נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — ראש השנה (2026-09-07)

אליעזר ראש השנה נעימות
©
כל הזכויות שמורות
למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק
ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק
למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב
לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל skulen3@gmail.com
copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.
in all countries subscribing to the international copyright union.
PRINTED IN ISRAEL
יצא לאור העולם ע"י
מכון נעימות אליעזר בארה"ק
053-415-2636
ב
אליעזר ראש השנה נעימות
הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א
מו"צ העדה החרדית
בס"ד כ"ז שבט תשפ"א
הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר
ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען
זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א
כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו
אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל
במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה
שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח
החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של
רבים אשר אינם מבינים בלה"ק
ונקרא שמו "נעימות אליעזר"
ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש
וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של
ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו
להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל
מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים
אמן:
הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור:
קלונימוס קלמן ווייס
ג
אליעזר ראש השנה נעימות
הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א
מו"צ העדה החרדית
הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם
שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א:
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א
דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און
מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען",
און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין,
ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און
ליכטיג ,און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע
עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר.
[והוסיף :ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס].
יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה
ד
אליעזר ראש השנה נעימות
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א
הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים
כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח
יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה ,ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו
הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם,
ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד
לאויושט"א:
ה
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א
ה
אליעזר ראש השנה נעימות
ו
אליעזר ראש השנה נעימות
הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א
הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם
בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי
הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען
ה"ה שמו הולך לפניו
מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א
יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב
טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים
ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א:
ידידו המכבדו בלב טוב
ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד ,שלפני שהולכים ללמוד צריכים
לכוון לקיים מצות לימוד התורה ,כי הרי מצות צריכות כוונה,
וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא:
של או ַריְ י ָתא ֶׁ שה ְ ּד ֹ ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ
ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם מו ֶׁ לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ
שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם עו ֶׁ
ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ
ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך
שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל: מו ְּב ֵ
ְש ֹ
יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו שא ְּב ִר ְ שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ לְ ֵ
שם שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ
שה יָ ֵדינ ּו יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אלֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאלִ :ו ִ
שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו: ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ
ז
אליעזר ראש השנה נעימות
וכ"ק מרן רבינו זצ"ל
היה אומר תמיד בכל הזדמנות:
אז" :לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט
אוועק פון די התעוררות ,דעמאלט'ס:
"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך
ִ
קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר
האט דא געהערט!..
ווייל בשעת ווען איר זענט דא,
דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין
אז איר הערט מיך אויס ,נאר ווען
איר גייט "אוועק" ..דעמאלט'ס זאל
אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס
וואס איר האט דא געהערט!..
ח
אליעזר ראש השנה נעימות
הקדמה
י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש
מרז"ל קדושים אשר בארץ המה ,ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו
וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור
ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על
דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'
ותלמידי המגיד זצוק"ל ,כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של
רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו ,וכדי שכל יהודי פשוט
יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון.
והרי כבר ידוע ליודעי חן ,כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז ).על כל האומר דבר
שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר ,ובספר חסידים (ס' רכ"ד)
איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק.
ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר
"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר
הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע
ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה.
וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה
בעמלי ,אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות
את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם
יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות ,ואכן שמע אלקים מתוך
סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר
זה ,ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני ,הנני עומד
עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה
יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים ,ולהוסיף דעת
ט
אליעזר ראש השנה נעימות
ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל ,ואל יצא מתחת ידי שום
מכשול חס ושלום ,רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא
בתוך כל אחד ואחד מישראל ,ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת
הרבים ,ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים
"באידיש" ,והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט):
"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה
בפיהם" ,פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה
שהוא מבין טוב.
וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת
והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל ,וזהו אינו רק ספר לקריאה
גרידא ,כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת ,יען כי הרי זה משפיע
יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל.
וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען
הוצאת ספר זה ,יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק
תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח ,ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים
בתורה ובמצות באמת לאויושט"א.
ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה
ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי ,ואזכה לעבוד את השם יתברך
בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל
ישראל ,ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא
תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו ,מתוך הרחבת הדעת ומנוחה,
ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא ,עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה
הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין
בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן:
י
אליעזר ראש השנה נעימות
חו ֶד ׁש אֱל ּול
ֹ
חו ֶׁדש אל ּול :צדיקים פלעגן זאגן ,אז עס איז דאך בעצם זייער שווער צו
ֹ
זאגן פאר א ריז'ן ציבור וואס די גאנצע ציבור דארף פארעכטן בשעת ווען
עס קומט ָאן" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,ווייל" :לֵב יו ֵֹדעַ מָ ַרת נַפְ ׁשוֹ" ,און עס איז זייער
שווער צו זאגן פאר א גרויסע ציבור יודן וואס זיי דארפן מתקן זיין.
און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט
גאר א טייער ווארט ,און דאס איז ,אז דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד
המלך עליו השלום זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן
ימין אֶ בְ יוֹן" וכו'.
ספר תהלים (קפיטל ק"ט פסוק ל"א) ,אז" :כִּ י ַיעֲמֹ ד לִּ ִּ
ימין" – איז דאך טאקע אויך קען מען דאך בעצם זאגן אזוי ,אז די ווארט" :לִּ ִּ
ימין"
ראשי תיבותֵ " :לב יו ֵֹדעַ מָ ַרת ַנפְ ׁשוֹ" ,ווייל יא ר' יוד ,אויב" :כִּ י ַיעֲמֹ ד לִּ ִּ
– אויב א יודיש קינד האלט שטענדיג פארנט פון זיינע אויגן אזֵ " :לב יו ֵֹדעַ
מָ ַרת ַנפְ ׁשוֹ" – אויב א יודיש קינד האלט שטענדיג פארנט פון זיינע אויגן
ווער ער איז טאקע "באמת" ברוחניות ,דעמאלט'ס וועט ער זיך דאך שוין
שטענדיג שפירן ווי א אמת'ע" :אֶ בְ יוֹן" אנטקעגן זיינע חברים ,און ער וועט
זיך דאך שוין קיינמאל מער נישט גרויס האלטן אויף א צווייטן.
ווייל ער וועט דאך שטענדיג געדענקען דעם געדאנק פוןֵ " :לב יו ֵֹדעַ מָ ַרת
ַנפְ ׁשוֹ" ,און ער וועט דאך שטענדיג טראכטן ביי זיך ,אז טיף אינעווייניג ביי
מיר אין הארץ ווייס איך דאך שוין יא זייער גוט ווער איך בין "באמת" ,און
יא
אליעזר ראש השנה נעימות
טיף אינעווייניג ביי מיר אין הארץ ווייס איך דאך שוין יא זייער גוט ווי
שטארק עס גייט מיר ָאן ווען מיין חבר האט א צרה.
און ממילא וועגן דעם וועלן מיר דא יעצט אראפ ברענגען א רשימה פון
שיינע רמזים אויף" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,און אפשר וועט דאס אויף וועקן איין
יודיש קינד תשובה צו טוהן" :בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה" פארן הייליגן באשעפער,
ָאמרוֹ"[ ,און" :וְ כַאן הַ מָ קוֹם לְ צַ יֵן ׁשֶ ע ֲַדיִּן יֵׁש
און" :וְ קַ בֵ ל אֶ ת הָ אֱמֶ ת ִּמ ִּמי ׁשֶ ְ
הַ ְרבֵ ה ְרמָ זִּ ים ְמעּו ָרב בְ תוְֹך הַ סֵ פֶ ר"].
ווייל די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך ראשי תיבותָ " :לׁשּוב אֵ לֶיָך וְ ֹלא
לְ הִּ תְ יָאֵ ׁש" – אז מען דארף טאקע דעמאלט'ס "תשובה" טוהן פארן הייליגן
באשעפער מיטן גאנצן הארץ ,אבער מען טאר זיך אבער דעמאלט'ס נישט
מייאש זיין ח"ו מיט מחשבות שונות ומשונות אז ..איך קען שוין נישט
"תשובה" טוהן ח"ו ,ווייל איך האב דאך שוין געטוהן גאר גאר הארב'ע
עבירות ,ניין ניין ניין ר' יוד ,ווייל ביזט דאך א "יודיש קינד" ,און א יעדע
יודיש קינד קען דאך תשובה טוהן יעצט אין די הייליגע" :יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים
וְ הָ ָרצוֹן".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבותֶ " :לְך לְ ָך וְ ׁשָ ב אֵ לָיו" –
גיי צו "דיר" ,און קוק אריין אין "דיר" ,און אזוי" :וְ ׁשָ ב אֵ לָיו" – און אזוי
זאלסטו זיך צוריק קערן צום הייליגן באשעפער ,ווייל יא ר' יוד ,ווען דו
טוס'ט "תשובה" ,זאלסטו דעמאלט'ס גיין צו "דיר" ,און דו זאלסט
דעמאלט'ס אריין קוקען אין "דיר" ,און תשובה טוהן אויף "דיינע" שלעכטע
מעשים וואס דו האסט געטוהן ,און נישט גיין פארעכטן די מעשים פון דיין
יב
אליעזר ראש השנה נעימות
חבר ,ניין ..נאר גיי צו "דיר" ר' יוד ,און אזוי" :וְ ׁשָ ב אֵ לָיו" – און אזוי
זאלסטו זיך צוריק קערן צום הייליגן באשעפער.
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :לְ ַדבֵ ר ֱאמֶ ת ּו ְנצֹר
לְ ׁש ֹונְָך" – צו רעדן" :אֱמֶ ת" ,און זיך אפ היטן דעם צונג פון רעדן שלעכטע
זאכן און זאכן וואס מען טאר נישט רעדן.
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :אָ ׁשּוב ַליהו-ה
ָואֶ תְ פַ לֵל ַליהו-ה" – איך קער זיך דעמאלט'ס צוריק צום אייבערשטן ,און
איך דאווען דעמאלט'ס אויך גאר גאר אסאך צום אייבערשטן ,און איך
דאווען דעמאלט'ס אויך מיט מער כוונה.
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :לְ הוֹדוֹת ּולְ הַ לֵל לְ ׁשַ בֵ חַ
אֵ לָיו" ,ווייל יא ר' יוד ,דאס טוען מיר דאך אלע יעצט למעשה אין די
יעצטיגע הייליגע" :יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים וְ הָ ָרצוֹן" ,ווייל מיר טוען דאך יעצט אלע די
פעולה פון" :י ְִּמֹלְך יהו-ה לְ ע ֹולָם אֱֹלקַ יְִּך צִּ יוֹן לְ דֹר ָודֹר הַ לְ לּויָּה" ,אזוי ווי עס
ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים הק' באריכות.
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :לְ ָאן ָל ֶלכֶת ּולְ ָאן
אֶ בְ ָרח" – וואו אהין זאל איך גיין און וואו אהין זאל איך אנטלויפן ווען עס
קומט ָאן אזא שרעקעדיג'ע חודש ווי" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" !?..דער חודש וואס
רופט זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך לכאורה אזא שרעקעדיג'ע חודש ,און
ממילא אסאך מאל קען דאך א מענטש טראכטן ווען עס קומט ָאן" :חו ֶֹדׁש
אֱלּול" ,אז וואו אהין זאל איך גיין און וואו אהין זאל איך אנטלויפן ווען עס
קומט ָאן אזא שרעקעדיג'ע חודש ווי" :חו ֶֹדׁש אֱלּול"!?..
יג
אליעזר ראש השנה נעימות
אבער ניין ר' יוד ,אנטלויף נישט "פון" דעם אייבערשטן ווען עס קומט ָאן:
"חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,נאר אנטלויף "צום" אייבערשטן ווען עס קומט ָאן" :חו ֶֹדׁש
אֱלּול" ,ווייל ער איז דאך דער איינציגסט'ער וואס קען דאך דיר ראטעווען
פון דיין שווער'ן קאמפלעצירט'ן משפט וואס דו דארפס'ט דא יעצט אריבער
גיין אין די יעצטיגע הייליגע טעג.
און ממילא ניין הייליגער באשעפער ,איך גיי נישט אנטלויפן "פון" דיר אין
"מ ְמָך" – פון דיר – פון דעם אייבערשטן" :אֵ לֶיָך" –
די יעצטיגע טעג ,נארִּ :
צו דיר – צו דעם אייבערשטן" :אֶ בְ ָרח" – וועל איך אנטלויפן ,און דאס
מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז איך וועל "תשובה" טוהן פאר
דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל אין די יעצטיגע הייליגע טעג פון:
"חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,און איך וועל זיך שוין ָאן הייבן אויף צו פירן יעצט ווי א
פשוט'ע ערליכע יוד.
און דער הייליגער נחל נובע מקור חכמה רבי נחמן מברסלב זכותו יגן עלינו
ועל כל ישראל זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר
ליקוטי מוהר"ן (סימן פ"ז) ,אז דורך דעם וואס א יודיש קינד לעבט מיט זיין
בני בית א ערליכע ליכטיגע יודישע לעבן ,און דורך דעם וואס א מענטש איז
מתקן זיין פארגאנגענהייט דורך דעם וואס ער האט חתונה ,איז ער זוכה צו
א שיינע לעבן אינאיינעם מיט זיין בני בית.
ווייל יא טייערע יודן ,א יודיש קינד דארף לעבן אזוי ווי דער הייליגער
"תורה" הק' האט געהייסן לעבן ,און נישט מיט קיין אייגענ'ע נייע אויס
געטראפענ'ע וועגן ,נאר ווי אזוי דער "אייבערשטער" וויל אז דו זאלסט
לעבן.
יד
אליעזר ראש השנה נעימות
און דער הייליגער רבי נחמן ברסלב'ער זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך
דארטן אויפן פלאץ אין ליקוטי מוהר"ן (סימן פ"ז) ,אז דאס איז דאך טאקע
די סוד פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,ווייל די סוד פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז ,חתונה צו
האבן ,און ָאן הייבן צו לעבן אזוי ווי דער הייליגער תורה הק' האט געהייסן
לעבן.
און דער הייליגער רבי נחמן ברסלב'ער זאגט אונז דארטן אזוי ,אז דער ענין
איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :וְ אִּ ם ֹלא תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה
ָל ֶלכֶת ַאח ֲֶריָך וְ נ ִִּּקיתָ ִּמ ְשבֻעָ תִּ י זֹאת" וגו' וואס עס שטייט אין פרשת חיי שרה
(קפיטל כ"ד פסוק ח') ,ווייל די ווערטער" :וְ אִּ ם ֹלא [תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה] ָל ֶלכֶת
אַ ח ֲֶריָך" – איז דאך טאקע ראשי תיבות" :אֱלּול" [חוץ פון די ווערטער:
"תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה"] ,און לאמיר דיר נאר פרעגן ר' יוד ,וואס ליגט באהאלטן אין
דעם דאזיג'ן סוד פון" :אֱלּול"!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז אין דעם דאזיג'ן סוד פון" :אֱלּול" ליגט
דאך באהאלטן די ווערטער" :תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה" ,און די ווערטער" :תֹ אבֶ ה
"ׁשידּוְך".
הָ אִּ שָ ה" ווייזט דאך אויף אִּ :
ווייל יא טייערע יודן ,דאס איז די תיקון פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,און דאס איז די
סוד פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,די סוד און די תיקון פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז ,חתונה
צו האבן ,און ָאן הייבן צו לעבן אזוי ווי דער "אייבערשטער" האט געהייסן
לעבן ,און איינמאל א מענטש האט חתונה ,איז ער דורך דעם זוכה מתקן צו
זיין אלע זיינע עבירות וואס ער האט נאר אפ געטוהן דורך אויס זיין גאנצן
לעבן.
טו
אליעזר ראש השנה נעימות
און לכאורה קען מען דאך אפשר צו לייגן גאר א שיינע רמז צו דעם הייליגן
ווארט פון דעם הייליגן רבי נחמן ברסלב'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל,
און דאס איז ,אז די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות:
"לִּ ישָ א אִּ שָ ה וְ לָׁשּוב ַליהו-ה" – מען זאל דעמאלט'ס חתונה האבן מיט א
פרוי און ָאן הייבן צו לעבן אזוי ווי דער "אייבערשטער" האט געהייסן לעבן,
און זיך צוריק קערן צום הייליגן באשעפער.
און דאס איז די עבודה פון א יודיש קינד אין" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,די עבודה פון
א יודיש קינד אין" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז ,זיך אויף צו פירן ווי א פשוט'ע
ערליכע יוד ,און נישט זוכן קיין חכמות ווי אזוי צו זיין פרומ'ער ווי דער
הייליגער תורה הק'.
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבותּ" :ומַ תְ ִּחילִּ ים לְ הִּ תְ הַ לְֵך
ֹלקים" – מען הייבט דאך שוין יעצט ענדליך ָאן צו גיין פארן
לִּ פְ נֵי ֱא ִּ
אייבערשטן" :בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות" ,און מען הייבט דאך שוין יעצט
ענדליך ָאן צו פאלגן דער הייליגער תורה הק'" :בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות" ,און
מען הייבט דאך שוין יעצט ענדליך ָאן צו טוהן דעם רצון השם יתברך:
"בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :אָ סּור לְ ַדבֵ ר
"רכִּ ילּות"
ָלׁשוֹן־הָ ָרע ּו ְרכִּ ילּות" – אז מען טאר נישט רעדן" :לָׁשוֹן הָ ָרע" אוןְ :
אויף א צווייטן ,אבער משא"כ אויב רעדט מען יא" :לָׁשוֹן הָ ָרע" און:
"רכִּ ילּות" אויף א צווייטן ,דעמאלט'ס איז דאך דאס גאר א שטארקע שטער
ְ
פאר" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז דער
הייליגער שולחן ערוך זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין די אנפאנג פון
טז
אליעזר ראש השנה נעימות
ָאדם ַלחֲבֵ ר ֹו
הלכות יום הכיפורים (סימן תר"ו סעיף א') ,אז" :עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ
פּורים ְמכַפֵ ר עַ ד ׁשֶ יְ ַרצֶ ה אֶ ת חֲבֵ רוֹ" – אז עבירות וואס איז נוגע:
אֵ ין יוֹם הַ כִּ ִּ
ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך" :יוֹם כִּ יפּור" נישט מכפר ביז דער פוגע וועט
"בֵ ין ָ
נישט גיין איבער בעטן דעם נפגע ,און "זיין חבר וועט איהם מוחל זיין".
און לויט דעם קומט דאך אויס ,אז דער ענין פון" :אָ סּור לְ ַדבֵ ר ָלׁשוֹן־הָ ָרע
ּו ְרכִּ ילּות" איז דאך די פשוט'ע אל"ף בי"ת פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,ווייל אויב
ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" ,דעמאלט'ס האסטו
ביזטו געשלאגן אין דעם ענין פון" :בֵ ין ָ
"ד ִּריסַ ת הָ ֶרגֶל" בכלל אין דעם הייליגן חודש וואס רופט
דאך נאך נישט קייןְ :
זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבותָ " :לׂשּום אַ הֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה
לְ י ְִּׂש ָראֵ ל" – צו לייגןַ" :אהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה" צווישן יודישע קינדער ,און דאס איז
דאך טאקע אויך די עבודה פון א יודיש קינד אין" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,צו לייגן:
"ַאהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה" צווישן יודישע קינדער ,ווייל נאר דורך דעם וועסטו קענען
"מ ִּחילַת עֲווֹנוֹת" אין דעם הייליגן חודש פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול".
זוכה זיין צוְ :
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :א ֹו לְ חַ יִּ ים וְ א ֹו ַלמָ וֶת",
ווייל יא טייערע יודן ,פשוט כפשוטו ,דאס איז די "נידון" אין די יעצטיגע
טעג פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,די "נידון" אין די יעצטיגע הייליגע טעג איז" :א ֹו
לְ חַ יִּ ים וְ א ֹו ַלמָ וֶת" ,און די ווערטער" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך
גימטריא" :זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" [מיט די צוויי ווערטער].
און די ווערטער" :זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :גַם מֶ לְֶך
חָ פֵ ץ בַ חַ יִּ ים" ,און ווי פארשטענדליך איז דאך די ווערטער" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" –
יז
אליעזר ראש השנה נעימות
אויך גימטריא" :גַם מֶ לְֶך חָ פֵ ץ בַ חַ יִּ ים" [מיט די צוויי ווערטער] ,ווייל ניין ר'
יוד ,עס איז נישט פשט אז מיר בעטן אלע פון דעם" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים
הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" אז" :זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" – אז מיר ווילן זוכה זיין צו "לעבן"
און פארטיג ,ניין ניין ניין ..נאר עס איז" :גַם מֶ לְֶך חָ פֵ ץ בַ חַ יִּ ים" – נאר דער:
"מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" אליין וויל דאך אויך אז מיר זאלן
אלע בלייבן "לעבן" דעם קומענדיג'ן יאר" :הַ בָ א עָ לֵינּו לְ טוֹבָ ה".
ווייל" :כִּ י ֹלא תַ ְחפֹ ץ בְ מוֹת הַ מֵ ת" – ווייל דער אייבערשטער וויל דאך נישט
אז א מענטש זאל שטארבן ח"ו און געשטראפט ווערן אויף זיינע עבירות,
נאר דער אייבערשטער וויל אז" :כִּ י אִּ ם בְ ׁשּוב ֹו ִּמ ַד ְרכ ֹו וָחָ יָה" – דער
אייבערשטער וויל אז א מענטש זאל "תשובה" טוהן פון זיינע שלעכטע
וועגן און בלייבן לעבן ,און ווען א מענטש טוט "תשובה" מיטן גאנצן
הארץ ,איז דאך איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער זיכער גלייך מוחל אויף
אלע זיינע עבירות וואס ער האט נאר אפ געטוהן אויף דער וועלט.
און די ווערטער" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" [מיט דעם אות יו"ד – מיט דעם יודיש קינד
אליין] – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :לְ ָדוִּ ד יהו-ה או ִֹּרי" [מיט די ווארט:
"אֱמּונָה"] ,ווייל ווען א יודיש קינד זעהט אז עס קומט דאך שוין ָאן יעצט:
"חֹ ֶדׁש אֱלּול" ..און מען גייט דאך שוין יעצט ָאן הייבן צו זאגן" :לְ ָדוִּ ד יהו-ה
או ִֹּרי" מיט א ריינע" :אֱמּונָה" אז דער אייבערשטער גייט אונז טאקע אלע
"מ ִּמי אִּ ָירא" – איז
פאר שרייבן מיט א גוטע" :כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" ,איזִּ :
פון וועמען זאל איך דען מורא האבן דעמאלט'ס ..חוץ פון דעם" :יהו-ה
מָ עוֹז חַ יַי" – חוץ פון דעם גרויסן" :בוֹחֵ ן לְ בָ בוֹת בְ יוֹם ִּדין" וואס גייט אונז
אלע א דורך פירן אונטער זיין הייליג ריט אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון:
יח
אליעזר ראש השנה נעימות
"מ ִּמי אֶ פְ חָ ד" – איז ממילא וואס פאר א:
"רֹאׁש הַ שָ נָה" !?..איז ממילאִּ :
"י ְִּרָאה" דארף דען א יודיש קינד פארמאגן" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" חוץ פון" :י ְִּרַאת
ׁשָ מַ יִּם"!?..
און די ווערטער" :בוֹחֵ ן לְ בָ בוֹת בְ יוֹם ִּדין" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"רח ֲִּמים" כידוע] ,ווייל
תַ ְריַ"ג [מיטן שםָ " :יּ-ה" וואס איז דאך רומז אויףַ :
יא ר' יוד ,דו זאלסט וויסן ,אז דער גרויסער" :בוֹחֵ ן לְ בָ בוֹת בְ יוֹם ִּדין" גייט
דאך אונז דא יעצט בודק זיין [דורך און דורך] אויב מיר האבן טאקע אפ
געהיטן דעם פארגאנגענעם יאר אלע" :תַ ְריַ"ג ִּמצְ וַת הַ תו ָֹרה".
און ממילא ווער קען דען זאגן אויף זיך אז ער האט נישט מורא בשעת ווען
דער אייבערשטער אליין איז איהם בודק אלע זיינע רמ"ח איברים ושס"ה
גידים אויב זיי זענען טאקע אלע ווי עס דארף צו זיין!?..
און ווער קען דען זאגן אויף זיך אז ער האט נישט מורא בשעת ווען דער
אייבערשטער אליין פירט איהם א דורך" :תַ חַ ת ִּׁשבְ טוֹ" ממש" :כְ בַ קָ ַרת רֹעֶ ה
עֶ ְדרוֹ" !?..און ווי האבן צדיקים געזאגט !?..אז אפילו די פיש אין ים
ציטער'ן אויך ווען עס קומט ָאן" :חֹ ֶדׁש אֱלּול"!..
און דער הייליגער בעלזא רב זצ"ל פלעגט זאגן דעם נוסח אביסל אנדערש,
דער הייליגער בעלזא רב זצ"ל פלעגט זאגן ,אז די פיש "און" ים ציטער'ן
ווען עס קומט ָאן" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" – אז די פיש "צוזאמען" מיטן ים ציטער'ן
ווען עס קומט ָאן" :חֹ ֶדׁש אֱלּול"!..
יט
אליעזר ראש השנה נעימות
און די נביא זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין נביא עמוס (קפיטל
ִּירא" – אז ווען א לייב שרייט ..ווער
"ַאריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא י ָ
ג' פסוק ח') ,אזְ :
האט דען נישט מורא דעמאלט'ס!?..
ִּירא"
"ַאריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא י ָ
און צדיקים זאגן דאך אונז שוין ,אז די פסוק פוןְ :
וגו' גייט דאך ארויף אויף" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" ,און ממילא" :אִּ ם יִּתָ קַ ע ׁשוֹפָ ר בְ עִּ יר
וְ עָ ם ֹלא ֶיח ֱָרדּו" – אויב מען וועט הערן א קול פון אׁ" :שוֹפָ ר" אין שטאט..
וועט מען דען נישט ציטער'ן!?..
ווען מען הערט ווי דערׁ" :שוֹפָ ר" בלאזט אין" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" כאפט מען דען
נישט קיין ציטער !?..ווי אזוי פלעגט דער הייליגער קלויזנבורג'ער רב זצ"ל
שרייען !?..אז עס גייט דאך יעצט" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" אויף דער וועלט !..און
ממילא ווען מען הערט ווי דערׁ" :שוֹפָ ר" בלאזט אין" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" כאפט
מען דען נישט קיין ציטער!?..
עס קען דאך אפילו נישט זיין אזא זאך ,אוודאי כאפן מיר אלע א ציטער אין
דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" !..און אוודאי טוען מיר
יעצט אלע תשובה אין דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך" :חֹ ֶדׁש אֱלּול"!..
און ממילא הייליגער טאטע אין הימל" :זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" – געדענק אונז צום
"לעבן" ,ווייל געב נאר א קוק גרויסער טאטע אין הימל ,מיר שלאפן נישט:
"חֹ ֶדׁש אֱלּול" אזוי ווי "טויט'ע" ,נאר מיר כאפן אלע א "פחד" וואס עס
קומט ָאן" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" ,און מיר טוען אלע "תשובה" אין דעם יעצטיג'ן
חודש ,און אויב לעבן מיר אין דעם יעצטיג'ן חודש ,איז דאך נישט מער ווי
גערעכט אז מיר זאלן אלע זוכה זיין אריין געשריבן צו ווערן :בְ סֵ פֶ ר
כ
אליעזר ראש השנה נעימות
"הַ חַ יִּ ים" ,ווייל געב נאר א קוק הייליגער גרויסער טאטע ,מיר "לעבן"
אלע !..און מיר זענען אלע פולקאם פארנומען "תשובה" צו טוהן פאר דיר
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,איז ממילא" :זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" הייליגער
גרויסער טאטע אין הימל.
און די ראשי תיבות פון די ווערטער" :אַ ְריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא ִּי ָירא" – איז דאך
טאקע אויך גימטריא" :זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" ,און די כוונה פון דעם איז דאך ,אז
מיר זאגן דא אלע פאר אונזער גרויסער טאטע אין הימל ,אז יא הייליגער
טאטע אין הימל ,עס איז דאך נישט מער ווי גערעכט אז מיר זאלן אלע זוכה
זיין אריין געשריבן צו ווערן :בְ סֵ פֶ ר "הַ חַ יִּ ים" ,ווייל געב נאר א קוק הייליגער
טאטע אין הימל ,מיר "לעבן" דאך אלע !..און" :אַ ְריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא ִּי ָירא" –
און ווער האט דען נישט מורא יעצט !?..א יעדער איינער האט דאך מורא
יעצט פון דיין גרויסן" :יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא"!..
און די ראשי תיבות פון די ווערטער" :אַ ְריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא ִּי ָירא" – איז דאך
טאקע אויך גימטריא" :בְ חֹ ֶדׁש אֱלּול" ,ווייל וואס מיינסטו הייליגער טאטע
אין הימל (כביכול) !?..דו מיינס'ט טאקע אז" :אִּ ם יִּתָ קַ ע ׁשוֹפָ ר בְ עִּ יר וְ עָ ם ֹלא
ֶיח ֱָרדּו" – דו מיינס'ט טאקע אז אויב מען וועט הערן א קול פון אׁ" :שוֹפָ ר"
אין שטאט ..וועט מען דען נישט ציטער'ן !?..ווען מען הערט ווי דער:
"ׁשוֹפָ ר" בלאזט אין" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" כאפט מען דען נישט קיין ציטער!?..
עס קען דאך אפילו נישט זיין אזא זאך ,אוודאי כאפן מיר אלע א ציטער אין
דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך" :חֹ ֶדׁש אֱלּול" !..און אוודאי טוען מיר
יעצט אלע תשובה אין דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך" :חֹ ֶדׁש אֱלּול",
און ..יא ,מיר זענען יעצט אלע פולקאם פארנומען "תשובה" צו טוהן פאר
כא
אליעזר ראש השנה נעימות
דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,איז ממילא" :זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים"
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,ווייל מיר "לעבן" דאך אלע יעצט.
און בכלל ..הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,ווי זאגן מיר אלע ביים
דאווענען אין די הייליגע טעג !?..אזִּ :מי כָמוָֹך "ָאב הָ ַרח ֲִּמים" – אז דו ביזט
דאך גאר גאר א גרויסער רחמנות'דיגער טאטע ,איז ממילא וועסטו דאך אונז
זיכער געבן א גוט געבענטש'ט יאר ,ווייל דיין רחמנות הייליגער טאטע איז
דאך גאר גאר גרויס.
און ממילא דו ביזט גערעכט טאקע אז פון איין זייט איז טאקע" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" א גרויסע" :יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא" ,אבער מצד שני ..איז דאך
אבער די גאנצע טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איין שטיקִּ :מי כָמוָֹך "ָאב
הָ ַרח ֲִּמים" ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר באריכות אין די
ספרים הק'.
און די ווערטער" :יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" [מיטן כולל] ,און די ווערטער" :יוֹם הַ ִּדין הַ ָגדוֹל
ִּ
וְ הַ ּנו ָֹרא" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :אֱמֶ ת" ,ווייל ..יא ,עס איז:
"אֱמֶ ת" טאקע אז" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז טאקע פון איין זייט א גרויסע" :יוֹם
הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא".
אבער מצד שני ..איז דאך אבער די גאנצע טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" אויך איין
"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" ,און אויב די גאנצע טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה"
שטיקִּ :
"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" ,וועט דאך שוין דעמאלט'ס זיכער איז איין שטיקִּ :
ְצּוריו לְ חַ יִּ ים בְ ַרח ֲִּמים".
אויך זיין" :ז ֹוכֵר י ָ
כב
אליעזר ראש השנה נעימות
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך ָאן אין פרשת
תצוה (קפיטל כ"ח פסוק ב') ,אז" :וְ עָ ִּׂשיתָ בִּ גְ ֵדי קֹ ֶדׁש" – אז דו זאלסט זעהן
צו מאכן "נייע הייליגע קליידער" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן ,אז דו
זאלסט הייליגן דיינע "מעשים" וואס ווערן ָאן גערופן "בגדים" ..ווען עס
ָארת" – וואס די
קומט ָאן די הייליגע טעג פון" :לְ ַא ֲהרֹן אָ ִּחיָך לְ כָבוֹד ּולְ תִּ פְ ֶ
ווערטער איז דאך ראשי תיבות" :אֱלּול" ,ווייל ווען עס קומען ָאן די :יְמֵ י
"אֱלּול" דארף דאך א מענטש זעהן צו באנייען זיינע "מעשים" ,און ווען עס
קומען ָאן די :יְמֵ י "אֱלּול" דארף דאך א מענטש זעהן צו הייליגן זיינע
"מעשים".
ווייל לויט ווי אזוי א יוד פירט זיך אויף אין" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,איז מען איהם:
"דן" אין דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין
ַ
טאקע געברענגט אין די ספרים הק' באריכות ,ווייל" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר
הַ חָ תּום" ,און לויט ווי אזוי א מענטש פירט זיך אויף אין דעם לעצט'ן חודש
"דן" אין דעם גרויסן" :יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל
פון דעם יאר ,איז מען איהםַ :
וְ הַ ּנו ָֹרא".
און צדיקים האבן געזאגט ,אז מען דארף דאך זיין א פשוט'ע "נער" נישט
אויס צו נוצן דעם" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ווי עס דארף צו זיין ,ווייל כדי אויס צו
נוצן דעם" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ווי עס דארף צו זיין ,דארף מען דאך פשוט האבן
"דעַ ת" ,און מען דארף דאך נישט האבן צו פילׂ" :שֵ כֶל" צו
אביסעל'עַ :
פארשטיין די גרויס'קייט פון די "ימים נוראים" וואס קומען צו גיין.
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :אַ תְ ִּחיל לְ הוֹדוֹת
ּולְ הַ לֵל ַליהו-ה" – איך וועל שוין יעצט ָאן הייבן צו דאנקען און לויבן דעם
כג
אליעזר ראש השנה נעימות
הייליגן באשעפער אויף אלע זיינע" :חֲסָ ִּדים" וואס ער טוט מיט מיר" :בְ כָל
יוֹם ּובְ כָל עֵ ת ּובְ כָל ׁשָ עָ ה" ,איך וועל זיך שוין אויף הערן צו באקלאגן אויף
אלע זאכן וואס גייען מיר נישט ווי אזוי איך וואלט געוואלט אז עס זאל מיר
גיין.
נאר" :אַ תְ ִּחיל לְ הוֹדוֹת ּולְ הַ לֵל ַליהו-ה" – נאר אין דעם יעצטיג'ן" :חו ֶֹדׁש
אֱלּול" וועל איך טאקע באמת ָאן הייבן צו דאנקען און לויבן דעם הייליגן
באשעפער אויף אלע זיינע" :חֲסָ ִּדים" וואס ער טוט מיט מיר שטענדיג:
"בְ כָל יוֹם ּובְ כָל עֵ ת ּובְ כָל ׁשָ עָ ה" ,און איך וועל מקיים זיין דאס וואס חז"ל
ּומ ָדה ׁשֶ הּוא
(ברכות דף :נ"ד ע"א) זאגן דאך אונז שוין ,אז" :בְ כָל ִּמ ָדה ִּ
מו ֵֹדד לְָך ֱהוֵי מו ֶֹדה לוֹ" – אז שטענדיג זאלסטו דאנקען דעם אייבערשטן.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די "ברכת ההודאה" פון
"שמונה עשרה" ,ווייל ביי די ברכה פון "הודאה" ביי "שמונה עשרה" זאגן
מיר דאך שוין אלע דעם לשון פון" :וְ עַ ל ֻכלָם יִּתְ בָ ַרְך וְ יִּתְ רוֹמַ ם וְ יִּתְ נַשֵ א ִּׁש ְמָך
מַ לְ כֵנּו תָ ִּמיד לְ ע ֹולָם וָעֶ ד" ,און די ווערטער" :מַ לְ כֵנּו תָ ִּמיד לְ ע ֹו ָלם וָעֶ ד" – איז
דאך טאקע אויך סופי תיבות" :מו ֵֹדד" ,ווייל יא ר' יוד ,דאס איז דאך טאקע
ּומ ָדה
דער ענין וואס חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז" :בְ כָל ִּמ ָדה ִּ
ׁשֶ הּוא מו ֵֹדד לְָך ֱהוֵי מו ֶֹדה לוֹ" – אז שטענדיג זאלסטו דאנקען דעם
אייבערשטן ,נישט קיין חילוק אין וועלכע סארט מצב דו געפונס'ט זיך נאר,
און שטענדיג זאלסטו לעבן מיט דעם" :אֱלּול" – וואס איז דאך טאקע אויך
ֹאמרּו ֵלאמֹ ר אָ ִּׁש ָירה ַליהו-ה".
ראשי תיבותַ " :וי ְ
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :אָ נּו לְ ָיּ-ה
וְ עֵ ינֵינּו לְ ָיּ-ה" – אז יעצט אין דעם הייליגן חודש וואס רופט זיך" :חו ֶֹדׁש
כד
אליעזר ראש השנה נעימות
אֱלּול" ,האפן מיר טאקע אלע באמת צום הייליגן באשעפער ארויס צו גיין
אינגאנצןַ " :זכַאי בַ ִּדין ּולְ הִּ יכָתֵ ב בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים ֲאנ ְַחנּו וְ ָכל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל".
און די ווערטער" :וְ כָתְ בֵ נּו בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים" [מיט די פופצן אותיות] – איז דאך
טאקע אויך גימטריא" :לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים כָל בְ נֵי בְ ִּריתֶ ָך" [מיט די פינעף
ווערטער] ,ווייל מיר בעטן דאך אלע אין די יעצטיגע טעג אונזער גרויסן
הייליגן טאטן אין הימל אז" :וְ כָתְ בֵ נּו בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים" – אז שרייב "אונז אלע"
אריין אין די בוך פון לעבן ,אבער איין מינוט ,ווער איז די "אונז אלע" וואס
מיר מיינען דא!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דו ווייסט ווער די "אונז אלע"
זענען" !?..אונז אלע" זענען" :כָל בְ נֵי בְ ִּריתֶ ָך" – אלע יודישע קינדער ,און
ממילא אין אנדערע ווערטער בעטן מיר דא אלע אונזער גרויסן הייליגן
טאטן אין הימל ,אז" :וְ כָתְ בֵ נּו בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים כָל בְ נֵי בְ ִּריתֶ ָך".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :וְ לָקַ ְחתִּ י אֶ תְ כֶם לִּ י
לְ עָ ם" ,ווייל אין" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" גייען דאך די יודישע קינדער צוריק צום
אייבערשטן דורך דעם שטארקן "כח המשיכה" וואס שלעפט זיי דעמאלט'ס
צוריק צו זייער גרויסן טאטן אין הימל.
און דער אייבערשטער ענטפערט דאך אונז יעצט אין דעם הייליגן חודש
וואס רופט זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,אז יא מיינע טייערע קינדער ,עטץ האט'ס
מקיים געווען דעם" :אָ נּו לְ ָיּ-ה וְ עֵ ינֵינּו לְ ָיּ-ה" ,וועל איך מקיים זיין מיין חלק
פון" :וְ לָקַ ְחתִּ י אֶ תְ כֶם לִּ י לְ עָ ם" און איך וועל ענק נישט פאר מיאוס'ן וועגן
ענקערע עבירות וואס ענק האבן געטוהן דעם פארגאנגענעם יאר ,ווייל מיר
כה
אליעזר ראש השנה נעימות
ווייסן דאך שוין ביידע זייער גוט ,אז די אמת'ע סיבה פארוואס ענק זענען
ליידער א דורך געפאלן אין עבירות איז דאך נאר וויבאלד" :וְ ַאף גַם זֹאת
בִּ הְ יוֹתָ ם בְ אֶ ֶרץ אֹ יְבֵ יהֶ ם" – וויבאלד ענק געפונען זיך נעבעך אין גלות צווישן
די "גוים" ,און ממילא וועגן דעם זענען ענק נעבעך א דורך געפאלן אין
"ָאדם נ ְִּמׁשָ ְך ַאחַ ר סְ בִּ יבָ תוֹ".
עבירות ,וויילָ :
און ממילא וועגן דעםֹ" :לא ְמַאסְ תִּ ים וְ ֹלא גְ עַ לְ תִּ ים לְ כַֹּלתָ ם לְ הָ פֵ ר בְ ִּריתִּ י אִּ תָ ם
כִּ י ֲאנִּי יהו-ה אֱֹלקֵ יהֶ ם" ,ווייל נע ..מיין טייער ליכטיג קינד האט דאס נישט
געמיינט צו טוהן ,נאר" :כָׁשַ לְ תָ בַ ֲע ֹונֶָך" – נאר דו ביזט נעבעך נכשל געווארן
אין א עבירה וויבאלד דו געפונס'ט זיך דאך נאך ליידער אין דעם שרעקליכ'ן
טיפ'ן גלות צווישן די "אומות העולם" וואס זענען דאך בלויז "איין שטיק
טומאה" מתחילה ועד סוף.
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :לִּ תְ קֹ עַ ַליהו-ה וְ לָׁשּוב
אֵ לָיו" – מען דארף טאקע דעמאלט'ס בלאזן מיטׁ" :שוֹפָ ר" ..אבער מען
דארף דאך אבער דעמאלט'ס אויך" :לָׁשּוב אֵ לָיו" – אבער מען דארף דאך
אבער דעמאלט'ס אויך באמת "תשובה" טוהן מיטן גאנצן הארץ פארן
הייליגן באשעפער ,און נישט סתם הערן א פאפעריי פון עפעס א שופר'ל,
נאר מען דארף דעמאלט'ס באמת "תשובה" טוהן מיטן גאנצן הארץ פארן
הייליגן באשעפער.
און יעצט רמזי חודש אלול אביסעל'ע בדרך צחות ,ווייל די ווארט" :אֱלּול"
ערנֶען אּון וִּ ויסְ ן" ,און די ווארט:
אמיר ֶל ְ
– איז דאך אויך ראשי תיבותָ " :ל ִּ
ערנֶען" ,און די ערנֶען אּון ֶוועלְ ן ֶל ְ
"אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבותֶ " :ל ְ
ערנֶען ַווייטֶ ער",
ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבותָ " :לאז אּונְז ֶל ְ
כו
אליעזר ראש השנה נעימות
ערנֶען
אמיר אַ לֶע ֶל ְ
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבותָ " :ל ִּ
ַווייטֶ ער" ,און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :אָ סּור לְ ַדבֵ ר
ּולְ פַ ְטפֵ ט לְ אִּ שָ ה" ,און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות:
"אַ תְ ִּחיל לִּ בְ כוֹת וְ לָׁשּוב ַליהו-ה".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :אַ תְ ִּחיל לְ הִּ תְ פַ לֵל
וְ לָׁשּוב ַליהו-ה" ,און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :אִּ יְך
ערנֶען" ,און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות: ֶוועל לוֹיפְ ן ֶל ְ
עדיג" ,און" :וְ אַ תֶ ם הַ ְדבֵ ִּקים בַ יהו-ה אֱֹלקֵ יכֶם חַ יִּ ים
ערנֶען ֶלעבֶ ִּ"אִּ יְך ֶוועל ֶל ְ
כֻלְ כֶם הַ יוֹם" – און איך וועל זיך שוין מדבק זיין אין דער הייליגער "תורה"
הק' וואס איז דאך די מקור פון "לעבן" ,און איך וועל זיך שוין מדבק זיין
אין דער הייליגער "תורה" הק' וואס איז דאך די מקור פון" :בְ ָרכָה וִּ יׁשּועָ ה".
