gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫דעם רבינ'ס‬ ‫נצבים וילך ר"ה תשפ"ו‬ ‫בס"ד‬ ‫ליכט ‬ ‫גליון ‪298‬‬ ‫דער‬ ‫ריינער קוואל‬ ‫על ֶ ּבע‪ַ .‬א ַס ְ‬ ‫ייטן זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫עכ ִטיגֶ ע ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ִאינְ גְ ל‪ִ ,‬מיר ְ ּג ֵר ְ‬ ‫ייע ֶרע ֶל ְ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫אך ָמאל‬ ‫עראל ִדי זֶ ְ‬ ‫יב ָ‬ ‫ואלד קו ְּקט אוֹ יס ִא ֶ ּ‬ ‫וַ ְ‬ ‫קו ְּקט אוֹ יס ַאז ֶעס לוֹ ינְ ט צ ּו גֵ יין צ ּו ֵאיין ּ ְפ ַלאץ‪,‬‬ ‫עדע‬‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ .‬יֶ ֶ‬ ‫ייליגֶ ע ֶטעג פוּן ר ׁ‬‫יסע ֵה ִ‬ ‫צ ּו ִדי גְ רוֹ ֶ‬ ‫ִאינְ גְ ל גְ ֵרייט זִ ְ‬ ‫יך ׁשוֹ ין פוּן ָאנְ ֵהייבּ ח ֶֹד ׁש ֱאלוּל‪ִ ,‬מיר‬ ‫ארט ְמסו ָּּכנְ ִ'דיגֶ ע ִחיוּת‪.‬‬ ‫עפט ֶמען ָד ְ‬ ‫עטער ְט ֶר ְ‬ ‫ׁ ְש ּ ֶפ ֶ‬ ‫אכן‬ ‫יך צוּזַ אם ִמ ְצווֹ ת‪ַ ,‬מ ֲעשִׂ ים טוֹ ִבים‪ִ ,‬מיר ַמ ְ‬ ‫עמען זִ ְ‬ ‫נֶ ֶ‬ ‫ערע ׁ ְש ִביל‪ֶ ,‬קען‬ ‫ֶא ְפ ׁ ָשר וֶ ועט ֶמען גֵ יין ִאין ַאן ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫עדן צוּם ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪,‬‬ ‫ַא ַס ְ‬ ‫אך ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת‪ִ ,‬מיר ֶר ְ‬ ‫ארט ְמסו ָּּכנְ ִ'דיגֶ ע ֶמענְ ְט ׁ ְשן‪ .‬אוּן וָ ואס וֶ ועט‬ ‫זַ יין ָד ְ‬ ‫ואלד?‬ ‫ערגֵ יין ִדי וַ ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫ויאזוֹ י וֶ ועל ִא ְ‬ ‫יך ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ֶמען טוּן? וִ ַ‬ ‫יסן‬ ‫יבער‪ְּ ,‬כ ֵדי צ ּו קו ֶּמען ֵריין צוּם גְ רוֹ ְ‬ ‫ֶמען ֶ ּבעט ִאים ִא ֶ ּ‬ ‫יסע‬ ‫ערגֵ יין נָ אר ִמיט ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫ואלד ֶקען ֶמען ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ִדי וַ ְ‬ ‫ייליגְ ן ָטאג‪.‬‬ ‫ֵה ִ‬ ‫יסע ֻמ ְמ ֶחה‪.‬‬ ‫גְ רוֹ ֶ‬ ‫וילן ַא ֶלע ַמ ְמ ִל ְ‬ ‫יך זַ יין ֶדעם ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‬ ‫ִמיר וִ ְ‬ ‫ערנְ ט אוּנְ ז אוֹ יס‪ַ ,‬אז ְּכ ֵדי צ ּו‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ֶל ְ‬ ‫ֶדער ֵה ִ‬ ‫עמען‬ ‫"ה ּ ֶמ ֶל ְך"‪ ,‬אוּן ִמיר נֶ ֶ‬ ‫ייען ַ‬ ‫אסנֵ יי‪ִ .‬מיר ׁ ְש ַר ֶ‬ ‫פוּן ָד ְ‬ ‫אלגְ ן ֶדעם‬ ‫ייען ָפ ְ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ַ ,‬אז אוּנְ ז גֵ ֶ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך אוּנְ ֶטער ר ׁ‬ ‫עבן ַא גַ אנְ ֶצע יָ אר‬ ‫יח זַ יין‪ְּ ,‬כ ֵדי צ ּו ְּת ׁשו ָּבה טוּן‪ֶ ,‬ל ְ ּ‬ ‫ַמ ְצ ִל ַ‬ ‫ייליגֶ ער‬ ‫יכער ֵה ִ‬ ‫יט'ן ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ ,‬צ ּו זַ יין ַאן ֶע ְר ִל ֶ‬ ‫ִמ ְ‬ ‫וייטער‬ ‫אכ ַא ָמאל‪ .‬פוּן ַהיינְ ט אוּן וַ ֶ‬ ‫ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם נָ ְ‬ ‫ארף ֶמען גוּט גוּט ֶקענֶ ען ִדי וֶ ועגְ ן‪ֶ .‬דער ֶר ִ ּבי‬ ‫ִאינְ גְ ל‪ַ ,‬ד ְ‬ ‫עדענְ ֶקען ַאז ֶדער ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ִאיז‬ ‫ייען ִמיר גֶ ֶ‬ ‫גֵ ֶ‬ ‫'איז‬‫ארף זַ יין ַא ָ ּב ִקי‪ֶ ,‬קענֶ ען ִדי וֶ ועג‪ ,‬וַ וייל ְס ִ‬ ‫זָ אגְ ט ְמ ַ'ד ְ‬ ‫עמאל‪ .‬נָ אר ֶער ִאיז ֶדער ַ ּב ַעל‬ ‫עראל ָדא‪ַ ,‬א ֶל ָ‬ ‫יב ָ‬ ‫ִא ֶ ּ‬ ‫ערנֶ ען אוּן‬ ‫יך ָהאבּ ֵח ׁ ֶשק צ ּו ֶל ְ‬ ‫אך ֶטעג וָ ואס ִא ְ‬ ‫ָדא ַא ַס ְ‬ ‫ַה ַ ּביִ ת‪ ,‬אוּן נָ אר ֶער טוּט ַא ֶלעס‪ ,‬אוּן ֶער זֶ עט ַא ֶלעס‪.‬‬ ‫אלגְ ן‬ ‫אכן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת אוּן ָפ ְ‬ ‫צ ּו ַדאוֶ וענֶ ען אוּן צ ּו ַמ ְ‬ ‫אלגְ ן אוּן‬ ‫וייטער ָפ ְ‬ ‫ייען פוּן ַהיינְ ט אוּן וַ ֶ‬ ‫אוּן ִמיר גֵ ֶ‬ ‫'איז ָדא ֶטעג וָ ואס ִא ְ‬ ‫יך ָהאבּ‬ ‫אמע‪ְ .‬ס ִ‬‫אטע ִמיט ַמ ֶ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫עדענְ ֶקען ַאז ֶער ִאיז ֶדער ֶמ ֶל ְך‪.‬‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫יך ָהאבּ ׁשוֹ ין‬ ‫'איז ָדא ֶטעג וָ ואס ִא ְ‬ ‫ישט ֵח ׁ ֶשק‪ְ .‬ס ִ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫'איז ַאזַ א‬ ‫ייער ׁ ְשוֶ וער‪ .‬וַ וייל ְס ִ‬ ‫ייער זֵ ֶ‬ ‫'איז זֵ ֶ‬ ‫ָא ֶ ּבער ְס ִ‬ ‫אך‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך ִ ּבין ׁשוֹ ין נִ ְכ ׁ ָשל‬ ‫ישט ַא גו ֶּטע זַ ְ‬ ‫גֶ עטוּן ֶע ּ ֶפעס נִ ׁ ְ‬ ‫עסט ֶמען פוּן‬ ‫ארגֶ ְ‬ ‫יפיל ָמאל ַפ ְ‬ ‫ַלאנְ גֶ ע יָ אר‪ ,‬אוּן ַאזוֹ ִ‬ ‫ישט‬ ‫יך ִ ּבין גֶ עוֶ וען ִאין ַּכ ַעס‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך ָהאבּ נִ ׁ ְ‬ ‫וארן‪ִ ,‬א ְ‬ ‫גֶ עוָ ְ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט‬ ‫ֶדעם‪ .‬נוּ‪ ,‬וָ ואס וֶ ועט זַ יין? ֶדער ֵה ִ‬ ‫אכט ַא‬ ‫עמ ְ‬ ‫ישט גֶ ַ‬ ‫ערנְ ט גֶ ענוּג גוּט‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך ָהאבּ נִ ׁ ְ‬ ‫על ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫אוּנְ ז‪ְּ ,‬ת ׁשו ָּבה ִאיז ַא וֶ ועג‪ְּ .‬ת ׁשו ָּבה ִאיז ַא ַלאנְ גֶ ע‬ ‫ישט‬ ‫ארף צ ּו זַ יין‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך ִ ּבין נִ ׁ ְ‬ ‫ְ ּב ָר ָכה ְ ּב ַּכוָ ונָ ה ַאזוֹ י וִ וי ְס ַ'ד ְ‬ ‫וייסן ׁשוֹ ין ַאז וֶ וען ְמ' ֵ ּגייט ַארוֹ יס‬ ‫ַלאנְ גֶ ע וֶ ועג‪ִ .‬מיר וֵ ְ‬ ‫יך טוּן ֶדעם ָטאג?‬ ‫יך ַהיינְ ט‪ .‬וָ ואס וֶ ועל ִא ְ‬ ‫ייל ְ‬ ‫ַאזוֹ י ְפ ֵר ִ‬ ‫וייטע‬ ‫ארט ַא וַ ֶ‬ ‫'פ ְ‬ ‫אצ ְירן‪ ,‬צ ּו ְמ ָ‬ ‫אוֹ יף ַא ַלאנְ גֶ ע וֶ ועג‪ְ ׁ ,‬ש ּ ַפ ִ‬ ‫עדער‬ ‫עדער ִאיד‪ ,‬יֶ ֶ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט ַאז יֶ ֶ‬ ‫ֶדער ֵה ִ‬ ‫ארף ֶמען גוּט‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן‪ַ ,‬ד ְ‬ ‫ארט צוּם ֵה ִ‬ ‫'פ ְ‬ ‫ּ ְפ ַלאץ‪ְ ,‬מ ָ‬ ‫עדן ָטאג ֶקען אוּן מוּז ִדינֶ ען ֶדעם ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל‬ ‫ִאינְ גְ ל‪ ,‬יֶ ְ‬ ‫יסגֵ יין ַא ֵליין אוֹ יף‬ ‫ישט ַארוֹ ְ‬ ‫'קען נִ ׁ ְ‬ ‫ֶקענֶ ען ִדי וֶ ועגְ ן‪ְ .‬מ ֶ‬ ‫ארף נָ אר גוּט ֶקענֶ ען ִדי וֶ ועג‪ּ .‬פוּנְ ְקט‬ ‫עוֹ ָלם‪ֶ .‬ער ַד ְ‬ ‫ואלד‪ֶ ,‬קען ֶמען‬ ‫ַא וֶ ועג‪ַ .‬אז ַא ֶמענְ ְט ׁש וִ ויל גֵ יין ִאין וַ ְ‬ ‫וֶ ועגְ ן ֶדעם‪ַ ,‬א ׁ ְש ֵרינ ּו ַא ׁ ְש ֵרינ ּו ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ִאינְ גְ ֶלעך‪,‬‬ ‫יסגֵ יין ַא ֵליין‪ָ ,‬אן ַא ֻמ ְמ ֶחה וָ ואס ֶקען גוּט‬ ‫ישט ַארוֹ ְ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי‪,‬‬ ‫יסער ֵה ִ‬ ‫וייסן פוּן ַאזַ א גְ רוֹ ֶ‬ ‫וָ ואס אוּנְ ז וֵ ְ‬ ‫ייער גְ ִרינְ ג ְ ּב ָלאנְ ְדזְ ׁ ֶשען‪ִ .‬די‬ ‫'קען זֵ ֶ‬ ‫ִדי וֶ ועגְ ן‪ ,‬וַ וייל ְמ ֶ‬ ‫נתנדב לעילוי נשמת ר' משה יוסף ז"ל בן ר' ירוחם שמחה לייב‪ ,‬לזכות שנזכה בקרוב להוציא לאור ספרו הק' פניני נצח‪ ,‬שו"ת על ליקוטי מוהר"ן‬ ‫עדער‬ ‫עדן ָטאג‪ ,‬יֶ ֶ‬ ‫יט'ן ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ .‬יֶ ְ‬ ‫ִמינוּט ִמ ְ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ְּ ,‬כ ֵדי אוּנְ ז‬ ‫ארן צ ּו ִאים אוֹ יף ר ׁ‬ ‫אוּן אוּנְ ז ָפ ְ‬ ‫אטע‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך וִ ויל‬ ‫"ט ֶ‬ ‫עדן ָטאג גֵ יי ִא ְ‬ ‫יך זָ אגְ ן‪ַ ,‬‬ ‫יוּנְ גְ ל‪ ,‬יֶ ְ‬ ‫אבן ַא גו ֶּטער וֶ ועג‪-‬וַ וייזֶ ער‪ַ ,‬א ֻמ ְמ ֶחה וָ ואס‬ ‫אלן ָה ְ ּ‬ ‫זָ ְ‬ ‫זַ יין גוּט‪ִ .‬רבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך וִ ויל זַ יין גוּט‪ָ ".‬דאס‬ ‫ויאזוֹ י ִאיז ֶמען ַא גַ אנְ ץ יָ אר‬ ‫ערנְ ט אוּנְ ז ִדי וֶ ועג וִ ַ‬ ‫ֶל ְ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‬ ‫ֵמיינְ ט ְּת ׁשו ָּבה‪ .‬וֶ וען ְס'וֶ ועט ָאנְ קו ֶּמען ר ׁ‬ ‫יט'ן ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪.‬‬ ‫ִמ ְ‬ ‫ערצוּגֵ יין‬ ‫יב ְ‬ ‫ייע ַ ּביים ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ַ ,‬א ִר ֶ ּ‬‫אוּנְ זֶ ער ַר ֶ‬ ‫ערנֶ ען אוּן ַדאוֶ וענֶ ען ִמיט יִ ְר ַאת‬ ‫ַא גַ אנְ ֶצע יָ אר ֶל ְ‬ ‫יך זָ אגְ ן‪'ִ ,‬רבּ וֹ נוֹ‬ ‫ִדי גְ ֶרענִ יץ צוּם קו ֶּמענְ ִדיגְ ן יָ אר‪ ,‬גֵ יי ִא ְ‬ ‫ערן‪,‬‬ ‫אלגְ ן ִדי ֶע ְל ֶט ְ‬ ‫אכן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת אוּן ָפ ְ‬ ‫ׁ ָש ַמיִ ם‪ ,‬אוּן ַמ ְ‬ ‫עדן ִמיט‬ ‫עדן ָטאג ֶר ְ‬ ‫ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ ,‬פוּן ַהיינְ ט וֶ ועל ִא ְ‬ ‫יך יֶ ְ‬ ‫יסע ֻמ ְמ ֶחה‪ַ ,‬א ַצ ִ ּדיק‪ַ ,‬א‬ ‫אבן ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫ארף ֶמען ָה ְ ּ‬ ‫ַד ְ‬ ‫אטע‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך וִ ויל‬ ‫ִדיר ֵאיין ִמינוּט‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫יך גֵ יי זָ אגְ ן‪ַ ,‬ט ֶ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי‪ ,‬וָ ואס אוֹ יבּ אוּנְ ז‬ ‫יסער ֵה ִ‬ ‫יסער גְ רוֹ ֶ‬ ‫גְ רוֹ ֶ‬ ‫זַ יין גוּט‪ִ "'.‬מיט ִדי וֶ ועג וֶ ועל ִא ְ‬ ‫יך ַא גַ אנְ ֶצע יָ אר‬ ‫אלגְ ן וָ ואס ֶדער‬ ‫ערנֶ ען זַ יינֶ ע ְס ָפ ִרים‪ ,‬אוּן ָפ ְ‬ ‫ועלן ֶל ְ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫עבן ִמיט ְּת ׁשו ָּבה‪.‬‬ ‫ֶל ְ ּ‬ ‫אכן‬ ‫עדן ָטאג‪ֶ ,‬מען וֶ ועט ַמ ְ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט יֶ ְ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט ַאז ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת ִאיז ַא זַ ְ‬ ‫אך‬ ‫ֶדער ֵה ִ‬ ‫ערע ֶר ִ ּבי'ס‬ ‫ערן וָ ואס אוּנְ זֶ ֶ‬ ‫ערנֶ ען‪ֶ ,‬ה ְ‬ ‫ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת‪ֶ ,‬ל ְ‬ ‫עדן ָטאג צוּם ִרבּ וֹ נוֹ‬ ‫ערן יֶ ְ‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫וָ ואס וֶ ועט אוּנְ ז ֶד ְ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי זָ אגְ ט‬ ‫ערנֶ ען אוּנְ ז אוֹ יס‪ ,‬וָ ואס ֶדער ֵה ִ‬ ‫ֶל ְ‬ ‫ערצוּגֵ יין ִדי‬ ‫יב ְ‬ ‫ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ ,‬אוּן ָדאס ִאיז ִדי ֵע ָצה ַא ִר ֶ ּ‬ ‫עבן ִמיט‬ ‫ועלן ִמיר ַא גַ אנְ ץ יָ אר ֶל ְ ּ‬ ‫עדן ָטאג‪ ,‬וֶ ְ‬ ‫צ ּו אוּנְ ז יֶ ְ‬ ‫ועלט‪.‬‬ ‫וֶ ְ‬ ‫יכע ִקינְ ֶדער‪.‬‬ ‫ְּת ׁשו ָּבה‪ַ ,‬א גַ אנְ ץ יָ אר זַ יין ֶע ְר ִל ֶ‬ ‫יסט זוֹ ֶכה‬ ‫ייע ֶרער ִאינְ גְ ל‪ ,‬וָ ואס ד ּו ִ ּב ְ‬ ‫אוּן ַפאר ִדיר‪ַ ,‬ט ֶ‬ ‫אך פוּן‬ ‫אבן ׁשוֹ ין ַא ַס ְ‬ ‫ייע ֶרע ִקינְ ֶדער‪ֶ .‬א ְפ ׁ ָשר ָה ְ ּ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫ארן ָדאס‬ ‫ישט ָפ ְ‬ ‫צ ּו טוּן ָרצוֹ ן ַה ׁ ֵשם אוּן ד ּו ֶקענְ ְסט נִ ׁ ְ‬ ‫ייליגְ ן ִצ ּיוּן‪ .‬צ ּו‬ ‫ארן צוּם ֵה ִ‬ ‫ַא ְ‬ ‫ייך זוֹ ֶכה גֶ עוֶ וען צ ּו ָפ ְ‬ ‫ויסן ַאז ֶדער‬ ‫אר ְפ ְסט ּו וִ ְ‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן‪ַ ,‬ד ְ‬ ‫יָ אר צוּם ֵה ִ‬ ‫עצ ֶטע ּ ָפאר יָ אר‪,‬‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן ִדי ֶל ְ‬ ‫ארן צוּם ֵה ִ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה ִאיז‬ ‫עראל‪ .‬אוּן ר ׁ‬ ‫יב ָ‬‫ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ִאיז ִא ֶ ּ‬ ‫ערגֵ יין ִדי גְ ֶרענִ יץ‪ּ ַ .‬ביים גְ ֶרענִ יץ‬ ‫יב ְ‬ ‫ארף ֶמען ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ַד ְ‬ ‫'איז ִאיז ֶמען ִאיז ְמ ֻק ּׁ ָשר‬ ‫עדע ּ ְפ ַלאץ ווא ּו ְמ ִ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫יך ִאין יֶ ֶ‬ ‫יטא‪ ,‬אוּן‬ ‫עמען ִדי ֶרענְ ְצל פוּן אוֹ ָ‬ ‫יסנֶ ֶ‬ ‫ארף ֶמען ַארוֹ ְ‬ ‫ַד ְ‬ ‫ייליגְ ן ִקבּ וּץ‪ .‬אוּן ַא ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער יוּנְ גְ ל וָ ואס וִ ויל‬ ‫צוּם ֵה ִ‬ ‫ִדי ׁשוֹ ְמ ִרים קו ְּקן גוּט גוּט ִאין ִדי ֶרענְ ְצל‪" ,‬וָ ואס‬ ‫יך ַאז‬‫ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן‪ ,‬אוּן ֶער ְפ ֵרייד זִ ְ‬ ‫זַ יין ְמ ֻק ּׁ ָשר צוּם ֵה ִ‬ ‫אסטוּ‪".