מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

ראש השנה
מאמר מרדכי
גליון
תחל שנה וברכותיה
שיעורי הרה”ג ר’ מרדכי הערש שפיטצער שליט”א
האט ער געענטפערט אזוי :וואס פארשטייט איר נישט? מיין טאטע ויאמרו הנה יום הדין
דארף געבן דין וחשבון פאר’ן הייליגן באשעפער. שטייען מיר יעצט אזא הייליגע תקופה ,אזא הייליגע זמן ,וואס מ’קען
האבן זיי געפרעגט ,דיין הייליגער טאטע ,ר’ פנחס’ל קאריצער ,פון דעם ניטאמאל משער זיין די גרויסקייט פונעם זמן .ס’ווערט געברענגט
האסטו מורא? האט ער געזאגט אזוי :ווי גרויס מיין טאטע איז ,סאך פונעם בעלזער רב ,דער הייליגער בעלזער רב ,דער בעלזער רב האט
סאך גרעסער איז דער הייליגער באשעפער. געברענגט פון זיין טאטן רבי יהושע’לע זכרונו לברכה ,האט ער געזאגט
ולפני מי אתה עתיד ליתן דין וחשבון אז ס’קומט ראש חודש אלול ,איך קען אפילו נישט נעמען קיין שמעק
טיילמאל מאכט זיך ,א מענטש אמאל א חשבון ,ס’קומט פאר ראש טאביק פאר פחד פונעם יום הדין וואס איז דא.
השנה ,דאס יאר איז פיין געווען ,איך בין גוט געווען מיט’ן אויבערשטן. נו ,אין די טעג וואס מיר שטייען מיר יעצט ,איז דאך באקאנט ,רש”י
ס’איז געפארן גוט ,ס’איז געווען גאנץ פיין .איך האב געהאלטן מיין ברענגט עס ווייטער ,מיר וועלן נאכזאגן דעם פסוק ,ס’איז אין פרשת
לימודי תורה ,איך האב געהאלטן מיין דאווענען ,איך בין געווען גאנץ עקב“ ,ואתנפל לפני השם כראשנה ארבעים יום וארבעים לילה ,לחם
ערליך ,איך האב געהאלטן מיין פילטער אויף מיין טעלעפאן ,ער איז לא אכלתי ומים לא שתיתי” ,וואס די פערציג טעג פון אלול ביז נאך יום
גאנץ פיין. כיפור ,פון א’ אלול ,פון ראש חודש אלול ביז נאך יום כיפור ,האט מען
דארף מען איין זאך וויסן ,ווי גוט דו ביסט ,איז דער רבונו של עולם קובע געווען לדורות ימי רצון וסליחה ומחילה.
סאך סאך גרעסער ,און מ’דארף נענטער ווערן צו אים .ס’קומט יעצט רש”י זאגט“ ,ואתנפל לפני ה’ כראשונה ארבעים יום” ,שנאמר ,שטייט
דער זמן ,דארף מען זען וויאזוי מ’גייט נענטער צום הייליגן באשעפער. אין פסוק“ ,ואתה אעלה אל השם אולי אכפרה” .באותה עליה ,האט
יעדער איד דארף קענען גיין ווייטער. משה רבינו געזאגט ,נתעכבתי ארבעים יום ,האב איך מיך מעכב געווען
פערציג טעג .נמצאו כלים בעשרים ותשעה ,ס’האט זיך געענדיגט כ”ט
סליחה וכפרה על כל עוונותינו באב ,האט משה רבינו געענדיגט.
אבער אונז דארף מען איין זאך וויסן ,און מתפלל זיין און בעטן דעם שהרי עלה בשמונה עשר בתמוז .בו יום נתרצה הקדוש ברוך הוא
הייליגן באשעפער ,ס’גייט יעצט אריין אין א יום טוב ,א הייליגע יום טוב, לישראל ואמר למשה רבינו ,שני לוחות עשה באותו יום ,נמצאו כלים
צוויי טעג“ ,חדות השם הוא מעזכם” .און דאס וואס ס’איז געשען אין ביום כפורים ,באותו יום נתרצה הקדוש ברוך הוא לישראל בשמחה,
ראש השנה ,ס’איז געווען מיט א געוואלדיגע שמחה ,ס’איז א שמחה אז ואמר לו למשה“ ,סלחתי כדברך” .פארדעם האט מען קובע געווען
דער אויבערשטער האט אונז געגעבן די צוויי טעג. סליחה ומחילה.
באמת ,אז מ’טראכט דערין אריין ,שטעלט ענק פאר ווען א מענטש
על כל פנים ,קומט יעצט אויס אז די טעג וואס מיר שטייען יעצט
גייט דורך א שווערע משפט ,און דער דזשארדזש זאגט ,איך געב דיר א
ווייטער ,האט דער אויבערשטער געגעבן פאר יעדן איינעם ,ס’איז טעג
טאג ,וואס אין די טאג קענסטו קומען ,ס’גייט נישט הייסן קיין ברייבערי,
וואס יעדער קען נענטער ווערן מיט’ן רבונו של עולם.
ס’גייט נישט הייסן קיין שוחד ,ס’הייסט נישט גארנישט .און די טאג הער
איך דיר אויס ,און טאמער זע איך אז דו האסט אמת’דיגע חרטה וואס דו להחזריני בתשובה שלימה לפניך
האסט געטון ,איך גיי דיר פארגעבן. ווי דער זוהר הקדוש זאגט אז משה רבינו האט געבעטן אז דער
נישט נאר פארגעבן ,איך גיי נאך מאכן פון די אלע אקאונטס וואס דו אויבערשטער זאל געבן פאר כלל ישראל אז מ’זאל מוחל זיין די חטא
האסט געטון ,גייט נאך פון דעם ווערן בענעפיטס ,ס’וועט ווערן גוטע העגל“ ,ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים ,דאס גייט ארויף חודש
פוינטס ,און דו וועסט באקומען געלט אויך ,דו גייסט אלעס באקומען. אלול.
וויאזוי וואלטן מיר אויסגענוצט דעם טאג? ממילא דאס איז א צייט וואס משה רבינו האט מתפלל געווען אז דער
וואלט ווען נישט יעדער איד אהינגעגאנגען מיט די גאנצע ,איין רגע, אויבערשטער זאל אונז מוחל זיין.
לאמיר אמת’דיג חרטה האבן ,איך גיי מער קיינמאל נישט טון די עבירה, ווייל סתם אזוי תשובה ,ס’איז אן אינטערעסאנטע זאך ,וואס איז
מ’גייט צום דזשאדזש ,און מ’לאזט די טרערן ,און מ’וויינט מיט אן תשובה? האסט געטון וואס האסט געטון ,וואס גייסטו יעצט בעטן
אמת’דיגקייט. דעם אויבערשטן נעם מיך צוריק אריין? אבער דאס האט משה רבינו
ראיתי את דמעתך אויסגעבעטן ,די זאך זאל קענען זיין.
די דזשארדש זאגט איך זע דו מיינסט עס אמת’דיג. וימאן להתנחם
ובפרט אויב ס’האט די פאר תנאים וואס דער הייליגער רמב”ם ברענגט נאר מ’דארף וויסן ,זיי ברענגען נאך ,אז דער הייליגער רבי פנחס
אין הלכות תשובה ,ווען א מענטש טוט עכט און ער קומט נענטער צום קאריצער איז נסתלק געווארן ,מ’האט אים באגראבן און אריינגעלייגט
הייליגן באשעפער ,זאגט דער אויבערשטער ,נישט פלעין איך בין דיר אין קבר ,זיין זון איז דארטן געשטאנען און זייער שטארק געוויינט.
מוחל די עבירות ,איך געב דיר נאך אפילו צו ,איך וועל דיר אלע זאכן האט אים דער הייליגער רבי חיים קאסובער געזאגט אז דיין טאטע,
געבן .ס’איז א געוואלדיגע זמן וואס איז דא. ער האט נאך געדאוונט די פרייטאג צונאכטס ,האט ער געדאוונט דא
ותמלך אתה הוא השם אלוקינו אונטן בעולם התחתון .אין גן עדן התחתון ,שבת אינדערפרי האט ער
אבער וואס דען? דער ענין פון ראש השנה ,מ’האט שוין אמאל שוין געדאוונט בעולם העליון .ער איז אוועק שבת ,ער האט ער שוין
גערעדט ,דער ענין פון יום כיפור איז דאך יום סליחה ומחילה ,דער געדאווענט בעולם העליון.