און מיר וועלן שוין אלע ָאן הייבן אריין צו נעמען אין אונזערע ביינער דעם
הייליגן מאמר פון דעם הייליגן תנא פון די משנה אין מסכת פאה (פרק א'
משנה א') אז" :וְ תַ לְ מּוד תו ָֹרה כְ ֶנגֶד ֻכלָם" ,און מיר וועלן שוין טאקע אלע
באמת "תשובה" טוהן" :בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה" פארן הייליגן באשעפער.
ווייל עס איז דאך נישט גענוג אז מען הערט סתם אזוי עפעס א פייפעריי פון
עפעס א שופר'ל ,נאר מען דארף עפעס טוהן "למעשה" אויך ,און מען דארף
דאך זעהן אויס נוצן דעם הייליגן חודש פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" מיט תשובה און
תיקון המעשים פארן הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון (תהלים
קפיטל צ"ח פסוק ו')" :בַ ֲחצֹצְ רוֹת וְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" וגו' ,ווייל די ווערטער:
כז
אליעזר ראש השנה נעימות
"בַ ֲחצֹצְ רוֹת וְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבותׁ" :שּוב" – טוה
תשובה ר' יוד !..און נישט הער סתם פייפערייען פון שופרות ,נארׁ" :שּוב"
– נאר טוה למעשה ר' יוד !..טוה תשובה ר' יוד !..ווייל עס איז דאך נישט
גענוג דעם חלק פון" :בַ ֲחצֹצְ רוֹת וְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" – ווייל עס איז דאך נישט
גענוג דעם חלק צו פייפן מיט א שופר'ל און פארטיג ,נאר עס מוז דאך אויך
זיין "תשובה" בלב שלם" :לִּ פְ נֵי הַ מֶ לְֶך יהו-ה".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :הַ נְהָ גָה" [מיטן
כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,די גאנצע" :הַ נְהָ גָה" פון א מענטש דארף זיך דאך
טוישן ווען עס קומט ָאן" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,און ..יא ,עס דארף הערשן א:
"אֵ ימַ ת הַ ִּדין" אויף א יעדע ערליכע יוד וואס האט נאר אביסעל'ע" :י ְִּרַאת
ׁשָ מַ יִּם" ביי זיך אין הארץ ווען עס קומט ָאן" :חו ֶֹדׁש אֱלּול".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :בִּ ינָה" ,ווייל ניין
ר' יוד ,מען קען נישט צו גיין צו :חו ֶֹדׁש "אֱלּול" נאר אויב מען פארשטייט
טאקע באמת די באדייט פון דעם חודש.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :אַ תָ ה
ָאדם ַדעַ ת" וכו' וואס מיר זאגן אלע א יעדן טאג דריי מאל א טאג ביי
ח ֹונֵן לְ ָ
ָאדם ַדעַ ת ּו ְמלַמֵ ד ֶלאֱנוֹׁש
שמונה עשרה ,ווייל די ווערטער" :אַ תָ ה ח ֹונֵן לְ ָ
בִּ ינָה" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :אֱלּול" [מיט די אותיות ח' ב'
ד'] ,און די אותיות ח' ב' ד' גייט דאך ארויף אויף" :חָ כְ מָ ה בִּ ינָה ַדעַ ת".
ווייל ניין טייערע יודן ,מען קען נישט צו גיין צו" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" נאר מיט א
אמת'ע ריכטיגע" :הִּ תְ ב ֹונְנּות" אין די יעצטיגע הייליגע טעג ,און מען קען
כח
אליעזר ראש השנה נעימות
נישט צו גיין צו" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" נאר אויב מען פארשטייט טאקע באמת די
באדייט פון דעם חודש ,און מען קען נישט צו גיין צו" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" נאר
אויב מען פארשטייט טאקע באמת אונזער "פליכט" וואס ליגט אויף אונז
אין דעם הייליגן חודש וואס רופט זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול".
[און" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך בעצם אינגאנצן אנדערש ווי אלע אנדערע
חדשים פון דעם יאר ,ווייל ביי אלע אנדערע חדשים פון דעם יאר איז נישט
פארהאן קיין "חוב" צו וויסן ו ואס דער חודש איז ,אבער ביי" :חו ֶֹדׁש אֱלּול"
איז יא פארהאן א "חוב" צו וויסן וואס דער חודש איז] ,ווייל" :חו ֶֹדׁש אֱלּול"
איז דאך א חודש וואס וועקט דאך אויף דעם יוד פון שלאף ,און אויב א
מענטש פארשטייט נישט וואס מען וויל פון איהם ווען מען וועקט איהם דא
אויף ,דעמאלט'ס איז א סימן ..אז ער איז דאך שוין ליידער גאר גאר טיף
פאר שלאפן אין זיין טיפע" :תַ ְר ֵדמָ ה".
און וועגן דעם גייט טאקע ארויס :חו ֶֹדׁש "אֱלּול" א בת קול וואס רופט אויס
"עּורי יְׁשֵ נִּים ִּמ ִּׁשינַתְ כֶם" – אז שלאפע'דיגע מענטשן !..וועקט'ס
הויעך ,אזִּ :
ענק אויף פון ענקער שלאף !..און לייגט'ס שוין צו אביסעל'ע" :בִּ ינָה" –
און לייגט'ס שוין צו אביסעל'ע פארשטאנד צו פארשטיין די מטרה פון דעם
הייליגן חודש וואס רופט זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול".
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך ביי סליחות דעם לשון ,אז" :אֲמָ רֵ ינּו
הַ אֲזִּ ינָה יהו-ה בִּ ינָה הֲגִּ יגֵנּו" ,און די ווארט" :בִּ ינָה" – איז דאך גימטריא:
"אֱלּול" [ווי דערמאנט] ,און די לשון" :הַ אֲזִּ ינָה" איז דאך א לשון פון
"שטארק צו הערן" כידוע ,און ממילא מיר זאגן דא פארן הייליגן באשעפער
אזוי ,אז" :אֲמָ רֵ ינּו הַ אֲזִּ ינָה יהו-ה" – אז דער הייליגער באשעפער וועט דאך
כט
אליעזר ראש השנה נעימות
זיכער אויס הערן אונזערע רייד" :בִּ ינָה" – אין דעם הייליגן חודש פון:
חו ֶֹדׁש "אֱלּול" ,ווייל :חו ֶֹדׁש "אֱלּול" איז דאך א צייט וואס דער
אייבערשטער ווארט דאך דעמאלט'ס אז די יודישע קינדער זאלן זיך
דעמאלט'ס צוריק קערן צו איהם און תשובה טוהן" :בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה" פאר
איהם.
אבער" :בִּ ינָה" – אבער מען דארף דאך אבער אויך "פארשטיין" און "דער
הערן" אין דעם יעצטיג'ן" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,אז" :אֲמָ רֵ ינּו הַ אֲזִּ ינָה יהו-ה" – אז
דער אייבערשטער הערט דאך טאקע באמת אויס מיינע תפילות ,און ער איז
מיר טאקע באמת גרייט צוריק צו נעמען א יעדע רגע צו זיך אין שויס ,ווייל:
"כִּ י י ְִּמינְָך פְ ׁשּוטָ ה לְ קַ בֵ ל ׁשָ בִּ ים".
און אויב א יודיש קינד לויפט צוריק אריין צום הייליגן טאטנ'ס שויס בשעת
ווען עס קומט ָאן אין די הייליגע טעג ,ווערט ער דעמאלט'ס גלייך "מרוצה"
ביים הייליגן באשעפער ,און ער ווערט דעמאלט'ס גלייך ָאן גענומען ביים
הייליגן באשעפער ,און דער אייבערשטער הערט דעמאלט'ס גלייך אויס
אלע זיינע תפילות וואס ער בעט נאר דעמאלט'ס.
ווייל יא טייערע יודן" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז א צייט וואס א יעדע יודיש קינד
"ד ֶרְך הַ יָׁשָ ר" און צוריק לויפן צום
קען זיך דעמאלט'ס צוריק כאפן אויפןֶ :
שויס פון דעם הייליגן באשעפער [כביכול].
אבער" :בִּ ינָה" – אבער מען דארף אבער אויך "פארשטיין" און "דער הערן"
אין דעם הייליגן חודש פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,אז" :אֲמָ רֵ ינּו הַ אֲזִּ ינָה יהו-ה" –
אז דער אייבערשטער הערט דאך טאקע באמת אויס מיינע תפילות ,און ער
ל
אליעזר ראש השנה נעימות
איז מיר טאקע באמת גרייט צוריק צו נעמען א יעדע רגע צו זיך אין שויס,
ווייל" :כִּ י י ְִּמינְָך פְ ׁשּוטָ ה לְ קַ בֵ ל ׁשָ בִּ ים".
און די ווערטערֲ " :ה ִּׁשיבֵ נּו אָ בִּ ינּו לְ תו ָֹרתֶ ָך וְ קָ ְרבֵ נּו מַ לְ כֵנּו ַלעֲבו ָֹדתֶ ָך" – איז
דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :אֱלּול מָ ה" ,און די ווארט" :מָ ה" גייט דאך
שוין אוודאי ארויף אויף די צוויי באקאנט'ע" :מָ ה'ס".
א) די ערשטע" :מָ ה" גייט דאך ארויף אויף דעם באקאנט'ן פסוק פון
(תהלים קפיטל קי"ט פסוק צ"ז)" :מָ ה ָאהַ בְ תִּ י תו ָֹרתֶ ָך" וגו' ,און דאס מיינט
דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער" :תו ָֹרה".
ב) און די צווייטע" :מָ ה" גייט דאך ארויף אויף דעם באקאנט'ן פסוק פון
(דברים קפיטל י' פסוק י"ב)" :וְ עַ תָ ה י ְִּׂש ָראֵ ל מָ ה יהו-ה אֱֹלקֶ יָך ׁשֹאֵ ל מֵ עִּ מָ ְך כִּ י
אִּ ם לְ י ְִּרָאה" וגו' ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער" :י ְִּרַאת
ׁשָ מַ יִּם".
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז" :אֱלּול" !..און אויף דעם דארף מען ארבעטן:
חו ֶֹדׁש "אֱלּול" ,און דאס איז די "עבודה" פון א יודיש קינד אין :חו ֶֹדׁש
"אֱלּול" ,די עבודה פון א יודיש קינד אין :חו ֶֹדׁש "אֱלּול" איז ,אריין צו
ברענגען אביסעל'ע מער" :תו ָֹרה וְ י ְִּרַאת ׁשָ מַ יִּם" אין הארץ אריין.
און די ווארט" :אֱלּול" [מיטן כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"א ֹונָָאה" [מיט די פינעף אותיות] – טשעפענען [וויי טוהן א צווייטע יוד] –
"א ֹונַָאת ְדבָ ִּרים" ,ווייל יא ר' יוד ,דאס איז די עבודה פון א יודיש קינד אין:
חו ֶֹדׁש "אֱלּול" ,צו פארעכטן דעם ענין פון" :א ֹונַָאת ְדבָ ִּרים" ,און אויב
לא
אליעזר ראש השנה נעימות
האסטו געטשעפע'ט דיין חבר ,זאלסטו איהם דעמאלט'ס יעצט לויפן איבער
בעטן !..און ווארט נישט אויף שפעטער ר' יוד.
ָאדם
ווייל זארג זיך נישט אזוי שטארק ר' יוד אויף דעם ענין פון" :בֵ ין ָ
"רב סְ לִּ יחוֹת
לַמָ קוֹם" ,ווייל דער אייבערשטער איז דאך גאר גאר א גרויסערַ :
ּובַ עַ ל הָ ַרח ֲִּמים" ,און איינמאל דו וועסט טאקע באמת תשובה טוהן מיטן
ָאדם לַמָ קוֹם",
גאנצן הארץ אויף דיינע זינד וואס דו האסט געזינדיגט" :בֵ ין ָ
וועסטו דעמאלט'ס מיטן אייבערשטנ'ס הילף באקומען א כפרה אויף דיינע
זינד ,און דו וועסט דעמאלט'ס גלייך קענען זוכה זיין אריין געשריבן צו
מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים".
ווערן" :בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
אבער אויב עס איז נאך פארהאן א יודיש קינד וואס וויינט פון די צער וואס
דו האסט איהם פאר שאפט ,דעמאלט'ס איז נישט דא קיין וועג ארויס רח"ל,
נאר אויב דו וועסט איהם גיין איבער בעטן ,און דיין חבר וועט דיר טאקע
באמת מוחל זיין מיטן גאנצן הארץ ,ווייל דער שולחן ערוך (סימן תר"ו סעיף
א') האט דאך אונז שוין קלאר געשטעלט א קלאר'ע ידיעה אין די אנפאנג
ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך" :אֵ ין"
פון הלכות יום הכיפורים ,אז" :עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ
פּורים ְמכַפֵ ר עַ ד ׁשֶ יְ ַרצֶ ה אֶ ת חֲבֵ רוֹ.
יוֹם הַ כִּ ִּ
און ממילא אויף וואס ווארטסטו ר' יוד !?..דו ווארטס'ט אויף די" :עֲׂשֶ ֶרת
יְמֵ י תְ ׁשּובָ ה" !?..ווארט נישט ביז דעמאלט'ס ,נאר שוין יעצט – אין" :חו ֶֹדׁש
אֱלּול" זאלסטו גיין איבער בעטן דיין חבר וואס דו האסט וויי געטוהן ,און
שוין יעצט זאלסטו מתקן דעם ענין פון" :א ֹונַָאת ְדבָ ִּרים".
לב
אליעזר ראש השנה נעימות
ווייל פארוואס זאלסטו ווארטן ביז די "חתימה" ר' יוד !?..ווארט נישט ביז
דעמאלט' ס ,ווייל אויב דו וועסט ווארטן ביז די" :עֲׂשֶ ֶרת יְמֵ י תְ ׁשּובָ ה",
קענסטו דאך נאך דעמאלט'ס אינמיטן ווערן פארנומען מיט די צרכי החג,
און דו וועסט שוין דעמאלט'ס אינגאנצן פארגעסן איבער צו בעטן דיין חבר
וואס דו האסט אזוי שטארק וויי געטוהן ,און ביז וואס ווען וואו ..וועט שוין
אריבער גיין דעם הייליגן טאג פון" :יוֹם כִּ יפּור" ,און ווער ווייסט וואס קען
נאך ח"ו ארויס קומען פון א טרער פון א יודיש קינד!?..
איך ווייס נישט וואס עס קען ארויס קומען פון א טרער פון א יודיש קינד,
אבער דער הייליגער "צאנז'ער רב" זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט יא
געוואוסט וואס עס קען ארויס קומען פון א טרער פון א יודיש קינד ,ווייל
דער הייליגער צאנז'ער רב האט דאך אונז שוין אמאל געזאגט ,אז איך האב
נישט מורא פון קיין שום" :מַ לְ אָ ְך" און פון קיין שוםׂ" :שָ ָרף" ,אבער פון א
"קרעכטץ" פון א יוד ציטער איך!..
און ממילא פארוואס זאלסטו ווארטן ביז די" :עֲׂשֶ ֶרת יְמֵ י תְ ׁשּובָ ה" !?..דו
שפילס'ט זיך דאך דא מיט פייער !..ווייל מען רעדט דאך דא פון א פאר
ווייטאגט'ע יודישע הארץ !?..און דו ווייסט דען וואס דאס מיינט א" :לֵב
נ ְִּׁשבָ ר וְ נ ְִּדכֶה" !?..ניין!?..
איך וועל דיר זאגן וואס דאס מיינט א" :לֵב נ ְִּׁשבָ ר וְ נ ְִּדכֶה" ,א" :לֵב נ ְִּׁשבָ ר
וְ נ ְִּדכֶה" מיינט ,אזא איינער וואס דער אייבערשטער נעמט זיך שטענדיג ָאן
פאר איהם ,און אויף אזא איינער זאגט דאך שוין טאקע דער הייליגער נעים
זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל
ֱֹלקים ֹלא תִּ בְ זֶה" – אז דער אייבערשטער פארשעמט
נ"א פסוק י"ט) ,אז" :א ִּ
לג
אליעזר ראש השנה נעימות
נישט אזא איינער ,און דער אייבערשטער וועט שוין זיכער מאכן אז ער וועט
נישט פארשעמט ווערן.
און ממילא פארוואס זאלסטו דעמאלט'ס ווארטן ביז די" :עֲׂשֶ ֶרת יְמֵ י
תְ ׁשּובָ ה" !?..עס לוינט זיך דאך נישט !?..און ממילא שוין יעצט זאלסטו
לויפן איבער בעטן דיינע חברים וואס דו האסט וויי געטוהן ,שוין יעצט –
אין" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" זאלסטו גיין איבער בעטן דיין חבר וואס דו האסט וויי
געטוהן ,שוין יעצט אין" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ווען" :כִּ י אַ תָ ה ׁשוֹמֵ עַ קוֹל ׁשוֹפָ ר" –
ווען דו הערס'ט די קול פון דעםׁ" :שוֹפָ ר" זאלסטו לויפן איבער בעטן אלע
דיינע חברים וואס דו האסט וויי געטוהן ,ווייל אזוי ..און "נאר" אזוי וועסטו
מּורים
קענען זוכה זיין אריין געשריבן צו ווערן" :בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים" ,און "נאר" אזוי וועסטו קענען זוכה זיין צו א
גוטע" :כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און צו "א גוט געבענטש'ט יאר".
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך א יעדע ראש חודש ביי מוסף ,אז
ראש חודש איז דאך א" :זְ מַ ן כַפָ ָרה לְ כָל תוֹלְ דוֹתָ ם" ,און די ראשי תיבות פון
די ווערטער" :זְ מַ ן ַכפָ ָרה לְ כָל" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :אֱלּול"
[מיט דעם אות יו"ד – מיט דעם יודיש קינד אליין] ,ווייל ..יא ,דער הייליגער
באשעפער זאגט דיר דא זייער קלאר ,אז דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז די
הייליגע :יְמֵ י "אֱלּול" איז א" :זְ מַ ן כַפָ ָרה ַלכֹל" – די הייליגע :יְמֵ י "אֱלּול"
איז א צייט פון" :כַפָ ָרה" פאר א יעדע יודיש קינד.
אבער ..עס איז דא קודם איין גרויסע תנאי כפול ותנאי קודם למעשה פאר
דעם ,און די תנאי כפול ותנאי קודם למעשה איז ,אז עס דארף אבער אויך
זיין ביי דיר דעם" :לְ עַ ְמָך נָתָ תָ " – דו דארפס'ט אבער אויך זיין איבער
לד
אליעזר ראש השנה נעימות
געגעבן פאר א צווייטע יוד ,און דו דארפס'ט מקבל זיין אויף דיר דעם ענין
פוןַ" :אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל" אויפן גרעסט'ן מדריגה ,ווייל "נאר" אזוי וועסטו
קענען נהנה זיין פון די הייליגע" :זְ מַ ן כַפָ ָרה ַלכֹל" – ווייל "נאר" אזוי
וועסטו קענען נהנה זיין פון די הייליגע" :יְמֵ י אֱלּול" וואס איז דאך א צייט
פון" :כַפָ ָרה" פאר א יעדע יודיש קינד.
און דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז נישט קיין צייט וואס כלל
"מ ִּחילוֹת" און צו" :סְ לִּ יחוֹת" און צו:
ישראל איז דעמאלט'ס זוכה צוְ :
"כַפָ רוֹת" ,נאר" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז א צייט וואס אלע יודישע קינדער זענען
"מ ִּחילָה" פון דעם
דעמאלט'ס אלע צוזאמען זוכה צו איין גרויסעְ :
אייבערשטן ,און צו איין גרויסע" :סְ לִּ יחָ ה" פון דעם אייבערשטן ,און צו איין
גרויסע" :כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן.
אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע יום הקדוש ביים דאווענען ,אז :וַתִּ תֶ ן
פּורים הַ זֶה "לִּ ְמ ִּחילָה וְ לִּ סְ לִּ יחָ ה
לָנּו יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו בְ ַאהֲבָ ה אֶ ת יוֹם הַ כִּ ִּ
ּולְ כַפָ ָרה" ,ווייל ..יא ,גאנץ כלל ישראל איז זוכה אין די הייליגע" :יְמֵ י
"מ ִּחילָה",
הָ ַרח ֲִּמים וְ הָ ָרצוֹן" צו איין גרויסע" :כַפָ ָרה" ,און צו איין גרויסעְ :
און צו איין גרויסע" :סְ לִּ יחָ ה".
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע בפירוש ביי סליחות ,אז דער
"מ ִּחילָה" לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחָ ה" לַפו ְֹׁשעִּ ים ,און
אייבערשטער פארמערט דאךְ :
בעצם וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין דא דעם לשון אז דער
"מ ִּחילוֹת" לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחוֹת" לַפו ְֹׁשעִּ ים,
אייבערשטער פארמערט דאךְ :
אבער ..ניין ,עס שטייט נישט דא דעם לשון אז דער אייבערשטער פארמערט
"מ ִּחילוֹת" לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחוֹת" לַפו ְֹׁשעִּ ים ,נאר עס שטייט דא דעם
דאךְ :
לה
אליעזר ראש השנה נעימות
"מ ִּחילָה"
לשון אז דער אייבערשטער פארמערט דאך אין די הייליגע טעגְ :
לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחָ ה" לַפו ְֹׁשעִּ ים ,ווייל ..יא ,גאנץ כלל ישראל איז דעמאלט'ס
"מ ִּחילָה" פון דעם אייבערשטן ,און גאנץ
צוזאמען זוכה צו איין גרויסעְ :
כלל ישראל איז דעמאלט'ס צוזאמען זוכה צו איין גרויסע" :סְ לִּ יחָ ה" פון
דעם אייבערשטן ,און גאנץ כלל ישראל איז דעמאלט'ס צוזאמען זוכה צו
איין גרויסע" :כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן" :כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד".
און אויב קריגסטו זיך מיט דיין חבר אין אזא הייליגע זמן ,האסטו זיך דאך
דעמאלט'ס אטאמאטיש אויס געשלאסן פון כלל ישראל ,און דו קענסט דאך
"מ ִּחילָה" פון דעם
נישט זוכה זיין אויף אזא אופן מקבל צו זיין די גרויסעְ :
אייבערשטן ,און די גרויסע" :סְ לִּ יחָ ה" פון דעם אייבערשטן ,און די גרויסע:
"כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן ,וואס די יודישע זענען זוכה צו באקומען אין
די הייליגע טעג ,ווייל כדי צו קענען זוכה זיין צו באקומען איין גרויסע:
"מ ִּחילָה סְ לִּ יחָ ה וְ כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן ,מוזטו דאך זיין א בחינה פון:
ְ
"כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" ,און דו מוזט דאך טאקע באמת לעבן א לעבן פון
אמת'עַ" :אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל" ,ווייל אין די הייליגע" :יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים וְ הָ ָרצוֹן" קומט
"מ ִּחילָה סְ לִּ יחָ ה וְ כַפָ ָרה" פאר "כלל ישראל". דאך אראפ אְ :
און דער אייבערשטער באקרוינט דאך כלל ישראל מיטן טיטול :גוֹי "אֶ חָ ד"
ָארץ ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (ברכות דף :ו'
בָ ֶ
ע"א) ,אז אין די תפילין פון דעם אייבערשטן שטייט דאך שוין אזִּ :מי כְ עַ ְמָך
ָארץ – אין די תפילין פון דעם אייבערשטן שטייט דאך
י ְִּׂש ָראֵ ל גוֹי "אֶ חָ ד" בָ ֶ
אז מיינע יודישע קינדער זענען איינס ,און אויב מאכסטו" :פֵ רּוד לְ בָ בוֹת"
צווישן יודישע קינדער ,האסטו דאך דעמאלט'ס צו האקט די תפילין פון
לו
אליעזר ראש השנה נעימות
דעם אייבערשטן רחמנא ליצלן ,און שפעטער ווילסטו נאך קומען בעטן פון
"מ ִּחילָה סְ לִּ יחָ ה וְ כַפָ ָרה" !?..דו האסט דאך צו האקט די
דעם אייבערשטןְ :
תפילין פון דעם אייבערשטן מיט דיין" :פֵ רּוד לְ בָ בוֹת"!?..
ַארבַ ע ַכנְפוֹת
און דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז ווען" :וְ קַ בְ צֵ נּו יַחַ ד ְמהֵ ָרה מֵ ְ
ָארץ" – אז ווען דער אייבערשטער וועט שוין צוריק "מאחד" זיין גאנץ
הָ ֶ
כלל ישראל פון זייערע אלע" :פֵ רּוד לְ בָ בוֹת" ,דעמאלט'ס וועלן מיר שוין
ַארצֵ נּו" – דעמאלט'ס וועלן אלע צוזאמען קענען זוכה זיין ָאן צו קומען" :לְ ְ
"ַארצֵ נּו הַ ְקדוֹׁשָ ה"
מיר שוין אלע צוזאמען קענען זוכה זיין ָאן צו קומען צוְ :
– דעמאלט'ס וועלן מיר שוין אלע צוזאמען קענען זוכה זיין ָאן צו קומען
קיין" :אֶ ֶרץ י ְִּׂש ָראֵ ל" מיט משיח אינאיינעם.
און פונקט אזוי ווי דו פארשטייס'ט אז ווען דיינע תפילין באקומט אמאל א
קליינע קלאפ ,מוז מען דעמאלט'ס שנעל לויפן צו די בתים מאכער כדי דאס
צו פארעכטן ,און מען דארף דעמאלט'ס שנעל זיכער מאכן אז עס איז נישט
דא ח"ו קיין שום שאלות אין דיינע הייליגע תפילין ,אזוי אויך דארפסטו
פארשטיין ר' יוד ,אז די זעלבע זאך איז דאך אויך מיט די תפילין פון דעם
אייבערשטן ,ווייל די הייליגע תפילין פון דעם אייבערשטן דארף דאך אויך
זייןׁ" :שָ לֵם" – די הייליגע תפילין פון דעם אייבערשטן דארף דאך אויך זיין
גאנץ ָאן א פעלער.
ווייל דאס איז דאך די זאך מיט וואס דער אייבערשטער בארימט זיך דאך א
יעדן איינציג'ן טאג פון דעם יאר ,ווייל דער אייבערשטער בארימט זיך דאך
א יעדן איינציג'ן טאג פון דעם יאר אז ער פארמאגט אזא הייליגע :גוֹי
ָארץ וואס רופט זיך" :י ְִּׂש ָראֵ ל".
"אֶ חָ ד" בָ ֶ
לז
אליעזר ראש השנה נעימות
און דער אייבערשטער רופט דאך אויס א יעדן איינציג'ן טאג פון דעם יאר,
ָארץ – אז מיינע קינדערלעך זענען דאך
אזִּ :מי כְ עַ ְמָך י ְִּׂש ָראֵ ל גוֹי "אֶ חָ ד" בָ ֶ
איינס ,און ממילא ווען א מענטש איז פוגם אין דיַ" :אחֲדּות" פון די יודישע
קינדער ,האט ער דאך דעמאלט'ס נישט מער און נישט ווייניגער פוגם
געווען אין די הייליגע תפילין פון דעם הייליגן באשעפער וואס עס שטייט
ָארץ – אז די יודישע קינדער
דאך דארטן אזִּ :מי כְ עַ ְמָך י ְִּׂש ָראֵ ל גוֹי "אֶ חָ ד" בָ ֶ
זענען איינס ,נו ..ווער וויל דען האבן אויף זיך א קפידה פון דעם הייליגן
באשעפער רחמנא ליצלן!?..
און ממילא וועגן דעם דארף מען טאקע זיין גאר שטארק געווארענט נישט
צו פארשעמען ח"ו א צווייטע יוד ,און נישט צו גרינג שעצן ח"ו א צווייטע
יוד ,נאר פארקערט ,מיר דארפן אלע אריין פרעגלען" :לְ כָבוֹד חו ֶֹדׁש אֱלּול"
דעםֲ " :אנִּי לְ דו ִֹּדי וְ דו ִֹּדי לִּ י" אין אונזערע הערצער – מיר דארפן אלע אריין
פרעגלען אין אונזערע הערצער" :לְ ָכבוֹד חו ֶֹדׁש אֱלּול" דעםַ" :אהֲבַ ת
י ְִּׂש ָראֵ ל" ,און נאר אזוי וועלן מיר אלע קענען זוכה זיין צו "א גוט
געבענטש'ט יאר".
פּורים ְמכַפֵ ר" ,אבער:
ָאדם לַמָ קוֹם" איז טאקע" :יוֹם הַ כִּ ִּ
ווייל" :עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ
פּורים ְמכַפֵ ר ,און ממילא
ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך" :אֵ ין" יוֹם הַ כִּ ִּ
"עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ
נאר אויב מיר וועלן טאקע באמת זיין געווארענט אין" :כְ בוֹד חֲבֵ ירוֹ" ,און
מיר וועלן זיך טאקע באמת ליב האבן איינער דעם צווייטן ,וועלן מיר טאקע
אלע קענען זוכה זיין צו "א גוט געבענטש'ט יאר".
און די חשבון פון דעם איז דאך שוין זייער פשוט ,ווייל מיר גייען דאך אלע
בעטן דעם הייליגן באשעפער" :רֹאׁש הַ שָ נָה" און" :יוֹם כִּ יפּור" ,אז" :זָכְ רֵ נּו"
לח
אליעזר ראש השנה נעימות
לְ חַ יִּ ים – אז געדענק "אונז" צום לעבן ,און" :וְ כָתְ בֵ נּו" בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים – און
שרייב "אונז" אריין אין דעם" :סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים" ,און אזוי אויך גייען מיר דאך
דעמאלט'ס אלע בעטן דעם אייבערשטן ,אזִּ " :נ ָזכֵר וְ ִּנכָתֵ ב" לְ פָ נֶיָך – און
"אונז" זאלן געדענקט ווערן און פארשריבן ווערן" :לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם"
וכו' ,אבער איין מינוט ,ווי אזוי קענען מיר זיך אויף שטעלן און בעטן פון
דעם הייליגן באשעפער אז מיר אלע בעטן פון דיר א גוט געבענטש'ט יאר
ווען מיר פארמאגן נישט קייןַ" :אחֲדּות" צווישן אונז!?..
"מ ֻפזָר
אויב האבן מיר נישט קייןַ" :אחֲדּות" ,און א יעדער איינער איזְ :
"ד ִּריסַ ת הָ ֶרגֶל" אין די
ּומפֹ ָרד" ,דעמאלט'ס האבן מיר דאך נישט קייןְ :
ְ
הייליגע טעג ,ווייל אלע תפילות און בקשות פון די הייליגע טעג גייען דאך
נאר בלשון רבים ,ווייל מיר בעטן דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די
הייליגע טעג ,אזִּ :מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים "עָ לֵינּו" הִּ תְ גַלְ גְ לִּ י וכו' – אז דיִּ :מ ַדת
"הָ ַרח ֲִּמים" פון דעם אייבערשטן זאל זיך מגלגל זיין אויף "אונז".
און אזוי אויך בעטן מיר דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די הייליגע
טעג ,אז :פְ תַ ח "לָנּו" ׁשַ עַ ר בְ עֵ ת נְעִּ ילַת ׁשַ עַ ר וכו' – אז דער אייבערשטער זאל
"אונז" עפענען א טיר אין די צייט וואס מען פארמאכט שוין דעם טיר.
און אזוי אויך בעטן מיר דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די הייליגע
"רחֲמֵ ינּו" לִּ פְ נֵי בַ עַ ל הָ ַרח ֲִּמים ,און אז:
טעג ,אז :מַ כְ נִּיסֵ י ַרח ֲִּמים הַ כְ נִּיסּו ַ
מַ ְׁש ִּמיעֵ י תְ פִּ לָה הַ כְ נִּיסּו "תְ פִּ לָתֵ נּו" לִּ פְ נֵי ׁשוֹמֵ עַ תְ פִּ לָה ,און אז :מַ ְׁש ִּמיעֵ י צְ עָ קָ ה
הַ ְׁש ִּמיעּו " צַ עֲקָ תֵ נּו" לִּ פְ נֵי ׁשוֹמֵ עַ צְ עָ קָ ה ,און אז :מַ כְ נִּיסֵ י ִּד ְמעָ ה הַ כְ נִּיסּו
"ד ְמעוֹתֵ ינּו" לִּ פְ נֵי מֶ לְֶך ִּמתְ ַרצֶ ה בִּ ְדמָ עוֹת.
ִּ
לט
אליעזר ראש השנה נעימות
און אזוי אויך בעטן מיר דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די הייליגע
טעג ,אזָ :אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו קַ בֵ ל בְ ַרח ֲִּמים ּובְ ָרצוֹן אֶ ת "תְ פִּ לָתֵ נּו" ,און אזָ :אבִּ ינּו
מַ לְ כֵנּו "כָתְ בֵ נּו" בְ סֵ פֶ ר חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ,און אזָ :אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו חַ ֵדׁש "עָ לֵינּו" ׁשָ נָה
טוֹבָ ה ,און אזָ :אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו "הַ חֲזִּ ירֵ נּו" בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה לְ פָ נֶיָך ,און אז:
"דינֵנּו" ,און אזָ :אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו "זָכְ רֵ נּו" בְ זִּ כָרוֹן טוֹב
ָאבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו ְק ַרע רוֹעַ גְ זַר ִּ
ִּמלְ פָ נֶיָך ,און אזָ :אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו פְ תַ ח ׁשַ עֲרֵ י ׁשָ מַ יִּם "לִּ תְ פִּ לָתֵ נּו" ,און אזָ :אבִּ ינּו
מַ לְ כֵנּו חֲמוֹל "עָ לֵינּו" וכו' ,און אזָ :אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו ְׁשמַ ע "ק ֹולֵנּו" חּוס וְ ַרחֵ ם
"עָ לֵינּו" ,און אזָ :אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו נָא ַאל "תְ ִּׁשיבֵ נּו" רֵ יקָ ם ִּמלְ פָ נֶיָך ,און אז :כְ ַרחֵ ם
ָאב עַ ל בָ נִּים כֵן תְ ַרחֵ ם יהו-ה "עָ לֵינּו" ,און אזוי ווייטער ..אלע תפילות וואס
מיר בעטן דעם אייבערשטן אין די הייליגע טעג ,ווייל אלעס אלעס איז דאך
בלשון "רבים".
נו אויב אזוי מוזן מיר דאך אלע זיין" :בְ ַאחֲדּות" כדי צו קענען דאווענען אין
די הייליגע טעג ,און טאקע וועגן דעם רעדן די ספרים הק' גאר שטארק
ארום פון דעםֲ " :אנִּי לְ דו ִֹּדי וְ דו ִֹּדי לִּ י" – און טאקע וועגן דעם רעדן די ספרים
הק' גאר שטארק ארום פון דעם" :כֹחַ הָ ַאחֲדּות" וואס דארפן הערשן אין די
טעג ביי די יודישע קינדער ,ווייל דאס איז דאך די יסוד פון די הייליגע טעג.
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט ,אז די שפיץ פון די
הייליגע טעג איז דאך" :יוֹם כִּ יפּור" ,און מיר ווייסן דאך שוין אלע אויך
זייער גוט ,אז עס שטייט דאך שוין קלאר אין חז"ל (יומא דף :פ"ה ע"ב),
פּורים ְמכַפֵ ר" ,אבער:
ָאדם לַמָ קוֹם" איז טאקע" :יוֹם הַ כִּ ִּ
אז" :עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ
פּורים ְמכַפֵ ר עַ ד ׁשֶ יְ ַרצֶ ה
ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך" :אֵ ין יוֹם הַ כִּ ִּ
"עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ
אֶ ת חֲבֵ רוֹ" ,נו אויב אזוי ווי אזוי קען מען דען צו גיין צו די הייליגע טעג ָאן
מ
אליעזר ראש השנה נעימות
קייןַ" :אחֲדּות" !?..עס איז דאך נישט דא קיין אנדערע וועג !?..ווייל כדי
זוכה צו זיין צו "א גוט געבענטש'ט יאר" מוז מען דאך לעבן מיט א אמת'ע:
"ַאחֲדּות כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" ,עס איז דאך נישט דא קיין אנדערע וועג.
נאר די אופן ווי אזוי מען דארף צו גיין צו די הייליגע טעג איז ,אז מיר זענען
א "אונז" ,און מיר שרייען דאך שוין טאקע אלע אויס יום הקדוש אויף דער
נאכט ,אז אויב עסָ" :אנּו" – אז אויב עס איז דא דעם "אונז" און גאנץ כלל
ישראל איז טאקע צוזאמען" :בְ ַאחֲדּות כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" ,דעמאלט'ס:
"מַ תִּ ִּירין לְ הִּ תְ פַ לֵל" – דעמאלט'ס קען מען זיך טאקע שטעלן דאווענען פארן
הייליגן באשעפער און אויס בעטן "א גוט געבענטש'ט יאר" ,אבער אויב
נישט ,דעמאלט'ס קען מען דאך נישט.
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל כ' פסוק
י') ,אז" :יהו-ה הו ִֹּׁשיעָ ה הַ מֶ לְֶך" – און דער הייליגער באשעפער וועט אונז
העלפן ,אוןַ " :י ֲענֵנּו" – און ער וועט אונז ענטפער'ן אויף אונזערע תפילות,
אבער דו ווייסט ווען דאס וועט געשעהן!?..
דאס וועט נאר געשעהן" :בְ יוֹם קָ ְראֵ נּו" – דאס וועט נאר געשעהן אין דעם
טאג וואס מיר וועלן איהם אלע רופן מיט א אמת'עַ" :אחֲדּות" ,ווייל יא
טייערע יודן ,אין דעם טאג וואס מיר וועלן אלע רופן דעם הייליגן
באשעפער מיט א אמת'עַ" :אחֲדּות" ,וועט ער אונז דעמאלט'ס גלייך
ענטפער'ן ,און ער וועט אונז דעמאלט'ס אלע גלייך אפ שרייבן א גוטע:
ּומתּוקָ ה".
"כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און אׁ" :שָ נָה טוֹבָ ה ְ
מא
אליעזר ראש השנה נעימות
און אויב נעמסטו די "קרוין" פון דעם אייבערשטן אין אזעלכע הייליגע טעג,
און דו צו האקס'ט דאס ,דעמאלט'ס גייסטו דאך אנטקעגן גאנץ כלל ישראל
וואס שרייט דאך יעצט אויס דעם" :וְ יִּתְ נּו לְ ָך כֶתֶ ר ְמלּוכָה" ,און ווי אזוי
ווילסטו דעמאלט'ס קענען זוכה זיין צו א" :כַפָ ָרה"!?..
דו נעמס'ט דאך אראפ די קרוין פון דעם" :מֶ ֶלְך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך
הּוא" דורך דעם וואס דו טשעפעס'ט דיין חבר !?..און דו צו האקס'ט דאך
די קרוין פון דעם אייבערשטן [וואס דאס איז דאך די הייליגע תפילין פון
דעם אייבערשטן] דורך דעם וואס דו טשעפעס'ט דיין חבר !?..און דו
ווילס'ט נאך שפעטער קענען זוכה זיין צו א" :כַפָ ָרה" פון דעם
אייבערשטן !?..דו האסט דאך דא צו האקט די קרוין פון דעם קעניג !?..און
וואו איז דען פארהאן א גרעסער'ע זינד ווי צו האקן די קרוין פון דעם" :מֶ לְֶך
מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" בשעת ווען זיינע קינדער האלטן אינמיטן
אויף בויען זיין" :כֶתֶ ר ְמלּוכָה"!?..
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט ,אז אויב עס איז דא
דעם" :וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך" ,דעמאלט'ס איז דא דערֲ " :אנִּי יהו-ה" ,אבער
אויב עס איז נישט דא דעם" :וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך" ,דעמאלט'ס זאגט דער
הייליגער באשעפער ,אז איך בין נישט דיין טאטע ,ווייל איך האב דאך א
זוהן וואס הייסט יענק'ל ,און אויב פירסטו זיך נישט אויף מיט מיין זוהן
יענק'ל ברודער'לעך ,דעמאלט'ס בין איך דאך נישט דיין טאטע ,ווייל נאר
אויב יענק'ל איז דיין ברודער ..דעמאלט'ס בין איך דיין טאטע.
און דאס זאגן מיר דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג גלייך פארן מקבל זיין
דעם" :עֹ ל מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם בְ ַאהֲבָ ה" ,ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג
מב
אליעזר ראש השנה נעימות
אינדערפרי פארן מקבל זיין דעם" :עֹ ל מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם בְ ַאהֲבָ ה" ,אז :בָ רּוְך
אַ תָ ה יהו-ה" – אז געלויבט ביזטו הייליגער באשעפער" :הַ בוֹחֵ ר בְ עַ מ ֹו
י ְִּׂש ָראֵ ל בְ ַאהֲבָ ה" – וואס דו וועלס'ט אויס אין דיין פאלק ישראל" :בְ ַאהֲבָ ה".
און די ווארטַ" :אהֲבָ ה" – איז דאך גימטריא" :אֶ חָ ד" ,און ממילא עס איז
כאילו אז עס וואלט געשטאנען דא אזוי ,אז" :הַ ב ֹוחֵ ר בְ עַ מ ֹו י ְִּׂש ָראֵ ל בְ אֶ חָ ד"
– אז דער הייליגער באשעפער איז נאר" :בוֹחֵ ר בְ עַ מ ֹו י ְִּׂש ָראֵ ל" ווען:
"בְ אֶ חָ ד" – ווען די יודישע קינדער זענען" :בְ ַאחֲדּות".
ווייל יא ר' יוד ,אויב עס איז דא דעם" :וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך" ,דעמאלט'ס איז
דא דערֲ " :אנִּי יהו-ה" ,אבער אויב עס איז נישט דא דעם" :וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך
כָמוָֹך" ,דעמאלט'ס וויל נישט דער אייבערשטער ח"ו זיין אונטער געטרייער
טאטע.
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך ביי סליחות ,אז" :אֲׁשֶ ר י ְַח ָדו נ ְַמתִּ יק
סוֹד" – אז מיר קענען אלע צוזאמען ממתיק זיין די גרעסטע דינים פון
יודישע קינדער דורך" :י ְַח ָדו" – דורך אונזער גרויסע" :כֹחַ הָ ַאחֲדּות" וואס
מיר באווייזן יעצט אין די יעצטיגע הייליגע טעג ,און ממילא וועגן דעם
דארפן מיר טאקע אלע גוט וויסן און גוט געדענקען ,אז די שליסל צו קענען
זוכה זיין צו א גוט געבענטש'ט יאר איז ,צוויי זאכן.