‬‬ ‫אמיר זֶ ען וָ ואס ָה ְ‬ ‫עב ֶרענְ גְ ט? ָל ִ‬ ‫יטגֶ ְ ּ‬ ‫אסט ּו ִמ ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫ארן‪ַ ,‬אז זַ יינֶ ע ֲח ֵב ִרים וָ ואס זֶ ענֶ ען‬ ‫עפ ְ‬ ‫אטע ִאיז גֶ ָ‬ ‫זַ יין ַט ֶ‬ ‫ָדאס ִאיז ַא ְק ֵליינֶ ע ָמ ׁ ָשל וָ ואס ֶעס גֵ ייט זַ יין ִמיט‬ ‫על ְפט ִאין ׁ ְשטוּבּ ‪ ,‬אוּן ֶער ַדאוְ ונְ ט‬ ‫ארן‪ ,‬אוּן ֶער ֶה ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫ערגֵ יין ַ ּביים‬ ‫יב ְ‬ ‫עדער ִאיד גֵ ייט ַא ִר ֶ ּ‬‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ .‬יֶ ֶ‬ ‫אוּנְ ז ר ׁ‬ ‫אטן‪ִ ,‬איז ֶער‬ ‫ֶע ְר ִל ְ‬ ‫יך ֲא ִפיל ּו ֶער ִאיז ַא ֵליין ָאן זַ יין ַט ְ‬ ‫יפן‬ ‫יצן אוֹ ְ‬ ‫ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ‪ֶ -‬דער ֶמ ֶל ְך ָהעוֹ ָלם גֵ ייט זִ ְ‬ ‫ַמ ּ ָמ ׁש ַאזוֹ י וִ וי ֶער ִאיז גֶ עוֶ וען ַ ּביים ִצ ּיוּן פוּן ֵה ִ‬ ‫ייליגְ ן‬ ‫עדן ִאיד‪" ,‬וָ ואס‬ ‫ִּכ ֵּסא ַה ּ ִמ ׁ ְש ּ ָפט אוּן ַא ַריינְ קו ְּקן ַ ּביי יֶ ְ‬ ‫יפ ִפ ְירן‬ ‫יך אוּן זִ ְ‬ ‫יך אוֹ ְ‬ ‫ייל ְ‬ ‫ועסט זַ יין ְפ ֵר ִ‬ ‫ֶר ִ ּבי'ן‪ַ .‬אז ד ּו וֶ ְ‬ ‫אסט ּו ִאין ַדיין‬ ‫ארץ? וָ ואס ָה ְ‬ ‫אסט ּו ִאין ַדיין ַה ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫ייליגֶ ע ֶטעג פוּן‬ ‫יסנו ְּצן ִדי ֵה ִ‬ ‫ִמיט יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם‪ ,‬אוּן אוֹ ְ‬ ‫ויפיל ּתוֹ ָרה‬ ‫ויל ְסטוּ? וִ ִ‬ ‫אכ ְסטוּ? וָ ואס וִ ְ‬ ‫מ ַֹח? וָ ואס ְט ַר ְ‬ ‫יסט‬ ‫עכנְ ט ַמ ּ ָמ ׁש ַאז ד ּו ִ ּב ְ‬ ‫ער ְ‬ ‫וערט גֶ ֶ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ .‬וֶ ְ‬‫ר ׁ‬ ‫ויפיל יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם? וָ ואס טוּט זִ ְ‬ ‫יך ִאין ַדיין‬ ‫אסטוּ? וִ ִ‬ ‫ָה ְ‬ ‫אך ַא ַס ְ‬ ‫אך ְּת ִפלּ וֹ ת‪,‬‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן‪ ,‬אוּן ִמיט ַא ַס ְ‬ ‫ַ ּביים ֵה ִ‬ ‫ויפיל ִדיבּ ו ִּרים פוּן ֱאמוּנָ ה‪ ,‬פוּן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת‬ ‫מוֹ יל? וִ ִ‬ ‫ועסט ּו אוֹ ְ‬ ‫יך‬ ‫ערע יָ אר וֶ ְ‬ ‫ְ ּב ֶעזְ ַרת ַה ׁ ֵשם ֶא ְפ ׁ ָשר ִדי ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫אסט ּו ִאין ַדיין מוֹ יל?"‬ ‫ָה ְ‬ ‫עצט ִאיז ִדי‬ ‫זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו זַ יין ַ ּביים ֶר ִ ּבי'ן‪ָ .‬א ֶ ּבער יֶ ְ‬ ‫אר'ן ִרבּ וֹ נוֹ‬ ‫ישט גֶ ענוּג‪ַ ,‬פ ְ‬ ‫ילה ָהאבּ ִא ְ‬ ‫יך נִ ׁ ְ‬ ‫אוּן אוֹ יבּ ָח ִל ָ‬ ‫ארן‪ ,‬אוּן‬ ‫עפ ְ‬ ‫ייען ִמיט ֶדער וָ ואס ִאיז גֶ ָ‬ ‫יך ְפ ֵר ֶ‬‫ֲעבוֹ ָדה זִ ְ‬ ‫ׁ ֶשל עוֹ ָלם ֶקען ִא ְ‬ ‫אטע‪ ,‬פוּן ַהיינְ ט אוּן‬ ‫"ט ֶ‬ ‫יך זָ אגְ ן‪ַ ,‬‬ ‫ייל ְ‬ ‫יך ִאין ׁ ְשטוּבּ ‪,‬‬ ‫אכן ְפ ֵר ִ‬ ‫על ְפן ַא ַס ְ‬ ‫אך ִאין ׁ ְשטוּבּ ‪ַ ,‬מ ְ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫וייטער גֵ יי ִא ְ‬ ‫וייסט‬ ‫עדן ָטאג זַ יין גוּט‪ ".‬ד ּו וֵ ְ‬ ‫יך יֶ ְ‬ ‫וַ ֶ‬ ‫ימה טוֹ ָבה אוּן ַא גוּט‬ ‫יבה וַ ֲח ִת ָ‬ ‫ְס'זָ אל זַ יין ַא ְּכ ִת ָ‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי‬ ‫אלגְ ן וָ ואס ֶדער ֵה ִ‬ ‫וִ וי ַאזוֹ י? ִא ְ‬ ‫יך גֵ יי ָפ ְ‬ ‫ער ֶל ְ‬ ‫עך‪.‬‬ ‫עכ ִטיגֶ ע ִקינְ ֶד ְ‬ ‫עבענְ ְט ׁ ְשט יָ אר ַפאר ַא ֶלע ֶל ְ‬ ‫גֶ ֶ ּ‬ ‫ִמיט ֶר ִ ּבי נָ ָתן זָ אגְ ן אוּנְ ז‪ֶ .‬ר ִ ּבי נָ ָתן זָ אגְ ט אוּנְ ז אוֹ יס‬ ‫‪2‬‬ ‫עדן ָטאג ֲא ִפיל ּו ֵאיין‬ ‫עדן יֶ ְ‬ ‫ַאז ְּת ׁשו ָּבה ֵמיינְ ט ֶר ְ‬ ‫עֹולה ַעל ַהּכֹל‪ִ ,‬ווי ֶדער‬ ‫ָ‬ ‫ָוואס ָדאס ִאיז ָדאְך‬ ‫מיין‬ ‫מעשה'לע‬ ‫ֶר ִּבי זָ אגְ ט‪.‬‬ ‫ער ְש ְׁטן‪ָ ",‬האט ִאים ֶדער‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫"ּבעט ֶדעם‬ ‫ֶ‬ ‫יׁשט‬ ‫ע'ע ָצה'ט‪ֶ .‬מער פּון ֶדעם ָהאט ֶער נִ ְ‬ ‫אטע גֶ ֵ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫ארּואיגְ ן‪ .‬צּו זָ אגְ ן‬ ‫ִ‬ ‫עוואּוסט ִמיט ָוואס ִאים צּו ַּב‬ ‫ְ‬ ‫גֶ‬ ‫וידער ִמיט זַ יין ְּת ִה ִּלים‪',‬‬ ‫עלע ִאיז ׁשֹוין ִו ֶ‬ ‫ֶ'חעזְ ֶק ֶ‬ ‫ויכ ִטיג ָא ֶדער ַאז ֶער‬ ‫יׁשט ִו ְ‬ ‫ַאז ְס ִ'איז ַחס ְו ָׁשלֹום נִ ְ‬ ‫עצ ְטנְ ס זֶ עט ֶמען‬ ‫ער ְקט‪ֶ .‬ל ְ‬ ‫אמ ְ‬ ‫אטע ַּב ֶ‬ ‫ָהאט ֶדער ַט ֶ‬ ‫עווען‪.‬‬ ‫יכ ִטיג גֶ ֶ‬ ‫יׁשט ִר ְ‬ ‫ואלט נִ ְ‬ ‫ִאיז נָ אְך צּו ְק ֵליין‪ָ ,‬ו ְ‬ ‫יטן ְּת ִה ִּלים ָא ֶדער ִּתיקּון ַה ְּכ ָל ִלי‪.‬‬ ‫ִאים ַא ַסאְך ִמ ְ‬ ‫ארן ָא ֶּבער ָדאס ִאיז נָ אר‬ ‫אר ְפ ְסטּו ָפ ְ‬ ‫יכער ַד ְ‬ ‫"זִ ֶ‬ ‫מּור ְמ ֶלען‬ ‫ְ‬ ‫יׁשט אֹויף צּו‬ ‫ערן נִ ְ‬ ‫יּפן ֶה ְ‬ ‫זַ יינֶ ע ִל ְ‬ ‫ער ְש ְׁטן‪ָ ",‬האט ֶער ִאים‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ִאין ִדי ֶהענְ ט פּון‬ ‫ְּת ִפּלֹות אֹויף ְּת ִפּלֹות‪ֶ .‬וועט ִאיר ְפ ֶרעגְ ן‪,‬‬ ‫אל ְטן ִאין ֵאיין זָ אגְ ן‪.‬‬ ‫עה ְ‬ ‫ֵֶג ַ‬ ‫יׁשט ֶע ֶּפעס‬ ‫אפן? נִ ְ‬ ‫אט ָר ְ‬ ‫ועל ֶכע ָצ ָרה ָהאט ִאים ַּב ְ‬ ‫ֶו ְ‬ ‫יטן גַ אנְ ְצן‬ ‫ענּומען ִדי זַ אְך ִמ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫עלע ָהאט ָאנְ גֶ‬ ‫ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫ַּבאזּונְ ֶדער‪ָּ .‬ברּוְך ַה ֵׁשם‪ֶ ,‬ער ִאיז גֶ עזּונְ ט אּון‬ ‫ערט‬ ‫עה ְ‬ ‫אֹויפגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫יׁשט‬ ‫ֶע ְרנְ ְס ְט ַקייט‪ֶ .‬ער ָהאט נִ ְ‬ ‫קּומט‬ ‫ארק ִמיט ַא ֶלע גְ ִל ֶידער‪ֶ ,‬ער גֵ ייט אּון ְ‬ ‫ְׁש ַט ְ‬ ‫יפן ַאז ֶער זָ אל‬ ‫אר ְצן ִט ְ‬ ‫צּו ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין פּון ַה ְ‬ ‫יכער ִקינְ ד‪,‬‬ ‫יט ִל ֶ‬ ‫דּור ְכ ְׁשנִ ְ‬ ‫עדער ְ‬ ‫ִאין ֵח ֶדר ִווי יֶ ֶ‬ ‫ארן צּום ֶר ִּבי'ן‪ .‬זַ יינֶ ע ְּת ִפּלֹות זֶ ענֶ ען‬ ‫ֶקענֶ ען ָפ ְ‬ ‫ארץ ָהאט ֶער ַא נָ אגְ נְ ֶדע‬ ‫ָא ֶּבער ִטיף ִאין זַ יין ַה ְ‬ ‫אּבן‬ ‫ערן ָה ְ‬ ‫עווען ַמ ָּמׁש ַא ִחידּוׁש ָוואס ִדי ֶע ְל ֶט ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫אר ְׁש ֵטיין‪.‬‬ ‫עפיל ָוואס נָ אר ַא ְּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ֶקען ַפ ְ‬ ‫גֶ ִ‬ ‫ערט‪.‬‬ ‫אוואּונְ ֶד ְ‬ ‫ַּב ְ‬ ‫ייסט ֶעס ַאז ֶער ֶוועט‬ ‫ָדאס יָ אר רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה ֵה ְ‬ ‫ערט‪ִ .‬די‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה ָהאט זִ יְך ׁשֹוין ֶד ְ‬ ‫אּומאן‪ֶ .‬ער ָהאט‬ ‫ַ‬ ‫ארן צּום ֶר ִּבי'ן ַקיין‬ ‫יׁשט ָפ ְ‬ ‫נִ ְ‬ ‫אּומאן‪ .‬וואּו ֶמען גֵ ייט‬ ‫עקט ׁשֹוין פּון ַ‬ ‫לּופט ְׁש ֶמ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ארן ֵאיינְ ָמאל‪ ,‬אֹויְך‬ ‫ייע צּו ָפ ְ‬ ‫עהאט זַ יין ַר ֶ‬ ‫ׁשֹוין גֶ ַ‬ ‫עטס‪,‬‬ ‫יק ְ‬ ‫עדן פּון ִט ֶ‬ ‫ערט ֶמען ֶר ְ‬ ‫אּון ְׁש ֵטייט ֶה ְ‬ ‫עהאט זַ יין‬ ‫רּודער ָהאט ׁשֹוין גֶ ַ‬ ‫ערע ְּב ֶ‬ ‫זַ יין יּונְ גֶ ֶ‬ ‫ְּפ ֶלענֶ ער‪...‬‬ ‫ַרייזֶ ע‬ ‫ַא ְכ ַסנְ יָ ה'ס‪,‬‬ ‫ערס‪,‬‬ ‫ְפ ִליגֶ ְ‬ ‫אטע‬ ‫ייע ַא יָ אר ֶדערֹויף‪ַ ,‬א ִצינְ ד ָהאט ֶדער ַט ֶ‬ ‫ַר ֶ‬ ‫ייסע‬ ‫ערט ִווי אֹויף ֵה ֶ‬ ‫אכט אּון ִר ֶיד ְ‬ ‫ַא ֶלעס ָק ְ‬ ‫יכ ֵקייט צּו‬ ‫יׁשט ִדי ֶמעגְ ִל ְ‬ ‫אל ְדן ַאז ֶער ָהאט נִ ְ‬ ‫עמ ְ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫עלע ְׁש ֵטייט ִאין זַ ייט ִווי ַאן‬ ‫קֹוילן ֶווען ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫ְ‬ ‫עטס אּון ִווי ֶעס ַׁשיינְ ט ֶוועט‬ ‫יק ְ‬ ‫אלן ַפאר ִט ֶ‬ ‫אצ ְ‬ ‫ַּב ָ‬ ‫יׁשט‬ ‫יל ֶטער‪ָ .‬א ֶּבער ָדאס ָהאט ִאים נִ ְ‬ ‫עׁש ִּפ ְ‬ ‫אֹויסגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫עמען ִדי ִאינְ גְ ֶלעך‪.‬‬ ‫יׁשט נֶ ֶ‬ ‫ֶער נִ ְ‬ ‫וידער אּון‬ ‫וערן‪ִ .‬ו ֶ‬ ‫עווען צּו ִמּיֵ אּוׁש ֶו ְ‬ ‫ּגֹורם גֶ ֶ‬ ‫ֵ‬ ‫ואלט ַמ ְׁש ִלים זַ יין‪.‬‬ ‫עו ְ‬‫יׁשט גֶ ָ‬ ‫עלע ָהאט נִ ְ‬ ‫ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫אווענְ ט‬ ‫עד ְ‬ ‫עטן אּון גֶ ַ‬ ‫עּב ְ‬ ‫וידער ָהאט ֶער זִ יְך גֶ ֶ‬ ‫ִו ֶ‬ ‫יטע‪ִ ,‬איְך ֶּבעט ִדיְך‪ְ .‬כ ֶ'וועל זַ יין ַא‬ ‫אטי‪ִּ ,‬ב ֶ‬ ‫"ט ִ‬ ‫ַ‬ ‫ער ְש ְׁטן‪.‬‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫צּום‬ ‫ייסיג‪ ,‬זִ יְך‬ ‫ערנֶ ען ְפ ַל ִ‬ ‫אלגְ ן‪ֶ ,‬ל ְ‬ ‫גּוט ִקינְ ד‪ַ ,‬א ֶלעס ָפ ְ‬ ‫*‬ ‫רּומ ְק ִריגְ ן‪ְּ "...‬ב ִקּצּור‪ֶ ,‬ער ֶוועט ׁשֹוין זַ יין‬ ‫יׁשט ַא ְ‬ ‫נִ ְ‬ ‫אטע‬ ‫עלע'ס ַט ֶ‬ ‫גּוטן ֶר ִּבי ַווייס‪ָ ",‬האט ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫"א ְ‬ ‫ַ‬ ‫ארן‬ ‫יכער‪ַ ,‬א ִּבי צּו ֶקענֶ ען ָפ ְ‬ ‫ַא ַצ ִּדיק פּון ִדי ִּב ֶ‬ ‫עווען ֶדער‬ ‫אקאנְ ֶטע קֹול‪ְ .‬ס ִ'איז גֶ ֶ‬ ‫ערט ַא ַּב ַ‬ ‫עה ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫אּב ֶלעם פּון‬ ‫צּום ֶר ִּבי'ן‪ְּ ,‬כ ִאילּו ָדאס ִאיז ִדי ְּפ ָר ְ‬ ‫אכט ַמיין‬ ‫אטע פּון זַ יינְ ס ַא ַּת ְל ִמיד‪"ָ .‬וואס ַמ ְ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫ייער‬ ‫ואלט ֶער ִאים זֵ ֶ‬ ‫אטן‪ .‬פּון זַ יין זַ ייט ָו ְ‬ ‫ֶדעם ַט ְ‬ ‫עס ְירט‪.‬‬ ‫ער ִ‬ ‫ער ְׁשל?" ָהאט ֶער זִ יְך ִאינְ ֶט ֶ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫ענּומען ָא ֶּבער ָוואס ֶקען ֶמען טּון ַאז‬ ‫ֶ‬ ‫יטגֶ‬ ‫ערן ִמ ְ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫"ּברּוְך ַה ֵׁשם ַפיין‪ְ .‬מ'זֶ עט ִווי ֶער ְׁש ֵטייגְ ט ָא ֶּבער‬ ‫ָ‬ ‫ייוון‪ ,‬קֹוים ָוואס‬ ‫אס ְטן ְׁש ֵטייגְ ן ִווי אֹויף ַה ְ‬ ‫ִדי ָק ְ‬ ‫יקעט‬ ‫לֹויּבן ַפאר זִ יְך ַא ֵליין ַא ִט ֶ‬ ‫ֶער ֶקען זִ יְך ֶע ְר ְ‬ ‫‪3‬‬ ‫וארן‬ ‫עו ְ‬ ‫אׁשט ִאיז ֶער גֶ ָ‬ ‫ער ַר ְ‬ ‫יּב ְ‬ ‫ַא ְר ֶּבעט‪ִ .‬ווי ִא ֶ‬ ‫ילף‪ֶ ".‬דער ֶר ִּבי ִאיז ַא ַריין ִאין‬ ‫ֶער ְּברֹויך נָ אְך ִה ְ‬ ‫אלט‬ ‫עה ְ‬ ‫אלט ִדי גֶ ַ‬ ‫אצ ְ‬ ‫אקּומען ַּב ָ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶווען ֶער ָהאט ַּב‬ ‫על ְפן‬ ‫מּועס ִווי ַאזֹוי ֶמען ֶקען ֶה ְ‬ ‫ַא ַלאנְ גֶ ע ְׁש ֶ‬ ‫עקט ּפּונְ ְקט ָוואס ֶעס ָהאט‬ ‫עד ְ‬ ‫ַאז ֶעס ָהאט גֶ ֶ‬ ‫ערנֶ ען‪.‬‬ ‫וייטער ְׁש ֵטייגְ ן אּון ֶל ְ‬ ‫ער ְׁשל ַו ֶ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫יקעט‬ ‫עלע'ס ִט ֶ‬ ‫עלט ַפאר ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫עפ ְ‬ ‫אֹויסגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫נָ אְך‬ ‫אטע‬ ‫ער ְׁש ְל'ס ַט ֶ‬ ‫ארן זִ יְך גֶ עזֶ עגֶ ענֶ ען ָהאט ֶה ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן אֹויף רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה‪.‬‬ ‫ארן צּום ֵה ִ‬ ‫צּו ָפ ְ‬ ‫אטן אּון ָדאס‬ ‫יכע ַּבאנְ ְקנָ ְ‬ ‫ענּומען ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫רֹויסגֶ‬ ‫ַא ְ‬ ‫אקט זַ יין ֶרענְ ְצל ִמיט‬ ‫עּפ ְ‬ ‫עלע ָהאט ַאיינְ גֶ ַ‬ ‫ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫"דאס ִאיז ַפאר‬ ‫ארן ֶר ִּבי'ן‪ָ .‬‬ ‫ער ַלאנְ גְ ט ַפ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫יׁשט ִאיז ִאים‬ ‫ארנִ ְ‬ ‫ייכל‪ .‬גָ ְ‬ ‫ַא ַׁשיינֶ ענְ ִדיגֶ ע ְׁש ֵמ ְ‬ ‫אפט‪ָ ",‬האט ֶער‬ ‫ייׁש ְ‬ ‫עט ַר ַ‬ ‫ייער גֶ ְ‬ ‫ַאייְך‪ ,‬אֹויף ַא ֶ‬ ‫יעה‪ַ ,‬א ִּבי ֶער‬ ‫עווען אֹויף ִדי ַלאנְ גֶ ע נְ ִס ָ‬ ‫ְׁש ֶווער גֶ ֶ‬ ‫עטן צּו‬ ‫עּב ְ‬ ‫ער ַּביי ָהאט ֶער זִ יְך גֶ ֶ‬ ‫ערּופן‪ֶ ,‬ד ְ‬ ‫ְ‬ ‫אֹויסגֶ‬ ‫ְ‬ ‫עּפֹוע ְל'ט!‬ ‫ֶ‬ ‫ארט צּו ֶר ִּבי'ן‪ .‬יָ א‪ֶ ,‬ער ָהאט גֶ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫ער ְׁשל‪.‬‬ ‫אל ְטן ַא נָ אנְ ֶטע אֹויג אֹויף ֶה ְ‬ ‫ַה ְ‬ ‫ערן זִ יְך‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫ער ֶלעְך‪ֶ ,‬עס ֶד ְ‬ ‫ייע ֶרע ִקינְ ֶד ְ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫קּוקט‬ ‫ְ‬ ‫קּומט ַא ֵהיים אּון‬ ‫ְ‬ ‫אטע‬ ‫עלעס ַט ֶ‬ ‫ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫לּוח ֵצייגְ ט ׁשֹוין ַאז רֹאׁש‬ ‫ׁשֹוין ִדי ֶטעג‪ֶ .