ָהאט ֶ ָ ְ ֶדער ַ ֶ ֶ
Łטארקע
גיàט ַא ְ ַ ְ ֶ צäקלאïט ִ ְ
צàäראכן אäן ְ ַ ְ ְָ ְ àדין ְàיõם לפני ְ ִ
ìŁכנסôה ְ ָ ַ
Łéם ֶ ִ ְ ַ ְ ָ הראõŁןֵ ְ : ִָ
אחרא אäן ֶעס ִאיז סטרא ַ ֲ ָ éח ַפאר ִדי ִ ְ ָ ַֹ להיõת àניְ ִ ýעתידין ָ ֶ
àדימäסִ ִ ֲ üéָ , ויצאתה ְ ִ
הåה ְ ָ ָ ָ ֶַ
מענטָ Łוואס ִאיז אõיפן ֶ ְ ְ ְ âינים
מעõרר ִ ְִ ֵ àדימäס. ויõצאין ְ ִ
הåה ְ ְ ִ àדין ְàיõם ַ ֶ לפני ְ ִ
נכנסין ְ ָ ַ
ִ ְָ ִ
טרõיעריג.
ְ ִֶ לחדַ Łאזõי ִווי àאחד ַ ֶֹ הביעי ְ ֶ ָ
àחדִ ִ ְ ַ Ł אימתי ַ ֶֹ ֵ ַָ
געווארן ִאיןàאŁאפן ֶ ָ ְ הראõŁן ִאיז ַ ַ ְ אדם ָ ִ ָָ
דארף
הנה ַ ְ צäגאנג צֹ äראָ ָ ַ Ł
ריכטיגע ַ ְ ֶדער ִ ְ ִ ֶ
געווארן
גע'מïŁט ֶ ָ ְ הנה אäן ֶער ִאיז ֶ ִ ְ ָ ֹראָ ָ ַ Ł
פרייען
דארף ִזיֶ ֵ ְ ü łמחהֶ ,מען ַ ְֵזיין ִמיט ִ ְ ָ
àאŁעפער
לחçיםַ ,אזõי אõי üטäט ֶדער ַ ֶ ֶ ְִַ
łמחה טäט ִזיü מיטן ָטאג ,אäן פäן ֶדער ִ ְ ָ ִ ְ
הנה
יעדן ָיאר ֹראָ ָ ַ Ł פאלק ֶ ְ מïŁט'ן ֵזיין ָ ְ ִ ְ ְְ
âבקäת צäם ליŁàאפט ִאין ַא ְ ֵ
ערוועקן ַא ִ ְ ַ ְ ְֶֶ ְ
מïŁט.גäטע ִ ְ ָ גייען ַארõיס ִמיט ַא ֶ אäן ֵזיי ֵ ֶ
וויינט ֶמען ַא מéח ֶדעם ֵ ְ àאŁעפער אäן ִ ֹ ַ ַ ֶ ֶ
Łמְ ýי ִגילäן ָéל ַהõçם ִאיזłמחהְ ִ àְ .àכçה פäן ִ ְ ְָ ִָ ערקלערט לõיט ָוואס אמת ֶ ְ ְ ֶ ְ łפת ֱ ֶ ֶדער ְ ַ
אäנז צä
ְ קäמט
ְ àכ"çהָ ,דאס ראŁי ֵôבõת ְ ִ ָ ָ ֵ áמרא )שבת קלéָ (.ל ס'Łטייט ִאין ְ ָ ָ ְ ְ ֵ
àכçה ֶŁלוויינען ַא ְ ִ ָ
דארף ֵ ֶ ווייזן ַאז ֶמען ַ ְ ֵ ְ עłõין
ִ עדין
łàמחהִ ַ ֲ ,
עליהם ְ ִ ְ ָàñŁלֶ ֵ ֲ ä מצוה ֶ ִ ְ
ִ ְָ
נאנטקייט אäן
געוויין פäן ָ ְ ְ ֵ
אמת'ע ֶ ֵ łמחהַ ,אן ֱ ֶ ֶ
ִ ְָ האàן
מצוה ָוואס ִמיר ָ ְ יעדע ִ ְ ָ łàמחה ֶ ֶאõתָ ְ ִ ְ ã
ָ
עõלם.
õàרא ָ âבקäת צäם ֵ ְֵ אלסטäען ִמיר ָנאְ ַ ü łàמחהֶ , געווען ְ ִ ְ ָ מקàל ֶ ֶ
ְֵַ
פרייליכקייט.
זעלàע ָמאס ְ ֵ ִ ְ ֵ מיטן ֶ ְ ֶ מקיים ֵזיין ִ ְְ ֵַ
חנ
ים ַ ֵ àאŁעפער ָהאט Łôרי ֶווען ֶדער ַ ֶ ֶ א' ִ ְ ֵ
פארוואס
פארŁטייןָ ְ ַ ,דארף ֶמען ַ ְ ְ ֵ àאמת ַ ְ ֱֶ ֶ געהערŁט ַא
וועלט ָהאט ֶ ֶ ְ ְ àאŁאפן ֶדער ֶ ְ ַ ַ ְ
זמן
הנה ַא ְ ַ טאקע ִאיז ֹראָ ָ ַ Ł ַ ֶ דארף אõיֵ üזיין łמחהַ ,אזõי ַ ְ געוואלדיגע ִ ְ ָ
ֶ ַ ְִ ֶ
האàן
חז"ל ָ ְ ווייסן ָדאַ üאז ֲ ַ łמחה? ִמיר ֵ ְ ִ ְָ הנה ֶ דער ָטאג ָוואס ֶמען יעדן ָיאר ֹראָ ָ ַ Ł ֶ ְ
צäליַ àא ִ טõבים
ִ ימיםגעווען ִדי ָ ִמתñן ֶ ֶ ְ ֵַ דארף ֶמען ֵזיין Łמיםְ ַ ,מלכäת ָ ַ ִ מקàל ַ ְִאיז ְ ַ ֵ
ïאסירט ִאיןאäרזאָ üוואס ָהאט ַ ִ ְ סïעציעלע ְ ַ
ְֶ ִ ֶֶ łàמחה.
ְ ִ ְָ
חרäתנŁָ ,äבäעõת זמן ֵ ֵ ïסח ִאיז ְ ַ יענע ָטאגַ ֶ , ֶ ֶ
זמן
õôרתנ ,äאäן סõéäת ִאיז ְ ַ מôן ָ ֵ זמן ַ ִַאיז ְ ַ יגילן ָל ַהם
מִ ְ
ְ ִ ְ
יעדער יõם טõב ָהאט ִזיֵ üזיין łמחתינֶ ֶ ,ä
ִ ְֵָ
ניŁטחלילה ִ ְגעדענקען צָ ִ ָ ä דארף ֶ ֶ ְ ֶ ֶמען ַ ְ
ïאסירט
אàער ָוואס ָהאט ַ ִ ְ אייגנארטיגקייטֶ ָ ,
ֵ ְְְַ ִ ְֵ
מðב פäן ִאין ַא ַ ָ אריינפאלן
ֵַ ְ ַ ְ
זמן
הנה ַאז ָדאס ִאיז ַא יõם טõב ַא ְ ַ ֹראָ ָ ַ Ł
זõיערע
ֶֶ וויינען ַא
ניŁט ֵ ֶ àיטערקייט אäן ִ ְ
ִ ֶ ְֵ
łמחה?
