חתם סופר · Chasam Soifer — ראש השנה (2026-09-07)

ברוך יודא קליין
מו
דער הייליגער
חתם סופר
צווייטער טייל:
זיינע קינדער און אייניקלעך
דער כתב סופר
הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל
[]40 די טיילונג אין אונגַארן
[פארזעצונג פון פריער]
ָ
אויסצופאלגן די
ָ לאנד צו זיין גרייט נישט צו ַאקצעּפטירן און נישט פונעם ַ
מאכן די גזירה. גזירת שמד ,און ָאנווענדן ַאלע מיטלען בטל צו ַ רארבעט מעשים, פא ַ
לאגן ַ נעא ָ
האבן די ָ
קאנגרעס ָ נאכ'ן שלוס פון ָ באלד ָ ַ
לעגאלע
ַ האבן געשיקט זייערע דאקסן ָ רטא ָ לאגן און סיי די ָא ָ נעא ָסיי די ָ באשטעטיגט ווערן זאלן ווי ַאמשנעלסטן ַ קאנגרעס ָ רעזאלוציעס פון ָ ָ ַאז די
רטא
עטוואש .די טענה פון די ָא ַָ ראןבא ָ ַארגומענטן צום קולטוס מיניסטער ַ לאנד.דאס געזעץ פון ַ קראפט ַאלס ָ
דורך דער רעגירונג און ַאריין אין ַ
קאנגרעס דיסקרימינירן קעגן אידן שומרי רעזאלוציעס פון ָ ָ דאקסןַ ,אז די ָ לעגאל
ַ זאל געווארט דערויף ַאז די רעגירונג ָ ַ האבן אפילו נישט זיי ָ
ווארום "רעליגיעזעּפגעווארפןָ ,
ָ האט דער קולטוס מיניסטער ָא תורה ומצוותָ , דאס געזעץ .זיי זענען באשטימען ַאלס ָ רעזאלוציעס און זיי ַ ָ גוטהייסן די
לא
נעא ָ
מארקוס הירש און מאיר ציפסער ,מיטגלידער פון דער ָ ראבינער ווי ַ ַ באשלוסן אויפ'ן פארט ַארויפצוצווינגען זייערע ַ זא ָ
נטשלאסן ָָ געווען ַא
קאנגרעס ,זענען אויך אונטערגעשריבן אויף די דעלעגאציע אין ַָ גישער האבן לאגן ָ
נעא ָבאשטעטיגט .די ָ נאך איידער עס ווערט ַ אונגארישן אידנטוםָ , ַ
רעזאלוציעס". ָ קאנגרעס פאלשן איינדרוק כאילו די ָ שאפן דעם ַ אונטערגענומען שריט צו ַ
אינגאנצן געשטעלט אויף דער זייט פון ַ האט זיך
עטוואש ָ
ַ ראן
בא ַָ לאנד.
דאס געזעץ פונעם ַ פאקטיש ָ רעזאלוציעס זענען שוין ַ ָ
ּפראצעס פון
ָ צוצויאגן דעם
ָ האט אויסדרוקליך געזוכט לאגן .ער ָ נעא ָ די ָ פארקערטע ַאגענדע: געהאט גענוי ַא ַ
ַ האבן די חרדי'שע אידן זה לעומת זה ָ
דאס געזעץ.באשטעטיגן עס ַאלס ָ ַ דאס קאנגרעס זענען נישט ָ רעזאלוציעס פון ָָ מאסן ַאז די אויפקלערן די ַ
האט זיך געפונען אויף ערהוילונג אין עטוואש ָ ַ דער קולטוס מיניסטער באשטעטיגט פארזיכערן ַאז זיי ווערן נישט ַ געזעץ ,און טון ַאלץ מעגליכס צו ַ
האט געשיקט צו זיין געהילף וואס ער ָ ראן ַא בריוו ָ פא ַ
רלסבאד .איז ַ ַ קא
ַ דאקסן בראש מיט די גאונים וצדיקים זענען אויך רטא ָ דאס געזעץ .די ָא ָ ַאלס ָ