‬דער ַ‬ ‫אקּומען פּון ֶדעם‬ ‫ֶ‬ ‫יּבער ָוואס ֶער ָהאט ַּב‬ ‫ִא ֶ‬ ‫יכע ֳח ָד ִׁשים ִּביז‬ ‫אֹויפן ֶוועג‪ .‬נָ אְך ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ַה ָׁשנָ ה ִאיז‬ ‫ער ְקט ַאז ְס ִ'איז‬ ‫אמ ְ‬ ‫אטער אּון ַּב ֶ‬ ‫ַּתּ ְל ִמ ְיד'ס ָפ ֶ‬ ‫ייליגֶ ע רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה‪ְּ .‬ב ֶר ְס ֶל ֶב'ער‬ ‫צּום ֶר ִּבינְ 'ס ֵה ִ‬ ‫עלע‪,‬‬ ‫"חעזְ ֶק ֶ‬ ‫יׁשט ַקיין ְק ֵליינֶ ער ְסכּום‪ֶ .‬‬ ‫גָ אר נִ ְ‬ ‫ִקינְ ֶדער‪ְ ,‬ס ִ'איז ׁשֹוין ַצייט צּו ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין‪.‬‬ ‫ייּבן זִ יְך ׁשֹוין ָאן צּו‬ ‫אכן ֵה ְ‬ ‫ִאיְך ֵמיין ַאז זַ ְ‬ ‫אוונְ ט‬ ‫עטס אּון ַד ְ‬ ‫יׁשט ַקיין ְּת ִפּלֹות‪ֶּ ,‬ב ְ‬ ‫ארט נִ ְ‬ ‫ְׁש ָּפ ְ‬ ‫ערט‪.‬‬ ‫ייס ֶט ְ‬ ‫ערּופן ַּבאגֵ ְ‬ ‫ְ‬ ‫אֹויסגֶ‬ ‫ְ‬ ‫אכן‪ָ ",‬האט ֶער‬ ‫ָק ְ‬ ‫זֹוכה זַ יין צּו‬ ‫אלן ֶ‬‫ַאז ִמיר ַא ֶלע ִאינְ ֵאיינֶ עם זָ ְ‬ ‫יּבער‬ ‫ואלט ַטאנְ ְצן ִא ֶ‬ ‫עו ְ‬‫עלע ָהאט ׁשֹוין גֶ ָ‬ ‫ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫ייליגְ ן ִקּבּוץ‪.‬‬ ‫ארן צּום ֶר ִּבין צּום ֵה ִ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫עטן ַפאר גְ רֹויס ִׂש ְמ ָחה ַאז ֶער גֵ ייט ׁשֹוין‬ ‫ִדי ֶּב ְ‬ ‫עטס ָא ֶדער‬ ‫יק ְ‬ ‫אּבן ׁשֹוין ִט ֶ‬ ‫אּון ֲא ִפילּו ִדי ָוואס ָה ְ‬ ‫אטע ָהאט ִאים‬ ‫אּומאן ָא ֶּבער ֶדער ַט ֶ‬ ‫ארן ַקיין ַ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫ועלן‬ ‫אטע ָהאט זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט ַאז זֵ יי ֶו ְ‬ ‫ייער ַט ֶ‬ ‫ַאז זֵ ֶ‬ ‫גֶ עזָ אגְ ט ַאז ִׂש ְמ ָחה ִאיז ְׁש ֶטענְ ִדיג גּוט‪ַ ,‬דאנְ ְקן‬ ‫ייסן‪.‬‬ ‫אכ ַא ְלץ ַאיינְ ַר ְ‬ ‫אר ְפן נָ ְ‬ ‫ארן‪ַ ,‬ד ְ‬ ‫ְּב ֵעזֶ ר ַה ֵׁשם ָפ ְ‬ ‫אסיג‬ ‫ייער ַּפ ִ‬ ‫גּוטס ִאיז זֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫לֹויּבן ַפאר ִדי‬ ‫ְ‬ ‫אּון‬ ‫יׁשט‬ ‫ארנִ ְ‬ ‫עוויזְ ן ַאז גָ ְ‬ ‫אריֶ ע ָהאט ׁשֹוין גֶ ִ‬ ‫יס ָט ִ‬ ‫ִדי ִה ְ‬ ‫ׁשּועה‪.‬‬ ‫ארף נָ אְך ַא גַ אנְ ֶצע יְ ָ‬ ‫ָא ֶּבער ֶמען ַד ְ‬ ‫עטן אּון ֵהייס‬ ‫ארף ֶּב ְ‬ ‫ערט‪ֶ .‬מען ַד ְ‬ ‫יכ ְ‬ ‫ארזִ ֶ‬ ‫ִאיז ַפ ְ‬ ‫רֹויסע ֵטייל ַפאר ִדי‬ ‫ֶ‬ ‫יּב ֶׁשע ַא גְ‬ ‫עלט נָ אְך ִה ְ‬ ‫ְס ֶ'פ ְ‬ ‫ייליגֶ ע ִקּבּוץ‬ ‫ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין ַאז ֶדעם ֶר ִּבינְ 'ס ֵה ִ‬ ‫ַרייזֶ ע ְׁש ֶּפעזְ ן‪.‬‬ ‫קּומען אּון ִאינְ ֵאיינֶ עם‬ ‫ֶ‬ ‫צּוׁש ַטאנְ ד‬ ‫ְ‬ ‫זָ אל ֶקענֶ ען‬ ‫וייטער‬ ‫ייטע ּכֹחֹות ַו ֶ‬ ‫עלע ָהאט ִמיט ַּבאנֵ ֶ‬ ‫ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫אּולה ְׁש ֵל ָמה‬ ‫ערן ִדי ּגְ ָ‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫אלן ִמיר ֶד ְ‬ ‫זָ ְ‬ ‫ויר ְק ִליך ֶקענֶ ען‬ ‫עווען ַאז ֶער זָ אל ִו ְ‬ ‫ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ‬ ‫דּורְך ֶדעם ֶר ִּבינְ 'ס רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫ארן צּום ֶר ִּבי'ן נָ אְך ִדי יָ אר רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה‪.‬‬ ‫ָפ ְ‬ ‫ֲחזַ ק ְו ַא ֵּמץ!!!‬ ‫על ְפן?" ָהאט‬ ‫רֹויס ֶה ְ‬ ‫"א ְפ ָׁשר ֶקענְ ט ִאיר ִמיר ַא ְ‬ ‫ֶ‬ ‫די מעשה פון חעזקעלע האבן מיר געשריבן‬ ‫אטע? ֶער‬ ‫עלעס ַט ֶ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫ַא ִאיד ָאנְ גֶ ְ‬ ‫פאר א פאר יאר צוריק און וואונדער‬ ‫ענֹויטיגְ ט ִאין ֶע ֶּפעס ַאן ַא ְר ֶּבעט‬ ‫ִ‬ ‫ָהאט זִ יְך גֶ‬ ‫איבער ווואונדער אז דאס יאר האט זיך‬ ‫ואלט ַאז ָה ַרב ֵווייס זָ אל‬ ‫עו ְ‬‫ָוואס ֶער ָהאט גֶ ָ‬ ‫איבערגעשפילט די זעלבע מעשה נאר מיט‬ ‫אֹויס ִפ ְירן‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫קלייע חילוקים‪ ,‬מיר זען די כח התפלה פון‬ ‫ענּומען ִדי‬ ‫ֶ‬ ‫אטע ָהאט ָאנְ גֶ‬ ‫עלע'ס ַט ֶ‬ ‫ֶחעזְ ֶק ֶ‬ ‫די טייערע קינדער‪...‬‬ ‫‪4‬‬ ‫רכונ זיבןות‬ ‫ז‬ ‫פון א‬ ‫יעריגער‬ ‫אינגעלע‬ ‫פון זיין נסיעה אויף אומאן‬ ‫ראש השנה‪ ,‬אין יאר תשנ"ה‬ ‫‪ -‬זעקס יאר נאכדעם וואס‬ ‫די זכרונות זענען עפעס נישט גאר קלאר‪ ,‬איך‬ ‫מען האט זוכה געווען אז די‬ ‫געדענק נישט קיין הכנות אדער ווארטן אויף‬ ‫טויערן פון רוסלאנד האבן זיך געעפנט‪.‬‬ ‫די נסיעה‪ ,‬אפשר האט מיין טאטע אלעס מסדר‬ ‫אזוי ווי מיר גרייטן זיך צום גרויסן יום הדין‪ ,‬ווען‬ ‫געווען און איך בין נאר געקומען צום גרייטן‪...‬‬ ‫יעדער פאקט זיך צאם זיינע פעק און זעק און‬ ‫בכל אופן‪ ,‬וואס איך געדענק יא אז מיר זענען‬ ‫איילט זיינע טריט צום נהר המטהר מכל הכתמים‬ ‫געפארן צוזאמען מיט מיין פעטער ‪ -‬מיין טאטנ'ס‬ ‫‪ -‬דער ציון פון הייליגן רבי'ן‪ ,‬יעדער מיט זיין וועג‬ ‫ברודער‪ ,‬וועלכער האט אויך מיטגענומען א קינד‬ ‫וואס ער דארף שפרייזן‪ ,‬מיט זיינע מניעות און‬ ‫אין מיין עלטער‪ ,‬אזוי אז איך האב געהאט מיט‬ ‫שועריגקייטן וואס ער דארף איבערשפרינגען‪,‬‬ ‫וועמען צו שפילן און פארוויילן די צייט צוזאמען‪.‬‬ ‫כדי צו פאלגן דעם צדיק‪ ,‬דער ראש בני ישראל‬ ‫וואס האט געזאגט‪" :‬גאר מיין זאך איז ראש‬ ‫איך דארף צוריק אריינגיין אין א קאפ פון א‬ ‫השנה"‪ ,‬האבן מיר זיך געזעצט א שמועס מיט ר'‬ ‫זיבן יעריגער קינד‪ ,‬זיך צו דערמאנען לויט מיין‬ ‫הערשל הי"ו א אינגערמאן פון בית שמש‪ ,‬וואס‬ ‫דעמאלדיגער בליק‪ .‬איך געדענק אסאך טאטעס‪,‬‬ ‫ברענגט ארויף זכרונות פון זיין ערשטע נסיעה‬ ‫מ'פארט‪ ,‬מען דאוונט‪ ,‬מען עסט‪ ,‬איך געדענק‬ ‫אלס קינד‪ ,‬און וואספארא השפעה עס האט‬ ‫אז ווען מיר זענען אנגעקומען האבן מיר נישט‬ ‫געהאט אויף זיין לעבן‪...‬‬ ‫געפונען אלע רענצלעך‪...‬‬ ‫"הערן און זיך שטארקן צוזאמען שכל נסיעה‬ ‫וואס מיינט? נישט אלע רענצלעך זענען אנגעקומען?‬ ‫ונסיעה של כל אחד ואחד‪ ,‬יהיה לה חלק בקץ‬ ‫היינט קען אויך אמאל געשען אזא זאך‪ ,‬אבער‬ ‫הגאולה" (אנשי מוהר"ן עמוד צב אות ד)‪.‬‬ ‫אמאל איז דאס געווען אן אפטע ערשיינונג‪.‬‬ ‫די גאנצע מדינה איז געווען דעמאלס זייער‬ ‫א גוטן ר' הערשל‪ ,‬כאטש ס'איז שוין דא פון דעם אסאך‬ ‫אונטערשטעליג אין אלע אינזיכטן אזוי אז‬ ‫יארן‪ ,‬וואס געדענקט איר פון אייער ערשטע נסיעה?‬ ‫ס'האט זיך געמאכט אפט‪ .‬גראדע איז דאס‬ ‫איך בין געווען דעמאלס זייער קליין‪ ,‬אזוי אז‬ ‫‪5‬‬ ‫פון איין צימער צום אנדערן‪ .‬איך געדענק אז‬ ‫נישט געווען אונזער רענצל נאר פון מיין קרוב‪.‬‬ ‫איך האב זייער מורא געהאט פון וואו זי גייט‬ ‫ער איז געבליבן אן קיין מינימאלישע וועש צו‬ ‫מיר ארויסוואקסן‪ ...‬ס'איז געווען פאר מיר דאס‬ ‫בייטן‪ ...‬מ'האט גערעדט אז ס'דארף אנקומען די‬ ‫ערשטע מאל צו זען אזא זאך אז א מענטש זאל‬ ‫רענצל‪ ,‬אבער למעשה האב איך זיך געדארפט‬ ‫אריינלאזן א קעצל ביי זיך אין הויז‪ .‬איך האב‬ ‫צוטיילן מיט אים מיט מיינע וועש! איין חלק‬ ‫אלץ געמיינט א קעצלעך וואינען נאר ביי די‬ ‫איז ער געגאנגען און די צווייטע העלפט איך‪...‬‬ ‫מיסטן‪ ...‬אבער מיט דעם אלעם איז געווען פיין‪.‬‬ ‫ס'איז געווען א קאלטע וועטער יענעם יאר און‬ ‫איך האב זיך צום סוף צוגעוואוינט צום דער‬ ‫מיר האבן זיך צוטיילט איינער איז געגאנגען‬ ‫מצב‪.‬‬ ‫דאס מאנטל און דער צווייטער די שאל‪ ,‬אזוי‬ ‫אויך די שבת'דיגע בגדים פון יום טוב‪ .‬איך‬ ‫קענסט געדענקען נאך חסידים וואס זענען געקומען‬ ‫קען זיך פארשטעלן אז ער איז נישט געווען‬ ‫צום קיבוץ?‬ ‫פונקט אין מיין מאס‪ ,‬אזוי אז ס'איז געווען אן‬ ‫ממש פערזענליך געדענק איך נישט‪ .‬איך בין‬ ‫אינטערעסאנטע מצב‪ .‬אויפן וועג צוריק אהיים‪,‬‬ ‫נישט געווען א אינגל וואס האט זיך געדרייט‬ ‫אין עירפארט‪ ,‬האבן זיי צוריק באקומען די‬ ‫מיט אנשי שלומינו‪ .‬מיין טאטע איז געווען א‬ ‫רענצל מיט אלע זאכן‪.‬‬ ‫שטיקל מקורב‪ ,‬אזוי אז אלע מענטשן זענען‬ ‫מיר געווען פרעמד‪ .‬איך דערמאן זיך אז ר'‬ ‫ווי אזוי איז געווען דער מצב אין אומאן אליין?‬ ‫אפרים נחמן אנשין שליט"א האט פארקויפט‬ ‫מיר זענען איינגעשטאנען ביי בנימין‪ ,‬א‬ ‫די זיץ פלעצער אין קלויז‪ ,‬פשוט ווייל זיין זון‬ ‫עלטערער אוקריינישער איד וועלכער פלעגט‬ ‫איז געווען מיין רבי אין חדר יענעם יאר‪ ,‬האט‬ ‫פארדינגען ביי זיך אין שטוב בעטן פאר די‬ ‫מיר מיין טאטע דערציילט אז ער האט געקויפט‬ ‫אידן וואס קומען צום קיבוץ‪ .‬איך געדענק‬ ‫פלעצער ביי מיין רבי'ס טאטע!‬ ‫מענטשן פלעגן פרעגן מיין טאטע אויפן גאס‪:‬‬ ‫ס'איז נאך דעמאלס נישט געווען קיין קלויז‬ ‫"וואו שטייטסטו איין?" און מיין טאטע פלעגט‬ ‫נאר מען האט צוגעשטעלט א גרויסע זאל וואס‬ ‫ענטפערן‪" :‬ביי בנימין"‪ .‬דער עולם האט שוין‬ ‫דארט האט מען געדאוונט און געגעסן א‪.‬א‪.‬וו‪.‬‬ ‫געקענט די אכסניות דארטן‪ ...‬אבער פאר מיר‬ ‫זעלבסט איז נישט געווען אזוי אנגענעם צו‬ ‫אויפן וועג צוריק געדענק איך אז מיין טאטע‬ ‫איינשטיין ביי דעם בנימין‪...‬‬ ‫האט ארומגערעדט מיט אנדערע ברסלב'ע‬ ‫חסידים אז ס'איז געווען א קיבוץ פון פינעף‬ ‫אזוי? פארוואס?‬ ‫טויזנט מענטשן‪ ...‬איינער האט געהאלטן אז‬ ‫ער האט געהאלטן אין שטוב א קעצל וואס‬ ‫מער‪ ,‬איינער ווייניגער‪ .‬איך פון מיין ווינקל האב‬ ‫פלעגט זיך דרייען אין שטוב ווי זי וואלט‬ ‫זיך צוגעהערט פון זייט צום שמועס‪.‬‬ ‫געווען א חלק פון דער הויז‪-‬געזינד‪ ...‬זי האט זיך‬ ‫געדרייט צווישן די בעטן שפאצירט געמיטלעך‬ ‫דו געדענקסט דעם חצר פון רבינ'ס ציון?‬ ‫‪6‬‬ ‫אין הארץ‪ ,‬אזעלכע תפילות איז זייער שווער צו‬ ‫ניין‪ ,‬איך געדענק גארנישט פון רבינ'ס ציון‪ .‬איך‬ ‫געפינען ערגעץ אנדערש‪...‬‬ ‫ווייס נישט פארוואס‪ ,‬אבער כאטש איך געדענק‬ ‫אבער ביי דעם האט זיך עס אפגעשטעלט‪,‬‬ ‫נישט דעם חצר און מיין תיקון הכללי זאגן א‪.‬ד‪.‬ג‪.‬‬ ‫איך האב געפילט שטענדיג א חסרון‪ .‬איך האב‬ ‫איז אין מיר איינגעפלאנצט געווארן אין יענע‬ ‫געזוכט א וועג‪ ,‬אין די יארן פון ישיבה גדולה‬ ‫נסיעה א נאנטע התקשרות צום רבי'ן אנדעם‬ ‫בין איך געווארן א שטיקל עובד‪ .‬איך פלעג‬ ‫איך זאל בכלל וויסן און פארשטיין אז עס ליגט‬ ‫דאווענען א לאנגע צייט‪ ,‬און לערנען שעות‬ ‫באהאלטן אין מיר‪.‬‬ ‫רצופות‪ ,‬אבער אזוי ווי דער רבי דערציילט‬ ‫וואס מיינטסו צו זאגן מיט דעם?‬ ‫אין מעשה פון דער רב און דער בן יחיד אז ער‬ ‫אזוי ווי אויבנדערמאנט‪ ,‬בין איך נישט געקומען‬ ‫האט נישט געשפירט א טעם אין זיין עבודה‪...‬‬ ‫פון א ברסלב'ע סביבה‪ ,‬כאטש מיין טאטע‬ ‫נאך אלץ האב איך נישט געפילט א טעם און א‬ ‫פלעגט דאווענען פון מאל צו מאל אין שול אין‬ ‫חיות און מיין לעבן‪ ,‬אזוי ארום האב איך חתונה‬ ‫מאה שערים‪ ,‬אבער איך האב נישט געהאט קיין‬ ‫געהאט‪ ,‬אויפגעשטעלט א שטוב‪ ,‬און כ'האב‬ ‫שום השגה אין רבי'ן אין זיינע שיחות און הייליגע‬ ‫שוין געהאט צוויי קינדער‪ ,‬געהאט שיין פרנסה‪,‬‬ ‫עצות‪ .‬למעשה בין געווארן דערווייטערט פון‬ ‫א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬אלעס פון אויבן אויף איז געווען פיין און‬ ‫דעם אמת'ן גוטן לעבן אן צו וויסן בכלל וואס‬ ‫שיין‪ ,‬נאר די הארץ האט געבענקט נאך עפעס‬ ‫איך דערלייג‪ ,‬ווען איך בין עלטער געווארן ‪-‬‬ ‫וואס איך ווייס נישט וואס‪ ,‬אין איינע פון די טעג‬ ‫אלס בחור האב איך געפילט א ליידיגקייט אין‬ ‫האט מיין פרוי געטראפן אין שטוב א ספר "שבחי‬ ‫הארץ‪ ,‬בין איך געווארן מקורב צו איינעם פון‬ ‫ושיחות הר"ן" וואס איך האב באקומען ביי מיין‬ ‫די באקאנטע חסידות'ן אין ירושלים‪ ,‬איך פלעג‬ ‫בר מצוה פון א חבר פון מיין טאטע‪ ,‬און זי איז‬ ‫לערנען חסידישע ספרים‪ ,‬און אסאך אריינגיין‬ ‫מורא'דיג נתפעל געווארן‪ ,‬אזעלכע טיפע שיחות‬ ‫צום רבי'ן פון דעם חסידות רעדן מיט אים‪ ,‬גיין‬ ‫פיל מיט אמת און תמימות‪ ,‬אזוי צוביסלעך איז‬ ‫צו טישן א‪.