פäן ִ ְ ָ
łמחה אäן וויינעןָ ,נאר ִמיט ַא ִ ְ ָ סארט ֵ ֶ ָ ְ
Łווערִ ,ווי ַאזõי ֶקען ֶמען נאכמער ִאיז ְ ֶ
ָ ְֶ סõפר )דרוש לז"ך אלול ד"ה חתם ֵ âבקäתֶ .דער ֲ ַ ְֵ
אזא ָטאג פרייען ִאין ַ ַ
àכלל ִזיֶ ֵ ְ ü
ְִַ זאכן ַפאר Łארפע ַ ְ Łרייàט ָגאר ַ ְ ֶ ויהי היום( ְ ֵ ְ
àאŁעפער
ווייסן ָדאַ üאז ֶדער ַ ֶ ֶ ָוואס ִמיר ֵ ְ אדער עצבäת ָ ֶ מéח ַ ְוויינט ִ ֹ ֶַדער ָוואס ֵ ְ
אריין
קäקט ַ ֵ
ספרים אäן ֶער ְ עפנט אõיף ִדי ְ ָ ִ
ְְֶ הנה – ַáם ִéי הäא צàäראכנקייט ,יõם ֹראָ ָ ַ Ł
ְָ ְ ְֵ
איינעם,
יעדן ֵ ֶמïŁט'ן ֶ ְ
דערין ,אäן ֶער טäט ִ ְ ְ ְֶ ִ מקום
מéל ָ ֹ äמïŁט ְוכָ ִ 'äנõרא יõם ִâין ִ ְ ָ יõם ָ
Łרעקֶ ,ווען ציטער אäן ַא ְ ֶכאïט ָדאַ üא ִ ֶ
ֶעס ַ ְ יåכר
לא ִ ָ ֵ
וŁברõן ֹעצבäת ְ ִ ְ עðבõן ְוכְ ַ 'ä
ֵאינ õיõם ִ ָ
יג לב שומע חדות ה' היא מעזכ
ïחד אäן הערŁט ַא ַ ַ אפֶ äêעס ֶ ְ ְ דערפארִ ֲ , ֶ ְַ מלéי
מלִ ְ ַ üפאר'ן ֶ ֶ
Łטייט ַ ְ ווייסט ַאז ֶמען ְ ֵ ֶמען ֵ ְ
אנגעצõיגענקייט ָוואס ֶדער
ֶ ְֵ ַאן ָ ְ ֶ ניŁט ָוואס ֶדער ווייסט ִ ְ
הëלכים ,אäן ֶמען ֵ ְ ַ ְ ִָ
אàער מïŁט ֵגייט ֵזייןֶ ָ , אõיסגאנג פäן ֶדער ִ ְ ָ ְַ ְ וואספארא
ניŁט ָ ְ ַ ַ מ'ווייסט ִ ְ
õáרל ֵגייט ֵזייןְ ֵ ְ , ָ
õŁפט ִאיז ֵ ווייסן ַאז ֶדער ִוויàאלד ִמיר ֵ ְ ַ ְ אזõיפיל
אàער ַ ִ אäנז ָאֶ ָ ,ï ְ ווארט
ָיאר ֶעס ַ ְ
אäנז ִלי àאäן פאטערָ ,וואס ֶער ָהאט ְ אäנזער ָ ֶ ְֶ ליידערמ'איז ֵ ֶ ווייסט ֶמען ָיאַ ,אז ְ ִ ֵ ְ
וועגן
טõביםְ ֶ , לחçים ִ פארŁרייàן ְ ַ ִ
אäנז ַ ְ ְ ֵ ְ ֶער ִוויל ְ עבירõתִ ,איז אסאֵ ֲ ü מ'האט ַ ַ פארזינדיגט אäן ְ ָ
ַ ְ ִ ְִ ְ
פארזיכערט ַאז
łàמחה אäן ַ ְ ִ ֶ ְ זענען ִמיר ְ ִ ְ ָ ֶדעם ֶ ֶ אזאפרייען ִאין ַ ַ
àכלל ְ ֵ ֶ ִווי ַאזõי ֶקען ֶמען ִזיַ ְ ִ ü
לŁלõםֵ .ווייל אריàער ֵגיין ְ ָ מïŁט ֵגייט ַ ִ ֶ ֶדער ִ ְ ָ פäנעם אייגענטליִ üאיז ֶדער ַנאטäר ֶ ָטאג? ֵ ֶ ְ ְ ִ
גע'ïסק'נט ֶדער
זיכער ֶ ַ ְ ְ ְ ואלט ִ ֶ טאטע ָו ְ יעדער ַ ֶ ֶ ֶ ïחד נעמט ַארäם ַא ַ ַ ווילאנג ֶעס ֶ ְ àריאהַ ,אז ִ ַ ְ ְִ ָ
קינד,
àעסטע ָוואס ֶקען ָנאר ֵזיין ַפאר ֵזיין ִ ְ ֶ ְֶ אנגעפילט
הארץ ִאיז ָ ְ ֶ ִ ְ Łרעק אäן ִדי ַ ְ אäן ַא ְ ֶ
àאŁעפער
גרõיסער ַ ֶ ֶ אוודאי ֶדער ְ ֶ אוודאי אäן ַ ַ ַ ַַ ַ ניŁט ֵזייןמõראֶ ,קען ֶמען ִ ְ ציטער אäן ָ ִמיט ִ ֶ
טאטע
אäנז ִליִ àפיל ֶמער ִווי ַא ַ ֶ ָוואס ָהאט ְ ïחד łמחה אäן ַ ַ זאכן – ִ ְ ָ צוויי ַ ְ פרייליִ ,üדי ְ ֵ
ְֵ ִ
עזראאàן ֶ ְ ָקינדַ ,אזõי ִווי ֶדער ִ ְ ָהאט ִליֵ àזיין ִ ְ צäזאמען ,אõיַ àאזõי ִווי ַאזõי ניŁט ַ ֶ גייען ָדאְ ִ ü
ֵ ֶ
אתכם
אõהב ֶ ְ ֶ ראה יד א( ְוהäא ֵ ְֵ ְ
Łרייàט ָ ָ ַ
)ïרŁת ְ ֵ אזאפרייען ִאין ַ ַטאקע ְ ֵ ֶ ֶקען ֶמען ִזיֶ ַ ü
àאŁעפער ִאיז ָדאü לàן ֶדער ַ ֶ ֶ מהאב ַ ֵ יõתר ֵ ָ ָ ֵ פארכטיגע ָטאג?
ָ ְ ְִ ֶ
אינעם אריין ֶדער ַנאטäר ִ ֶ גיàט ַ ֵ ֶדער ָוואס ִ ְ
קינדְ ,
אäנז האàן ֵזיין ִ ְ
טאטע ַאז ֶער ָזאל ִליְ ָ à ַ ֶ נים
רחם ָאב ַעל ָ ִ
רחמנֵ ַ ְ
ַ ֲֵ
פארŁטעלן אäן
ניŁט ָ ְ ְ ֶ ְ àכלל ִ ְ קענען ִזיַ ְ ִ ü ֶ ֶ דערפäן ֶקען ֵזיין לõיט ִווי
Łïט ֶ ְ ָנאר ֶדער ְ ַ
ליŁàאפט ֶדער וואספארא ִ ְ ַ ְàאגרייפן ִמיט ָ ְ ַ ַ ַ ְֵ ְ זהר ַהק' )רעיא מהימנאŁטייט ִאין ֹ ַ
ֶעס ְ ֵ
טאקע
אäנז ִלי ,àאäן ַ ֶ ְ אייàערŁטער ָהאטֵ ֶ ְ ְ ֶ פירט ִזי üצä
Łטיקל ָוואס ֶמען ִ ְ
פר' אמור צטֶ :דער ְ ִ ְ
ווייסן ַאז
פרייען ִמיר ִזיֵ üווייל ִמיר ֵ ְ דערפאר ְ ֵ ֶ ֶ ְ ַ נעמט ִזיü
אäנזער ְזכäת ֶ ְ ôקיעõת( ַאז ְ ֶ זאגן ַפאר ִדי ְ ִ
ָ ְ
õŁפט אäן ֶער ֵגייט טאטע ִאיז ֶדער ֵ אäנזער ַ ֶ ְֶ פäנעםקינדער ֶ זענען ִ ְ ֶ פäן ֶדעם ָוואס ִמיר ֶ ֶ
פארŁרייàן ִמיט ַא גäט זיכער ַ ְ ְ ֵ ְ אäנז ִ ֶ ְ ֶדער וויàאלד
ִ ַ ְ àאŁעפער,
ַ ֶ ֶ גרõיסע
ְ ֶ
געàענטŁטע ָיאר.
ֶ ֶ ְְ ְ ֶ אäנז ִליִ àמיט ַאן ְ אייàערŁטער ָהאטֵ ֶ ְ ְ ֶ
àרעכט ֶדער
ליŁàאפטָ ,דאס ְ ֶ ְ אõיסטערליŁע ִ ְ ַ ְ
ְֶ ְ ִ ֶ
פארŁמירט ִמיט
ליידער ַ ְ ְ ִ ְ אפֶ äêמען ִאיז ֵ ֶ ֲִ אלעאיàער ַ ֶ וועגט ִ ֶ Łלעכטע ִâין אäן ֶעס ֶ ְ ְ ֶ ְֶ
ריזיגע ֶïעק פäן
חæאיםֶ ,מען ָהאט ִ ִ ֶ ִַָ זיצטõŁפר ִ ְ
àלאזן ָ קäמט צְ ָ ְ ä âיניםֶ ,ווען ֶעס ְ ִ ִ
רàי
ווייסן ָדאָ üוואס ַ ִ
אàער ִמיר ֵ ְ עבירõתֶ ָ ,
ֲֵ íéא éביכõל ַארõיף אõיף ִדי ִ ֵ ִזי üהשי"ת ִ ְ ָ
קרäיין
äבין ִָ ְ üé
זאגט )קידושין לוàֵ (.ין ֵָ üéמאיר ָ ְ
ֵ ִ פאטער ָהאט גרõיסער ָ ֶ אäנזער ְ ֶ ְֶ הרחמים,
ַָ ֲ ִ
àלייàן
עבירõתְ ֵ ְ ,האàן ֲ ֵ
כאטָ Łוואס ִמיר ָ ְ ִָ
àנים ָ ְ àנים ,אäן éרחם ָאב ַעל ָ ִ אäנז ְ ַ ֵ
רחמנäת אõיף ְ ַ ְָ
טאטע ִאין
אäנזער ַ ֶ קינדער צֶ ְ äŁטענדיג ִ ְ ֶ
ִמיר ְ ֶ ְ ִ õŁפר
ָ ôקיעõת זאגן ִמיר ָנאִ ְ ü דעריàער ָ ְֶ ִ ֶ
הימל .ד
ִ ְ àנים". éרחם ָאב ַעל ָ ִ "רחמנֵ ַ ְ ä
ֲֵַ
ד .אפילו ר' יהודה קריגט זי אוי ר' מאיר או דער כלל איז דא ביי יעדע מחלוקת צוויש
רבי מאיר או רבי יהודה אז דער הלכה איז אזוי ווי רבי יהודה ,אזוי ווי עס שטייט אי
ראש השנה לב שומע יד
דערמאנען ִדי
ניŁט צֶ ַ ְ ֶ ä ענין ִ ְ
ָדאָ üדא ַאן ִ ְ ָ יראל
ימח ִ ְ ָ ֵ
יעקב ִ ְ ַ
יגל ַ ֲ ֹ
ֵָ
הנהִ ,איז ִמיט ָוואס
עבירõת ִאין ֹראָ ָ ַ Ł ֲֵ סõפר )דרשות תחילת ראש השנה ד"ה ֶדער ֲ ַ
חתם ֵ
äŁôבה?
