gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

חתם סופר · Chasam Soifer — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: חתם סופר · Chasam Soifer

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

חתם סופר · Chasam Soifer — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ברוך יודא קליין‬ ‫מו‬ ‫דער הייליגער‬ ‫חתם סופר‬ ‫צווייטער טייל‪:‬‬ ‫זיינע קינדער און אייניקלעך‬ ‫דער כתב סופר‬ ‫הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל‬ ‫[‪]40‬‬ ‫די טיילונג אין אונגַארן‬ ‫[פארזעצונג פון פריער]‬ ‫ָ‬ ‫אויסצופאלגן די‬ ‫ָ‬ ‫לאנד צו זיין גרייט נישט צו ַאקצעּפטירן און נישט‬ ‫פונעם ַ‬ ‫מאכן די גזירה‪.‬‬ ‫גזירת שמד‪ ,‬און ָאנווענדן ַאלע מיטלען בטל צו ַ‬ ‫רארבעט מעשים‪,‬‬ ‫פא ַ‬ ‫לאגן ַ‬ ‫נעא ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫קאנגרעס ָ‬ ‫נאכ'ן שלוס פון ָ‬ ‫באלד ָ‬ ‫ַ‬ ‫לעגאלע‬ ‫ַ‬ ‫האבן געשיקט זייערע‬ ‫דאקסן ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫לאגן און סיי די ָא ָ‬ ‫נעא ָ‬‫סיי די ָ‬ ‫באשטעטיגט ווערן‬ ‫זאלן ווי ַאמשנעלסטן ַ‬ ‫קאנגרעס ָ‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאז די‬ ‫רטא­‬ ‫עטוואש‪ .‬די טענה פון די ָא ָ‬‫ַ‬ ‫ראן‬‫בא ָ‬ ‫ַארגומענטן צום קולטוס מיניסטער ַ‬ ‫לאנד‪.‬‬‫דאס געזעץ פון ַ‬ ‫קראפט ַאלס ָ‬ ‫דורך דער רעגירונג און ַאריין אין ַ‬ ‫קאנגרעס דיסקרימינירן קעגן אידן שומרי‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאקסן‪ַ ,‬אז די‬ ‫ָ‬ ‫לעגאל‬ ‫ַ‬ ‫זאל‬ ‫געווארט דערויף ַאז די רעגירונג ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן אפילו נישט‬ ‫זיי ָ‬ ‫ווארום "רעליגיעזע‬‫ּפגעווארפן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער קולטוס מיניסטער ָא‬ ‫תורה ומצוות‪ָ ,‬‬ ‫דאס געזעץ‪ .‬זיי זענען‬ ‫באשטימען ַאלס ָ‬ ‫רעזאלוציעס און זיי ַ‬ ‫ָ‬ ‫גוטהייסן די‬ ‫לא­‬ ‫נעא ָ‬ ‫מארקוס הירש און מאיר ציפסער‪ ,‬מיטגלידער פון דער ָ‬ ‫ראבינער ווי ַ‬ ‫ַ‬ ‫באשלוסן אויפ'ן‬ ‫פארט ַארויפצוצווינגען זייערע ַ‬ ‫זא ָ‬ ‫נטשלאסן ָ‬‫ָ‬ ‫געווען ַא‬ ‫קאנגרעס‪ ,‬זענען אויך אונטערגעשריבן אויף די‬ ‫דעלעגאציע אין ָ‬‫ַ‬ ‫גישער‬ ‫האבן‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬‫באשטעטיגט‪ .‬די ָ‬ ‫נאך איידער עס ווערט ַ‬ ‫אונגארישן אידנטום‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫רעזאלוציעס"‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס‬ ‫פאלשן איינדרוק כאילו די ָ‬ ‫שאפן דעם ַ‬ ‫אונטערגענומען שריט צו ַ‬ ‫אינגאנצן געשטעלט אויף דער זייט פון‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך‬ ‫עטוואש ָ‬ ‫ַ‬ ‫ראן‬ ‫בא ָ‬‫ַ‬ ‫לאנד‪.‬‬ ‫דאס געזעץ פונעם ַ‬ ‫פאקטיש ָ‬ ‫רעזאלוציעס זענען שוין ַ‬ ‫ָ‬ ‫ּפראצעס פון‬ ‫ָ‬ ‫צוצויאגן דעם‬ ‫ָ‬ ‫האט אויסדרוקליך געזוכט‬ ‫לאגן‪ .‬ער ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫די ָ‬ ‫פארקערטע ַאגענדע‪:‬‬ ‫געהאט גענוי ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫האבן די חרדי'שע אידן‬ ‫זה לעומת זה ָ‬ ‫דאס געזעץ‪.