אויבערשטער איז מוחל יעדן איינעם. מיט דעם אלעם האט ער ווייטער געוויינט אויף זיין הייליגן טאטע
דער ענין פון ראש השנה איז ממליך זיין דעם הייליגן באשעפער, רבי פנחס קאריצער וואס איז נסתלק געווארן .און מ’האט אים נישט
ארויסשרייען יעדער איינער “ותמלוך אתה ה’ אלקינו ימליכו לבדך על געקענט טרייסטן.
כל מעשיך” ,יעדער איד זאל שרייען “וידע כל פעול כי אתה פעלתו ויבין האט מען אים געפרעגט ,פארוואס וויינסטו אזוי שטארק?
הבוחר בשירי זמרה כל יצור כי אתה יצרתו” .אז יעדער איד וועט גלייבן ,מיר וועלן איין זאך
און ס’שטייט טאקע ,אלע ספרים ברענגען דאס אז דער עולם האט גלייבן ,אז דער אויבערשטער איז “ה’ אלקי ישראל מלך ומלכותו בכל
א טעות. משלה”.
ס’שטייט אין יושר דברי אמת (פכ”ב) אז די מענטשן האבן א טעות אז דער אויבערשטער איז דער מלך אליינס ,ער איז דער מלך ,און אונז
מ’האט אינזין ,ביי ונתנה תוקף דארטן צו קאכן מיר זיך ,אוודאי איז עס א זענען מיר אים ממליך .איך ,קליינע מענטש ,ס’קומט אזא זמן ווי יעצט
געוואלדיגע זאך ,ס’קומט ,מ’ווערט מעורר ,ס’איז טאקע מעורר. ראש השנה ,זאגט דער אויבערשטער ,איך קוק ארויס אויף יעדן איינעם,
אבער ביי פסוקי דזמרה וואס מ’דאווענט יעדן איינציגן טאג ,מ’הייבט און יעדער יונגעלע ,יעדער איד ,יעדער פרוי ,יעדער איינער וואס איז
אריינגיין אין די קרבנות ,איזהו מקומן של זבחים ,אריינטראכטן ,דער מתפלל ,די פלאץ ווי ער זאל נאר נישט קענען זיין.
באשעפער האט געהאט ,אונז האבן מיר נישט היינט א בית המקדש, ער נעמט א מחזור ,און ער האט אינזין ,ער זאגט “ברוך אתה ה’ אלקינו
ס’איז געווען א פלאץ וואו מ’האט מקריב געווען קרבנות ,פשוט מלך העולם” ,ער זאגט ,באשעפער ,דו ביסט דער מלך העולם ,און איך
אריינטראכטן וואס מ’טוט. בין דיך ממליך.
מ’הייבט אריינגיין ווייטער ,מ’גייט אריין אין די פסוקי דזמרה ,און דאס איז די תפקיד ,דאס איז די גאנצע תפקיד וואס איז יעצט דא פון
מ’הייבט אויף די תפלות וואס מ’האט ,איז א געוואלדיגע זכיה. ראש השנה.
ווי דער רי”ף ברענגט (שלטי הגיבורים ברכות פ”ד אות א) כל הבוכה ואביתה תהלה מגושי עפר
בתפלתו כוכבים ומזלות בוכים עמו ותפלתו נשמעת. ווי די גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה ,אז דער אויבערשטער
ס’איז דאך א מורא’דיגע זאך ,ווען א איד וויינט ביים דאווענען ,וואס האט געוואלט ,די גאנצע זאך איז דא (ראש השנה לד“ ):כדי שתמליכוני
טייטש וויינען ביים דאווענען ,ס’איז נישט קיין סוויטש ,מ’געבט אן צינד עליכם” ,אונז זאלן ממליך זיין דעם הייליגן באשעפער.
אן איין רגע און ס’וויינט. פארדעם זאגט מען מלכיות זכרונות שופרות ,דאס איז די ענין פון
ווען דו האסט אינזין די ריכטיגע ,דו האסט אינזין די פירוש המלות, בלאזן שופר ,דאס איז די ענין פון די גאנצע זאך.
האסט אינזין די כוונות וואס איז דא ,און דו טראכסט איין רגע ,ווער אונז שרייען מיר ארויס פאר דעם באשעפער ,ס’איז דא א נייע מלוכה,
בין איך? אפילו די גאנצע וועלט האט אכט ביליאן מענטשן ,קיינער איז נישט
די אלע שמי השמים ,וכל צבאם ,אלעס דאנקט דעם אויבערשטן, מכיר דיין מלוכה ,די קליינע הייפעלע אידן ,די ניטאמאל פראצענט אין
ס’איז דא א גאנצע בריאה ,אלע שטערנס ,אלע וואלקענס ,אלעס שטייט די וועלט.
און דאנקט יעצט ,אלעס לויבט ,אלעס רעדט צום הייליגן באשעפער. אבער אונז האבן מיר די זכיה ממליך צו זיין דעם הייליגן באשעפער.
און איך קליין מענטשעלע קען איך אויך רעדן ,און איך בין טויזנט מאל
מער ווי די מלאכים. הכנה לבא בעי
אבער וויאזוי ס’זעט אויס אז איינער גייט ממליך זיין דעם הייליגן
עדב יקר אחסנתיה באשעפער בשעת מעשה ער האט זיך גארנישט צוגעגרייט? ס’איז א
די גמרא זאגט ,חדשים לבקרים רבה אמונתך ,זאגט די גמרא אז דער חוכא וטלולא ,ס’איז א פורים ,ס’איז גארנישט.
מלאך קען נאר ,מ’זאגט עס ביי אקדמות. טאמער א איד גרייט זיך אמת’דיג צו ,ער מאכט זיך אביסל הכנה ,ער
דער מלאך קען נאר איינמאל זאגן קדוש ,און ער ווערט אינגאנצן אויס, זעצט זיך אוועק ,ער זאגט אויס תהלים ,ער לערנט אפ איין רגע ,ער
ער ווערט אינגאנצן צוגיינגען. גייט זען ,לאמיך דורכלערנען אביסל די מלכיות זכרונות שופרות ,לאמיך
אונז אידישע קינדער קען מען זאגן איינמאל קדוש ,נאכאמאל קדוש, לערנען וואס גייט מען מתפלל זיין צום הייליגן באשעפער?
נאכאמאל קדוש ,און דער אויבערשטער האט הנאה דערפון ,דער וואס הייסט איך גיי ממליך זיין דעם אויבערשטן? איך גיי זאגן די אלע
אויבערשטער האט הנאה מיט יעדע ווארט וואס אונז זאגן מיר ארויס, פסוקים פון ממליך זיין ,פון ארויסברענגען די מלוכה פונעם הייליגן
איז דער זמן יעצט אז מ’זאל קענען צו גיין דערצו. באשעפער? קומט מען צו צו א געוואלדיגע פלאץ.
תפלה לעני כי יעטוף און ראש השנה איז דייקא די זמן וואס די תפילות קענען מעלה זיין
נאר וואס דען? ווען איינער גייט צו ,דארף ער צוגיין מיט א לב נשבר. אלע תפילות וואס מ’האט געבעטן.
וויסן אז א לב נשבר איז א זאך וואס דער אויבערשטער האט מורא’דיג הכל מעלין
שטארק הנאה. אזוי ווי דער הייליגער תולדות ברענגט אין פרשת שלח .זאגט דער
דער זוהר הקדוש זאגט דאך ,ס’איז באקאנט אין זוהר הקדוש. הייליגער תולדות (ד”ה עוד יש לפרש) “אם מתפלל בראש השנה בכוונה,
דער זוהר הקדוש זאגט אין פרשת בלק (קצ”ה ).כל צלותא דישראל אויב איז מען מתפלל ראש השנה מיט כוונה .מעלה כל התפלה של
צלותא ,יעדע תפילה פון א איד איז א תפילה ,אבער תפילה לעני ,דאס כל השנה ,שחרית לשחרית ,מנחה למנחה” ,און אזוי גייט עס ווייטער.