‬אוו‪.‬‬ ‫דער צדיק אריינגעקומען ביי אונז אין דערהיים‪,‬‬ ‫נייע עצות‪ ,‬א נייער וועג אין לעבן‪.‬‬ ‫אזוי האסטו אפגעלאזט דעם רבי'ן מיט זיינע עצות?‬ ‫איך האב נישט געוואוסט וואס איך האב אז איך‬ ‫וואס איז דיר עפעס געווען א חידוש? די האסט דאך‬ ‫זאל פארשטיין וואס איך דערלייג‪ ...‬איך געדענק‬ ‫שוין געוואוסט פון רבין?‬ ‫אז איך פלעג זיך בענקען צום נוסח פון די‬ ‫אוודאי איז מיר געווען א חידוש! איך האב‬ ‫תפילות ראש השנה‪ ,‬די ווארעמע ניגונים וואס‬ ‫געוואוסט פון אלס קינד אז ס'איז דא ברסלב‪,‬‬ ‫עפנט און צעברעכט דאס הארץ‪ ...‬מיין טאטע‬ ‫אנשי שלומינו מען פארט אויף אומאן‪ ,‬אין‬ ‫פלעגט אלע יארן‪ ,‬ווען ער איז נישט געפארן קיין‬ ‫מירון‪ ,‬מען זינגט בני היכלא שלש סעודות‬ ‫אומאן‪ ,‬דאווענען ביים קיבוץ אין מאה שערים‪,‬‬ ‫א‪.‬א‪.‬וו‪ ...‬אבער איך האב נישט געוואוסט פונעם‬ ‫אזוי אז די תפילות זענען מיר געווען איינגעבאקן‬ ‫צדיק! איך האב נישט אויפגעכאפט אז ס'איז דא‬ ‫‪7‬‬ ‫זיי צו איר און לויפן שנעל אוועק פון זייער נעסט‬ ‫א צדיק וואס פארשטייט מיין לעבן‪ ,‬ער האט‬ ‫צו איר ווייל זי איז זייער אמת'ע מאמע‪ ,‬אזוי‬ ‫אויף מיר שוין אויסגעקוקט און קען מיר העלפן!‬ ‫קומען צוריק צו איר אלע אירע קינדער!‬ ‫יעצט היינטיגע צייטן‪ ,‬אזוי ווי איך בין! דאס איז‬ ‫דער רבי האט נישט דערציילט דעם נמשל‪ ,‬נאר‬ ‫געווען פאר מיר א געוואלדיגער חידוש!‬ ‫האט געזאגט אז די נמשל איז פארשטענדליך‬ ‫דו טראכסט אז ס'איז דא פארבינדונג צווישן די‬ ‫פאר ווער עס האט אביסל השגה און ווייסט‬ ‫נסיעה אלס קינד‪ ,‬צו דע נייער התקרבות אלץ‬ ‫אביסל פון די גרויסקייט פון די הנהגה ווי אזוי‬ ‫יונגערמאן?‬ ‫דער רבי פירט זיך מיט זיינע מענטשן‪.‬‬ ‫אוודאי! בלי ספק! דער הייליגער רבי דערציילט‬ ‫אמאל ווערט איינער מרוחק ערגעץ כדי ער‬ ‫א משל (חיי מוהר"ן תר"ג לענין עסק הקיבוץ‬ ‫זאל זאל זיך בויען אביסל‪ ,‬זיך אוועקשטעלן‪,‬‬ ‫שלו) אז ס'איז דא א געוויסע פייגל וואס לייגט‬ ‫דעמאלס קען ער שוין הערן דעם הייליגן קול פון‬ ‫זייער זייער אסאך אייער‪ ,‬אזויפיל אז זי קען‬ ‫רבי'ן וואס וועקט אים אויף זיך צו פרעגן "וואו‬ ‫נישט זיצן אויף זיי אלע אינאיינעם‪ ,‬כדי ס'זאל‬ ‫בין איך אויף דער וועלט?!" און גלייך קומט ער‬ ‫קענען געבוירן ווערן פון דעם קליינע פייגלעך‪,‬‬ ‫צוריק צו לויפן צום צדיק‪...‬‬ ‫האט איר ה' יתברך באשאפן מיט אזא נאטור‬ ‫יישר כח ר' הערשל‪ ,‬ס'איז מורא'דיג מחזק! וואס‬ ‫אז זי נעמט אירע אייער און פליט ארום צווישן‬ ‫קענט איר איבערגעבן די ליינער צום אויספיר?‬ ‫די ביימער און וואו זי טרעפט א נעסט לייגט זי‬ ‫דארט שטיל אריין אפאר אייער‪ ,‬אן דעם וואס‬ ‫פון מיין מעשה קען מען זיך לערנען אז אפילו‬ ‫די 'באלאבוסטע' פון דער נעסט זאל כאפן‪ .‬אזוי‬ ‫א מענטש קומט צום רבי'ן בקטנות‪ ,‬ער ווייסט‬ ‫גייט זי צו נאך א נעסט און לייגט נאך אפאר‬ ‫נישט אפילו פארוואס ער איז געקומען‪ ,‬האט‬ ‫אייער‪ ,‬אלעס כיטערטיש אז די פייגלעך פון‬ ‫דער רבי א תיקון אויך פאר אים‪ .‬ער איז אריין‬ ‫די אנדערע נעסטן זאלן נישט באמערקן‪ ,‬אזוי‬ ‫אין די רשימה פון דער רבינ'ס לייט! אסאך מאל‬ ‫צושפרייט זי רוב אייער אין אנדערע נעסטן‪.‬‬ ‫קומט מען צום רבי'ן אויף ראש השנה און מען‬ ‫נאר אפאר אייער לאזט זי איבער נעבן איר און זי‬ ‫וויל פילן הרגשות צו באקומען אורות‪ ...‬אבער‬ ‫זיצט אויף זיי ביז זיי וואקסן אויף‪.‬‬ ‫דער אמת איז אז מען דארף זיך שטארקן מיטן‬ ‫עצם פארן‪ ,‬אז איך האב זוכה געווען צו ברענגען‬ ‫דערווייל‪ ,‬די פייגלעך פון די אנדערע נעסטן זיצן‬ ‫מיין פעקל ביינער צום צדיק! דאס איז דער‬ ‫אויף די אייער אן דעם וואס זיי זאלן וויסן אז‬ ‫עיקר‪ ,‬איך קען שוין טאנצן און זיין פריילעך‬ ‫ס'איז גארנישט זייער אייגענע אייער‪ ,‬ביז עס‬ ‫וואס מען איז זוכה‪ .‬מער פון דעם איז שוין‬ ‫ווערן געבוירן קליינע פייגלעך פון די אייער‪.‬‬ ‫מתנות פון רבי'ן!‬ ‫דאן קומט די מאמע מיט אירע פייגלעך פון איר‬ ‫נעסט און פליט ארום מיט זיי איבער אלע נעסטן‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן איר זאלט אלע‬ ‫און זיי שרייען און קוויטשקען הויך און ווען די‬ ‫האבן א גוט יאר‪ ,‬און ווערן פארשריבן בספרן‬ ‫פייגעלעך פון אלע נעסטן הערן דעם קול‪ ,‬ציען‬ ‫של צדיקים אמיתיים!‬ ‫‪8‬‬ ‫ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת‬ ‫‪#51‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫רבי'ן‪ ,‬כדי צו הערן אנווייזונג אויף וועלכע טעג‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫יעדער דארף פאסטן‪.‬‬ ‫מיר האבן געענדיגט דורכצוגיין דאס יאר תקס"ה‪.‬‬ ‫רבי נתן שרייבט דערוועגן‪:‬‬ ‫אצינד טרעטן מיר אריין אין יאר תקס"ו‪ ,‬דער‬ ‫פערדער יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות צום רבי'ן‪.‬‬ ‫"דער רבי האט געהאט א צעטל פאר זיך און‬ ‫ער האט אריינגעקוקט דערין‪ .‬מען האט נישט‬ ‫נייע אנטפלעקונגען‬ ‫געזען וואס עס שטייט דארט‪ ,‬וויבאלד דער רבי‬ ‫יאר תקס"ו איז געווען אן אנגעפילטע יאר פאר‬ ‫האט דאס נישט געוויזן פאר קיינעם‪ ,‬אבער דאס‬ ‫רבי נתן אין זיין געהויבענע דינסט ביים רבי'ן‪.‬‬ ‫האט מען יא געזען אז איידער דער רבי האט‬ ‫ער האט אסאך געשריבן פון רבינ'ס חידושים און‬ ‫אויסגערעכנט די טעג‪ ,‬האט ער אריינגעקוקט‬ ‫געגאנגען אויף פארשידענע שליחות'ן פאר דעם‬ ‫אין דעם צעטל און טיף אריינגעקלערט‪,‬‬ ‫רבי'ן‪.‬‬ ‫מיט א שטארקע אנשטרענגונג‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫אין איינע פון די עשרת ימי תשובה טעג‪ ,‬ווען דער‬ ‫ארויסגעזאגט וועלכע טעג אין יאר מען דארף‬ ‫רבי איז ארויסגעקומען פון מקוה‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫פאסטן‪ .‬מען האט געקענט דערקענען אז די‬ ‫אנגערופן‪" ,‬מען האט מיר מגלה געווען פון הימל‬ ‫תעניתים וואס דער רבי הייסט פאסטן‪ ,‬זענען‬ ‫תיקונים פאר אייך; וויפיל און וועלכע טעג אין‬ ‫הויכע ענינים וואס דער רבי איז משיג‪".‬‬ ‫יאר יעדער איינער דארף פאסטן פאר זיין תיקון‬ ‫דער רבי האט דאן געהייסן פאר יעדן זיך צו‬ ‫הנפש‪ .‬און דאס זאל ער אנהאלטן דורכאויס זיין‬ ‫אסט‬ ‫פארשרייבן אויף א צעטל די אנגעגעבענע ַפ ְ‬ ‫גאנץ לעבן – יעדע יאר באזונדער דארף ער זיך‬ ‫טאג און ער האט שטארק אנגעווארנט אז מען‬ ‫נוהג זיין צו פאסטן אין די דאזיגע טעג‪.‬‬ ‫זאל אפהיטן די צעטל עס זאל זיך נישט פארלירן‪.‬‬ ‫נאך די ימים טובים זענען די חסידים אריין צום‬ ‫דער רבי האט צוגעלייגט געוויסע אנווייזונגען‬ ‫‪9‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫וואס קומען צו אים אויף ראש השנה‪ ,‬אפילו זיי‬ ‫אסט טעג‪ :‬אויב איינע פון די טעג געפאלט‬ ‫בנוגע די ַפ ְ‬ ‫פאסטן נישט!‬ ‫אמאל אויס אום שבת‪ ,‬אדער אין א טאג וואס על פי‬ ‫הלכה טאר מען נישט פאסטן‪ ,‬זאל מען אפשטופן‬ ‫פאר רבי נתן האט דער רבי באזונדער אנגעזאגט‪,‬‬ ‫דעם תענית אוף א טאג שפעטער‪ .‬אין די חדשים‬ ‫אז כאטש וואס ער דארף מער נישט פאסטן אין די‬ ‫ווען עס געפאלט דעם תענית‪ ,‬זאל מען ספעציעל‬ ‫טעג‪ ,‬זאל ער אבער ווייטער ממשיך זיין צו שטארק‬ ‫געווארנט זיין אין מעשר פון די פארדינסטן‪ .‬ראש‬ ‫געווארנט זיין אין די מצוה פון מעשר א גאנץ יאר‬ ‫השנה‪ ,‬אין דער צייט ווען דער רבי גרייט זיך צו זאגן‬ ‫בכלל און נאך מער אין די דאזיגע חדשים וואס ער‬ ‫תורה‪ ,‬זאלן די חסידים דעמאלט מקבל זיין אויף זיך‬ ‫האט געדארפט פאסטן‪.‬‬ ‫צו פאסטן די אלע תעניתים פון צעטל במשך דאס‬ ‫די חידושים פון ספר הנשרף‬ ‫גאנצע יאר‪ .‬און צום לעצט‪ ,‬א חסיד וואס וועט נישט‬ ‫נאך סוכות איז ביי רבי נתן אין שטוב ליכטיג געווארן‬ ‫זיין ביים רבי'ן אויף ראש השנה‪ ,‬זאל ער יענעם יאר‬ ‫ווען עס איז אים געבוירן געווארן א צווייטער זון!‬ ‫נישט פאסטן אין זיינע אנגעגעבענע טעג‪.‬‬ ‫ביי רבי נתן איז דאס געווען א געוואלדיגע שמחה‪,‬‬ ‫פאר רבי נתן האט דער רבי געהייסן פאסטן אין‬ ‫נאכדעם וואס ער האט געווארט כמעט צען יאר‬ ‫די פאלגענדע טעג‪ :‬י"א טבת‪ ,‬כ"ב אדר‪ ,‬ט"ז אייר‪,‬‬ ‫פון דער חתונה צו געהאלפן ווערן מיט א זרע של‬ ‫י"א סיון‪.‬‬ ‫קיימא‪ .‬דער רבי האט דאן גענומען פון רבי נתן א‬ ‫מיט די הנהגה האבן זיך די חסידים געפירט‬ ‫פדיון און האט אים געוואונטשן מיט זרע של קיימא‪.‬‬ ‫פאר א תקופה פון צוויי יאר‪ .‬ווען דער רבי איז‬ ‫ערב שבת קודש פרשת תולדות‪ ,‬ראש חודש כסלו‬ ‫צוריקגעקומען פון לעמבערג (ווי עס וועט שפעטער‬ ‫תקס"ג איז רבי נתן געבענטשט געווארן מיט אן‬ ‫בעז"ה געשילדערט ווערן באריכות)‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫ערשטע קינד‪ .‬אצינד‪ ,‬דריי יאר שפעטער איז רבי‬ ‫געמאלדן אז ער איז מבטל די תעניתים‪ .‬ער האט‬ ‫נתן ווידער געבענטשט געווארן מיט נאך א קינד!‬ ‫ערקלערט‪" ,‬ממה נפשך‪ ,‬דער וואס קומט נישט אויף‬ ‫דער ברית איז געפראוועט געווארן אין א‬ ‫ראש השנה‪ ,‬דארף נישט פאסטן‪ ,‬און ווידער‪ ,‬דער‬ ‫דערהויבענעם שטימונג‪ .‬רבי נתן האט גערופן דאס‬ ‫וואס קומט יא צו אים אויף ראש השנה‪ ,‬פאר אים‬ ‫קינד מאיר‪ .‬נאך דער ברית איז שוין רבי נתן ווידער‬ ‫פעלט שוין נישט אויס צו פאסטן!"‬ ‫געווען אויפ'ן וועג צום רבי'ן‪ .‬ס'איז א שאד פאר‬ ‫רבי נתן טוט ערקלערן‪ ,‬אז דער טויש אין הדרכה‬ ‫די צייט‪...‬‬ ‫איז געווען צוליב דען וואס דער רבי איז דאן‬ ‫אריינקומענדיג צום רבי'ן‪ ,‬האט אים דער רבי געוויזן‬ ‫געשטיגן אין זיינע מדריגות‪ .‬ער האט שוין געקענט‬ ‫דעם ספק הנשרף צום ערשטן מאל‪( .‬פאריגע‬ ‫אראפברענגען פאר זיינע חסידים תיקונים פאר די‬ ‫‪10‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫האב אנגעהויבן‪ ,‬האב איך געשריבן נאר בערך‬ ‫קאפיטל האבן מיר געשריבן אז דער רבי האט‬ ‫א האלבע בויגן און דערנאך האט זיך נישט‬ ‫אנטפלעקט פאר רבי נתן אז ער האט חידושי‬ ‫געמאכט קיין געלעגנהייט פארצוזעצן‪ ,‬ביז דריי‬ ‫תורה וואס איז זייער א הויכע דרגה‪ ,‬אבער ער‬ ‫– פיר חדשים שפעטער‪.‬‬ ‫האט דאס אים נאכנישט געוויזן‪ ).‬דער רבי האט‬ ‫אים יעצט פארגעזאגט חידושים פון דעם ספר‪.‬‬ ‫א צייט שפעטער בין איך געזעסן מיט'ן רבי'ן‬ ‫און געשריבן נאך אביסל‪ ,‬אבער ווייטער איז‬ ‫רבי נתן האט שפעטער דערציילט אז ער האט‬ ‫די ארבעט געבליבן שטעקן פאר א תקופה‬ ‫איבערגענומען די הייליגע און טיפע חידושים‬ ‫פון בערך צוויי יאר‪ .‬דאן‪ ,‬פאר חנוכה פון יאר‬ ‫וואס ער האט געהערט פון רבי'ן‪ ,‬כאטש וואס‬ ‫תקס"ו‪ ,‬האב איך געוויילט אין ברסלב פאר דריי‬ ‫ער האט נישט פארשטאנען קיין איין ווארט‪ .‬א‬ ‫וואכן און יעדן טאג בין איך געזעסן מיט'ן רבי'ן‬ ‫צייט שפעטער‪ ,‬יענעם ווינטער‪ ,‬האט רבי נתן‬ ‫פאר עטליכע שעה אן אפשטעל‪ ,‬ביז די ארבעט‬ ‫איבערגעשריבן א חלק פון דעם ספר‪.‬‬ ‫פון איבערשרייבן מסודר דעם ספר איז פארטיג‬ ‫אין יענע תקופה האט דער רבי געהייסן פאר רבי‬ ‫געווארן‪ ,‬געלויבט צום באשעפער‪.‬‬ ‫נתן אז עס איז שוין געקומען די צייט צו אנהייבן‬ ‫פאר'ן רבי'ן איז דאס געווען אן אנגעשטרענגטע‬ ‫צו פארשרייבן זיינע אייגענע חידושי תורה‪.‬‬ ‫עבודה‪ ,‬אבער מיט זיין אויסטערלישע אהבת‬ ‫ישראל האט ער אוועקגעגעבן אלע זיינע כוחות‬ ‫ספר המידות‬ ‫פאר חנוכה איז רבי נתן ווידער געווען אין‬ ‫פאר א זאך וואס וועט מזכה זיין כלל ישראל‪.‬‬ ‫ברסלב פאר בערך דריי וואכן‪ .‬אין דער צייט האט‬ ‫איינמאל איז געווען ווען איך האב פארברענגט‬ ‫ער געענדיגט איבערשרייבן דעם הייליגן ספר‬ ‫מיט'ן רבי'ן כמעט א גאנצן טאג שרייבנדיג‬ ‫המידות (אלף בית) וואס ער האט אנגעהויבן‬ ‫דעם ספר המידות‪ ,‬בשעת דער רבי ליינט פאר‪.‬‬ ‫צו אראפשרייבן אינמיטן זומער פון יאר תקס"ג‪.‬‬ ‫פארנאכטס האט דער רבי זיך אנגערופן‪" ,‬יעדע‬ ‫רבי נתן שרייבט וועגן די שלשלת פון דעם ספר‬ ‫זאך וואס איך דארף ערלעדיגן‪ ,‬וויל איך אלעמאל‬ ‫המידות‪:‬‬ ‫ענדיגן תיכף אן אפצושטופן און איבערלאזן אויף‬ ‫שפעטער‪ .