ימי ְ ָ הייסט ֶעס ְ ֵ
ֵ ְ טייטŁט ִדי ָïסäק )תהלים יד ז(
לכו אכלו( ֵ ְ ְ
געוויסאוודאי ֶ ִ
סõפר ַ ַ ַ
חתם ֵ ענטפערט ֶדער ֲ ְְֶַ ֶ ְ יłראל ְäŁàב ה' ְŁבäת יäŁעת ִ ְ ָ ֵ
מõçðן ְ ַ יôן ִ ִ ִמי ִ ֵ
äŁôבה
מה üêפäן ְ ָ ִאיז ָדא ַא ְ ַ ֵ קäמט יłראלֶ ,ווען ַאז ְ יłמח ִ ְ ָ ֵ
יעקב ִ ְ ַ
יגל ַ ֲ ֹ ַעֵ ָ õë
אàער ֶדער החטא ְוכֶ ָ ,'äעזיבת ַ ֵ ְ
חרטהַ ִ ֲ ,דõרָ ָ ֲ üְ אריין אõיàערŁטער ַ ֵ
ֶ ְ ְ ֶ גיàט ֶדער הנה ִ ְ
ֹראָ ָ ַ Ł
וויסן ַאז
äŁôבה ִאיז צְ ִ ä צäגאנג צָ ְ ä עיקר ַ ְ ִ ָ יעדער ִאיד ַאז ֶער ָזאל התעõררäת ִאין ֶ ֶ ַא ִ ְ ְ
àאŁעפערֶ ,דער געטריי צäם ַ ֶ ֶ ֶמען ִאיז ֶ ְ ֵ אייגנטליִ üאיז ָדאס אàער ֵ ְ ְ ְ ִ äŁôבה טäןֶ ָ , ְ ָ
צäריקמיינט ִזיִ üäŁôבה ֵ ְ
טייט Łפäן ְ ָ äŁïטע ֵ ְ ָ ֶ וויàאלד ִדי
äŁôבהְ ַ ִ , ריכטיגע ְ ָ ניŁט ֵקיין ִ ְ ִ ֶ ִ ְ
נאמן,
עבד ֶ ֱ ָאõיàערŁטןֵ ,זיין ַאן ֶ ֶ
ֶ ְ ְ ְ קערן צäם ֶ ְ אõיבן
ְ התעõררäת פäן
קäמט פäן ַא ִ ְ ְ äŁôבה ְ ְ ָ
אלעס ָוואס אõיàערŁטער ַאז ַ ֶ
ֶ ְ ְ ֶ פארן
געטריי ַ ְ
ֶ ְֵ לייגט
אõיàערŁטער ִאיז ֶער ָוואס ֵ ְֶ ְ ְ ֶ ָוואס ֶדער
מקיים.
הייסטִ ,איז ֶמען ְ ַ ֵֶער ֵ ְ ענטפערט
אäנז ,אõיף ֶדעם ֶ ְ ְ ֶ ְ ארין ִאין ְ ָדאס ָ ִ
דõרֶ üדעם ָוואס ֶמען סõפר ַאז ְ חתם ֵ ֶדער ֲ ַ
אäנזער
אריין ָוואס ִאיז ְ ֶ ֶווען ֶמען ְ ַ ְ
טראכט ַ ֵ ווערטדõרֶ üדעם ֶ ְ מיטן יõם טõבְ , פריידט ִזיְ ִ ü ְֵ ְ
הייליגע ָטאג פäן ֹראŁעבõדה ִאין ִדי ֵ ִ ֶ ֲ ָ קäמט פäן äŁôבה ָוואס ְ גערעכנט ִווי ַא ְ ָָדאס ֶ ֶ ְ ְ
אõיàערŁטער,
ֶ ְ ְ ֶ ממליֵ üזיין ֶדערהנה ,צִ ְ ַ ä ַָָ אäנזער ֵזייט.
ְֶ
מקיים ֵזיין ָוואס ֶדער געטריי צֵ ַ ְ äאäן ֵזיין ֶ ְ ֵ
àרענגט
אäנזַ ,דאן ְ ֶ ְ ְאõיàערŁטער ִוויל פäן ְ ֶ ְ ְ ֶ מõçðן
יôן ִ ִדערמיט ִדי ָïסäק ִמי ִ ֵטייטִ ְ ֶ Ł ֶער ֵ ְ
łמחהַ ,אז ֶמען גרעסטע ָמאס ִ ְ ָ ָדאס ֶדער ְ ֶ ְ ֶ ְוגäŁàְ 'õב ה' ְŁבäת ַעִ ,õëווי ַאזõי ֶקען
נאמן ַלה'
עבד ֶ ֱ ָ
זכçה צֵ äזיין ַאן ֶ ֶ ָהאט ֶדער ְ ִ ָ ריכטיגע
גערעכנט ִווי ַא ִ ְ ִ ֶ
ווערן ֶ ֶ ְ ְ
äŁôבה ֶ ְ
ֶדער ְ ָ
äלתõרת.õ
ְ ָ דõרֶ üדעםיłראלְ , יłמח ִ ְ ָ ֵ
יעקב ִ ְ ַ
יגל ַ ֲ ֹ
äŁôבהֵ ָ ,
ְ ָ
הייליגן ָטאג
מיטן ֵ ִ ְ פריידט ִזיְ ִ üָוואס ֶמען ְ ֵ ְ
עבדים
בנים ִאם ַ ֲ ָ ִ
ִאם ְ ָ ִ געלעגנהייט צä
האàן ִדי ֶ ֶ ְ ְ ֵ הנהַ ,אז ֵזיי ָ ְ
ֹראָ ָ ַ Ł
éבניםִ ,אם"אם ְ ָ ִ ôקיעõת ִ זאגן ָנאִ üדי ְ ִִמיר ָ ְ äŁôבה ָטאן.
ְ ָ
àניםטאקע ָ ִ
זענען ִמיר ַ ֶ éעבדים" ָוואס ֶ ֲֶַָ ִ
זצ"ל ִאיזàריסקער ָרב ַ ַ עבדים? ֶדער ְ ִ ְ ֶ אדער ֲ ָ ִֶָ ווייסן
סõפרִ ,מיר ֵ ְ חתם ֵ ָנאְ ֵ ְ ü
Łרייàט ֶדער ֲ ַ
מדרגה ִאיז צֵ äזייןגרעסטע ַ ְ ֵ ָ
מסàיר ַאז ֶדער ְ ֶ ְ ְֶַ ִ הייàט ִזיָ üאן
הנה ֵ ְ
ָדאַ üאז פäן ֹראָ ָ ַ Ł
עבד אäן ֵסיי ַא ֵàןַ ,אזõי ִווי ֶעס ֵסיי ַאן ֶ ֶ Łווערלכאõרה ִאיז ְ ֶ
äŁôבהָ ְ ִ ,
ימי ְ ָ עłרת ְ ִֵדי ֲ ֶ ֶ
אתַ ,õא העבד ֹ מלאכי )ג יז( ְàנֵ ֹ ָ õ
Łטייט סõף ַ ְ ָ ִ ְ ֵ צוויי ֶטעג פäןרעכנען ִדי ְ ֵ
ִווי ַאזõי ֶקען ֶמען ֶ ְ ֶ
מיינט ַא זäן ָוואס דינט ִאיםָ ,דאס ֵ ְ זäן ָוואס ִ ְ äŁôבהֶ ,מען
אלס ֶטעג פäן ְ ָ הנה ַ ְ
ֹראָ ָ ַ Ł
ערפילן
טאטעֶ ,ער ִוויל ֶ ְ ִ ְ געטריי צֵ äזיין ַ ִֶאיז ֶ ְ ֵ חטאֶ ,מען ניŁט ֵקיין äŁם ֵ ְ דערמאנט ָדאְ ִ ü
ֶ ְ ַ ְ
טאטע ִוויל.ַאז ָוואס ֵזיין ַ ֶ פארקערטֶ ,עס ִאיז
ניŁט ֵקיין ִוäâיְ ֶ ְ ַ , זאגט ִ ְָ ְ
פאל פסק'נט דער רשב"א )שו"ת חלק א סימ קצד( ואע"ג דר'
גמרא )עירובי מו ,(:אבער דא ביי דער ַ
מאיר ור' יהודה הלכה כר' יהודה ,הכא רבי מאיר קראי קדייק אז דא ביי דער מחלוקת נעמט
מע א להלכה ווי רבי מאיר.