איז מער פון אלעם .מה טעם? אזוי שטייט אין יושר דברי אמת (קונטרס שני אות נ”ג) שטייט ווייטער
זאגט דער זוהר הקדוש ,איך וועל זאגן לשון הזוהר ,ווייל דאס גייט אז מ’זאל אינזין האבן די מערסטע וואס מ’קען אינזין האבן די ווערטער.
ארויף ביזן כסא הכבוד ,ס’טוט אן א קרוין אויפ’ן אויבערשטנ’ס קאפ ,און מאכט זיך א מענטש א חשבון ,ס’איז שווער ,מ’הייבט אן אריינקומען,
דער אויבערשטער איז זיך משתבח מיט די תפילה פון אן עני. מ’קומט שוין ,מ’הייבט אן דאווענען אכט אזייגער ,מ’ענדיגט דאווענען
אן עני איז ווי א צובראכענער מענטש ,ער געבט זיך א קוק אן ,איך פיר אזייגער .ס’איז א גאנצע צוקראכעניש.
האב נישט... טאמער פארשטייט מען אבער ,ס’איז דורכגעגאנגען דריי הונדערט
איך בין אריינגעגאנגען אין א יום טוב ,מיינע קינדער האבן מיר און פינף און זעכציג טעג איז דורכגעגאנגען ,ביסטו דא צוריק אין בית
געבעטן ,איך האב נישט געהאט צו קויפן קיין נייע בגד פאר מיינע המדרש.
קינדערלעך ,איך האב מיר נישט געקענט צוזאמקלויבן ,קוים איך האב דו לעבסט! דער אויבערשטער האט דיר געהאלפן ,קודם דארף מען
צוזאמגעקראצט עפעס צו גיין עסן. דאנקען דעם אויבערשטן ,מ’דארף מען דאנקען הודאה פאר דעם,
ס’האט מיר א איד נעכטן געזאגט ,דו וועסט מיר נישט גלייבן אז ס’גייט שאינו כפוי טובה ,וויפיל גוטס האט אונז דער אויבערשטער געגעבן די
שוין אפאר וואכן אין א צי. פארגאנגענע יאר.
איך קען גיין איינקויפן אויף שבת .זאגט ער ,ערשט פינף אזייגער יעצט זענען מיר צוריק אין בית המדרש ,און יעצט האבן אונז א
ממש פאר די סטאר מאכט זיך ,איך ווארט ביז פינף אזייגער ווארט איך, געלעגנהייט .לאמיר אויסנוצן די געלעגנהייט וואס דער הייליגער
באשעפער ,שיק מיר עפעס ,פינף אזייגער הייב איך אויף א טעלעפאן, תולדות זאגט ,אונז האבן די געלעגנהייט יעדער איינער זאל קענען
איך מוז איינעם בעטן ,אפשר שיקסטו מיר עפעס אריין אין מיין אויפהייבן יעדע תפלה ,די אלע צו’מאזיקטע תפלות.
אקאונט. וויפיל כוונה האבן מיר געהאט אריינגעלייגט במשך די יארן די אלע
א איד גייט צו מיט צובראכענערקייט ,ס’איז א צובראכענע תפלה לעני, תפלות וואס מיר האבן געהאט?
איז א מורא’דיגע זאך .תפלה לעני כי יעטף ולפני ה’ ישפך שיחו .זאגט וויפיל מאל האבן מיר חלילה פארפאסט א מנחה ,פארפאסט א
דער זוהר הקדוש ,א לב נשבר ,ווען מ’גייט צו צובראכענערהייט און מעריב?
מ’דאווענט ,איז דאך א געוואלדיגע זאך. יעצט קומט דער זמן ,אין ראש השנה ,ווען איך קען דאווענען ,איך
באין מליץ יושר פרוביר אינזין צו האבן יעדע ווארט ,איך קויף מיר א מחזור מיט טייטש
דער הייליגער בארדיטשובער ,דער קדושת לוי זאגט אויף ראש השנה איך זאל אינזין האבן.
דיך נישט דאווענען“ ,דו ביסט א צובראכענער מענטש ,פון דיר וועט (ד”ה באין מליץ יושר) זאגט ער ,באין מליץ יושר ,זאגט ער ,באין ,ווען
שוין גארנישט ווערן” ,זאגט ער ,דאס איז א פאלשע זאך. א מענטש איז אין א מצב פון אין ,ער לאזט אפ פון אלעס ,איך בין א
אבער ווען ס’קומט דיר א שבירת הלב ,הייבסטו אן טראכטן וואו איך צובראכענער מענטש ,איך בין א צובראכענער מענטש .וואו שטיי איך
בין ,לכבוד דעם ווערסטו נענטער צום אויבערשטן ,דו באקומסט א קרבת אין רוחניות?
אלקים ,דו זעסט ווי גוט דער אויבערשטער איז ,דער אויבערשטער איז געב דיך א שטעל אפ א רגע ביי דיין מחזור ,וואו האב איך געוואלט
מאריך אף ,דער אויבערשטער האט געווארט“ ,ווארט ,מיין טייער קינד, זיין ברוחניות? וויפיל מאל האב איך געזאגט ,איך גיי מיך שלאגן מיט
קום נאנט צו מיר ,איך וועל דיר געבן אלעס. מיין יצר הרע ,איך האב געמאכט ערנסטע קבלות .וואו איז מיין קבלה
קום אבער נענטער ,קום זאג מיר ‘איך וויל זיין מיט דיר נאנט’ ,קום מיט געגאנגען?
אן אמת’דיגקייט ‘איך וויל זיין נאנט’” .דאס איז דאך א געוואלדיגע זאך, די צעבראכנקייט וואס איך האב ,די צעבראכנקייט וואס קומט אריין
דעמאלט איז אין דין למעלה ,ס’וועט נישט זיין קיין דין ,ס’וועט נאר זיין ביים מענטש ,דאס איז מליץ יושר.
מידת הרחמים. מורא’דיגע ווערטער זאגט דער הייליגער קדושת לוי :ווען א מענטש
זאגט דער הייליגער בית אהרן“ ,מאין” ,ווען א מענטש איז בחינת אין, איז א צעבראכן ,און ער איז צעבראכן מחמת רוחניות ,ער איז צעבראכן
“יבוא עזרי” ,דארטן קען אנהייבן קומען די ישועה. פון גשמיות ,וואס זאל קענען זיין .מליץ יושר.
לב נשבר אלקים לא תבזה דאס העלפט ,ס’גייט אויבן אין הימל בשעת’ן יום הדין ,דאס העלפט
דאס קען דאך יעדער איינער די באקאנטע מעשה ,דער הייליגער אז מ’זאל ווערן פארשריבן בספרי של צדיקים גמורים ,און די אלע זאכן
בעל שם טוב הקדוש ,דער בעל תוקע איז געווען ר’ וואלף קיצס זכרונו וואס איז דא.
לברכה. כי קרוב הוא
ער איז געווען דער בעל תוקע ביים הייליגן בעל שם הקדוש ,און דער דער זוהר הק’ ענדיגט דארטן ווייטער ,זאגט דער זוהר ווייל דער עני
הייליגער בעל שם טוב האט דורכגעגאנגען מיט אים אויף א צעטל איז נאנט צום קעניג ,זאגט ער ,מער פון יעדן איינעם.
פארדעם אלע כוונות וואס ער האט אינזין בשעת די תקיעות. שמסכנא קרוב למלכי יותר מכולי ,זאגט ער ,ווייל ס’שטייט אין פסוק
ווען ס’איז געקומען צו די תקיעות ,ער עפנט אויף זיין מחזור ,די צעטל והיה כי יצעק עלי ושמעתי כי חנון אני.
איז נישט דא .מורא’דיג צעבראכן ,ער האט זיך צעוויינט ,און ער האט זיך
אלע אנדערע מענטשן ,זאגט ער ,אסאך מאל הערט דער אויבערשטער
צעוויינט ,אזוי האט ער געמאכט די תקיעות.