ביורא .אין דעם בריוו שרייבט ער ווי ָ האט ָאנגעפירט מיט זיין וועלכער ָ דאס געזעץ יא ָאנגענומען ַאלס ָ נטשלאסןַ ,אז אויב עס ווערט חלילה ָ ָ געווען ַא
| ראש השנה | תשפ"ז | 16
וואס יעדע איינע פון זיי איז געווען געצילט צו ַאן אויפרופן און קול קורא'סָ , פאלגענד:
ָ
גראפיעס""דעמא ַ
ָ ַאנדערן טייל פון ציבור ,צו ַאנדערע שיכטן און ַאנדערע קאנגרעס רעזאלוציעס פון ָ
ָ לאנגט די אידן בעט איך ַאז דינבא ַ
"וואס ַא ַ
ָ
דאקסישן אידנטום. רטא ָפון ָא ָ זאל
זאל זיך נויטיגן ָוואס ָזאלן אויסגעפירט ווערן ווי ַאמשנעלסטןַ .אלץ ָ ָ
געווארן ַאן אויפרוף אויף אידיש– ָ צום ַאלגעמיינעם המון עם איז געשיקט האבן
רעזאלוציעס .די אידן ָ ָ זיין מיין אונטערשריפט אויף די געדרוקטע
וואס קענען נישט אפילו קיין אידיש איינפאכע קרייזן ָ
ַ פאר מער דייטשַ . רעאליסטן און רעכענען גע'ירש'נט דעם קעניג שלמה'ס חכמה .זיי זענען ַ
פאר אידן תלמידי געווארן ַא קול קורא אויף דייטש .ווידער ַ
ָ רפאסט
פא ַ איז ַ רעזאלוציעס פון
ָ פאקטןַ .אזוי וועט עס אויך זיין מיט די
זיך מיט געשעענע ַ
געווארן ַא קול קורא אויף לשון ָ פארעפנטליכטחכמים און יודעי ספר איז ַ קראפט וועלן עס ַאלע ַאקצעּפטירן".קאנגרעס .ווען עס וועט ַאריין אין ַ ָ
געפלאכטן מיט דברי תורה און יסודות'דיגע השקפות. ָ הקודש, גראפיע.)J. Eotvos, Levelek, Budapest, ‘967, p. 605 :
ביא ַ
דאקומענט איז געדרוקט אין זיין ָ
(דער ָ
שּפראך און פון נוסח פון דעם לשון קודש'דיגן קול קורא איז ניכר ַ פון דער האט געוואוסט פון אידישער חכמת שלמה .ער דער קולטוס מיניסטער ָ
סאך פון די
דאס לשון און ַא ַהאט געשריבן דער מהר"ם שיקָ . ַאז דעם קול קורא ָ עטוואשַ ,אליין
ַ איז ָאבער געווען אומוויסנד וועגן כי היא חכמתכם ובינתכם.
אויסדרוקן נוצט דער מהר"ם שיק אין זיינע תשובות .אויך די טענות נוצט ער ראנטאיגנא ַ
ָ היסטאריקער ,איז געווען לגמרי
ָ ּפאעט און ַאבארימטער ַָא ַ
פארעפנטליכט האט ַ וואס ער ָ אין זיינע תשובת און אין ַאן ַאנדערן קול קורא ָ היסטארישער נבואה אין פרשת וילך ,אין דעם ַאריינפיר צו שירתָ פון דער
פארעפנטליכט האט ַ וואס דער מהר"ם שיק ָ נאמען .דער קול קורא ָ מיט זיין ָ האזינו" :והיה כי תמצאן רעות רבות וצרות וענתה השירה הזאת לפניו לעד
נאמען איז געדרוקט אין שו"ת מהר"ם שיק או"ח סימן ש"ט. מיט זיין אייגענעם ָ רעאליסטן .עד היום ַאנערקענען זיי
יא ,אידן זענען ַכי לא תשכח מפי זרעו"ָ .