טו לב שומע חדות ה' היא מעזכ
עבירõתֶ ,מען פארפלעקט ִמיט ֲ ֵ
קערïער ִאיז ַ ְ ְ ֶ ְ ֶ ְֶ קינד ִוויל äïנקט ִווי ִמיר ַ ְ ְ ֵ ֶ
פארŁטייען ַאז ַא ִ ְ ְְ
àמֶ üŁדער ָיאר ִמיט אנגעזאמלט ְ ֶ ֶ
ָהאט ִזיְ ְ ַ ֶ ְ ָ ü ִוויסן ָוואס טäט ִזיִ üאין ֵזיין ְ
קäמט ַא ֵצייט ָוואס ֶמען ֵגייט ִזינד ,אäן ֶעס ְ ְ ווייסט ַאז ֵאיין
געŁעפטןֵ ,ווייל ֶער ֵ ְ
טאטע'ס ֶ ֶ ְ ְ ַ ֶ
אäנז
מðב ִווי ְ אäנזער ַ ָ
מïŁט'ן ,לõיט ְ ֶ אäנז ִ ְ ְ ְ
ְ זיכעריõרֵ Łזייןֶ ,ער ִוויל ִ ֶ ָטאג ֵגייט ֶער ָדאס ֵ
צרה, àאמת ִאין ַאן ֵעת ָ ָ זענען ִמיר ֶ ֱ ֶ האלטןֶ ֶ ,
ַ ְְ אõיפן
ְ פארט
קלאïט אäן ָ ְ אלעס ְ ַ ְ מאכן ַאז ַ ֶ
ַ ְ
Łרעק, ציטערן פäן ְ ֶ געדארפט ִ ֶ ְ
וואלט ֶ ַ ְ ְ ֶמען ָ ְ דארפן ִמיר ֵזיין
זעלàע ַ ְ ְ
סדרֶ ,דער ֶ ְ ֶ ִריכטיגן ֵ ֶ
ְִ ְ
אäנז
ְ אייàערŁטער ֵגייט
ָוואס ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ זענען
קינדער ָוואס ֶ ֶ éלïי השי"ת ִ ְ ֶ ְ ֵַ
אàער ָוואס טäט ֶמען ֶווען ֶמען פארŁרייàןֶ ָ ,
ַ ְ ְֵ ְ טאטעוויסן ָוואס ֶדער ַ ֶ אינטרעסירט צְ ִ ä
ִ ְ ְֶ ִ ְ
àאŁעפער
לõיפט צäם ַ ֶ ֶ ְ צרהֶ ,מען ִאיז ִאין ַא ָ ָ מקיים ֵזיין ֶדעם ִצääי ה' חŁק ְ ַ ִֵווילִ ,מיט ַא ֵ ֶ
פעסטע
פעלזן ֶ ְ ֶ פארזיכערט ִזיִ üמיט ַא ֶ ְ ְ ֶמען ַ ְ ִ ֶ ְ äברצõן.
łàמחה ְ ְָ ִ ְָ
הñדàָ Łõר üäהäאֵ ,אין ָלנä æàחõן ִאין ַ ָ ִָ
טייטִ Łדי ֶדער ְלב) Łäאו"ח סימן תקפ"א( ֵ ְ
àŁמיםֶ ,דער אבינִ ַ ָ ַ ֶ ä אêא ַעל ָ ִ להען ֶ ָ
ְִ ֵָ
àעיר õŁפר ְ ִ
יôקע ָ ָïסäק )עמוס ג ו( ִאם ִ ָ ַ
העלפן פäן אäנז ֶ ְ ְ ְ איינציגסטער ָוואס ֶקעןֵ ְִ ְְ ֶ
'יחרדִ 'äאיזזאגט ֶער ַאז ֶ ֱ ָ יחרדְ ָ ,äלא ֶ ֱ ָ והעם ֹ ְָָ
àאŁעפער
אäנזער ָצרõת ִאיז ָנאר ֶדער ַ ֶ ֶ ְֶ
Łטייט Łנעלקייט ַאזõי ִווי ֶעס ְ ֵ ַא ָלõŁן פäן ְ ֶ ְ ֵ
האàן ַא כאטŁיג ָוואס ִמיר ָ ְ דעריàער ָ ְ ִאלייןֶ ִ ֶ , ֵַ
âבריֶ ,מען ְ
לõיפט 'חרד' ַעל ְ ָ ִ יŁעיה )סו ב( ָ ֵ ִאין ְ ַ ְ ָ
עצה ַארõיס צä אàער ֶדער ֵ ָ מõראֶ ָ ,
ïחד אäן ָ ַַ
הõàרא ,אäן ָדאס מצõת ַ ֵ מקיים ֵזיין ִדי ִ ְ צֵ ַ ְ ä
ווענדן
דäרִ üזיְ ְ ֶ ü צרה ִאיז ָנאר ְ ֵגיין פäן ֶדער ָ ָ
àלאזט
õŁפרֶ ,מען ְ ָ ְ ôקיעת ָ ענין פäן ְ ִ ַ ִאיז ֶדער ִ ְ ָ
àאŁעפער.
צäם ַ ֶ ֶ
אינטערסירט
זענען ִ ְ ֶ ְ ִ ְ ווייזן ַאז ִמיר ֶ ֶ õŁפר צְ ֵ ä ָ
àאŁעפער ִאיז
ווייסט ַאז ֶדער ַ ֶ ֶ ֶווען ֶמען ֵ ְ מצõת מקיים ֵזיין ִדי ִ ְ לõיפן ְ ַ ֵ
ְ ווילן
אäן ִמיר ִ ְ
העלפן אäן ִמיר
אäנז ֶ ְ ְ
ֶדער ָוואס ֶקען ְ łàמחה.
הõàרא ְ ִ ְ ָ ַ ֵ
גענצלי üאõיף ִאיםֶ ,מען ִאיז
פארלאזן ִזיִ ְ ְ ֶ ü
ַ ְ ָ ְ
הרמ"àם ִאיןàאקאנט ִדי ָלõŁן ָ ַ ְ ַ ֶעס ִאיז ַ ַ ְ
אäנז ַארõיס
æàחõן ַאז ֶער ֵגייט ְ מחåק ִאין ִ ָ
ִזיֵ ַ ְ ü
הŁëניõת )פירוש המשניות ,ראש ֵïירָ ְ ִ ַ Łä
אäנז
ְ צרה אäן ֶער ֵגייט נעמען פäן ֶדער ָ ָ ֶ ֶ
זענען
äŁôבה ֶ ֶ
ימי ְ ָ עłרת ְ ֵהשנה פ"ד אות ז(ַ ,אז ֲ ֶ ֶ
äלŁלõם,
ְָ טõבים
ִ לחçים
ְִַ פארŁרייàן
ַ ְ ְֵ ְ
לõיפט צäם אליו'ֶ ,מען ְ äמנõס ֵ ָ 'מברח ֶָטעג פäן ֻ ְ ָ
ïחד ,אäןפארלירט ֶמען ֶדעם ַ ַדעמאלטס ַ ְ ִ ְ
ֶ ָ ְְ
àאŁיצט ִזיàֵ üיי ִאים,àאŁעפער אäן ֶמען ַ ִ ְ ַ ֶ ֶ
łמחה ַאז ֶמעןאנגעפילט ִמיט ִ ְ ָ
ווערט ָ ְ ֶ ִ ְֶמען ֶ ְ
הנהִ ,אין
קäמט ִדי ֶטעג פäן ֹראָ ָ ַ Ł ֶווען ֶעס ְ
àאŁעפער
אäנטער ֶדער ִŁיץ פäן ֶדער ַ ֶ ֶ ִאיז ְ ֶ
לõיפט
ְ אהין
צייטן ,וואִ ַ ä
געהõיàענע ֵ ְ
ֶ ֶ אזעלכע ֶ
ֶַ ְֶ
אליין.
ֵַ
לõיפט
ְ אליו צäם ַ ֶ ֶ
àאŁעפערֶ ,מען ֶמען? ֵ ָ
Łרייàט )פירוש המשניות, ַאזõי ִווי ֶדער ַ ְ ַ
רמ"àם ְ ֵ ְ לõיפט צäְ מצוהֶ ,מעןמקיים ֵזיין ָנאַ üא ִ ְ ָ ְ ֵַ
ôפêה
ימי ְ ִ ָŁהם ְ ֵראש השנה פ"ד אות ז( ֶ ֵ חŁקהõàרא ִמיט ַא ֵ ֶ אריינכאïן ֶדעם ִצääי ַ ֵ ֵַ ְ ַ ְ
äמנõסäמברח ָמָ ְ ֻ äìëויראה ִ ֶ
לפני ה' ְ ִ ְ ָ
ְוהכנעה ִ ְ ֵ
ַ ְָָ łמחה.