‬אויב וואלט מעגליך געווען צו ענדיגן‬ ‫"ווען איך האב געשריבן דעם ספר האלף בית‪,‬‬ ‫שרייבן דעם ספר האלף בית אין איין טאג‪ ,‬וואלט‬ ‫פלעגט דער רבי פארזאגן פון זיינע כתבים און‬ ‫איך עס גערן געטון‪".‬‬ ‫איך האב געשריבן‪ .‬עס האט גענומען א לאנגע‬ ‫צייט עס צו פארענדיגן‪ ,‬ווייל לכתחילה ווען איך‬ ‫‪11‬‬ ‫מיינע‬ ‫בחור'ישע‬ ‫יארן‬ ‫צווייטע קאפיטל‬ ‫יכע ׁשו ְּלן‪ֵ ,‬איין‬ ‫ִאין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ִאיז ֶגעוֶ וען ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫יער‪:‬‬ ‫ִאין קו ְּר ְצן פוּן ְפ ִר ֶ‬ ‫ערט יָ אר ַא ְלט‪,‬‬ ‫ַא ְל ֶטע ׁשוּל פוּן ְ ּב ֵע ֶר ְך ַא ְכט הוּנְ ֶד ְ‬ ‫יבער‬ ‫עיפ ִא ֶ ּ‬ ‫יילט ַא ֵליין ִאין ַא ֶט ּ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ר' ֵ ּב ֶירך ֶד ְ‬ ‫יב ֶלעך‪.‬‬ ‫ישע ׁ ְש ִט ְ ּ‬ ‫יד ׁ ֶ‬ ‫יך ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ַס ְ‬ ‫אך ַח ִס ִ‬ ‫ַאזוֹ י אוֹ ְ‬ ‫ילן וִ וי ַאזוֹ י זַ יין‬ ‫ארן ִאין ּפוֹ ְ‬ ‫'ישע יָ ְ‬ ‫זַ יינֶ ע ָ ּבחו ִּר ׁ ֶ‬ ‫ערנֶ ען‬ ‫עגן ֶל ְ‬‫ועל ֶכע ְפ ֶל ְ‬ ‫עלייט ִמיט ָ ּבחו ִּרים וֶ ְ‬ ‫ִאינְ ֶג ַ‬ ‫וייסזָ אנְ ד זַ "ל ִאיז נִ ְת ָק ֵרב‬ ‫ֶר ִ ּבי‪ ,‬ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק וַ ְ‬ ‫עפט נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫עש ֶל ּ ְ‬ ‫אכ ֶג ׁ ְ‬ ‫אבן ִז ְ‬ ‫יך נָ ְ‬ ‫ִאינֶ עם ַא ְל ְטן ׁשוּל ָה ְ ּ‬ ‫וייטער‪:‬‬ ‫עצט ֵליינְ ט וַ ֶ‬ ‫וארן צוּם ֶר ִ ּבי'ן‪ .‬אוּן יֶ ְ‬ ‫ֶגעוָ ְ‬ ‫ואלט‬ ‫ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק‪ ,‬וֶ וען ֵאיינֶ ער ָהאט ֶגעוָ ְ‬ ‫אדזְ ש ‪ַ -‬א ַצ ִ ּדיק אוּן‬ ‫ֶעס ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ִאיד ִאין ָל ְ‬ ‫ויסן ַא ּ ְפ ׁ ַשט ִאין ְ ּג ָמ ָרא ָא ֶדער ּתוֹ ְספוֹ ת ְפ ֶל ְ‬ ‫עגט‬ ‫וִ ְ‬ ‫יאל וָ ואס ָהאט ִז ְ‬ ‫יך‬ ‫ַא עוֹ ֵבד ַה ׁ ֵשם ר' ׁ ְשלֹמֹה ַ ּג ְב ִר ֵ‬ ‫עגן אוּן ֶער ָהאט ְג ַל ְ‬ ‫ייך ְק ָלאר‬ ‫ֶמען ִאים ְפ ֶר ְ‬ ‫ואר ׁ ָשא‪ֶ .‬דער ר' ׁ ְשלֹמֹה‬ ‫ֹויגן ַקיין וַ ְ‬ ‫ער ֶגעצ ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫ַא ִר ֶ ּ‬ ‫אכט ֶדעם ַגאנְ ְצן ִענְ יָ ן‪ַ ,‬א ֶלע ָ ּבחו ִּרים פוּנֶ עם‬ ‫עמ ְ‬ ‫ֶג ַ‬ ‫עכ ֶטער ַהאנְ ט פוּן‬ ‫יאל ִאיז ֶגעוֶ וען ֶדער ֶר ְ‬ ‫ַ ּג ְב ִר ֵ‬ ‫אבן‬ ‫יידט ַאז ֵזיי ָה ְ ּ‬ ‫עפ ֵר ְ‬ ‫ייער ֶג ְ‬ ‫יך ֵז ֶ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫ׁשוּל ָה ְ ּ‬ ‫ערט‬ ‫עה ְ‬ ‫ר' ַא ְב ָר ָהם ַ ּב"ר נַ ְח ָמנְ 'ס‪ִ .‬א ְ‬ ‫יך ָהאבּ ֶג ֶ‬ ‫ַ ּבאקו ֶּמען ַאזַ א גו ֶּטער ַמ ִ ּגיד ׁ ִשיעוּר וָ ואס ָהאט‬ ‫עבן צ ּו‬ ‫עג ְ ּ‬ ‫אגן ַאז ר' ַא ְב ָר ָהם ָהאט ִאים ֲא ִפיל ּו ֶג ֶ‬ ‫ָז ְ‬ ‫אבן‬ ‫יכ ִטיג אוּן ָה ְ ּ‬ ‫ערנֶ ען ִר ְ‬ ‫ערנְ ט צ ּו ֶל ְ‬ ‫על ְ‬ ‫יס ֶג ֶ‬ ‫ֵזיי אוֹ ְ‬ ‫ערנֶ ען ְ ּב ַח ָ ּייו‪.‬‬ ‫אר ֶל ְ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫יבן ָאן ַ ּביים‬ ‫עצט אוֹ ְ‬ ‫עצע אוּן ֶגעזֶ ְ‬ ‫עבן ׁ ֶש ֶ‬ ‫עג ְ ּ‬ ‫ִאים ֶג ֶ‬ ‫עש ַטאנֶ ען ַפאר ִאים אוּן זִ ְ‬ ‫עמען‬ ‫ערנֶ ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫עזען ַאז ֶער וֶ ועט ִא ֶ ּ‬ ‫יס ֶג ֶ‬ ‫ֶעס ָהאט אוֹ ְ‬ ‫יך‬ ‫ִמ ְז ָרח וַ ואנְ ט אוּן ֶג ׁ ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫אך ִדי ּ ְפ ִט ָירה פוּן ר' ַא ְב ָר ָהם ָא ֶ ּבער ֶדער ר' ׁ ְשלֹמֹה‬ ‫ָאנְ ֶגענו ֶּמען ַפאר ַזיין ָ ּכבוֹ ד‪.‬‬ ‫ער ֵהייט‪.‬‬ ‫וארן ִאינְ ֶג ְ‬ ‫יידער נִ ְפ ָטר ֶגעוָ ְ‬ ‫ַ ּג ְב ִר ֵ‬ ‫יאל ִאיז ַל ֶ‬ ‫ֵאיינֶ ער פוּן ִדי ְמק ָֹר ִבים ִאיז ֶגעקו ֶּמען ִמיט זַ יין זוּן‪.‬‬ ‫ַמיין ֶר ִ ּבי‪ֶ ,‬ר ִ ּבי ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ִאיז ֶגעוֶ וען פוּן ִדי‬ ‫ארן צ ּו ִדי ִקינְ ֶדער פוּנֶ עם‬ ‫עפ ְ‬ ‫אר ֶדעם ֶג ָ‬ ‫ֶער ִאיז ַפ ְ‬ ‫ידים פוּן ר' ׁ ְשלֹמֹה ַ ּג ְב ִר ֵ‬ ‫יאל‪.‬‬ ‫ַּת ְל ִמ ִ‬ ‫אל ְטן‬ ‫עגט ֶמען ַה ְ‬ ‫יוּד ַה ָּקדוֹ ׁש‪ִ ,‬אים ַא ֵליין ְפ ֶל ְ‬ ‫ַפאר ַא ֶר ִ ּבי‪ .‬אוֹ ְ‬ ‫יבן ַאיינְ ְפ ַלאנְ ְצן‬ ‫ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ָהאט ָאנְ ֶגעהוֹ ְ ּ‬ ‫י'לע‬‫יך ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ְמקו ָּרב‪ ,‬יְ ֵש ֶע ֶ‬ ‫ארן צ ּו ַא ַס ְ‬ ‫ועל ֶכע ִאיז אוֹ ְ‬ ‫עלעך ִאין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא‪ֶ .‬עס זֶ ענֶ ען‬ ‫יימ ֶ‬ ‫ייע ֶרע ֵ ּב ֶ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫אך ַר ֵ ּביים‪ֶ .‬ער‬ ‫עפ ְ‬ ‫יך ֶג ָ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫יסער עוֹ ָלם‪.‬‬ ‫וארן ָגאר ַא ְגרוֹ ֶ‬ ‫ארט ְמקו ָּרב ֶגעוָ ְ‬‫ָד ְ‬ ‫ייע ְר ִד ֶיגער ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ָח ִסיד‪,‬‬ ‫וארן ַא ַפ ֶ‬ ‫ִאיז ֶגעוָ ְ‬ ‫אך ָדא אוֹ ְ‬ ‫יך‬ ‫יידער ִאיז ַ ּביים ֶר ִ ּבי'נְ ס ַז ְ‬‫ָא ֶ ּבער ַל ֶ‬ ‫אכן ָהאבּ ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫עב ָר ְ‬ ‫יס ֶג ְ ּ‬ ‫וֶ וען ִדי ִמ ְל ָח ָמה ָהאט אוֹ ְ‬ ‫אפן ִאין לו ְ ּּב ִלין‪ִ .‬א ְ‬ ‫ִאים נָ ְ‬ ‫ִה ְתנַ ְ ּגדוּת‪ .‬וֶ וען ִדי ִקינְ ֶדער זֶ ענֶ ען ַאוֶ ועק פוּן‬ ‫אלט‬‫עמ ְ‬ ‫יך ִ ּבין ֶד ָ‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫אך ֶג ְ‬ ‫אפן פוּן ַמיין ׁ ְש ָטאט ַקיין לו ְ ּּב ִלין‪ּ ִ ,‬בין ִא ְ‬ ‫ייע ֶרע ֶר ִ ּבי'ס‪ִ ,‬איז ֶגעוֶ וען ַא ִה ְתנַ ְ ּגדוּת‪ָ ,‬א ֶ ּבער‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫יך‬ ‫ַאנְ ְט ָל ְ‬ ‫וארן‪.‬‬ ‫ידן ֶזענֶ ען ְמקו ָּרב ֶגעוָ ְ‬ ‫ַא ַס ְ‬ ‫אך ׁ ֵשיינֶ ע ִא ְ‬ ‫‪12‬‬ ‫אטל] ְק ֵריינְ ְדל‪ֶ ,‬ער ִאיז‬ ‫[מ ְ‬ ‫ֶגעוֶ וען ַא ָמ ְר ְ ּד ַכי ָ‬ ‫יך ִאים‬‫יבל ָהאבּ ִא ְ‬ ‫ַא ַריין ִאין ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ׁ ְש ִט ְ ּ‬ ‫עקער‪ ,‬אוּן ָהאט‬ ‫ארן ֶגעוֶ וען ַא ֶ ּב ֶ‬ ‫ערע יָ ְ‬ ‫עט ֶ‬ ‫ׁ ְש ּ ֶפ ֶ‬ ‫אך ֶגעקו ֶּמען ִמיט ְמ ִסירוּת‬ ‫אפן‪ֶ ,‬ער ִאיז נָ ְ‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫ֶג ְ‬ ‫עגט‬ ‫אל ְטן ּתוֹ ָרה אוּן ְפ ֶל ְ‬ ‫עה ְ‬ ‫ייער ָח ׁשוּב ֵֶג ַ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫ישט‬ ‫אבן ׁשוֹ ין נִ ׁ ְ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ֶ ,‬עס ָה ְ ּ‬ ‫נֶ ֶפ ׁש אוֹ יף ר ׁ‬ ‫עהאט ַאן‬ ‫עלייט אוּן ֶג ַ‬ ‫עמ ַ‬ ‫יצן ָא ֶר ֶ‬ ‫ְ ּכ ֵס ֶדר ׁ ְש ִט ְ‬ ‫יכע‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה נָ אר ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫עדאוְ ונְ ט אוֹ יף ר ׁ‬ ‫ֶג ַ‬ ‫ָא ֶפענֶ עם ִטיר ַפאר זֵ יי‪ .‬ר' ָמ ְר ְ ּד ַכי ִאיז אוֹ ְ‬ ‫יך‬ ‫ידן ַא ְלס ּ ַפ ַחד פוּנֶ עם ְק ִריג‪.‬‬ ‫ִא ְ‬ ‫ֶגעוֶ וען ַא ַּת ְל ִמיד פוּן ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק אוּן‬ ‫ֶעס ֶזענֶ ען ֶגעוֶ וען ְמקו ָּרב ְצוֵ ויי ְ ּברו ֶּדער‪,‬‬ ‫אוּנְ ֶזער ֶר ִ ּבי ר' ַא ְב ָר ָהם יִ ְצ ָחק ִאיז ֶגעוֶ וען ַא‬ ‫עביל]‬ ‫ה'לע אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצער [מ ׁ ֶֹשה ָ ּדוִ ד ֶט ִ ּ‬ ‫מ ׁ ֶֹש ֶ‬ ‫אל ֶטענֶ ער ַא ֶלעס ִאיז ֶגעוֶ וען ְ ּב ֶה ְצנֵ ַע‬ ‫אה ְ‬ ‫ַ ּב ַ‬ ‫ה'לע ִאיז אוֹ ְ‬ ‫יך ֶגעוֶ וען ַא‬ ‫אוּן ּ ֶפ ַסח ֵמ ִאיר‪ .‬מ ׁ ֶֹש ֶ‬ ‫עגט‬ ‫ֶל ֶכת ִ ּב ְפ ָרט ִמיט אוּנְ ז ִאינְ ֶגע ָ ּבחו ִּרים ְפ ֶל ְ‬ ‫יסער ַל ְמ ָ ּדן‪ַ ,‬אז ֶדער אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצער ֶר ִ ּבי‬ ‫ְגרוֹ ֶ‬ ‫עדן פוּן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת נָ אר ִמיט ִדי‬ ‫ישט ֶר ְ‬ ‫ֶער נִ ׁ ְ‬ ‫יבן ַפאר ַא ַח ְברו ָּתא‪ִ .‬א ְ‬ ‫יך‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫יס ֶג ְ‬ ‫ָהאט ִאים אוֹ ְ‬ ‫יסע ָ ּבחו ִּרים‪.‬‬ ‫ְגרוֹ ֶ‬ ‫ה'לע ְ ּב ַח ְברו ָּתא‬ ‫ערנְ ט ִמיט מ ׁ ֶֹש ֶ‬ ‫על ְ‬ ‫ָהאבּ אוֹ ְ‬ ‫יך ֶג ֶ‬ ‫אכן ַא ִס ּיוּם אוֹ יף ַא ּ ֶפ ֶרק‬ ‫עגט ַמ ְ‬ ‫וֶ וען אוּנְ ז ְפ ֶל ְ‬ ‫ערנְ ט ִמיט ִמיר‪ֶ ,‬ער ִאיז‬ ‫על ְ‬ ‫ָא ֶ ּבער ֶער ָהאט ֶג ֶ‬ ‫ואלד‬ ‫ִאין ְ ּג ָמ ָרא ּתוֹ ְספוֹ ת ְפ ֶל ְ‬ ‫עגן ִמיר ֵגיין ִאין וַ ְ‬ ‫עסער‬ ‫עקענְ ט ֶ ּב ֶ‬ ‫ֶגעוֶ וען ֶע ְל ֶטער פוּן ִמיר‪ ,‬אוּן ֶג ֶ‬ ‫ִמיט ִאים ִאינְ ֵאיינֶ עם‪ ,‬וַ וייל אוּנְ ֶזער ַח ֶבר‬ ‫ערנְ ט ִמיט ִמיר‪.‬‬ ‫על ְ‬ ‫פוּן ִמיר‪ָ ,‬האט ֶער ֶג ֶ‬ ‫ָמ ְר ְ ּד ַכי ְק ֵריינְ ְדל ִאיז ֶגעוֶ וען ׁ ְשוַ ְ‬ ‫ואך ְ ּבגוּף‪ֶ ,‬ער‬ ‫אכער ִאיז ְמקו ָּרב‬ ‫ה'לע‪ ,‬נַ ֶ‬ ‫ָדאס ִאיז ֶגעוֶ וען מ ׁ ֶֹש ֶ‬ ‫ישע לו ְּפט‪ָ ,‬האט‬ ‫עפן ְפ ִר ׁ ֶ‬ ‫אר ְפט ׁ ֶש ּ ְ‬ ‫עד ְ‬ ‫ָהאט ֶג ַ‬ ‫יאל‪,‬‬ ‫ער ַמאן‪ֶ ,‬ע ְז ִר ֵ‬ ‫וארן ֵאיינֶ ער יֶ ענְ ְקל צו ֶּק ְ‬ ‫ֶגעוָ ְ‬ ‫עטן פוּן אוּנְ ֶזער ֶר ִ ּבי'ן ִמיר‬ ‫עב ְ‬ ‫אטע ֶג ֶ ּ‬ ‫זַ יין ַט ֶ‬ ‫'לע‪ִ .‬אין ָא ְס ְטרוֹ ְב ֶצא ִאיז ֶגעוֶ וען ֵאיינֶ ער‬ ‫יו ִּש ֶע ֶ‬ ‫עבן‬ ‫עגט אוּנְ ז ֶג ְ ּ‬ ‫ואלד‪ֶ ,‬ער ְפ ֶל ְ‬ ‫אלן ֵגיין ִאין וַ ְ‬ ‫ָז ְ‬ ‫ייסן ַח ִ ּיים יְ הוֹ ׁ ֻש ַע‪ֶ ,‬דער ׁשוֹ ֵחט‪.‬‬ ‫עה ְ‬ ‫וָ ואס ָהאט ֶג ֵ‬ ‫ה'לע‬ ‫אכן ַא ְסעו ֶּד ֶ‬ ‫אכן צ ּו ַמ ְ‬ ‫יסע זַ ְ‬ ‫ַחלּ וֹ ת אוּן ִז ֶ‬ ‫ֶער ִאיז ֶגעוֶ וען ַאן ֲא ֶל ְ ּכ ַסנְ ֶ ּדר ָח ִסיד‪ ,‬אוּן ֶער‬ ‫אכן ְסעו ָּדה ָהאט ר' ַא ְב ָר ָהם‬ ‫ואלד‪ .‬נָ ְ‬ ‫ִאין וַ ְ‬ ‫ייסן‬ ‫עה ְ‬ ‫עהאט ַא זוּן וָ ואס ָהאט ֶג ֵ‬ ‫ָהאט ֶג ַ‬ ‫אגט ַאז ֶער ִאיז ִמיד ֶער וִ ויל זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫יִ ְצ ָחק ֶגעזָ ְ‬ ‫מ ׁ ֶֹשה ֶמענְ ְדל‪ֶ ,‬ער ִאיז ֶגעוֶ וען ַא ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶבער‬ ‫אבן‬ ‫יסל‪ָ ,‬א ֶ ּבער נָ ְ‬ ‫אך ַא ׁ ָש ָעה ָה ְ ּ‬ ‫יען ַא ִ ּב ְ‬ ‫ֵגיין ָא ּ ְפ ִר ֶ‬ ‫יער‪ִ ,‬א ְ‬ ‫ָח ִסיד נָ ְ‬ ‫ישט וֶ וער‬ ‫יך וֵ וייס נִ ׁ ְ‬ ‫אך פוּן ְפ ִר ֶ‬ ‫ער ְקט וִ וי ֶער קו ְּמט צו ִּריק ִמיט‬ ‫אמ ְ‬ ‫ִמיר ַ ּב ֶ‬ ‫ֶעס ָהאט ִאים ְמ ַק ֵרב ֶגעוֶ וען‪ֶ ,‬א ְפ ׁ ָשר ר' ֶ ּבנְ ִציוֹ ן‬ ‫ארוֵ ויינְ ֶטע אוֹ ְיגן‪ָ ,‬דאס ִאיז‬ ‫ואלענֶ ע ַפ ְ‬ ‫עשוָ ֶ‬ ‫ֶג ׁ ְ‬ ‫ישט‪ֶ .‬ער ִאיז אוֹ ְ‬ ‫יך‬ ‫יך וֵ וייס נִ ׁ ְ‬‫[א ּ ְפ ֶט'ער] ִא ְ‬ ‫ַ‬ ‫ֶגעוֶ וען זַ יין ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת‪ָ ,‬א ֶ ּבער ֵקיינֶ ער זָ אל‬ ‫יסער ַּת ְל ִמיד ָח ָכם‪.‬‬ ‫ֶגעוֶ וען ַא ְגרוֹ ֶ‬ ‫ויסן!!‬ ‫ישט וִ ְ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫עהאט נָ ְ‬ ‫אך ַא‬ ‫ֶדער מ ׁ ֶֹשה ֶמענְ ְדל ָהאט ֶג ַ‬ ‫ייער‬ ‫אטע ר' מ ׁ ֶֹשה‪ָ ,‬האט ֵז ֶ‬ ‫ר' ָמ ְר ְד ָכי'ס ַט ֶ‬ ‫ייסן יִ ְשׂ ָר ֵאל ֵלייבּ ‪,‬‬ ‫עה ְ‬ ‫ְ ּברו ֶּדער וָ ואס ָהאט ֶג ֵ‬ ‫ואק ְסן ַא‬ ‫אטל ָזאל וַ ְ‬ ‫ואלט ַאז זַ יין ָמ ְ‬ ‫ֶגעוָ ְ‬ ‫אבן‬ ‫עס ֶטער ַח ֶבר‪ִ ,‬מיר ָה ְ ּ‬ ‫ֶער ִאיז ֶגעוֶ וען ַמיין ֶ ּב ְ‬ ‫וערן ַא מוֹ "ץ ִאין ֵאיינֶ ע פוּן‬ ‫ַּת ְל ִמיד ָח ָכם אוּן וֶ ְ‬ ‫אמען‪ֶ .‬עס ִאיז ֶגעוֶ וען‬ ‫יידע צו ַּז ֶ‬ ‫ערנְ ט ֵ ּב ֶ‬ ‫על ְ‬ ‫ֶג ֶ‬ ‫עדינְ ֶגען ַא‬ ‫ילן ָהאט ֶער ֶג ִ‬ ‫עט ֶלעך פוּן ּפוֹ ְ‬ ‫ִדי ׁ ְש ֶט ְ‬ ‫ייער‬ ‫ערין‪ֶ ,‬ער ִאיז ֶגעוֶ וען ֵז ֶ‬ ‫אל ּ ֶפ ִ‬ ‫יאל ֵמ ִאיר ַה ְ‬ ‫יְ ִח ֵ‬ ‫ערנֶ ען‬ ‫גו ְּטן ְמ ַל ּ ֵמד ַפאר ַזיין זוּן זָ אל ִמיט ִאים ֶל ְ‬ ‫ער ַמאן‪ֶ ,‬עס ִאיז ֶגעוֶ וען ַא‬ ‫ייע ֶרער ִאינְ ֶג ְ‬ ‫ַא ֵט ֶ‬ ‫ֲה ָל ָכה‪ ,‬יוֹ ֶרה ֵ ּד ָעה אוּן ח ׁ ֶֹשן ִמ ׁ ְש ּ ָפט ֶער זָ אל‬ ‫ערג‪,‬‬ ‫יִ ְשׂ ָר ֵאל יו ָּדא ָראזֶ ענְ ֶ ּב ְ‬ ‫ֶקענֶ ען ַ ּבאקו ֶּמען ִדי הוֹ ָר ָאה‪ֶ .