יא אויס ,אסאך מאל הערט דער אויבערשטער נישט אויס.
האט דער הייליגער בעל שם טוב נאכדעם געזאגט“ ,זאלסט וויסן
וואס דען? אבער א שפל רוח ,ווען א מענטש איז צובראכן ,הערט אים
אז היי יאר זענען דיינע תקיעות ארויפגעגאנגען אויבן און ס’האט
דער אויבערשטער ,אייביג הערט אים דער אויבערשטער אויס.
אויפגעבראכן אלע טויערן ”.האט ער אים געזאגט“ ,זאלסט וויסן אז
ס’איז דא א שליסל ,וואס יעדע שלאס האט א שליסל ,ס’איז אבער דא אין דין למעלה
א גנב שליסל .א גנב שליסל מיינט אז ס’איז דא איין ‘מעסטער קי’ ,וואס נאר וואס דען ,דארף מען איין זאך וויסן ,דער הייליגער מאור ושמש
דאס גייט אריין אין אלע שלעסער”. ברענגט אין פרשת שופטים ,דער באקאנטער מאור ושמש זאגט
זאגט ער“ ,וואס איז די שליסל? די שליסל איז בכיה. (שופטים ד”ה א”י צדק) ס’שטייט אין פסוק “צדק צדק תרדוף”.
ווען א מענטש וויינט ,ער דאוונט מיט בכיות ,און ער וויינט ,דאס עפנט ער רעדט וועגן די הייליגע טעג ,זאגט ער דארטן ,ס’איז דא א מדרש
זיך אים אויף אלע זאכן ,ס’איז לעכערט דורך אלע זאכן וואס קען זיין”. תנחומא“ ,בזמן שיש דין למטה ,אין דין למעלה”.
זאגט ער“ ,היינט האט ער געהאט א לב נשבר מיט בכיות ,דאס האט זאגט ער ,וואס איז די כוונה “בזמן שיש דין למטה ,אין דין למעלה”?
אלעס געעפנט ,ממילא קען ארויפגיין די אלע תפילות”. זאגט ער ,אז ס’גייט ארויף ,אז ווען א מענטש איז זיך דן אליינס ,ער זעט
ותן בלבי הכנעה זיך צובראכן ,א מענטש אליין זעט זיך צובראכן.
די גמרא אין מסכת בבא מציעא ,זאגט אויך אזוי“ ,כל השערים כשיש דין למטה
ננעלים” ,זאגט די גמרא ,אלע שערים זענען פארמאכט געווארן“ ,חוץ האט מיר א איד געזאגט ,ער איז געווען פאריאר ,ער איז געשטאנען
משערי אונאה ,שערי דמעה (ברכות לב ):די אלע זאכן. ביים דאווענען ,אינמיטן האט ער געכאפט א צובראכנקייט ,ער האט
די גאונים ברענגן ,דער רבנו בחיי (ויקרא כה יז) הטעם ,לפי שהמתאנה געזאגט“ ,רבונו של עולם ,איך שעם זיך פאר דיר .האסט מיר געגעבן
ומצטער ביותר. אזויפיל גוטע זאכן דאס יאר ,האסטו מיר געגעבן” ,און ער האט אים
ווען א מענטש איז א צובראכענער מענטש ,ער ווערט געטשעפעט, אנגעהויבן אויסרעכנען וואס ער האט אלעס באקומען.
איז ער מורא’דיג בצער“ ,ומחליש דעתו” ,ער קומט א חלישות הדעת,
“איך בין גארנישט ווערד געווען דאס צו באקומען ,ס’איז זיך מיר
“ולבו נכנע על צרתו” ,זיין הארץ ווערט אים נכנע וועגן זיין צרה,
גארנישט געקומען .האסט מיר געגעבן געזונט ,האסט מיר געגעבן
“ומתפלל מתוך דאגת לבו בכוונה ונשמע”.
פרנסה ,האסט מיר געגעבן מיינע קינדער האבן פארשטאנען לערנען.
זעט מען אז א מענטש קומט צו מיט א צובראכנקייט ,קומסט אריין
וויאזוי האב איך מיך אויסגעפירט צו דיר? וואס וואלט ווען געווען ווען
אין בית המדרש ,טראסקע נישט ,רודער נישט.
דו זאלסט מיר באצאלן געהעריג וואס איך האב געטון? איך וואלט דאך
טאמער איינער האט געוואקט אויף דיין זיץ ,די אלע זאכן וואס איז
גארנישט געקענט האבן”.
דא.
ווייסט איין זאך ,דו ביסט א געבארגטער פערזאן. און מחמת בושה איז ער געשטאנען ביים פלאץ ,ער האט ממש נישט
דער אויבערשטער האט אונז געבארגט צוויי טעג ,וואס די צוויי געקענט דאווענען ,ער האט זיך געפילט ממש ווי ער פאלט צוזאם.
טעג ,ווי מער איינגעקנייטשט דו וועסט זיין ,איין רגע ,זיך מתאמץ זיין ער איז אנגעקומען צו אן עכטע פלאץ פון מאכן א דין למטה“ .בזמן
בתפלתו ,וועט מען בסייעתא דשמיא קענען אנקומען אויף זייער א שיש דין למטה ,אין דין למעלה” .ס’איז דאך מורא’דיגע ווערטער.
ווייטע וועג .דער אויבערשטער זאל אונז אוודאי העלפן אז מיר זאלן ווען דו אליינס קוקסט זיך אן שטחיות’דיג“ ,אה ,ס’איז גוט ,א גוטע
קענען גיין. נאכט” ,איז דא א דין למעלה רחמנא ליצלן ,און מ’איז דן דעם מענטש.
זאגט אבער דער הייליגער מאור ושמש ,וואס טייטש “אין דין
לפני השם תטהרו למעלה” .אויב איז דא א דין למטה“ ,אין דין למעלה” ,מ’איז דיך נישט
ס’איז א זמן וואס מ’גייט זאגן תקיעת שופר .פון רב סעדיה גאון האבן דן מיט מדת הדין למעלה .איז אויבן אין הימל נעמט מען דיך במדת
מיר די צען טעמים פארוואס מ’גייט זאגן תקיעת שופר ,די אלע זאכן הרחמים ,מ’שרייבט דיר אן אלע גוטע זאכן וואס איז דא.
וואס איז דא.
איך האב געזען אמאל ברענגען ,איך האב עס געהערט ,פון מורי ורבי, מאין יבא עזרי
רבי יוסף חיים גרינוואלד זאל זיין געזונט ,ער האט דאס נאכגעזאגט און די זעלבע בחינה זאגט דער הייליגער בית אהרן (שמחת בית השואבה
פונעם הייליגן גאלאנטער רב זכרונו לברכה. ד”ה עוד פתח) זאגט ער“ ,מאין” ,ווען א מענטש איז א בחינה פון אין ,ער
האט ער געזאגט ביי די צווייטע וועלט מלחמה ,אויף די פסוק (תהלים קומט אריין אין א צובראכענעם מצב.
סה ד) דברי עונות גברו ממני פשעינו אתה תכפרם”. צובראכנקייט מיינט ,דער הייליגער תניא ברענגט דאך אויך דארטן,
האט דער הייליגער גאלאנטער רב געזאגט ביי די צווייטע וועלט “כל דבר עצב” .זאגט דער הייליגער תניא (ליקוטי אמרים פרק כ”ו) טאמער
מלחמה. קומט דיר די צובראכנקייט דוקא אינמיטן דאווענען ,דער יצר הרע לאזט
שפך חמתו ,על עצים ועל אבנים ס’איז געווען אמאל א שפחה ,איר ארבעט איז געווען אפצווואשן די
אונז דארפן מיר איין זאך וויסן ,ס’קומט ראש השנה ,אונז דארפן מיר קינדער פון איר הערנטע ,זי האט געדארפט אפוואשן די קינדערלעך
איין זאך וויסן. אייביג ,דאס איז געווען איר דזשאב.