אõיסטערליŁע ִ ְ ָ
ְֶ ְ ִ ֶ אäן ִמיט ַאן
אליו ֶעס ִאיז ֶטעג ָוואס ֶמען ַ ַ ְ
àאהאלט ִזיü ֵָ
פארט ,üäאäן ֶמען ִאיז àאŁעפער'ס ַ ְ
ִאין ֶדער ַ ֶ ֶ ְ אליו
מנס ֵ ָ
מברח ָ
ֻ ְָ
העלפן ִמיט
אäנז ֶ ְ ְ פארזיכערט ַאז ֶער ֵגייט ְַ ְִ ֶ ְ ועד
רגל ְ ַ
מéף ֶ ֶ ִדי ָïסäק )ישעיה א ו( ָ ְ
זאגט ִ ַ
ווערט ֶמען
דעריàער ֶ ְמïŁט אäן ֶער ֶ ִ ֶאäנזער ִ ְ ָ
ְֶ גאנצע
אäנזער ַ ְ ֶ
ְֶ מתם
ֹראֵ Łאין ֹ ְ õà
ראש השנה לב שומע טז
מאכן
אäנז ַ ְגעàענטŁטע ָיאר ,אäן ֶער ֵגייט ְ
ֶ ֶ ְְ ְ ֶ łàמחהִ ,ווי ֶדער טäר )אורח חיים סימן תקפא(
ְ ִ ְָ
ספרי
פארŁרייàן ִאין ִדי ִ ְ ֵ
אäנז ַ ְ ְ ֵ ְ
ְ ַא ֵנס אäן Łהñדàָ Łõר üäהäא יõדעין ֶ ַ ָ
Łאנִ ְ äŁרייàט ֶ ָ
ְֵ ְ
זאגן
געïאסט צְ ָ äוואלט ֶ ַ ְ
חçים ,אõיף ֶדעם ָ ְ
ִַ זיכער ַאז ֶדער
זענען ִ ֶ להם ֵנס ְ
אäנז ֶ ֶ יעłה ָ ֶ
ֲַ ֶ
הêל.
ֵַ נíים .ה
אäנז ִ ִ
מאכן ִמיט ְ אייàערŁטער ֵגייט ַ ְ
ֵ ֶ ְ ְ ֶ
למעłה
סõפר ַאז ְ ַ ֲ ֶ חתם ֵ פרעגט ֶדער ֲ ַ ֵאיי ְ ֶ ְ עה לֵ נס
טחים ֶ ַ ֲ ֶ
ְ ִ
ערליכע
àמִ üŁדי ָיאר ִווי ֶ ְ ִ ֶ ֶזעט ֶמען ְ ֶ ֶ מלאכי חז"ל )ראש השנה לבְ ֵ ְ ֶ (:
דערציילן ַאז ִדי ַ ְ ֲ ֵ ֲַ
ספרי
פארŁריàן ִאין ִדי ִ ְ ֵ
ווערן ַ ְ ְ ִ ְ אידן ֶ ְ וואõילע ִ ְ
ֶ אõיàערŁטער
ֶ ְ ְ ֶ פרעגן ֶדערהרת ְ ֶ ְ ַ ֵָ
æàחõן געהאט ִ ָניŁט ֶ ַ האàן ֵזיי ִ ְמתים ,צֶ äדען ָ ְ ֵ ִ ניŁט ִדיזאגן ִ ְ
פארוואס ָ ְ עõלםָ ְ ַ ,ִ"רõàנŁֶ õל ָ
מאכן ַא ֵנס,אõיàערŁטער ֵגייט ֵזיי ַ ְ ֶ ְ ְ ֶ ַאז ֶדער הנה אäן יõם הêל אäם ֹראָ ָ ַ Ł Łירה – ַ ֵ אידן ִ ִָ ְ
סõפר – חתם ֵ זאגט ֶדער ֲ ַ ָנאר ָוואס ֶדען – ָ ְ "וועןàאŁעפער ֶ
ענטפערט ֵזיי ֶדער ַ ֶ ֶ ִäïéר?" ֶ ְ ְ ֶ ְ
טäען
äñôנים ָוואס ִמיט ֶדעם ֶ זענען ִ ִ ַאז ֵזיי ֶ ֶ ספרי
íéא ִâין ,אäן ִדי ִ ְ ֵ זיצט ַעל ִ ֵ מלְ ִ ü
ֶדער ֶ ֶ
זאגט
אàער ָ ְ אנדערעֶ ָ ,
éפרה אõיף ַ ְ ֶ ֶ ֵזיי ֵזיין ַא ְ ָ ָ אפן ַפאר ִאים, זענען ָ ְ
מתים ֶ ֶ ספרי ֵ ִ
חçים אäן ִ ְ ֵ ִַ
יעצטיגע ֶטעג ֶווען
סõפר ִאין ִדי ֶ ְ ִ ֶ חתם ֵ ֶדער ֲ ַ אזא ֵצייט?". הêל ִאין ַ ַ זאגן ַ ֵ
צֶ äדען ֶקען ֶמען ָ ְ
אצינד ִאיז ֶדער ֵצייט אפןְ ִ ַ , זענען ָ ְספרים ֶ ֶ ִדי ְ ָ ִ פרעגט אõיףסõפר )דרשות דף שמו( ְ ֶ ְ חתם ֵ ֶדער ֲ ַ
אõיסàעטן
ְֶ ְ àתחנäנים אäן ִזיü מרàה ֵזיין ְ ַ ֲ ִ צֶ ְ ַ ä éלל
מלאכים ַאז ְ ַ
ווילן ִדי ַ ְ ָ ִ
פארוואס ִ ְחז"ל ַ ְ ָ ִדי ֲ ַ
חçים ,אäן ַאז ספרי ַ ִַאז ֶמען ָזאל ֵזיין ִאין ִדי ִ ְ ֵ ווייסן ָדאַ üאז
הêלִ ,מיר ֵ ְ זאגן ַ ֵ
יłראל ָזאל ָ ְ ְִָ ֵ
זõכה ֵזיין
איינרייסן ִאין ִדי ֶטעג צֶ ä ֶמען ֶוועט ֵ ְ ֵ ְ הêל ֵàיי ִאין ַא ָטאג ָוואס זאגט ָנאר ַ ֵ ֶמען ָ ְ
זõכה
לחçיםֶ ,וועט ֶמען ֶ פארŁריàן ְ ַ ִ
ווערן ַ ְ ְ ִ ְ צְ ֶ ä יäŁעה ִאיז
וועלכע ְ ָ ïאסירט ַא ֵנסֶ ְ ֶ ,ֶעס ָהאט ַ ִ ְ
אõיàערŁטער ֶוועט
ֶ ְ ְ ֶ ֵזיין צַ äא ֵנס אäן ֶדער הנה?
ָדא ִאין ֹראָ ָ ַ Ł
לעàן.
געàן ָנאַ üא ָיאר ֶ ְ אäנז ֶ ְ ְ
סõפר,
ֵ חתם ענטפערט ֶדער ֵ ִ ֶ
הייליגע ֲ ַ ְְֶ ֶ ְ
וואלט
àאמת ָ ְáמרא ַאז ֶ ֱ ֶ ִמיר ֶ ְ
זעען פäן ִדי ְ ָ ָ גלייàן ַאז ֶדער
אäנז ְ ֵ ְ
ִוויàאלד ְ
ַ ְ
הêל ִאין
זאגן ַ ֵ
לõיàן אäן ָ ְ
געדארפט ְ
ֶמען ֶ ַ ְ ְ געàן ַא גäט אäנז ֶ ְ
ְ אõיàערŁטער ֵגייט
ֶ ְ ְ ֶ
ה .די ספרי הקדושי פארגלייכ דאס צו איינער וואס איז דערטרינקע אי וואסער או ער
זעט נישט קיי וועג ארויס ,זיי האר ציטערט פו שרעק ,ער ווייסט נישט וואס דער
קומענדיגע מינוט גייט אי ברענגע .פלוצלינג קומט איינער מיט א לאנגע שטריק או ער
ראטעוועט אי ארויס פו זיי געפאר .ווע ער געפינט זי אי די וואסער ,ציטערט ער אז ער
זאל בלייב לעב ,אבער אי דער סקונדע וואס ער זעט נאר ווי איינער דעבארעמט זי אוי
אי ,באקומט ער א פרישער גייסט פו שמחה או ער פארגעסט פו זיי פחד ,די גאנצע
שרעק ווערט איבערגעדרייט צו שמחה אי איי מינוט .דער נמשל דערפו – זאג די ספרי
הק' – ווע עס קומט דער יו הדי ,יעדער איד וואס ווייסט זיי מצב ,ציטערט פו שרעק
מאי יבוא עזרי ,אבער ווע מע זעט דער שטריק קומט צוגיי ,מע איז זי מחזק מיט אמונה
או בטחו אז דער באשעפער גייט אונז העלפ ,דא ווערט דער גאנצע שרעק גליי
איבערגעדרייט צו שמחה ,וויבאלד מע ווייסט אז מע גייט ארויס גיי פו דער שווערע צייט,
או מע גייט האב א גוטע געשמאקע יאר.
יז לב שומע חדות ה' היא מעזכ
חז"ל
ניŁט ִאין ָדאס ָוואס ֲ ַ
גלייàט ִ ְ
ֵווייל ֶער ְ ֵ ְ פäנעם
ֶ ליŁàאפט
ִדי ֶטעגֵ ,ווייל ֶדער ִ ְ ַ ְ
çŁעłה לֵ õנס'.