‬‬‫באשטעטיגן עס ַאלס ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס‬ ‫קאנגרעס זענען נישט ָ‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬‫ָ‬ ‫מאסן ַאז די‬ ‫אויפקלערן די ַ‬ ‫האט זיך געפונען אויף ערהוילונג אין‬ ‫עטוואש ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער קולטוס מיניסטער‬ ‫באשטעטיגט‬ ‫פארזיכערן ַאז זיי ווערן נישט ַ‬ ‫געזעץ‪ ,‬און טון ַאלץ מעגליכס צו ַ‬ ‫האט געשיקט צו זיין געהילף‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫ראן ַא בריוו ָ‬ ‫פא ַ‬ ‫רלסבאד‪ .‬איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫ַ‬ ‫דאקסן בראש מיט די גאונים וצדיקים זענען אויך‬ ‫רטא ָ‬ ‫דאס געזעץ‪ .‬די ָא ָ‬ ‫ַאלס ָ‬ ‫ביורא‪ .‬אין דעם בריוו שרייבט ער ווי‬ ‫ָ‬ ‫האט ָאנגעפירט מיט זיין‬ ‫וועלכער ָ‬ ‫דאס געזעץ‬ ‫יא ָאנגענומען ַאלס ָ‬ ‫נטשלאסן‪ַ ,‬אז אויב עס ווערט חלילה ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווען ַא‬ ‫| ראש השנה | תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪16‬‬ ‫וואס יעדע איינע פון זיי איז געווען געצילט צו ַאן‬ ‫אויפרופן און קול קורא'ס‪ָ ,‬‬ ‫פאלגענד‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫גראפיעס"‬‫"דעמא ַ‬ ‫ָ‬ ‫ַאנדערן טייל פון ציבור‪ ,‬צו ַאנדערע שיכטן און ַאנדערע‬ ‫קאנגרעס‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאנגט די אידן בעט איך ַאז די‬‫נבא ַ‬ ‫"וואס ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאקסישן אידנטום‪.‬‬ ‫רטא ָ‬‫פון ָא ָ‬ ‫זאל‬ ‫זאל זיך נויטיגן ָ‬‫וואס ָ‬‫זאלן אויסגעפירט ווערן ווי ַאמשנעלסטן‪ַ .‬אלץ ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן ַאן אויפרוף אויף אידיש–‬ ‫ָ‬ ‫צום ַאלגעמיינעם המון עם איז געשיקט‬ ‫האבן‬ ‫רעזאלוציעס‪ .‬די אידן ָ‬ ‫ָ‬ ‫זיין מיין אונטערשריפט אויף די געדרוקטע‬ ‫וואס קענען נישט אפילו קיין אידיש‬ ‫איינפאכע קרייזן ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר מער‬ ‫דייטש‪ַ .‬‬ ‫רעאליסטן און רעכענען‬ ‫גע'ירש'נט דעם קעניג שלמה'ס חכמה‪ .‬זיי זענען ַ‬ ‫פאר אידן תלמידי‬ ‫געווארן ַא קול קורא אויף דייטש‪ .‬ווידער ַ‬ ‫ָ‬ ‫רפאסט‬ ‫פא ַ‬ ‫איז ַ‬ ‫רעזאלוציעס פון‬ ‫ָ‬ ‫פאקטן‪ַ .‬אזוי וועט עס אויך זיין מיט די‬ ‫זיך מיט געשעענע ַ‬ ‫געווארן ַא קול קורא אויף לשון‬ ‫ָ‬ ‫פארעפנטליכט‬‫חכמים און יודעי ספר איז ַ‬ ‫קראפט וועלן עס ַאלע ַאקצעּפטירן"‪.‬‬‫קאנגרעס‪ .‬ווען עס וועט ַאריין אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫געפלאכטן מיט דברי תורה און יסודות'דיגע השקפות‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫הקודש‪,‬‬ ‫גראפיע‪.)J. Eotvos, Levelek, Budapest, ‘967, p. 605 :‬‬ ‫ביא ַ‬ ‫דאקומענט איז געדרוקט אין זיין ָ‬ ‫(דער ָ‬ ‫שּפראך און פון נוסח פון דעם לשון קודש'דיגן קול קורא איז ניכר‬ ‫ַ‬ ‫פון דער‬ ‫האט געוואוסט פון אידישער חכמת שלמה‪ .