א) אז איך דארף איבער בעטן אלע מיינע חברים וואס איך האב נאר אמאל
וויי געטוהן ,און איך דארף זיכער מאכן אז זיי זאלן מיר טאקע מוחל זיין
בלב שלם און אראפ נעמען די ווייטאג וואס זיי האבן געהאט אויף מיר אין
הארץ.
מג
אליעזר ראש השנה נעימות
ב) אז איך דארף אריין ברענגען אין מיין הארץ א אמת'עַ" :אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל"
צו א יעדע יודיש קינד ,נישט קיין חילוק ווי אזוי ער זעהט נאר אויס ,און איך
דארף לעבן מיט דעם" :כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" מיט א אמת'דיג קייט ,און
איך דארף זיך מקבל זיין לכבוד דעם נייעם יאר צו זוכן צו טוהן "טובות"
פאר יודישע קינדער וואו אומ'ער איך קען נאר ,ווייל דורך דעם וועל איך
דאך ארויס ווייזן מייןַ" :אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל" מיט א אמת'ע ערנס'ט קייט ,און נאר
"ׁשנַת גְ אּולָה וִּ יׁשּועָ ה".
אזוי וועל איך קענען זוכה זיין צו א אמת'עְ :
און פארשטייט זיך ..אז מען דארף גאר שטארק מרבה זיין "בתפילה" אין די
יעצטיג'ע טעג פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,ווייל ווער קען זיך דען אוועק שטעלן
גלייך גילטיג און זאגן אז איך וועל זיכער ארויס גייןַ " :זכַאי בַ ִּדין"!?..
עס כאפט דאך א פחד אין די יעצטיגע טעג !?..עס איז דאך" :אֱלּול" אויף
דער וועלט !..און אפילו די פיש אין ים ציטער'ן יעצט !..און "מיר" !?..מיר
דארפן דאך אוודאי ציטער'ן ,ווייל מאדאך די פיש אין ים וואס האבן נישט
געזינדיגט ציטער'ן ,דארפן מיר דאך אוודאי און אוודאי ציטער'ן ,און:
ֹאמרּו הִּ ּנֵה יוֹם הַ ִּדין"!..
"וְ י ְ
ֹאמרּו הִּ ּנֵה יוֹם הַ ִּדין" – איז דאך טאקע אויך ראשי
און די ווערטער" :וְ י ְ
תיבות" :יהו-ה" ,ווייל יא טייערע יודן ,די אייבערשטער זאגט אונז יעצט,
אז" :הִּ ּנֵה יוֹם הַ ִּדין" !..און ממילא טוט'ס תשובה טייערע יודן!..
און אפילו " :מַ לְ ָאכִּ ים יֵחָ פֵ זּון וְ ִּחיל ְּורעָ ָדה יֹאחֵ זּון" ,ווייל" :כִּ י ֹלא יִּזְ כּו בְ עֵ ינֶיָך
בַ ִּדין" – ווייל ווי אזוי קען מען דען ארויס גייןַ " :זכַאי בַ ִּדין" ביים" :מֶ לְֶך
"דן לְ פִּ י מַ עֲׂשֵ ינּו"!?..
מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" אויב ער איז אונזַ :
מד
אליעזר ראש השנה נעימות
עס איז דאך נישט מעגליך ,ווייל וועלכע יוד קען זיך דען אויף שטעלן און
זאגן אז איך טוה גענוג !?..קיינער נישט ,קיינער קען נישט זאגן" :בְ רֵ יׁש
גְ לֵי" אז ער טוט גענוג.
ווייל אפשר דאך וואלט איך געקענט אביסל מער אויף טוהן דעם
פארגאנגענעם יאר !?..און אפשר וואלט איך געקענט אביסל מער לערנען
אין דעם פארגאנגענעם יאר !?..און אפשר וואלט איך געקענט אביסל מער
עוסק זיין אין העלפן מיין חבר אין דעם פארגאנגענעם יאר !?..און אפשר
האב איך נישט געדארפט אזוי שטארק וויי טוהן מיין חבר אין דעם
פארגאנגענעם יאר !?..און אפשר האב איך נישט געדארפט רעדן אזוי פיל
לשון הרע אין דעם פארגאנגענעם יאר !?..און אפשר האב איך געדארפט
אביסל מער היטן מיינע אויגן אין דעם פארגאנגענעם יאר !?..און אפשר
האב איך נישט געמוזט רעדן אזוי פיל "דברים בטלים" דעם פארגאנגענעם
יאר !?..און אפשר האב איך געדארפט אביסל מער אכטונג געבן אויף די
כבוד פון מיין חבר דעם פארגאנגענעם יאר !?..און אפשר האב איך ח"ו וויי
געטוהן א" :יְצִּ יר כַפָ יו ׁשֶ ל הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" דעם פארגאנגענעם יאר!?..
עס כאפט דאך א פחד !..וויי טוהן א קינד פון דעם קעניג איז דען א קינדער
שפיל !?..דער קעניג וועט דאך ווערן שרעקליך אין כעס!?..
און ממילא מיר מוזן דאך אלע איבער בעטן דעם גרויסן "קעניג" – און
ממילא מיר מוזן דאך אלע איבער בעטן דעם גרויסן" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים
הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" ,און מיט א ווארימ'ע" :תְ פִּ לָה מַ ׂשֶ גֶת חֵ ן" איהם איבער
מּורה" מער נישט צו טוהן אזוי.
בעטן ,און זיך מקבל זיין" :בְ קַ בָ לָה גְ ָ
מה
אליעזר ראש השנה נעימות
און וועגן דעם האט אונז טאקע דער הייליגער באשעפער געגעבן די
געוואלדיגע גרויסע "מתנה" וואס הייסט" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,כדי אז מיר זאלן
אלע "תשובה" טוהן פאר איהם" :וְ לָבוֹא אֵ לָיו לְ הִּ תְ חַ ּנֶן לוֹ" אז ער זאל
רחמנות האבן אויף אונז און אונז אריין שרייבן" :בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל
מּורים ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם" ,און דאס
צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
איז די סוד פון" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" ,א אמת'ע" :תְ פִּ לָה מֵ עֹ מֶ ק הַ לֵב".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :אֶ פְ ׁשַ ר לְ הִּ תְ קַ יֵם
וְ ַלעֲמֹ ד לְ פָ נֶיָך" ,ווייל יא טייערע יודן ,עס איז" :אֶ פְ ׁשַ ר לְ הִּ תְ קַ יֵם" !..עס איז
מעגליך צו האבן א "קיום" ,אבער כדי צו קענען האבן א "קיום" ,מוז מען
דאך אבער מאכן דעם פעולה פון" :וְ ַלעֲמֹ ד לְ פָ נֶיָך" און זיך שטעלן דאווענען
מיט א ערנס'ט קייט אין די יעצטיגע" :יְמֵ י אֱלּול" ,און מיר ווייסן דאך שוין
אלע זייער גוט ,אז" :אֵ ין ע ֲִּמ ָידה אֶ לָא תְ פִּ לָה" ,און ממילא מען מוז דאך
דאווענען גאר ערליך אין די יעצטיגע" :יְמֵ י אֱלּול".
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :לְ מָ תַ י אַ עְ תִּ יר
לְ ָך וְ ַלעֲבָ ֶדיָך" ,ווייל יא ר' יוד ,יעצט איז די צייט ,יעצט איז די צייט מקיים צו
זיין דעם" :לְ מָ תַ י אַ עְ תִּ יר לְ ָך וְ ַלעֲבָ ֶדיָך" ,און בעטן דעם רבונו של עולם אז:
"חּוסָ ה יהו-ה עַ ל עַ מֶ ָך וְ הַ צִּ ילֵנּו ִּמזַעְ מֶ ָך חֲמוֹל עַ ל עַ מֶ ָך ַרחֵ ם עַ ל ַנ ֲחלָתֶ ָך חּוסָ ה
ּנָא כְ רוֹב ַרחֲמֶ יָך" ,און מיט א ווארימ'ע" :תְ פִּ לָה" וואס איז איין שטיק:
"תְ ׁשּובָ ה" וועלן מיר זוכה זיין צו ברענגען" :צְ ָדקָ ה" אויף אונז ,און:
"ּובִּ זְ כּות הַ תָ ם יוֹצִּ יא ָאיוֹם לְ צֶ ֶדק ִּדינֵנּו".
און יא טייערע יודן ,דורך אונזער ווארימ'ע" :תְ פִּ לָה" וואס איז איין שטיק:
"תְ ׁשּובָ ה" וועלן מיר זוכה זיין צו ברענגען" :צְ ָדקָ ה" אויף אונז ,און זוכה זיין
מו
אליעזר ראש השנה נעימות
צו אריין צו גיין" :בְ סֵ פֶ ר חַ יִּ ים בְ ָרכָה וְ ׁשָ לוֹם ּופַ ְרנָסָ ה טוֹבָ ה" וכו' ,און די
ווערטער" :תְ ׁשּובָ ה ּותְ פִּ ָלה ּוצְ ָדקָ ה" [מיט די דריי ווערטער] – איז דאך
טאקע אויך גימטריא" :בְ סֵ פֶ ר חַ יִּ ים בְ ָרכָה וְ ׁשָ לוֹם ּופַ ְרנָסָ ה טוֹבָ ה":
יחות
ׁ ַׁש ּ ָּבת ְס ִל ֹ
יחות :עס ווערט געברענגט אין די ספרים הק' ,אז שבת פאר:
ש ּ ָבת ְסלִ ֹ
ַ
"רֹאׁש הַ שָ נָה" [נאר ווען" :רֹאׁש הַ שָ נָה" געפאלט סוף וואך] ווערט ָאן
גערופןׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" ,אבער לכאורה שטעלט זיך דאך דא א מורא'דיגע
קשיא דא ,ווייל פארוואס רופט מען ָאן דעם שבת מיטן נאמעןׁ" :שַ בָ ת
סְ לִּ יחוֹת" !?..מען זאגט דאך ערשט סליחות "מוצאי שבת" ביי חצות!?..
אדער נאך שפעטער !?..און ממילא פארוואס ווערט דער "שבת" אליין ָאן
גערופןׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"!?..
נאר מען קען דאס אפשר פאר ענטפער'ן על פי דאס וואס דער הייליגער
ישמח ישראל זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט אמאל געזאגט ,ווייל דער
הייליגער ישמח ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט ,אז אין די לעצטע
שבת פון דעם יאר קען מען דאך פארעכטן אלע שבתים פון א גאנץ יאר ,און
אויב פירט מען זיך אויף ווי עס דארף צו זיין דעם לעצט'ן שבת פון דעם
יאר ,און מען איז מכבד דעם הייליגן שבת קודש ווי עס דארף צו זיין ,ווערט
עס דעמאלט'ס גערעכנט כאילו אלע שבתים פון א גאנץ יאר זענען געווען
גוט.
און ממילא לויט דעם קומט דאך אויס ,אז ..יא ,מען רופט ָאן דעם שבת
אליין מיטן נאמעןׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" ,ווייל די אונטערשט'ע שבת פון דעם
מז
אליעזר ראש השנה נעימות
יאר איז דאך א" :סְ לִּ יחָ ה" און א" :כַפָ ָרה" אויף אלע שבתים פון דעם יאר
וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין.
און אפילו ווען ראש השנה געפאלט אנהייב וואך [וואס דעמאלט'ס הייבט
מען שוין ָאן צו זאגן סליחות א וואך פריער] ,אוןׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" קומט
דעמאלט'ס אויס "איינס פאר די לעצטע שבת פון דעם יאר" ..קען "איינס
פאר די לעצטע שבת פון דעם יאר" אויך הייסןׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת".
ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז חז"ל (שבת דף :קי"ח ע"ב)
"ׁשנֵי ׁשַ בָ תוֹת" ִּמיַד
זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז :אִּ לּו ׁשָ ְמרּו י ְִּׂש ָראֵ ל ְ
נִּגְ ָאלִּ ין ,און ממילא ..די "סליחה" קען זיך שוין [אמאל] ָאן הייבן א וואך
פריער אויך ,ווייל יא ר' יוד ,די צוויי לעצטע שבתים פון דעם יאר איז א:
"סְ לִּ יחָ ה" און א" :כַפָ ָרה" אויף אלע שבתים פון א גאנץ יאר!..
און אויב מיר וועלן אויס נוצן די צוויי לעצטע שבתים פון דעם יאר ווי עס
דארף צו זיין ,וועלן מיר דורך דעם זוכה זיין צוריק צו קערן אלעׁ :שַ בָ תִּ ים
ׁשֶ עָ בַ ר עָ לֵינּו ֹלא כָל כְַך טוֹב "לְ טוֹבָ ה" ,און די צוויי לעצטע שבתים פון דעם
יאר וועלן אונז ברענגען" :סְ לִּ יחוֹת" אויף אלע אנדערע שבתים פון דעם יאר
וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין.
און מיר בעטן זיך טאקע אלע צו דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל,
"ׁשבִּ יתֵ נּו" – אז
אז ..רבונו של עולם ,מיר בעטן דיר ,אזׁ :שּובָ ה יהו-ה אֶ ת ְ
קער צוריק אונזערע "שבתים" וואס מיר האבן זיך נישט אזוי גוט אויף
געפירט ווי עס דארף צו זיין ..צום גוט'ן ,ווייל מיר זענען זיכער ,אז אין דעם
זכות וואס מיר פירן זיך אויף ווי עס דארף צו זיין דעם לעצט'ן שבת קודש
מח
אליעזר ראש השנה נעימות
פון דעם יאר ,וועט דער אייבערשטער זיכער רעכענען כאילו אלע שבתים
פון דעם יאר זענען געווען גוט.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת התשובה
וואס געפונט זיך אין פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק ג') ,אז דער הייליגער
באשעפער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע קינדער ,אז :וְ ׁשָ ב יהו-ה
"ׁשבּותְ ָך" – אז איך וועל צוריק קערן אלע דיינע "שבתים" פון
אֱֹלקֶ יָך אֶ ת ְ
דעם יאר וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין צום גוט'ן
דורך די" :כֹחַ הַ טוֹב" פון דעם לעצט'ן שבת קודש פון דעם יאר וואס דו
וועסט זיך יא אויף פירן ווי עס דארף צו זיין.
[און צדיקים פלעגן זאגן ,אז די פסוק פון" :וְ הָ יָה עֵ קֶ ב תִּ ְׁש ְמעּון" וגו' איז א
רמז פאר די הייליגע טעג הבאים עלינו לטובה ,און זיי האבן געטייטש'ט
דעם פסוק פון" :וְ הָ יָה עֵ קֶ ב תִּ ְׁש ְמעּון" וגו' אזוי ,אז" :וְ הָ יָה" – אז עס הערשט
"ׂש ְמחָ ה" אויבן אין הימל ,אז" :עֵ קֶ ב" – אז
דאך גאר גאר א גרויסעִּ :
כאטשיג ווען עס קומט ָאן סוף פון דעם יאר ,דעמאלט'ס" :תִּ ְׁש ְמעּון" –
דעמאלט'ס טוט מען שוין תשובה ,און מען הייבט שוין דעמאלט'ס ָאן צו
פאלגן דעם הייליגן באשעפער ,און מען הייבט שוין דעמאלט'ס ָאן צו טוהן:
"אֵ ת הַ ִּמ ְׁשפָ ִּטים הָ אֵ לֶה" – און מען הייבט שוין דעמאלט'ס ָאן צו טוהן די
"ּוׁשמַ ְרתֶ ם ַוע ֲִּׂשיתֶ ם אֹ תָ ם" – און מען היט
מצוות פון דעם אייבערשטן ,אוןְ :
"מצְ וַת הַ תו ָֹרה" ,און מען איז דאס שוין דעמאלט'ס
שוין דעמאלט'ס אפ דיִּ :
מקיים ווי עס דארף צו זיין].
און סוף יאר געבט דער אייבערשטער פאר א יעדעם איינעם א געלעגענהייט
צוריק צו קומען צום אייבערשטן און פארעכטן די גאנצע יאר וואס עס איז א
מט
אליעזר ראש השנה נעימות
דורך געגאנגען אויף איהם ,און חז"ל (ברכות דף :י"ב ע"א) זאגן דאך אונז
שוין טאקע אויך קלאר בפירוש ,אז" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" – אז אלעס
גייט לויט די סוף פון דעם יאר ,און אויב פירסטו זיך דעמאלט'ס אויף ווי עס
דארף צו זיין ,האסטו דעמאלט'ס צוריק געקערט די גאנצע יאר" :לְ טוֹבָ ה".
אבער לכאורה דארף מען דאך אבער פארשטיין דעם מאמר חז"ל ,ווייל וואס
הייסט אז" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" – ווייל וואס הייסט אז אלעס גייט לויט
די סוף פון דעם יאר ..און אויב פירסטו זיך אויף ווי עס דארף צו זיין סוף
יאר ,האסטו דעמאלט'ס צוריק געקערט די גאנצע יאר לטובה!?..
דו ווילס'ט מיר דא זאגן אין אנדערע ווערטער אז א גאנץ יאר קען מען טוהן
וואס מען וויל ..און סוף יאר קען מען זיך מאכן פאר א צדיק'ל און זאגן אז
די גאנצע יאר ווערט גערעכנט" :לְ טוֹבָ ה" א דאנק דעם לעצט'ן שבת וואס
איך האב זיך אויף געפירט ווי עס דארף צו זיין !?..וואס איז פשט פון דעם
מאמר חז"ל אז" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס אונזערע הייליגע חכמים
האבן אונז מודיע געווען דעם הייליגן יסוד אז" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום"
איז ,ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז דער אייבערשטער דארף
דאך נאר איין זאך פון א יודיש קינד ,און דאס איז ,זיין "הארץ" מיט זיין
"רצוֹן" אין דעם.
גוטעָ :
און דאס איז די גאנצע זאך וואס דער אייבערשטער דארף פון א יודיש קינד,
אזוי ווי חז"ל (סנהדרין דף :ק"ו ע"ב) זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש,
"רחֲמָ נָא" – אז דער הייליגער באשעפער דארף דאך נאר איין זאך פון א
אזַ :
נ
אליעזר ראש השנה נעימות
יודיש קינד ,און דאס איז" :לִּ בָ א בָ עֵ י" – דיין קליינע הערצעל'ע מיט דיין
"רצוֹן" צו ווערן נאנט צום הייליגן באשעפער.
אמת'עָ :
און דער אייבערשטער בעט זיך [כביכול] ביי א יעדע יודיש קינד ,און דער
אייבערשטער זאגט פאר א יעדע יודיש קינד ,אז" :תְ נָה בְ נִּי לִּ יבְ ָך לִּ י" (משלי
קפיטל כ"ג פסוק ו') – אז געב מיר נאר דיין קליינע הארץ ,ווייל דאס איז
וואס איך וויל פון דיר ,איך וויל פון דיר דיין "הארץ" מיט דיין גוטע:
"רצוֹן" וואס ליגט באהאלטן אין דעם.
ָ
און ממילא א גאנץ יאר ..קען זיך דאך נאך אמאל מאכן אז א מענטש זאל זיך
פארגעסן אמאל וואס ער טוט ,און א גאנץ יאר קען זיך דאך נאך אמאל מאכן
אז א מענטש זאל א דורך פאלן אמאל אין א עבירה ,אבער ווען דער
אייבערשטער זעהט אז א מענטש כאפט זיך צוריק סוף יאר ,און ער לייגט
ֱֹלקים",
"ק ְרבַ ת א ִּ
אריין א מורא'דיגע יגיעה סוף יאר צו באקומען אביסעל'עִּ :
זאגט דעמאלט'ס דער אייבערשטער אזוי ,אז ַאה ..יעצט פארשטיי איך שוין
ווער דער מענטש איז באמת ,דער מענטש איז דאך בעצם" :אַ ְך וְ ַרק כָל כֻל ֹו
טוֹב" – דער מענטש איז דאך בעצם גוט ,און ער וויל דאך בעצם שטענדיג
"רצוֹן".
זיין גוט ,און ער וויל דאך בעצם שטענדיג טוהן מייןָ :
און דאס וואס ער האט אמאל געטוהן א זאך וואס איז געווען אנטקעגן מיין:
"רצוֹן" איז דאך נאר געווען ווייל עס האט זיך איהם געמאכט דעמאלט'ס א
ָ
שוואכ'ע מינוט ,און ביי א יעדע מענטש מאכט זיך דאך אמאל א שוואכ'ע
מינוט ,אבער געב נאר א קוק מיט וואס פאר א" :חֵ ׁשֶ ק" ער טוט יעצט מיין:
"רצוֹן",
"רצוֹן" – געב נאר א קוק מיט וואס פאר א ברען ער טוט יעצט מייןָ :
ָ
"רצוֹן" מיט א מורא'דיגע ברען.
יעצט סוף יאר ,ער טוט דאך יעצט מייןָ :
נא
אליעזר ראש השנה נעימות
און דאס ווייזט דאך שוין קלאר אז דער מענטש איז דאך בעצם" :כָל כֻל ֹו
טוֹב" ,ווייל דו זעהס'ט דאך שוין אליין אז ער כאפט זיך דאך צוריק סוף יאר,
און דאס איז דאך א" :גִּ לּוי ַדעַ ת" אויף א גאנץ יאר אז בעצם ליגט זיין הארץ
שטענדיג ביים אייבערשטן אין די האנט [כביכול].
און איינמאל דער אייבערשטער זעהט שוין אז דער יוד איז בעצם א ערליכע
יוד ..נאר ער פארגעסט זיך אמאל ,און זיין הארץ איז דאך בעצם שטענדיג
ביים אייבערשטן ,זאגט דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך פאר אלע
מלאכים ,אז דער יוד דא איז דאך פון אונזערע.
איי ..ער האט געטוהן עבירות אינמיטן די יאר !?..אבער נע ..עס מוז זיין אז
ער האט זיך דעמאלט'ס פשוט פארגעסן ,ווייל געב נאר א קוק מיט וואס
"רצוֹן" ,ער טוט דאך יעצט מיין:
פאר א" :חֵ ׁשֶ ק" ער טוט יעצט מייןָ :
"רצוֹן" מיט א מורא'דיגע ברען ,און ממילא וועגן דעם זאג איך יעצט אז עס
ָ
מוז זיין אז דער יוד איז דאך בעצם" :כָל כֻל ֹו טוֹב" ,און ממילא וועגן דעם
מּורים
וועל איך איהם טאקע שוין פאר שרייבן" :בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים".
איי פארוואס !?..די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל מיט זיין יעצטיגע יגיעה
"מ ַגלֶה ַדעַ ת" געווען פאר א יעדעם איינעם אז בעצם געהער
האט ער דאךְ :
איך דאך יא צו דעםָ " :יּ-ה ִּרבוֹן עָ לַם וְ עָ לְ מַ יָא" ,און בעצם וויל איך דאך יא
זיין נאנט צום אייבערשטן ,און צו דעם שטרעב איך דאך שטענדיג ,נאר..
אסאך מאל פארגעס איך זיך אביסל וואו איך בין ,און ווער איך בין ,און איך
פאל דעמאלט'ס ליידער אריין אין די נעץ פון דעם יצר הרע.
נב
אליעזר ראש השנה נעימות
אבער מיין "הארץ" !?..מיין "הארץ" איז דאך בעצם" :כָל כֻל ֹו טוֹב" ,און
מיין "הארץ" ליגט דאך שטענדיג אין די האנט פון דעם אייבערשטן ,און
ממילא וועגן דעם זאגט דער אייבערשטער סוף יאר ,אז איך וועל איהם
מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים
טאקע שוין פאר שרייבן" :בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
א ֲִּמתִּ יִּ ים" ,ווייל יעצט איז דאך מיר נתגלה געווארן [כביכול] אז זיין "הארץ"
ליגט דאך בעצם שטענדיג ביי מיר.
און ממילא דאס איז די סיבה פארוואס חז"ל (ברכות דף :י"ב ע"ב) האבן
אונז געזאגט אז" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" – אז אלעס גייט לויט די סוף פון
די יאר ,און אויב פירסטו זיך דעמאלט'ס אויף ווי עס דארף צו זיין ,האסטו
דעמאלט'ס צוריק געקערט די גאנצע יאר לטובה ,ווייל אויב פירסטו זיך
"מ ַגלֶה ַדעַ ת"
אויף ווי עס דארף צו זיין סוף יאר ,האסטו דאך דעמאלט'סְ :
געווען מיט דעם פאר א יעדעם איינעם ,אז דאס איז דאך בעצם מיין וועג צו
וואס איך שטרעב שטענדיג ,און אויב דו ביזט דאך טאקע בעצם א ערליכע
יוד ,דעמאלט'ס קומט זיך דאך דיר שוין טאקע צו ווערן אפ געשריבן מיט א
גוטע" :כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און מיט "א גוט געבענטש'ט יאר" ,ווייל דו
ביזט דאך בעצם א" :כֵלִּ י ָראּוי לְ קַ בֵ ל" פאר שריבן צו ווערן" :בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל
מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים".
צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
און ממילאׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" איז דאך א" :כַפָ ָרה" אויף אלע שבתים פון א
גאנץ יאר וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין ,און דורך
דעם וואס א יודיש קינד פריידט זיך מיט דעם אונטערשט'ן הייליגן שבת
קודש פון דעם יאר ,קען ער דורך דעם זוכה זיין צו קענען ריכטיג צו גיין צו
דעם הייליגן" :יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא".
נג
אליעזר ראש השנה נעימות
און די ווערטער" :רֹאׁש הַ שָ נָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :נִּיגּון
ִּמשַ בָ ת" ,ווייל יא ר' יוד ,דורך א פרייליכ'ע" :נִּיגּון" פון די אונטערשט'ע
שבת קודש פון דעם יאר קען מען זוכה זיין צו קענען ריכטיג צו גיין צו
דעם" :רֹאׁש הַ שָ נָה" – צו דעם הייליגן" :יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא".
און דורך דעם וואס א יודיש קינד פריידט זיך טאקע באמת מיט דעם
אונטערשט'ן הייליגן שבת קודש פון דעם יאר ,און ער איז טאקע באמת
מכבד דעם הייליגן שבת קודש מיט הייליגע מאכלי שבת קודש צוזאמען
מיט הייליגע" :נִּגּונֵי ׁשַ בָ ת" ,קען ער מיט דעם מאכן דעםׁ :שּובָ ה יהו-ה אֶ ת
"ׁשבִּ יתֵ נּו" – קען ער מיט דעם איבער דרייען אלע "שבתים" פון דעם גאנצן
ְ
יאר לטובה ולברכה.
און בכלל ..דארף מען דאך וויסן ,אז א" :נִּיגּון" האט דאך גאר גאר א
געוואלדיג'ן כח ,און עס קען פשוט פאר שניידן מזיקים ,און עס קען פשוט
פאר שניידן אלע שלעכטע מלאכים וואס ווילן קומען עדות זאגן אין בית דין
של מעלה אנטקעגן דעם יוד וואס וועט שטיין אין דעם גרויסן הייליגן טאג
פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" אנטקעגן איבער דעם הייליגן" :מֶ לְֶך הַ ִּמ ְׁשפָ ט" בְ אֵ ימָ ה
ּובְ י ְִּרָאה ּובְ ֶרתֶ ת ּובְ זִּ יעָ ה ,און ממילא וועגן דעם איז טאקעׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"
די פאסיג'סטע צייט אויס צו נוצן דעם שארפ'ן שווערד וואס הייסט "נגינה"
און פאר שניידן מיט דעם אלע שלעכטע מקטריגים וואס ווילן קומען מקטרג
זיין אויבן אין הימל אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז א:
"נִּיגּון" ווערט דאך טאקע אויך ָאן גערופן" :זֶמֶ ר" – פאר שניידן ,ווייל א:
נד
אליעזר ראש השנה נעימות
"נִּיגּון" פאר שניידט דאך טאקע אלע שלעכטע מלאכים וואס ווילן קומען
רעדן שלעכט'ס אנטקעגן יודישע קינדער.
און די ווארט" :נִּיגּון" – איז דאך טאקע אויך גימטריא :קי"ט ,און דאס גייט
דאך ארויף אויף קפיטל קי"ט שבתהלים ,און עס איז דאך שוין באקאנט פאר
א יעדעם איינעם ,אז אין קפיטל קי"ט שבתהלים זינגט דאך דוד המלך עליו
השלום גאר שטארקע מזמורים אויף עניני "רוחניות" ,און ער בעט דארטן
דעם אייבערשטן ,אז" :גַל עֵ ינַי וְ אַ בִּ יטָ ה נִּפְ לָאוֹת ִּמתו ָֹרתֶ ָך" ,און אז" :זְ כָר
ָדבָ ר לְ עַ בְ ֶדָך עַ ל אֲׁשֶ ר יִּחַ לְ תָ נִּי" ,און אז" :טוֹב לִּ י תו ַֹרת פִּ יָך מֵ ַאלְ פֵ י זָהָ ב
ָוכָסֶ ף" ,און אז" :יָׁשּובּו לִּ י יְרֵ אֶ יָך וְ י ְֹדעֵ י עֵ דֹתֶ יָך" ,און אז" :לּולֵי תו ָֹרתְ ָך
ׁשַ ֲעׁשֻעָ י ָאז ָאבַ ְדתִּ י בְ עָ ְניִּי" ,און אז" :מָ ה ָאהַ בְ תִּ י תו ָֹרתֶ ָך כָל הַ יוֹם הִּ יא
ִּׂשיחָ תִּ י" ,און אז" :מַ ה ּנ ְִּמלְ צּו לְ ִּחכִּ י אִּ ְמ ָרתֶ ָך ִּמ ְדבַ ׁש לְ פִּ י" ,און אז" :נֵר לְ ַרגְ לִּ י
ְדבָ ֶרָך וְ אוֹר לִּ נְתִּ יבָ תִּ י" ,און אז" :עַ בְ ְדָך ָאנִּי הֲבִּ י ֵננִּי וְ אֵ ְדעָ ה עֵ דֹתֶ יָך" ,און אז:
"ראֵ ה עָ ְניִּי וְ חַ לְ צֵ נִּי כִּ י תו ָֹרתְ ָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י" ,און אזוי ווייטער בעט זיך דארטן
ְ
דוד מלך ישראל צענדליגע הארציגע מזמורים אויף עניני "רוחניות".
און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך ,אז ביי קפיטל קי"ט
שבתהלים קען מען אויס פועל'ן גאר גאר גרויסע ישועות אסאך אסאך מער
ווי ביי אלע אנדערע קפיטלעך שבתהלים.
און עס איז דאך שוין טאקע אויך דא א פסוק אין פרשת ואתחנן (קפיטל ו'
פסוק י"ט) וואס זאגט אונז אזוי ,אזַ " :ל ֲהדֹף" אֶ ת כָל אֹ יְבֶ יָך ִּמפָ נֶיָך וגו' –
אוועק צו שטופן אלע שלעכטע פיינט פון די יודישע קינדער.
נה
אליעזר ראש השנה נעימות
און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך ,אז די ווארטַ " :ל ֲהדֹף" –
איז דאך טאקע אויך גימטריא :קי"ט ,און די ווארטַ " :ל ֲהדֹף" – איז דאך
טאקע אויך גימטריא" :נִּיגּון" ,ווייל יא ר' יוד ,דורך דעם וואס א יודיש קינד
"ׂש ְמחָ ה" ,קען ער
זינגט דעם הייליגן קפיטל פון קי"ט מיט כוונה און מיטִּ :
מיט דעם זוכה זיין צוַ " :ל ֲהדֹף" אֶ ת כָל אֹ יְבֶ יָך ִּמפָ נֶיָך וגו' – קען ער מיט דעם
זוכה זיין אוועק צו שטופן אלע שלעכטע פיינט פון די יודישע קינדער.
און דאס מיינט דאך אוודאי נישט קיין צווייטער ווי דער "יצר הרע" אליין
וואס איז דאך דער גרעסט'ער "שונא" פאר א יודיש קינד ,ווייל דער
שלעכט'ער "יצר הרע" פראבירט דאך שטענדיגַ " :ל ֲהדֹף" – ווייל דער
שלעכט'ער "יצר הרע" פראבירט דאך שטענדיג אראפ צו ווארפן א יודיש
קינד אין א עבירה.
און יא טייערע יודן ,דורך א הייליגע" :נִּיגּון" וואס א יודיש קינד זינגט פארן
גרויסן" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" ,און נאך דערצו פון קפיטל
קי"ט ,קען ער דורך דעם זוכה זיין אוועק צו שטופן פון זיך אלע שלעכטע
מקטריגים וואס וויל איהם קומען בארעדן פארן הייליגן באשעפער.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין פסוק ביי יעקב אבינו אין פרשת
וישלח (קפיטל ל"ב פסוק כ"ה) ,אזַ " :ויֵָאבֵ ק" אִּ יׁש עִּ מ ֹו עַ ד עֲלוֹת הַ שָ חַ ר –
אז די שטן האט זיך געשלאגן מיט יעקב אבינו ביז די עלות השחר.
און די ווארטַ " :ויֵָאבֵ ק" – איז דאך טאקע אויך גימטריא :קי"ט ,און די
ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויף דעם בפירוש ,אז ..יא ,דער
גרויסער הייליגער צדיק יעקב אבינו האט מנצח געווען דיׂ" :שַ ר ֹו ׁשֶ ל עֵ ׂשָ יו"
נו
אליעזר ראש השנה נעימות
מיט דעם דאזיג'ן מזמור פון קפיטל קי"ט שבתהלים ,אזוי גרויס איז די כח
פון "זמירות" פון יודישע קינדער ,אז עס קען פשוט מנצח זייןׂ" :שַ ְרפֵ י
מַ עְ לָה"!..
און טאקע דערפאר האט מיר אלע געזעהן ,אז די הייליגע סקולענ'ע רבי'ס
זכותם יגן עלינו ועל כל ישראל האבן טאקע מחבר געווען גאר אסאך
הייליגע ניגונים פון דעם הייליגן קפיטל קי"ט שבתהלים ,ווי צום ביישפיל:
"גַל עֵ י נַי וְ אַ בִּ יטָ ה נִּפְ לָאוֹת ִּמתו ָֹרתֶ ָך" ,און" :זְ כָר ָדבָ ר לְ עַ בְ ֶדָך עַ ל אֲׁשֶ ר
יִּחַ לְ תָ נִּי" ,און" :טוֹב לִּ י תו ַֹרת פִּ יָך מֵ ַאלְ פֵ י זָהָ ב ָוכָסֶ ף" ,און" :יָׁשּובּו לִּ י יְרֵ אֶ יָך
וְ י ְֹדעֵ י עֵ דֹתֶ יָך" ,און" :לּולֵי תו ָֹרתְ ָך ׁשַ ֲעׁשֻעָ י ָאז ָאבַ ְדתִּ י בְ עָ ְניִּי" ,און" :מָ ה
ָאהַ בְ תִּ י תו ָֹרתֶ ָך כָל הַ יוֹם הִּ יא ִּׂשיחָ תִּ י" ,און" :מַ ה ּנ ְִּמלְ צּו לְ ִּחכִּ י אִּ ְמ ָרתֶ ָך ִּמ ְדבַ ׁש
לְ פִּ י" ,און" :נֵר לְ ַרגְ לִּ י ְדבָ ֶרָך וְ אוֹר לִּ נְתִּ יבָ תִּ י" ,און" :עַ בְ ְדָך ָאנִּי הֲבִּ י ֵננִּי וְ אֵ ְדעָ ה
"ראֵ ה עָ ְנ ִּיי וְ חַ לְ צֵ נִּי כִּ י תו ָֹרתְ ָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י" ,און אזוי ווייטער.
עֵ דֹתֶ יָך" ,אוןְ :
און אחרון אחרון חביב ..האט דאך דער הייליגער בעל נועם אליעזר
מסקולען זצ"ל מחבר געווען גאר גאר א הייליגן" :נִּיגּון" אויף די לעצטע
ווערטער פון דעם הייליגן קפיטל קי"ט שבתהלים ,און דאס איז דאך טאקע
דעם הייליגן באקאנט'ן" :נִּיגּון" פון" :תָ עִּ יתִּ י כְ ׂשֶ ה אֹ בֵ ד בַ קֵ ׁש עַ בְ ֶדָך כִּ י
ִּמצְ וֹתֶ יָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י" וואס זינגט זיך דאך שוין היינטיג'ן טאג מיט גרויס
הארץ און געפיל בכל תפוצות ישראל ,און דאס איז דאך טאקע די לעצטע
ווערטער וואס א יודיש קינד דארף דאך טאקע שטענדיג געדענקען.
ווייל די לעצטע ווערטער וואס א יודיש קינד דארף שטענדיג געדענקען
בעניני "רוחניות" איז דאך טאקע ,אז" :תָ עִּ יתִּ י כְ ׂשֶ ה אֹ בֵ ד" – אז אפילו איך
בין גאר שטארק פאר בלאנזשע'ט אין דעם שווער'ן ביטער'ן" :גָלּות אֱדוֹם"
נז
אליעזר ראש השנה נעימות
צוזאמען מיט אירע ביטער'ע נסיונות ,אפיל הכי בעט איך דיר אבער נאך
אלץ הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,אז" :בַ קֵ ׁש עַ בְ ֶדָך" – אז זוך מיר
אויף הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
ווייל ניין טאטע" :כִּ י ִּמצְ וֹתֶ יָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י" – איך האב נישט פארגעסן פון
"מצְ וַת הַ תו ָֹרה" ,און אין הארצן וויל איך דאך אבער בעצם
דיינע הייליגעִּ :
יא זיין גוט ,און אין הארצן שטרעב איך דאך אבער יא שטענדיג צו דיר
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
און ממילא זוך מיר אויף הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,און נעם מיר
שוין צוריק אהיים קיין ירושלים עיר הקודש ,און בוי שוין אויף דיין הייליגן
בית המקדש וואס איז ליידער חרוב" :הַ ְׁשתָ א בַ ֲע ָגלָא ּובִּ זְ מַ ן קָ ִּריב" ,ווייל:
"הַ בָ א לִּ טָ הֵ ר ְמסַ יְ עִּ ין אוֹת ֹו ִּמן הַ שָ מַ יִּם".
"ׁש ָירה" ,איז דאך טאקע כדאי צו
און אז מען רעדט שוין פון דעם ענין פוןִּ :
דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט ,אז דער הייליגער שר התורה מרן
החתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט אמאל געזאגט פאר יודישע
קינדער ,אז אויב ווילסטו זוכה זיין אויס צו מעקן אלע דיינע עבירות וואס דו
האסט געטוהן דורך אויס דיין גאנצן לעבן ,האסטו דעמאלט'ס צוויי ברירות.
א) דורך דעם וואס דו וועסט פאר גיסן טייכן "טרערן" פארן הייליגן
באשעפער[ ,אבער דאס קומט דאך נישט ָאן אזוי גרינג].
ב) דורך דעם וואס דו וועסט זינגען ערליכע הייליגע "ניגונים" פארן הייליגן
באשעפער.
נח
אליעזר ראש השנה נעימות
און דער הייליגער חתם סופר האט זיי דעמאלט'ס אויך געזאגט ,אז דאס
זאגט דאך אונז שוין טאקע דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך
עליו השלום ,ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו
השלום זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל
קכ"ו פסוק ה') ,אז" :הַ ז ְֹרעִּ ים" – אז די סארט מענטשן וואס זענען ליידער
זורע שלעכטע זאכן אן זיי טוען ליידער עבירות ,האבן צוויי וועגן ווי אזוי
זיי קענען אוועק שניידן זייערע שלעכטע עבירות וואס זיי האבן געטוהן.
א) דורך" :בְ ִּד ְמעָ ה" – דורך דעם וואס מען וועט פאר גיסן הייסע "טרערן"
פארן הייליגן באשעפער[ ,אבער דאס קומט דאך נישט ָאן אזוי גרינג].
ב) דורך" :בְ ִּרּנָה" – דורך דעם וואס זיי וועלן זיך פרייען מיט די הייליגע:
"מצְ וַת הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא" וואס זיי האבן יא זוכה געווען מקיים צו זיין.
ִּ
און דאס איז די צוויי סארטן וועגן ווי אזוי" :י ְִּקצֹרּו" – און דאס איז די צוויי
סארטן וועגן ווי אזוי א מענטש קען אוועק שניידן זיינע שלעכטע עבירות
וואס ער האט געטוהן ,אדער דורך" :בְ ִּד ְמעָ ה" – אדער דורך הייסע
"טרערן" ,און אדער דורך" :בְ ִּרּנָה" – און אדער דורך דעם וואס מען זינגט
ערליכע הייליגע יודישע "ניגונים" פארן הייליגן באשעפער.
און יא טייערע יודן ,אויב זינגט מען ערליכע הייליגע יודישע "ניגונים" פארן
הייליגן באשעפער ,איז מען דעמאלט'ס זוכה אויס צו מעקן אלע עבירות
וואס מען האט געטוהן דורך אויס דעם גאנצן לעבן.
נט
אליעזר ראש השנה נעימות
און ממילא לאמיר נישט זיין קיין נערנים טייערע יודן ,און לאמיר אויס
ברעכן אין א פייער'דיגע "געזאנג" פארן הייליגן באשעפער [אנשטאדט
אויס ברעכן אין א יאמערליכ'ע געוויין פארן הייליגן באשעפער] ,און לאמיר
אלע צוזאמען טוהן בפועל ממש דאס וואס מיר זאגן אלע ביי די יוצר פון
שבת החודש ,ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע ביי די יוצר פון שבת החודש
דעם לשון ,אז" :פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים תְ מּור בְ כִּ יוֹת" – אז לאמיר אלע ענדערש אויס
ברעכן אין א פייער'דיגע "געזאנג" פארן הייליגן באשעפער ..אנשטאדט
דארפן אויס ברעכן אין א יאמערליכ'ע "געוויין" פארן הייליגן באשעפער.
און די ווערטער" :פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים תְ מּור בְ כִּ יוֹת" – איז דאך טאקע אויך ראשי
תיבות :תשפ"ב ,ווייל יא טייערע יודן ,יעצט ווען מיר שטייען שוין דא אלע
ביים סוף פון דעם פארגאנגענעם יאר שנת תשפ"ב ..איז דאך טאקע די
פאסיג'סטע צייט מקיים צו זיין דעם" :פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים תְ מּור בְ כִּ יוֹת".