אונז זענען מיר ממליך דעם באשעפער ,דער הייליגער באשעפער, איינמאל האט די מאמע געזען זי איז אריינגעקומען ,זעט זי ווי אלע
וואס ער איז געווען א מלך עליון ,א מלך עליון וואס האט אים גארנישט קינדער וויינען זייער שטארק .האט זי געפרעגט ,וואס גייט דא פאר?
געפעלט. פארוואס וויינט מען אזוי שטארק?
כדי אונז זאלן מיר קענען איבערקומען ,איז דער אויבערשטער שטייט זי ווייטער ,זעט זי וואו די דינסט שטייט דארט ,די שפחה
געגאנגען שפך על עצים ועל אבנים ,דער אויבערשטער איז געגאנגען שטייט דארטן ,זי וואשט אפ די קינדער וואס זענען אריינגעקומען אין א
ער האט אויסגעגאסן דעם צארן אויפ’ן בית המקדש ,איז דער קאלטע שטוב ,מיט קאלטע געפרוירענע וואסער וואשט זיי אפ ,מיט א
אויבערשטער געווארן אבל מלך אביון. הארטן בארשט רייסט זי שטיקער ,אן קיין זייף געהעריג ,און די קינדער
דער אויבערשטער איז געווארן א מלך אביון ,ליידער איז דער וויינען.
אויבערשטער געווארן א מלך אביון ,דער בית המקדש איז נישט דא, פרעגט זי די שפחה ,וואס טוסטו דא? זאגט זי ,איך וואש אפ די
אלעס איז נישט דא ,די אלע זאכן וואס דער אויבערשטער האט אלעס קינדערלעך ,איך וויל זיי זאלן זיין זויבער ,ס’איז דאך מיין דזשאב ,איך
פארקויפט. דארף זיי מאכן זיין זויבער.
כי הוא מלך על כל הארץ בידך לבד
קומט יעצט דער זמן ,ס’קומט א ראש השנה ,ווען מ’גייט בלאזן די האט די מאמע געזאגט ,פארשטייסטו דען נישט? ווען א קינד קומט
שופר ,מ’גייט דאווענען ,לאמיר אונז אויסשרייען והיה ה’ למלך על כל פון גאס ,ער איז געפרוירן קאלט אינדרויסן ,לייגט אים אין א ווארימע
הארץ. שטוב ,מ’נוצט ווארימע וואסער ,שמעקעדיגע זייף ,מ’נוצט א ווייכע
יעדער איד זאל פארשטיין ,ה’ הוא אלקים ,אין עוד מלבדו ,דער בערשטל אפצווישן די אלע שמוץ .פארשטייסטו דאס נישט? טוסטו
אויבערשטער אליינס איז די גאנצע מציאות. דאס מיט די קינדער?
און יעצט איז דער זמן וואס אונז דארפן מיר אביסל אנקומען צום האט דער הייליגער גאלאנטער רב געזאגט פאר מ’איז געגאנגען
הייליגן באשעפער. דארטן ביים קריג נעבעך ,דער גאלאנטער רב ,אונז בעטן מיר ,הייליגער
מי באש.... באשעפער ,אמת ,אונז זענען מיר פארשמירט.
איך האב שוין נאכגעזאגט פאריאר ,ס’איז געווען די דאך צוויי יאר ס’קומט נאך א יאר פון דורכגיין דריי הונדערט און פינף און זעכציג
צוריק ביים טריסקער מגיד ,האט פאסירט אמאל ,ס’האט אפגעברענט טעג ,מ’האט געענדיגט דעם גאנצן יאר.
עפעס א הויז אינמיטן יאר. יעדער קומט מיט זיין פעקעלע ,יעדער קומט מיט זיינע נסיונות וואס
און מ’איז געקומען לויפן צום רבי’ן ,די מענטשן זענען פארכאפט, מ’איז דורכגעפאלן ,יעדער קומט מיט זיינע זאכן ,מיט זיינע קבלות וואס
מ’איז געקומען לויפן ,ס’ברענט יעצט א הויז ,ס’פלאקערט יעצט ,יעצט האט זיך נישט אויסגעארבעט .אונז זענען מיר פארשמירט.
ברענט א הויז. אבער מיר בעטן דעם אויבערשטן ,איך בעט דיר ,הייליגער באשעפער,
האט ער געזאגט ,מיין טייערע קינדער ,ניין ,ניין ,ניין ,יעצט ברענט דו אליינס וואש אונז אפ.
נישט קיין הויז .די הויז האט געברענט ראש השנה .די הויז וואס ברענט געב אונז נישט איבער פאר די שלעכטע מלאכים ,זיי זאלן אונז.
יעצט האט געברענט ראש השנה .ראש השנה האט מען אויבן אין הימל “פשעינו” אונזערע פשעים “אתה תכפרם” זאלסטו אליינס וואשן,
פונקטליך אנגעשטעלט און אפגעמאסטן וויאזוי ס’זאל גיין ,וועלכע נישט קיין צווייטער זאל אונז וואשן.
הויז זאל אפברענען ,חלילה וועלכע צרה ס’זאל קומען ,ווער ס’זאל נישט
לעבן ,מי יחיה ,און חלילה פארקערט .מ’האט די אלע זאכן פונקטליך וראה דמע עיני
אפגעמאכט ראש השנה. מ’גייט צו די תקיעות ,לערנט מען דאך ארויס די תקיעות פון אם
עורי נא התעוררי נא ,בעד הנפש סיסרא (ראש השנה לג ):וואס זי האט געוויינט.
ווען א מענטש זעט זיך ארום אין א מצב ,און ער וויל אויפגעבן ,האט די גמרא לערנט דארט ארויס פונקטליך וויאזוי די געוויין האט
ער נישט קיין כח ווייטער מתפלל צו זיין ,ווייטער צו דאווענען. אויסגעזען ,גנוחי גנח ,ילולי יליל ,צו ביידע צוזאמען ,וואס איז א גנוחי,
דארף מען איין זאך וויסן ,חלילה וחס ,ווען ס’קומט צו שטיין ביי א וואס איז א ילולי ,די אלע זאכן וואס די גמרא איז דארטן דא.
בעט פון א קראנק קינד ,דער אויבערשטער זאל שומר א מציל זיין, זעען מיר אונז אויף וואס ,ווען א איד וויינט ,אפילו א גוי’טע .א
ס’קומט צו שטיין אן אנדערע צרה וואס איז דא ,איז דא וויפיל צייט גוי’טע האט געוויינט ,אם סיסרא האט געוויינט ,זי האט פארלוירן איר
ס’פעלט אויס. קינד ,איר העלד ,האט פארלוירן זי געוויינט .אויבן אין הימל האט עס
יעצט ראש השנה קען מען עס מיט א קלייניגקייט ,מיט א קליינע צעשאקלט וועלטן.
התעוררות וואס איז דא ,קען מען אונז אלעס אלעס אויסבעטן ,מ’קען פיר טרערן וואס ערפה האט געוויינט .די אלע זאכן ,אונז ווייסן מיר,
אויף אלעם מתפלל זיין. אונז קענען מיר פארשטיין ,ס’שטייט א איד שטייט אין בית המדרש
בשעת’ן דאווענען ,ער לאזט טרערן .ער לאזט טרערן ער איז מתפלל
זאת חליפתי צום הייליגן באשעפער.
ס’איז אמאל געווען דער הייליגער בארדיטשובער רב איז געשטאנען
זאגט דער הייליגער באשעפער ,איך וויל האבן די אלע גוטע זאכן.
ביים בלאזן שופר ,און דער שופר האט נישט געבלאזן.
האט ער אראפגעלייגט דעם שופר ,און ער האט געזאגט ריבונו של וואסערע עסק ווערט אויבן אין הימל פון די אלע טרערן וואס איז דא!
עולם .אז דו ווילסט נישט איך זאל בלאזן ,זאל ניקאליי בלאזן .אזוי האט וכל אשר לו יתן בעד נפשו
ער געזאגט“ ,החליפם באומה אחרת” .זאל א צווייטער אריינקומען, נו ,אויבן אין הימל יעדעס יאר ראש השנה ,דער הייליגער רבי ברענגט
לאמיך זען ,גיי פרוביר ,א לימוד זכות. עס ביי די תורה ,ער פלעגט דאס כסדר דערמאנען.