‬ער‬ ‫דער קולטוס מיניסטער ָ‬ ‫סאך פון די‬ ‫דאס לשון און ַא ַ‬‫האט געשריבן דער מהר"ם שיק‪ָ .‬‬ ‫ַאז דעם קול קורא ָ‬ ‫עטוואש‪ַ ,‬אליין‬ ‫ַ‬ ‫איז ָאבער געווען אומוויסנד וועגן כי היא חכמתכם ובינתכם‪.‬‬ ‫אויסדרוקן נוצט דער מהר"ם שיק אין זיינע תשובות‪ .‬אויך די טענות נוצט ער‬ ‫ראנט‬‫איגנא ַ‬ ‫ָ‬ ‫היסטאריקער‪ ,‬איז געווען לגמרי‬ ‫ָ‬ ‫ּפאעט און ַא‬‫בארימטער ָ‬‫ַא ַ‬ ‫פארעפנטליכט‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫אין זיינע תשובת און אין ַאן ַאנדערן קול קורא ָ‬ ‫היסטארישער נבואה אין פרשת וילך‪ ,‬אין דעם ַאריינפיר צו שירת‬‫ָ‬ ‫פון דער‬ ‫פארעפנטליכט‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס דער מהר"ם שיק ָ‬ ‫נאמען‪ .‬דער קול קורא ָ‬ ‫מיט זיין ָ‬ ‫האזינו‪" :‬והיה כי תמצאן רעות רבות וצרות וענתה השירה הזאת לפניו לעד‬ ‫נאמען איז געדרוקט אין שו"ת מהר"ם שיק או"ח סימן ש"ט‪.‬‬ ‫מיט זיין אייגענעם ָ‬ ‫רעאליסטן‪ .‬עד היום ַאנערקענען זיי‬ ‫יא‪ ,‬אידן זענען ַ‬‫כי לא תשכח מפי זרעו"‪ָ .‬‬ ‫באריכט איבער די השתלשלות הענינים‬ ‫(יענער קול קורא‪ ,‬געדרוקט אין סימן ש"ט‪ ,‬איז געווען ַא ַ‬ ‫פאקט פון כי לא תשכח מפי זרעו‪.‬‬ ‫ָאט דעם דריי טויזנט יעריגן געשעענעם ַ‬ ‫קאנגרעס זענען נגד התורה)‪.‬‬ ‫רוואס די געזעצן פון ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫קאנגרעס און ַא בירור הלכה ַ‬‫ביים ָ‬ ‫וואס איז נישט אונטערגעשריבן‬ ‫פאלגענד איז דער נוסח פון דעם קול קורא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט די חתימות פון ‪ 26‬גאונים וצדיקים‪,‬‬ ‫נאר ָ‬ ‫בלויז דורכ'ן מהר"ם שיק‪ָ ,‬‬ ‫אונגארן‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫ּפראמינענטע רבנים אין‬ ‫ָ‬ ‫רעזאלוציעס פון‬ ‫ָ‬ ‫אויסצופאלגן די‬ ‫ָ‬ ‫דער קול קורא נישט‬ ‫"סולו סולו פני דרך‪ ,‬הרימו מכשול מדרך עמי‪ ,‬מקהלות עם ה' אשר‬ ‫וואלן‬ ‫באטייליגן זיך אין די ַ‬‫קאנגרעס ‪ -‬און דער איסור אויף ַ‬ ‫ָ‬ ‫באונגארין וזיבענבירגן‪ ,‬ה' יצוה שלומכם‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט אונטערגעשריבן‬ ‫עטוואש ָ‬ ‫ַ‬ ‫ראן‬‫בא ָ‬ ‫וויבאלד דער קולטוס מיניסטער ַ‬ ‫ַ‬ ‫התורה הקדושה צותה לא תעמוד על דם רעך‪ .‬ובתורת כהנים (קדושים‬ ‫גאנג ַא‬ ‫געלאזט אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫קאנגרעס ָ‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויף די‬ ‫פרשה ב ד‪ ,‬ח) דרשו מזה שאפילו יודע לחבירו עדות ממון חייב להעיד לו‬ ‫אונגארן זיך צו‬ ‫ַ‬ ‫פאדערט אויף יעדן איד אין‬ ‫וואס ָ‬ ‫קאמּפיין ָ‬ ‫גאנדע ַ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫ּפרא ַ‬ ‫ָ‬ ‫מטעם לא תעמוד על דם רעך‪ .‬למדנו מזה דלא תעמוד על דם רעך נאמר על‬ ‫רעּפרעזענטאנטן צו די ‪26‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר זייערע‬ ‫וואלן ַ‬ ‫באטייליגן אין די קומענדיגע ַ‬ ‫ַ‬ ‫כל דבר פשע אשר ממנו יסתעף נזק לחברינו מחויבים אנחנו להציל‪ .