און יא טייערע יודן ,אויב ווילן מיר אלע זוכה זיין צו" :כַפָ ַרת עֲווֹנוֹת",
דארפן מיר דעמאלט'ס אלע טוהן די הייליגע פעולה פון" :פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים
"ׁשבְ חּו
תְ מּור בְ כִּ יוֹת" און ממילא" :עַ ל זֹאת" – און ממילא וועגן דעם ,איזִּ :
אֲהּובִּ ים וְ רו ְֹממּו לָאֵ -ל" ,און" :וְ נָתְ נּו י ְִּד ִּידים" – און די ידידים פון דעם
גרויסן הייליגן" :י ְִּדיד נֶפֶ ׁש ָאב הָ ַרחֲמָ ן" וועלן געבן" :זְ ִּמירוֹת ִּׁשירוֹת
וְ תִּ ְׁשבָ חוֹת בְ ָרכוֹת וְ הו ָֹדאוֹת לַמֶ לְֶך אֵ -ל חַ י וְ קַ יָם" ,ווייל זינגען "ניגונים"
פרייליכערהייט איז דאך גאר גאר א גרויסע סגולה פאר" :כַפָ ַרת עֲווֹנוֹת".
אז די וואך איז דאךׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" ,און די ווארט" :סְ לִּ יחוֹת" – איז דאך
"ׁש ָירה" [מיטן כולל] ,כדי צו ווייזן מיט דעם פאר א טאקע אויך גימטריאִּ :
מענטש ,אז יא ר' יוד ,דאס איז" :סְ לִּ יחוֹת" !..וואס איז" :סְ לִּ יחוֹת"!?..
ס
אליעזר ראש השנה נעימות
"ׁש ָירה" ,און נישט איך זאג
די תירוץ אויף דעם איז ,אז" :סְ לִּ יחוֹת" איזִּ :
אזוי ,נאר דער הייליגער שר התורה מרן החתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל
ישראל זאגט אזוי!..
און ממילא יא ר' יוד ,דו זאלסט טוהן די פעולה פון" :וְ עַ תָ ה כִּ תְ בּו ָלכֶם אֶ ת
הַ ִּש ָירה הַ זֹאת" וגו' ביי דיר אין הארץ ,און דו זאלסט איין קריצן ביי דיר אין
הארץ אמת'ע הייליגע ערליכע יודישע ניגונים ,ווייל דורך דעם וועסטו דאך
קענען זוכה זיין צו" :כַפָ ַרת עֲווֹנוֹת" גרינגערהייט און לייכטערהייט.
און דער הייליגער חתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל [וואס איז דאך
געווען דער גרויסערׂ" :שַ ר צְ בָ א יהו-ה"] האט דאך שוין טאקע אויך אמאל
געזאגט ,אז ער איז גרייט אוועק צו געבן א העלפט פון זיין "תורה" וואס ער
האט געהאט געלערנט דורך אויס זיין גאנץ לעבן אבי ..אז איינער זאל איהם
געבן א חלק פון" :כֹחַ הַ ּנְגִּ ינָה" ,אפילו נאר א קליין חלק.
ווייל א הייליגע" :כֹחַ הַ ּנְגִּ ינָה" איז דאך גאר גאר א הייליגע כח ,און א ניגון
האט דאך גאר גאר א געוואלדיג'ן כח ארויס צו ברענגען א געפיל פון א
מענטש צו א געוויסע זאך ,און די גרעסטע מדריגה אויף דער וועלט איז
דאךַ :ל ֲעבֹד אֶ ת יהו-ה אֱֹלקֶ יָך "בְ כָל לְ בָ בְ ָך" – און די גרעסטע מדריגה אויף
דער וועלט איז דאך צו דינען דעם הייליגן באשעפער מיטן גאנצן "הארץ",
"רחֲמָ נָא לִּ בָ א בָ עֵ י" ,און דורך א "ניגון" קען מען דאך זוכה זייןַ :ל ֲעבֹד
וויילַ :
אֶ ת יהו-ה אֱֹלקֶ יָך "בְ כָל לְ בָ בְ ָך" כפשוטו ממש ,און איינער פון די עיקר וועגן
ווי אזוי א מענטש קען זיך אויס גיסן זיין הארץ צום אייבערשטן איז דאך
טאקע דורך א "ניגון".
סא
אליעזר ראש השנה נעימות
און מיר וועלן דא ענדיגן דעם ענין מיט א טייער ווארט בנוגע דעם ענין פון
"נגינה" ,און מיט דעם וועלן מיר שליסן דעם ענין דא" :בְ סִּ יַעְ תָ א ִּד ְׁשמַ יָא",
און דאס איז ,אז די ווארט" :נִּיגּון" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"אֱמּונָה חַ י" [מיטן כולל] – א לעבעדיגע" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א
כָל ע ֹול ִָּמים" ,ווייל יא ר' יוד ,א אמת'ע ערליכע הייליגע" :נִּיגּון" לעבט דאך
נאר אויף די ריינע" :אֱמּונָה" וואס א יודיש קינד פארמאגט ביי זיך אין
הארץ ,און דאס ברענגט דאך איהם נאר נענטער און נענטער" :לְ ָאבִּ ינּו
ׁשֶ בַ שָ מַ יִּם".
און נאך שיינע רמז איז כדאי צו דערמאנען דא" :לְ כָבוֹד ׁשַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" ,און
דאס איז ,אז די ווערטערִּׁ " :ש ָירה וְ זִּ ְמ ָרה" [מיט די ניין אותיות מיט די צוויי
ווערטער] – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" ,ווייל
יא ר' יוד ,דורך די הייליגע" :נִּגּונֵי ׁשַ בָ ת קו ֶֹדׁש" פון דעם אונטערשט'ן שבת
פון דעם יארׁ" :שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" ,קען מען מתקן זיין אלע שבתים פון דעם
גאנצן יאר וואס זענען נישט געווען ווי עס דארף צו זיין ,ווייל אויב חז"ל
זאגן אונז אז" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" ,דעמאלט'ס איז" :הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר
הַ חָ תּום פְ ׁשּוט ֹו כְ מַ ְׁשמָ ע ֹו":
ָּמ ְׁשכֵ ה ּו ְל ּ ֵבית ַׁה ּ ֶמ ְד ָּר ׁש
ִאם ּ ָפגַ ע ּ ָב ְך ְמנִ ָ ּול זֶׁה ָמ ְשכֵ ה ּו לְ ּ ֵבית הַ ּ ֶׁמ ְד ָרש :חז"ל זאגן דאך אונז
שוין (סוכה דף :נ"ב ע"ב) ,אז" :אִּ ם פָ גַע בָ ְך ְמ ִּנּוָל זֶה" – אז אויב דער יצר
הרע האט דיר בא'געגענ'ט ,דעמאלט'ס" :מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" –
דעמאלט'ס שלעפ איהם אריין אין דעם בית המדרש ,ווייל אויב דער יצר
סב
אליעזר ראש השנה נעימות
הרע קומט אמאל צו דיר ,און ער הייבט דיר ָאן צו פאר דרייען א קאפ ,און
ער הייבט דיר ָאן צו זאגן ,אז "פארוואס" טאר מען נישט טוהן דאס !?..און
"פארוואס" טאר מען נישט טוהן דאס !?..דעמאלט'ס" :מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית
הַ מֶ ְד ָרׁש" – דעמאלט'ס געב איהם א שלעפ אריין אין דעם בית המדרש
אריין ,און זאג איהם דעמאלט'ס אזוי ,אז געב נאר א קוק אויף דער הייליגער
"תורה" הק' ,דער הייליגער "תורה" הק' האט דאך מיר אויס געלערנט אז
מען פרעגט נישט "פארוואס" ,ווייל מיר יודן האבן דאך אלע מקבל געווען
דער הייליגער "תורה" הק' במעמד רבבות אלפי ישראל ָאן קיין "פארוואס".
און די זעלבע זאך איז דאך אויך אויב דער יצר הרע קומט אמאל צו א
מענטש מיט קשיות אויף די" :אֱמּונָה" ,ווייל דעמאלט'ס דארף דאך דער
מענטש אויך מאכן דעם" :מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" ,און ער דארף דאך איהם
דעמאלט'ס אויך זאגן ,אז דו זעהס'ט הער יצר הרע !?..דו זעהס'ט דער
הייליגער "תורה" הק'!?..
דער הייליגער "תורה" הק' האט דאך אונז אויס געלערנט אז מען פרעגט
נישט קיין קשיות ,און דער הייליגער "תורה" הק' האט דאך אונז אויס
געלערנט אז מען פרעגט נישט "פארוואס".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :מָ ְׁשכֵהּו
לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" ,ווייל די ווערטער" :מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" – איז דאך
טאקע ראשי תיבות" :לָמָ ה" – פארוואס ,ווייל יא טייערע יודן ,ווען דער יצר
הרע קומט צו דיר מיט קשיות אויף די" :אֱמּונָה" ,און ער קומט דיר פאר
דרייען א קאפ מיט כל מיני קשיות אויפן אייבערשטן ,און ער פרעגט דיר
דעמאלט'ס פארוואס און פארוואס און פארוואס ,דארפסטו דעמאלט'ס טוהן
סג
אליעזר ראש השנה נעימות
די עצה פון" :מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" – דארפסטו איהם דעמאלט'ס געבן א
שלעפ אריין אין דעם המדרש ,און דו דארפס'ט איהם דעמאלט'ס ווייזן דער
הייליגער "תורה" הק' ,און דו דארפס'ט איהם דעמאלט'ס זאגן אזוי ,אז געב
נאר א קוק הער יצר הרע ,געב נאר א קוק אויף דער הייליגער "תורה" הק',
דו מיינס'ט אז מיר האבן געפרעגט קשיות בשעת ווען מיר האבן מקבל
געווען דער הייליגער "תורה" הק' !?..און דו רעדס'ט זיך נאך איין אז מיר
האבן געפרעגט דעם אייבערשטן "פארוואס" דארף מען היטן שבת !?..און
פארוואס דארף מען מכבד זיין א טאטע און א מאמע !?..און פארוואס טאר
מען נישט ָאן טוהן קיין שעטנז !?..קיינמאל נישט!..
און מיר האבן דאך דעמאלט'ס ניט אמאל גע'עפענט אונזער מויל נאר כדי צו
קענען ארויס שרייען די הייליגע ווערטער פון" :כֹל אֲׁשֶ ר ִּדבֶ ר יהו-ה ַנעֲׂשֶ ה
וְ נ ְִּׁשמָ ע" ,און פונקט אזוי ווי דעמאלט'ס האבן מיר נישט געהאט קיין קשיות,
האב איך יעצט ווייטער אויך נישט קיין קשיות!..
ווייל א יודיש קינד פרעגט נישט דעם אייבערשטן אז "פארוואס" האט די
ֹאמרּו הַ ג ֹויִּם" – ווייל א
און די זאך געמוזט פאסירן צו מיר !?..ווייל" :לָמָ ה י ְ
גוי פרעגט פארוואס ,אבער א יודיש קינד פרעגט נישט פארוואס ,נאר א
יודיש קינד לעבט מיט" :אֱמּונָה" און" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער
אז אלעס וואס פאסירט צו מיר איז אויס דרוק'לעך נארַ " :ל ֲהנָָאתִּ י ּולְ טוֹבָ תִּ י
מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש" ,און אויב גייט מיר אמאל עפעס שווער ,בעט איך
דעמאלט'ס גלייך דעם הייליגן באשעפער אז דער הייליגער באשעפער זאל
מיר שוין ווייזן אז דאס איז אלעס בלויז" :כָל כֻל ֹו חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים גְ דוֹלִּ ים
מֵ אֵ ת הַ בוֹרֵ א יִּתְ בָ ַרְך ְׁשמוֹ".
סד
אליעזר ראש השנה נעימות
און די ווארט" :בִּ טָ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :לָמָ ה" ,ווייל:
"לָמָ ה" – אויב האסטו אמאל ח"ו קשיות אויפן אייבערשטן ,און דו
האלטס'ט און איין פרעגן פארוואס און פארוואס און פארוואס ,דעמאלט'ס
זאלסטו זעהן צו ארבעטן אויף צו לעבן מיט" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן:
"בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר דיר איז אויס
דרוק'לעך נארַ " :ל ֲהנָָאתְ ָך ּולְ טוֹבָ תְ ָך מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש".
און די ווארט" :בִּ טָ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :מַ ה יִּהְ יֶה" –
וואס וועט זיין !?..ווייל יא ר' יוד ,אויב געפונסטו זיך ח"ו אמאל אין א
שווערע ביטער'ע מצב ,און דו ביזט דעמאלט'ס ארום גענומען מיט כל מיני
שווערע פראבלעמען פון אלע זייטן ,און עס שרייט דעמאלט'ס ארויס פון
דיין הארץ א וויי געשריי ,אז אוי ..טאטע אין הימל ,זאג מיר שוין" :מַ ה
יִּהְ יֶה" – זאג מיר שוין וואס וועט דא זיין !?..און זאג מיר שוין" :מַ ה יִּהְ יֶה
הַ סוֹף" !?..האסטו דעמאלט'ס איין תירוץ וואס קומט דיר דעמאלט'ס
בארואיגן ,און דאס איז ,אונזער הייליגער קרוין וואס רופט זיך" :בִּ טָ חוֹן",
און עס גייט דעמאלט'ס ארויס א בת קול פון הימל וואס רופט דיר
דעמאלט'ס און זאגט דיר דעמאלט'ס אז שטארק זיך יודעל'ע מיט
אביסעל'ע" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם גרויסן" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִּטיב" ,און ברענג אריין
אביסעל'ע" :בִּ טָ חוֹן" אין דיין פאר ווייטאגט'ע הערצעל'ע ,און לאז זיך נישט
פאר כאפן אין דעם טיפעניש פון דעם גרוב וואס רופט זיךִּ " :יאּוׁש".
און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס שרייט ארויס דעם וויי
געשריי פון" :מַ ה יִּהְ יֶה" – און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס
שרייט ארויס דעם וויי געשריי פון "וואס וועט זיין" !?..דוקא דארטן
סה
אליעזר ראש השנה נעימות
זאלסטו אריין ברענגען קליינע טראפע'לעך פון" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן
באשעפער וואס פאר לאזט דיר נישט קיינמאל ,און דוקא פון דיין פאר
צווייפלט'ע ענגע מצב זאלסטו ארויס שרייען די ווערטער" :בִּ ְטחּו בַ יהו-ה
ע ֲֵדי עַ ד כִּ י בְ ָיּ-ה יהו-ה צּור ע ֹול ִָּמים" ,און יא ר' יוד ,דו קענסט דאס באווייזן.
ְסּורים" וואס דו מאכס'ט דא מיט איז דאך נאר
ווייל די אלע" :צָ רוֹת" און" :י ִּ
א בלויז'ע "נסיון" פון הימל ,ווייל דער אייבערשטער וויל דאך דיר דא נאר
אויס פראבירן מיט דעם צו זעהן אויב דו וועסט אינגאנצן פארלוירן ווערן
ווען דו וועסט באקומען אזא און אזא שוועריקייט.
אבער א קלוג'ער יוד ..ווערט נישט פארלוירן ,נאר א קלוגע יוד טאנצט אריין
אין דעם נסיון ,און ער זאגט דעמאלט'ס פארן הייליגן באשעפער ,אז
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,דו האסט דאך מיר געגעבן די און די
שוועריקייט ,און יא הייליגער טאטע אין הימל ,איך ווייס אז מיין צרה קומט
נאר פון "דיר" ,און ממילא וועגן דעם זוך איך טאקע נישט קיין אנדערע
מענטשן וואס זאלן מיר העלפן מיט דעם ,נאר איך גיי גלייך צו "דיר" ,און
איך גיס זיך גלייך אויס דאס הארץ פאר "דיר" ,און איך זאג פאר דיר
הייליגער גרויסער טאטע ,אז ..געב נאר א קוק" ,דו" האסט דאך מיר
געשיקט דעם און דעם צרה ,אבער אפילו אזוי לאז איך דיר אבער נאך אלץ
נישט אפ הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
און עס איז געווען אפילו צדיקים וואס האבן זיך ָאן גערופן צום אייבערשטן
בשעת ווען זיי האבן געהאט אמאל א צרה ,אז ..הייליגער באשעפער ,עס איז
דיר נישט געלונגען ,ווייל דו האסט דאך מיר געגעבן אזא און אזא צרה ,און
דו האסט דאך געמיינט מיט דעם (כביכול) אז אפשר ווען איך וועל האבן
סו
אליעזר ראש השנה נעימות
אזא גרויסע צרה ..וועל איך דיר שוין געבן דעמאלט'ס א ווארף אוועק און
איך וועל שוין דעמאלט'ס ָאן הייבן צו טוהן דאס וואס דער גוי טוט ווען עס
באטרעפט איהם א צרה ,אבער ..עס איז דיר נישט געלונגען הייליגער
גרויסער טאטע אין הימל ,ווייל איך האב ווייטער" :אֱמּונָה" אין דעם
הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" וואס איז" :בוֹרֵ א ּומַ נְהִּ יג" די גאנצע בריאה
מתחילה ועד סוף.
און ווען דער אייבערשטער זעהט אז דער יוד בלייבט סיי ווי סיי מיט זיין
הייליגע" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" ,רופט ער זיך
דעמאלט'ס (כביכול) ָאן ,אז" :נִּצְ חּונִּי בָ נַי" – אז מיין קינד האט מיר מנצח
געווען ,און דער אייבערשטער נעמט דעמאלט'ס אינגאנצן אוועק די גאנצע
שוועריקייט פון דעם יוד וואס לעבט מיט" :בִּ טָ חוֹן".
ווייל דער יוד איז דאך שוין סיי ווי סיי ביי געשטאנען די געוואלדיגע גרויסע
נסיון פון בלייבן מיט א ריינע" :בִּ טָ חוֹן" טראץ דעם וואס מען גייט אריבער
גאר גאר א שווערע צרה.
און אויב דו וועסט טאקע שטענדיג לעבן מיט א זיכער'ע" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם
הייליגן באשעפער אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז
טאקע באמת נאר פאר מיין גוט'ס ,דעמאלט'ס וועסטו שוין מער נישט האבן
קיין שום קשיות אויפן אייבערשטן ,ווייל דו וועסט דאך שוין דעמאלט'ס
וויסן אויף זיכער אז אלעס קומט דאך נאר פון דעם גרויסן" :מֶ לְֶך טוֹב
ּומֵ ִּטיב" ,און ווען א יודיש קינד האט" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל
ע ֹול ִָּמים" ,הייבט ער דאך שוין דעמאלט'ס פלוצלונג ָאן צו זעהן אז אלעס
סז
אליעזר ראש השנה נעימות
וואס ער פארמאגט איז דאך טאקע בלויז" :חֲסָ ִּדים טוֹבִּ ים" פון דעם איין
איינציג'ן" :הַ גוֹמֵ ל חֲסָ ִּדים טוֹבִּ ים לְ עַ מ ֹו י ְִּׂש ָראֵ ל".
און" :הַ בוֹטֵ חַ בַ יהו-ה" – און אויב דו וועסט לעבן מיט" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם
הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" ,דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין צו" :חֶ סֶ ד
יְסוֹבְ בֶ ּנּו" – דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין אז דער אייבערשטער [וואס איז
דאך די "מקור החסד"] וועט דיר שטענדיג ארום נעמען ,און דו וועסט
ֱֹלקים" ,און איינער וואס "ק ְרבַ ת א ִּ
דעמאלט'ס זוכה זיין צו א געוואלדיגעִּ :
לעבט מיט" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" איז דאך אויך
זוכה צו דעם הייליגן ברכה פון דעם הייליגן נעים זמירות ישראל דוד המלך
עליו השלום אז" :חֶ סֶ ד יְסוֹבְ בֶ ּנּו".
און ירמיה הנביא זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין ספר ירמיה
(קפיטל י"ז פסוק ז') ,אז" :בָ רּוְך הַ גֶבֶ ר אֲׁשֶ ר יִּבְ טַ ח בַ יהו-ה" – אז
געבענטש'ט איז דער מענטש וואס לעבט שטענדיג מיט" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם
"ׂש ְמחָ ה ׁשֶ ל
הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" ,און" :וְ הָ יָה יהו-ה" – און צוִּ :
"מבְ טַ חוֹ" – דורך דעם וואס מען ִּמצְ וָה" קען מען דאך נאר צו קומען דורךִּ :
לעבט מיט" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים":
ֹאש ַׁה ּ ׁ ָּשנָּה
ֶע ֶרב ר ׁ
ֶׁע ֶׁרב רֹאש הַ ּ ָשנָ ה :אסאך מאל קען א מענטש מיינען ביי זיך אין הארץ ,אז
איין רגע ..עס קומט דאך יעצט דער גרויסער הייליגער טאג" :רֹאׁש הַ שָ נָה",
און ממילא מען דארף דאך יעצט פראבירן צו קריכען אין די הימלען ..און
סח
אליעזר ראש השנה נעימות
פראבירן אויס צו פועל'ן דארטן א גוט געבענטש'ט יאר פאר אונז און פאר
גאנץ כלל ישראל.
אבער עס הייבט זיך דאך בעצם בכלל נישט ָאן ,ווייל קום נאר ר' יוד!?..
וואס האט פאסירט מיט דיר !?..וואס איז !?..עס איז" :עֶ ֶרב רֹאׁש
הַ שָ נָה" !?..דו ביזט גערעכט ,עס איז טאקע" :עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" ,אבער וואס
מיינסטו דארף א יודיש קינד טוהן" :עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה"!?..
אפילו" :עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" דארף מען דאך אויך ווייטער פראבירן צו זיין א
פשוט'ע יוד און אויס נוצן דעם טאג מיט" :תו ָֹרה ּותְ פִּ לָה" און גוטע זאכן,
און מען דארף דאך נישט דעמאלט'ס פראבירן צו קריכען אין די הימלען,
נאר פארקערט ,בלייב דא אויף דער ערד ,און כאפ אריין אביסעל'ע" :תו ָֹרה
ּותְ פִּ לָה" וויפיל דו קענסט נאר.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :עֶ ֶרב
רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל די ווערטער" :עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" – איז דאך טאקע אויך
גימטריא" :תו ָֹרה ּותְ פִּ לָה" [מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,אפילו אין דעם
גרויסן הייליגן טאג פון" :עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" !..דארף מען זיך אויך ווייטער
פירן" :בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות" ,און נאר פראבירן אריין צו כאפן נאך
אביסעל'ע" :תו ָֹרה ּותְ פִּ לָה":
יה
כו ֶת ָּ
טו ָּבה ּו ִב ְר ֹ
ּ ָּתחֵ ל ׁ ָּשנָּה ֹ
חות ְק ַט ָּנה ְּת ִפלּ ֹו ֶׁתיהָ וכו' :ביי די תפילה פוןָ" :אחוֹת ְקטַ ּנָה תְ פִּ לוֹתֶ יהָ "
ָא ֹ
וכו' וואס מיר זאגן" :עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" נאך מנחה ,דערמאנען מיר דארטן
סט
אליעזר ראש השנה נעימות
אויך די באקאנט'ע הייליגע ווערטער פון" :תִּ כְ לֶה ׁשָ נָה וְ ִּקלְ לוֹתֶ יהָ " – אז דער
אייבערשטער זאל ענדיגן דעם יאר צוזאמען מיט אירע אלעְ " :קלָלוֹת" ,און:
"תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ " – און ער זאל ָאן הייבן פאר אונז א נייע זיסע יאר
מיט פיל" :בְ ָרכוֹת".
און עס איז טאקע אינטרעסאנט ָאן צו מערקן ביי דעם געלעגענהייט ,אז די
ווערטער" :תִּ כְ לֶה ׁשָ נָה וְ ִּקלְ לוֹתֶ יהָ " מיט די ווערטער" :תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ "
הייבן זיך דאך ָאן מיט די זעלבע אותיות ,ווייל מיר ווילן ווייזן מיט דעם ,אז
מיר גלייבן טאקע אלע באמת" :בֶ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" אז דער זעלבע באשעפער
וואס ע נדיגט יעצט אונזער יאר מיט אלע אירע פראבלעמען ,הייבט יעצט
אויך ָאן א נייע גוטע זיסע ליכטיגע יאר מיט אלע אירע" :בְ ָרכוֹת".
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז ווי אזוי קענען מיר טאקע אלע זוכה זיין
צו דעם" :תָ חֵ ל ׁשָ נָה טוֹבָ ה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ " !?..און די תירוץ אויף דעם איז דאך,
אז חז"ל האבן דאך אונז שוין מגלה געווען זייער קלאר ,אז אלע" :צָ רוֹת"
ְסּורים" וואס א מענטש ליידט נעבעך צוזאם אויף דער וועלט קומט און" :י ִּ
"ׁש ִּמ ַירת
דאך נאר פון דעם וואס ער איז נישט געווארענט אין דעם ענין פוןְ :
הַ לָׁשוֹן".
ווייל יא טייערע יודן ,פון דעם קומט אלע צרות אויף דער וועלט ,פון דעם
וואס א מענטש היט זיך נישט אפ דעם "דיבור" ווי עס דארף צו זיין און ער
ֲסּורים" לָׁשוֹן הָ ָרע ְּורכִּ ילּות וְ לֵיצָ נּות וְ נִּבּול פֶ ה
"דבָ ִּרים הָ א ִּ
רעדט ליידערְ :
וְ כַדוֹמֶ ה רח"ל.
ע
אליעזר ראש השנה נעימות
אבער משא"כ אויב א מענטש היט זיך יא אפ דעם "דיבור" ווי עס דארף צו
זיין ,איז ער דעמאלט'ס זוכה צו די גרעסטע" :יְׁשּועוֹת ְּורפּואוֹת וְ הַ ְׁשפָ עוֹת
טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
און יא טייערע יודן ,וויסן זאלט איר ,אז וואס די "צונג" קען אויף טוהן ,קען
קיין שום אבר נישט אויף טוהן ,און וואס די "צונג" קען פארדארבן ,קען
קיין שום אבר נישט פארדארבן.
און חז"ל (מדרש תהלים מזמור ל"ט) ברענגען דאך שוין טאקע אראפ א
מורא'דיגע מעשה בנוגע דעם ענין פון די געוואלדיגע גרויסע כח וואס די
"צונג" פון א מענטש פארמאגט ,און דאס איז ,אז עס איז געווען אמאל א
קעניג וואס איז געווען גאר גאר רייך ,און די מענטשן פון זיין לאנד האבן
איהם גאר גאר שטארק ליב געהאט.
און איין שיינעם טאג איז דער קעניג געווארן גאר שטארק קראנק ,און דער
קעניג האט זיך פשוט נישט געקענט ארויס זעהן פון דעם שרעקליכ'ן
קראנקהייט.
און זיין מצב איז ליידער געווארן ערגער און ערגער און ערגער פון טאג צו
טאג ,ביז ער האט שוין אפילו נישט געקענט מער אראפ טרעטן פון זיין
בעט ,און אזוי ..איז ער געלעגן א גאנצן טאג אין בעט ,און ער האט זיך
ְסּורים".
פשוט געווארפן פאר" :י ִּ
און מען האט פארשטייט זיך גלייך געברענגט גאר אסאך דאקטורים וואס
זאלן פראבירן אויס צו היילן דעם קעניג ,אבער אלע דאקטורים האבן
עא
אליעזר ראש השנה נעימות
דעמאלט'ס גלייך געזאגט" :בְ פֶ ה אֶ חָ ד" ,אז דער קעניג ליידט ליידער פון
גאר גאר א זעלטענ'ע שווערע מחלה וואס מיר האבן אפילו נאך נישט
געטראפן קיין שום "רפואה" פאר דעם ,און ממילא וואס קענען מיר דען
טוהן צו דעם!?..
און פון טאג צו טאג איז די מחלה פון דעם קעניג ליידער געווארן ערגער און
ערגער און ערגער ,און די טעג פון דעם גרויסן קעניג האבן שוין אויס
געזעהן גאר געציילט'ע.
אבער אין די זעלבע צייט וואס דער גרויסער קעניג איז געלעגן ביטער
קראנק ביי זיך אין פאלאץ ,האט ביי די אנדערע זייט פון דעם גרויסן לאנד
געוואוינט גאר גאר א גרויסע דאקטער וואס איז אויך געווען גאר גאר א
גרויסע "פראפעסאר".
און ווען די באדינער'ס פון דעם קעניג האבן געזעהן אז די טעג פון דעם
קעניג זעהען שוין אויס צו זיין גאר גאר געציילט'ע ,האבן זיי נישט געהאט
קיין שום אנדערע ברירה ,און זיי זענען שנעל אריבער געלאפן צו דעם
גרויסן דאקטער וואס האט געוואוינט ביי די אנדערע זייט פון דעם גרויסן
לאנד ,און זיי האבן זיך געבעטן צו איהם אז ער זאל רחמנות האבן אויף זיי,
און ער זאל קומען אויס היילן דעם גרויסן קעניג ,און דער גרויסער דאקטער
האט פארשטייט זיך מסכים געווען צו קומען זעהן דעם גרויסן קעניג.
און ווען דער גרויסער דאקטער איז אריין געקומען אין דעם צימער פון דעם
קעניג ,האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א רוף ָאן ,אז די איינציגסט'ע
עב
אליעזר ראש השנה נעימות
זאך וואס וועט קענען אויס היילן דעם קעניג איז ,אויב מען וועט געבן צו
טרינקען פארן קעניג "מילעך פון א יונגע לייב".
און ווי נאר דער קעניג האט דאס געהערט ,האט ער איהם דעמאלט'ס גלייך
געגעבן א פרעג צוריק ,אז איין מינוט הער דאקטער ,ווי אזוי קען מען בכלל
באקומען "מילעך פון א יונגע לייב" !?..א לייב איז דאך א מורא'דיגע
ווילד'ע פארצוקענ'דע חיה ,און ער לאזט זיך דאך נישט אויס מעלקן ,און
ממילא ווי אזוי וועט מען בכלל קענען באקומען "מילעך פון א יונגע
לייב" !?..עס איז דאך אום מעגליך צו באקומען "מילעך פון א יונגע
לייב" !?..ווייל ווער וויל זיך דען איין שטעלן זיין לעבן און גיין אויס
מעלקן א ווילד'ע פארצוקענ'דע לייב !?..קיינער וויל דאך נישט איין שטעלן
זיין לעבן און גיין אויס מעלקן א ווילד'ע פארצוקענ'דע לייב !?..און ממילא
ווי אזוי וועט מען בכלל קענען באקומען "מילעך פון א יונגע לייב"!?..
האט איהם דער גרויסער דאקטער גע'ענטפערט ,אז איך ווייס טאקע נישט
ווי אזוי מען וועט קענען באקומען "מילעך פון א יונגע לייב" ,אבער אויף
אזוי פיל ווייס איך יא ,אז דאס איז די איינציגסט'ע וועג ווי אזוי דער קעניג
וועט קענען געזונט ווערן.
און ווי נאר דער גרויסער דאקטער האט גע'ענדיגט ארויס זאגן די ווערטער,
האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך אויף געהויבן פון זיין פלאץ ,און ער איז
ארויס געגאנגען פון די פאלאץ פון דעם קעניג.
און ווי נאר דער גרויסער דאקטער איז ארויס געגאנגען פון די פאלאץ פון
דעם קעניג ,האבן זיך דעמאלט'ס אלע שרים גלייך גענומען פרעגן איינער
עג
אליעזר ראש השנה נעימות
דעם אנדער'ן ,אז נו ..ווער וועט טאקע גיין ברענגען "מילעך פון א יונגע
לייב" !?..קיינער וויל דאך נישט איין שטעלן זיין לעבן אין א זיכער'ע
סכנה!?..
האבן די שרים מחליט געווען ,אז ..דאס איז עס ,מען גייט ארויס גיין אין
גאס ,און מען גייט זוכן א מענטש וואס זאל מסכים זיין צו גיין ברענגען
"מילעך פון א יונגע לייב" פאר דעם גרויסן קעניג ,און פארשטייט זיך אז
מען וועט גוט באלוינען דעם מענטש [וואס וועט גיין ברענגען די מילעך]
מיט גאר גאר א גרויסע באלוינונג.
און די שרים פון דעם קעניג האבן נישט געטראכט קיין צוויי מינוט ,און זיי
האבן זיך דעמאלט'ס גלייך ארויף געזעצט אויפן קעניגליכ'ן קארעט'ע ,און
זיי האבן דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן אויס צו רופן אין אלע גאסן אז "ווער
עס וועט ברענגען מילעך פון א יונגע לייב פארן גרויסן קעניג וועט איהם
דער קעניג גאר גאר שטארק באלוינען" !..יא יא רבותי" ,ווער עס וועט
ברענגען מילעך פון א יונגע לייב פארן גרויסן קעניג וועט איהם דער קעניג
גאר גאר שטארק באלוינען"!..
און פארשטייט זיך אז קיינער האט זיך אפילו נישט געוַואגט ָאן צו נעמען
דעם געוַואגט'ן שליחות פון גיין ברענגען מילעך פון א יונגע שרעקעדיגע
ווילד'ע פארצוקענ'דע לייב ,און די גרויסע שרים האבן נישט געקענט טרעפן
קיין שום מענטש פאר קיין שום פרייז וואס זאל מסכים זיין צו גיין ברענגען
"מילעך פון א יונגע לייב".
עד
אליעזר ראש השנה נעימות
ביז ..עס איז ָאן געקומען איין גרויסע חכם וואס האט געהייסן "משה
פאנגער" ,און דער "משה פאנגער" איז טאקע געווען א "פאנגער" ,דאס
מיינט צו זאגן ,אז ער פלעגט שטענדיג פאנגען חיות אין דעם גרויסן
געדיכט'ן וואלד ,ער פלעגט טאקע נישט פאנגען קיינמאל קיין גרויסע לייבן,
אבער ער פלעגט פאנגען הערשן מיט ציגעלעך און שעפעלעך ,און דער
"משה פאנגער" איז אריין געקומען אין דעם גרויסן קעניגליכ'ן פאלאץ ,און
ער האט זיך געגעבן א שטעל אוועק לעבן די בעט פון דעם קעניג ,און ווי
נאר ער האט געזעהן דעם קעניג ,האט ער דעמאלט'ס גלייך געגעבן א שריי
אויס ,אז אדוני המלך !..איך בין גרייט צו גיין ברענגען "מילעך פון א יונגע
לייב"!..
אבער ..איך דארף אבער האבן איין זאך פון דעם קעניג ,און די איין זאך
וואס איך דארף האבן פון דעם קעניג איז" ,צעהן ציגעלעך" ,און יא קעניג,
איך דארף אז דער קעניג זאל מיר קודם געבן "צעהן ציגעלעך" כדי אז איך
זאל קענען אויס פירן מיין ארבעט בשלימות.
און דער קעניג האט איהם דעמאלט'ס פארשטייט זיך גלייך געזאגט ,אז עס
איז נישט קיין שום פראבלעם משה טייערע ,איך וועל שוין זאגן פאר מיינע
באדינער'ס אז זיי זאלן דיר שוין צו שטעלן די "צעהן ציגעלעך" וואס דו
האסט געבעטן ,אבער איך בעט דיר משה ,לאז זיך ארויס אויפן וועג ווי
פריער.
און די באדינער'ס האבן איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך צו געשטעלט "צעהן
ציגעלעך" ,און מען האט גאר שטארק געהאפט צום אייבערשטן אז דער
עה
אליעזר ראש השנה נעימות
"משה פאנגער" וועט טאקע בקרוב צוריק קומען אהיים מיט דעם טייער'ן
געפאנגענעם אוצר וואס רופט זיך "מילעך פון א יונגע לייב".
און מיט א ציטער'דיגע הארץ האט זיך משה פאנגער ארויס געלאזט אין זיין
וועג ,און ער איז טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געגאנגען אין דעם טיפ'ן
געדיכט'ן וואלד ,און נאך א פָ אר טעג גיין ,האט שוין טאקע משה פאנגער
גלייך ָאן געהויבן צו הערן גאר שטארקע ברימען פון די ווילד'ע לייבן וואס
דרייען זיך ארום אין די טיפע געדיכט'ע וועלדער ,און פארשטייט זיך ..אז
עס האט איהם דעמאלט'ס גלייך ארום גענומען א מורא'דיגע פחד און א
מורא'דיגע ציטערניש ,אבער ..דער "משה פאנגער" האט זיך נישט
פארלוירן ,נאר ער האט זיך אוועק געשטעלט אביסל אפ גערוקט פון די
לייבן ,און ער האט גענומען איין ציגעל'ע אין זיין האנט ,און ער האט דאס
געגעבן א ווארף צו די לייבן.
און ווי נאר די לייבן האבן געזעהן אז משה פאנגער האט זיי געווארפן א
ציגעל'ע ,האבן זיי נישט געטראכט קיין צוויי מינוט ,און זיי זענען גלייך
ארויף געשפרונגען אויף דעם ציגעל'ע ,און זיי האבן דאס גלייך אויף
געגעסן אויפן פלאץ.
און דעם קומענדיג'ן טאג איז שוין משה פאנגער געגאנגען אביסעל'ע
נענטער צו די לייבן ,און ער האט זיי נאך אמאל געווארפן א ציגעל'ע ,און
פונקט אזוי ווי א טאג פריער איז נאך עטליכע מינוט נישט איבער געבליבן
קיין זכר פון דעם ציגעל'ע.
עו
אליעזר ראש השנה נעימות
און דעם קומענדיג'ן טאג איז שוין משה פאנגער געגאנגען נאך אביסעל'ע
נענטער צו די לייבן ,און ער האט זיי נאך אמאל געווארפן א ציגעל'ע ,און די
לייבן האבן דאס נאך אמאל בליץ שנעל אויף געגעסן מיט גרויס אפעטיט.
און דעם קומענדיג'ן טאג איז שוין משה פאנגער געגאנגען נאך אביסעל'ע
נענטער צו די לייבן ,און ער האט זיי נאך אמאל געווארפן א ציגעל'ע ,און די
לייבן האבן דאס נאך אמאל בליץ שנעל אויף געגעסן מיט גרויס אפעטיט,
און דורך די ציגעלעך וואס משה פאנגער האט זיי געווארפן א יעדן טאג,
זענען די לייבן געווארן זייער פריינטליך צו דעם "משה פאנגער".
און פון טאג צו טאג האט זיך משה פאנגער מער און מער דער נענטער'ט צו
די לייבן ,און ער האט זיך שוין אפילו געקענט ָאן הייבן צו שפילן מיט די
לייבן מיט זיינע אייגענ'ע צוויי הענט ,און די לייבן האבן זיך ממש
דערקוויקט טאג טעגליך מיט דעם טאג טעגליכ'ן סעודה וואס משה פאנגער
פלעגט זיי ברענגען.
און ווען עס איז ָאן געקומען דעם צענט'ן טאג ,איז שוין משה פאנגער
געווען גענוג היימיש מיט די לייבן ,און בשעת ווען די לייבן זענען געווען
פארנומען מיט זייער גרויסע פיינע געשמאקע סעודה ,האט משה פאנגער
אויס געמעלקט א גאנצע פלעשל מילעך פון א יונגע לייב וואס האט דארט
מיט געגעסן צוזאמען מיט אלע גרויסע לייבן.
און ווי נאר "משה פאנגער" האט געזעהן די גרויסע אוצר וואס הייסט
"מילעך פון א יונגע לייב" אין זיין האנט ,האט דעמאלט'ס משה פאנגער
גלייך אפ געצויגן פון דארטן ווי א" :רּוחַ ׁשֶ אֵ ינָּה ְמצּויָה" ,און ער האט זיך
עז
אליעזר ראש השנה נעימות
דעמאלט'ס גלייך גענומען לויפן אין דעם ריכטונג פון דעם גרויסן הויפט
שטאט מיטן פְ לַאן ָאן צו קומען צום קעניג'ס פאלאץ.
און ער האט זיך דעמאלט'ס גאר שטארק געפריידט אז עס איהם ברוך השם
געלונגען צו ברענגען דעם גרויסן אוצר וואס הייסט "מילעך פון א יונגע
לייב" פארן קעניג ,און ער האט שוין קוים קוים געקענט ווארטן אויף דעם
גרויסן באלוינונג וואס ער גייט יעצט באקומען פון דעם גרויסן קעניג זאל
זיין געזונט.
און ווי נאר משה פאנגער איז ָאן געקומען אהיים ביי זיך אין שטוב ,איז ער
דעמאלט'ס גלייך געווארן זייער זייער מיד ,און ער האט דעמאלט'ס קוים
געקענט שטיין גלייך פון גרויס מיד'קייט.
און אין אמת'ן ..האט ער טאקע דעמאלט'ס גלייך געוואלט לויפן צום קעניג
כדי צו געבן פארן קעניג דעם גרויסן מעדיצין וואס ער האט דא ענדליך פאר
שאפט ,און אזוי אויך ..אפ נעמען זיין באלוין וואס ווארט איהם אפ דארטן
אין פאלאץ ,אבער אום וועלנ'דיג ..איז ער איז איין געשלאפן ביי זיך אין
שטוב אויפן באנק.
און פלוצלונג האט "משה פאנגער" ָאן געהויבן צו חלומ'ן גאר גאר א
אינטרעסאנט'ע חלום ,אין זיין חלום האט ער געזעהן נישט מער און נישט
ווייניגער ,ווי זיינע אלע גלידער שטייען ארום איהם ,און זיינע אלע גלידער
קריגן זיך ארום אין א געפערליכ'ע קריגעריי.
עח
אליעזר ראש השנה נעימות
און די ערשטע וואס האבן ָאן געהויבן צו רעדן איז געווען זיינע "פוס" ,ווייל
זיינע "פוס" האבן זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו גרויסן איבער אלע
אנדערע גלידער ,און זיינע "פוס" האט זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צו
אלע אנדערע גלידער און געזאגט ,אז ווער קען זיך דען פאר גלייכן צו אונז
"פוס"!?..
קיינער נישט ,ווייל ווען נישט אונז "פוס" ,ווער וואלט "געגאנגען" ברענגען
די מילעך פון א יונגע לייב !?..ווער !?..קיינער נישט ,ווייל ָאן קיין "פוס"
קען מען דאך נישט גיין אין ערגעץ ,און ממילא וועגן דעם זענען אונז די זאך
דא.
און ווי נאר די "פוס" האבן גע'ענדיגט צו רעדן ,האבן זיך די "הענט" גלייך
ָאן גערופן צו די פוס ,און די הענט האבן דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר די
פוס ,אז פוס פוס פארוואס האלט איר זיך אזוי גרויס!?..
וואס וואלט מען געהאט פון ענקער "גיין" צו די לייבן אויב נישט אונז
"הענט" וואס זענען פארהאן ארויס צו מעלקן די מילעך פון דעם יונג'ן לייב
בפועל ממש !?..אויב נישט אונז "הענט" ,ווער וואלט דען ארויס געמעלקט
די מיל עך פון דעם יונג'ן לייב !?..הַ א !?..ווער !?..קיינער נישט ,ארויס
מעלקן מילעך פון א יונגע לייב ..קענען דאך נאר אונז "הענט" ,און ממילא
וועגן דעם זענען אונז די זאך דא.
אבער נאריש'ע הענט און פוס האט דאס הארץ אויס געשריגן מיט א
שטארקייט ,ווייל ווער האט ענק דען געגעבן די קלוגע "עצה" פון "גיין צו
די לייבן מיט צעהן שעפעלעך" אויב נישט מיר "הארץ"!?..