דער הייליגער בארדיטשובער רב האט געזוכט א לימוד זכות ,וואס קען אויבן אין הימל איז מען דן יעדעס יאר אז מ’זאל ברענגען משיח’ן ,צו
זיין ,און דער הייליגער בארדיטשובער רב האט געזיגט .זאגט ער ,ס’איז משיח זאל שוין קומען.
געקומען אזא מין זמן ,ס’איז געקומען אזא מין צייט ווי ראש השנה.
זאגט ער ,ס’איז געווען צוויי חברים ,איינעם האט מען געוואלט
דער אויבערשטער געבט זיך א קוק ארום ,ער קומט אריין אין בית הרג’ענען ,און דער צווייטער האט פארקויפט זיין גאנצע פארמעגן אז
המדרש ,גאנץ כלל ישראל איז דא ,יעדער איינער קומט ממליך זיין דעם מ’זאל ראטעווען זיין חבר ,מ’זאל נישט הרג’ענען זיין חבר.
הייליגן באשעפער .ס’טוט זיך א געוואלדיגע זאך.
ווען ער איז ארויסגעקומען האט יעדער איינער פארשטאנען ,יעדער
ספרי חיים פתוחים לפניו האט פארשטאנען אז לכבוד דעם וואס דער חבר האט פארקויפט
ס’איז באקאנט דער הייליגער בני יששכר ,ער פלעגט האבן אייביג א זיין גאנצע פארמעגן אז מ’זאל אים קענען ראטעווען ,צו קענען
סידור האר”י ,פלעגט ער האבן ראש השנה א סידור האר”י. אונטערשמירן דעם שופט ,וואס ער האט נאר געטון מיט די געלט ,אז
זאגט ער ,ער פלעגט נישט אריינקוקן אין דעם סידור האר”י ,ס’איז אפן ס’קומט זיין גאנצע לעבן פאר זיין חבר ,ער האט פארקויפט אלעס.
נא רפא נא למחלותיה תכלה שנה וקללותיה ,גייט מען זאגן די אלע געווען ,ער האט נישט אריינגעקוקט .האט ער געענטפערט ,פארוואס
תפלות. קוק איך נישט אריין?
מען ענדיגט די פסוק ,ביי סליחות זאגט פחדים הם מכל צרות, זאגט ער אים ,אין די הייליגע צייטן פון בעל שם הקדוש איז געווען א
מחרפיהם ולחציהם נא אל תעזבם השם אלקי אבותיהם. איד ,ער האט נישט געהאט צו באצאלן קיין רענט פאר’ן פריץ ,ער האט
את השנה הזאת נישט געקענט באצאלן פאר’ן פריץ גארנישט.
מ’ענדיגט צו דעם יאר ,אונז גייען מיר זאגן די לעצטע רגע זאגט דער איז געגאנגען דער פריץ ,ער האט געהארגעט אים מיט זיין פרוי .וואס
הייליגע בארדיטשובער רב. ער האט געוואלט האט ער געקענט טון ,האט ער אים געהארגעט.
פארדעם זאגט מען נאך די לעצטע רגע ביי מנחה ,זאגט מען נאך שוין ,אזוי דערציילט ער .און ער האט אריינגענומען דעם איינציגסטן
“ברך עלינו ה’ אלקינו את השנה הזאת” ,דאס יאר איז דאך יעצט ממש קינד ,ער האט אריינגענומען ביי זיך ,ער גייט אים ערציען ,גיי זאג אים
ביים סוף ,דריי מינוט ארום איז סוף יאר ,אבער אונז גלייבן אז דער עפעס וואס ער קען טון.
אויבערשטער קען אין די יאר ,אין די לעצטע מינוט ,קען ער געבן א קרבן מנחה
טויש דעם גאנצן יאר ,ס’קען ווערן א “ברך עלינו את השנה” ,אלעס קען לימים האט די קינד געזען ס’קומט ערב ראש השנה ,די אידן פארן
ווערן געטוישט .גלייבט יעדער איד אין יעדן מצב. אריין אין שטאט.
בעטן מיר דעם אויבערשטן“ ,קל נא רפא נא למחלתיה”“ ,תכלה שנה האט ער געפרעגט די אידן ,וואו גייט עטס? האבן זיי געזאגט ,זאלסט
וקללותיה”. וויסן ,אונז גייען מיר אין בית המדרש אריין ,דו ביסט אויך א איד .און דער
שבת של בכיה פריץ האט געהארגעט דיין טאטע און מאמע .אזוי האט ער געזאגט.
מ’האט מיר גערופן ,ס’איז דא אין ארץ ישראל די געוואלדיגע הייליגע און זאלסטו וויסן אז דיין טאטע מאמע האט געוואוינט אין יענע
ארגאניזאציע פון צהר ,וואס זענען פארנומען מיט דעם ,פון ארויס און יענע גאס ,די דריטע הויז ,אין יענע הויז האט דיין טאטע מאמע
אידישע קינדער וואס פאלן אוועק אביסל פונעם דרך“ .זה בכה וזה געוואוינט ,און דער פריץ ,דער רוצח ,דער אכזר ,האט געהארגעט דיין
בכה”. טאטע מאמע ,און דו ביסט א איד פונקט ווי אונז אלע.
לייגן זיי אריין אזויפיל כח וואס ס’איז דא ,אזויפיל הייליגע איז ער אהינגעגאנגען ביינאכט ,ער האט זיך ארויסגעכאפט פון די
ארגאניזאציעס איז דא ,אידן וואס געבן זיך פאר דעם אוועק. פאלאץ פונעם פריץ ,אריינגעגאנגען ,ער האט געטראפן א וויסטע הויז
ס’האט מיר געזאגט אן עסקן וואס טוט בענין זו ,וואס געבט זיך ,איך גארנישט.
קען דיר איין זאך זאגן ,איך קען דיר זאגן ,און איך דערמאן מיך טאקע דארט ביים עק האט ער געטראפן א צעקנייטשטע קרבן מנחה
יעצט ,איך האב דאס אפילו מזכיר געווען דא א זייטיגע זאך ,טאקע זאל סידור’ל .דאס האט ער געטראפן .א קרבן מנחה סידור’ל ,ער הייבט אן
עס זיין לזכות ,לעילו נשמת יוסף יהושע בן רבי אליעזר. טראכטן ,און ער זעט ווי א איד לויפט ווייטער ,ווי לויפט מען?
איך בין געווען אמאל רעדן ביי א שבת פאר אן ארגאניזאציע. מ’גייט יעצט אין בית המדרש דאווענען? איז ער מיטגעגאנגען מיט’ן
זאגט מיר אליעזר ,זאלסט וויסן אז פאריגע וואך איז דא געווען שבת קרבן מנחה סידור ,ער איז אריינגעקומען אין בית המדרש.
פון קשר נפשי ,ער איז געווען דא אין דעם זאל ,ווי דו גייסט יעצט רעדן. אין דעם קרבן מנחה סידור האט ער דארטן נישט פארשטאנען קיין
אויב מיינסטו ,זאגסטו ,דו זעסט יעצט לבבות נשברות ,אויב מיינסטו איין ווארט .א קליין קינד איז ער געווען ווען מ’האט אים אוועקגענומען
דו גייסט יעצט געבן חיזוק ,דו האסט נישט קיין אנונג וואסערע טרערן פון זיין טאטע מאמע’ס הויז.
און אייטער האט זיך געגאסן די פאריגע וואך .הונדערטער טאטעס און ושאינו יודע לשאול
מאמעס האבן נישט געוואוסט מאין יבוא עזרי ,וואו גייט מיין נעקסטע האט ער געעפנט דעם סידור ,אראפגעלייגט אויפ’ן טיש ,און ער האט
טריט? געזאגט אזוי :הייליגער באשעפער ,טאטע אין הימל ,ווען מיין מאמע
מיין קינד איז פארוואגלט ,מיין קינד איז פארווארפן .איך ווייס נישט לעבט ווען ,וואלט זי געדאוונט פאר דיר אזוי שיין אין דעם סידור ,זי
ווען קומט ער אהיים ,וואו איז ער? האט געוואוסט ווען מ’דאוונט די אלע זאכן וואס איז דא.