‬ואם‬ ‫לאנד‪,‬‬ ‫דאס ַ‬ ‫האבן צעטיילט ָ‬ ‫לאגן‪ָ ,‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫וואס זיי‪ ,‬די ָ‬ ‫בעצירקן (דיסטריקטס) אין ָ‬ ‫כן בקניינים המדומים‪ ,‬מה גם אם נראה הרשת פרושה לצודד נפשות יקרות‬ ‫צענטראלע אין ּפעסט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פארטרעטן די קהילות אין זייער‬ ‫וועלכע וועלן ַ‬ ‫להדיח עם ד' אלה מאמינים בני מאמינים‪ ,‬מתורת ד' צב–א–ות‪ ,‬חלקנו‬ ‫געשאפן ַא בלבול המוחות כאילו די ‪ 26‬בעצירקן‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬‫די ָ‬ ‫וירושתנו אשר קבלנו אותה בברית ושבועה מאדון כל נוצר‪ ,‬ומסרו אבותינו‬ ‫דאס‬ ‫האט ָ‬ ‫לאנד‪ ,‬והא ראיה‪ ,‬דער קולטוס מיניסטער ָ‬ ‫דאס געזעץ פון ַ‬ ‫זענען ָ‬ ‫נפשם ונתנו גופם למהלומים עליהם‪ ,‬אם החרש נחריש כעת הזאת מלהזהיר‬ ‫לעגאלע פליכט אויף יעדן איד צו שטימען‬ ‫ַ‬ ‫באשטעטיגט‪ .‬ליגט דעריבער ַא‬ ‫ַ‬ ‫האנשים שלא ילכדו ברשת זו אשר נטמן להם הלא דמם מידינו יבוקש ח"ו‪,‬‬ ‫וואלן‪.‬‬ ‫אין די ַ‬ ‫ויותר מזה כי נשים מעל בנפשינו‪ ,‬שכולנו מושבעים אנחנו מהר סיני להקים‬ ‫האלב–‬ ‫קראטיע איז געווען ַא נייער ַ‬ ‫דעמא ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואלן און‬ ‫געדאנק פון ַ‬ ‫ַ‬ ‫גאנצער‬ ‫דער ַ‬ ‫חוקי ד' צב–א–ות‪ .‬ולכן כשופר נרים קולנו‪.‬‬ ‫פונקציאנערן‪ ,‬די ָאנגעשטעלטע אין‬ ‫ָ‬ ‫אונגארן‪ .‬אויך די‬ ‫ַ‬ ‫באגריף אין‬ ‫געבאקענער ַ‬ ‫ַ‬ ‫הקאנגרעס שהתעסקו בחורף העבר‪ ,‬מרבית‬ ‫ָ‬ ‫עם ד' שמעו נא! חוקי‬ ‫קלאר‬ ‫נאך נישט געוואוסט ָ‬ ‫האבן ָ‬ ‫"אפישעלס"‪ָ ,‬‬ ‫נשטאלטן‪ ,‬די ָ‬ ‫ַ‬ ‫די רעגירונגס ַא‬ ‫האנשים שהסכימו עליהם לא זרחה להם אור תורת ד' הקדושה‪ ,‬והם‬ ‫אונגארן פון עסטרייך–‬ ‫ַ‬ ‫ס'באשטימט די געזעצן אין דער נייער‬ ‫ַ‬ ‫ווער גענוי‬ ‫כשוגגים ומוטעים‪ ,‬כי מילדותם לא למדוה‪ ,‬ורבים אשר זהב כסלם נדחו‬ ‫קראפט‪.‬‬ ‫וויאזוי זיי גייען ַאריין אין ַ‬ ‫אונגארן און ַ‬ ‫ַ‬ ‫אחריהם‪ ,‬ואילו היו יודעים את התורה לא היו עושים כזאת‪ .‬והחוקים‬ ‫נאמיע פון עסטרייך‬ ‫אויטא ָ‬ ‫ָ‬ ‫אונגארן געוואונען‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫יאר פריער ָ‬ ‫בלויז צוויי ָ‬ ‫ההמה שורש צפע יתפשט במו‪ ,‬כפרו בשולחן ערוך שהוא היסוד והקובץ‬ ‫"עסטרייך–אונגארן"‪ ,‬ווי‬ ‫ַ‬ ‫ווערנדיג ַא כמעט זעלבסטשטענדיגער טייל פון‬ ‫יש–ראביניש לא רצו לשים ליסוד‪ ,‬אם לא‬ ‫ַ‬ ‫זא‬ ‫מא ַ‬ ‫כל דיני תורה הקדושה‪ ,‬וגם ָ‬ ‫דאס מער מסביר זיין אין ַא קומענדיגן ַארטיקל אי"ה‪ַ .‬אלס‬ ‫מיר וועלן ָ‬ ‫שבזה המה יכולים לשמש כפי דעתם‪ ,‬ומרבית החוקים ההמה סובבים רק‬ ‫שטאטישע רעגירונגען און רעגירונגס‬ ‫ָ‬ ‫קאלע‬ ‫לא ַ‬ ‫האבן אפילו די ָ‬ ‫רעזולטאט ָ‬ ‫ַ‬ ‫להשכיח תורה מישראל‪ ,‬למען נהיה ככל גויי הארץ ח"ו‪.‬‬ ‫לאגן‪ַ ,‬אז זיי‪ ,‬די‬ ‫נעא ָ‬‫גאנדע פון די ָ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫ּפרא ַ‬‫ָ‬ ‫ָאנגעשטעלטע ַאקצעּפטירט די‬ ‫נדאן‪,‬‬ ‫בלא ָ‬‫אייראּפע הגדולים אשר ָ‬ ‫ָ‬ ‫הקאנגרעס לכל רבני‬ ‫וכבר שלחנו חוקי ָ‬ ‫פארטרעטער פון די אידישע קהילות‪ ,‬און ַאז‬ ‫לאגן‪ ,‬זענען די איינציגע ַ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫אששאפפענבורג‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫לטונא‪ ,‬ברעסלויא‪ ,‬ווירצבורג‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫פראנקפורט‪ַ ,‬א‬ ‫ַ‬ ‫ּפאריז‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלן‪.