באריכט איבער די השתלשלות הענינים
(יענער קול קורא ,געדרוקט אין סימן ש"ט ,איז געווען ַא ַ פאקט פון כי לא תשכח מפי זרעו. ָאט דעם דריי טויזנט יעריגן געשעענעם ַ
קאנגרעס זענען נגד התורה). רוואס די געזעצן פון ָ פא ָ קאנגרעס און ַא בירור הלכה ַביים ָ
וואס איז נישט אונטערגעשריבן פאלגענד איז דער נוסח פון דעם קול קורא ָ ָ
האט די חתימות פון 26גאונים וצדיקים, נאר ָ בלויז דורכ'ן מהר"ם שיקָ ,
אונגארן: ַ ּפראמינענטע רבנים אין ָ
רעזאלוציעס פון
ָ אויסצופאלגן די
ָ דער קול קורא נישט
"סולו סולו פני דרך ,הרימו מכשול מדרך עמי ,מקהלות עם ה' אשר וואלן
באטייליגן זיך אין די ַקאנגרעס -און דער איסור אויף ַ
ָ
באונגארין וזיבענבירגן ,ה' יצוה שלומכם. ַ האט אונטערגעשריבן עטוואש ָ ַ ראןבא ָ וויבאלד דער קולטוס מיניסטער ַ ַ
התורה הקדושה צותה לא תעמוד על דם רעך .ובתורת כהנים (קדושים גאנג ַא געלאזט אין ַ ָ לאגן
נעא ָ האבן די ָ קאנגרעס ָ רעזאלוציעס פון ָ ָ אויף די
פרשה ב ד ,ח) דרשו מזה שאפילו יודע לחבירו עדות ממון חייב להעיד לו אונגארן זיך צו ַ פאדערט אויף יעדן איד אין וואס ָ קאמּפיין ָ גאנדע ַ ּפא ַ ּפרא ַ ָ
מטעם לא תעמוד על דם רעך .למדנו מזה דלא תעמוד על דם רעך נאמר על רעּפרעזענטאנטן צו די 26
ַ פאר זייערע וואלן ַ באטייליגן אין די קומענדיגע ַ ַ
כל דבר פשע אשר ממנו יסתעף נזק לחברינו מחויבים אנחנו להציל .ואם לאנד, דאס ַ האבן צעטיילט ָ לאגןָ , נעא ָ וואס זיי ,די ָ בעצירקן (דיסטריקטס) אין ָ
כן בקניינים המדומים ,מה גם אם נראה הרשת פרושה לצודד נפשות יקרות צענטראלע אין ּפעסט. ַ פארטרעטן די קהילות אין זייער וועלכע וועלן ַ
להדיח עם ד' אלה מאמינים בני מאמינים ,מתורת ד' צב–א–ות ,חלקנו געשאפן ַא בלבול המוחות כאילו די 26בעצירקן ַ האבן לאגן ָ נעא ָדי ָ
וירושתנו אשר קבלנו אותה בברית ושבועה מאדון כל נוצר ,ומסרו אבותינו דאס האט ָ לאנד ,והא ראיה ,דער קולטוס מיניסטער ָ דאס געזעץ פון ַ זענען ָ
נפשם ונתנו גופם למהלומים עליהם ,אם החרש נחריש כעת הזאת מלהזהיר לעגאלע פליכט אויף יעדן איד צו שטימען ַ באשטעטיגט .ליגט דעריבער ַא ַ
האנשים שלא ילכדו ברשת זו אשר נטמן להם הלא דמם מידינו יבוקש ח"ו, וואלן. אין די ַ
ויותר מזה כי נשים מעל בנפשינו ,שכולנו מושבעים אנחנו מהר סיני להקים האלב– קראטיע איז געווען ַא נייער ַ דעמא ַ ָ וואלן און געדאנק פון ַ ַ גאנצער דער ַ
חוקי ד' צב–א–ות .ולכן כשופר נרים קולנו. פונקציאנערן ,די ָאנגעשטעלטע אין ָ אונגארן .אויך די ַ באגריף אין געבאקענער ַ ַ
הקאנגרעס שהתעסקו בחורף העבר ,מרבית ָ עם ד' שמעו נא! חוקי קלאר
נאך נישט געוואוסט ָ האבן ָ "אפישעלס"ָ , נשטאלטן ,די ָ ַ די רעגירונגס ַא