איז ער א שומר שבת ,עסט ער כשר’ס .ווי איז ער? מ’הערט נישט פון איך קען עפעס אבער גארנישט ,איך פארשטיי נישט וואס דא שטייט,
אים שוין אזויפיל יארן. איך האב נישט קיין אנונג וויאזוי מ’זעצט צוזאמען די אלע ווערטער
איינער האט נישט געהערט פון א קינד פיר יאר ,איינער איז געווען וואס איז דא.
ער האט נישט געהערט צוועלף יאר פון א קינד ,ער איז נעלם געווארן, איך בעט דיך ,הייליגער באשעפער ,נעם מיין סידור און דאווען דו פאר
לעבט ער ,לעבט ער נישט .ווי איז ער? ווי קען א טאטע מאמע דאס דיר ,דו נעם די סידור ,נעם די אלע ווערטער וואס איז דא ,דו ווייסט.
אויסהאלטן? האט דער הייליגער בני יששכר געזאגט ,אונזערע רבי’ס האבן געקענט
מען טראכט אביסל אריין דערין ,ס’ווערט פארשווארצט די קאפ פון דאווענען די אלע תיקונים.
דאס טראכטן .ווי האלט מען דאס אויס? דער הייליגער בני יששכר ,ברוב עוונתנתו האט ער אזוי געזאגט .אונז
השיבנו אבינו לביתך ווייסן מיר אז דער הייליגער בני יששכר האט פיין געקענט די כוונות,
און אז מען טראכט אביסל אריין אין די מיצר און די צער פון די אונזערע רבי’ס האבן פארשטאנען צו די אלע כוונות ,אבער איך קען
קינדערלעך ,זענען די קינדערלעך נישט אזא מין ענגשאפט ,אזא מין נישט ,איך בעט דיר הייליגער באשעפער ,נעם דו אליינס וואס איז דא
צער .ער האט געטון א פעולה ,ער וואלט שוין אזויפיל מאל געוואלט און זיי דאס מסדר.
צוריקדרייען ,און ער איז דארטן אין זיין פארקלעמטן פלאץ ,אין זיין את פתח לו
פארקלעמטן מקום וואו ער איז ,און ער וויינט .במסתרים תבכה נפשי, וויפיל פארליימטע פארשטיינערטע הערצער גייען שטיין ראש השנה,
ער וויינט צום הייליגן באשעפער ,ער רעדט צום באשעפער! מחמת אזויפיל מכות וואס איז דא ,קען מען זיך נישט צוזאמקלויבן ,מען
באשעפער ,מיט דעם וואס איך זאג אין פובליק אז איך דארף דיר קען זיך נישט צוזאמנעמען.
נישט ,איך ווייס אבער באמת ,אז נאר דו קענסט מיר העלפן. מ’ווייסט נישט וויאזוי מ’נעמט זיך ווייטער ,וויאזוי מ’רוקט זיך ווייטער.
זיי אליין זענען אזא מין מיצר ,מ’בעט דעם הייליגן באשעפער ,עד מה אונז בעטן דעם הייליגן באשעפער ,נעם דעם מחזור ,נעם אונזערע
תעלים עינך ותראה זרים אוכלים נחלתיה ,תכלה שנה וקללתיה .מיר זאלן הערצער .אסאך מאל קען א איד נישט ארויסברענגען זיינע ווערטער,
צוריק אהיימברענגען די קינדערלעך אהיים. ער פארשטייט ער קען נישט ארויסקומען.
הייליגער באשעפער ,ס’וועט זיין דאס ,ס’וועט מקוים ווערן והשיב לב מרוב מכות ,קען מען נישט ארויסגעבן אזאלכע ריכטיגע ווערטער,
אבות על בנים ,ס’איז נישטא קיין שטערקערע מתנה וואס דו קענסט מ’ווערט פארנאמט .בעט מען הייליגער באשעפער ,דו קענסט עס יא,
טון פאר כלל ישראל. דו קענסט עס יא.
ווער נאך ווי דו הייליגער באשעפער פארשטייט דאס ,אונז קינדערלעך און ווען מ’זאל מתפלל זיין צום אויבערשטן ,איך וועל מסיים זיין,
זענען מיר געווארן פארטריבן פונעם טיש משלחן אביה ,און ווי דו אפשר נעקסטע וואך קען מען ממשיך זיין ווייטער ,מיר וועלן צוענדיגן
אליין ביסט מנהמת כיונה ,און ווי די גמרא זאגט (ברכות ג ).אוי לי מיט דעם.
שהחרבתי את ביתי ,איך האב נישט מיינע קינדערלעך מער ביי מיר .דער יעדער איד גייט שטיין אין בית המדרש נאך מנחה ,תפלה פון ערב
אויבערשטער אליין איז דער וואס פארשטייט די צער פון די טאטע און ראש השנה.
מאמע ,נאר דער הייליגער באשעפער אליין פארשטייט עס. מען ענדיגט צו די הייליגע תפלה פון אחות קטנה תפלותיה ערכה ,קל
פון די געוואלדיגע הייליגע ארגאניזאציע פון “לב לילד” ,פון ידידי ר’ אונז זענען מיר געווען אזוי נאנט צו אים ,אזוי ריין צו אים ,אונז זענען
גרשון מענדל ,וואס ער טוט מיט ר’ פנחס’ן ,ס’איז דאך לא יאומן כי מיר געווארן דערווייטערט ,אונז זענען מיר געווארן פארשיקט.
יסופר ,ר’ פנחס ראזענבערג. אונז זעען מיר זיך נישט ווי גרויס די יאר איז.
האבן זיי געזאגט אז ס’איז געווען א קינד ,ס’איז געווען א קינד וואס אבער ס’קומט ראש השנה .וואספארא אהבה ווערט אויבן אין הימל
מ’האט אים געטראפן ,ער האט געלייגט אין די סטארעדזש אריין אסאך ווען ס’קומען זיך צוריק צוזאמען דער הייליגער באשעפער מיט עמך
זאלץ .ער האט זיך געלייגט זאלץ אין די זייט“ .וואס לייגסטו אזוי פיל ישראל ,מיט די אידישע קינדערלעך צוזאמען?
זאלץ?” הייליגער באשעפער ,די אהבה וואס געשעט אויבן אין הימל ,לאמיר
האט ער געזאגט ,ווייל ער האט געמאכט א חשבון אז אויב גייט ער מאכן אתערותא דלתתא ,אויבן אין הימל ווערט ,זאל זיין דא אויף דער
אויפעסן זייער אסאך זאלץ ,קען זיין ער גייט מער נישט לעבן .אונז וועלט אויך ,זאלן זיך צוריק צוזאמקומען די הערצער פון די טאטעס
פארשטייען מיר יעצט ,האבן מיר דאס אן השגה וואס די קינדערלעך מיט די קינדערלעך ,והשיב לב אבות על בנים ,ס’זאל שוין זיין תכלה
גייען דורך? שנה וקללותיה.
די קינדערלעך בעטן זיך ביים הייליגן באשעפער ,ולבי קרעה ,מיין ואלו הצאן מה חטאו
הארץ איז מיר צוריסן ,אבער ובכל זאת לא ממך נעו מעגלותיה ,תכלה שנה און מ’גייט ווייטער נעבעך אריין אין אזא יאר ,אזויווי מ’האט געדאנקט
וקללותיה”. דעם אויבערשטן ,אבער ליידער וויפיל קליינע קינדערלעך ,וויפיל קליינע
ומבור גלות דלנו והעלנו אומשולדיגע קינדערלעך ,תינוקות של בית רבן שלא טעמו טעם חטא.
וויפיל אידן זענען נעבעך אין תפיסות ,זיי גייען יעצט דורך ,דייקא זיי זענען זיכער נישט אוועק פון די וועלט פאר זייערע עבירות ,זיכער
יעצט גייען מיר ווייטער מיט די סטרייק פון די לעצטע פאר חדשים, נישט אוועק פון די וועלט.