‬‬‫פארפליכטעט יעדן איד צו שטימען אין די ַ‬ ‫דאס געזעץ ַ‬ ‫ָ‬ ‫הא ַאנג‪,‬‬ ‫קראקוי‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫טערדאם‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫רא‬ ‫מסטערדאם‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫ווארשוויא‪ַ ,‬א‬ ‫ּפראג‪ַ ,‬‬ ‫האמבורג‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫דאקסן און זייערע פירער די גאונים וצדיקים זענען נישט‬ ‫רטא ָ‬ ‫די ָא ָ‬ ‫ּפאזען‪ ,‬קאללין‪ ,‬ליבעק‪ ,‬ועוד הרבה גדולים וגאוני‬ ‫לובלין מינסטער‪ ,‬פולדא‪ָ ,‬‬ ‫פארצווייגטן‬ ‫האבן אונטערגענומען ַא ַ‬ ‫פארלייגטע הענט‪ .‬זיי ָ‬ ‫געשטאנען מיט ַ‬ ‫ַ‬ ‫הקאנגרעס מתנגדים המה לתורתינו הקדושה‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫הזמן נתנו עדותם כי חוקי‬ ‫קאמּפיין‪.‬‬ ‫שטארק עפעקטיוון אויפקלערונגס ַ‬ ‫ַ‬ ‫נטער–אפענסיווע און ַא‬ ‫ָ‬ ‫קא‬ ‫ָ‬ ‫וכעת עדות הגאונים מונחים לפני אדונינו הקיר"ה (הקיסר ירום הודו)‪ ,‬ואולי‬ ‫קאמּפיין ערשט אויפצוקלערן דעם‬ ‫האט אונטערגענומען ַא ַ‬ ‫שומרי הדת ָ‬ ‫הקאנגרעס מכל וכל‪ .‬אכן גם אם יתן להם‬ ‫ָ‬ ‫הפר יפר אדונינו הקיר"ה חקי‬ ‫לאגן מיט זייערע‬ ‫נעא ָ‬ ‫דאקסישן ציבור די כוונות און ּפלענער פון די ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫הקיום‪ ,‬הנה אין בקיום ההוא מצוה עלינו שאנחנו מחויבים לקיים חקי‬ ‫קאנגרעס זענען נישט‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫רעזאלוציעס‪ .‬מסביר צו זיין ַאז די‬ ‫ָ‬ ‫הקאנגרעס‪ ,‬רק הם כמו כל חירות ורשות [פריפילעגיאום] שניתנה לבני‬ ‫ָ‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬‫וואלן שטיצט מען די ָ‬ ‫באטייליגן זיך אין די ַ‬ ‫דאס געזעץ‪ ,‬און ַאז דורך ַ‬ ‫ָ‬ ‫חברה אחת [פעראיין]‪ ,‬מי שירצה יכול להיות מבני החברה ההיא ומי שלא‬ ‫און מען ַאנערקענט זייער שליטה איבער די קהילות‪.‬‬ ‫ירצה אינו מחוייב להיות בתוכה‪.‬‬ ‫פארעפנטליכט‬ ‫האט שומרי הדת ַארויסגעשיקט בריוו‪ַ ,‬‬ ‫פאר דעם צוועק ָ‬ ‫ַ‬ ‫‪17‬‬ ‫|‬ ‫ראש השנה | תשפ"ז |‬ ‫דער קול קורא אויף אידיש מיט די חתימות פון ‪ 26‬גאונים וצדיקים נישט אויסצופאלגן די רעזאלוציעס פון ״אידישן קאנגרעס״‬ ‫און נישט צו באטייליגן זיך אין די וואלען‬ ‫ולעת מצוא אי"ה נקח מועד לסדר סדרים לקהלות ישראל על פי שרשי‬ ‫אך דעו! אם אנחנו משתתפים עמהם לבחור אנשים לדיסטריק‬ ‫תורתנו‪ ,‬למען כל איש על מקומו יבוא בשלום‪.‬‬ ‫רעּפראזענטאנטען הרי כבר היינו מודים בזה שאנו מקבלים עלינו חקי‬ ‫ַ‬ ‫עם ה'! הביטו אל צור מחצבתכם‪ ,‬ואל תיראו ואל תערצו מקול מחוקקי‬ ‫הקאנגרעס כופר‬ ‫ָ‬ ‫הקאנגרעס‪ ,‬ושוב אנחנו מלוכדים במו‪ ,‬וכל המודה בחקי‬ ‫ָ‬ ‫הקאנגרעס‪ ,‬כי ה' בעזרתינו מה יעשה אדם לנו‪ ,‬ונאמר‪ ,‬ברוך הגבר‬ ‫ָ‬ ‫חוקי‬ ‫בשולחן ערוך‪ ,‬וכל הכופר בשולחן ערוך כופר בתורה שבעל פה‪ ,‬וגם בתורת‬ ‫אשר יבטח בה' והיה ה' מבטחו‪.