‬דער ְמ ַל ּ ֵמד ִאיז‬ ‫‪13‬‬ ‫ער ַמאן‬ ‫עס ֶטע ֲח ֵב ִרים וָ ואס ִא ְ‬ ‫יך ֶד ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫אך ְצוֵ ויי ֶ ּב ְ‬ ‫ֶגעוֶ וען ֶדער זוּן פוּנֶ עם ָגאוֹ ן ר' יְ הוֹ ׁ ֻש ַע ֶדער ָרב‬ ‫עדן‪ֵ ,‬איינֶ ער ָהאט‬ ‫עצט ְ ּב ׁ ַש ַע ְת'ן ֶר ְ‬ ‫יך יֶ ְ‬ ‫ִז ְ‬ ‫אקע‬ ‫ִאין אוֹ ְס ְטרוֹ ְב ֶצא‪ ,‬אוּן ר' ָמ ְר ְ ּד ַכי ָהאט ַט ֶ‬ ‫ייסן ָצדוֹ ק ְמנַ ֵחם‪ֵ ,‬זיי ֶזענֶ ען ֶגעוֶ וען‬ ‫עה ְ‬ ‫ֶג ֵ‬ ‫ארט ָהאט ֶער‬ ‫ַ ּבאקו ֶּמען ִדי הוֹ ָר ָאה‪ָ ,‬א ֶ ּבער ָפ ְ‬ ‫ידים‪ ,‬אוּן ֵאיינֶ ער ִאיז ֶגעוֶ וען‬ ‫לו ְ ּּב ִלינֶ 'ער ֲח ִס ִ‬ ‫אבן פוּן ִ ּכ ְת ָר ּה ׁ ֶשל ּתוֹ ָרה‬ ‫ישט ֶגעוֶ וען ֲהנָ ָאה ָה ְ ּ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫'איז‬‫ואסער‪ָ ,‬הא! ַא ַּת ְכ ׁ ִשיט! ְס ִ‬ ‫אל ְדוַ ֶ‬ ‫ייבל ָג ְ‬ ‫ֵל ְ ּ‬ ‫ואלט ְמ ַקיֵ ים ַזיין ֶדעם‬ ‫ער ׁש ֶגעוָ ְ‬ ‫ֶער ָהאט ֶענְ ֶד ְ‬ ‫ער ַמאנֶ ען ִדי ַא ֶלע‬ ‫ייער ׁ ְשוֶ וער ִז ְ‬ ‫יך צ ּו ֶד ְ‬ ‫ִמיר ֵז ֶ‬ ‫'טוֹ ב ּתוֹ ָרה ִעם ֶ ּד ֶר ְך ֶא ֶרץ' ָהאט ֶער נָ ְ‬ ‫אך זַ יין‬ ‫ֲח ֵב ִרים ַמיינֶ ע‪ָ ,‬א ֶ ּבער וָ ואס ֶקען ֶמען טוּן ַה ׁ ּ ֵשם‬ ‫עפט אוּן פוּן ֶדעם‬ ‫עש ְ‬ ‫עע ְפנְ ט ַזיין ֶג ׁ ֶ‬ ‫ֲחתוּנָ ה ֶג ֶ‬ ‫וייסט וָ ואס ֶער ָהאט ֶגעטוּן‪ַ .‬על ָ ּכל‬ ‫יִ ְת ָ ּב ַר ְך וֵ ְ‬ ‫ֶגעצוֹ ְיגן זַ יין ּ ַפ ְרנָ ָסה‪.‬‬ ‫אט ׁש זֶ ען ֶמען ָזאל זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫ארף ֶמען ָכ ְ‬ ‫ּ ָפנִ ים ֶמען ַד ְ‬ ‫יִ ְצ ָחק ַאיְ יזִ יק ְג ִרינְ בּ וֹ ים‪ַ ,‬א ֶלע ֲח ֵב ִרים ַמיינֶ ע‪.‬‬ ‫ייע ֶרער‬ ‫ער ַמאנֶ ען‪ֶ .‬געוֶ וען ָגאר ַא ֵט ֶ‬ ‫עמאל ֶד ְ‬ ‫ַא ֶל ָ‬ ‫יט ְרנְ בּ וֹ ים‪ּ ָ ,‬דוִ ד ְק ֵליינְ ַמאן וָ ואס ִאיז‬ ‫יאל ִצ ְ‬ ‫יְ ִח ֵ‬ ‫אט ׁש‪ ,‬נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫ִאיד ר' יַ ֲעקֹב‪ֶ ,‬געקו ֶּמען פוּן מוּנְ ַק ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫וארן‪ֶ ,‬ער ִאיז ֶגעוֶ וען‬‫יער ְמקו ָּרב ֶגעוָ ְ‬ ‫יך ְפ ִר ֶ‬ ‫אפער‪ֶ ,‬געוֶ וען‬ ‫ִאיז ֶגעוֶ וען מ ׁ ֶֹשה יַ ֲעקֹב ָט ּ ֶ‬ ‫עגט ֶמען‬ ‫ייטן ְפ ֶל ְ‬ ‫יסנַ אם‪ִ .‬די ֶע ְר ׁ ְש ֶטע ַצ ְ‬‫ַאן אוֹ ְ‬ ‫ידים‪ַ ,‬א ְלס ִאיז ֶגעוֶ וען ַא‬ ‫ַא ַס ְ‬ ‫אך ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ע ֲח ִס ִ‬ ‫ער ֵהיים ִז ְ‬ ‫עמען ַפאר‬‫אמנֶ ֶ‬‫יך ַצ ְ‬ ‫ַ ּביי ִאים ִאינְ ֶד ְ‬ ‫ייל ְיגן ֶר ִ ּבי'ן‪.‬‬ ‫ַדאנְ ק ֶדעם ֵה ִ‬ ‫ערנֶ ען‪,‬‬ ‫אמען ֶל ְ‬ ‫עגט צו ַּז ֶ‬ ‫ִדי וְ ַעד‪ ,‬וֶ וען ֶמען ְפ ֶל ְ‬ ‫אכט ִר ּקו ִּדין‪.‬‬ ‫עמ ְ‬ ‫אכט ְסעוּדוֹ ת‪ֶ ,‬ג ַ‬ ‫עמ ְ‬ ‫ֶג ַ‬ ‫המשך פון די לעצטע זייט‬ ‫אויף ָוואס ִ ּב ְ‬ ‫יסט ּו ְמ ׁ ַש ְכ ֵנ ַע?‬ ‫ֹ‬ ‫ֶרעד צ ּו זֵ יי דִּ ְב ֵרי ִחי ּזוּק; ֶא ְפ ׁ ָשר ֶקענְ ְסט ּו זֵ יי‬ ‫ימ'ער‪.‬‬ ‫ארג אוֹ יף ִדי ּ ֶפנִ ֶ‬ ‫ישט‪ִ ,‬מיט ַא זָ ְ‬ ‫עמ ׁ ְ‬ ‫ֶצ ִ‬ ‫יילן ׁ ֵשיינֶ ע ַמ ֲע ִשׂ ּיוֹ ת וָ ואס ד ּו וֵ ְ‬ ‫וייסט פוּן‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫אלן‬ ‫עמאכְ ט ַאז זֵ יי זָ ְ‬ ‫וער ֶטער ָה ְ ּ‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫יוֹ ִסי'ס וֶ ְ‬ ‫ַאנְ ׁ ֵשי ׁ ְשלוֹ ֵמנוּ?"‬ ‫אר ִל ְירן ִדי גֶ עדו ְּלד אוּן ָאנְ ֵה ְ ּ‬ ‫ייבן מו ְּט ׁ ֶשען‬ ‫ַפ ְ‬ ‫אר ׁ ְש ַטאנֶ ען‬ ‫אר ְט ַראכְ ט אוּן ַפ ְ‬ ‫יוֹ ִסי ָהאט זִ ְ‬ ‫יך ַפ ְ‬ ‫עדע‬ ‫ערוֶ ועזֶ ע ׁ ְש ֵאלוֹ ת יֶ ֶ‬ ‫אטעס ִמיט נֶ ְ‬ ‫ייע ֶרע ַט ֶ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫ייך ָהאט ֶער זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫עשען‪ .‬גְ ַל ְ‬‫וָ ואס ָדא ִאיז גֶ ׁ ֶ‬ ‫ְד ַריי ִמינוּט‪.‬‬ ‫אמענְ גֶ ערו ְּפן זַ יינֶ ע ֲח ֵב ִרים‪ ,‬אוּן‬ ‫אפט‪ ,‬צוּזַ ֶ‬ ‫גֶ עכַ ּ ְ‬ ‫ערנֶ ְ ּ‬ ‫עבן‬ ‫עש ַטאנֶ ען ֶד ְ‬ ‫ַא ְקלוּגֶ ער ִאיד וָ ואס ִאיז גֶ ׁ ְ‬ ‫ערט אוֹ יס‪,‬‬‫"ה ְ‬‫ער ַקייט גֶ עזָ אגְ ט‪ֶ :‬‬ ‫ִמיט פו ֶּלע זִ יכֶ ְ‬ ‫ערט צ ּו יוֹ ִסי'ס ׁ ְשמו ֶּעס‪.‬‬ ‫עה ְ‬ ‫יך צוּגֶ ֶ‬ ‫ָהאט זִ ְ‬ ‫ייליגֶ ע‬ ‫ִמיר זֶ ענֶ ען נָ ְ‬ ‫אך יוּנְ ג‪ ,‬אוּן ֶקעגְ ן ַאזַ א ֵה ִ‬ ‫ֶער ִאיז צוּגֶ עגַ אנְ גֶ ען צ ּו ִאים ִאין ַא זַ ייט אוּן‬ ‫יעה זֶ ענֶ ען ָדאס גָ אר ְק ֵליינֶ ע ְמנִ יעוֹ ת‪ִ .‬מיר‬ ‫נְ ִס ָ‬ ‫ייער‬ ‫"ט ֶ‬ ‫ערע ֵחן‪ַ :‬‬ ‫ִאים גֶ עזָ אגְ ט ִמיט ַא ַ ּבאזוּנְ ֶד ֶ‬ ‫ערצוּקו ֶּמען ִמיט‬ ‫אבן ִדי כּ וֹ חוֹ ת ָדאס ִא ֶ ּ‬ ‫יב ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫אך צוּם ֶר ִ ּבי'ן‪ִ ,‬ריכְ ִטיג?‬ ‫אר ְסט ָד ְ‬ ‫ִאינְ גְ ל‪ ,‬ד ּו ָפ ְ‬ ‫עש ַמאק‪".‬‬ ‫ִשׂ ְמ ָחה אוּן ִמיט גֶ ׁ ְ‬ ‫ואל ִדיגֶ ע‬ ‫אסט ַא גֶ עוַ ְ‬ ‫ִא ְ‬ ‫יך ָהאבּ גֶ עזֶ ען ַאז ד ּו ָה ְ‬ ‫ָדאס ִאיז ֶדער כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּר וָ ואס ֶמען ֶקען נִ ְ‬ ‫יצן‬ ‫כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּר‪ ,‬אוּן ַא ֶלע ַדיינֶ ע ֲח ֵב ִרים ֶה ְ‬ ‫ערן‬ ‫וער ֶטער‪ֶ .‬א ְפ ׁ ָשר‬ ‫ייבן ַדיינֶ ע וֶ ְ‬ ‫ִד ְ‬ ‫יך אוֹ יס אוּן גְ ֵל ְ ּ‬ ‫יען ָא ֶדער צ ּו‬ ‫ועלכֶ ע זַ ייט ‪ָ -‬אנְ צו ִּצ ֶ‬ ‫ַפאר ַסיי וֶ ְ‬ ‫ַ ּבארו ִּאיגְ ן‪ָ ,‬א ּ ְפצו ׁ ְּשוַ ואכְ ן ָא ֶדער ְמ ַח ֵּזק צ ּו זַ יין‪.‬‬ ‫יצן ַדיין כּ ַֹח זֵ יי צ ּו ַ ּבארו ִּאיגְ ן אוּן‬ ‫ֶקענְ ְסט ּו נִ ְ‬ ‫ארנו ֶּמען? ֶע ְר ְק ֶלער זֵ יי ַאז ָדאס‬ ‫אל ְטן ַפ ְ‬ ‫ַה ְ‬ ‫זֶ ענֶ ען נָ אר ְמנִ יעוֹ ת‪ ,‬אוּן ַא ֶלעס ִאיז ְלטוֹ ָבה‪.‬‬ ‫‪14‬‬ ‫דיינו‪...‬‬ ‫א תיקון הכללי אונז צו פאררעכטן‬ ‫דעם ווידוי דברים אפצורעכטן‬ ‫מיט א פרוטה‪ ,‬לצדקה‪ ,‬דיינו‬ ‫מיר זינגען היינט א שיינעם געזאנג‬ ‫דיינו‪...‬‬ ‫פארן באשעפער א גרויסן דאנק‬ ‫געגעבן ראש השנה א מתנה לרבינו‬ ‫די תפלות און נוסחאות אזוי הייליג‬ ‫מיט'ן הייליגן קיבוץ געהאט א חלק‬ ‫דיינו‪ ,‬לאמיר זינגען דעם אשרינו‬ ‫אלע אינאיינעם‪ ,‬נישט מזלזל קיינעם‪ ,‬דיינו‬ ‫שזכינו‪ ,‬להתקרב לרבינו‬ ‫נאר מיט שמחה‬ ‫דיינו לאמיר זינגען דעם אשרינו‬ ‫נודה לשמחה‬ ‫ראש השנה ‪ -‬א מתנה‪ ,‬לרבינו‬ ‫מען פארפאקט שוין דעם רענצל‬ ‫מוצאי יום טוב‪ ,‬א שיינעם טענצל‬ ‫וואלטן מיר אזויפיל יארן‬ ‫דיינו‪ ,‬לאמיר זינגען דעם אשרינו‬ ‫צום רבי'נס קיבוץ געפארן‬ ‫שזכינו‪ ,‬להתקרב לרבינו‬ ‫די ליכטיגע וועג אין די הייליגע טעג דיינו‬ ‫דיינו‪...‬‬ ‫ַא ׁ ְשמו ֶּעס פוּן ר' לֵ ִוי יִ צְ ָחק ֶּבענ ְֶדער זַ "ל‬ ‫ר' נתן פלעגט זאגן א 'הלכה' אום ראש השנה‪ ,‬צווישן דעם ערשטן טאג אינעם אנדערן טאג‪.‬‬ ‫דער רבי פלעגט אויך זאגן תורה די צייט‪ .‬דעם לעצטן ראש השנה איז ר' נתן נישט אראפ געגאנגען זאגן‬ ‫קיין 'הלכה'‪ ,‬און אונזערע לייט האבן זייער געווארט אויף דעם‪ ,‬די הלכות זיינע זענען געווען געוואלדיג‪,‬‬ ‫ממש אש להבה‪ ,‬ס'האט געברענט א פייער ביי זאגן דעם 'הלכה' – אבער דאס יאר ווארט מען און ר' נתן‬ ‫גייט נישט אראפ זאגן דעם הלכה‪.‬‬ ‫איז ארויפגעגאנגען ר' אפרים ב"ר נפתלי צו ר' נתן'ען‪ ,‬און געזאגט; "רבי נתן‪ ,‬דער עולם איז דאך אזוי משתוקק הערן‬ ‫פון אייך"?! האט ר' נתן געזאגט א תירוץ דארטן פארוואס ער קען נישט אראפגיין‪.‬‬ ‫ר' אפרים האט אבער פארשטאנען אז ס'איז נאר א תירוץ‪ ,‬ר' נתן האט טאקע דעם ראש השנה קיין הלכה נישט‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫פארוואס טאקע? האט ער אזוי געזאגט; "איך האב א קוק געגעבן און איך געזען אז מענטשן קומען אויף ראש השנה‬ ‫ווייל זיי ווילן הערן די הלכה מיינע ‪ -‬דערפאר קומען זיי אויף ראש השנה‪ ,‬איך בין דאך נאר א מענטש‪ ,‬אפשר וועל‬ ‫איך איבער א יאר שוין נישט זיין ‪ -‬אזוי האט ער געזאגט ממש א נבואה ‪ -‬וועט אויסקומען אז די מענטשן וועלן‬ ‫וויסן אז ר' נתן איז שוין נישט דא‪ ,‬דארף מען נישט קומען אויף ראש השנה‪ ,‬מ'וועט שוין נישט הערן אן הלכה‪,‬‬ ‫אבער אז דער רבי האט געזאגט "מיין זאך איז ראש השנה" איז עס נישט מקושר מיטן זאגן א‬ ‫'הלכה'! דער רבי האט דאך געזאגט "יא דאווענען נישט דאווענען" ‪ -‬האב‬ ‫איך געוואלט ווייזן אז דער ראש השנה איז נישט תלוי אין מיין הלכה"!‬ ‫‪15‬‬ ‫מַ עֲ ֶשׂה י"ב‬ ‫דער בעל תפלה‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי [גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן זֶ ענֶ ען] גֶ עקו ֶּמען צ ּו‬ ‫ער ֶקענְ ט! ִאיז‬ ‫יך – ֶד ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט [פוּן] ִדי‬ ‫יך גֶ ְ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬‫'מ ִדינָ ה'! ָה ְ ּ‬ ‫ַא ְ‬ ‫יסע‬ ‫ייער ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫יך‪' ,‬זֵ ֶ‬ ‫וישן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫עווען ְצ ִו ׁ ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ארט]‬ ‫[ס ְ‬ ‫ָ‬ ‫ארא‬ ‫ואס ַפ ַ‬ ‫"ו ְ‬ ‫ָ‬ ‫ׁ[שוֹ ְמ ִרים]‪:‬‬ ‫ואר ֶטעס'‬ ‫ַ'ו ְ‬ ‫'מ ִליץ' ִמיט זֵ יי‬ ‫'ב ִכיוֹ ת' ִאיז ֶדער ֵ‬ ‫שִׂ ְמ ָחה'‪ ,‬אוּן ְ ּ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'"?!‬ ‫ייער ֶ‬ ‫'מ ִדינָ ה' ִאיז ָדאס?! אוּן ֶווער ִאיז ֵא ֶ‬ ‫ְ‬ ‫יך גֶ עגַ אנְ גֶ ען!‬ ‫"ב ֲא ׁ ֶשר ַ‬ ‫[אז פוּן]‬ ‫ערט‪ּ ַ :‬‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫ער ַמאנְ ֶטע ֲח ֵב ִרים'‪:‬‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי ִ[די ִ‬ ‫'פינֶ עף אוֹ ְ‬ ‫עווען‬ ‫־ס ָע ָרה' ִאיז גֶ ֶ‬ ‫אלט ַאז ֶ[ווען] ֶדער 'רו ַּח ְ‬ ‫עמ ְ‬‫ֶד ָ‬ ‫'מ ִליץ']‬ ‫'ח ָכם'‪ֵ .‬‬ ‫ילה'‪ָ .‬‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫'ממוּנֶ ה'‪' .‬גִ בּ וֹ ר'‪ּ ַ .‬‬ ‫ְ‬ ‫'לייט' פוּן ֶ'דער ְמ ִדינָ ה'‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫יך ִדי ַ‬ ‫אלט ָה ְ ּ‬ ‫עמ ְ‬‫– ֶד ָ‬ ‫ועלן זֵ יי‬ ‫אמער ֶו ְ‬ ‫וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען זו ְּכן! – ָט ֶ‬ ‫ַו ֶ‬ ‫'ת ְכ ִלית' ִאיז‪ֶ ,‬דער‬ ‫יבן‪ַ :‬אז ֶדער ַּ‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫יסגֶ ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫עהן‪:‬‬ ‫אבן גֶ עזֶ ְ‬ ‫וארן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫יב ִריגֶ ע'‪ָ .‬ו ְ‬ ‫'א ְ ּ‬‫עפינֶ ען ִדי ִ‬ ‫גֶ ִ‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען [אוֹ יף זֵ יי]‪ַ ,‬א‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫ִ'דיבּ וּר' – ָה ְ ּ‬ ‫עפינֶ ען‬ ‫[אז] זֵ יי גֶ ִ‬ ‫'ה ׁ ֵשם־יִ ְת ָ ּב ַר ְך' ֶה ְ‬ ‫על ְפט זֵ יי ַ‬ ‫"אז ַ‬ ‫ַ‬ ‫'מ ֶל ְך'!‬ ‫ל־ל ׁשוֹ ן' ַפאר ַא ֶ‬ ‫'ב ַע ָ‬ ‫ַ'ד ְ ּב ָרן' ַא ַ ּ‬ ‫אבן‬ ‫'ח ֵב ִרים'"! – אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ייע ֶרע ֲ‬ ‫עמאל זֵ ֶ‬ ‫ַא ֶל ָ‬ ‫עהאנְ גֶ ען‪ִ ,‬אין ֶדעם 'זְ כוּת' פוּן‬ ‫ָדאס ַא ְלץ ָאנְ גֶ ָ‬ ‫'ב ַעל‬ ‫יסן ַ ּ‬ ‫ייער ַא גְ רוֹ ְ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ עפוּנֶ ען זֵ ֶ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫אך‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫ילה'‪ָ ,‬וואס ֶער ִאיז ָּת ִמיד‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫ייער ָּכ ׁ ֶש ְר'ן ַ ּ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫יסן] ַ'ד ְ ּב ָרן'!‬ ‫ייער] ַא [גְ רוֹ ְ‬ ‫יצה' אוּן [זֵ ֶ‬ ‫ָל ׁשוֹ ן ו ְּמ ִל ָ‬ ‫ִמ ְת ּ ַפ ֵלל ֶדערוֹ יף! אוּן דו ְּר ְך זַ יינֶ ע ְּת ִפילוֹ ת‪ ,‬זֶ ענֶ ען‬ ‫'מ ֶל ְך'! –‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ‬ ‫אבן זֵ יי ִאים אוֹ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫'ח ֵב ִרים'!‬ ‫ייע ֶרע ֲ‬ ‫עפינֶ ען זֵ ֶ‬ ‫זֵ יי זוֹ ֶכה ַא ְלץ‪ ,‬צ ּו גֶ ִ‬ ‫עווען ִדי‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ָ ,‬האט ִאים מוֹ ֵחל גֶ ֶ‬ ‫וארן ֶדער ֶ‬ ‫ָו ְ‬ ‫ועלן זֵ יי‬ ‫אמער ֶו ְ‬ ‫וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען! – ָט ֶ‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי ַו ֶ‬ ‫ל־ל ׁשוֹ ן'"!‬ ‫'ב ַע ָ‬ ‫'מלו ָּכה' – ַווייל ֶער ִאיז ַאזוֹ י ַא ַ ּ‬ ‫ְ‬ ‫יב ִריגֶ ע'!