האנשים שהסכימו עליהם לא זרחה להם אור תורת ד' הקדושה ,והם אונגארן פון עסטרייך– ַ ס'באשטימט די געזעצן אין דער נייער ַ ווער גענוי
כשוגגים ומוטעים ,כי מילדותם לא למדוה ,ורבים אשר זהב כסלם נדחו קראפט. וויאזוי זיי גייען ַאריין אין ַ אונגארן און ַ ַ
אחריהם ,ואילו היו יודעים את התורה לא היו עושים כזאת .והחוקים נאמיע פון עסטרייך אויטא ָ
ָ אונגארן געוואונען ַ האט יאר פריער ָ בלויז צוויי ָ
ההמה שורש צפע יתפשט במו ,כפרו בשולחן ערוך שהוא היסוד והקובץ "עסטרייך–אונגארן" ,ווי
ַ ווערנדיג ַא כמעט זעלבסטשטענדיגער טייל פון
יש–ראביניש לא רצו לשים ליסוד ,אם לא ַ זא מא ַ כל דיני תורה הקדושה ,וגם ָ דאס מער מסביר זיין אין ַא קומענדיגן ַארטיקל אי"הַ .אלס מיר וועלן ָ
שבזה המה יכולים לשמש כפי דעתם ,ומרבית החוקים ההמה סובבים רק שטאטישע רעגירונגען און רעגירונגס ָ קאלע לא ַ האבן אפילו די ָ רעזולטאט ָ ַ
להשכיח תורה מישראל ,למען נהיה ככל גויי הארץ ח"ו. לאגןַ ,אז זיי ,די נעא ָגאנדע פון די ָ ּפא ַ ּפרא ַָ ָאנגעשטעלטע ַאקצעּפטירט די
נדאן,
בלא ָאייראּפע הגדולים אשר ָ ָ הקאנגרעס לכל רבני וכבר שלחנו חוקי ָ פארטרעטער פון די אידישע קהילות ,און ַאז לאגן ,זענען די איינציגע ַ נעא ָ ָ
אששאפפענבורג,
ַ לטונא ,ברעסלויא ,ווירצבורג, ַ פראנקפורטַ ,א ַ ּפאריז, ַ וואלן.פארפליכטעט יעדן איד צו שטימען אין די ַ דאס געזעץ ַ ָ
הא ַאנג,
קראקויַ ,
ָ טערדאם,
ַ רא
מסטערדאםָ ,
ַ ווארשוויאַ ,א ּפראגַ ,
האמבורגַ , ַ דאקסן און זייערע פירער די גאונים וצדיקים זענען נישט רטא ָ די ָא ָ
ּפאזען ,קאללין ,ליבעק ,ועוד הרבה גדולים וגאוני לובלין מינסטער ,פולדאָ , פארצווייגטן האבן אונטערגענומען ַא ַ פארלייגטע הענט .זיי ָ געשטאנען מיט ַ ַ
הקאנגרעס מתנגדים המה לתורתינו הקדושה, ָ הזמן נתנו עדותם כי חוקי קאמּפיין. שטארק עפעקטיוון אויפקלערונגס ַ ַ נטער–אפענסיווע און ַא ָ קא
ָ
וכעת עדות הגאונים מונחים לפני אדונינו הקיר"ה (הקיסר ירום הודו) ,ואולי קאמּפיין ערשט אויפצוקלערן דעם האט אונטערגענומען ַא ַ שומרי הדת ָ
הקאנגרעס מכל וכל .אכן גם אם יתן להם ָ הפר יפר אדונינו הקיר"ה חקי לאגן מיט זייערע נעא ָ דאקסישן ציבור די כוונות און ּפלענער פון די ָ רטא ָ ָא ָ
הקיום ,הנה אין בקיום ההוא מצוה עלינו שאנחנו מחויבים לקיים חקי קאנגרעס זענען נישט רעזאלוציעס פון ָ ָ רעזאלוציעס .מסביר צו זיין ַאז די ָ
הקאנגרעס ,רק הם כמו כל חירות ורשות [פריפילעגיאום] שניתנה לבני ָ לאגן נעא ָוואלן שטיצט מען די ָ באטייליגן זיך אין די ַ דאס געזעץ ,און ַאז דורך ַ ָ
חברה אחת [פעראיין] ,מי שירצה יכול להיות מבני החברה ההיא ומי שלא און מען ַאנערקענט זייער שליטה איבער די קהילות.