‬‬ ‫משה אין לו חלק כמבואר ברמב"ם בפירוש המשניות ריש מסכת אבות‪,‬‬ ‫הגה"צ רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ"ל‪ ,‬אב"ד ּפרעשבורג (דער כתב סופר)‪.‬‬ ‫ואינו דומה מי שעובר עבירה מחמת תאוה‪ ,‬שזה הוא עדיין ישראל גמור‪ ,‬למי‬ ‫קויבערסדארף‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫שאג זצ"ל‪ ,‬אב"ד‬‫הגה"צ רבי אברהם ַ‬ ‫שאינו מודה בה‪ ,‬וכאשר הוא גם כן בפירוש המשניות ברמב"ם פ"ק דחולין‬ ‫מאנהיימער זצ"ל‪ ,‬אב"ד ווערבוי‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי חיים צבי ַ‬ ‫ובכל המחברים‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי מנחם א"ש זצ"ל‪ ,‬אב"ד אונגוואר‪.‬‬ ‫ולכן‪ ,‬כל מי שרוצה להיות יהודי כדרך שקבלנו התורה הקדושה מאבותינו‬ ‫הגה"צ רבי משה שיק זצ"ל‪ ,‬אב"ד חוסט (דער מהר"ם שיק)‪.‬‬ ‫בוואהלען ההם‪ ,‬ומה גם שאין לקבל שום‬ ‫ַ‬ ‫עד משה רבינו לא ישתתף כלל‬ ‫הגה"צ רבי שמואל שמעלקא קליין זצ"ל‪ ,‬אב"ד סעליש (רבי שמעלקא סעלישער)‪.‬‬ ‫בוואהלען‬ ‫התמנות אצלם‪ .‬וכל אחד יתחזק להציל גם נפש אחיו שלא ישתתפו ַ‬ ‫טאב‪.‬‬‫הגה"צ רבי יוחנן שּפיץ הלוי זצ"ל‪ ,‬אב"ד ָ‬ ‫ּפראטעסט‪ ,‬כל מי שיכונה בשם‬‫ההם ולא יקבלו התמנות‪ .‬ואחר זה תחתמו ָ‬ ‫הגה"צ רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ‪ ,‬אב"ד צעהלים‪.‬‬ ‫הקאנגרעס‪ ,‬שהם מנתקים‬‫יהודי‪ ,‬עני או עשיר‪ ,‬כי אין אנו מקבלין עלינו חוקי ָ‬ ‫וואלף פוקס זצ"ל‪ ,‬אב"ד סערעד‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי זאב ָ‬ ‫חוקי תורתינו הקדושה וממאנים לקבל השולחן ערוך‪ ,‬ויען כי עניני הדת‬ ‫שוראני‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫הגה"צ רבי פייבל פלויט זצ"ל‪ ,‬אב"ד‬ ‫נכללו בשולחן ערוך והם כפרו בו‪ ,‬לכן אי אפשר לנו לקבל החוקים ההמה‪,‬‬ ‫מילכדארף‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫הגה"צ רבי משה סג"ל לעווי זצ"ל‪ ,‬אב"ד‬ ‫ובזה הצל הצלתם נפשותיכם ונפש בניכם‪ .‬גם תצילו עצמכם מרבות ההוצאות‬ ‫יארמוט‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי אהרן דוד דייטש זצ"ל‪ ,‬אב"ד ָ‬ ‫שיטילו על עם ה'‪ ,‬וגם על זה נאמר לא תעמוד על דם רעך‪ .‬ולא דבר הקל הוא‬ ‫קראלע‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי מאיר ּפערלס זצ"ל‪ ,‬אב"ד ָ‬ ‫להפסיד ממון של ישראל אשר התורה חסה עליו‪.‬‬ ‫| ראש השנה | תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪18‬‬ ‫דער הייליגער חתם סופר | ברוך יודא קליין‬ ‫האט ער זיך אומגעקערט‬ ‫וואך פריער ָ‬ ‫ַא בריוו צו הגה"צ רבי חיים סופר ַאז ַא ָ‬ ‫פראנץ‬ ‫ַ‬ ‫און איז ָאנגעקומען צוריק ַאהיים פון דעם אוידיענץ ביים קייזער‬ ‫ָיאזעף‪" :‬הנה בעש"ק העבר באתי לביתי תלי"ת‪ .‬והנה כבר בלתי ספק נשמע‬ ‫מהאודיענץ אשר הי' לנו לפני אדונינו הקיסר"‪ .‬דער בריוו‪ ,‬געדרוקט אין "ק"ן‬ ‫וואס‬ ‫דאטום פון "ל"ב למב"י תרכ"ט לפ"ק"‪ָ ,‬‬ ‫טראגט דעם ַ‬ ‫סופר"‪ ,‬מכתב כ"ח‪ָ ,‬‬ ‫איז י"ז אייר‪.