‬ ‫'א ְ ּ‬ ‫יך] ִדי ִ‬‫עפינֶ ען [אוֹ ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫אך גֶ ִ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫וד ַאי‬ ‫[אז] ָדאס מוּז ְ ּב ַו ְ‬ ‫יסן " ַ‬ ‫עשטוֹ ְ‬ ‫יך גֶ ׁ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן זֶ ענֶ ען גֶ עקו ֶּמען‬ ‫'מ ֶל ְך' ַהנַ "ל ָ[וואס‬ ‫'מ ִליץ'‪ ,‬פוּן אוּנְ זֶ ער ֶ‬ ‫זַ יין‪ֶ ,‬דער ֵ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט‪:‬‬ ‫אבן אוֹ ְ‬ ‫יך גֶ ְ‬ ‫'מ ִדינָ ה'! אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫צ ּו ַא ְ‬ ‫עטן‪" :‬אוֹ יבּ‬‫עב ְ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫יך גֶ ֶ ּ‬ ‫ער ַמאנְ ט]"! ָה ְ ּ‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫'מ ִדינָ ה' ִאיז ָדאס?! אוּן ֶווער‬ ‫ארט] ְ‬ ‫[ס ְ‬ ‫ארא ָ‬‫ואס ַפ ַ‬ ‫"ו ְ‬ ‫ָ‬ ‫עהן ִמיט ֶדעם ָ[דאזִ יגְ ן]‬ ‫יך צ ּו זֶ ְ‬‫יך‪ ,‬זִ ְ‬ ‫'איז ֶמעגְ ִל ְ‬ ‫ְס ִ‬ ‫ערט‪:‬‬ ‫'מ ֶל ְך'"?! ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ייער ֶ‬ ‫ִאיז ֵא ֶ‬ ‫ערט‪ַ " :‬‬ ‫[אז]‬ ‫'מ ֶל ְך'"?! ָהאט ֶמען זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫עוועט‬ ‫על ֶד ֶ‬ ‫עמ ְ‬ ‫עווען ָהאט ֶמען גֶ ֶ‬ ‫על ֶד ֶ‬ ‫ְמ'מוּז ֶמ ְ‬ ‫אבן‬ ‫יתה'‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬‫'כ ָּ‬ ‫"אז זֵ יי זֶ ענֶ ען פוּן ֶדער ִּ‬ ‫ַ‬ ‫זִ ְ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט ְר ׁשוּת]!‬ ‫[גֶ ְ‬ ‫'ת ְכ ִלית' ִאיז‪ַ ,‬אז‬ ‫'אז ֶדער ַּ‬‫יבן‪ַ :‬‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫יסגֶ ְ‬ ‫יך אוֹ ְ‬ ‫אבן‬ ‫עך' זַ יין'! – ָה ְ ּ‬‫ייל ְ‬ ‫'פ ֵר ֶ‬ ‫ערן'‪ ,‬אוּן ְ‬ ‫יכ ְ‬‫'ש ֶּ‬ ‫ְמ'זָ אל ׁ ִ‬ ‫אלן ַא ַריינְ קו ֶּמען"!‬ ‫"אז זֵ יי זָ ְ‬ ‫ייסן ַ‬ ‫עה ְ‬ ‫ָהאט ֶער גֶ ֵ‬ ‫'שיכּ וֹ ר' ַפאר ַא‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ֶע ּ ֶפעס ַא ׁ ִ‬ ‫יך אוֹ ְ‬‫זֵ יי זִ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'‬ ‫זֶ ענֶ ען 'זֵ יי' – ַא ַריינְ גֶ עקו ֶּמען צ ּו ֶדעם ֶ‬ ‫ייל ְ‬ ‫עך'!‬ ‫'פ ֵר ֶ‬ ‫'מ ֶל ְך'! – ָו ְ‬ ‫וארן ֶער ִאיז ָּת ִמיד ְ‬ ‫ֶ‬ ‫אקע]‬ ‫[פוּנֶ עם ָדאזִ יגְ ן ְמ ִדינָ ה]! – אוּן ָדאס ִאיז ַ‬ ‫[ט ֶ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך'!‬ ‫'מ ִליץ' פוּן ֶדעם ֶ‬ ‫עווען ֶדער ֵ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫'מענְ ְט ׁ ְשן'‪ָ ,‬וואס‬ ‫עפינֶ ען ַא ֶ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ִ‬ ‫אך‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫ד־שיין‬ ‫ויל ׁ ֵ‬ ‫ת־תוֹ ַאר'‪ָ ,‬וואס זִ י ִאיז ִ'ו ְ‬ ‫גֶ עפוּנֶ ען ַא 'יְ ַפ ּ‬ ‫עצן ִאין ַא 'יַ ם פוּן ַוויין'! – ִאיז ֶער זֵ יי‬ ‫ֶער ִאיז גֶ עזֶ ְ‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא‬ ‫[איר] אוֹ ְ‬ ‫אבן זֵ יי 'זִ י' ִ‬ ‫ייער' – ָה ְ ּ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫וארן ֶ'דער'‬ ‫עסער – ָו ְ‬ ‫עלן‪ּ ֶ ,‬ב ֶ‬ ‫עפ ְ‬‫ייער וואוֹ יל־גֶ ֶ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫'מ ְל ָּכה'"!‬ ‫ַ‬ ‫יסער ׁ ִשיכּ וֹ ר' –‬‫ייער ַא גְ רוֹ ֶ‬‫וד ַאי‪' ,‬זֵ ֶ‬ ‫ִאיז זִ ְ‬ ‫יך ְ ּב ַו ְ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יצט זִ ְ‬ ‫יך ִאין ַא 'יַ ם פוּן ַוויין'!‬ ‫וארן ֶער זִ ְ‬ ‫ָו ְ‬ ‫וד ַאי‬ ‫[אז] ָדאס מוּז ְ ּב ַו ְ‬ ‫יסן " ַ‬ ‫עשטוֹ ְ‬ ‫יך גֶ ׁ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫עטן‪" :‬אוֹ יבּ‬ ‫עב ְ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫יך גֶ ֶ ּ‬ ‫ת־מ ְל ָּכה' ָה ְ ּ‬ ‫'ב ַ‬‫זַ יין ִדי ַ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'"!‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ‬ ‫אבן זֵ יי ִאים אוֹ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫עהן ִמיט ִאיר"! ִאיז ֶמען גֶ עגַ אנְ גֶ ען‪,‬‬ ‫'קען זִ ְ‬ ‫יך זֶ ְ‬ ‫ְמ ֶ‬ ‫יך ִמיט‬ ‫"מ'זָ אל זִ ְ‬ ‫[אז]‪ְ :‬‬ ‫עטן ַ‬ ‫עב ְ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫יך גֶ ֶ ּ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫עטן ְר ׁשוּת]!‬ ‫עוועט [גֶ ֶ ּ‬ ‫עב ְ‬ ‫על ֶד ֶ‬ ‫עמ ְ‬ ‫'האט גֶ ֶ‬ ‫אוּן ְמ ָ‬ ‫'האט‬ ‫עהן"?! ִאיז ֶמען גֶ עגַ אנְ גֶ ען‪ ,‬אוּן ְמ ָ‬ ‫ִאים זֶ ְ‬ ‫עקס ֲח ֵב ִרים']‪ַ ,‬א ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען‬ ‫זֶ ענֶ ען 'זֵ יי' ִ[די ַא ֶלע 'זֶ ְ‬ ‫עטן ְר ׁשוּת]!‬ ‫עוועט [גֶ ֶ ּ‬ ‫עב ְ‬ ‫על ֶד ֶ‬ ‫עמ ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫"אז‬ ‫ער ֶקענְ ט‪ַ :‬‬ ‫[איר] ֶד ְ‬ ‫אבן זֵ יי זִ י ִ‬ ‫'מ ְל ָּכה'! ָה ְ ּ‬ ‫צ ּו ֶדער ַ‬ ‫זֶ ענֶ ען 'זֵ יי' – ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען צ ּו ֶדעם ָ[דאזִ יגְ ן]‬ ‫ת־מ ְל ָּכה' ַא ֵליין"! אוּן ִדי‬ ‫'ב ַ‬ ‫אקע] ַ ּ‬ ‫ָדאס ִאיז ִדי ַ‬ ‫[ט ֶ‬ ‫עווען ֶדער‬ ‫אקע] גֶ ֶ‬ ‫[ט ֶ‬‫'מ ֶל ְך'! – אוּן ָדאס ִאיז ַ‬‫ֶ‬ ‫עווען – ֶקען‬ ‫ארט ִאיז גֶ ֶ‬ ‫יסע] 'שִׂ ְמ ָחה' ָוואס ָד ְ‬ ‫[גְ רוֹ ֶ‬ ‫'מ ֶל ְך' – ָוואס ֶ‬ ‫'ער'‬ ‫'אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן' פוּן ֶדעם ֶ‬ ‫אצן]!‬ ‫ישט ְמ ׁ ַש ֵער זַ יין ָ‬ ‫[א ּ ְפ ׁ ַש ְ‬ ‫וד ַאי נִ ׁ ְ‬ ‫ֶמען ְ ּב ַו ְ‬ ‫עצן ִאין ֶדעם 'יַ ם פוּן‬ ‫ֶ[דער 'אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן'] ִאיז גֶ עזֶ ְ‬ ‫ויאזוֹ י] קו ְּמ ְסט ּו‬ ‫"ווי ִ[ו ַ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט‪ִ :‬‬ ‫[איר] גֶ ְ‬ ‫אבן זֵ יי זִ י ִ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫וארן‪,‬‬ ‫עו ְ‬ ‫ַוויין'‪ָ ,‬וואס ֶער ֶ[דער 'יַ ם פוּן ַוויין'] ִאיז גֶ ָ‬ ‫אלט ַאז‬ ‫עמ ְ‬ ‫"אז ֶד ָ‬ ‫יילט‪ַ :‬‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ַא ֶהער"! ָהאט זִ י זֵ יי ֶד ְ‬ ‫'מ ִליץ'‪ָ ,‬וואס ֶער ָהאט‬ ‫פוּן ִדי ֵ'רייד' פוּן ֶדעם ֵ‬ ‫עווען‬ ‫עם־ווינְ ט] ִאיז גֶ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫־ס ָע ָרה' ׁ ְ‬ ‫[שטו ֶּר‬ ‫ֶ[ווען] ֶדער 'רו ַּח ְ‬ ‫ייסט זֵ יי‪ַּ ,‬כנַ "ל‪.‬‬ ‫עט ֵר ְ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫ייע ֶרע ִקינְ ד'‪ ,‬פוּן‬ ‫'ט ֶ‬‫אפט ָדאס ֵ‬ ‫עכ ּ ְ‬ ‫יסגֶ ַ‬ ‫– אוּן ָהאט אוֹ ְ‬ ‫אבן‬ ‫ִווי זֵ יי זֶ ענֶ ען ַא ַריינְ גֶ עקו ֶּמען צ ּו ִאים – ָה ְ ּ‬ ‫אלט]‬ ‫עטל] ַארוֹ יס‪ַּ ,‬כנַ "ל‪ִ .‬איז זִ י ֶ[ד ָ‬ ‫עמ ְ‬ ‫ֶדער ִ'וויג' ֶ ּ‬ ‫[ב ְ‬ ‫ערע! ִאיז‬‫ער ֶקענְ ט – ֵאיינְ ס ָדאס ַאנְ ֶד ֶ‬‫יך ֶד ְ‬ ‫זֵ יי זִ ְ‬ ‫יסגֶ עגַ אנְ גֶ ען‬ ‫'ב ׁ ַש ַעת ֶ ּב ָה ָלה' ִ[די טו ֶּמעל]‪ַ ,‬‬ ‫[ארוֹ ְ‬ ‫יכף ְ ּ‬ ‫ֵּת ֶּ‬ ‫יסע שִׂ ְמ ָחה'‪,‬‬ ‫עווען ַא 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫וישן זֵ יי – גֶ ֶ‬ ‫[אוֹ ְ‬ ‫יך] ְצ ִו ׁ ְ‬ ‫'קינְ ד'! – אוּן זִ י ָהאט‬ ‫אפן נָ ְ‬ ‫אך ֶדעם ִ‬ ‫על ְ‬ ‫אכגֶ ָ‬ ‫אוּן] נָ ְ‬ ‫'ב ִכיוֹ ת'‪ַּ ,‬כנַ "ל‪ִ .‬איז ֶדער 'אוֹ ֵהב־נֶ ֱא ָמן'‪,‬‬‫אוּן ְ ּ‬ ‫ישט גֶ עפוּנֶ ען!‬ ‫[אים] נִ ׁ ְ‬ ‫ֶעס ִ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫יך גֶ עגַ אנְ גֶ ען ִמיט זֵ יי!‬ ‫ארט – אוּן‬ ‫עש ּ ַפ ְ‬ ‫יל ְ‬ ‫עך' גֶ ׁ ְ‬ ‫'מ ֶ‬ ‫[איר] ִדי ִ‬ ‫ָהאט זִ י ִ‬ ‫וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן זֵ יי זֶ ענֶ ען‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי ַו ֶ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫אך‬ ‫יל ְ‬ ‫עך'! ֶד ְ‬ ‫וארן‪ַ ,‬א 'יַ ם פוּן ִמ ֶ‬ ‫עו ְ‬ ‫ערפוּן ִאיז גֶ ָ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ְ‬ ‫'מ ִדינָ ה'! ָה ְ ּ‬ ‫גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא ְ‬ ‫אבן זִ י‬ ‫אבן זִ י גֶ עפוּנֶ ען ִ'די ְמ ִדינָ ה'! – אוּן ָה ְ ּ‬ ‫– ָה ְ ּ‬ ‫"ווער ִאיז ַ ּביי‬ ‫ואר ֶטעס' ׁ[שוֹ ְמ ִרים]‪ֶ :‬‬‫[פוּן] ִדי ַ'ו ְ‬ ‫'מ ֶל ְך' אוֹ יף זֵ יי"! אוּן‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַפאר ַא ֶ‬‫[איר] אוֹ ְ‬ ‫ִ‬ ‫'מ ֶל ְך'"?! ָה ְ ּ‬ ‫אבן זֵ יי‬ ‫ַא ְ‬ ‫ייך ַא ֶ[ווער ִאיז ֶענְ ֶקער] ֶ‬ ‫יסע שִׂ ְמ ָחה'!‬ ‫עווען ַא 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫ארט גֶ ֶ‬ ‫'איז ָד ְ‬ ‫ְס ִ‬ ‫ערט‪:‬‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫עוויינְ ט אוֹ ְ‬ ‫יך‪" :‬אוֹ יף ֶדעם‬ ‫ייער גֶ ֵ‬ ‫אבן זֵ ֶ‬ ‫אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'‪ִ ,‬איז ַא 'יְ ַפ ּ‬ ‫ת־תוֹ ַאר'! – ַמ ֲח ַמת‬ ‫ייער ֶ‬ ‫"אז זֵ ֶ‬ ‫ַ‬ ‫ישט ָדא – אוּן אוֹ יף‬ ‫'איז נִ ׁ ְ‬ ‫ייע ְרן ִקינְ ד' ָוואס ְס ִ‬ ‫'ט ֶ‬‫ֵ‬ ‫וארן ֶדער‬ ‫'ת ְכ ִלית'! – ָו ְ‬ ‫ַ[ווייל] זִ י ְ ּב ֶרענְ גְ ט צוּם ַּ‬ ‫וייסט פוּן זֵ יי‬ ‫אטער' אוּן 'מו ֶּטער' ָוואס זִ י ֵו ְ‬ ‫'פ ֶ‬ ‫ִאיר ָ‬ ‫'ת ְכ ִלית' ִאיז‪' ,‬יִ ׁשוּב ָהעוֹ ָלם' ‪ַּ ,‬כנַ "ל‪.‬‬ ‫ַּ‬ ‫'מ ֶל ְך'‬ ‫'מ ִדינָ ה' ַא ֶ‬ ‫ישט"! אוּן ַהיינְ ט‪ָ ,‬האט ׁשוֹ ין ִדי ְ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫[ע ּ ֶפעס] ַא 'יְ ַפת־‬ ‫עווען ֶ‬‫יער ִאיז ַ ּביי זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫אוּן ְפ ִר ֶ‬ ‫'איר ַמאן'‪,‬‬ ‫אך] ׁשוֹ ין ָדא ִ‬ ‫וארן ָדא ִאיז זִ ְ‬ ‫יך ָ[ד ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫יך – ָו ְ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫אבן זֵ יי‬ ‫אך ָה ְ ּ‬ ‫'מ ְל ָּכה'! – ֶד ְ‬ ‫ּתוֹ ַאר'‪ַ ,‬פאר ַא ַ‬ ‫‪17‬‬ ‫עליגְ ן ִאין ֶ'דער‬ ‫ייער גֶ ִ‬ ‫עכ ְטס]‪ ,‬אוּן זֶ ענֶ ען זֵ ֶ‬ ‫ִאין ׁ ְש ֶל ְ‬ ‫ת־מ ְל ָּכה' ָוואס זִ י ִאיז ָדא‬ ‫'ב ַ‬‫פוּן ֶדער ִ[די ָדאזִ יגֶ ע] ַ ּ‬ ‫ָ[דאזִ יגֶ ער] ַּת ֲא ָוה'"!‬ ‫וארן ֶדער 'גִ בּ וֹ ר'‪ִ ,‬איז זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫'מ ְל ָּכה'! – ָו ְ‬ ‫וארן ַ‬‫עו ְ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫עטן [פוּן]‬ ‫עב ְ‬ ‫ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָהאט זִ י גֶ ֶ ּ‬ ‫יב ְ‬ ‫ִא ֶ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'!‬ ‫'מ ִדינָ ה'‪ַ ,‬א ֶ‬ ‫'מאן' ָהאט ׁשוֹ ין ִדי ְ‬ ‫ִאיר ַ‬ ‫"אז ֶער זָ אל גֵ יין‪ ,‬אוּן זָ אל זֵ יי‬ ‫ילה'‪ַ :‬‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫ֶדעם ַ ּ‬ ‫'ב ַעל־‬ ‫עטן [פוּן] ֶדעם ַ ּ‬ ‫עב ְ‬ ‫ת־מ ְל ָּכה' גֶ ֶ ּ‬ ‫'ב ַ‬ ‫ָהאט ִדי ַ ּ‬ ‫אלן‬ ‫"אז זֵ יי זָ ְ‬ ‫ערפוּן"! ! ַ‬ ‫יסל ֵריינִ יגְ ן ֶד ְ‬ ‫ער ַווייל ַא ִ ּב ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫'איר‬ ‫ער ַווייל גֵ יין ִאין ִ‬ ‫"אז ֶער זָ אל ֶד ְ‬ ‫ילה'‪ַ :‬‬ ‫ְּת ִפ ָ‬ ‫עבט]‬ ‫ארגְ ֶר ְ ּ‬ ‫ארק] גְ ָראבּ ַ‬ ‫[פ ְ‬ ‫ישט ַאזוֹ י ׁ ְ‬ ‫[ש ַט ְ‬ ‫ער ַווייל] נִ ׁ ְ‬ ‫ֶ[ד ְ‬ ‫יסל‬ ‫ער ַווייל ַא ִ ּב ְ‬ ‫ְמ ִדינָ ה'‪ ,‬אוּן זָ אל זִ י ָ[דאס] ֶד ְ‬ ‫וארן חוּץ‬ ‫עכ ְטס'"! – ָו ְ‬ ‫'ש ֶל ְ‬ ‫זַ יין ִאין ֶדעם ָ[דאזִ יגְ ן] ׁ ְ‬ ‫'מיאוּס [גְ רוֹ ְ‬ ‫יסן ִמיאו ְּס'ן]‬ ‫ייער ִ‬ ‫ֵריינִ יגְ ן‪ ,‬פוּן זֵ ֶ‬ ‫'ת ֲא ָוה' – ִאיז ָדאס נָ ְ‬ ‫אך ַ ּביי זֵ יי‬ ‫'איז ַא ַּ‬ ‫ָוואס ְס ִ‬ ‫עכ ְטס'"!‬ ‫ׁ ְש ֶל ְ‬ ‫'אמוּנָ ה'‪ַ ,‬אז ָדאס ִאיז ֶדער‬ ‫י־ווי ַא ֱ‬ ‫עווען‪ַ ,‬אזוֹ ִ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫יקר‬ ‫'ע ָ‬ ‫אלד] ַ ּביי זֵ יי ִאיז ֶדער ִ‬ ‫וארן ַווייל ִ[ו ַ ּ‬ ‫ויב ְ‬ ‫ָו ְ‬ ‫עטן‬ ‫עב ְ‬ ‫ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָהאט זִ י גֶ ֶ ּ‬ ‫יב ְ‬ ‫'ת ְכ ִלית'! ִא ֶ ּ‬ ‫ַּ‬ ‫ת־תוֹ ַאר' זֶ ענֶ ען זֵ יי‬ ‫עווען‪ַ ,‬א 'יְ ַפ ּ‬ ‫ַּת ְכ ִלית' גֶ ֶ‬ ‫"אז ֶער זָ אל גֵ יין‪ ,‬אוּן זָ אל‬ ‫ילה'‪ַ :‬‬ ‫ל־ת ִפ ָ‬ ‫'ב ַע ְּ‬ ‫[פוּן] ֶדעם ַ ּ‬ ‫[איינְ גֶ עזִ ינְ ֶקען‬ ‫ַ‬ ‫עווען‬ ‫'מזו ָּהם' גֶ ֶ‬ ‫ייער ְ‬ ‫וד ַאי זֵ ֶ‬ ‫ְ ּב ַו ְ‬ ‫ער ַווייל"!