'àטäחים ֶ ַ ֲ ֶ
זאגן ְ ִ
ָ ְ איàער ִאין ִדי ֶטעג ,אäן גיסט ִזיֶ ִ ü àאŁעפער ִ ְ
ַ ֶ ֶ
הâין –מâת ַ ִ איàער ֶדער ִ ַ וועגט ִ ֶ
אהבה ֶ ְִדי ַ ֲ ָ
געדענקען ִאין
דארפן ֶ ֶ ְ ֶ
עיקר ָוואס ִמיר ַ ְ ְ ֶדער ִ ָ צäליà
âדינא ,אäן ִ לרחימָ ִ ְ äדבנõי ִ ְ ִ
רחימְ ִ äנצח ְ ִַָ
äŁôבה
פרייליָ ְ ,ü
ִדי ֶטעג ִאיז ,צֵ äזיין ְ ֵ ִ טאנ ֶצען ַפארגעדארפט ַ ְ
וואלט ֶמען ֶ ַ ְ ְ ֶדעם ָ ְ
גלייàן
געמיט ,אäן ְ ֵ ְפרייליכער ֶ ִ
טäן ִמיט ַא ְ ֵ ִ ֶ חçים אäן ספרי ַ ִ
וויàאלד ִדי ִ ְ ֵ
אàער ִ ַ ְ łמחהֶ ָ , ִ ְָ
æàחõןַ ,אז ֶדער אמäנה אäן ִ ָ ִמיט ֱ ָ ניŁט ַאזïאסט ִ ְאפןְ ַ , זענען ָ ְ מתים ֶ ֶ
ספרי ֵ ִ
ִדי ִ ְ ֵ
àספר
פארŁרייàן ְ ֵ ֶ
אäנז ַ ְ ְ ֵ ְאייàערŁטער ֶוועט ְ
ֵ ֶ ְ ְ ֶ הêל.
זאגן ַ ֵ
ֶמען ָ ְ
זיסעגעàן ַא ִ ֶ
אäנז ֶ ְ
ְ החçים אäן ֶער ֵגייט ִַַ
ויäŁעה
áאäלה ִ ָŁנת ְ ָ געŁמאקע ָיאר ַא ְ ַ
ֶ ְ ַ ֶ אהיים פäן äŁל אäן טאטע ֵגייט ַ ֵ ֶווען ֶדער ַ ֶ
äבכללäçת.
àפרטäçת ִ ְ ָ ִ
ִ ְָ ִ טאטעָ ,נא,
פרעגט ֶדעם ַ ֶ קינד ְ ֶ ְ ֶדער ִ ְ
טאמערגäטע ָיארֶ ָ , גע'õïעל'ט ַא ֶ
ְ האàן ֶ
אäנז ָ ְ
ְ
להéתב
êéנֵ ָ ִ ְ ä
וìŁזéה ֻ ָ
טõבה ְ ֶ ִ ְ ֶוחתימה ָéתיבה ַ ֲ ִ ָ
ְִ ָ לאמיר
"אפŁרִ ָ , ענטפערט ֶ ְ ָטאטע ֶ ְ ְ ֶ ְ ֶדער ַ ֶ
צâיקים
àספרן ֶŁל ַ ִ ִ äלהחתם ְ ִ ְ ְֵָָ ֵ חַ ŁŁאז ֶדער ערנסטע ֲ ַ
האפןִ "...איז ָדא ַאן ֶ ְ ְ ְ ֶ
ָ ְ
äלŁלõם.
טõבים ְ ָ לחçים ִ áמäרים ְ ַ ִ
ְ ִ מבל,
מאכן ִק Łäâאõיף ַ ִיין ְ ֻ ָ דארף ַ ְטאטע ַ ְ
ַ ֶ
דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו לב שומע יח
הזן
בברת ַ ָ
פה ְ ִ ְ ַ
הזרת ֶ ַ ְ ִ ָ
יני ַ ְ ָ
ִ ֵ
בה
ימי ְ ָ ערת ְ ֵ
ֲ ֶ ֶ
'המ ֶל'
'אתה ָקדוֹ ׁש'ֶּ ַ ,
פון ַ ָּ
רכה ּ
ענדיגט ֶמען ִדי ְּב ָ ָ
ימי ְּת ׁש ּו ָבה ֶ ְ ִ ְ אִ .אין ִדי ֲ ֶ
עשׂ ֶרת ְ ֵ
'המ ֶל
וכו' ַ ֶּ
פטינו ְ ּ
יבה ׁשוֹ ְ ֵ ּ
הש ָ
פון ָ ׁ ִ
רכה ּ
זאגט ֶמען ֵ ּביי ִדי ְ ּב ָ ָ
און ַאזוֹ י אוֹ יְ ָ ַ ָּ
הקדוֹ ׁשּ .
המ ׁ ְש ּ ָפט'.
ַ ִּ
המ ֶל
אנש ָטאט ַ ֶּ הקל ַ ָ ּ
הקדוֹ ׁש ַ ְ ׁ ְ געזאגט ָ ֵ
און ֶ ָ ְ געווען ּיב ֶמען ָהאט ִזי טוֹ ֶעה ֶ ֶ ב .אוֹ ּ
אנהייבן
צו ִריק ָ ְ ֵ ְּ
דארף ּ און ֶמען ַ ְ רכהּ ,געווען ִדי ְּב ָ ָ
נישט יוֹ ֵצא ֶ ֶ ַ ָּ
הקדוֹ ׁש ָהאט ֶמען ִ ׁ ְ
עשׂ ֵרה .ו
אנפאנג ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ
פון ָ ְ ַ ְ
ּ
דערמאנט ּתוֹ ְּ כ ֵדי ִדּ ּב ּור) ,ווילאנג עס געדויערט צו זאגן "שלום
יב ֶמען ָהאט ִזיְ ַ ְ ֶ
אוֹ ּ ג.
צו ִריק
נישט ּ
דארף ֶמען ִ ׁ ְ המ ֶלּ ָ ַ
הקדוֹ ׁשְ ַ , ערגעזאגט ַ ֶּ
איב ְ ֶ ָ ְ
און ֶמען ָהאט ִ ֶּ
עליך רבי"( ּ
אתה ה' ָהאט
רוָּ ַ
געזאגט ָ ּב ּ
יב ִ ּב ׁ ְש ַעת ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ עשׂ ֵרהּ ִ ֲ .
אפל ּו אוֹ ּ אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ
ָ ְ ֵ ְּ
הקל
געענדיגט ָ ֵ
צו ֶ ֶ ְ ִ ְ
טאקע ּ
און ֶמען ָהאט ַ ֶ 'הקל ַ ָ ּ
הקדוֹ ׁש'ּ , זאגן ָ ֵ
צו ָ ְ
געהאט ּ
אינזין ֶ ַ
ֶמען ִ ְ ִ
דארף ֶמען 'המ ֶלּ ָ ַ
הקדוֹ ׁש' ַ ְ צו ַ ֶּ און ּתוֹ ְּ כ ֵדי ִדּ ּב ּור ָהאט ֶמען ֶגעטוֹ ׁ ְ
ישט ּ ַ ָּ
הקדוֹ ׁשּ ,
עשׂ ֵרה.
אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ
צו ִריק ָ ְ ֵ ְ ּ
ִנישט ּ
ְׁ
און ּתוֹ ְּ כ ֵדי ִדּ ּב ּור ָהאט ֶמען הקל ַ ָ ּ
הקדוֹ ׁשּ , אתה ה' ָ ֵ רוָּ ַ געזאגט ָ ּב ּ
יב ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ ד .אוֹ ּ
ערגעזאגט
איב ְ ֶ ָ ְ
כאטש ָוואס ֶמען ָהאט ִ ֶ ּ הקדוֹ ׁשׁ ְ ָ , המ ֶלּ ָ ַ אתה ה' ַ ֶּ רוָּ ַ
צו ָ ּב ּ
פארראכטן ּ
ַ ְ ָ ְ ְ
אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה
נאכאמאל ָ ְ ֵ ְּ
נישט ָ ְ ַ ָ
דארף ִ ׁ ְ
און ֶמען ַ ְ
גוט ּ
אתה ה'ִ ,איז ָדאס ּ
רוָּ ַ
ָ ּב ּ
עשׂ ֵרה .ז
ֶ ְ
געזאגט
איידער ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ
און ֵ ֶ
הקלּ ,
אתה ה' ָ ֵ
רוָּ ַ
געזאגט ָ ּב ּ ה .אוֹ ּ
יב ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ
ו .שו"ע תקפ"ב ומ"ב ש.
ז .וא שהתוספת של ברו אתה ה' הוי תוספת שאינה צריכה ,מ"מ כל שחזר ואמרו נעשה
זה נוסח הברכה והחתימה ,ואע"פ שנעקר עי"ז ברכתו הקודמת ונעשה ברכה לבטלה ,מ"מ
שפיר יצא ידי חובת הברכה ,והג דלאו שפיר עביד) .שלמי תודה(.