עט
אליעזר ראש השנה נעימות
און ווען נישט מיר "הארץ" וואלטן ענק דאך קיינמאל נישט געוואוסט
אפילו פון אזא גוטע פְ לַאן ווי אזוי צו קענען ברענגען די "מילעך פון א יונגע
לייב" פארן קעניג ,און ממילא וועגן דעם בין איך די זאך דא.
און פון מיר האט מען פארגעסן !?..רופט זיך ָאן די קליינע צונג ,און די
קליינע צונג הייבט ָאן צו זאגן פאר די אלע אנדערע איברים ,אז וויסן זאלט
איר אלע ,אז ווען איך וואלט נישט ארויס געזאגט מיט מיינע ווערטער די
קלוגע עצה פארן קעניג ,וואלט גארנישט געווען.
און ווי נאר די צונג האט דאס ארויס געזאגט ,האבן דעמאלט'ס אלע גלידער
גלייך באפאלן דעם קליינעם צונג מיט קולי קולות ,און זיי האבן זיך
דעמאלט'ס אלע גלייך גענומען שרייען אויף דעם קליינעם צונג ,אז ווי אזוי
שעמסטו זיך נישט זיך צו בארימען פאר אונז אלע!?..
דו וואוינס'ט דאך אין א טונקעל'ע "תפיסה" – דו וואוינס'ט דאך אין א
טונקעל'ע "מויל" ,און דו ביזט דאך פאר שפארט מיט א שטיינענ'ע מויער
וואס הייסט "ציין" ,און דו פארמאגס'ט דאך אפילו נישט קיין איין גאנצע
ביינד'ל אין דיר ,און ממילא פארוואס בארימסטו זיך אזוי !?..דו ביזט דאך
נישט מער ווי איין גרויסע גארנישט!..
אבער די צונג האט זיך אבער נאך אלץ נישט פארלוירן ,נאר ער האט זיך
דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן הויעך צו אלע אנדערע גלידער און געזאגט,
אז ..בסדר ,גוט ,היינט ווען מיר וועלן אלע גיין צום קעניג אפ טראגן דעם
טייער'ן אוצר וואס הייסט "מילעך פון א יונגע לייב" ,וועלן ענק זיך שוין
פ
אליעזר ראש השנה נעימות
אלע איבער צייגן אז די קליינע שוואכ'ע צונג קעניג'ט איבער אלע איברים
פון דעם מענטש.
און דא ..האט זיך "משה פאנגער" געגעבן א כאפ אויף פון זיין שלאף ,און
ער האט געדענקט דעם גאנצן מאדנעם חלום וואס ער האט זיך דא געהאט
גע'חלומ'ט ,און ער האט זיך דעמאלט'ס [פארשטייט זיך] גלייך אויף
געהויבן מיט א שנעל'קייט ,און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך ארויס
געלאזט אויפן וועג צום פאלאץ פון דעם קעניג וויסנ'דיג אז עס ווארט איהם
דארטן אפ א געלעגענהייט אויס צו היילן דעם באליבט'ן קעניג ,און אזוי
אויך ..ווארט דאך איהם דארטן אויך אפ גאר גאר א גרויסע באלוינונג שאין
כדוגמתו.
און אין דעם פאלאץ פון דעם קעניג האט מען דאך שוין קוים קוים געקענט
ווארטן אז דער "משה פאנגער" זאל שוין צוריק קומען ,ווייל א יעדער
איינער איז דאך שוין דעמאלט'ס געווען גאר שטארק נייגעריג געוואויר צו
ווערן אויב דער "משה פאנגער" האט טאקע מצליח געווען אויס צו מעלקן
מילעך פון א מסוכנ'דיגע לייב.
און ווי נאר "משה פאנגער" איז ָאן געקומען צו דעם גרויסן פאלאץ ,האט
מען איהם דעמאלט'ס פארשטייט זיך גלייך אריין געלאזט צום קעניג.
און ווי נאר משה פאנגער איז אריין געקומען צום קעניג ,האט ער דעמאלט'ס
גלייך געגעבן א שריי אויס פרייליכערהייט ,אז אדוני המלך !..עס איז מיר
געלונגען !..איך האב דיר געברענגט דא פריש'ע מילעך פון א "הינט"!..
פא
אליעזר ראש השנה נעימות
און ווי נאר דער קעניג האט דאס געהערט ,האט ער דעמאלט'ס גלייך
געגעבן א שריי אויס ,אז וואס !?..וואס האסטו מיר דא געברענגט !?..דו
האסט מיר דא געברענגט מילעך פון א ביליגע "הינט" !?..דו ביזט געקומען
חוזק מאכן פון מיר !?..שוין זאל מען הענגען דעם געפערליכ'ן מחוצף!..
וועגן דעם האב איך דיר געגעבן צעהן ציגעלעך משה !?..אז דו זאלסט מיר
ברענגען מילעך פון א ביליגע "הינט" און חוזק מאכן פון מיר !?..ברענגען
מילעך פון א ביליגע "הינט" קען דאך א יעדער איינער באווייזן!?..
און די באדינער'ס האבן דעמאלט'ס גלייך געגעבן א כאפ ָאן דעם "משה
פאנגער" ,און מען האט איהם דעמאלט'ס גלייך צו געבינדן הענט און פוס,
און מען האט איהם דעמאלט'ס גלייך איין געשפארט אין א טונקעל'ע
"תפיסה" ,און מען האט איהם דעמאלט'ס אויך געזאגט ,אז וויסן זאלסטו,
אז דא גייט מען דיר נאר האלטן ביז מארגן אינדערפרי ,ווייל מארגן
אינדערפרי גייט מען דיר שוין אויף הענגען אויפן בוים.
און דער "משה פאנגער" איז פארשטייט זיך געווארן גאר שטארק צובראכן
הערנ'דיג אזא שוידערליכ'ע שרעקעדיגע בשורה ,און פון גרויס צער און
מיד'קייט איז "משה פאנגער" נאך אמאל איין געשלאפן אין זיין טונקעל'ע
תפיסה צל.
און ער האט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל געחלומ'ט א חלום ,און אין זיין
חלום האט ער געזעהן ,ווי זיינע אלע גלידער קומען פארוויינטערהייט צו
דעם צונג ,און זיי וויינען מיט ביטער'ע טרערן צו דעם צונג ,און זיי זאגן
פב
אליעזר ראש השנה נעימות
פאר דעם צונג ,אז פארוואס האסטו אונז אלע פאר ראטן !?..אז פארוואס
האסטו געברענגט אויף אונז די "טויט" מיט דיינע געשליפענ'ע רייד!?..
האט זיך דעמאלט'ס די "צונג" ָאן גערופן צו די אלע אנדערע גלידער ,אז נו
טייערע חברים ,בין איך נישט געווען גערעכט !?..איך האב דאך ענק
געזאגט אז די "צונג" איז דער אמת'ער קעניג וואס קעניג'ט אויף אלע
איברים פון א מענטש !?..און אלע אנדערע גלידער האבן טאקע דעמאלט'ס
געמוזט מודה זיין" :בְ פֶ ה אֶ חָ ד" אז די "צונג" איז טאקע גערעכט ,און אז די
"צונג" איז טאקע דער אמת'ער קעניג וואס האט די כח צו הארגע'נען אדער
מאכן לעבן.
און ווי נאר אלע אנדערע גלידער האבן מודה געווען צו דעם "צונג" ,האט
זיך דעמאלט'ס די צונג גלייך געגעבן א רוף ָאן צו אלע אנדערע גלידער און
געזאגט ,אז יעצט ..איינמאל ענק האבן שוין אלע איין געזעהן מיין גרויסן
כח ,קען איך ענק ראטעווען פון דעם שרעקליכ'ן "טויט" וואס ווארט אייך
אלע אפ ,און ביי דעם האט זיך דעם חלום געשלאסן ,און "משה פאנגער"
האט זיך אויף געוועקט פון זיין טיפ'ן שלאף מיט טרערן אין די אויגן.
און צו מארגנ'ס ווען מען האט ארויס גענומען "משה פאנגער" צו דעם תליה
איהם אויף צו הענגען ,האט ער זיך דעמאלט'ס געבעטן צו די באדינער'ס אז
מען זאל איהם נאך איין מאל ברענגען צום קעניג ווייל ער האט נאך עפעס
גאר וויכטיג צו זאגן פארן קעניג.
און ווען מען האט איהם געברענגט צום קעניג ,האט זיך דעמאלט'ס משה
פאנגער געבעטן צום קעניג מיט א וויינענ'דיגע שטימע ,און ער האט
פג
אליעזר ראש השנה נעימות
געפרעגט דעם קעניג מיט טרערן אין די אויגן ,אז ..אדוני המלך ,פארוואס
האסטו באפוילן מיר צו הענגען!?..
האט איהם דער קעניג גע'ענטפערט ,אז וואס הייסט פארוואס !?..דו האסט
דאך חוזק געמאכט פון מיר !?..ווייל דו האסט דאך מיר געברענגט דא
מילעך פון א "הינט" אנשטאדט מילעך פון א יונגע "לייב"!?..
האט איהם משה פאנגער געזאגט ,אז ..אדוני המלך ,ווען איך האב געזאגט
פארן קעניג אז איך האב געברענגט "מילעך פון א יונגע הינט" ,האב איך
נישט געמיינט צו זאגן דעמאלט'ס ח"ו אז איך האב געברענגט פארן קעניג
מילעך פון א יונגע "הינט" ,נאר איך האב געמיינט צו זאגן דעמאלט'ס אז
איך האב געברענגט מילעך פון א יונגע "לייב" וואס ווערט דאך אויך ָאן
גערופן "אינט" ,ווייל א יונגע לייב ווערט דאך אויך ָאן גערופן א "אינט"
כידוע ,און די מילעך וואס איך האב נעכטן געברענגט פארן קעניג איז דאך
די געוואונטשענ'ע אוצר וואס הייסט "מילעך פון א יונגע לייב".
און ווי נאר דער קעניג האט דאס געהערט ,האט ער דעמאלט'ס גלייך
באפוילן פאר זיינע באדינער'ס אז מען זאל איהם ברענגען אביסל פון די
מילעך וואס משה פאנגער האט געברענגט ,און דער קעניג האט דעמאלט'ס
געזאגט פאר זיינע שרים ,אז לאמיר זעהן אויב די מילעך וואס משה פאנגער
האט געברענגט וועט מיר אויס היילן ,און דורך דעם וועל איך מיר שוין
איבער צייגן אויב משה פאנגער זאגט טאקע דא דעם "אמת".
און מען האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך געברענגט אביסל פון די מילעך
וואס משה פאנגער האט געברענגט ,און ווי נאר דער קעניג האט אראפ
פד
אליעזר ראש השנה נעימות
געשלונגען די ערשטע פָ אר טראפן פון די מילעך ,האט ער זיך שוין
דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו שפירן אסאך אסאך בעסער ,און ער האט
גלייך ָאן געהויבן צוריק צו קומען צו די כוחות אביסל ,און נאך דריי טעג
איז שוין דער קעניג געווען אינגאנצן געזונט.
און דער קעניג האט טאקע געהאלטן ווארט ,און ער האט באצאלט גאר גאר
א גרויסע באלוינונג פאר "משה פאנגער" ,און אלע זיינע יארן האט ער
שטענדיג געדענקט פאר וועמען ער דארף האבן הכרת הטוב ,פאר דעם
גרויסן חכם "משה פאנגער" ,און דער קעניג האט איהם טאקע כסדר
באלוינט מיט גאר גאר טייערע גאלד און זילבער און טייערע דיימאנט
שטיינער (חוץ פון דעם עצם מתנה וואס ער האט איהם געגעבן נאכן אויס
געהיילט ווערן) ,און דער משה פאנגער האט שוין דעמאלט'ס געקענט אויס
לעבן זיין גאנצן לעבן אין רייכטום.
און וועמען האט "משה פאנגער" געהאט צו באדאנקען דא !?..די תירוץ
אויף דעם איז ,אז "משה פאנגער" האט דא פארשטייט זיך געהאט צו
באדאנקען זיין "צונג" ,ווייל אט דער צונג וואס האט פריער מיט שלעכטע
רייד כמעט געברענגט זיין אייגענעם טויט ,האט יעצט מיט זיין צוריק
געצויגענ'ע רייד וואס ער האט זיך פאר בעסער'ט און געזאגט דעם "אמת"
געברענגט אויף זיך לעבן און גליק און רייכ'קייט.
און דאס איז דאך טאקע א מורא'דיגע נקודה וואס מיר דארפן דאך אלע
שטענדיג געדענקען ,אז וואס !?..אז עס איז אמת טאקע אז די "צונג" פון א
מענטש איז טאקע גאר גאר א "קליינע" זאך ,אבער וואס די "צונג" פון א
מענטש קען טוהן ,קען קיין שום איבר פון א מענטש נישט טוהן.
פה
אליעזר ראש השנה נעימות
און מענטשן באמערקן טאקע נישט אסאך מאל אז מיט איין קליינע ווארט
קען מען ברענגען לעבן און גליק און דער פרייען אנדערע מענטשן ,אבער
פון די אנדערע זייט ..קען מען דאך אבער אויך מיט איין קליינע ווארט גורם
זיין ח"ו דאס פארקערט'ע.
און ממילא לאמיר זיך אלע גוט איין חזר'ן דעם פסוק (משלי קפיטל י"ח
פסוק כ" א) מיט וואס חז"ל ענדיגן די דאזיגע מעשה ,אז" :הַ חַ יִּ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד
הַ לָׁשוֹן" – אז די "טויט" און די "לעבן" פון א מענטש איז אין די האנט פון
דעם "צונג".
און לאמיר זיך טאקע אלע אויך גוט איין חזר'ן ,אז דו ווייסט פארוואסֹ" :לא
אִּ יׁש ְדבָ ִּרים ָאנֹ כִּ י" – אז דו ווייסט איך האלט זיך שטענדיג "פארמאכט" דאס
מויל און איך רעד נישט!?..
איך וועל דיר זאגן פארוואס ,ווייל" :כִּ י כְ בַ ד פֶ ה ּוכְ בַ ד לָׁשוֹן ָאנֹ כִּ י" – ווייל
איך האב דאך א שווערע מויל און א שפיציג'ע מויל וואס איז דאך ממש אזוי
שפיציג ווי א שפיציגע שווערד ,און ממילא וועגן דעם האלט איך שטענדיג
"פארמאכט" מיין מויל ,ווייל איך וויל דאך נישט צו קומען צו רעדן ח"ו:
ֲסּורים לָׁשוֹן הָ ָרע ְּורכִּ ילּות וְ לֵיצָ נּות וְ נִּבּול פֶ ה וְ כַדוֹמֶ ה".
"דבָ ִּרים הָ א ִּ
ְ
און מיר דארפן זיך טאקע אלע אויס לערנען פון דעם ,אז אויב איינער האט
א מויל וואס איז אזוי שפיציג ווי א שפיציגע שווערד ,זאל ער דעמאלט'ס
ענדערש האלטן "פארמאכט" זיין מויל און נישט רעדן ווי איידער דאס אויף
ֲסּורים" רח"ל.
"דבָ ִּרים הָ א ִּ
צו עפענען און רעדן מיט דעםְ :
פו
אליעזר ראש השנה נעימות
און בכלל ..דארפן מיר דאך אלע וויסן ,אז וואס איז די גרויס'קייט פון א
מענטש !?..און מיט וואס איז א מענטש גרעסער פון א בהמה!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,אז די איינציגסט'ע זאך וואס א מענטש איז גרעסער
"מ ַדבֵ ר" –
[מיט דעם] פון א בהמה איז דאך נאר דאס אז דער מענטש איז אְ :
די איינציגסט'ע זאך וואס א מענטש איז גרעסער [מיט דעם] פון א בהמה איז
דאך נאר דאס אז דער מענטש קען "רעדן" ,נו פרעג איך דיר ,מעגן מיר דען
נעמען די "קרוין" וואס דער אייבערשטער האט געגעבן פאר א מענטש [מיט
"מ ַדבֵ ר" און ער קען רעדן] און דאס נוצן אנטקעגן דעם
דעם וואס ער איז אְ :
רצון השם יתברך !?..אוודאי נישט ,און פארקערט ,מיר דארפן דאך דאס
האלטן גאר הייליג און טייער ,טאקע אזוי ווי א טייערע "קרוין".
און די תנא פון די משנה זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר בפירוש אין
די משנה אין אבות (פרק ד' משנה י"ז) ,אז" :וְ ֹלא מָ צָ אתִּ י לַגּוף טוֹב אֶ לָא
ְׁשתִּ יקָ ה" – אז איך האב נישט געטראפן קיין בעסער'ע זאך פארן גוף ווי צו
שווייגן ,און ממילא פארוואס רעדסטו דעמאלט'ס אין די וועלט אריין!?..
עס איז דאך" :וְ ֹלא הַ ִּמ ְד ָרׁש הּוא הָ עִּ קָ ר אֶ לָא הַ מַ עֲׂשֶ ה" – די מדרש איז דאך
נישט די עיקר ,נאר די עיקר איז ,דאס מקיים צו זיין בפועל ממש און נישט
רעדן!?..
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :תָ חֵ ל
ׁשָ נָה טוֹבָ ה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ " ,ווייל די ווערטער" :תָ חֵ ל ׁשָ נָה טוֹבָ ה" – איז דאך
"ׁשתִּ יקָ ה" – שווייגן ,ווייל יא ר' יוד ,אויב ווילסטו אז
טאקע אויך גימטריאְ :
עס זאל קומען אויף דיר א גוט יאר ,זאלסטו זיך דעמאלט'ס מקבל זיין אז
פון היינט און ווייטער וועסטו "שווייגן" ווען דו וועסט האבן א נסיון צו
פז
אליעזר ראש השנה נעימות
רעדן א געלונגענעם שטיקל "לשון הרע" אויף דיין חבר ,וכדומה לזה ,ווייל
דאס ..און נאר דאס וועט ברענגען אויף דיר" :חַ יִּ ים ּובְ ָרכָה וְ ׁשָ לוֹם".
אבער אויב דו וועסט נישט וועלן שווייגן ווען מען דארף שווייגן,
דעמאלט'ס קען ח"ו קומען א שרעקליכ'עִּ " :מ ַדת הַ ִּדין" אויף דיר ,ווייל ווי
אזוי זאגט אונז דוד המלך עליו השלום אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל
ל' פסוק י"ג) !?..אז יא גרויסער טאטע אין הימל" :לְ מַ עַ ן ְיזַמֶ ְרָך כָבוֹד" –
איך וועל שטענדיג זינגען פאר דיין כבוד וועגן ,און ווען עס וועט קומען די
צייט פון זינגען פאר דיר ,וועל איך דעמאלט'ס עפענען מיין מויל ברייט..
און" :יִּמָ לֵא פִּ י תְ הִּ לָתֶ ָך" – און עס וועט דעמאלט'ס גלייך פיל ווערן מיין
מויל מיט דיין לויב.
אבער ווען עס וועט קומען ח"ו א נסיון פון רעדן שלעכט'ס אויף א צווייטן,
וועל איך דעמאלט'ס שנעל שווייגן און פארמאכן דאס מויל ,ווייל אויב:
"וְ ֹלא ִּידֹם" – ווייל אויב וועל איך נישט שווייגן ווען עס קומט מיר אונטער
א נסיון פון רעדן שלעכט'ס אויף א צווייטן און איך וועל דעמאלט'ס יא
רעדן שלעכט'ס אויף א יודיש קינד ,וועט דעמאלט'ס ח"ו ווערן" :יהו-ה
אֱֹלקַ י" – וועט דעמאלט'ס ח"ו ווערן פון" :יהו-ה אֱֹלקַ י" – וועט דעמאלט'ס
ח"ו ווערן איבער געדרייט דיִּ " :מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" צוִּ " :מ ַדת הַ ִּדין" חלילה וחס,
ֱֹלקים" איז
[ווייל די שם" :יהו-ה" איז דאךִּ " :מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" ,און די שם" :א ִּ
דאךִּ " :מ ַדת הַ ִּדין" כידוע].
און ממילא יא טייערע יודן ,מיר דארפן דאך אלע שטענדיג געדענקען ,אז:
"הַ חַ יִּ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד הַ לָׁשוֹן" ,און ווי אזוי זאגן מיר אלע א יעדן טאג
ֱֹלקים"
"דבְ רֵ י א ִּ
אינדערפרי ביים דאווענען ביי תפילת יוצר אור !?..אז נארִּ :
פח
אליעזר ראש השנה נעימות
ֲסּורים" ..ברענגט ח"ו פארקערט פון:
"דבָ ִּרים הָ א ִּ
ברענגט" :חַ יִּ ים" ,אבערְ :
"חַ יִּ ים" ,אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש ,אז:
"הַ חַ יִּ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד הַ לָׁשוֹן" – אז די "טויט" און די "לעבן" פון א מענטש
איז געוואנדן אין די "צונג" פון דעם מענטש.
"ָאדם"] – איז
און די ווערטער" :תִּ כְ לֶה ׁשָ נָה וְ ִּקלְ לוֹתֶ יהָ " [מיט די ווארטָ :
דאך טאקע אויך גימטריא" :תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ " ,ווייל יא ר' יוד ,אויב דו
וועסט זיך אויף פירן ווי א "מענטש" און דו וועסט נישט רעדן קיין
שלעכט'ס אויף קיינעם ,און דו וועסט ענדיגן די פארגאנגענ'ע יאר צוזאמען
מיט אירע אלע לשון הרע'ס וואס דו האסט ליידער צוזאם גערעדט אויף
אנדערע מענטשן ,דעמאלט'ס ..וועט זיין" :תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ " –
דעמאלט'ס וועסטו שוין זעהן אז עס וועט זיך בעזרת השם יתברך ָאן הייבן
אויף דיר א גוט געבענטש'ט זיס ליכטיג יאר מיט אלע אירע גוטע ברכות און
ישועות ,און דעמאלט'ס וועסטו טאקע בעזרת השם יתברך קענען זוכה זיין
ּומתּוקָ ה":
צו א אמת'עׁ" :שָ נָה טוֹבָ ה ְ
ַׁה ּ ֶמלֶ ְך ֹיו ׁ ֵשב ַׁעל ִּכ ּ ֵסא ָּרם ְונִ ּ ָּשא
הַ ּ ֶׁמל ְֶׁך ֹיו ֵשב ַעל ִּכ ּ ֵסא ָרם ְונִ ּ ָשא :לכאורה דארף מען דאך פארשטיין ,אז
פארוואס האלט מען און איין אויס שרייען א גאנץ" :רֹאׁש הַ שָ נָה" די:
"מַ לְ כּות" פון דעם אייבערשטן!?..
שטעלט'ס ענק פָ אר אז א מענטש האט גאר א שווערע משפט מיט די
"מדינה" [וואס אזא סארט משפט איז דאך שוין טאקע באמת גאר א שווערע
משפט] ,און דער מענטש ווייסט דאך שוין דעמאלט'ס זייער גוט ביי זיך אז
פט
אליעזר ראש השנה נעימות
ער איז דאך אין אמת'ן כל כולו שולדיג ,און דער מענטש ווייסט דאך שוין
דעמאלט'ס אויך זייער גוט ביי זיך אז ער האט דאך נאר איין וועג ארויס ,און
דאס איז ,אויב ער וועט זיך איבער בעטן מיטן שופט ,און ער וועט ווייזן אז
ער האט טאקע באמת חרטה אויף דאס וואס ער האט געטוהן אנטקעגן די
מדינה.
און אזוי ..גרייט ער זיך צו דעם גרויסן משפט ,און ווען עס קומט ָאן די טאג
פון דעם גרויסן משפט ,און מען הייבט איהם שוין ָאן צו משפט'ן ,און ער
שטייט שוין דארטן אינגאנצן פארשעמט ,און מען וויל איהם שוין
באשטראפן אויף זיינע אלע שלעכטע מעשים וואס ער האט געטוהן.
אבער פאר מען גייט איהם באשטראפן ,געבט מען איהם אבער קודם איבער
דאס ווארט פאר א מינוט ,און מען געבט איהם דעמאלט'ס א פרעג אזא
שאלה ,אז זאג נאר פלוני בן פלוני ,דו האסט עפעס מיט וואס זיך צו
פארטיידיגן!?..
ענטפערט דעמאלט'ס דער מענטש אויף דעם ,אז ..יא ,איך האב מיט וואס
זיך צו פארטיידיגן ,און ער הייבט דעמאלט'ס גלייך ָאן צו שרייען ,אז דער
קעניג זאל נאך קעניג'ן לאנגע געזונט'ע יארן !..און דער קעניג זאל געבן זיין
פחד אויף אלע פעלקער!..
אבער איין מינוט ר' פלוני בן פלוני ,וואס גייט פָ אר דא מיט דיר !?..דו
זעהס'ט נישט אז עס שטייט פאר דיר גאר גאר א שווערע" :גְ זַר ִּדין"!?..
צ
אליעזר ראש השנה נעימות
פארוואס נעמסטו זיך יעצט רעדן פון די גרויס'קייט פון דעם קעניג !?..דו
וואלס'ט זיך דאך יעצט געדארפט אראפ ווארפן אויף דער ערד און בעטן
"מחילה" פון דעם קעניג ,ווייל אין איהם האסטו דאך ווידער
געשפעניג'ט !?..און ממילא פארוואס שטייסטו דא יעצט און דו רעדס'ט
יעצט פון די" :מַ לְ כּות" פון דעם קעניג אין אזא ערנסט'ע צייט!?..
און אויב מען טראכט אריין ,דעמאלט'ס זעהט מען דאך ,אז דאס טוען מיר
אלע" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל אנשטאדט זיך איבער בעטן מיטן אייבערשטן:
"בְ פֶ ה מָ לֵא" און זאגן פארן אייבערשטן אז איך האב געטוהן די און די
עבירות ,און אנשטאדט מודה זיין אויף אונזערע זינד ,שרייען מיר
דעמאלט'ס אלע אויס ,אז דער אייבערשטער זאל שוין אויף בויען ירושלים
עיר הקודש ,און אז דער אייבערשטער זאל שוין אויף בויען דער הייליגער
בית המקדש ,און אז א יעדער איינער זאל שוין זעהן די גרויס'קייט פון דעם
אייבערשטן ,און אז" :וְ י ֵַדע כָל פָ עּול כִּ י אַ תָ ה פְ עַ לְ ת ֹו וְ יָבִּ ין כָל יְצּור כִּ י אַ תָ ה
יְצַ ְרתוֹ" ,און דאס איז די גאנצע ראש השנה'דיגע דאווענען ,די גאנצע ראש
השנה'דיגע דאווענען איז דאך נאר" :מַ לְ כּות" און" :מַ לְ כּות" און נאך
אמאל" :מַ לְ כּות".
אבער וואו איז די שטיקל'עך פון" :הו ָֹדָאה" – אבער וואו איז די שטיקל'עך
פון מודה זיין אויף די עבירות וואס מיר האבן געטוהן און זיך איבער בעטן
מיטן אייבערשטן!?..
און אפילו ווען מען האלט שוין ממש פאר תקיעת שופר זאגן מיר אבער נאך
אלץ נישט קיין פסוקים פון" :הו ָֹדָאה" ,נאר פונקט פארקערט ,מיר הייבן
דעמאלט'ס ָאן צו זאגן דעם מזמו ר פון" :ל ְַמנַצֵ חַ לִּ בְ נֵי קֹ ַרח ִּמזְ מוֹר כָל הָ עַ ִּמים
צא
אליעזר ראש השנה נעימות
תִּ ְקעּו כָף" וכו' ,און מיר הייבן דעמאלט'ס ָאן צו רעדן פון דעם ..אז די
גאנצע וועלט זאל שוין איין זעהן אז עס איז נאר דא איין איינציגע
באשעפער אויף די גאנצע וועלט.
ֱֹלקים זַמֵ רּו ז ְַמרּו לְ מַ לְ כֵנּו זַמֵ רּו" – נאר
און נישט נאר דעם ,נאר אז" :ז ְַמרּו א ִּ
אז אלע פעלקער זאלן זינגען און קלאפן פארן הייליגן באשעפער ,און דו
ֱֹלקים" – ווייל דער
ָארץ א ִּ
ווייסט פארוואס !?..ווייל" :כִּ י מֶ לְֶך כָל הָ ֶ
אייבערשטער איז דאך דער גרויסער קעניג פון די גאנצע וועלט ,און ממילא
וועגן דעם" :ז ְַמרּו מַ ְׂשכִּ יל" ,אבער איין מינוט ,וואס איז פשט פון דעם!?..
פארוואס האלט מען און איין דערמאנען" :רֹאׁש הַ שָ נָה" די" :מַ לְ כּות" פון
דעם אייבערשטן!?..
און ווען מען קוקט אריין אביסל שפעטער אין דעם מחזור ,דעמאלט'ס זעהט
מען דאך שוין זייער קלאר ,אז מיר זאגן דארטן אלע אזוי ,אז דו ווייסט
הייליגער באשעפער !?..דו ווייסט אז" :בְ ִּׁש ְמָך יְגִּ ילּון כָל הַ יוֹם ּובְ צִּ ְדקָ תְ ָך
יָרּומּו" – דו ווייסט אז מיט דיין הייליגן נאמען וועלן מיר זיך פרייען א
גאנצן טאג ,און מיר וועלן טאנצן און שפרונגען פאר דיין גרויסן נאמען
הייליגער באשעפער ,ווייל" :כִּ י תִּ פְ אֶ ֶרת ֻעזָמ ֹו אָ תָ ה" – ווייל דו ביזט דאך
אונזער "קרוין" ,אוןּ" :ובִּ ְר ֹצנְָך תָ רּום קַ ְרנֵנּו" – און דו וועסט דאך אונז אויך
גרויס מאכן.
אבער איין מינוט ,איך פארשטיי נישט ,וואס גייט דא פָ אר !?..פארוואס
רעדט מען נאר א גאנצן צייט פון די" :מַ לְ כּות" פון דעם אייבערשטן !?..אין
דעם גאנצן דיק'ן מחזור געבט מען נישט פאר דעם מענטש קיין שום
צב
אליעזר ראש השנה נעימות
ּומתְ ו ֶַדה" זיין אויף זיינע זינד וואס ער האט
געלעגענהייט זיך צו" :מו ֶֹדה ִּ
געטוהן דורך אויס דעם פארגאנגענעם יאר !?..וואס איז פשט פון דעם!?..
און נאך א זאך איז כדאי ָאן צו מערקן דא ,און דאס איז ,אז עס ווערט דאך
נישט דערמאנט קיין איין מאל אין דעם גאנצן דיק'ן מחזור פון" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" די ווערטער" :חָ טָ אתִּ י עָ וִּ יתִּ י ּופָ ׁשַ עְ תִּ י" – אז "איך האב געזינדיגט
פאר דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל" ,און איך וויל זיך איבער בעטן
מיט דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,עס ווערט ניט אמאל דערמאנט
אזעלכע ווערטער אין דעם גאנצן דיק'ן מחזור פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה"!?..
און דו ביזט גערעכט טאקע אז" :יוֹם כִּ יפּור" ווערט דאס שוין טאקע יא
דערמאנט ,אבער" :רֹאׁש הַ שָ נָה" – אין דעם עצם" :יוֹם הַ ִּדין" ווערט דאס
אויס דרוק'לעך "נישט" דערמאנט.
אבער איין מינוט ,איך פארשטיי נישט ,פארוואס טאקע דערמאנט מען נישט
קיין חטאים" :רֹאׁש הַ שָ נָה" !?..איך פארשטיי נישט ,עס איז דאך א" :יוֹם
הַ ִּדין" היינט !?..ניין !?..און די" :סִּ פְ רֵ י חַ יִּ ים וְ סִּ פְ רֵ י מֵ תִּ ים" זענען דאך אפן
היינט !?..און גארנישט !?..מיר טוען גארנישט חוץ פון אויס שרייען אז
דער אייבערשטער איז דער גרעסט'ער קעניג אויף די גאנצע וועלט !?..וואס
איז פשט פון דעם!?..
און נאך א זאך דארף מען פארשטיין אין דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" ,און דאס איז ,אז ווען מען קומט אריין" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ביינאכט אין
בית המדרש ,דעמאלט'ס וואלטן מיר זיך דאך אלע געדארפט אראפ ווארפן
אויף דער ערד ,און מיר וואלטן זיך דאך דעמאלט'ס אלע געדארפט נעמען
צג
אליעזר ראש השנה נעימות
גיסן טייכן טרערן אויף אונזערע עבירות וואס מיר האבן אפ געטוהן דעם
פארגאנגענעם יאר ,און מיר וואלטן זיך דאך דעמאלט'ס אלע געדארפט
בעטן ביים הייליגן באשעפער מיט הייסע טרערן אז ער זאל אונז מוחל זיין
אויף אונזערע עבירות וואס מיר האבן אפ געטוהן דעם פארגאנגענעם יאר.
ווייל נאר אזוי וועט דאך אונז דער אייבערשטער פאר שרייבן אין דעם
מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל
הייליגן נאכט פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים" ,און נאר אזוי וועט דאך אונז דער אייבערשטער געבן א
גוט געבענטש'ט יאר ,ניין!?..
אבער ..נייןֹ" :לא ִּמּנֵּה וְ ֹלא ִּמ ְקצָ תֵ יּה" ,מיר ווארפן זיך נישט אראפ אויף דער
ערד" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ביינאכט" :כְ ַגּנָב הַ נ ְִּמצָ א בַ מַ ְחתֶ ֶרת" ,נאר אנשטאדט
דעם ,הייבן מיר דעמאלט'ס ָאן דאס דאווענען מיט א שיינע הערליכע
מלכות'דיגע" :נִּיגּון" ,און אזוי זינגט מען אראפ דעם" :בָ ְרכּו" ,מיט א שיינע
הערליכע מלכות'דיגע" :נִּיגּון".
און ווען עס קומט צו שמונה עשרה ,הייבן מיר דעמאלט'ס ָאן צו זאגן גאר
גאר אינטרעסאנט'ע ווערטער ,ווייל מיר הייבן דאך דעמאלט'ס ָאן צו זאגן
פארן אייבערשטן ,אזּ" :ובְ כֵן יִּתְ קַ ֵדׁש ִּׁש ְמָך יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו" – אז דער
אייבערשטער'ס נאמען זאל געהייליגט ווערן.
און מיר זאגן דעמאלט'ס ווייטער פארן אייבערשטן ,אז מיר בעטן דיר דא
רבונו של עולם ,אזּ" :ובְ כֵן תֵ ן פַ ְח ְדָך יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו עַ ל כָל מַ עֲׂשֶ יָך" – אז דו
זאלסט ווארפן א "פחד" אויף א יעדעם איינעם ,און" :וְ אֵ ימָ תְ ָך עַ ל ָכל מַ ה
שֶ בָ ָראתָ " – און לייג א פארכט אויף אלעס וואס דו האסט באשאפן ,און:
צד
אליעזר ראש השנה נעימות
ִּיראּוָך כָל הַ מַ ע ֲִּׂשים" – און אלעס זאל ציטער'ן פון דיר ,און" :וְ יֵעָ ׂשּו ֻכלָם
"וְ י ָ
ֲאג ָֻדה אֶ חָ ת ַלעֲׂשוֹת ְרצ ֹונְָך בְ לֵבָ ב ׁשָ לֵם" וכו'.
אוןּ" :ובְ כֵן צַ ִּד ִּיקים י ְִּראּו וְ י ְִּׂשמָ חּו" – און אלע צדיקים זאלן זיך פרייען ,און:
"וִּ יׁשָ ִּרים ַיעֲֹלזּו ַוחֲסִּ ִּידים בְ ִּרּנָה יָגִּ ילּו" – און אלע גלייכ'ע מענטשן און
חסידים זאלן זיך פרייען ,אבער איין מינוט ,וואו איז די" :אֵ ימַ ת הַ ִּדין"
"ׂש ְמחָ ה" דא !?..מען האלט דאך דא יעצט
דא !?..וואס איז די גרויסעִּ :
אינמיטן א ערנסט'ע משפט !?..ניין !?..און ממילא וואס איז די גרויסע:
"ׂש ְמחָ ה" דא!?..
ִּ
און בפרט ביי חסידים ווייסן מיר דאך שוין אלע זייער גוט ,אז מען האט דאך
שטענדיג גאר שטארק אריין גע'ארבעט אז די גאנצע דאווענען זאל צו גיין:
"מתוְֹך רוֹב ִּׂש ְמחָ ה" אויף א מורא'דיגע אופן ,און מען זינגט זיך נאך אפילו
ִּ
צו אין גאר אסאך פלעצער א שיינעם "מארטש" ביי" :וְ ֶיאֱתָ יּו כֹ ל לְ עָ בְ ֶדָך
וְ יִּתְ נּו לְ ָך כֶתֶ ר ְמלּוכָה" ,און ביי" :אֵ ין ִּקצְ בָ ה לִּ ְׁשנוֹתֶ יָך".
און" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ביינאכט איז א יעדער איינער פריילעך און צופרידן ,און
מען וואונטש'ט זיך אזוי ווארעם" :לְ ׁשָ נָה טוֹבָ ה תִּ כָתֵ ב וְ תֵ חָ תֵ ם לְ ַאלְ תֵ ר לְ חַ יִּ ים
טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם" ,און מען גייט אהיים ,און אנשטאדט זיך אראפ זעצן אויף
דער ערד און לייגן" :אַ ׁש" אויפן קאפ און וויינען און קלאגן אויף דאס וואס
מיר האבן אפ געטוהן א גאנץ יאר ,זעצט מען זיך דעמאלט'ס אוועק צו א
עּודת ְׁשֹלמֹ ה
שיינע מלכות'דיגע סעודה ,און מען עסט דעמאלט'ס א" :סְ ַ
בְ ׁשַ עְ תוֹ".
צה
אליעזר ראש השנה נעימות
און נישט נאר דעם ,נאר מען לייגט נאך דעמאלט'ס אפילו אויך צו אסאך
מאכלים וואס מען עסט נישט געווענטליך אינמיטן די יאר ,און עס קוקט
עפעס אויס ..כאילו מיר דעקן דעמאלט'ס צו אלע אונזערע עבירות ,און מיר
באהאלטן דאס ערגעץ וואו אונטער דער ערד ,און מיר זאגן דעמאלט'ס
כאילו פארן אייבערשטן ,אז ..הייליגער באשעפער ,קוק נישט אויף אונזערע
מעשים.
און דו ווייסט פארוואס דו זאלסט נישט קוקען אויף אונזערע מעשים וואס
מיר האבן געטוהן !?..ווייל עס איז דאך דא "מייער'ן" אויפן טיש ,און עס
איז דאך אויך דא "טייטלען" אויפן טיש ,און עס איז דאך אויך דא
"מילגרוימען" אויפן טיש ,און עס איז דאך אויך דא "האניג" אויפן טיש ,און
ממילא אויב אזוי ..געב אונז א גוטע זיסע יאר ,ווייל סוף כל סוף איז דאך דא
"האניג" אויפן טיש ,און מען וואונטש'ט זיך דעמאלט'ס אלע מיט דעם
ּומתּוקָ ה" ,און מיר
שיינעם ברכה פון" :יְהִּ י ָרצוֹן ׁשֶ תְ חַ ֵדׁש עָ לֵינּו ׁשָ נָה טוֹבָ ה ְ
זאגן דעמאלט'ס כאילו פאר א יעדעם איינעם ,אז ..רבותי ,זארגט ענק נישט,
ווייל עס קומט א זיסע ליכטיגע יאר אויף אונז אלע.
און מיר דערמאנען דאך נישט קיין חטאים" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און נישט נאר
דעם ,נאר מיר עסן אפילו נישט קיין" :אֱגוֹזִּ ים" אין דעם הייליגן טאג פון:
"רֹאׁש הַ שָ נָה" – מיר עסן אפילו נישט קיין" :נִּיסְ לֶ'עְך" אין דעם הייליגן טאג
פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל די ווארט" :אֱגוֹז" – איז דאך גימטריא" :חֵ ט" ,און
מיר רופן כאילו אויס דערמיט ,אז דערמאן נישט קיין חטאים היינט!..
דערמאן נישט קיין חטאים היינט!..
צו
אליעזר ראש השנה נעימות
ווייל עס עקזעסטירט נישט אזא זאך היינט ,עס איז נישט דא קיין:
"נִּיסְ לֶ'עְך" היינט ,און מיט דעם וואס עס איז נישט דא קיין "נִּיסְ לֶ'עְך" היינט,
איז" :וְ נִּיסְ לֶ'עְך" [וְ נִּסְ לַח] לְ כָל ע ֲַדת בְ נֵי י ְִּׂש ָראֵ ל וְ ַלגֵר הַ גָר בְ ת ֹוכָם ,און דו
ווייסט פארוואס !?..ווייל :כִּ י אֵ ין לָנּו "נִּיסְ לֶ'עְך" ,אבער איין מינוט ר' יוד,
ווי אזוי ארבעט אזא זאך !?..וואס איז פשט פון דעם !?..און וואס גייט דא
פָ אר!?..
און בכלל ..דארף מען דאך פארשטיין נאך א נקודה דא ,ווייל עס ווערט דאך
שוין געברענגט אין די גמרא מסכת ראש השנה (דף :ט"ז ע"א) ,אז דער
אייבערשטער האט געזאגט פאר די יודישע קינדער ,אז" :אִּ ְמרּו לְ פָ נַי
מַ לְ כִּ יוֹת" – אז זאגט'ס פאר מיר די פסוקים פון מלכיות" :כְ ֵדי ׁשֶ תַ ְמלִּ יכּונִּי
ֲעלֵיכֶם" – כדי אז ענק זאלן מיר ממליך זיין אויף ענק ,און דער אייבערשטער
האט דעמאלט'ס ווייטער געזאגט פאר די יודישע קינדער ,אז" :אִּ ְמרּו לְ פָ נַי
זִּ כְ רוֹנוֹת" – אז זאגט'ס פאר מיר די פסוקים פון זכרונות" :כְ ֵדי ׁשֶ ַי ֲעלֶה
זִּ כְ ֹרנֵיכֶם לְ פָ נַי לְ טוֹבָ ה" – כדי אז איך זאל ענק געדענקען צום גוט'ן ,און:
"ּובַ מֶ ה" – און מיט וואס טוט מען דאס !?..ענטפערט די גמרא דארטן אויפן
פלאץ ,אז מען טוט דאס" :בְ ׁשוֹפָ ר" – אז מיט טוט דאס מיטןׁ" :שוֹפָ ר".
דארף מען דאך אבער לכאורה פארשטיין א געוויסע נקודה דא ,ווייל וואס
איז פשט פון דעם אז דורך דעם וואס מען וועט זאגן "מלכיות" ..וועט דער
אייבערשטער זיין קעניג איבער אונז ,און וואס איז פשט פון דעם וואס עס
שטייט דארטן אין די גמרא אז" :אִּ ְמרּו לְ פָ נַי זִּ כְ רוֹנוֹת כְ ֵדי ׁשֶ ַי ֲעלֶה זִּ כְ ֹרנֵיכֶם
לְ פָ נַי לְ טוֹבָ ה ּובַ מֶ ה בְ ׁשוֹפָ ר"!?..