‬‬ ‫באלד‬ ‫געארבעט ַ‬ ‫האבן ַ‬ ‫דאקסן ָ‬‫רטא ָ‬ ‫דאס צייגט ווי גיך און ענערגיש די ָא ָ‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס‪.‬‬‫נאכ'ן שלוס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫טעמּפא‬ ‫ָ‬ ‫האבן געמוזט ַארבעטן מיט דער פולסטער און שנעלסטער‬ ‫זיי ָ‬ ‫פאקטן‬ ‫באשטימען געשעענע ַ‬ ‫האבן געּפרואווט ַ‬ ‫לאגן ָ‬‫נעא ָ‬ ‫וואס די ָ‬ ‫אין ַא צייט ָ‬ ‫גאנצן‬ ‫וואלן איבער'ן ַ‬ ‫קלאמירן ‪ 26‬בעצירקן און רופן צו ַ‬ ‫ּפרא ַ‬ ‫מיט בליץ שנעל ָ‬ ‫לאנד‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פארבינדן‬ ‫באוויזן זיך צו ַ‬ ‫דאקסן ַ‬ ‫רטא ָ‬ ‫האבן די ָא ָ‬ ‫וואכן ָ‬ ‫אין בלויז געציילטע ָ‬ ‫דאס צום קייזער‪ ,‬צו‬ ‫אויסלאנד‪ ,‬צו שיקן ָ‬ ‫ַ‬ ‫און קריגן שטיצע פון רבנים אין‬ ‫שרייבן דעם קול קורא און קריגן דערויף די חתימות פון ‪ 26‬פירנדע רבנים‬ ‫לאנד‪.‬‬ ‫פון ַ‬ ‫פארזיכטיגע און צו דער זעלבער צייט‬ ‫די ָ‬ ‫ראך אין דעם קול קורא‬ ‫דרייסטע ּ‬ ‫שפ ַ‬ ‫געהאט ַאן אוידיענץ‬‫ַ‬ ‫האבן די גאונים וצדיקים‬ ‫ווי מיר וועלן שּפעטער זען ָ‬ ‫קאנגרעס‪ .‬ווי‬ ‫רעזאלוציעס פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫יאזעף וועגן שטערן די‬ ‫פראנץ ָ‬ ‫ביים קייזער ַ‬ ‫פריעדמאן‪ ,‬אב"ד ליסקע (בעל "אך פרי תבואה")‪.‬‬‫ַ‬ ‫הגה"צ רבי צבי הירש‬ ‫האט‬ ‫ווארעם אויפגענומען‪ .‬ווי עס ָ‬ ‫האט דער קייזער זיי ַ‬ ‫מיר וועלן אויך זען ָ‬ ‫הגה"צ רבי אשר אנשיל הלוי יונגרייז זצ"ל‪ ,‬אב"ד טשענגער (בעל "מנוחת אשר")‪.‬‬ ‫זיך ָאבער ַארויסגעשטעלט איז ער נישט געווען ביכולת זיי צו העלפן‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי ירמי' לעוו זצ"ל‪ ,‬אב"ד אוהעל‪.‬‬ ‫האבן אויסגענוצט יעדע מעגליכקייט‬ ‫וואס די גדולי ישראל ָ‬ ‫טראץ דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫מראן‪.‬‬ ‫קא ַ‬ ‫פריעדמאן זצ"ל‪ ,‬אב"ד ָ‬ ‫ַ‬ ‫הגה"צ רבי פנחס לייב‬ ‫האבן זיי ָאבער נישט געלעבט אין קיין‬ ‫און ָאנגעווענדעט ַאלע מיטלען ָ‬ ‫ּפאקש‪.‬‬ ‫אונגאר זצ"ל‪ ,‬אב"ד ַ‬‫ַ‬ ‫הגה"צ רבי יואל‬ ‫דאס איז צו זען פון די ווערטער אין דעם קול קורא‪" :‬ואולי‬ ‫אילוזיעס‪ָ .‬‬ ‫בערעגסאז (דער קול ארי')‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫שווארץ זצ"ל‪ ,‬אב"ד‬ ‫ַ‬ ‫הגה"צ רבי אברהם יהודה הכהן‬ ‫הקאנגרעס מכל וכל"‪ .‬ואולי‪ ,‬ס'הייסט מעגליך‪,‬‬ ‫הפר יפר אדונינו הקיר"ה חקי ָ‬ ‫הגה"צ רבי יקותיאל יהודה טייטעלבוים זצ"ל‪ ,‬אב"ד סיגעט (דער ייטב לב)‪.‬‬ ‫ווארט פון גר"א אויף "אולי" לא תאבה האשה) וועט דער‬ ‫האפנטליך (ובפרט לויט'ן ָ‬ ‫ָאדער ָ‬ ‫ניידארף‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫גראס זצ"ל‪ ,‬אב"ד פ‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי משה כ"ץ ָ‬ ‫קאנגרעס‪.‬‬ ‫מאכן די געזעצן פון ָ‬ ‫קעניג בטל ַ‬ ‫ּפאנעט זצ"ל‪ ,‬אב"ד דעעש (בעל "מעגלי צדק")‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי מנחם מענדל ַ‬ ‫גאר דרייסטע‬ ‫האבן זיי אין דעם קול קורא גענוצט ָ‬ ‫צו דער זעלבער צייט ָ‬ ‫מונקאטש (דער מחנה חיים)‪.