יט לב שומע דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו
און ִּביז
'המ ֶלּ ,'
געזאגט ַ ֶּ
נישט ֶ ָ ְ
דערמאנט ַאז ֶמען ָהאט ִ ׁ ְ ַ ָּ
'הקדוֹ ׁש' ָהאט ֶמען ִזיְ ַ ְ ֶ
פון ּתוֹ ְּ כ ֵדי ִדּ ּב ּור,
זמן ּ
אריבער ֶדעם ְ ַ
טוןִ ,איז ׁשוֹ ין ַ ִ ֶ ּ
צו ּ
טראכט ָוואס ּ
ִווילאנג ֶמען ְ ַ ְ
ַ ְ
און ֶמען
געוועןּ , 'המ ֶלּ ָ ַ
הקדוֹ ׁש' ָהאט ֶמען יוֹ ֵצא ֶ ֶ געזאגט ַ ֶּ
נאכדעם ָהאט ֶמען ֶ ָ ְ
און ָ ְ ֶ
ּ
עשׂ ֵרה .ח
נאכאמאל ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ
אנהייבן ָ ְ ַ ָ
נישט ָ ְ ֵ ְּ
דארף ִ ׁ ְ
ַ ְ
אדער
'הקל' ָ ֶ
געזאגט ָ ֵ
מסו ּ ָפק ִצי ֶמען ָהאט ֶ ָ ְ
יב ֶמען ִאיז ְ ּ
ימי ְּת ׁש ּו ָבה ,אוֹ ּ
עשׂ ֶרת ְ ֵ
ִאין ַ ֶ ו.
מסת ָמא ָהאט
נעמט ָאן ַאז ִ ְ ָּ
אלד ֶמען ֶ ְ
וויב ְ
דאווענעןַּ ִ ,
איבער ַ ֶ ֶ
דארף ֶמען ִ ֶּ
'המלְ ַ ,'
ַ ֶ ֶ
ינהייט.
'הקל' ָוואס ָדאס ִאיז ֶדער ֶגעוואוֹ ְ ֵ
געזאגט ָ ֵ
ֶמען ֶ ָ ְ
הנה
ֹראָ ָ ַ
המ ֶל
געענדיגט ַ ֶּ
הנה ִצי ֶמען ָהאט ֶ ֶ ְ ִ ְ
ראש ַ ָ ָ
פון ֹ ׁ
פילת ּ
מספק ֵ ּביי ִדי ְּת ִ ַ
יב ֶמען ִאיז ְ ָ ּ ז .אוֹ ּ
אסט
אלד ֶעס ּ ַפ ְ
וויב ְ
עשׂ ֵרהַּ ִ ,
אנהייבן ׁ ְשמוֹ ֶנה ֶ ְ
נאכאמאל ָ ְ ֵ ְּ
נישט ָ ְ ַ ָ
דארף ֶמען ִ ׁ ְ ַ ָּ
הקדוֹ ׁשְ ַ ,
הקל ַ ָ ּ
הקדוֹ ׁשֵ ,ווייל געזאגט ָ ֵ
תמא ֶ ָ ְ
מס ָ ָ
ינהייט ָהאט ֶמען ִ ְּ
פון ֶגעוואוֹ ְ ֵ
זאגן ַאז ּ
צו ָ ְ
ִנישט ּ
ְׁ
הב ָ ָ
רכה .ט נסח ַ ְּ
אנדערע ָּ
ֶעס ִאיז ַאן ַ ְ ֶ ֶ
און ֶמען ָהאט
הנהּ ,
ראש ַ ָ ָ הקדוֹ ׁש' ִאין ֹ ׁ 'הקל ַ ָ ּ
געזאגט ָ ֵטעות ֶ ָ ְ ח .אוֹ ּ
יב ֶמען ָהאט ְּב ָ ּ
יב ֶמען ָהאט
מספק אוֹ ּ
אבער ֶמען ִאיז ְ ָ ּ הקדוֹ ׁש'ֶּ ָ ,'המ ֶלּ ָ ַ
צו ַ ֶּ
פארראכטן ּ
אלד ַ ְ ָ ְ ְ
ַּב ְ
אנהייבןָ ,נאר ֶמען ָזאל
נאכאמאל ָ ְ ֵ ְּ פארראכטן ְּבתוֹ ְּ כ ֵדי ִדּ ּב ּורָ ,זאל ֶמען ִ ׁ ְ
נישט ָ ְ ַ ָ ַ ְ ָ ְ ְ
חדּ .'י
בכן ֵּתן ּ ַפ ְ ְ
'ו ְ ֵ
ממשיֵ זיין ּ
ַ ְ ִׁ
ח .ש ,וטע הדבר דכיו שאמר רק תיבת הקל ,אי כא סיו הברכה והרי הוא כמי ששהה
באמצע הברכה יותר מכדי דיבור דאינו מגרע ,והוי כמי שאמר ברו אתה ה' הקל המל
הקדוש שיצא.
ט .עיי במ"ב תקפ"ב סק"ד שמסתפק בזה ,וספק ברכות להקל.
י .בחיי"א כלל כ"ד סעי' כ"א כתב לדו במי שנתנמנ בתפילת שמו"ע ואינו יודע באיזה ברכה
הוא עומד ,דא הוא בג' ראשונות חוזר לראש ,וא הוא בג' אחרונות חוזר לרצה ,וא הוא
עומד באמצעיות נראה דמתחיל מ הברכה שיודע בודאי שלא אמרה ,אבל הברכה שהוא מסופק
עליה אי צרי לחזור ,ועיי"ש בנשמ"א שד בזה בארוכה ומסיק בצ"ע .ואול באו"ז הל' מגילה
סי' שע"ד כתב להדיא דלא כהחיי"א ,וז"ל או א לא כיו לבו באמצע הברכות באמצעיות ואינו
יודע באיזה מה עומד יתחיל מאותה שיודע שאמר ואיל ע"כ .ועיי' בזה בארוכה בקהלו"י
ברכות סי' י"ג.
ובביאור הנידו בזה נראה ,דהנה מחד גיסא כל שמסופק על איזה ברכה א אמרה שוב אינו
יכול לאומרה דספק ברכות להקל ,וכיו שכ הרי הדי נות שיתחיל לומר רק מ הברכה שבודאי
לא אמרה וכדברי החיי"א ,ואול מאיד י"ל דכיו שסדר הברכות מעכבות זה את זה וא דילג
דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו לב שומע כ
'מלַ על ָּכל
אנש ָטאט ֶ ֶ וה ְ ּז ַ ִ
מנּ ים' ַ ְ ׁ ְ ראל ְ ַ 'מקדּ ׁש ִ ְ
ישׂ ָ ֵ געענדיגט ְ ַ ֵ
צו ֶ ֶ ְ ִ ְ
יב ֶמען ָהאט ּ ט .אוֹ ּ
דארףאון ֶמען ַ ְ
געוועןּ ,
נישט יוֹ ֵצא ֶ ֶ ראל ְויוֹ ם ַה ִ ּז ָ ּכרוֹ ן' ָהאט ֶמען ִ ׁ ְ מקדּ ׁש ִ ְ
ישׂ ָ ֵ הארץ ְ ַ ֵ
ָ ָ ֶ
ענדיגן
צו ֶ ְ ִ ְ
און ּ
תינו ְמַ על ָ ּכל ָהעוֹ ָלםּ ,
ואקי ֲאבוֹ ֵ ּ
ֵ אקינו ֵ
פון ֱ ֵ ּ
אנהייבן ּ
ָנאכאמאל ָ ְ ֵ ְ ּ
ְ ַ ָ
רכה ִ ְ ִ
ריכטיג .יא ִדי ְּב ָ ָ
ַיעלה ְ ָויבא
ֲ ֶ
נישט
דארף ֶמען ִ ׁ ְ
דאווענעןְ ַ ,
'יעלה ְ ָויבוֹ א' ֵּביים ַ ֶ ֶ
זאגן ַ ֲ ֶ
צו ָ ְ
פארגעסן ּ י .אוֹ ּ
יב ֶמען ָהאט ַ ְ ֶ ְ
ברכה אחת בשמו"ע הויי כל הברכות שיאמר מכא ואיל כברכות לבטלה ,הרי אינו שיי
שימשי בתפילתו שהרי יש לו ספק א יכול לומר את אלו הברכות דאפשר שה ברכות
לבטלה ,ושוב חזר הדי שיתחיל לומר מ הברכה הראשונה שמסופק עליה.
והלא מעתה נראה דהוא הדי בנידו דיד שהספק אצלו א יצא בברכת המל הקדוש או לא,
דלשיטת החיי"א הדי נות שימשי מ ברכת ובכ ת פחד ואיל ,ואול לדעת החולקי הדי
נות שיחזור לראש התפילה ,וכדי טעה בג' ראשונות שחוזר לראש ,ומתאמרא משמיה דהחזו"א
שהיה מורה ובא לנהוג כהחולקי על החיי"א.
ויש להוסי בזה עוד סברא נוספת לנהוג כא כהחיי"א ,דהנה בשעה"צ ריש סי' תקפ"ב הביא
מהחיי"א בש הגאו מו"ה אברה אבלי זצ"ל דמי שהתפלל בליל ר"ה תפלת שמו"ע ואמר
הקל הקדוש יצא כיו דאי מקדשי את החודש בלילה וההזכרה אינה מעכבת ,והק' השעה"צ
דבשלמא א היה מתפלל תפילת חול היה שיי לומר כ ,ומשא"כ בזה שהתפלל תפלת יו"ט
ולא אמר המל הקדוש דהוי כתרתי דסתרי ,וממ"נ אינו יוצא עיי"ש.