צז
אליעזר ראש השנה נעימות
און חוץ פון דעם דארף מען דאך פארשטיין די גאנצע ענין פון דעם:
"ׁשוֹפָ ר" ,ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז עס ווערט דאך שוין
געברענגט אין חז"ל (תוספות ראש השנה דף :ט"ז ע"ב בשם הירושלמי) ,אז
די שטן ווערט דאך גאר שטארק צו מישט בשעת ווען ער הערט דעם:
"ׁשוֹפָ ר".
אבער לכאורה איז דאך דאס נישט צו פארשטיין ,ווייל מען קען מיינען אז
מען רעדט דא עפעס פון א קליין קינד וואס ווערט צו מישט בשעת ווען ער
הערט א געוויסע קול ,דער שטן איז דאך דער גרויסער" :מֶ לְֶך זָקֵ ן ּוכְ סִּ יל",
און "ער" ווערט צו מישט פון א קליינע קול פון עפעס א קליין שופר'ל!?..
וואס איז פשט פון דעם!?..
ער ווייסט דאך שוין יארן לאנג אז דאס איז דאך זיין טאג פון דעם יאר ,און
ער האט זיך דאך שוין ָאן גע'גרייט גאנצעט'ע זעק מיט עבירות צו ברענגען
פארן אייבערשטן אין דעם טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און דער שטן וויל דאך
שוין טאקע קומען מקטרג זיין אויף די יודישע קינדער ,אבער פלוצלונג..
הערט ער א קול פון אׁ" :שוֹפָ ר" ,און שוין ..דא האט זיך עס גע'ענדיגט ,ער
ווערט אינגאנצן צו מישט ,און ווען מען פרעגט איהם פארוואס ער איז
געווארן אזוי צו מישט ,ענטפערט ער דעמאלט'ס ,ווייל משיח קומט דאך
שוין ,און זיין סוף איז דאך שוין נאנט.
אבער איין מינוט ,פארוואס ווערט ער אזוי צו מישט !?..קיינער צו מישט
איהם נישט דא ,פון דעם קליינעם קול פון עפעס א קליין שופר'ל ווערט ער
אזוי צו מישט !?..וואס איז פשט פון דעם!?..
צח
אליעזר ראש השנה נעימות
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל (מדרש רבה ויקרא
פרשה כ"ט סימן ג') ,אז די קול פון דיׁ" :שוֹפָ ר" איז דאך גאר גאר א גרויסע
זאך ,עד כדי כך ..אז עס געשעהט דורך די" :קוֹל ׁש ֹופָ ר" א מעשה פון" :עָ לָה
ֱֹלקים בִּ תְ רּועָ ה יהו-ה בְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" ,און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע
א ִּ
ֱֹלקים בִּ תְ רּועָ ה יהו-ה בְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" ,אז דאס
אויף דעם פסוק פון" :עָ לָה א ִּ
מיינט צו זאגן ,אז דורך די קול פון דעםׁ" :שוֹפָ ר" איז דער אייבערשטער:
"ע ֹולֶה ִּמכִּ סֵ א ִּדין וְ יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ַרח ֲִּמים".
אבער איין מינוט ,וואס איז טאקע פשט פון דעם !?..ווי אזוי קען אזא קליין
שופר'ל אויף הייבן דעם" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" פון זיין
שטוהל!?..
און בכלל ווייסן מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט ,אז דיׁ" :שוֹפָ ר" איז דאך
א זכר צו" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" ,און דיׁ" :שוֹפָ ר" דערמאנט דאך די געוואלדיגע
נסיון וואס אברהם אבינו האט געהאט ביי" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק".
אבער לכאורה איז דאך דיׁ" :שוֹפָ ר" געווען אזא זייטיג'ע זאך ביי" :עֲקֵ ַדת
יִּצְ חָ ק" ,ווייל ווער עס קען אביסל די צו סדר פון די מעשה פון" :עֲקֵ ַדת
יִּצְ חָ ק" ווייסט דאך שוין ,אז די עיקר פון די מעשה איז דאך געווען ,אז דער
אייבערשטער האט געהייסן פאר אברהם אבינו אז ער זאל ארויף ברענגען
זיין זוהן יצחק פאר א קרבן עולה ,און אברהם אבינו איז טאקע אויף
געשטאנען גאר פרי ,און ווען ער איז שוין געשטאנען מיטן מעסער אין די
האנט צו שעכט'ן יצחק ,און יצחק האט שוין אויס געשטרעקט זיין האלז,
און ווען די מלאכים האבן שוין ָאן געהויבן צו וויינען אויבן אין הימל ,און
זייערע טרערן האבן שוין אפ גערינען אויף די אויגן פון יצחק אבינו ,און עס
צט
אליעזר ראש השנה נעימות
איז דאך שוין דעמאלט'ס געווען ממש איום ונורא ,דעמאלט'ס ..ביי די
לעצטע רגע האט אברהם אבינו געהערט א הויעכ'ע געשריי וואס רופט
אויסַ" :אבְ ָרהָ ם ַאבְ ָרהָ ם" !..הער אויף צו שעכט'ן !..שעכט נישט יצחק!..
ווייל די גאנצע זאך איז דאך נאר געווען א "נסיון" פון הימל כדי צו זעהן
ֱֹלקים אַ תָ ה" ,און דאס איז געווען די "עיקר" חלק פון די
אויב" :יְרֵ א א ִּ
מעשה.
און שפעטער זאגט אונז די פסוק דארטן ווייטער ,אז בדרך אגב איז אויך
געווען דארטן ערגעץ וואו עפעס אַ" :איִּל ַאחַ ר ֶנאֱחַ ז בַ סְ בַ ְך בְ קַ ְרנָיו" – בדרך
אגב איז אויך געווען דארטן ערגעץ וואו פאר שטעקט עפעס א ווידער וואס
זיינע הערנער האבן זיך דארט פאר דרייט אין עפעס א געוויסע בוים ,און
ווען אברהם אבינו האט געזעהן אז עס איז דא א ווידער ,האט ער דעמאלט'ס
גלייך גענומען דעם "ווידער" פאר א קרבן אנשטאדט זיין זוהן "יצחק".
און עס קומט דאך אויס פון דעם ,אז ביי די "סוף" פון די מעשה פון" :עֲקֵ ַדת
יִּצְ חָ ק" איז ערשט ָאן געקומען דער "ווידער" ,און דער ווידער האט דאך
געהאט הערנער ,און די הערנער איז דאך אׁ" :שוֹפָ ר" ,און מיט אׁ" :שוֹפָ ר"
קען מען דאך בלאזן ,און ממילא וועגן דעם לאמיר אלע בלאזן מיט א:
"ׁשוֹפָ ר" אין דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" אלץ א זכר צו דערמאנען:
"עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" ,עס הערט זיך נישט אביסל מאדנע אזעלכע ווערטער!?..
דאס איז די "זכר" צו" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" !?..דיׁ" :שוֹפָ ר" !?..דיׁ" :שוֹפָ ר" איז
דאך לכאורה געווען אזא זייטיג'ע זאך ביי די מעשה פון" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"!?..
און דיׁ" :שוֹפָ ר" איז דאך בעצם גאר גאר ווייט פון די מעשה פון" :עֲקֵ ַדת
יִּצְ חָ ק" !?..און ממילא אויב אזוי פארוואס זאל דיׁ" :שוֹפָ ר" דערמאנען די
ק
אליעזר ראש השנה נעימות
מעשה פון" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" !?..דיׁ" :שוֹפָ ר" איז דאך לכאורה געווען אזא
זייטיג'ע זאך ביי די מעשה פון" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"!?..
נאר כדי צו פארשטיין די תירוץ אויף די אלע קשיות ,וועלן מיר קודם מקדים
זיין א מעשה ,ווייל עס איז געווען אמאל גאר גאר א גרויסער שר פון עפעס
א גרויסער קעניג ,און דער גרויסער שר האט באדינט דעם קעניג יארן לאנג
מיט א מורא'דיגע געטריישאפט.
אבער איין שיינעם טאג ..האט זיך עפעס דער שר פאר זינדיגט פארן קעניג,
און עס איז נישט געווען סתם א עבירה ,נאר עס איז געווען גאר גאר א
הארבע עבירה כמו שכתוב ,און ממילא וועגן דעם האט מען גענומען דעם
גרויסן שר און מען האט איהם אריין געווארפן אין א טונקעל'ע תפיסה ,און
עס האט איהם אפ געווארט ניינציג פראצענט א עונש פון טויט שטראף ,און
דער שר איז געזעצן אין דעם טונקעל'ן תפיסה צוזאמען מיט נאך אנדערע
גנבים און רוצחים ,און אזוי איז אריבער געגאנגען עטליכע חדשים.
און איין שיינעם טאג ,איז אריין געקומען אין תפיסה דארטן איינער פון די
גרויסע שרים פון דעם קעניג ,און ער האט זיך דעמאלט'ס ָאן גערופן צו די
ארעסטאנט'ן דארטן ,אז עטץ זאלט'ס וויסן ,אז אין דריי וואכן ארום איז
דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג – אין דריי וואכן ארום איז דעם קעניג'ס "יום
הולדת" ,און אין דעם טאג פון זיין געבורט'ס טאג איז דער קעניג מחליט
ווער עס גייט צום "לעבן" ,און ווער עס גייט צום "טויט" ,און איך האלט אז
עס איז כדאי אז איר זאלט וויסן דערפון.
קא
אליעזר ראש השנה נעימות
און די רגע וואס די ארעסטאנט'ן האבן דאס געהערט ,האט זיי דעמאלט'ס
אלע גלייך ָאן געכאפט א ציטער ,ווייל זיי האבן דאך שוין געוואוסט ,אז עס
קען דאך זיין אז אין א פָ אר טעג ארום גייט מקיום ווערן ביי זיי דעם פסוק
ֹאׁשָך מֵ עָ לֶיָך וְ תָ לָה אוֹתְ ָך עַ ל עֵ ץ וְ ָאכַל הָ עוֹף אֶ ת בְ ׂשָ ְרָך
פון" :יִּשָ א פַ ְרעֹ ה אֶ ת ר ְ
מֵ עָ לֶיָך" ,און זיי האבן דעמאלט'ס אלע גלייך ָאן געהויבן צו וויינען און
שרייען און פאר פירן.
אבער ווען דער גרויסער שר [וואס איז געזעצן דארטן אין תפיסה] האט דאס
געהערט ,האט ער זיך דעמאלט'ס ָאן געהויבן גאר שטארק צו פרייען ,און ער
האט דעמאלט'ס ָאן געהויבן צו זינגען און צו טאנצן ,און ער האט זיך
דעמאלט'ס גאר שטארק געפריידט מיט די פריש'ע נייעס וואס ער האט נאר
וואס געהערט ,און ווי נענטער עס איז געווארן צו די טאג פון דעם קעניג'ס
געבורט'ס טאג ,אלץ מער האט זיך דער גרויסער שר געפריידט.
און א פָ אר טעג שפעטער איז אריין געקומען דער זעלבע גרויסער שר וואס
האט געהאט איבער געגעבן די נייעס פאר די אלע ארעסטאנט'ן ,און ער האט
דעמאלט'ס געגעבן א קוק אויף אלע ארעסטאנט'ן ,און פלוצלונג ..האט ער
באמערקט גאר גאר א מאדנע זאך ,ווייל ער האט עפעס פלוצלונג באמערקט
דעמאלט'ס ,אז דער גרויסער שר וואס זיצט אין תפיסה טאנצט און שפרונגט
"ׂש ְמחָ ה" ,האט ער איהם געגעבן א פרעג ,אז זאג מיר נאר הער שר,
פארִּ :
"ׂש ְמחָ ה"!?..
פארוואס טאנצטו !?..וואס איז שוין די גרויסעִּ :
האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט ,אז וואס
הייסט פארוואס איך טאנץ !?..דו האסט נישט געהערט !?..עס קומט דאך
דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג אין א פָ אר טעג ארום!?..
קב
אליעזר ראש השנה נעימות
האט איהם דער גרויסער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס]
געפרעגט ,אז נו ..דו האסט נישט געהערט וואס איך האב פריער אויס
גערופן !?..איך האב דאך דיר שוין פריער מודיע געווען ,אז אין דעם טאג
פון דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג וועט מען דאך באשטימען ווער עס וועט
גיין צום "לעבן" און ווער צום "טויט" ,און ממילא ווער זאגט אז דו וועסט
בכלל ארויס גייןַ " :זכַאי" בַ ִּדין !?..אפשר וועסטו נאר ווערן מיט א קאפ
נידריגער אין דעם טאג !?..און ממילא פארוואס פרייסטו זיך אזוי שטארק
אז עס קומט דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג!?..
האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט אזוי ,אז דו
דארפס'ט פארשטיין איין זאך ,איך בין דאך שוין געווען יארן לאנג א שר
"ׂש ְמחָ ה" נעמט ארום
ביים קעניג ,און דו ווייסט דען בכלל וואס פאר אִּ :
דעם קעניג [מיט זיין גאנצע פעמליא] אין דעם טאג פון זיין געבורט'ס
טאג !?..דו ווייסט דען ווי פריילעך ער ווערט דעמאלט'ס!?..
און ממילא ווען איך הער נאר די ווערטער "קעניג'ס געבורט'ס טאג" ,הייב
איך דעמאלט'ס גלייך ָאן צו טאנצן ,און איך ווער דעמאלט'ס גלייך זייער
פריילעך.
האט איהם דער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס] געזאגט ,אז איך
הער וואס דו זאגס'ט ,אבער דו האסט דאך מיר אבער נאך אלץ נישט
גע'ענטפערט אויף מיין שאלה וואס איך האב דיר דא געפרעגט אז "ווער
זאגט אז דו גייסט דאס בכלל דער לעבן" !?..און ווער זאגט אז דו גייסט
בכלל ארויס גייןַ " :ז ַכ אי" בַ ִּדין !?..אפשר גייט מען דיר אפ האקן דעם קאפ
אין דעם טאג פון דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג!?..
קג
אליעזר ראש השנה נעימות
האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט ,אז איי ..דו
פארשטייס'ט נישט וואס איך זאג ,איך וועל דיר דאס גאר שיין ערקלערן,
הער מיר צו ,די מעשה איז אזוי ,אונז זענען שוין יארן לאנג מחונך געווארן
אז מען קוקט נישט אויף "זיך" ,נאר מען קוקט אויפן "קעניג" ,און אויב עס
איז דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג ,דעמאלט'ס טאנץ איך ָאן א שיעור ,און איך
פריי זיך דעמאלט'ס גאר גאר שטארק ,און עס איז נישט קיין שום נפקא מינה
וואס עס וועט זיין מיט "מיר".
האט איהם דעמאלט'ס דער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס]
צוריק געפרעגט ,אז ..איין מינוט הער שר ,אפשר וועסטו דאס בכלל נישט
זוכה זיין צו דער לעבן!?..
האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט אויף דעם,
אז אויב וועל איך דאס נישט דער לעבן ,דעמאלט'ס דארף איך דאך שוין
ערשט טאנצן יעצט ,ווייל אפשר וועל איך דאך נישט דער לעבן די
"ׂש ְמחָ ה" פון דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג ,און
געוואלדיגע גרויסעִּ :
ממילא" :וְ אִּ ם ֹלא עַ כְ ׁשָ יו אֵ ימָ תַ י"!?..
און ווי נאר דער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס] האט דאס
געהערט ,האט ער דעמאלט'ס גלייך ארויס שפאצירט פון דעם תפיסה ,און
ער האט שפעטער דערציילט די גאנצע מעשה וואס עס איז געשעהן דא פאר
זיין חבר ,און זיין חבר האט דאס פארציילט פאר זיין חבר ,און זיין חבר
האט דאס פארציילט פאר זיין חבר ,און זיין חבר האט דאס פארציילט פאר
זיין חבר ,און אזוי איז די מעשה געפארן און געפארן ..ביז עס איז ָאן
געקומען צו דעם "קעניג" אליין.
קד
אליעזר ראש השנה נעימות
און ווען דער קעניג האט געהערט פון די מעשה ,האט ער דעמאלט'ס גלייך
געגעבן א שריי אויס ,אז מיין שר [וואס זיצט אין תפיסה] ווערט שוין יעצט
באפרייט תפיסה !..און ער גייט יעצט ארויס גייןַ " :זכַאי" !..ווייל אזא
איינער וואס טראכט נישט פון זיך קיינמאל ,נאר ער טראכט שטענדיג פון
דעם גרויסן "קעניג" ,אזא איינער באלאנגט נישט אין קיין תפיסה!..
ווייל ער איז דאך נישט קיין שלעכטע מענטש ,ער האט זיך אפשר פאר
זינדיגט פאר מיר ,אבער ער איז אזא איינער וואס באלאנגט אין א
קעניגליכ'ע פאלאץ ,ווייל ער ווייסט דאך שוין זייער גוט וואס דאס מיינט אז
איך קוק נישט אויף מיין אייגענ'ע לעבן ,נאר איך קוק אויף דעם קעניג'ס:
"ׂש ְמחָ ה" אין דעם טאג פון זיין געבורט'ס טאג.
ִּ
און ממילא לאמיר אלע אריין טראכטן א מינוט ,און לאמיר אלע פראבירן צו
פארשטיין ,וואס איז די טאג" :רֹאׁש הַ שָ נָה"!?..
און בדרך אגב איז כדאי ָאן צו מערקן ,אז עס איז דא אסאך מאל מענטשן
וואס מיינען אז" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז עפעס א טאג פון "פחד" און "שרעק",
און עס איז דא מענטשן וואס מיינען אסאך אמאל ,אז" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז א
טאג וואס בייסט אזוי ווי א שלאנג.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז [בדרך צחות] אין די ווערטער
פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל די ראשי תיבות און די סופי תיבות פון די
ווערטערֹ " :ראׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע גימטריא" :תַ ּנִּין" – א שלאנג,
אבער עס איז דאך בעצם בכלל נישט אמת ,ווייל נישט דאס איז" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" ,ווייל" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אין אמת'ן א טאג פון" :חֲסָ ִּדים
קה
אליעזר ראש השנה נעימות
וְ ַרח ֲִּמים" ,און עס ווערט דאך דעמאלט'ס נתעורר די זכות פון" :עֲקֵ ַדת
יִּצְ חָ ק" אזוי ווי מיר וועלן דאך שוין שפעטער מער ערקלערן באריכות:
"בְ סִּ יַעְ תָ א ִּד ְׁשמַ יָא" ,און" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם בכלל נישט קיין טאג
וואס בייסט ,נאר פונקט פארקערט ,עס איז א טאג פון" :חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים",
אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין דעם הייליגן זוהר הק'.
און די ווערטערֹ " :ראׁש הַ שָ נָה" – איז דאך ראשי תיבות" :הַ ר" ,און די
ווארט" :הַ ר" גייט דאך ארויף אויף דעם יצר הרע כידוע ,און די ווערטער:
"רֹאׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך סופי תיבותׂ" :שֶ ה" ,און די ווארטׂ" :שֶ ה" גייט
דאך ארויף אויף" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" ,ווייל" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" ווערט דאך
בא'טיטול'ט אין קורצן מיט די ווערטער" :י ְִּראֶ ה ל ֹו הַ שֶ ה לְ עֹ לָה בְ נִּי".
און יא טייערע יודן ,די אמת'ע סוד פוןֹ " :ראׁש הַ שָ ָנה" איז ,אז מיר נעמען
דעםׂ" :שֶ ה" און מיר נוצן דאס אנטקעגן דעם" :הַ ר" – מיר נעמען" :עֲקֵ ַדת
יִּצְ חָ ק" און מיר נוצן דאס אנטקעגן דעם "יצר הרע" [וואס ווערט ָאן גערופן:
"הַ ר"] וואס וויל קומען רעדן שלעכט'ס אויף אונז אין דעם הייליגן טאג פון:
"רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און מיר וועלן שוין שפעטער מער מסביר זיין ווי אזוי דאס
ארבעט.
אבער על כל פנים ..דער גרויסער הייליגער טאג" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך
בעצם בכלל נישט קיין טאג וואס בייסט ,נאר פונקט פארקערט ,עס איז א
טאג פון" :חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים".
"רח ֲִּמים גָבְ ִּרין" ,און די ווארט:
און גאנץ" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך בעצםַ :
"אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :הֵ ן ָאבִּ י" [מיטן כולל] ,ווייל דאס
קו
אליעזר ראש השנה נעימות
איז דאך טאקע דער חודש פוןֲ " :אנִּי לְ דו ִֹּדי וְ דו ִֹּדי לִּ י" ,דער חודש וואס רופט
זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך א "פאטער'ליכע" חודש ,און דער חודש וואס
רופט זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך ארום גענומען מיט אזעלכע גרויסע:
"חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים" ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די
ספרים הק' ,אבער לאמיר צוריק גיין צו דעם ענין וואס מיר האבן פריער
געשמועס'ט ,און לאמיר פארשטיין ,אז וואס איז טאקע למעשה דער
גרויסער טאג וואס הייסט" :רֹאׁש הַ שָ נָה" !?..נאר די תירוץ אויף דעם איז,
אז" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם צוויי זאכן.
א) די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם א" :יוֹם הַ ִּדין".
ב) אבער מצד שני איז דאך אבער די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" אויך נאך א
זאך ,ווייל די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אויך א טאג פון" :הַ מֶ לְֶך" –
די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אויך א טאג וואס מען קרוינט
דעמאלט'ס דעם אייבערשטן ,און די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אויך:
"זֶה הַ יוֹם תְ ִּחלַת מַ עֲׂשֶ יָך זִּ כָרוֹן לְ יוֹם ִּראׁשוֹן" ,און די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה"
איז דאך אויך א טאג וואס איז דאך" :כָל כֻל ֹו מַ לְ כּות" ,און די וועלט
באקומט דאך דעמאלט'ס איר געבורט'ס טאג.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין חז"ל (פרקי דרבי אליעזר פרק ג'),
אז" :אֵ ין מֶ לְֶך בְ ֹלא עָ ם" – אז עס איז נישט דא אזא זאך ווי א קעניג ָאן קיין
פאלק ,און די נאמען" :מֶ לְֶך" האט טאקע דער אייבערשטער נאר באקומען
נאר נאך דעם וואס די גאנצע וועלט איז שוין באפעסטיגט געווארן ,אזוי ווי
חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש ,אז דאס זאגן מיר דאך שוין
קז
אליעזר ראש השנה נעימות
טאקע אלע אין" :אֲדוֹן ע ֹולָם" וכו' ,אזֲ :אזַי "מֶ לְֶך" ְׁשמ ֹו ִּנ ְק ָרא – אז דו
ווייסט ווען דער אייבערשטער האט באקומען דעם נאמען" :מֶ לְֶך"!?..
דער אייבערשטער האט נאר באקומען דעם נאמען" :מֶ לְֶך" ווען" :וְ ַאחֲרֵ י
כִּ כְ לוֹת הַ כֹל" – ווען די גאנצע בריאה איז שוין גע'ענדיגט געווארן
בשלימות ,און נאר דעמאלט'סֲ " :אזַי מֶ לְֶך ְׁשמ ֹו נ ְִּק ָרא" – און נאר דעמאלט'ס
האט דער אייבערשטער באקומען דעם נאמען" :מֶ לְֶך".
און דאס איז דאך טאקע די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל" :רֹאׁש הַ שָ נָה"
ווערט דאך נאך אמאל נתחדש" :הַ ְמ ָלכַת קֻ ְדׁשָ א בְ ִּריְך הּוא בְ ע ֹולָמוֹ" ,אבער
מצד שני איז דאך אבער" :רֹאׁש הַ שָ נָה" אויך א" :יוֹם הַ ִּדין" ,אבער לאמיר
טאקע פארשטיין ,וואס מיינט דאס א" :יוֹם הַ ִּדין"!?..
אבער פאר מיר גייען דאס מסביר זיין ,ווילן מיר קודם ָאן מערקן נאך א
נקודה דא ,און דאס איז ,אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים
הק' ,אז די גאנצע וועלט איז דאך באשאפן געווארן מיט א מורא'דיגע סדר,
אזוי ווי דער הייליגער חובות הלבבות איז דאך שוין טאקע קלאר מסביר אין
זיין הייליגן ספר הק' ,אז דאס וואס די וועלט איז אזוי שיין מסודר ,און דאס
אז די זין שיינט א יעדן טאג ,און דאס אז די לבנה שיינט א יעדע נאכט ,און
דאס אז קיין איין טאג האט נאך נישט די זין אדער די לבנה אפ געמאכט ביי
זיך אז איך קום נישט היינט ארויס שיינען ..דאס אלעס ווייזט דאך אז עס איז
פארהאן א" :בוֹרֵ א ע ֹולָם" אויף דער וועלט.
קח
אליעזר ראש השנה נעימות
"מסַ ֵדר"
ווייל אויב עס איז דא א" :סֵ ֶדר" ,דעמאלט'ס איז דאך זיכער דא אְ :
"מסַ ֵדר" געווען,
– דעמאלט'ס איז דאך זיכער דא איינער וואס האט אלעסְ :
ווייל קיין שום זאך פאסירט דאך נישט פון זיך אליין.
"דין
און די גאנצע וועלט איז דאך באשאפן געווארן אויף א אופן פוןִּ :
"דין"!?..
וָצֶ ֶדק" ,און וואס איז טייטש די ווארטִּ :
"מן הַ ִּדין",
"דין" איז דאך ,אז אזוי דארף דאס זייןִּ :
די טייטש פון די ווא רטִּ :
שּורת הַ ִּדין" מיינט" ,מער" ווי עס וואלט געדארפט
און משא"כ" :לִּ פְ נִּים ִּמ ַ
"דין" מיינט ,אז אלעס האט א "פשט" ,און אז
זיין ,אבער על כל פניםִּ :
אלעס "שטימט" ,און די גאנצע וועלט איז דאך טאקע באשאפן געווארן
"דין" ,און די וועלט פארט דאך שוין הונדערט'ער טויזנט'ער יארן
מיטִּ :
אויף דעם זעלב'ן אופן ,און די זין האט נאך קיין איין טאג נישט אפ געמאכט
ביי זיך אז היינט קום איך נישט ארויס שיינען ,און די לבנה האט נאך אויך
קיין איין נאכט נישט אפ געמאכט ביי זיך אז היינט קום איך נישט ארויס
"דין וָצֶ ֶדק"
שיינען ,נאר אלעס פירט זיך אויף דער וועלט מיט א מורא'דיגעִּ :
– אלעס פירט זיך אויף דער וועלט מיט א מורא'דיגע גערעכטיקייט ,און
מיט א מורא'דיגע גלייכ'קייט.
"דין וָצֶ ֶדק" – און
און וויבאלד די וועלט איז באשאפן געווארן מיטִּ :
וויבאלד די וועלט איז באשאפן געווארן מיט גערעכטיקייט און גלייכ'קייט,
ממילא וועגן דעם זוכן מיר טאקע שטענדיג נאר אויף די "גערעכטיקייט"
פון א יעדע זאך.
קט
אליעזר ראש השנה נעימות
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז וואס איז די סיבה
פארוואס א מענטש ווערט אויף גערעגט!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די סיבה פארוואס א מענטש ווערט
אויף גערעגט איז דאך ,ווייל דער מענטש שפירט דעמאלט'ס ביי זיך ,אז די
און די זאך וואס איז יעצט געשעהן דא איז דאך נישט קיין" :יוֹׁשֶ ר" – אז די
"דין וָצֶ ֶדק" ,און
און די זאך וואס איז יעצט געשעהן דא איז דאך נישט קייןִּ :
דער מענטש שפירט דעמאלט'ס ביי זיך ,אז די און די זאך וואס איז יעצט
געשעהן דא איז דאך נישט קיין גערעכט'ע זאך.
און אויב איינער האט דיר אמאל באליידיגט ,דעמאלט'ס ווערסטו אמאל
באליידיגט ,יא !?..אבער פארוואס !?..פארוואס ווערסטו דעמאלט'ס
באליידיגט !? ..און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די סיבה פארוואס דו
ווערס'ט דעמאלט'ס באליידיגט איז דאך נאר ,ווייל דו שפירס'ט דעמאלט'ס
ביי דיר ,אז דאס וואס איז יעצט געשעהן שטימט דאך נישט מיט" :יוֹׁשֶ ר".
אבער אויב דו האסט נעכטן גוט באליידיגט דיין חבר ,און היינט געבט ער
דיר דאס צוריק אין פנים אריין ,דעמאלט'ס וועסטו נישט ווערן אזוי שטארק
באליידיגט ,יא !?..איי פארוואס!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל דו פארשטייס'ט דאך שוין דעמאלט'ס זייער
גוט ,אז דיין חבר האט דאך אלע רעכטן דאס צו טוהן פאר דיר ,ווייל דו
האסט דאך איהם נעכטן גוט אריין געגעבן ,יא[ !?..אוודאי מעג מען נישט
טוהן קיין "נקמה" ,אבער מען רעדט דאך דא נאר די "וועג ווי אזוי די מח
פון א מענטש טראכט"].
קי
אליעזר ראש השנה נעימות
אבער אויב דו האסט איהם נעכטן געטוהן גאר גאר אסאך טובות ,און היינט
קומט ער ָאן און ער באליידיגט דיר ,דעמאלט'ס וועסטו שוין איינמאל ווערן
באליידיגט ,יא !?..איי פארוואס!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל דו וועסט דעמאלט'ס שפירן ביי דיר ,אז דאס
איז דאך נישט קיין" :יוֹׁשֶ ר" !?..און איך זעה דאך נישט קיין" :צֶ ֶדק" דא –
איך זעה דאך נישט קיין "גערעכטיקייט" דא אין די זאך !?..און ממילא
וועגן דעם שרייסטו דעמאלט'ס גלייך ,אז וואו איז די" :יוֹׁשֶ ר" !?..ווייל דו
שפירס'ט דאך שוין דעמאלט'ס גלייך ,אז דאס איז דאך ממש א סתירה מיט:
"דין וָצֶ ֶדק" און" :י ְַׁשרּות".
ִּ
"דין וָצֶ ֶדק" ,אז זאכן זאלן שטימען
אבער על כל פנים ..דאס איז די ענין פוןִּ :
מיט" :י ְַׁשרּות" ,ווייל די מציאות איז דאך ,אז זאכן מוזן שטימען אין די קאפ
פון א מענטש ,און אויב זאכן שטימען נישט אין די קאפ פון א מענטש,
ווערט דעמאלט'ס דער מענטש אינגאנצן טרויעריג און אויף געשוידער'ט,
ווייל ער שפירט דאך דעמאלט'ס ביי זיך ,אז וואס איז דאס !?..עס איז דאך
נישט קיין" :יוֹׁשֶ ר"!?..
און מען קען דאס אפשר אביסל בעסער געבן צו פארשטיין מיט א משל,
ווייל לאמיר זיך פָ אר שטעלן אז א מענטש ליגט ביים דאקטער אינמיטן א
שווערע באהאנדלונג ,און די דאקטער שניידט איהם דארטן צוזאם רעכט'ס
און לינק'ס ,און וואס וועט געשעהן צום סוף!?..
קיא
אליעזר ראש השנה נעימות
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז צום סוף וועט געשעהן אזוי ,דער
מענטש וועט זיך אויף הייבן נאך די אפעראציע ,און ער וועט דעמאלט'ס
גיין זאגן א גרויסן "יישר כח" פארן דאקטער.
אבער איין מינוט ר' יוד ,דער דאקטער האט דאך דיר דא צוזאם
געשטאכן !?..ניין !?..און דער דאקטער האט דאך דא געשניטן גאנצע'טע
שטיקער פלייש פון דיר !?..עס האט דיר דען נישט וויי געטוהן די שווערע
באהאנדלונג וואס דו ביזט דא יעצט א דורך געגאנגען !?..און די תירוץ
אויף דעם איז דאך ,אז ..יא ,זיכער האט מיר וויי געטוהן די גאנצע
באהאנדלונג וואס איך בין דא יעצט א דורך געגאנגען ,אבער די ווייטאג איז
דאך געטוהן געווארן "יושר'דיגערהייט" ,און אויב עס שטימט יושר'דיג אין
מיין קאפ ,דעמאלט'ס האב איך דאך שוין נישט קיין פראבלעם צו זאגן
"יישר כח" פארן דאקטער ,ווייל עס איז דאך געטוהן געווארן יושר'דיג.
און דער געדאנק אז א מענטש זוכט שטענדיג" :יוֹׁשֶ ר" קען מען דאך בעצם
זעהן בחוש ,ווייל מען קען דאך אמאל זעהן ווי צוויי מענטשן שמועס'ן
צווישן זיך אין גאס ,און איינער זאגט דעמאלט'ס פארן צווייטן ,אז דו האסט
געהערט וואס איז געשעהן !?..פלוני בן פלוני איז נעבעך אוועק פון די
וועלט ,וועט איהם דעמאלט'ס זיין חבר גלייך פרעגן ,אז איין מינוט ר' יוד,
ווי אזוי איז ער אוועק!?..
אבער לאמיר זיך אפ שטעלן דא א מינוט ,און לאמיר געבן א פרעג דעם
פרעגער ,איין רגע הער פרעגער ,וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אזוי דער
מענטש איז אוועק פון די וועלט !?..ער לעבט דאך שוין סיי ווי סיי נישט,
קיב
אליעזר ראש השנה נעימות
און פארטיג ,און ממילא וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אזוי ער איז אוועק
פון די וועלט!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס דער מענטש פרעגט ווי
אזוי יענער איז אוועק פון די וועלט איז ,ווייל די קאפ פון דעם מענטש וויל
שנעל מסדר זיין די זאך אז עס זאל שטימען יושר'דיג אין קאפ.
און אויב זיין חבר וועט איהם דעמאלט'ס ענטפער'ן אז יא ..דער מענטש
האט דאך שוין נעבעך געהאט צו טוהן מיט די הארץ יארן לאנג ,און ער
האט זיך דאך שוין געמוטשע'ט פינעף יאר אין שפיטאל ,וועט דעמאלט'ס
דער פרעגער זאגן ,אז ַאה ..איך הער.
אבער איין מינוט ,וואס איז יעצט געשעהן !?..יעצט איז שוין אלעס
פיין !?..נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז עס האט דא יעצט פאסירט איין
זאך ,און דאס איז ,אז עס האט זיך איהם מסדר געווען אין קאפ יושר'דיג,
און ..יא ,עס שטימט שוין ביי איהם אין קאפ ,ווייל דער מענטש האט זיך
דאך שוין געמוטשע'ט גאנצע פינעף יאר אין שפיטאל ,און אויב ער איז
אוועק נאך דעם ,דעמאלט'ס שטימט דאך דאס שוין ביי איהם אין קאפ.
און די זעלבע זאך איז דאך אויך ווען מען פרעגט אויף א נפטר "ווי אלט ער
איז געווען" ,ווייל מען קען דאך אסאך מאל הערן ווי מענטשן פרעגן אויף א
נפטר ,אז זאג נאר ר' יוד ,ווי אלט איז דער נפטר געווען !?..אבער איין רגע
ר' יוד ,וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אלט דער מענטש איז געווען !?..דו
ווילס'ט איהם אפשר נעמען פאר א איידעם !?..ער לעבט דאך שוין
נישט !?..ניין !?..איז וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אלט ער איז געווען!?..
קיג
אליעזר ראש השנה נעימות
און אויב ענטפערט מען איהם דעמאלט'ס אז ער איז געווען "ניינציג" יאר,
וועט דעמאלט'ס דער מענטש זאגן ,אז ַאה ..ער איז געווען ניינציג יאר!?..
ַאה ..איך הער ,אבער איין מינוט ,וואס איז יעצט געשעהן!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז עס האט דא יעצט פאסירט איין זאך ,און
דאס איז ,אז עס האט זיך איהם יעצט פשוט מסדר געווען אין קאפ מיט:
"י ְַׁשרּות" ,און ער האט יעצט געטראכט ביי זיך אין קאפ ,אז יא ..אוודאי איז
דער ניינציג יעריגע יוד אוועק פון די וועלט ,ער איז דאך שוין געווען
"ניינציג" יאר אלט.
און אויב זיין חבר וועט איהם דעמאלט'ס געבן א זאג ,אז ניין ר' יוד ,דו
האסט נישט גוט געהערט ,ער איז נישט געווען "ניינציג" יאר אלט ,ער איז
געווען "ניינצן" יאר אלט ,וועט ער דעמאלט'ס גלייך ווערן אינגאנצן צו
שוידער'ט ,און ער וועט זיך דעמאלט'ס גלייך געבן א צו שריי ,אז וואס!?..
"ניינצן" יאר !?..אזוי יונג !?..וואס איז פשט פון דעם !?..וואס איז
געשעהן מיט איהם !?..ווי אזוי האט דאס פאסירט!?..
אבער איין מינוט ,וואס איז דא געשעהן יעצט !?..און די תירוץ אויף דעם
איז דאך ,אז עס האט דא יעצט פאסירט איין זאך ,און דאס איז ,אז עס האט
זיך דא ווידער אמאל צו שטויסן מיט די זאך וואס הייסט" :י ְַׁשרּות".
און אויב מען וועט איהם דעמאלט'ס זאגן ,אז נע ..דו ווייסט ווער דער נפטר
איז געווען !?..דער נפטר האט דאך געהארגע'ט טויזנט'ער מענטשן דא אין
שטאט ,און א האלבע שטאט איז דאך נאר געשטארבן א דאנק איהם ,און
דער נפטר איז דאך געווען א אונטער וועלט'ניק ,און דעמאלט'ס ..וועט דאך
קיד
אליעזר ראש השנה נעימות
שוין דער פרעגער געבן א זאג ,אז ַאה ..גוט פאר איהם ,זייער גוט אז ער איז
געשטארבן ,און טאקעׁ" :שֵ ם ְרׁשָ עִּ ים י ְִּרקָ ב".
אבער געבט'ס נאר א קוק טייערע יודן ,מיט אמאל טוט דאס איהם שוין
בכלל נישט וויי ,אבער איין מינוט ,פארוואס טאקע טוט דאס איהם שוין
מער נישט וויי !?..וואס איז דא געשעהן יעצט !?..נאר די תירוץ אויף דעם
איז ,אז עס האט דא יעצט פאסירט איין זאך ,און דאס איז ,אז עס האט זיך
איהם מסדר געווען אין קאפ "יושר'דיג".
ווייל אזוי ארבעט די קאפ פון א מענטש שטענדיג ,די קאפ פון א מענטש
ארבעט שטענדיג אויף דעם אופן ,אז איז דאס יא יושר'דיג !?..אדער איז
דאס נישט יושר'דיג !?..און אויב זאג איך דיר אז מיין חבר איז אוועק ביי די
"ניינציג" יאר ,וועסטו דעמאלט'ס על פי רוב טראכטן ביי דיר אין קאפ ,אז
ַאה ..מען שטארבט בערך ביי די "הונדערט" יאר[ ,טראץ דעם וואס מען
האלט דאך בעצם און איין וואונטשן "ביז די הונדערט און צוואנציג יאר"],
און אויב מיין חבר איז געשטארבן ביי די "ניינציג" יאר ,דעמאלט'ס קומט
דאך אויס ,אז ער איז דאך כמעט געשטארבן ווי א נארמאל'ע מענטש ,נו..
דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט אזוי געפערליך.
אבער אויב זאג איך דיר ,אז דו ווייסט !?..מיין חבר איז געשטארבן ביי די
"ניינצן" יאר ,וועסטו דאך דעמאלט'ס גלייך ווערן אינגאנצן אויף
געשוידער'ט ,ווייל דו וועסט דאך דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי דיר ,אז
איין מינוט ,וואו איז די" :יוֹׁשֶ ר" דא !?..און דאס איז דאך טאקע די ענין
"דין וָצֶ ֶדק" ,וואס דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער:
פוןִּ :
"י ְַׁשרּות" ,און דאס איז די אופן ווי אזוי מענטשן טראכטן.
קטו
אליעזר ראש השנה נעימות
און דער הייליגער טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם גאר גאר א
גלייכ'ע טאג ,ווייל אין דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך" :סִּ פְ רֵ י
תּוחין לְ פָ נָיו" ,און מען משפט דאך דעמאלט'ס א יעדעם
חַ יִּ ים וְ סִּ פְ רֵ י מֵ תִּ ים פְ ִּ
איינעם ,און עס כאפט דאך דעמאלט'ס ממש א פחד און א ציטער ,ווייל די
טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם טאקע א גלייכ'ע טאג ,און די ראשי
תיבות און די סופי תיבות פון די ווערטערֹ " :ראׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע
אויך גימטריא" :יָׁשָ ר" – גלייך ,ווייל דאס איז דאך טאקע די טאג פון:
"רֹאׁש הַ שָ נָה" ,די טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך" :גלייך גלייך גלייך" און
נאך אמאל "גלייך".
און דאס איז דאך בעצם די גאנצע מהות פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" איז דאך בעצם א גלייכ'ע טאג ,און" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם א
"דין" ,אבער באלד וועלן מיר שוין זעהן אז עס איז דא אמאל וואס
טאג פוןִּ :
מען קען טוישן די" :י ְַׁשרּות" פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל דורך דעם וואס א
שּורת הַ ִּדין" ,פירט מען זיך דעמאלט'ס מיט מענטש פירט זיך" :לִּ פְ נִּים ִּמ ַ
"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִּמ ָדה",
שּורת הַ ִּדין" ,ממשִּ :
איהם אויך פון הימל" :לִּ פְ נִּים ִּמ ַ
אבער מיר וועלן נישט יעצט אריין גיין אין דעם גאנצן נושא פון" :לִּ פְ נִּים
שּורת הַ ִּדין".
ִּמ ַ
און מיר וועלן דא יעצט אביסל בעסער אויס שמועס'ן דעם ענין דא ,ווייל די
זאך איז דאך ,אז מיר זענען דאך אלע עובדי השם[ ,על כל פנים מיר ווילן
דאך אלע זיין עובדי השם] ,און ממילא לאמיר זיך אלע אליין פרעגן אזא
שאלה ,דינסטו דעם אייבערשטן ִּמתוְֹך "ַאהֲבָ ה" !?..אדער דינסטו דעם
קטז
אליעזר ראש השנה נעימות
"דין" – אדער דינסטו דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך
אייבערשטןִּ :מתוְֹך ִּ
"י ְִּרָאה"!?..
יעצט לאמיר שוין נעמען אזא איינער וואס טענה'עט אז ער דינט שוין יא
דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" ,און לאמיר איהם געבן א פרעג אזא
שאלה ,דו האסט ליב דעם אייבערשטן !?..וועט ער דאך דיר דעמאלט'ס
גלייך ענטפער'ן ,אז ..יא ,זיכער האב איך ליב דעם אייבערשטן ,אבער איין
מינוט ,פארוואס האסטו ליב דעם אייבערשטן!?..