‬ ‫יסל ֶד ְ‬ ‫זֵ יי ֵריינִ יגְ ן ַא ִ ּב ְ‬ ‫ְּתפִ ָ ּלה ‪+‬אוֹ יף ‪ֹ+‬ר ׁ‬ ‫ֹ‪+‬אש ַה ׁ ּ ָשנָ‪+‬ה‬ ‫(לויט ‪++‬תפלה ‪+‬א' חלק שני)‬ ‫אר ֶקע גֶ ענַאד ִמיר זָ אלְ ן‬ ‫ארים זִ ְיך אוֹ יף ִמיר ִמיט ַדיין פִ ילֶ ע ַר ֲח ָמנוּת אוּן ַדיין ׁ ְש ַט ְ‬ ‫ער ַּב ִ‬ ‫אשעפֶ ער ֵאיינְצִ יגֶ ער‪ֶ ,‬ד ְ‬ ‫ַּב ׁ ֶ‬ ‫ארכְ ט אוּן לִ ְּיב ׁ ַשאפְ ט אוּן‬ ‫אש ַה ׁ ָשנָה ִמיט גְ רוֹ יס ֵהיילִ יגְ ַקייט אוּן ֵריינ ְֵקייט‪ִ ,‬מיט פָ ְ‬ ‫זוֹ כֶ ה זַ יין צ ּו ַּבאקו ֶּמען ֶדעם רֹ ׁ‬ ‫וישן ַאלֶ ע פֶ עלְ ֶקער‬ ‫עוועלְ ט צְ ִו ׁ ְ‬ ‫אסט ִמיט ַדיין גְ רוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת א ּונְז אוֹ ְיסגֶ ֶ‬‫ִמיר גְ רוֹ יס פְ ֵרייד אוּן ִשׂ ְמ ָחה‪ַ .‬ווייל ד ּו ָה ְ‬ ‫עבן ִדי גו ֶּטע ַמ ָּתנָה‪ָ ,‬וואס‬ ‫אסט ִמיט א ּונְז גֶ עטוּן ַא גְ רוֹ יס ֶח ֶסד אוּן גֶ עגֶ ְּ‬ ‫עהיילִ יגְ ט ִמיט ַדיינֶע ִמצְ וֹ ת‪ָ ,‬ה ְ‬ ‫אוּן א ּונְז גֶ ֵ‬ ‫עס ִטיגְ ט אוּן ד ּו‬‫וערט גֶ עפֶ ְ‬ ‫ארכְ ִטיגֶ ע ָטאג – ֶווען ַדיין ֶקענִיגְ ַר ְ‬ ‫ייך ֶו ְ‬ ‫אש ַה ׁ ָשנָה‪ַ ,‬א ֵהיילִ יגֶ ע ׁ ְש ֶרעק‪-‬פָ ְ‬ ‫ָדאס ִאיז רֹ ׁ‬ ‫ארט ִמיט ֱא ֶמת‪.‬‬ ‫ייטס ָאן ַדיין ִּכ ֵּסא ִמיט ֶח ֶסד אוּן ד ּו זִ יצְ ט ָד ְ‬ ‫גְ ֵר ְ‬ ‫ארכְ ִטיגֶ ער יוֹ ם ַהדִּ ין‬ ‫אש ִט ְימט ֶדעם גְ רוֹ ְיסן ֵהיילִ יגְ ן ָטאג‪ֶ ,‬דער גְ רוֹ ֶיסער פָ ְ‬ ‫אסט ּו ַּב ׁ ְ‬ ‫ִמיט ַדיין גְ רוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת ָה ְ‬ ‫ארן‬ ‫ארצֵ ייא ּונְג פַ ְ‬ ‫עטס ִּכ ְביָ כוֹ ל ַא פַ ְ‬ ‫אש ח ֶֹד ׁש ִאיז ֶדער ָטאג ֶווען ד ּו ַאלֵ יין ֶּב ְ‬ ‫אש ח ֶֹד ׁש ִּת ׁ ְש ֵרי‪ַ ,‬ווייל רֹ ׁ‬ ‫ִאינֶעם ָטאג רֹ ׁ‬ ‫וערט נ ְִמ ׁ ָש ְך‬ ‫ארט ֶו ְ‬ ‫ֶערן ִדי לְ ָבנָה ִ(ווי ֲחזַ "ל זָ אגְ ן) ָ'ה ִביא ּו ָעלַ י ַּכ ּ ָפ ָרה ַעל ׁ ֶש ִּמ ַע ְט ִּתי ֶאת ַה ָ ּי ֵר ַח' ָוואס פוּן ָד ְ‬‫אר ְקלֶ ענ ְ‬ ‫פַ ְ‬ ‫אבן אוֹ יף‬ ‫אבן ִמיר ַא ּ ִפ ְתחוֹ ן ּ ֶפה צ ּו קו ֶּמען צ ּו ִדיר אוּן זִ ְיך ִמ ְת ַודֶּ ה זַ יין אוּן ֲח ָר ָטה ָה ְּ‬ ‫ער ֶּיבער ָה ְּ‬ ‫ערע זִ ינְד‪ֶ ,‬ד ִ‬ ‫ַאלֶ ע א ּונְזֶ ֶ‬ ‫אסט ַדאן אוֹ ְיך ֲח ָר ָטה אוּן‬ ‫אש ַה ׁ ָשנָה‪ַ ,‬ווייל ד ּו ַאלֵ יין ָה ְ‬ ‫ערע זִ ינְד ִאין ָאט ֶדעם גְ רוֹ ְיסן ָטאג ‪ֶ -‬דער יוֹ ם ַהדִּ ין רֹ ׁ‬ ‫א ּונְזֶ ֶ‬ ‫עטס ַא ַּכ ּ ָפ ָרה‪.‬‬‫ֶּב ְ‬ ‫ִישט ָא ּ ְפגֶ עטוּן פוּן א ּונְז‪ֲ ,‬אפִ יל ּו‬ ‫ַח ְסדֵּ י ה' ִּכי ל ֹא ָת ְמנוּ"‪ִּ ,‬כי ל ֹא כָ ל ּו ַר ֲח ֶמ ָיך לְ עוֹ לָ ם‪ַ ,‬דיין ֶח ֶסד ָהאט זִ ְיך ֵקיינ ְָמאל נ ׁ ְ‬ ‫ערלִ יכֶ ע‬ ‫עווען ֵמ ָרחוֹ ק ַדיינֶע ווא ּונ ְֶד ְ‬ ‫אסט ּו ׁשוֹ ין ְמגַ ֶּלה גֶ ֶ‬‫אבן גֶ עטוּן ָה ְ‬ ‫אבן ַחס ְו ׁ ָשלוֹ ם גֶ עטוּן ָוואס ִמיר ָה ְּ‬‫ִמיר ָה ְּ‬ ‫ארכְ ִטיג אוּן גְ רוֹ יס א ּו ְּמצָ אלִ יג‪ָ ,‬אן ַקיין ׁ ִשיעוּר‪ֵ ,‬אין סוֹ ף ְו ֵאין ַּתכְ לִ ית‪.‬‬ ‫ערע ֲח ָס ִדים ֶוועלְ כֶ ע זֶ ענֶען פָ ְ‬ ‫אר ֶקע ֶמ ֶ‬ ‫ער ֶ‬ ‫ׁ ְש ַט ְ‬ ‫‪18‬‬ ‫לאמיר זיך‬ ‫פארהערן‬ ‫(‪)16‬‬ ‫די צוועלעווטע מעשה ‪ -‬דער בעל תפילה‬ ‫ה‪ .‬צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם געקומען? און ווער איז זייער‬ ‫א‪ .‬צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם אנגעקומען ? און ווער איז זייער‬ ‫קעניג?‬ ‫קעניג?‬ ‫❑ צו די כתה וואס זייער קעניג ווערט נישט געשפייזט פון עסן פון‬ ‫❑ צו די כתה פון חכמה און דער חכם איז זייער קעניג‬ ‫די אנדערע מענטשן – און דאס קינד איז זייער קעניג‬ ‫❑ צו די כתה פון דיבור און דער מליץ איז זייער קעניג‬ ‫❑ צו די כתה פון ישוב העולם און די בת מלכה איז זייער קעניג‬ ‫❑ צו די כתה פון שמחה און דער אוהב נאמן איז זייער קעניג‬ ‫❑ צו די כתה פון רציחה און די מלכה איז זייער קעניג‬ ‫ב‪ .‬איבער וועלכע פלעצער איז דער מליץ נישט אריבער?‬ ‫ו‪ .‬פארוואס האבן זיי גענומען די בת מלכה פאר קעניג?‬ ‫❑ איבער דעם פלאץ פון דער בעל תפלה און דער גבור און דער‬ ‫❑ ווייל זי איז א טאכטער פון קעניג‬ ‫ממונה‬ ‫❑ ווייל זי איז א יפת תואר‬ ‫❑ ווייל זי איז געזעסן אין א ים פון מילך‬ ‫❑ אין די מעשה שטייט נישט איבער וועם ער איז אריבער‬ ‫ז‪ .‬אויף וואס האבן געוויינט די אנשי המלך און די בת מלכה?‬ ‫❑ איבער די פלאץ פון דער חכם און דער אוהב נאמן‬ ‫❑ אויף דעם טייערן קינד‬ ‫ג‪ .‬אין וועמענס זכות האבן זיי אנגעהאנגען דאס אז זיי טרעפן זיך‬ ‫❑ אויף איר טאטע און מאמע‬ ‫צוזאם?‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ פון דעם גבור‬ ‫ח‪ .‬וואס האט די בת מלכה געבעטן פון דעם בעל תפלה?‬ ‫❑ פון דעם ממונה‬ ‫❑ צו א ביסל רייניגן דערווייל די מדינה פון ישוב העולם פון זייער‬ ‫❑ פון דעם בעל תפלה וואס איז שטענדיג מתפלל אויף דעם‬ ‫מיעוס שלעכטץ‬ ‫ד‪ .‬צו וועלכע מדינה זענען זיי נאכדעם אנגעקומען ? און ווער איז זייער‬ ‫❑ צו רייניגן די מדינה פון ישוב העולם פון זייער מיעוס שלעכטץ‬ ‫קעניג?‬ ‫❑ צו א ביסל רייניגן דערווייל אלע מדינות פון זייער טעות‬ ‫❑ צו די כתה פון חכמה און דער חכם איז זייער קעניג‬ ‫❑ צו די כתה פון דיבור און דער מליץ איז זייער קעניג‬ ‫ט‪ .‬האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך?‬ ‫❑ צו די כתה פון שמחה און דער אוהב נאמן איז זייער קעניג‬ ‫❑ איינמאל‬ ‫❑ צוויימאל‬ ‫❑ איך האב געוואלט‬ ‫טיפער געטראכט‬ ‫וועלכע פון די אנשי המלך האט געקעניגט אויף צוויי מדינות‪ - ,‬און אויף וועלכע צווי מדינות‬ ‫האט ער געקעניגט ?‬ ‫וואו זעט מען ביי די מעשה וואס מיר האבן די וואך געלערנט אז "אביסל איז אויך גוט" ?‬ ‫תשובות אויף די מעשה פון דער בעל תפילה (‪)15‬‬ ‫ווער זענען ִדי ְגר ֹוי ֶסע ַלייט פ ּון די ְמ ִדי ָנה של עשירות ? ִדי גָ ִ‬ ‫אטין‬ ‫ִאיז ָדא ְרט ִגי ֶווען שמחות ובכיות–דער רבי איז מסביר פארוואס איז גיווען שמחות און בכיות ? דער רבי איז מסביר נאר‬ ‫ָאך ֶדעם ֶמלֶ ְך ִמיט ִדי ִא ְּיב ִריגֶ ע‬ ‫אבין גִ יוֵ ויינְט וִ וי גִ יפִ ינְט ֶמען נ ְ‬ ‫פארוואס עס איז געווען בכיות ‪ -‬זֵ יי ָה ִּ‬ ‫א ּון ִדי ָגא ִטין ( ְד ַהיינ ּו ִדי ַע ִשי ִרים פ ּון ֶדער ְמ ִדי ָנה) – קוק אריין אין די מעשה אויף לשה"ק וואספארא ווארט לייגט‬ ‫צו דער רבי אויף זיי ? השוטים‬ ‫צו ענטפערן די בחינות און אריינגיין אינעם גורל‪646-585-3040 02-5-3333-72 ,‬‬ ‫‪19‬‬ ‫אויף ָוואס‬ ‫ֹ‬ ‫ִ ּב ְ‬ ‫יסט ּו ְמ ׁ ַש ְכ ֵנ ַע?‬ ‫ִדי ִפיר ַ ּב ִ‬ ‫אדינֶ ער פוּנֶ עם ֶקענִ יג זֶ ענֶ ען‬ ‫גֶ עגַ אנְ גֶ ען אוּן ָאנְ גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא גֶ עוִ ֶ‬ ‫ויסע‬ ‫עפ ֶרעגְ ט ִדי וֶ ועכְ ֶטער‬ ‫ְמ ִדינָ ה‪ ,‬אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫אבן גֶ ְ‬ ‫אך אוּן ִמיט וָ ואס‬ ‫ייער ַפ ְ‬‫ארט וָ ואס ִאיז זֵ ֶ‬ ‫ָד ְ‬ ‫ערט ַאז‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫עבן זִ ְ‬ ‫יך ָא ּפ‪ָ .‬ה ְ ּ‬ ‫זֵ יי גֶ ְ ּ‬ ‫עצט אוֹ יף ֶדער ֶע ְרד‪.‬‬ ‫אפגֶ עזֶ ְ‬ ‫ָהאט זִ ְ‬ ‫יך ַא ָר ּ ְ‬ ‫אס ְירט ַא ׁ ְשטו ֶּרעם‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫אבן‬ ‫זִ ינְ ט ֶעס ָהאט ּ ַפ ִ‬ ‫עריג ִאינְ גְ ל‪ָ ,‬האט‬ ‫אר ֶפער ֶע ְלף יֶ ִ‬ ‫יוֹ ִסי‪ַ ,‬א ׁ ַש ְ‬ ‫ייער ִציל‪ .‬צוּם‬ ‫עדן' ַא ְלס זֵ ֶ‬ ‫ועלט ֶ'ר ְ‬ ‫יסגֶ עוֶ ְ‬ ‫זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫אר ְקן כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּר‪ַ .‬א ֶלעס וָ ואס‬ ‫אר ָמאגְ ט ַא ׁ ְש ַט ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יסיגְ ן‬ ‫יפגֶ ענו ֶּמען ַא ְפ ִל ִ‬ ‫ֶע ְר ׁ ְשט ָה ְ ּ‬ ‫אבן זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫עס ְט ַקייט‬ ‫ֶער ָהאט גֶ עזָ אגְ ט ִאיז גֶ עוֶ וען ִמיט ַא ֶפ ְ‬ ‫עטער ָה ְ ּ‬ ‫אבן‬ ‫עדנֶ ער ַפאר ַא ֶקענִ יג‪ָ ,‬א ֶ ּבער ׁ ְש ּ ֶפ ֶ‬ ‫ֶר ְ‬ ‫עדט‪,‬‬ ‫ער ְ‬ ‫ימער ֶער ָהאט גֶ ֶ‬ ‫אר ַקייט‪ .‬וֶ וען ִא ֶ‬ ‫אוּן ְק ָל ְ‬ ‫אפן ַא ֶמענְ ְט ׁש וָ ואס ִאיז גֶ עוֶ וען ַא‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫זֵ יי גֶ ְ‬ ‫ערט‬ ‫עה ְ‬ ‫יסגֶ ֶ‬ ‫וארן אוּן אוֹ ְ‬ ‫זֶ ענֶ ען ַא ֶלע ׁ ְש ִטיל גֶ עוָ ְ‬ ‫ואל ִדיגֶ ער ַ ּב ַעל‬ ‫אך‪ַ ,‬א גֶ עוַ ְ‬‫מו ְּמ ֶחה ִאין ׁ ְש ּ ְפ ַר ְ‬ ‫וארט אוּן‬ ‫עדעס וָ ְ‬ ‫אפענְ ִדיג יֶ ֶ‬ ‫ִמיט נֵ ייגֶ ער‪ַ ,‬איינְ זַ ּ ֶ‬ ‫אר ֶקע ַאיינְ ְפלוּס‪ ,‬אוּן ִאים‬ ‫דַּ ְר ׁ ָשן ִמיט ַא ׁ ְש ַט ְ‬ ‫עצט‪,‬‬ ‫עדאנְ ק וָ ואס ִאיז ַארוֹ יס פוּן זַ יין מוֹ יל‪ .‬יֶ ְ‬ ‫גֶ ַ‬ ‫ייער ֶקענִ יג‪.‬‬ ‫עמאכְ ט ַפאר זֵ ֶ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ַ‬ ‫ערט ִדי מוֹ ָד ָעה‪ָ ,‬האט ֶער‬ ‫עה ְ‬ ‫וֶ וען יוֹ ִסי ָהאט גֶ ֶ‬ ‫אר ֶקע‬ ‫יפע אוּן ׁ ְש ַט ְ‬ ‫ֶדער כּ ַֹח ַהדִּ יבּ וּר ָהאט ַא ִט ֶ‬ ‫יבן ַמאכְ ן ַא טו ְּמל אוּן ַא ַריינְ גֶ ְ ּ‬ ‫עב ֶרענְ גְ ט‬ ‫ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫יע‬ ‫ַה ׁ ְש ּ ָפ ָעה‪ .‬דו ְּר ְך ֶר ְ‬ ‫עדן ֶקען ַא ֶמענְ ְט ׁש ַמ ׁ ְש ּ ִפ ַ‬ ‫ערוֶ ועזְ ַקייט ַ ּביי זַ יינֶ ע זֶ ְ‬ ‫עקס ֲח ֵב ִרים וָ ואס‬ ‫ַא נֶ ְ‬ ‫ערע צ ּו טוּן זַ אכְ ן וָ ואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫אבן‬ ‫זַ יין אוֹ יף ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫עש ַטאנֶ ען ַארוּם ִאים‪ :‬נָ ִתי‪ְ ׁ ,‬שמו ֵּאל‪,‬‬ ‫זֶ ענֶ ען גֶ ׁ ְ‬ ‫ייבט ַאז זֵ יי זֶ ענֶ ען ְ ּבכ ַֹח צ ּו‬ ‫ישט גֶ עגְ ֵל ְ ּ‬ ‫יער נִ ׁ ְ‬ ‫ְפ ִר ֶ‬ ‫יציק‪ ,‬נַ ְח ָמן‪ְ ,‬צ ִבי‪ ,‬אוּן נַ ְח ָמן יוֹ נָ ָתן‪ .‬יוֹ ִסי ָהאט‬ ‫ִא ִ‬ ‫יע ֶרע‬ ‫אר ָמאגְ ט ַאן או ְּמגֶ עהוֹ ֶ‬ ‫עדן ַפ ְ‬ ‫טוּן‪ָ .‬דאס ֶר ְ‬ ‫זֵ יי ַמ ְס ִ ּביר גֶ עוֶ וען ְּכ ִאיל ּו ֶער ַא ֵליין ִפ ְירט ִדי‬ ‫ַמאכְ ט‪ָ ,‬א ֶ ּבער ִדי ׁ ְש ֵא ָלה ִאיז נָ אר ַפאר וֶ ְ‬ ‫ועלכֶ ער‬ ‫אס ְירן?‬ ‫וייסט וָ ואס ֶעס ֶקען ָדא ּ ַפ ִ‬‫"איר וֵ ְ‬ ‫ְפ ִליגֶ ער‪ִ :‬‬ ‫יצט ֶדעם כּ ַֹח‪ֶ .‬מען ֶקען ֶעס נִ ְ‬ ‫יצן‬ ‫ִציל ֶמען נִ ְ‬ ‫זֵ יי ֶקענֶ ען ָא ּ ְפ ׁ ְשטו ּ ְּפן ִדי ַרייזֶ ע ַפאר נָ ְ‬ ‫אך ַאכְ ט‬ ‫עפער‪ָ ,‬א ֶדער‬ ‫ידן צוּם ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫אש ֶ‬ ‫ְמ ַק ֵרב צ ּו זַ יין ִא ְ‬ ‫ישט‪.‬‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫ישט גָ ְ‬ ‫עס ְירט זֵ יי נִ ׁ ְ‬ ‫ער ִ‬‫ׁ ָש ָעה; ֶעס ִאינְ ֶט ֶ‬ ‫אליֶ ע‬ ‫ילן אוּן ַק ְ‬ ‫ערט‪ָ ,‬א ּ ְפצו ִּק ְ‬ ‫אר ֶק ְ‬ ‫ילה ַפ ְ‬ ‫ָח ִל ָ‬ ‫ערט ַמ ֲע ִשׂ ּיוֹ ת פוּן ֶמענְ ְט ׁ ְשן‬ ‫ִא ְ‬ ‫יך ָהאבּ ׁשוֹ ין גֶ ֶ‬ ‫עה ְ‬ ‫ַמאכְ ן ֶמענְ ְט ׁ ְשן‪.‬‬ ‫יקגֶ עגַ אנְ גֶ ען ַא ֵהיים‪ .‬וָ ואס ֵמיינְ ט‬ ‫וָ ואס זֶ ענֶ ען צו ִּר ְ‬ ‫עלד ָהאט‬ ‫ט‪-‬פ ְ‬ ‫ילכֶ ער ִאין לו ְּפ ֶ‬ ‫ערן הוֹ יכְ ִה ְ‬ ‫ִא ֶ ּ‬ ‫יב ְ‬ ‫ועלן‬ ‫ישט‪ִ .‬מיר וֶ ְ‬ ‫ִאיר‪ְ ,‬צוֵ ויי ׁ ָש ָעה ִאיז ַ ּביי זֵ יי גָ ְ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫עלדוּנְ ג ַאז ִדי ְפ ִליגֶ ער ַקיין‬ ‫ערט ַא ֶמ ְ‬ ‫עה ְ‬ ‫ֶמען גֶ ֶ‬ ‫ויפיל ֶע ְסן ָה ְ ּ‬ ‫אבן ִמיר ׁשוֹ ין‬ ‫עריג; וִ ִ‬ ‫וערן הוּנְ גֶ ִ‬ ‫ָדא וֶ ְ‬ ‫עשטו ּ ְּפט ִמיט ְצוֵ ויי‬‫וערט ָא ּ ְפגֶ ׁ ְ‬ ‫או ְּק ַריינָ א וֶ ְ‬ ‫ֶדען?"‬ ‫ׁ ָש ָעה‪ַ .‬א ַס ְ‬ ‫עפט‬‫עש ֶל ּ ְ‬ ‫אך ֶמענְ ְט ׁ ְשן ָה ְ ּ‬ ‫אבן גֶ ׁ ְ‬ ‫עש ַטאנֶ ען‬ ‫ּת'דיגֶ ע ֲח ֵב ִרים זֶ ענֶ ען גֶ ׁ ְ‬ ‫ִדי ְּת ִמימו ִ‬ ‫עך צ ּו ַא זַ ייט; ַא ֶלע ֶ ּבענְ ְק ֶל ְ‬ ‫ייע ֶרע ֶרענְ ְצ ֶל ְ‬ ‫עך‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫אקן אוּן‬ ‫ער ׁ ְש ָר ְ‬ ‫ייער ֶד ְ‬ ‫ערט‪ ,‬זֵ ֶ‬ ‫עה ְ‬ ‫יסגֶ ֶ‬ ‫אוּן אוֹ ְ‬ ‫אפט‪ֵ .‬איין גְ רו ּ ֶּפע‬ ‫ארכַ ּ ְ‬ ‫זֶ ענֶ ען ׁשוֹ ין גֶ עוֶ וען ַפ ְ‬ ‫המשך אויף זייט ‪14‬‬