ירצה אינו מחוייב להיות בתוכה. פארעפנטליכט האט שומרי הדת ַארויסגעשיקט בריווַ , פאר דעם צוועק ָ ַ
17 | ראש השנה | תשפ"ז |
דער קול קורא אויף אידיש מיט די חתימות פון 26גאונים וצדיקים נישט אויסצופאלגן די רעזאלוציעס פון ״אידישן קאנגרעס״
און נישט צו באטייליגן זיך אין די וואלען
ולעת מצוא אי"ה נקח מועד לסדר סדרים לקהלות ישראל על פי שרשי אך דעו! אם אנחנו משתתפים עמהם לבחור אנשים לדיסטריק
תורתנו ,למען כל איש על מקומו יבוא בשלום. רעּפראזענטאנטען הרי כבר היינו מודים בזה שאנו מקבלים עלינו חקי
ַ
עם ה'! הביטו אל צור מחצבתכם ,ואל תיראו ואל תערצו מקול מחוקקי הקאנגרעס כופר
ָ הקאנגרעס ,ושוב אנחנו מלוכדים במו ,וכל המודה בחקי ָ
הקאנגרעס ,כי ה' בעזרתינו מה יעשה אדם לנו ,ונאמר ,ברוך הגבר ָ חוקי בשולחן ערוך ,וכל הכופר בשולחן ערוך כופר בתורה שבעל פה ,וגם בתורת
אשר יבטח בה' והיה ה' מבטחו. משה אין לו חלק כמבואר ברמב"ם בפירוש המשניות ריש מסכת אבות,
הגה"צ רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ"ל ,אב"ד ּפרעשבורג (דער כתב סופר). ואינו דומה מי שעובר עבירה מחמת תאוה ,שזה הוא עדיין ישראל גמור ,למי
קויבערסדארף.
ָ שאג זצ"ל ,אב"דהגה"צ רבי אברהם ַ שאינו מודה בה ,וכאשר הוא גם כן בפירוש המשניות ברמב"ם פ"ק דחולין
מאנהיימער זצ"ל ,אב"ד ווערבוי. הגה"צ רבי חיים צבי ַ ובכל המחברים.
הגה"צ רבי מנחם א"ש זצ"ל ,אב"ד אונגוואר. ולכן ,כל מי שרוצה להיות יהודי כדרך שקבלנו התורה הקדושה מאבותינו
הגה"צ רבי משה שיק זצ"ל ,אב"ד חוסט (דער מהר"ם שיק). בוואהלען ההם ,ומה גם שאין לקבל שום ַ עד משה רבינו לא ישתתף כלל
הגה"צ רבי שמואל שמעלקא קליין זצ"ל ,אב"ד סעליש (רבי שמעלקא סעלישער). בוואהלען
התמנות אצלם .וכל אחד יתחזק להציל גם נפש אחיו שלא ישתתפו ַ
טאב.הגה"צ רבי יוחנן שּפיץ הלוי זצ"ל ,אב"ד ָ ּפראטעסט ,כל מי שיכונה בשםההם ולא יקבלו התמנות .ואחר זה תחתמו ָ
הגה"צ רבי מנחם כ"ץ פרוסטיץ ,אב"ד צעהלים. הקאנגרעס ,שהם מנתקיםיהודי ,עני או עשיר ,כי אין אנו מקבלין עלינו חוקי ָ
וואלף פוקס זצ"ל ,אב"ד סערעד. הגה"צ רבי זאב ָ חוקי תורתינו הקדושה וממאנים לקבל השולחן ערוך ,ויען כי עניני הדת
שוראני.
ַ הגה"צ רבי פייבל פלויט זצ"ל ,אב"ד נכללו בשולחן ערוך והם כפרו בו ,לכן אי אפשר לנו לקבל החוקים ההמה,
מילכדארף.
ָ הגה"צ רבי משה סג"ל לעווי זצ"ל ,אב"ד ובזה הצל הצלתם נפשותיכם ונפש בניכם .גם תצילו עצמכם מרבות ההוצאות
יארמוט. הגה"צ רבי אהרן דוד דייטש זצ"ל ,אב"ד ָ שיטילו על עם ה' ,וגם על זה נאמר לא תעמוד על דם רעך .ולא דבר הקל הוא
קראלע. הגה"צ רבי מאיר ּפערלס זצ"ל ,אב"ד ָ להפסיד ממון של ישראל אשר התורה חסה עליו.