ורבי ראו כ תמהו בעיקר סברת הגאו הנ"ל דמה שיי עני הזכרה לכא ,שהרי המל הקדוש
אינה הזכרה רק מטבע הברכה ,והוי כמשנה ממטבע שטבעו חכמי שבודאי אינו יוצא ,ויש
להארי הרבה בזה ואכ"מ .ועכ"פ מדברי הגאו הנ"ל והשעה"צ נראה מבואר דאמירת הקל
הקדוש אינה נידונית כחסרו ברכה רק כחסרו הזכרה המעכבת ולא יותר ,והלא מעתה נראה
בנידו דיד דא להצד שאמר הקל הקדוש לא חשיבי שאר הברכות שיאמר מכא ולהבא
כברכות לבטלה ,ומשו דכיו שאינו אלא כחסרו הזכרה הרי שיי בזה ש חפצא של תפילה
א בלא"ה ,והדבר דומה למי ששכח יעלה ויבא דאע"פ שהדי הוא דחוזר ומתפלל מיהו לא
חשיבא תפילתו שהתפלל כבר כתפילה לבטלה וכמו שהאריכו בזה האחרוני בפלוגתת התוס'
והרא"ש ע חכמי פרובינצ"א בברכות כ"ו ע"ב עיי"ש.
יא .מט"א תקפ"ב סי"ח ומחז"ב תקפ"ב סק"ה .ובספר הליכות שלמה כתב להטעי הדבר
לפמ"ש הרבינו בחיי פ' בא דלשו' זמני 'נובע מכ שהרגלי הוקבעו על זמני הקציר
והאסי וזה אינו שיי בר"ה .ועיי בהליכות שלמה פ"א סי"ג.
כא לב שומע דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו
דערמאנט 'יוֹ ם ַה ִ ּז ָּכרוֹ ן' ִ ְ ִ ְ
אינמיטן ׁ ְשמוֹ ֶנה דאווענעןֵ ,ווייל ֶמען ָהאט ׁשוֹ ין ֶ ְ ַ ְ
איבער ַ ֶ ֶ
ִ ֶּ
עשׂ ֵרה .יב
ֶ ְ
ענטשען:
'יעלה ְ ָויבוֹ א' ֵּביים ֶּב ְ ְ ׁ ֶ
זאגן ַ ֲ ֶ
צו ָ ְ
פארגעסן ּ
האבן ַ ְ ֶ ְ יאֶ ֶ .
מענער ָוואס ָ ְּ
ענטשען.
איבער ֶ ּב ְ ְ ׁ ֶ
דארף ֶמען ִ ֶ ּ
סעו ָדהְ ַ ,
יינאכט ֵ ּביים ְ ּ
הנה ֵּב ַ ְ
ראש ַ ָ ָ
ֹ ׁ
דעריבער ִאיז
ענטשעןּ ֶ ִ ֶ ,
איבער ֶ ּב ְ ְ ׁ ֶ
דארף ִ ֶ ּ
יב ֶמען ַ ְ
ספק אוֹ ּ
ייטאגִ ,איז ַא ָ ֵ
הנה ֵ ּב ָ
ראש ַ ָ ָ
ֹ ׁ
אנדערע .יג
פון ַאן ַ ְ ֶ ֶ
צו יוֹ ֵצא ֵזיין ּ
ראטזאם ּ
ַ ְ ַ
יב .שו"ת בני שלמה תיקוני והוספות סי"ח.
יג .בשו"ע סי' קפ"ח סעי ו' איתא ,שא שכח יעלה ויבא בבהמ"ז של יו"ט והתחיל כבר
ברכת הטוב והמטיב חוזר לראש – וזהו דוקא בכל יו"ט ,ואול ביו"ט של ר"ה נחלקו
הפוסקי – דדעת המג"א ש סק"ז שאי מחזירי אותו ,ואמנ בא"ר ש פליג וסבירא ליה
דא ביו"ט של ר"ה מחזירי אותו ,ובמ"ב ש סקי"ט הביא פלוגתת ולא הכריע בזה.
וסברת המג"א מבוארת ש בתו"ד ,דהנה קיי"ל בר"ח שהשוכח יעלה ויבא בבהמ"ז אי מחזירי
אותו ,ולפי שאי חיוב סעודה בר"ח ועל כ א ההזכרה של ר"ח לא נתקנה כחובה ,והכי נמי
דכוותה י"ל גבי ר"ה שהרי לשיטת כמה ראשוני איכא מצוה להתענות בר"ה ,וכיו שאי בה
חיוב סעודה הרי הדר דינה להיות כר"ח שא הזכרת יעלה ויבא שבה אינה חובה ,וא שקיי"ל
עיקר להלכה בסי' תקצ"ז דלא כהני ראשוני רק כהראשוני דפליגי וסבירא להו שאסור
להתענות בר"ה ,מיהו לעני לחזור ולבר הלא קיי"ל בכל דוכתא דספק ברכות להקל משו
חומר איסורא דלא תשא ,ושוב יש לחוש בזה לשיטת אלו הראשוני הסוברי שמצוה להתענות
בר"ה ושליכא חיוב סעודה.
ובא"ר ש הביא דברי המג"א הנ"ל והקשה עליו ,שהרי א לשיטת הראשוני דס"ל שמצוה
להתענות בר"ה ,מיהו א אינו מתענה ואכל איזה דבר ,שפיר חלה עליו חובת אכילת סעודה,
וא"כ אד זה שאינו מתענה ואכל סעודה הרי סעודה זו שאכל חובה היא עליו ,ושוב יש לומר
שהזכרת יעלה ויבא בברכת המזו שלו היא חובה ומחזירי אותו .ויש להוסי דבשנה כי האי
שר"ה חל להיות בשבת יש סברא נוספת שאסור לו להתענות מצד שבת ושוב איכא עליו חיוב
סעודה.
והנה כתבו הפוסקי] עיי' מ"ב תקצ"ז סק"ה[ שא להפוסקי הסוברי דמצוה להתענות בר"ה,
מיהו הני מילי ביו דאז הוי זמ הדי ,אבל בליל ר"ה לכו"ע אסור להתענות וכמו בשאר יו"ט,
ולפי"ז נפקא שא שכח יעלה ויבא בבהמ"ז של ליל ר"ה לכו"ע צרי לחזור ,שהרי איכא ביה
חובת סעודה לכו"ע ,וכ הוא באמת להדיא בסידור הרב.
ויל"ע בזה מדברי השעה"צ בסי' תקפ"ב סק"ד בש הגאו ר' אבלי פאסוולער שא טעה בליל
ר"ה ולא אמר המל הקדוש שאי צרי לחזור ,וכמו שא שכח בליל ר"ח יעלה ויבא שאי
צרי לחזור ולפי שאי מקדשי את החודש בלילה וה"נ דכוותה ,ובשעה"צ ש הק' עליו דזה
היה שיי א היה מתפלל תפילת חול ומשא"כ בזה שמתפלל תפלת יו"ט דממ"נ אינו יוצא
דיני הזכרות שבתפלה ובברכת המזו לב שומע כב
נישט
זאלן ִ ׁ ְ
ענטשעןְ ָ ,
'יעלה ְ ָויבוֹ א' ֵּביים ֶּב ְ ְ ׁ ֶ
זאגן ַ ֲ ֶ
צו ָ ְ
פארגעסן ּ
האבן ַ ְ ֶ ְ יבְ .פרוֹ ֶ
יען ָוואס ָ ְּ
ענטשען .יד
ערב ְ ְ ׁ ֶ
איב ְ ֶ ּ
ִ ֶּ
ע"כ ,והנה כל טענת השעה"צ היינו רק בתפילה שהוא כתרתי דסתרי שמצד אחד אומר האל
הקדוש ,ומאיד מתפלל תפלת יו"ט ,אבל בבהמ"ז לכאו' שפיר יודה להג"ר אבלי שאי ההזכרה
מעכבת כיו שאי מקדשי את החודש בלילה .ויל"ע לפי"ז בליל שני של ר"ה כיו דב' הימי
של ר"ה ה קדושה אחת ולא שיי בזה הסברא של אי מקדשי את החודש בלילה .ושו"ר
במחזור המפורש מכתב מהגרשז"א שבתחילה ר"ל ג"כ שא שכח יעלה ויבא בבהמ"ז של ליל
ר"ה אינו חוזר ואלא ששוב חזר בו עיי"ש בדבריו ויל"פ בזה הרבה .ולעני הלכה אנו אי לנו
אלא את דברי הרב בסידורו שא שכח יעלה ויבא בליל ר"ה שפיר חוזר ומבר.
יד .עיי' בתשו' רעק"א סי' א' ובהשמטות ש שהנשי אינ חייבות בכבוד ועונג ביו"ט וע"כ
פטורות מחיוב סעודה שכל עיקרו נובע מדי כבוד ועונג והנפ"מ בזה שא שכחו יעו"י
אינ חוזרות לבר ,והנה הג שיש החולקי בזה ומשו דס"ל שחיוב סעודה ביו"ט אינו נובע
מדי כבוד ועונג רק מדי שמחה ,וג מד' השוע"ה באיזהו מקומ נראה שהנשי חייבות א
בכבוד ועונג ביו"ט ,מ"מ נראה ששפיר יש לצר דברי הרעק"א לד' המג"א והגר"א פאסוולער
הנ"ל בהערה הקודמת ועכ"פ מידי ספיקא לא נפקא וספק ברכות להקל.