וועט ער דאך דיר דעמאלט'ס ענטפער'ן ,ווייל וואס הייסט פארוואס !?..דער
אייבערשטער איז דאך אזוי גוט צו מיר ,און דער אייבערשטער געבט דאך
מיר אלעס ,איך האב דאך אסאך געלט ,און איך האב דאך א פיינע ווייב ,און
איך האב דאך נחת פון מיינע קינדער ,און בקיצור ..איך האב דאך אלעס ,און
ממילא וועגן דעם דין איך דעם אייבערשטן ִּמתוְֹך "ַאהֲבָ ה" ,ווייל איך האב
דאך ליב דעם אייבערשטן.
אבער עס איז דאך בעצם בכלל נישט אמת ,ווייל דו דינס'ט נישט דעם
אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" – ווייל דו דינס'ט נישט דעם אייבערשטן
"וויבאלד דו האסט ליב דעם אייבערשטן" ,נאר דו דינס'ט דעם אייבערשטן:
"דין" – ווייל עס איז "יושר'דיג" ,ווייל דער אייבערשטער געבט דאך
ִּמתוְֹך ִּ
דיר אלעס ,און ממילא וועגן דעם צאלסטו איהם צוריק מיט א גוטע:
"הִּ תְ ַנהֲגּות".
און דאס איז דאך ממש אזוי ווי א מענטש וואס גייט אריין אין א געשעפט,
און ער נעמט אראפ א געוויסע חפץ פון די שאפע ,און ער גייט באצאלן פאר
קיז
אליעזר ראש השנה נעימות
די בעל הבית פון דעם געשעפט ,ווילסטו מיר דעמאלט'ס זאגן אז דער
מענטש באצאלט דעמאלט'סִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"!?..
דער מענטש באצאלט נישט דעמאלט'סִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" ,דער מענטש
"דין" – ווייל אזוי גייט עס ,און דער מענטש
באצאלט דעמאלט'סִּ :מתוְֹך ִּ
באצאלט דעמאלט'ס ווייל אזוי איז די געזעץ פון דעם לאנד ,אז מען קען
נישט נעמען ָאן באצאלן ,ווייל עס איז דאך נישט קיין" :יוֹׁשֶ ר" ,און ממילא
וועגן דעם הייסט דאס בכלל נישט געדינט דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה".
און וואס מיינט "יא" געדינט דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" !?..און די
תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דינען דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" מיינט,
ווען דער אייבערשטער געבט דיר אזעלכע שוועריקייטן וואס דו שפירס'ט
שוין דעמאלט'ס אז עס איז דאך שוין ממש עק וועלט ,און עס איז דיר שוין
דעמאלט'ס זייער אום באקוועם דיין לעבן ,און דו גייסט דעמאלט'ס א דורך
גאר א שווערע צייט ,און אפילו הכי דינסטו אבער דעמאלט'ס נאך אלץ דעם
אייבערשטן ,דעמאלט'ס ..דינסטו טאקע דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה",
ווייל אויב דינט מען דעם אייבערשטן ָאן קיין שום חשבונות ,דעמאלט'ס
הייסט דאס געדינט דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז:
"ַאהֲבָ ה" מיינט" :נְתִּ ינָה בְ לִּ י נ ְִּטילָה" – געבן פאר איינעם ָאן וועלן צוריק
באקומען עפעס ,דאס מיינטַ" :אהֲבָ ה" ,און מען קען דאך טאקע שטענדיג
הערן ווי מענטשן זאגן ,אז איך האב יענעם אזוי שטארק ליב ..ממש עד כדי
כך אז איך בין גרייט צו גיין אין פייער פאר יענעם ,אבער איין מינוט,
פארוואס האט ליבשאפט צו טוהן מיט גיין אין פייער!?..
קיח
אליעזר ראש השנה נעימות
אבער די תירוץ אויף דעם איז ,אז ..יא ,דאס איז טאקע דער געדאנק ,ווייל
דאס מיינטַ" :אהֲבָ ה" ,די געדאנק פוןַ" :אהֲבָ ה" מיינט ,אז איך בין זיך גרייט
אוועק צו געבן פאר יענעם ָאן דעם וואס איך זאל זיין פארנומען מיט מיר,
דאס מיינט א אמת'עַ" :אהֲבָ ה".
און דאס איז דאך בעצם גאר גאר א גרויסע יסוד אין די לעבן פון א מענטש,
ווייל מענטשן האלטן דאך און איין זאגן ,אז דו ווייסט !?..איך האב גאר
שטארק ליב יענע און יענע זאך ,און איך האב גאר גאר שטארק ליב יענע און
יענע זאך ,אבער עס הייבט זיך דאך בעצם בכלל נישט ָאן ,ווייל דו האסט
נישט ליב יענע זאך ,נאר דו האסט "זיך" ליב!..
און נישט אלעמאל ווען א מענטש זאגט אז ער האט ליב יענע מענטש מיינט
דאס טאקע אז ער האט איהם טאקע באמת ליב ,ווייל עס קען דאך גאר זיין,
אז ער האט נאר ליב די פארגעניגן וואס יענער געבט איהם ,און אויב ער
האט נאר ליב די פארגעניגן וואס יענער געבט איהם ,קומט דאך דעמאלט'ס
אויס ,אז זיין גאנצע ליבשאפט ביישטייט נאר פון דעם וואס ער וויל "זיך"
פשוט צופרידן שטעלן.
אבער על כל פנים ..דאס איז די געדאנק ,די געדאנק איז ,אז א אמת'ע:
"ַאהֲבָ ה" איז" :נְתִּ ינָה בְ לִּ י נ ְִּטילָה" – א אמת'עַ" :אהֲבָ ה" איז ,געבן פאר א
צווייטן ָאן וועלן צוריק באקומען עפעס.
און כדי דאס צו פארשטיין וועלן מיר אראפ ברענגען מורא'דיגע משל אויף
דעם ,ווייל שטעלט'ס ענק פָ אר אז איינער פון די גרעסטע גדולי הדור זאגן
קיט
אליעזר ראש השנה נעימות
דיר ,אז דו קענסט יעצט אריין גיין אין א צימער ,און דו קענסט יעצט בעטן
דעם אייבערשטן וואס פאר א בקשות דו ווילס'ט נאר.
אבער ..נאר פאר פינעף מינוט ,און אין די פינעף מינוט קענסטו בעטן דעם
אייבערשטן וואס דו ווילס'ט נאר ,און אלעס וואס דו גייסט דעמאלט'ס
בעטן ,וועסטו באקומען יענע רגע ,ממש יענע רגע וועסטו דאס באקומען,
וואס וואלט א מענטש געטוהן אין די פינעף מינוט וואס ער געפונט זיך אין
דעם צימער !?..וואס וואלט ער דעמאלט'ס געבעטן!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דער מענטש וואלט דעמאלט'ס קודם
אריין געגאנגען אין דעם צימער ,און ער וואלט דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן
צו בעטן דעם אייבערשטן ,און ער וואלט דעמאלט'ס גלייך געזאגט אזוי ,אז
הייליגער באשעפער איך דארף א פָ אר זאכן ,ווייל קודם כל ,געב מיר" :בָ נֵי
ּומז ֹונֵי ְרוִּ יחֵ י" ,און פארשטייט זיך אז דאס זאל קומען מיט אסאך געלט,
חַ יֵי ְ
און דו ווייסט הייליגער באשעפער וואס איך וועל טוהן מיט די געלט!?..
איך וועל "דיר" דינען מיט דעם !..איך וועל אויף שטעלן מיט דעם "מוסדות
התורה והחינוך" ,פרעג שוין נישט וויפיל מצוות איך גיי מקיים זיין מיט די
געלט וואס דו גייסט מיר געבן.
און דער מענטש געבט דעמאלט'ס א קוק אויפן זייגער ,און ער געבט
דעמאלט'ס א טראכט ,אז ..איין רגע ,וויפיל צייט האב איך נאך!?..
איך האב דאך נאך איבער געבליבן פיר און האלב מינוט ,איז ער דעמאלט'ס
גלייך ממשיך ווייטער ,און ער זאגט דעמאלט'ס ווייטער פארן הייליגן
באשעפער ,אז הייליגער באשעפער ,געב מיר א שיינע גרויסע הויז ,ווייל
קכ
אליעזר ראש השנה נעימות
"ד ָירה נָָאה"
חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (ברכות דף :נ"ז ע"ב) ,אזִּ :
ָאדם".
איז דאך" :מַ ְר ִּחיבִּ ין ַדעְ ת ֹו ׁשֶ ל ָ
און מאך אויך הייליגער באשעפער אז עס זאל זיין" :פַ ְרנָסָ ה בְ ֶרוַח" ,און מאך
אויך הייליגער באשעפער אז עס זאל זיין צו עסן בריוח ,און מאך אויך
הייליגער באשעפער אז עס זאל זיין" :תו ָֹרה ּוגְ דֻ לָה בְ מָ קוֹם אֶ חָ ד".
און דער מענטש געבט דעמאלט'ס נאך אמאל א קוק אויפן זייגער ,און ער
געבט דעמאלט'ס נאך אמאל א טראכט ,אז ..איין רגע ,וויפיל צייט האב איך
נאך !?..איך האב דאך נאך איבער געבליבן צוויי מינוט אויפן זייגער ,נו
שוין ,איז דעמאלט'ס רבונו של עולם ,דו ווייסט !?..מיין פוס טוט דאך מיר
לעצטנ'ס גאר שטארק וויי ,און ממילא נעם דאס אויך צו פון מיר הייליגער
באשעפער ,און שענק מיר צוויי געזונט'ע פוס ,און מאך אויך אז עס זאל
נישט איבער בלייבן קיין שום זכר פון דעם קראנק'הייט ,און וואס נאך האב
איך געדארפט!?..
ַאה ..יא ,געב מיר אויך נחת פון מיינע קינדער ,און תורה ויראת שמים
פארשטייט זיך אויך ,פארוואס נישט !?..לייג דאס אויך אריין אין דעם
גרויסן זאק ,און מיט אמאל האט זיך גע'ענדיגט די פינעף מינוט ,און דער יוד
געבט זיך דעמאלט'ס א רוף ָאן ,אז א גרויסן יישר כח הייליגער באשעפער,
און ער גייט דעמאלט'ס ארויס פון דעם צימער.
יע צט לאמיר צו גיין צו דעם יוד ,און לאמיר איהם געבן א פרעג אזא שאלה,
אז זאג נאר ר' יוד ,דו האסט ליב דעם אייבערשטן !?..וועט ער דיר
דעמאלט'ס ענטפער'ן ,אז זיכער !..זיכער האב איך ליב דעם אייבערשטן,
קכא
אליעזר ראש השנה נעימות
נאך אזעלכע פינעף מינוט וואס דער אייבערשטער האט מיר אלעס געגעבן..
האב איך דאך איהם זיכער גאר שטארק ליב.
אבער ניין ר' יוד ,דאס הייסט נישטַ" :אהֲבַ ת יהו-ה" ,ווייל דו האסט נישט
ליב דעם אייבערשטן ר' יוד ,נאר דו האסט "זיך" אליין ליב ,ווייל אויב
וואלסטו באמת ליב געהאט דעם אייבערשטן ,וואלסטו דעמאלט'ס געזאגט
פארן אייבערשטן אין יענע פינעף מינוט איין זאך ,און דאס איז ,אז רבונו של
"מֹלְך עַ ל כָל הָ ע ֹולָם כֻל ֹו עולם ,איך בעט דיר איין זאך ,און דאס איז ,אזְ :
ָארץ בִּ יקָ ֶרָך" ,און" :וְ הוֹפַ ע בַ ה ֲַדר גְ אוֹן ֻעזֶָך"
בִּ כְ בו ֶֹדָך" ,און" :וְ הִּ ּנָׂשֵ א עַ ל כָל הָ ֶ
וכו' ,בקיצור ..די גאנצע שמונה עשרה פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" וואלט דאך
דעמאלט'ס געדארפט ווערן ארויס געברענגט.
ווייל ניין הייליגער טאטע אין הימל ,איך דארף גארנישט ,און עס קומט זיך
מיר דאך גארנישט ,און איך בין דאך בעצם גארנישט ,און ממילא וועגן דעם
בעט איך דיר נאר איין זאך הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,איך בעט
דיר ,אז דיין" :מַ לְ כּות" זאל שוין נתגלה ווערן אויף דער וועלט.
ווייל מיין דאגה איז נאר איין זאך ,און דאס איז ,אז עס זאל זיין א וועלט ָאן
געפילט מיט" :מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם" ,און דאס איז וואס איך וויל ,און ניין
הייליגער באשעפער ,עס שאדט נישט אויב איך לעב ,אבער נישט דאס בעט
איך ,נאר איך בעט נאר ,אז עס זאל שוין גרויס ווערן" :כְ בוֹד ׁשָ מַ יִּם לְ ע ֹולָם
וָעֶ ד ּולְ עוֹלְ מֵ י עַ ד ּולְ נֵצַ ח נְצָ ִּחים" ,און אז עס זאל שוין זיין" :י ְַמלִּ יְך קֻ ְדׁשָ א
בְ ִּריְך הּוא בְ מַ לְ כּותֵ ּה בִּ יקָ רֵ ּה" אויף אייביג ,און דאס איז וואס איך וויל ,און
דאס מיינט אמת'דיג געדינט דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" ,און
קכב
אליעזר ראש השנה נעימות
פארשטייט זיך אז דאס איז א גרויסע מדריגה ,אבער דאס הייסט למעשה
געדינט דעם אייבערשטןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה".
יעצט לאמיר צוריק גיין צו" :בְ ִּריַאת הָ ע ֹולָם" ,ווייל מיר דארפן דאך אלע גוט
געדענקען ,אז חז"ל (רש"י ריש פ' בראשית) זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז
"מ ַדת
דער אייבערשטער האט דאך בעצם געוואלט באשאפן די וועלט מיטִּ :
הַ ִּדין" ,אבער וויבאלד ער האט געזעהן אז די וועלט וועט נישט קענען האבן
"מ ַדת הַ ִּדין" ,ממילא וועגן דעם האט ער משתף געווען:קיין קיום מיטִּ :
"מ ַדת הַ ִּדין".
"מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" צוזאמען מיט דיִּ :
ִּ
"דין"
"מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" מיינט דאך ,אז מען רוקט אמאל אוועק דעםִּ :
אוןִּ :
אין די זייט ,און אפילו" :עַ ל פִּ י ִּדין" וואלט מען געדארפט באשטראפן
"מ ַדת
"מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" ,אוןִּ :
איינעם ,אבער ..עס איז דאך דא דעםִּ :
הָ ַרח ֲִּמים" זאגט דאך ,אז אפילו" :עַ ל פִּ י ִּדין" קומט זיך איהם טאקע א
שטראף ,אבער מען קען דאך דא נוצן אביסעל'ע "רחמנות" און "רחמנות"
האבן אויף דעם מענטש ,און איהם נישט באשטראפן.
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך ,אז דער אייבערשטער פירט זיך
"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִּמ ָדה" ,און אויב א מענטש פירט
דאך שטענדיג מיט א מענטשִּ :
"דין" ,פירט מען זיך דעמאלט'ס אויך אויף מיט
זיך אויף א גאנץ לעבן מיטִּ :
"דין".
איהם פון הימל מיטִּ :
אבער אויב א מענטש הייבט ָאן צו נוצן א נייע סארט עבודה וואס הייסט:
"דין" ,און
שּורת הַ ִּדין" ,און ער קוקט נישט אויף זיין מהלך פוןִּ :
"לִּ פְ נִּים ִּמ ַ
ער קוקט נישט אויף זיין סברה וואס זאגט איהם אז לויט מיין חשבון וואלט
קכג
אליעזר ראש השנה נעימות
איך דאך געדארפט האבן מער געלט אין באנק ,און ער קוקט נישט אויף זיין
סברה וואס זאגט איהם אז לויט מיין חשבון וואלט איך דאך געדארפט האבן
אביסעל'ע מער נחת פון די קינדער ,ניין ניין ניין ..ער זאגט נישט אזוי.
נאר ער זאגט פארן הייליגן באשעפער ,אז עס גייט מיר בכלל נישט ָאן די
אלע זאכן ,ווייל איך האב דיר ווייטער ליב הייליגער גרויסער טאטע אין
הימל ,און איך בין דאך נאר געקומען אויף דער וועלט כדי אז דיין:
"מַ לְ כּות" זאל שוין נתגלה ווערן אויף די גאנצע וועלט ,און ווען א מענטש
שּורת הַ ִּדין" ,מוז מען זיך דאך דעמאלט'ס אויך
פירט זיך אויף" :לִּ פְ נִּים ִּמ ַ
שּורת הַ ִּדין" ,און דעמאלט'ס..
אויף פירן מיט איהם פון הימל" :לִּ פְ נִּים ִּמ ַ
פירט מען זיך טאקע מיט איהם" :בְ ִּמ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" ,ווייל דער מענטש האט
"דין".
דאך אויך אוועק געלייגט זייןִּ :
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" !?..און ווער איז געווען
יעצט ווער איז געווען די מקור פוןִּ :
"מ ַדת הָ ַאהֲבָ ה" אויף דער וועלט!?..
די מקור פוןִּ :
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דאס איז דאך געווען אונזער הייליגער
זיידע "אברהם אבינו" ,און" :חֶ סֶ ד" מיטַ" :אהֲבָ ה" איז דאך איין זאך ,ווייל:
"ַאהֲבָ ה" מיינט דאך "געבן ָאן נעמען" ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין פריער
דערמאנט ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,א אמת'ע:
"חֶ סֶ ד" ,ווייל אויב באקומסטו עפעס צוריק פאר דעם ,דעמאלט'ס איז עס
"דין".
דאך שוין מער נישט קיין" :חֶ סֶ ד" ,נאר עס איזִּ :
קכד
אליעזר ראש השנה נעימות
ווייל אויב האסטו מיר געגעבן עפעס ,דעמאלט'ס דארף איך דיר דאך צוריק
באצאלן פאר דעם ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין פריער מסביר געווען ,און
ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז" :חֶ סֶ ד" מיטַ" :אהֲבָ ה" איז איין זאך.
יעצט לאמיר אביסל פארשטיין די לעבן פון אברהם אבינו ,אברהם אבינו
האט דאך געלעבט אין א וועלט וואס איז דאך געווען ָאן געפילט מיט:
"כְ פִּ ָירה בְ מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם" ,און אברהם אבינו האט דאך געלעבט אין א וועלט
וואס אלעס האט ארויס געשריגן אז עס איז נישט דא קיין" :בוֹרֵ א ע ֹולָם"
אויף דער וועלט ח"ו ,און נישט נאר דעם ,נאר זיין אייגענ'ע טאטע תרח
האט פארמאגט א געשעפט וואס איז געווען ָאן געפילט מיט אלע סארטן
געטשקע'ס ,און אברהם אבינו האט דאך אויך געהאט א גאנצע משפחה
וואס אלע פון זיי האבן געדינט צו געטשקע'ס ,און אברהם אבינו איז דאך
געווען דער איינציגסט'ער וואס האט מכיר געווען אז עס איז נאר דא איין
איינציגע באשעפער אויף דער וועלט ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש אין חז"ל ,אז אברהם אבינו האט חוקר געווען דעם גאנצן ענין ,און..
ער איז צו געקומען צו א מסקנא אז עס מוז זיין אז" :יֶׁש מַ נְהִּ יג לְ בִּ ָירה".
און אין די מינוט וואס אברהם אבינו איז ָאן געקומען צו די מסקנא אז" :יֶׁש
"מלְ חֶ מֶ ת
מַ נְהִּ יג לְ בִּ ָירה" ,איז ער דעמאלט'ס גלייך ארויס געגאנגען אין אִּ :
חָ ְרמָ ה" אנטקעגן די גאנצע וועלט ,און ער האט דעמאלט'ס גלייך אויס
געשריגן פאר א יעדעם איינעם ,אז עס איז נאר דא איין איינציגע באשעפער
אויף די גאנצע וועלט.
און וואס פאר א לעבן האט אפ געווארט פאר אברהם אבינו !?..און די
תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז עס האט איהם אפ געווארט א לעבן פון
קכה
אליעזר ראש השנה נעימות
"נסיונות" ,עד כדי כך ..אז איין טאג האט נמרוד אויס געפונען אז אברהם
אבינו מאכט א חורבן אין די גאנצע וועלט ,און נמרוד האט דעמאלט'ס
געשיקט רופן אברהם אבינו ,און ער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט ,אז אויב
הערסטו אויף צו גלייבן אין דעם אייבערשטן ,דעמאלט'ס איז גוט ,אבער
אויב נישט ,דעמאלט'ס ווארף איך דיר שוין אריין אין דעם הייסן קאלעך
אויווען דא.
יעצט לאמיר פארשטיין ,אברהם אבינו האט דאך נאך נישט געהאט
"קדּוׁש יהו-ה" ,און אברהם אבינו וואלט דאך
דעמאלט'ס די מצוה פוןִּ :
דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט זאגן ,אז ..גוט ,בסדר ,איך גלייב שוין מער
נישט אין דעם אייבערשטן ח"ו ,און אזוי וואלט ער זיך דאך געקענט
ראטעווען פון דעם הייסן קאלעך אויווען ,און די אמת איז דאך ,אז וואס
וואלט א פשוט'ע מענטש געטראכט אין אזא צייט !?..און די תירוץ אויף
דעם איז דאך ,אז א פשוט'ע מענטש וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה זיכער
געטראכט ,אז געב נאר א קוק ,איך האב געוואלט ָאן נעמען דעם דאזיג'ן
וועג ,און איך האב געוואלט דינען דעם הייליגן באשעפער פון די גאנצע
וועלט ,אבער מען לאזט דאך מיר נישט.
נו אויב מען לאזט מיר נישט ,דעמאלט'ס וועל איך דאס ווייטער טוהן
"באהאלטענערהייט" ,ווייל קיינער קען דאך מיר נישט טוישן מיין מח ,און
קיינער קען דאך נישט טוישן פיזיש מיין אמת'ע מיינונג וואס געפונט זיך
אינעווייניג ביי מיר אין קאפ ,און איך וועל על כל פנים "זאגן" פאר דעם
רשע נמרוד אז איך גלייב שוין מער נישט אין דעם אייבערשטן ח"ו.
קכו
אליעזר ראש השנה נעימות
אבער אברהם אבינו האט נישט אזוי געטוהן ,נאר אברהם אבינו האט
דעמאלט'ס גלייך אויס גערופן הויעך ,אז עס גייט מיר נישט ָאן וואס עטץ
גייט'ס דא טוהן מיט מיר ,און איך בין גרייט אריין צו גיין אין קאלעך
אויווען פאר מיין הייליגע" :אֱמּונָה" ,און זיינע ברודער'ס האבן זיך
דעמאלט'ס געבעטן ביי איהם ,אז טוה דאס נישט אברהם!..
אבער אברהם אבינו האט זיך דעמאלט'ס געהאלטן ביי זיינ'ס ,און ער האט
דעמאלט'ס געזאגט פאר א יעדעם איינעם ,אז אויב דער אייבערשטער איז
"ממַ לֵא כָל עָ לְ ִּמין" ,דעמאלט'ס בין "איך" נישט דא – דעמאלט'ס איז
דערְ :
נישט דא קיין "איך" ,ווייל איך גיי נישט אוועק רוקן דעם "אייבערשטן"
פאר מיינע אייגענ'ע זייטיג'ע אינטערעס'ן ,און אברהם אבינו איז טאקע
דעמאלט'ס באמת געגאנגען אויף דעם חשבון "צו פאר ברענט ווערן".
און אברהם אבינו איז דאך פארשטייט זיך גרויס געווארן נאך אזא מעשה
וואס ער האט געטוהן דא ,און דער אייבערשטער האט איהם שפעטער
געמאכט פאר אַ" :אב הֲמוֹן ג ֹויִּם" ,און אלע פעלקער האבן געוואוסט צו
זאגן פון אברהם אבינו.
אבער איין שיינעם טאג ..האט אברהם אבינו געהערט ווי דער אייבערשטער
זאגט איהםַ" :אבְ ָרהָ ם" !..האט אברהם אבינו גע'ענטפערט ,אז" :הִּ ֵּננִּי" –
איך בין גרייט הייליגער באשעפער ,און אברהם אבינו האט דעמאלט'ס
געטראכט ,אז מסתמא גיי איך יעצט באקומען א גרויסע "מעדאל" פארן זיין
אזא געטרייע" :עֹ בֵ ד יהו-ה" ,און מסתמא גיי איך יעצט באקומען א גרויסע
שיינע "תעודה" פאר מיין גרויסע פָ אר שריט וואס איך האב געטוהן מיטן
קכז
אליעזר ראש השנה נעימות
זיך אריין ווארפן אין א הייסע קאכעדיגע קאלעך אויווען" :לְ מַ עַ ן כְ בוֹד ְׁשמ ֹו
יִּתְ בָ ַרְך".
אבער צו זיין גרויסע וואונדער האט אברהם אבינו געהערט דעמאלט'ס ווי
דער אייבערשטער פרעגט איהם דעמאלט'ס אזא שאלה ,אז וואס מאכט דיין
זוהן יצחק'ל !?..האט איהם אברהם אבינו גע'ענטפערט ,אז אלעס איז פיין
מיט איהם ,האט איהם דער אייבערשטער געזאגט ,יא !?..אלעס איז פיין
מיט איהם !?..שעכט איהם ,און דו ווייסט ווער !?..יא יא יא" :אֶ ת בִּ נְָך אֶ ת
י ְִּח ְידָך אֲׁשֶ ר ָאהַ בְ תָ אֶ ת יִּצְ חָ ק" ,איהם זאלסטו שעכט'ן פאר מיר.
יעצט ..מען דארף דאך וויסן ,אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די
מדרשים ,אז אין יענע צייט איז דאך געווען גאר גאר א גרויסע עבודה זרה
וואס מען האט געדינט צו דעם דורך דעם וואס מען האט מקריב געווען די
אייגענ'ע קינדער" :לַמֹ לְֶך".
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז אין יענע צייטן איז
געווען גאר גאר א גרויסע עבודה זרה וואס מען האט געדינט צו דעם דורך
דעם וואס מען האט מקריב געווען די אייגענ'ע קינדער פאר די עבודה זרה.
און אין יענע צייטן איז דאך אברהם אבינו געווען די הויפט קעמפער אויף
דער וועלט וואס האט געקעמפ'ט אנטקעגן די אלע מענטשן וואס האבן
מקריב זייערע קינדער פאר די עבודה זרה ,און אברהם אבינו איז געווען א
גאנצן טאג פארנומען צו שרייען אויף די אלע מענטשן וואס טוען דאס ,אז
הערט'ס אויף !..הערט'ס אויף !..טוט'ס נישט קיין שטותים ,און טוט'ס
קכח
אליעזר ראש השנה נעימות
נישט קיין נארישקייטן ,און זייט'ס נישט מקריב ענקערע קינדער פאר די
נאריש'ע עבודה זרה ,און הערט'ס שוין אויף מיט די אלע משוגעת'ן.
אבער פלוצלונג איז אברהם אבינו געוואויר געווארן ,אז "ער אליין" דארף
יעצט שעכט'ן זיין זוהן יצחק פארן אייבערשטן ,און ער וואלט דאך
דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט זאגן פארן אייבערשטן ,אז הער מיר צו
הייליגער באשעפער ,דאס איז שוין צו א שווערע זאך פאר מיר צו טוהן,
ווייל איך בין דאך דער וואס איז מפרסם דיין הייליגע נאמען ,און איך בין
דאך דער וואס רופט אויס אין אלע גאסן אז מען טאר "נישט" הארגע'נען די
אייגענ'ע קינדער פאר א גאט.
און ממילא ווי אזוי קען איך יעצט גיין און שעכט'ן מיין אייגן זוהן !?..די
גאנצע וועלט וועט דאך לאכן פון מיר !?..און איך וועל דאך דעמאלט'ס זיין
צו שאנד און צו שפאט פאר מליונ'ע מענטשן!?..
און דער אייבערשטער האט דאך נישט געהייסן אברהם אבינו צו שעכט'ן
זיין זוהן יצחק אויף עפעס א באהאלטענ'ע פלאץ וואו ער זאל קענען מאכן
א שווייג פון די גאנצע מעשה ,ניין ניין ניין ,נאר דער אייבערשטער האט
דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו ,אז" :וְ לְֶך לְ ָך אֶ ל אֶ ֶרץ הַ מֹ ִּריָה" – אז
גיי ארויף צו די פלאץ וואס הייסט" :מֹ ִּריָה" ,און" :וְ הַ ֲעלֵהּו ׁשָ ם לְ עֹ לָה" –
און ברענג איהם ארויף דארטן אויפן הויעכ'ן בארג פאר א קרבן עולה פאר
מיר.
קכט
אליעזר ראש השנה נעימות
און יא אברהם ,מאך די עקידה" :עַ ל ַאחַ ד הֶ הָ ִּרים אֲׁשֶ ר אֹ מַ ר אֵ לֶיָך" – מאך די
עקידה אויף איינער פון די הויעכ'ע בערג דארטן ,כדי אז א יעדער איינער
זאל קענען זעהן ,און דארטן זאלסטו מאכן דיין זוהן פאר א קרבן עולה.
און מען קען זיך דאך שוין פָ אר שטעלן ווי אזוי עס האט אויס געזעהן דאס
בילד דארטן ,ווייל עס האט דאך דעמאלט'ס לכאורה אויס געזעהן אזוי ,אז
אברהם אבינו קומט אראפ פון דעם גרויסן בארג ,און אלע צייטונג
שרייבער'ס שטייען דארטן לעבן דעם גרויסן בארג ,און זיי פרעגן
דעמאלט'ס אלע אברהם אבינו ,אז נו אברהם ,וואס זאגסטו יעצט !?..דו
האלטס'ט דאך און איין שרייען אז "מען טאר נישט" מקריב זיין די אייגענ'ע
קינדער ,יא !?..נו וואס זאגסטו יעצט !?..ווי אזוי זענען יעצט דיינע
געפילן !?..און אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס זיכער נישט געהאט
וואס צו ענטפער'ן אויף דעם.
אבער אברהם אבינו האט זיך בכלל נישט צו טוהן געמאכט פון דעם ,נאר:
" ַוי ְַׁשכֵם ַאבְ ָרהָ ם בַ בֹקֶ ר" – נאר אברהם אבינו איז אויף געשטאנען גלייך
"ׂש ְמחָ ה",
אינדערפרי מיט א מורא'דיגע "התלהבות" און מיט א מורא'דיגעִּ :
און דער הייליגער שם משמואל (פ' וירא תרע"א) זאגט דאך אונז שוין טאקע
אויך ,אז אויב אברהם אבינו וואלט נישט געמאכט די עקידה מיט קיין:
"ׂש ְמחָ ה" ,דעמאלט'ס וואלט ער טאקע סוף כל סוף געשאכטן יצחק.
ִּ
ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין
בפירוש (שבת דף :ל' ע"ב) ,אז" :אֵ ין הַ ְשכִּ ינָה ׁשו ָֹרה אֶ לָא ִּמתוְֹך ִּׂש ְמחָ ה",
און אויב אברהם אבינו וואלט נישט געמאכט די עקידה מיט די ריכטיגע:
"ׂש ְמחָ ה" ,דעמאלט'ס וואלט ער דאך נישט געקענט הערן דעם בת קול וואס
ִּ
קל
אליעזר ראש השנה נעימות
האט איהם אפ געשטעלט פון שעכט'ן זיין זוהן יצחק ,ווייל" :אֵ ין הַ ְשכִּ ינָה
ׁשו ָֹרה אֶ לָא ִּמתוְֹך ִּׂש ְמחָ ה" ,און ער וואלט טאקע דעמאלט'ס למעשה
געשאכטן זיין זוהן יצחק ,און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין על כרחך ,אז
"ׂש ְמחָ ה",
אברהם אבינו האט געטוהן די מעשה העקידה מיט א מורא'דיגעִּ :
ווייל ָאן דעם וואלט ער דאך נישט געקענט הערן דעם בת קול.
און אברהם אבינו האט דאך אבער למעשה יא געהערט דעם בת קול וואס
האט אויס גערופן אזַ" :אל תִּ ְׁשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ ּנַעַ ר וְ ַאל תַ עַ ׂש ל ֹו ְמאּומָ ה" ,אבער
וואס וואלט א נארמאל'ע מענטש געזאגט ווען ער הערט די ווערטערַ" :אל
תִּ ְׁשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ ּנַעַ ר וְ ַאל תַ עַ ׂש ל ֹו ְמאּומָ ה" – וואס וואלט א נארמאל'ע
מענטש געזאגט ווען ער הערט די ווערטער אז "דו דארפס'ט למעשה נישט
שעכט'ן דיין זוהן"!?..
א נארמאל'ע מענטש וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה געזאגט ,אז וואס
זאגסטו מיר דא !?..איך דארף למעשה נישט שעכט'ן מיין זוהןַ !?..אה..
מחיה ..הייסט אז עס איז גארנישט געווארן סוף כל סוף מיט די גאנצע
עקידהַ !?..אה ..מחיה ..עס איז דאך ממש מורא'דיג ,ווייל עס איז דאך
ממש" :תו ָֹרה ּוגְ דֻ לָה בְ מָ קוֹם אֶ חָ ד".
אבער ..ניין ,אברהם אבינו האט נישט געזאגט אזוי נאכן הערן דעם בת קול
אז ער דארף נישט שעכט'ן ,נאר אברהם אבינו האט דעמאלט'ס נאך אלץ
געוואלט שעכט'ן זיין זוהן יצחק פארן אייבערשטן.
האט איהם אבער דער אייבערשטער געפרעגט דעמאלט'ס ,אז פארוואס
ווילסטו שעכט'ן דיין זוהן יצחק !?..האט איהם דעמאלט'ס אברהם אבינו
קלא
אליעזר ראש השנה נעימות
גע'ענטפערט ,אז וואס הייסט פארוואס איך וויל שעכט'ן מיין זוהן יצחק!?..
"רצוֹן יהו-ה" !?..האט איהם אבער דער
איך וויל דאך טוהן דעםָ :
אייבערשטער געזאגט דעמאלט'ס ,אז עס איז דאך אבער דיין יצחק'ל!?..
האט איהם אבער אברהם אבינו גע'ענטפערט ,אז עס איז דען פארהאן דא
"רצוֹן יהו-ה" !?..און דאס איז
מיין יצחק'ל !?..איך וויל דאך טוהן דעםָ :
דאך די איינציגסט'ע זאך וואס איך וויל דאך שטענדיג טוהן !?..איך וויל
"רצוֹן".
דאך שטענדיג נאר טוהן דייןָ :
און וויבאלד דער אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו האט אזא
"התלהבות" צו שעכט'ן זיין קינד פארן אייבערשטן ,ממילא וועגן דעם האט
דער אייבערשטער איהם צו געשטעלט אַ" :איִּל ַאחַ ר ֶנאֱחַ ז בַ סְ בַ ְך בְ קַ ְרנָיו",
און אברהם אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך גענומען דעם ווידער ,און:
ַו ַי ֲעלֵהּו לְ עֹ לָה "תַ חַ ת בְ נוֹ" – און ער האט ארויף געברענגט דעם ווידער אויפן
מזבח "אנשטאדט יצחק" ממש ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע
"רצוֹן"
ווערטער ,אז אברהם אבינו האט דעמאלט'ס גענומען זיין גאנצעָ :
וואס וואלט געדארפט ארויס קומען אויף זיין קינד ,און ער האט דאס אריין
געלייגט אין די עבודה פון שעכט'ן דעם ווידער.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז דיַ" :אהֲבָ ה" וואס אברהם אבינו
האט געוויזן פארן אייבערשטן איז דוקא געווען בשעת'ן "שעכט'ן דעם
ווידער" ,ווייל ער האט דאך דאס דעמאלט'ס געטוהן מיט א מורא'דיגע
"רצוֹן יהו-ה" ,און ער האט דאך דאס דעמאלט'ס
"תשוקה" צו טוהן דעםָ :
מקיים געווען מיט די זעלבע" :חֵ ׁשֶ ק" ..ממש ווי ער וואלט יעצט געשאכטן
זיין איינציג קינד יצחק.
קלב
אליעזר ראש השנה נעימות
און ער האט טאקע באמת געשפירט בשעת'ן שעכט'ן דעם ווידער ווי ער
שעכט יעצט באמת זיין אייגן קינד פארן אייבערשטן ,אזוי ווי עס שטייט
דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (מדרש רבה בראשית פרשה נ"ו סימן ט').
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז אין דעם "ווידער" איז דאך געלעגן
באהאלטן די מערסט'ע" :חֵ לֶק הָ ָרצוֹן" פון אברהם אבינו צום הייליגן
באשעפער ,און אין דעם "ווידער" איז דאך געלעגן באהאלטן די מערסט'ע:
"חֵ לֶק הָ ַאהֲבָ ה" וואס אברהם אבינו האט נאר געקענט ארויס ווייזן פארן
הייליגן באשעפער ,ווייל בשעת'ן שעכט'ן דעם ווידער ,האט ער דאך ממש
געשפירט ווי ער שעכט יעצט זיין אייגן קינד פארן הייליגן באשעפער.
יעצט לאמיר צו גיין צו דעם גרויסן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" וואס איז דאך א
"יוֹם הַ ִּדין" ,און די" :תִּ יק" פון א יעדע יודיש קינד איז דאך אפן אין דעם
טאג ,און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון:
"רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל די ראשי תיבות און די סופי תיבות פון די ווערטער:
" ֹראׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :תִּ יק" ,ווייל די" :תִּ יק" פון
א יעדע יודיש קינד איז דאך אפן אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" ,און די שטן קומט דאך דעמאלט'ס צו גיין מיט גאנצעט'ע זעק פון
עבירות ,און ער הייבט דאך דעמאלט'ס ָאן צו דערציילן אלע זיינע מעשיות
אויף כלל ישראל ,און דער שלעכטער שטן האט דאך אויף א יעדעם איינעם
עפעס צו זאגן ,און די שטן איז דאך אזוי פריילעך אין דעם טאג ,ווייל ער
האלט דאך דעמאלט'ס און איין ברענגען עבירות אויף עבירות פון יודישע
קינדער ,איינס נאכן צווייטן.
קלג
אליעזר ראש השנה נעימות
אבער פלוצלונג ..ווען עס קומט ָאן אינמיטן טאג ,הייבט מען דעמאלט'ס ָאן
צו הערן קולי קולות פון אלע שוהל'ן ,און מען הייבט דעמאלט'ס פלוצלונג
ָאן צו הערן די קול פון דעםׁ" :שוֹפָ ר" וואס דערמאנט דאך" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק",
און פלוצלונג הייבט מען ָאן צו רעדן א שפראך וואס די שטן קען נישט,
"דין".
ווייל די שטן קען דאך נאר רעדןִּ :
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז די שטן קען דאך נאר
די שפראך פון זאגן פארן אייבערשטן ..אז דער מענטש האט געטוהן אזא
און אזא עבירה !?..נו אויב אזוי דעמאלט'ס געב איהם גלייך א פאטש ,און
אויב יענער האט געטוהן אזוי און אזוי !?..דעמאלט'ס געב איהם גלייך א
עונש.
און נאר דאס קען דער שטן ,ווייל דער שטן קען דאך נאר איין זאך ,און דאס
"דין" ,און ער קען דאך נישט עפעס אנדערש,
איז" :יוֹׁשֶ ר" – די שפראך פוןִּ :
און ממילא וועגן דעם ווערט ער צו מישט ,ווייל ניין טייערע יודן ,די שטן
"רח ֲִּמים"!..
פארשטייט נישט די שפראך פוןַ :
און לאמיר דיר נאר געבן א פרעג ר' יוד אזא שאלה ,אויב דו קענסט גאר גאר
גוט א געוויסע שפראך ,און איינער וועט קומען צו דיר און דיר מסביר זיין:
"בְ טּוב טַ עַ ם ו ַָדעַ ת" א געוויסע ענין אויף א שפראך וואס דו קענסט נישט,
וועסטו דעמאלט'ס פארשטיין וואס יענער זאגט דיר !?..אוודאי נישט ,דו
וועסט נישט פארשטיין וואס יענער זאגט דיר דארטן ,קיין איין ווארט
וועסטו נישט פארשטיין דעמאלט'ס ,יא!?..
קלד
אליעזר ראש השנה נעימות
איי ..ער איז דאך דיר דאס אזוי שיין מסביר" :בְ טּוב טַ עַ ם ו ַָדעַ ת" !?..און ער
איז דאך דיר דאס מסביר אסאך אסאך שענער ווי דו האסט דאס מסביר
געווען אויף דיין שפראך!?..
אבער ניין ר' יוד ,דו ביזט נישט גערעכט ,ווייל עס איז אמת טאקע אז יענער
איז דאס טאקע מסביר אסאך אסאך בעסער ווי איך האב דאס מסביר געווען
אויף מיין שפראך ,אבער די שפראך וואס יענער רעדט איז דאך נישט מיין
שפראך ,און איך פארשטיי דאך נישט קיין איין ווארט וואס יענער רעדט דא,
און די איינציגסט'ע זאך וואס איך באקום פון דעם איז דאך נאר "קאפ וויי",
ווייל ווען דו דרשנס'ט אוועק אויף א שפראך וואס איך פארשטיי נישט,
באקום איך דאך נאר "קאפ וויי" פון דעם ,און דו צו מישט דאך מיר נאר
אינגאנצן מיט דעם.
און די זעלבע זאך איז דאך אויך מיטן "שטן" ,ווייל די שטן קען דאך נאר
"דין" ,און די רגע וואס דו הייבס'ט ָאן צו רעדן די
רעדן די שפראך פוןִּ :
"רח ֲִּמים" ,ווערט ער דאך דעמאלט'ס גלייך פארלוירן ,ווייל ער
שפראך פוןַ :
"רח ֲִּמים".
פארשטייט דאך בכלל נישט די שפראך פוןַ :
און ממילא ווען מען הערט די "תקיעות" אויבן אין הימל ,הייבט מען דאך
דעמאלט'ס גלייך ָאן צו רעדן דארטן אויבן אין הימל א שפראך פון:
"רח ֲִּמים" ,וואס דאס איז דאך די שפראך פוןַ" :אהֲבָ ה" ,און דער
ַ
אייבער שטער דערמאנט זיך דאך דעמאלט'ס נאך אמאל" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"
[כביכול] ,און דער אייבערשטער זעהט דאך דעמאלט'ס נאך אמאל פאר
זיינע אויגן דער" :עֹ קֵ ד וְ ֶּנעֱקַ ד" ,און דער אייבערשטער איז טאקע
דעמאלט'ס גלייך" :ע ֹולֶה ִּמכִּ סֵ א ִּדין וְ יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ַרח ֲִּמים".
קלה
אליעזר ראש השנה נעימות
ווייל דער אייבערשטער זאגט דאך דעמאלט'ס [כביכול] אזוי ,אז וואס הער
איך דא יעצט !?..אׁ" :שוֹפָ ר"ַ !?..אה יא ..איך דערמאן זיך שוין טאקע
יעצט ,איך דערמאן זיך שוין טאקע יעצט אז זייער הייליגע זיידע אברהם
אבינו איז דאך געווען גרייט מקריב צו זיין זיין" :בֶ ן י ִָּחיד" פאר מיר.
"דין"!?..