‬‬‫ַ‬ ‫הגה"צ רבי חיים סופר זצ"ל‪ ,‬אב"ד‬ ‫באלד ַאז אפילו אויב דער קעניג‬ ‫זאץ שרייבן זיי ַ‬ ‫ווערטער‪ .‬אין קומענדיגן ַ‬ ‫סאנטוב‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי יצחק נתן ליפשיץ זצ"ל‪ ,‬אב"ד ַ‬ ‫קאנגרעס‪,‬‬ ‫באשטעטיגן‪ ,‬די געזעצן פון ָ‬ ‫גאר ַ‬ ‫נאר וועט ָ‬ ‫מאכן‪ָ ,‬‬ ‫וועט נישט בטל ַ‬ ‫מארגערעטין‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי אהרן יהושע צבי וויינבערגער זצ"ל‪ ,‬אב"ד ַ‬ ‫אויספאלגן‪" .‬אכן גם אם יתן להם הקיום‪,‬‬‫ָ‬ ‫דאס‬ ‫דאס נישט ַאז אידן מוזן ָ‬ ‫מיינט ָ‬ ‫גענדארף‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫מא‬ ‫פאנפעדער זצ"ל‪ ,‬אב"ד ָ‬ ‫הגה"צ רבי שמעון יהודה ָ‬ ‫הקאנגרעס"‪.‬‬ ‫הנה אין בקיום ההוא מצוה עלינו שאנחנו מחוייבים לקיים חוקי ָ‬ ‫האבן געוואוסט ַאז מיט דעם קול קורא‪ ,‬מיט דעם‬ ‫די גאונים וצדיקים ָ‬ ‫קאנגרעס און נישט זיך משתתף‬ ‫אויסצופאלגן די געזעצן פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויפרוף נישט‬ ‫נאר‬‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫קאמף נישט בלויז מיט די ָ‬ ‫וואלען‪ ,‬פירן זיי ַא ַ‬ ‫זיין אין די ַ‬ ‫געווארן?‬ ‫ָ‬ ‫ווען איז דער קול קורא געשריבן‬ ‫דאס‬ ‫פראנט קעגן דעם קולטוס מיניסטער‪ .‬ווי מיר וועלן זען איז ָ‬ ‫עפענען ַא ָ‬ ‫קלאר ַאז ער איז‬ ‫ָ‬ ‫דאטום‪ .‬ס'איז ָאבער‬ ‫האט נישט קיין ַ‬ ‫דער קול קורא ָ‬ ‫פראנט‬ ‫האבן אויך געוואוסט ַאז זיי עפענען מעגליך ַא ָ‬ ‫טאקע ַאזוי געווען‪ .‬זיי ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך‬‫קאנגרעס ָ‬ ‫וואס דער ָ‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫געווארן קורץ ָ‬ ‫ָ‬ ‫געשריבן און געשיקט‬ ‫דאך זענען זיי געווען זיכער ַאז מיט'ן כח פון זייער‬ ‫קעגן דער רעגירונג‪ָ .‬‬ ‫הקאנגרעס לכל‬ ‫געשלאסן‪ .‬זיי שרייבן אין דעם קול קורא‪ :‬וכבר שלחנו חוקי ָ‬ ‫ָ‬ ‫מסירות נפש וועלן זיי ַארויסגיין זיגרייך‪.‬‬ ‫הקאנגרעס‬‫ָ‬ ‫אייראּפע הגדולים וכו' וגאוני הזמן נתנו עדותם כי חוקי‬ ‫ָ‬ ‫רבני‬ ‫דערפאר ענדיגן זיי דעם קול קורא מיט די ווערטער‪" :‬עם ה' הביטו אל‬ ‫ַ‬ ‫מתנגדים לתורתנו הקדושה וכו' "וכעת עדות הגאונים מונח לפני אדונינו‬ ‫הקאנגרעס כי ה'‬ ‫צור מחצבתכם ואל תיראו ואל תערצו מקול מחקקי חקי ָ‬ ‫האבן געשיקט די‬ ‫הקאנגרעס מכל וכל"‪ .‬זיי ָ‬ ‫ָ‬ ‫הקיר"ה ואולי הפר יפר חקי‬ ‫בעזרתינו מה יעשה אדם לנו‪ .‬ונאמר‪ ,‬ברוך הגבר אשר יבטח בה' והי' ה'‬ ‫האבן‬ ‫וואס מיר ָ‬ ‫גוטאכטן" ָ‬ ‫ַ‬ ‫אייראּפע צום קעניג (די ַ‬ ‫"ראבינישע‬ ‫ָ‬ ‫מיינונג פון די רבנים אין‬ ‫מבטחו"‪.‬‬ ‫קאנגרעס‬ ‫באשטעטיגט ַאז די ָ‬ ‫האבן ַ‬‫דא געדרוקט אין פריערדיגן ַארטיקל)‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫ָ‬ ‫רעזאלוציעס זענען קעגן דער אידישער רעליגיע‪ .‬דער אוידיענץ ביים קעניג‬ ‫ָ‬ ‫פארזעצונג קומט אי"ה‬ ‫ָ‬ ‫פארגעקומען ערגעץ אין חודש אייר‪ .‬הגה"צ רבי מנחם א"ש שרייבט אין‬ ‫איז ָ‬ ‫‪19‬‬ ‫|‬ ‫ראש השנה | תשפ"ז |‬