| ראש השנה | תשפ"ז | 18
דער הייליגער חתם סופר | ברוך יודא קליין
האט ער זיך אומגעקערט וואך פריער ָ
ַא בריוו צו הגה"צ רבי חיים סופר ַאז ַא ָ
פראנץ
ַ און איז ָאנגעקומען צוריק ַאהיים פון דעם אוידיענץ ביים קייזער
ָיאזעף" :הנה בעש"ק העבר באתי לביתי תלי"ת .והנה כבר בלתי ספק נשמע
מהאודיענץ אשר הי' לנו לפני אדונינו הקיסר" .דער בריוו ,געדרוקט אין "ק"ן
וואס
דאטום פון "ל"ב למב"י תרכ"ט לפ"ק"ָ , טראגט דעם ַ סופר" ,מכתב כ"חָ ,
איז י"ז אייר.
באלד געארבעט ַ האבן ַ דאקסן ָרטא ָ
דאס צייגט ווי גיך און ענערגיש די ָא ָ ָ
קאנגרעס.נאכ'ן שלוס פון ָ ָ
טעמּפא
ָ האבן געמוזט ַארבעטן מיט דער פולסטער און שנעלסטער זיי ָ
פאקטן באשטימען געשעענע ַ האבן געּפרואווט ַ לאגן ָנעא ָ
וואס די ָ
אין ַא צייט ָ
גאנצן וואלן איבער'ן ַ
קלאמירן 26בעצירקן און רופן צו ַ ּפרא ַ
מיט בליץ שנעל ָ
לאנד.
ַ
פארבינדן באוויזן זיך צו ַ
דאקסן ַ
רטא ָ
האבן די ָא ָ וואכן ָ
אין בלויז געציילטע ָ
דאס צום קייזער ,צו אויסלאנד ,צו שיקן ָ
ַ און קריגן שטיצע פון רבנים אין
שרייבן דעם קול קורא און קריגן דערויף די חתימות פון 26פירנדע רבנים
לאנד.
פון ַ
פארזיכטיגע און צו דער זעלבער צייט
די ָ
ראך אין דעם קול קורא דרייסטע ּ
שפ ַ
געהאט ַאן אוידיענץַ האבן די גאונים וצדיקים ווי מיר וועלן שּפעטער זען ָ
קאנגרעס .ווי רעזאלוציעס פון ָ
ָ יאזעף וועגן שטערן די פראנץ ָ
ביים קייזער ַ פריעדמאן ,אב"ד ליסקע (בעל "אך פרי תבואה").ַ הגה"צ רבי צבי הירש
האט ווארעם אויפגענומען .ווי עס ָ האט דער קייזער זיי ַ מיר וועלן אויך זען ָ הגה"צ רבי אשר אנשיל הלוי יונגרייז זצ"ל ,אב"ד טשענגער (בעל "מנוחת אשר").
זיך ָאבער ַארויסגעשטעלט איז ער נישט געווען ביכולת זיי צו העלפן. הגה"צ רבי ירמי' לעוו זצ"ל ,אב"ד אוהעל.
האבן אויסגענוצט יעדע מעגליכקייט וואס די גדולי ישראל ָ טראץ דעם ָ ָ מראן.
קא ַ פריעדמאן זצ"ל ,אב"ד ָ
ַ הגה"צ רבי פנחס לייב
האבן זיי ָאבער נישט געלעבט אין קיין און ָאנגעווענדעט ַאלע מיטלען ָ ּפאקש.
אונגאר זצ"ל ,אב"ד ַַ הגה"צ רבי יואל
דאס איז צו זען פון די ווערטער אין דעם קול קורא" :ואולי אילוזיעסָ . בערעגסאז (דער קול ארי').
ַ שווארץ זצ"ל ,אב"ד
ַ הגה"צ רבי אברהם יהודה הכהן
הקאנגרעס מכל וכל" .ואולי ,ס'הייסט מעגליך, הפר יפר אדונינו הקיר"ה חקי ָ הגה"צ רבי יקותיאל יהודה טייטעלבוים זצ"ל ,אב"ד סיגעט (דער ייטב לב).
ווארט פון גר"א אויף "אולי" לא תאבה האשה) וועט דער האפנטליך (ובפרט לויט'ן ָ ָאדער ָ ניידארף.