וואס די אידן זענען דורך אזעלכע יסורים אז מ’קען עס ניטאמאל משער זענען זיי געגאנגען דארטן .יעדער איינער האט נעבעך פארלוירן,
זיין ,מ’רעדט נישט דערפון גענוג. ס’איז שווער אויסצורעכענען יעדן איינעם ליידער.
ווען מ’זאל ווען רעדן גענוג וואס די צרות אידן גייען דורך פון די ס’איז אמאל געווען א צרה ,מ’האט געקענט רעדן פון די צרה ,אבער
תפיסות ,זיי זיצן נעבעך אפגעזונדערט עלנד. אזויפיל צרות ,אזויפיל אידישע קינדערלעך זענען פארשניטן געווארן
אין ארץ ישראל נעבעך ,די מדינה הטמאה ,מ’טוט דארטן מיט די גיוס, יונגערהייט ,מ’האט ארויסגעקוקט זיי זאלן בויען ווייטער א שטוב ,זיי
מ’ארעסטירט בחורים ,ס’לאזט זיך נישט גלייבן די אלע זאכן וואס איז זאלן קענען בויען זייער בוים ,און ליידער זענען געווארן במיטב שנותם
דא .אידן זענען מתפלל ,ס’קומט ראש השנה ,זיי גייען זיין אן מנין ,זיי פארשניטן די אלע זאכן.
זענען אליינס אפגעטיילט ,אפגעריסן פון זייערע קינדער“ ,כי בבור גלות לא השאירו עוללתיה ,זיי האבן נישט איבערגעבליבן גארנישט .בעטן
נפשה נתכת”“ .תכלה שנה וקללותיה”. מיר דעם אויבערשטן ,תכלה שנה וקללותיה.
עד מתי כי אבי ואמי עזבני
אבער ווי קען מען ענדיגן פון דעם ,די גזירה רעה פון הימל ,די גזירה וויפיל אלמנות און יתומים זענען צוגעקומען ,פארווייטאגטע אלמנות,
נוראה פון הימל וואס איז נעבעך דא אויף די אלטע בחורים און אלטע פארווייטאגטע יתומים .קינדערלעך וואס האבן זיי ארויפגעקוקט ,דער
מיידלעך ,וואס זיי זענען עלנד ווי א שטיין ,עלנד ווי א שטיין ,און זיי טאטע זאל זיי טראגן אין בית המדרש.
בעטן זיך ביי אונז אלע“ ,פארגעס נישט פון אונז”. ס’איז געקומען א זמן ,דער טאטע זאל זיי פירן ,ס’גייט קומען ראש
טייערער אינגערמאן ,איך האב מיט דיר געלערנט אין ישיבה צוזאמען. השנה ,אלע קינדערלעך וואקן אריין אין בית המדרש מיט א טאטע,
אה ,דו גייסט גיין “לשנה טובה” ,דיין בחור גייט גיין זאגן לשנה טובה קינדערלעך דאווענען לעבן דעם טאטן.
פאר דיין טאטע ,פאר דיין שווער .ער שטייט אין די זייט און ער קוקט וויפיל קליינע קינדערלעך גייען נעבעך שטיין אן א טאטע ,אן א
דאס צו ,ער איז מיט דיר געזעסן צוזאמען אין ישיבה ,ער זיצט נאך אלץ מאמע .גייען זיי אריינקומען אין בית המדרש דאווענען?
און נאך אלץ דא אין בית המדרש מיט א הוט. וויפיל קינדערלעך וועלן צוגיין צו א יום טוב ,נישט קענען געבן א קוש
זיין צעבראכן הארץ ,ווער קען פארשטיין? זיין איינזאמע הארץ ,ווער די מאמע אין די האנט ,נישט קענען זאגן לשנה טובה תכתבו ותחתמו
קען פארשטיין? פאר א מאמע?
די אלע גרושים און גרושות וואס זענען נעבעך אזוי עלנד ,אזוי וויפיל ווארעמקייט געבט עס פאר יעדן קינד ווען מ’ווייסט אז די
איינזאם ,בעטן זיך ,באשעפער“ ,ושפוך חרונך באומרים ערו” תכלה שנה מאמע געבט א וואונטש צוריק?
וקללותיה”. ס’פאלט אפאר טרערעלעך פונעם קינד ,פונעם מאמע ,די אהבה קומט
ארויס זייער שטארק.
מכאן ואילך חושבנא טבא ס’זענען דא נעבעך אזוי פיל איינזאמע קינדער ,זיי גייען צו צו אזא
אבער דער הייליגער באשעפער זאגט אונז צוזאמען ,טייערע אידישע ראש השנה ,ס’איז נישטא א מאמע זאל זיי וואונטשן.
קינדערלעך: די מערסטע וואס זיי האבן ,זיי גייען צו קברי אבות פארדעם ,און
ס’איז געווען א גוט יאר ,ס’גייט אבער קומען סאך סאך א בעסערע יאר דארטן געזעגנט זיך פון א טאטע מיט א מאמע.
בעזרת השם תשפ”ו .חזקו וגילו כי שוד גמר ,לאמיר זיך מחזק זיין ,לאמיר בעטן מיר דעם הייליגן באשעפער ,ס’זאל שוין זיין לבקש אהבת
גלייבן באמונה שלימה. כלולותיה ,אונז זאלן קענען אויפזוכן די אלע וואס דארפן עס ,ס’זאל זיין
מיט דעם וואס אונז גיי מיר דאווענען .אונז וועלן מיר ממליך זיין דעם תכלה שנה וקללותיה.
אויבערשטן ,אונז וועלן מיר זיין נאנט צום אויבערשטן ,אונז וועלן מיר ולא נטשתני לנשק לבני ולבנתי
תשובה טון ,אונז וועלן מיר גיין א טריט נענטער ,אונז וועלן מיר זיך קינדערלעך וואס גייען דאס ווייטער דורך ,עלטערן וואס זענען
מקבל זיין גוטע קבלות. צוטיילט.
וועט זיין תחל שנה ברכתיה ,ס’וועט קומען א געבענטשט גוטע יאר קינדערלעך האבן נישט קיין טאטע ,האבן נישט קיין מאמע .זיי זענען
פאר יעדן איינעם ,יעדער וועט האבן א כתיבה וחתימה טובה ,יעדער אזוי שטארק אויסגעשפילט ,פארשעמט און צוקלאפט.
וועט זוכה זיין פארשריבן צו ווערן בספרן של צדיקים וגמורים. ווער רעדט נאך פון דעם פאקט ,ווען ס’קומט א זמן וואס די עלטערן
א שנה טובה מתוקה ,א זיס לעכטיג יאר ,זיסע לעכטיגע קינדערלעך, נעמען די קינדערלעך און מ’נוצט זיי ,זה בכה וזה בכה ,איך וועל דיך נישט
אלע קינדערלעך וועלן פארשטיין די הייליגע תורה. לאזן גיין צום טאטן זאגן לשנה טובה ,איך וועל דיך נישט לאזן גיין צו די
אונז וועלן מיר זוכה זיין די קינדערלעך זאלן גיין אויף די ערליכע מאמע זאגן לשנה טובה.
חמד 929-295-3976
אידישע וועג. אונטער דעם איז דא צוקלאפטע הערצער פון צוקלאפטע קינדערלעך,
דער אויבערשטער זאל העלפן יעדער זאל זיין געזונט און שטארק ,די זיי וויינען צום הייליגן באשעפער ,ולבי קורעה ,זייער הארץ איז צוריסן
קראנקע זאל אהיימקומען פון שפיטאל. צום באשעפער ,ווער פארשטייט זייער צער .ווער קען בכלל ארויסהאבן
ווער ס’דארף א ישועה זאל האבן א ישועה ,אונז זאלן מיר אלע זוכה זייער צער וואס איז דא?
זיין צו גיין קעגן גואל צדק במהרה בימינו אמן ,און א פרייליכן יום טוב. ס’איז אויסגעקומען אמאל צו רעדן צו איינע פון די עסקנים ,פון איינע
צו הערן די שיעורים אויפן טעלעפאן \ צו לאזן א מעסעדזש \ צו ספאנסערן א גליון רופט 845-777-9987