ָ גראס זצ"ל ,אב"ד פ. הגה"צ רבי משה כ"ץ ָ
קאנגרעס. מאכן די געזעצן פון ָ קעניג בטל ַ ּפאנעט זצ"ל ,אב"ד דעעש (בעל "מעגלי צדק"). הגה"צ רבי מנחם מענדל ַ
גאר דרייסטע האבן זיי אין דעם קול קורא גענוצט ָ צו דער זעלבער צייט ָ מונקאטש (דער מחנה חיים).ַ הגה"צ רבי חיים סופר זצ"ל ,אב"ד
באלד ַאז אפילו אויב דער קעניג זאץ שרייבן זיי ַ ווערטער .אין קומענדיגן ַ סאנטוב.
הגה"צ רבי יצחק נתן ליפשיץ זצ"ל ,אב"ד ַ
קאנגרעס, באשטעטיגן ,די געזעצן פון ָ גאר ַ נאר וועט ָ מאכןָ , וועט נישט בטל ַ מארגערעטין. הגה"צ רבי אהרן יהושע צבי וויינבערגער זצ"ל ,אב"ד ַ
אויספאלגן" .אכן גם אם יתן להם הקיום,ָ דאס דאס נישט ַאז אידן מוזן ָ מיינט ָ גענדארף.
ָ מא
פאנפעדער זצ"ל ,אב"ד ָ הגה"צ רבי שמעון יהודה ָ
הקאנגרעס". הנה אין בקיום ההוא מצוה עלינו שאנחנו מחוייבים לקיים חוקי ָ
האבן געוואוסט ַאז מיט דעם קול קורא ,מיט דעם די גאונים וצדיקים ָ
קאנגרעס און נישט זיך משתתף אויסצופאלגן די געזעצן פון ָ ָ אויפרוף נישט
נארלאגן ָ נעא ָ
קאמף נישט בלויז מיט די ָ וואלען ,פירן זיי ַא ַ זיין אין די ַ
געווארן?
ָ ווען איז דער קול קורא געשריבן
דאס פראנט קעגן דעם קולטוס מיניסטער .ווי מיר וועלן זען איז ָ עפענען ַא ָ קלאר ַאז ער איז ָ דאטום .ס'איז ָאבער האט נישט קיין ַ דער קול קורא ָ
פראנט האבן אויך געוואוסט ַאז זיי עפענען מעגליך ַא ָ טאקע ַאזוי געווען .זיי ָ ַ האט זיךקאנגרעס ָ וואס דער ָ נאכדעם ָ געווארן קורץ ָ
ָ געשריבן און געשיקט
דאך זענען זיי געווען זיכער ַאז מיט'ן כח פון זייער קעגן דער רעגירונגָ . הקאנגרעס לכל געשלאסן .זיי שרייבן אין דעם קול קורא :וכבר שלחנו חוקי ָ ָ
מסירות נפש וועלן זיי ַארויסגיין זיגרייך. הקאנגרעסָ אייראּפע הגדולים וכו' וגאוני הזמן נתנו עדותם כי חוקי ָ רבני
דערפאר ענדיגן זיי דעם קול קורא מיט די ווערטער" :עם ה' הביטו אל ַ מתנגדים לתורתנו הקדושה וכו' "וכעת עדות הגאונים מונח לפני אדונינו
הקאנגרעס כי ה' צור מחצבתכם ואל תיראו ואל תערצו מקול מחקקי חקי ָ האבן געשיקט די הקאנגרעס מכל וכל" .זיי ָ ָ הקיר"ה ואולי הפר יפר חקי
בעזרתינו מה יעשה אדם לנו .ונאמר ,ברוך הגבר אשר יבטח בה' והי' ה' האבן
וואס מיר ָ
גוטאכטן" ָ
ַ אייראּפע צום קעניג (די ַ
"ראבינישע ָ מיינונג פון די רבנים אין
מבטחו". קאנגרעס באשטעטיגט ַאז די ָ האבן ַדא געדרוקט אין פריערדיגן ַארטיקל) ,וועלכע ָ ָ
רעזאלוציעס זענען קעגן דער אידישער רעליגיע .דער אוידיענץ ביים קעניג ָ
פארזעצונג קומט אי"ה
ָ פארגעקומען ערגעץ אין חודש אייר .הגה"צ רבי מנחם א"ש שרייבט אין איז ָ
19 | ראש השנה | תשפ"ז |