און איין מינוט ,אברהם אבינו האט דען גערעדט די שפראך פוןִּ :
"דין" ,און ממילא
אברהם אבינו האט דאך נישט גערעדט די שפראך פוןִּ :
"דין" !?..זייער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט דאך
וואו קומט דא ארייןִּ :
"רח ֲִּמים" !?..און ממילא וואס זוך איך דא
נאר גערעדט די שפראך פוןַ :
בכלל אויף מיין" :כִּ סֵ א ִּדין"!?..
זייער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט דאך נאר גערעדט די שפראך פון:
"רח ֲִּמים" – זייער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט דאך נאר גערעדט די
ַ
שפראך פוןַ" :אהֲבָ ה" ,און גלייך ווען דאס פאסירט ..איז דעמאלט'ס דער
אייבערשטער גלייך" :ע ֹולֶה ִּמכִּ סֵ א ִּדין וְ יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ַרח ֲִּמים".
און אזוי נעמט דער אייבערשטער ארויף אלע אונזערע תפילות אין דעם
גרויסן הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און ער פאר ברענט דעמאלט'ס דעם
שטן וואס וויל קומען רעדן שלעכט'ס אויף יודישע קינדער.
ווייל דיׁ" :שוֹפָ ר" דערמאנט דאך דעם אייבערשטן די געוואלדיגע גרויסע:
"מסִּ ירּות נֶפֶ ׁש" וואס אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט געהאט פארן
ְ
אייבערשטן ,און דיׁ" :שוֹפָ ר" דערמאנט דאך אויך דעם אייבערשטן די
געוואלדיגע גרויסעַ" :אהֲבָ ה" וואס אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו
האט געהאט צום אייבערשטן ,און איינמאל עס איז שוין" :יִּזְ כֹר ַאהֲבָ תָ ם",
קלו
אליעזר ראש השנה נעימות
ווערט דאך שוין דעמאלט'ס אויך" :וִּ יחַ יֶה ז ְַרעָ ם" ,און אזוי זענען מיר אלע
זוכה" :לְ הִּ יכָתֵ ב בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" ,ווייל די ווערטער" :רֹאׁש הַ שָ נָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"ַאבְ ָרהָ ם ָאבִּ ינּו קָ ַד ְמתָ " – הייליגער זיידע אברהם אבינו !..דו האסט
"רח ֲִּמים" אוןַ" :אהֲבָ ה" ,און לכבוד דעם
געפעדערט צו רעדן א שפראך פוןַ :
זענען מיר זוכה א יעדעס יאר ארויס צו גייןַ " :זכַאי בַ ִּדין בְ רֹב ַרחֲמָ יו ַוחֲסָ ָדיו
ׁשֶ ל מָ קוֹם".
און די ווארטׁ" :שוֹפָ ר" איז דאך טאקע אויך די זעלבע אותיות ווי די ווארט:
"ׂשוֹרֵ ף" ,ווייל יא טייערע יודן ,דערׁ" :שוֹפָ ר" וואס דערמאנט" :עֲקֵ ַדת
יִּצְ חָ ק" פאר ברענט דאך אלע סארטן מקטריגים וואס ווילן נאר קומען רעדן
שלעכט'ס אויף אונז אין דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און דורך
דעםׁ" :שוֹפָ ר" נעמט דער אייבערשטער ָאן אלע אונזערע תפילות וואס מיר
בעטן איהם נאר אין דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה".
און וואס הערט דער אייבערשטער אין אונזערע תפילות !?..און די תירוץ
אויף דעם איז דאך ,אז דער אייבערשטער הערט דאך נאר אין אונזערע
"מֹלְך עַ ל כָל הָ ע ֹולָם כֻל ֹו בִּ כְ בו ֶֹדָך" ,און
תפילות איין זאך ,און דאס איז ,אזְ :
אז" :וְ עַ ל כֵן נְקַ ּוֶה לְ ָך יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו לִּ ְראוֹת ְמהֵ ָרה בְ תִּ פְ אֶ ֶרת ֻעזֶָך" ,און אז:
"ּופָ ְק ֵדנּו בִּ ְדבַ ר יְׁשּועָ ה וְ ַרח ֲִּמים" ,און אזּ" :וזְ כָר לָנּו יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו אֶ ת הַ בְ ִּרית
וְ אֶ ת הַ חֶ סֶ ד וְ אֶ ת הַ ְשבּועָ ה ׁשֶ ּנ ְִּׁשבַ עְ תָ לְ ַאבְ ָרהָ ם ָאבִּ ינּו בְ הַ ר הַ מו ִֹּריָה" ,און אז:
"תְ קַ ע בְ ׁשוֹפָ ר גָדוֹל לְ חֵ רּותֵ נּו" ,און אז רבונו של עולם ..זיי זיך שוין מגלה
אויף דער וועלט!..
קלז
אליעזר ראש השנה נעימות
און דאס איז דאך א שפראך וואס איז דאך נאר ארום גענומען מיט איין זאך,
"רח ֲִּמים" צום
און דאס איזַ" :אהֲבָ ה" – ליבשאפט צום אייבערשטן ,אוןַ :
אייבערשטן ,און מיר האבן דאך שוין פריער געשמועס'ט ,אז וואס מיינט:
"רח ֲִּמים"!?..
ַ
"רח ֲִּמים" מיינט דאך ,אז מען רוקט
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אזַ :
"דין" אין די זייט ,און מען טוט אמאל אויך א זאך וואס
אמאל אוועק דעםִּ :
מען וואלט דאך דאס בעצם נישט געדארפט טוהן "מעיקר הדין" ,און ווען
"רח ֲִּמים" צוזאמען מיטַ" :אהֲבָ ה" ביי די
האט זיך ארויס געשריגןַ :
עקידה!?..
בשעת ווען דער אייבערשטער האט געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער דארף
למעשה נישט שעכט'ן זיין זוהן יצחק ,ווייל דעמאלט'ס איז דאך די הארץ
פון אברהם אבינו צו שטורעמ'ט געווארן פארן אייבערשטן ,און אברהם
אבינו האט דאך דעמאלט'ס דוקא "יא" געוואלט שעכט'ן זיין זוהן יצחק
"רצוֹן יהו-ה".
פארן אייבערשטן ,ווייל ער האט דאך געוואלט טוהן דעםָ :
און אברהם אבינו האט דאך טאקע למעשה געשאכטן זיין זוהן יצחק ,ווייל
"ׁש ִּחיטַ ת הָ ַאיִּל" מיט די זעלבע ריינע כוונה פון:
ער האט דאך געמאכט דיְ :
" ַלעֲׂשוֹת ְרצ ֹונְָך אֱֹלקַ י חָ פָ צְ תִּ י" פונקט אזוי ווי ער וואלט טאקע דעמאלט'ס
געשאכטן זיין אייגן קינד ,און אין הימל איז דאס טאקע גערעכנט געווארן
אז אברהם אבינו האט טאקע למעשה מקריב געווען זיין אייגן קינד פארן
אייבערשטן.
קלח
אליעזר ראש השנה נעימות
"דין" בשעת ווען די
און ממילא ווי קען מען בכלל רעדן א שפראך פוןִּ :
"רח ֲִּמים" און:
גאנצע טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך ארום גענומען מיטַ :
"ַאהֲבָ ה" צום הייליגן באשעפער!?..
און דער אייבערשטער געבט דאך אונז כאילו א עצה" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און
ד ער אייבערשטער זאגט דאך אונז אלע" :רֹאׁש הַ שָ נָה" אזוי ,אז אויב רעדט
"מי יִּצְ ַדק לְ פָ נֶיָך
"דין" ,דעמאלט'ס איז דאך השם ירחם ,וויילִּ :
מעןִּ :
בַ ִּדין" !?..און ממילא וועגן דעם זאגט אונז דער אייבערשטער כביכול:
"רֹאׁש הַ שָ נָה" ,אז" :אִּ ְמרּו לְ פָ נַי מַ לְ כִּ יוֹת" כְ ֵדי ׁשֶ תַ ְמלִּ יכּונִּי ֲעלֵיכֶם.
און יא קינדערלעך מיינע ,רעדט'ס א שפראך פון" :מַ לְ כּות" – רעדט'ס א
שפראך פוןַ" :אהֲבָ ה" ,און פארגעסט'ס פון ענקערע עבירות אין דעם טאג,
און זייט'ס נאר פארנומען אין דעם טאג צו רעדן פון מיין" :מַ לְ כּות" ,און
זייט'ס מיר ממ ליך אויף ענק פאר נאך א יאר ,און אזוי וועלן ענק קענען זוכה
זיין צו א גוט געבענטש'ט יאר ,און" :אִּ ְמרּו לְ פָ נַי זִּ כְ רוֹנוֹת כְ ֵדי ׁשֶ ַי ֲעלֶה
זִּ כְ ֹרנֵיכֶם לְ פָ נַי לְ טוֹבָ ה" – און זייט'ס פארנומען צו דערמאנען "עקידת יצחק"
אין דעם טאג ,ווייל ..יא ,דאס וועט מאכן אז מען זאל ָאן הייבן צו רעדן
"רח ֲִּמים".
אויבן אין הימל די שפראך וואס הייסטַ :
אוןּ" :ובַ מֶ ה" – און ווי אזוי טוט מען די אלע זאכן !?..די תירוץ אויף דעם
איז ,אז" :בְ ׁשוֹפָ ר" – אז מיט טוט דאס דוקא מיטןׁ" :שוֹפָ ר" ,ווייל דער
מקטרג קען דאך נישט די שפראך פוןַ " :רח ֲִּמים" ,און איינמאל עס הייבט זיך
"רח ֲִּמים" ,דעמאלט'ס זענט איר דאך שוין אלע פאר ָאן א שפראך פוןַ :
זיכער'ט אז איר האט אויס געפועל'ט "א גוט געבענטש'ט יאר".
קלט
אליעזר ראש השנה נעימות
און אויב מען וועט פרעגן א מענטש אזא שאלה ,אז וועלכע טאג פון די יאר
איז די וויכטיג'סטע טאג צו בעטן אויף די אייגענ'ע באדערפעניש'ן!?..
וועט ער דיר דאך לכאורה ענטפער'ן דעמאלט'ס ,אז וואס הייסט וועלכע
טאג איז די וויכטיג'סטע טאג צו בעטן אויף די אייגענ'ע באדערפעניש'ן!?..
זיכער" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,ווייל דעמאלט'ס איז דאך די" :יוֹם הַ ִּדין".
אבער מיר טוען נישט אזוי ,ווייל דוקא אין דעם טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה"
האלטן מיר זיך איין ,און מיר רעדן נישט פון אונזערע אייגענ'ע צרכים ,נאר
מיר רעדן דעמאלט'ס בלויז פון" :מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם".
און לויט דעם פארשטייען מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט פארוואס מען
שרייט אויס דעם" :הַ מֶ לְֶך" גאר גאר הויעך ,ווייל דאס איז דאך בעצם די
גאנצע טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,די גאנצע טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך
נאר איין זאך ,און דאס איז" ,ממליך" זיין דעם אייבערשטן אין דעם גרויסן
טאג פון" :זֶה הַ יוֹם תְ ִּחלַת מַ עֲׂשֶ יָך זִּ כָרוֹן לְ יוֹם ִּראׁשוֹן" ,און צו זיין בטל צו
דעם אייבערשטן ,און איהם ממליך זייןִּ :מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" ,און נישט קוקען
אויף קיין אייגענ'ע אינטערעס'ן אין דעם טאג ,און אויב מיר זענען טאקע
באמת פארנומען" :רֹאׁש הַ שָ נָה" מיט" :מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם" – מיטַ" :אהֲבָ ה",
ווערט דאך דעמאלט'ס דער שטן גאר שטארק צו מישט ,ווייל ער קען דאך
"דין" – ווייל ער קען דאך נאר די שפראך פון
נאר די שפראך פוןִּ :
גערעכטיקייט און" :יוֹׁשֶ ר".
און דאס אז מען דארף אויס שרייען די ווערטער פון" :הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א
ָרם וְ נִּשָ א" גאר גאר הויעך מיט די גאנצע הארץ און" :נְׁשָ מָ ה" ,איז דאך שוין
טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א",
קמ
אליעזר ראש השנה נעימות
ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער" :הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א" –
איז דאך טאקע גימטריא" :אִּ שַ י" – א פלאם פייער ,און די ראשי תיבות פון
די ווערטער" :הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א" – איז דאך אויך גימטריא:
"י ְִּק ָרא" ,און די צוויי זאכן גייען דאך בעצם צוזאמען ,ווייל" :אִּ שַ י י ְִּק ָרא" –
ווייל מיט א פלאם פייער דארף מען אויס שרייען דעם" :מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם" אין
דעם גרויסן הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה"!..
און וועגן דעם דערמאנט מען טאקע נישט קיין חטאים" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און
מען זאגט נישט" :חָ טָ אתִּ י עָ וִּ יתִּ י ּופָ ׁשַ עְ תִּ י" ,ווייל אויב זאגסטו אז "איך"
האב געזינדיגט ,דעמאלט'ס ביזטו דאך ווייטער פארנומען מיט "זיך" ,און
מיר האבן דאך שוין יעצט מסביר געווען אז די גאנצע" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז
דאך נאר געשטעלט אויפן "אייבערשטן" ,און נישט אויף "דיר" ,נאר כדי
ממליך צו זיין דעם "אייבערשטן".
און אויב מיר זענען טאקע אלע פארנומען מיט די שפראך פוןַ" :אהֲבָ ה",
פארלירט דאך דעמאלט'ס די שטן גלייך זיין פלאץ אויבן אין הימל ,און זיין
מויל ווערט דאך דעמאלט'ס גלייך פארמאכט אטאמאטיש.
און מען קען דאך טאקע אפשר מסביר זיין דעם ענין פון דיׁ" :שוֹפָ ר" מיט
גאר א אינטרעסאנט'ע מעשה ,ווייל עס איז געווען אמאל גאר א גרויסער
סוחר וואס האט געהאט גאר א גרויסע פאבריק ,און איין שיינעם טאג האט
ער עפעס פלוצלונג געזעהן ,אז ער האט ָאן געהויבן צו פארלירן גאר גאר
אסאך געלט ,און מען האט איהם שוין דעמאלט'ס געזאגט ,אז ..ר' יוד ,דו
האסט דאך שוין נישט קיין אנדערע ברירה ,און דו וועסט מוזן פארמאכן
דיין פאבריק ,ווייל עס טויג שוין נישט די מצב דא.
קמא
אליעזר ראש השנה נעימות
און פארשטייט זיך ,אז דער סוחר איז דעמאלט'ס געווארן גאר שטארק ָאן
געצויגן פון די שלעכטע בשורה וואס ער איז דא יעצט געוואויר געווארן,
און פלוצלונג ..האט ער אזוי אריין שפאצירט ביי זיך אין זיין פאבריק צווישן
זיינע ארבעטער'ס ,און ער האט דעמאלט'ס ָאן געהויבן ארום צו שפאצירן
צווישן זיינע ארבעטער'ס.
און ווי נאר די ארבעטער'ס האבן געזעהן אז די "בעל הבית" פון די פאבריק
דרייט זיך ארום צווישן די ארבעטער'ס ,האט איהם דעמאלט'ס א יעדער
איינער פון די ארבעטער'ס פראבירט צו בעטן אז ער זאל איהם ָאן הייבן צו
באצאלן אביסל מער געלט ,און א יעדער איינער האט איהם דעמאלט'ס
געזאגט א אנדערע סיבה פארוואס ער מוז האבן א גרעסער'ע לוין ,איינער
האט געזאגט אז איך נויטיג זיך יעצט אין מער געלט ווייל איך בוי יעצט
איבער מיין הויז ,און איינער האט געזאגט אז איך נויטיג זיך יעצט אין מער
געלט ווייל איך מאך יעצט חתונה א קינד ,און אזוי ווייטער ,און דער בעל
הבית האט דעמאלט'ס געטראכט צו זיך שטילערהייט ,אז איי איי איי ..זענען
ענק נארמאל !?..ענק ווייסן דען נישט אז די גאנצע פאבריק דא איז א
פארגאנגענהייט !?..די גאנצע פאבריק דא פארמאכט זיך דאך שוין אין צוויי
טעג ארום ,און ממילא פארוואס רעדט איר דא פון אזעלכע נארישקייטן!?..
אבער פלוצלונג ..האט זיך זיין טלפון צו קלונגען ,און וויבאלד ער איז
געווען אזוי שטארק ָאן געצויגן ,ממילא וועגן דעם האט ער נישט אויף
געהויבן ,אבער יענער האט נישט אויף געהערט צו קלונגען ,נאר ער האט
געקלונגען און געקלונגען און געקלונגען.
קמב
אליעזר ראש השנה נעימות
און נאך הונדערט מאל קלונגען ,האט דער בעל הבית ענדליך מחליט
געווען ,אז לאמיר שוין זעהן ווער עס האט מיר דא געקלונגען אזוי פיל מאל,
און דער בעל הבית האט זיך דעמאלט'ס אוועק געזעצט אויס הערן זיינע
"הודעות".
און אין די ערשטע הודעה האט ער געהערט אזוי ,אז א גוט'ן ,דא רעדט א
מענטש פון די אנדערע זייט וועלט ,פון דער און דער שטאט ,און איך וואלט
גאר שטארק געוואלט ארויף ארבעטן דיין פאבריק ,און איך וואלט גאר
שטארק געוואלט אפ קויפן פון דיר גאר גאר אסאך סחורה ,און נישט נאר
דעם ,נאר איך וויל אפילו עפענען א "סניף" פון דיין פאבריק דא אין מיין
שטאט אין יענע זייט וועלט ,און ממילא רוף מיר ביטע צוריק ווי שנעלער,
ווייל עס קען זיך דיר גאר גאר שטארק לוינען צו מאכן דעם געשעפט מיט
מיר.
און ווען דער בעל הבית איז געגאנגען הערן דעם צווייטן הודעה ,האט ער
דעמאלט'ס געזעהן ,אז די צווייטע הודעה איז די זעלבע זאך ווי די ערשטע
הודעה ,און ער האט נאך אמאל געהערט די זעלבע זאך ,אז א גוט'ן ,איך
האב פראבירט נאך אמאל צו רופן ,אבער איר האט נישט אויף געהויבן,
אבער ביטע רוף מיר צוריק ,ווייל איך בין זייער ערנס'ט אויס צו פירן דעם
געשעפט וואס איך האב פריער דערמאנט ,און כל טוב ,אסאך הצלחה.
און ווען דער סוחר האט געהערט אזעלכע ווערטער ,האט ער דעמאלט'ס
"ׂש ְמחָ ה" ,און ער האט טאקע דעמאלט'ס
גלייך ָאן געהויבן צו טאנצן פארִּ :
גלייך צוריק גערופן יענע מענטש פון יענע זייט וועלט ,און ער האט איהם
דעמאלט'ס גלייך געפרעגט ,אז זאג מיר ,דו מיינס'ט דאס טאקע באמת
קמג
אליעזר ראש השנה נעימות
ערנס'ט !?..האט איהם יענער גע'ענטפערט ,אז זיכער מיין איך דאס ערנסט,
און איך האב שוין אפילו ָאן גע'גרייט א האלבע פאבריק ,און אלעס שטייט
שוין גרייט.
און ווי נאר דער בעל הבית האט דאס געהערט ,האט ער דעמאלט'ס אין איין
רגע געטוישט זיין גאנצע גיסט'ע ,און ער איז דעמאלט'ס געווארן גאר גאר
פריילעך ,ממש ..עד לב השמים ,און אלע זיינע ארבעטער'ס האבן איהם
שוין דעמאלט'ס געקענט קומען בעטן וויפיל טובות זיי האבן נאר געוואלט,
און ער האט זיי טאקע דעמאלט'ס אלעס נאך געגעבן ,ווייל ער איז דאך
דעמאלט'ס ממש געווארן א נייע מענטש.
און די נמשל פון דעם איז דאך ,אז עס שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל,
"דן" אין הימל אויב מען זאל לאזן
אז א יעדע יאר" :רֹאׁש הַ שָ נָה" איז מעןַ :
די וועלט פאר נאך א יאר ,אדער נישט ,און יא טייערע יודן ,אנהייב יאר
ווייסט מען דאך נאך אפילו נאך נישט אויב עס קומט בכלל א נייע יאר ,ווייל
אפשר וועט מען פסק'נען אויבן אין הימל אז עס זאל מער נישט זיין קיין
וועלט קומענדיגע יאר.
אבער פלוצלונג ..איז דא א טלפון וואס פייפט "הונדערט תקיעות" ,און דער
"מֹלְך עַ ל כָל
טלפון הייסטׁ" :שוֹפָ ר" ,און דערׁ" :שוֹפָ ר" שרייט אויס אזְ :
הָ ע ֹולָם כֻל ֹו בִּ כְ בו ֶֹדָך" ,און דערׁ" :שוֹפָ ר" שרייט אויס אז דערמאן זיך:
"עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" ,און דערׁ" :שוֹפָ ר" שרייט אויס אז האב רחמנות אויף די
יודישע קינדער ,ווייל מיר ווילן דאך נאך עפענען נאך "סניפים" אויף דער
וועלט ,און מיר האבן דאך נאך א פעסט'ע פְ לַאן פאר די קומענדיגע יאר
קמד
אליעזר ראש השנה נעימות
רבונו של עולם ,און מיר ווילן דאך נאך אז עס זאל גרויס ווערן דיין נאמען
אויף דער וועלט.
און אויב שרייען מיר מיטןׁ" :שוֹפָ ר" אז מיר ווילן נאך ממשיך זיין
קומענדיגע יאר" :בְ יֶתֶ ר ְׂשאֵ ת ּובְ יֶתֶ ר עֹ ז" גרויס צו מאכן" :כְ בוֹד ׁשָ מַ יִּם",
ּומז ֹונֵי ְרוִּ יחֵ י"!?..
דעמאלט'ס איז דען א שאלה אויב עס קומט" :בָ נֵי חַ יֵי ְ
ּומז ֹונֵי ְרוִּ יחֵ י" קומענדיגע יאר" :הַ בָ א עָ לֵינּו
זיכער וועט קומען" :בָ נֵי חַ יֵי ְ
לְ טוֹבָ ה"!..
און דורך דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" וועלן מיר טאקע אלע זוכה
זיין צו גאר א גרויסעׁ" :שֶ פַ ע בְ רּוחָ נִּיּות ּובְ ג ְַׁש ִּמיּות" אין דעם זכות וואס מיר
שרייען טאקע אלע אויס פאר דעם גרויסן בעל הבירה אז מיר ווילן נאך
עפענען נאך "סניפים" מרבה צו זיין" :כְ בוֹד ׁשָ מַ יִּם" אויף דער וועלט.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :רֹאׁש
הַ שָ נָה" ,ווייל די ראשי תיבות און די סופי תיבות פון די ווערטערֹ " :ראׁש
הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :סַ ְך ׁשֶ קֶ ל" – עס וועט אי"ה זיין
גאר גאר א גרויסעׁ" :שֶ פַ ע" ביי גאנץ כלל ישראל ,און מיר וועלן טאקע אלע
זיכער זוכה זיין צו א גוטע" :כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און צו "א גוט
געבענטש'ט יאר" ,און מיר וועלן אלע בעזרת השם יתברך זוכה זיין צו זיין
"מקושר" צום אייבערשטן ,וויילַ" :אהֲבָ ה" ברענגט דאך" :הִּ תְ קַ ְשרּות".
און דער הייליגער רבי רבי אלימלך פון ליזענסק זכותו יגן עלינו ועל כל
ישראל זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגע תפילה
קודם התפילה ,אזּ" :ותְ חַ זֵק הִּ תְ קַ ְשרּותֵ נּו" – אז אונזער" :הִּ תְ קַ ְשרּות" צום
קמה
אליעזר ראש השנה נעימות
אייבערשטן וועט דאך נאר שטערקער ווערן צום אייבערשטן" :בְ ַאהֲבָ ה" –
דורךַ" :אהֲבָ ה".
און אין דעם הייליגן טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" וועלן מיר דאך אלע מאכן
דעם" :אִּ ם תָ עִּ ירּו וְ אִּ ם תְ עו ְֹררּו אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה" – אין דעם הייליגן טאג פון:
"רֹאׁש הַ שָ נָה" וועלן מיר דאך אלע מעורר זיין ביים הייליגן באשעפער די
שפראך פוןַ" :אהֲבָ ה" ,ביז" :עַ ד ׁשֶ תֶ ְחפָ ץ" – ביז עס וועט שוין טאקע האבן
א אמת'ע "השפעה".
און אין דעם זכות פון מעורר זיין דיַ" :אהֲבָ ה" פון דעם אייבערשטן וואס ער
האט געהאט צו אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו ביי" :עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק",
וועלן מיר שוין טאקע אלע קענען זוכה זיין קומענדיגע יאר מקיים צו זיין:
אֶ ת כָל ִּדבְ רֵ י תַ לְ מּוד תו ָֹרתֶ ָך "בְ ַאהֲבָ ה".
און ועל כולם ..וועט דאך שוין טאקע דער הייליגער באשעפער ברענגען די
גרויסע" :גְ אּולָה ְׁשלֵמָ ה" אין דעם זכות וואס יודישע קינדער דינען איהם:
"מתוְֹך ַאהֲבָ ה" ,אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים ִּ
דאווענען דריי מאל א טאג ביי שמונה עשרה ,אזּ" :ומֵ בִּ יא גוֹאֵ ל לִּ בְ נֵי בְ נֵיהֶ ם
לְ מַ עַ ן ְׁשמוֹ" – אז דער אייבערשטער וועט דאך אונז שוין זיכער ברענגען די
גרויסע" :גְ אּולָה ְׁשלֵמָ ה" דורך דעם וואס די יודישע קינדער דינען איהם:
"בְ ַאהֲבָ ה" ,און מיר זענען זיכער ,אז די אלע טמא'נע" :מַ יִּם הַ זֵיד ֹונִּים" וואס
פראבירן אונז אפ צו קילן פון אונזער גרויסן טאטן אין הימל [דורך אויס
אונזערע אלע שווערע גלות יארן] ..וועלן "נישט" קענען אויס לעשן אונזער:
"ַאהֲבָ ה" וואס מיר פארמאגן צו אונזער גרויסן טאטן אין הימל ,ווייל" :מַ יִּם
ַרבִּ ים ֹלא יּוכְ לּו לְ כַבוֹת אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה":
קמו
אליעזר ראש השנה נעימות
ְּב ֵספֶ ר ַׁח ִ ּיים
עות
בות יְ ש ּו ֹ
טו ֹ
ֵרות ֹ
טובָ ה ּוגְ ז ֹ
לום ּופַ ְרנָ סָ ה ֹ
ש ֹ
ְּבסֵ פֶׁ ר חַ ִּיים ְּב ָרכָ ה ְו ָ
ֶׁיך אֲ ַנ ְחנ ּו ְוכָ ל ַע ּ ְמ ָך ּ ֵבית יִ ְש ָר ֵאל לְ חַ ִּיים
מות נִ ז ָּכֵ ר ְונִ ּ ָכ ֵתב לְ פָ נ ָ
ְונֶׁחָ ֹ
לום :מיר בעטן אלע דעם הייליגן באשעפער אין די יעצטיגע
ש ֹ
טו ִבים ּולְ ָ
ֹ
הייליגע טעג די בקשה פוןִּ " :נ ָזכֵר וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל
לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם" ,און כדי צו פארשטיין די טיפ'קייט פון די דאזיגע
בקשה וואס מיר בעטן דא ,וועלן מיר קודם מקדים זיין א קליינע הקדמה.
און דאס איז ,אז עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז ווען א
מענטש וויל אמאל באקומען א געוויסע סארט פארלאנג פון גאר א גרויסער
קעניג ,דארף ער דאך נישט יעצט בעצם "אריין גיין" בפועל ממש אין די
פאלאץ פון דעם קעניג און זיך בעטן ביים קעניג אז דער קעניג זאל איהם
נאך געבן זיין פארלאנג.
נאר ער דארף דעמאלט'ס בלויז זיכער מאכן איין זאך ,און דאס איז ,אז זיין
נאמען זאל "דערמאנט ווערן" און "געדענקט ווערן" אויפן טיש פון דעם
גרויסן קעניג בשעת ווען דער קעניג זיצט דארטן אויף זיין גרויסן" :כִּ סֵ א
ְמלּוכָה" ,ווייל איינמאל זיין נאמען וועט שוין דערמאנט ווערן דארטן אויפן:
"ׁשֻלְ חַ ן הַ מֶ לְֶך" ,וועט דאך שוין דעמאלט'ס אטאמאטיש מיט קומען מיט
דעם אלע סארטן ברכות און ישועות וואס ער קען זיך נאר פָ אר שטעלן.
און די זעלבע זאך איז דאך אויך ביי דעם גרויסן" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים
הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" ,ווייל יא ר' יוד ,דיין נאמען דארף נאר דערמאנט ווערן
קמז
אליעזר ראש השנה נעימות
ביים גרויסן" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ ד ֹוׁש בָ רּוְך הּוא לְ טוֹבָ ה" ..און
אטאמאטיש וועט דאך שוין מיט קומען מיט דעם אלע סארטן ברכות און
ישועות וואס דו קענסט זיך נאר פָ אר שטעלן.
און ממילא וועגן דעם בעטן מיר טאקע אלע דעם הייליגן באשעפער אויף
אונזערע הייליגע אבות הק' שהלכו לעולמם ,אז" :יִּזְ כְ רֵ ם" אֱֹלקֵ ינּו לְ טוֹבָ ה עִּ ם
ְׁשָאר צַ ִּדיקֵ י ע ֹולָם – אז דער אייבערשטער זאל זיי נאר "געדענקען" לטובה,
ווייל אויב דער אייבערשטער "געדענקט" נאר פון איינעם ,און אויב דער
אייבערשטער "פארגעסט" נישט פון איינעם [כביכול] ,דעמאלט'ס איז דאך
שוין דער מענטש א געהאלפענ'ער.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פוןִּ " :נ ָזכֵר
וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם" וואס מיר
בעטן דאך אלע יעצט דעם הייליגן באשעפער אין די יעצטיגע הייליגע טעג,
ווייל די ווערטערִּ " :נ ָז ֵכר וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך ֲאנ ְַחנּו וְ ָכל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל" – איז
דאך טאקע אויך סופי תיבות" :בְ ָרכוֹת ַלכֹל" – ברכות פאר א יעדעם
איינעם!..
ווייל יא ר' יוד ,אויב עס וועט נאר זיין אִּ " :נ ָזכֵר וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך" – אויב
אונזערע נעהמען וועלן נאר שטיין אויפן צעטל וואס וועט ליגן אויפן טיש
פון דעם גרויסן" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" ,זענען מיר דאך
שוין דעמאלט'ס אלע געהאלפענ'ע.
און אויב עס איז דא דעם" :זָכְ רֵ נּו" ביי דעם" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש
בָ רּוְך הּוא" – און אויב מיר וועלן אלע דערמאנט ווערן" :לְ טוֹבָ ה" ביים טיש
קמח
אליעזר ראש השנה נעימות
פון דעם גרויסן" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" [כביכול],
דעמאלט'ס וועט דאך שוין אטאמאטיש מיט קומען מיט דעם א" :לְ חַ יִּ ים" –
דעמאלט'ס וועט דאך שוין אטאמאטיש מיט קומען מיט דעם א" :חַ יִּ ים
טוֹבִּ ים וְ ׁשָ לוֹם".
און יא הייליגער טאטע אין הימל ,מיר שרייען דאך יעצט אלע אויס אין די
"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" – אז ווער איז דען אזוי
יעצטיגע הייליגע טעג ,אזִּ :
ווי דיר גרויסער רחמנות'דיגער טאטע אין הימל !?..קיינער נישט ,ווייל דו
ְצּוריו לְ חַ יִּ ים בְ ַרח ֲִּמים" – ווייל דו געדענקס'ט דאך אונז:
ביזט דאך" :ז ֹוכֵר י ָ
"לְ טוֹבָ ה" אויף דיין גרויסן הייליגן טיש [כביכול].
און מיר זאגן דאך נישט דא דעם לשון ..אז געלויבט ביזטו הייליגער טאטע
אז דו געבס'ט אונז נאך אמאל "לעבן" אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון:
"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" –
"רֹאׁש הַ שָ נָה" ,נאר מיר זאגן דא דעם לשון ,אזִּ :
אז ווער איז דען אזוי ווי דיר גרויסער רחמנות'דיגער טאטע אין הימל!?..
ְצּוריו לְ חַ יִּ ים בְ ַרח ֲִּמים" – ווייל דו
קיינער נישט ,ווייל דו ביזט דאך" :ז ֹוכֵר י ָ
געדענקס'ט דאך אונז" :לְ טוֹבָ ה" אויף דיין גרויסן הייליגן טיש [כביכול].
און די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :וְ זָכְ ָרה לִּ י ֱאֹלקַ י
לְ טוֹבָ ה" ,ווייל יא טייערע יודן ,די מציאות איז דאך ,אז אויפןׁ" :שֻלְ חַ ן
הַ מֶ לְֶך" דארף מען דאך שוין נישט מער ווי געדענקט ווערן" :לְ טוֹבָ ה" ,און
איינמאל מען געדענקט דיר שוין דארטן" :לְ טוֹבָ ה" ,וועט דאך שוין
דעמאלט'ס אטאמאטיש מיט קומען מיט דעם" :כָל ִּמינֵי יְׁשּועוֹת ְּורפּואוֹת
וְ הַ ְׁשפָ עוֹת טוֹבוֹת מֵ אֵ ת הַ מֶ לְֶך":
קמט
אליעזר ראש השנה נעימות
ְלדֹר וָּ דֹר ִה ְמ ִליכ ּו לָּ ֵא-ל
דוש :עס ווערט דאך
רום ְו ָק ֹ
לְ דֹר וָ דֹר ִה ְמלִ יכ ּו ָל ֵא-ל ִּכי ה ּוא לְ בַ ּד ֹו ָמ ֹ
שוין געברענגט אין חז"ל ,אז ווען משיח וועט קומען ,וועט דאך שוין
דעמאלט'ס א יעדער איינער איין דערקענען אז עס איז נאר דא איין איינציגע
באשעפער אויף די גאנצע וועלט ,און עס וועט דאך שוין דעמאלט'ס זיין:
ָארץ ֵדעָ ה אֶ ת יהו-ה כַמַ יִּם ַליָם ְמכַסִּ ים" ,און עס וועט דאך שוין
"מָ לְ ָאה הָ ֶ
"מלּוכָה" פון די וועלט
דעמאלט'ס זיין" :וְ הָ יְתָ ה לַיהו-ה הַ ְמלּוכָה" ,און דיְ :
וועט דאך שוין דעמאלט'ס גענצליך געהערן פארן אייבערשטן.
אבער לכאורה איז דאך דאס זייער שווער צו פארשטיין ,ווייל וואס הייסט אז
עס וועט זיין :וְ הָ יְתָ ה לַיהו-ה "הַ ְמלּוכָה" ווען משיח וועט קומען ,די:
"מַ לְ כּות" איז דאך אייביג געווען דעם אייבערשטנ'ס !?..נישט אזוי!?..
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז" :יהו-ה
מֶ לְֶך יהו-ה מָ לְָך יהו-ה י ְִּמֹלְך לְ ע ֹולָם וָעֶ ד" ,און מיר זאגן דאך שוין טאקע
אלע שטענדיג ,אז דער אייבערשטער איז דאך" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש
בָ רּוְך הּוא" !?..נו אויב אזוי איז ער דאך יא קעניג ,און די" :מַ לְ כּות" איז
דאך שטענדיג זיינ'ס !?..און ממילא וואס הייסט אז "ווען משיח וועט
"מלּוכָה" געהערן פארן אייבערשטן!?..
קומען" וועט דיְ :
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל,
אז ווען משיח וועט קומען ,דעמאלט'ס וועלן אלע פעלקער פון די וועלט
וועלן ווערן יודן ,ווייל אלע פעלקער פון די וועלט וועלן דאך שוין
קנ
אליעזר ראש השנה נעימות
דעמאלט'ס אלע איין זעהן מיט די אייגענ'ע אויגן אז עס איז נאר דא איין
איינציגע באשעפער אויף די גאנצע וועלט.
אבער חז"ל זאגן דאך אונז שוין קלאר בפירוש (יבמות דף :כ"ד ע"ב) ,אז:
"אֵ ין ְמקַ בְ לִּ ים ג ִֵּרים בִּ ימוֹת הַ מָ ִּׁשיחַ " – אז מען וועט נישט ָאן נעמען קיין
פריש'ע גרים ווען משיח וועט קומען.
ווייל די גאנצע סיבה פארוואס די גוים וועלן דעמאלט'ס וועלן ווערן יודן
וועט דאך נאר זיין ווייל זיי וועלן מקנא זיין דעמאלט'ס די "גליק" וואס די
יודישע קינדער וועלן דעמאלט'ס באקומען ,און אוודאי וועלן זיי דעמאלט'ס
וו עלן ווערן יודן ,אבער עס גייט דאך נישט אזוי ,ווייל מען קען דאך נישט
טוהן וואס מען וויל א גאנץ לעבן ,און שפעטער זאגן אז איך וויל באקומען
מּורים" באקומען.
אלעס וואס די" :צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע" :רֹאׁש הַ שָ נָה" און" :יוֹם כִּ יפּור" ביי די
ברכה פון" :אַ תָ ה קָ דוֹׁש" וכו' ,אז" :לְ דֹר ָודֹר הִּ ְמלִּ יכּו לָאֵ -ל" – אז אין אלע
דורות האבן מיר דאך שטענדיג "ממליך" געווען דעם אייבערשטן ,אבער דו
ווייסט פארוואס מיר האבן אלע "ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין אלע
דורות!?..
איך וועל דיר זאגן פארוואס מיר האבן אלע "ממליך" געווען דעם
אייבערשטן אין אלע דורות ,די סיבה פארוואס מיר האבן אלע "ממליך"
געווען דעם אייבערשטן אין אלע דורות איז ,ווייל" :כִּ י הּוא לְ בַ ד ֹו מָ רוֹם
וְ קָ דוֹׁש" – ווייל ער איז דאך די אמת'ע קעניג.
קנא
אליעזר ראש השנה נעימות
און די ווערטער" :כִּ י הּוא לְ בַ ד ֹו מָ רוֹם וְ קָ דוֹׁש" – איז דאך טאקע אויך ראשי
"מלּוכָה" ,ווייל יא ר' יוד ,די סיבה פארוואס מיר האבן אלע
תיבותְ :
"ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין אלע דורות איז געווען ,ווייל ער איז
"מלּוכָה" – און ער האט
דאך די אמת'ע קעניג ,און ער האט דאך די אמת'עְ :
דאך די אמת'ע" :מַ לְ כּות".
אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע" :רֹאׁש הַ שָ נָה" און" :יוֹם כִּ יפּור"
ביים דאווענען ,אז" :וְ כֹ ל מַ א ֲִּמינִּים ׁשֶ הּוא לְ בַ ד ֹו הּוא" – אז מיר גלייבן דאך
אלע" :בֶ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" אז דער אייבערשטער פירט דאך אלעס אליין ָאן קיין
שום שותף.
און אזוי אויך גלייבן מיר דאך שוין אלע אויך אז דער אייבערשטער איז
דאך" :הַ מַ ְמלִּ יְך ְמלָכִּ ים" – און אזוי אויך גלייבן מיר דאך שוין אלע אויך אז
דער אייבערשטער קעניג'ט אויף קעניג'ן ,אבער" :וְ ל ֹו הַ ְמלּוכָה" – אבער צו
איהם געהערט די אמת'ע" :מַ לְ כּות".
און אין אמת'ן ..זאגן מיר דאך דאס שוין א יעדן טאג דריי מאל א טאג ביים
דאווענען ,ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג דריי מאל א טאג ביים
דאווענען ,אז" :כִּ י הַ מַ לְ כּות ׁשֶ לְ ָך הִּ יא" – אז די אמת'ע" :מַ לְ כּות" געהערט
דאך נאר צום הייליגן באשעפער.
און מיר ווילן זיך ח"ו נישט דארפן שעמען ווען משיח וועט קומען ,ווייל
מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז ווען משיח וועט קומען ,וועלן דאך
אלע גוים אויך "ממליך" זיין דעם אייבערשטן ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין
קנב
אליעזר ראש השנה נעימות
פריער דערמאנט ,ווייל זיי וועלן דאך שוין דעמאלט'ס אלע איין זעהן אז עס
איז נאר דא איין איינציגע באשעפער אויף די גאנצע וועלט.
און אויב דער גוי וועט צו קומען צו די "הכרה" אז עס איז נאר דא איין
איינציגע באשעפער אויף די גאנצע וועלט ,דעמאלט'ס וועט דאך ארויס
קומען פון דעם א מורא'דיגע פראבלעם.
ווייל מען וועט דעמאלט'ס פרעגן דעם יוד וואס האט נאך קיינמאל נישט
ממליך געווען דעם אייבערשטן בשעת ווען ער איז נאך געווען אין גלות,
אז ..ר' יוד ,וואס ביזטו מער פון דעם גוי !?..דער גוי האט זיך דאך אויך
"יעצט" אויף געוועקט ממליך צו זיין דעם אייבערשטן !?..און די "בושה"
וועט דאך דעמאלט'ס זיין געוואלדיג גרויס.
און דאס איז דאך טאקע בעצם די אמת'ע מציאות וואס קען געשעהן ,ווייל
אויב וועסטו זיך ערשט אויף וועקן "ממליך" צו זיין דעם אייבערשטן "ווען
משיח וועט קומען" ,דעמאלט'ס וועלן דאך דיר אלע גוים זאגן ,אז מיט וואס
ביזטו א "יוד" !?..דאס איז דאך בכלל נישט קיין קונץ פון דיר ר' יוד!?..
ווייל אוודאי ביזטו יעצט געקומען ממליך זיין דעם אייבערשטן" ,א יעדער
איינער" איז דאך יעצט געקומען ממליך דעם אייבערשטן !?..א גרויסן יישר
כח ,אלע פעלקער זעהען דאך שוין יעצט איין די איינציג'קייט פון דעם
אייבערשטן !?..אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין
רּורה
צפניה הנביא (קפיטל ג' פסוק ט') ,אז" :כִּ י ָאז אֶ הְ פֹ ְך אֶ ל עַ ִּמים ׂשָ פָ ה בְ ָ
לִּ ְקרֹא ֻכלָם בְ ׁשֵ ם יהו-ה" וגו' ,און ממילא מיט וואס ביזטו א יוד ר' יוד!?..
יעצט האסטו זיך דערמאנט "ממליך" צו זיין דעם אייבערשטן !?..יעצט איז
קנג
אליעזר ראש השנה נעימות
דאך שוין יעדער איינער "ממליך" דעם אייבערשטן !?..און ממילא מיט
וואס ביזטו א יוד ר' יוד!?..
און ממילא וועגן דעם ..זענען מיר שוין יעצט "ממליך" דעם אייבערשטן,
אפילו בשעת ווען מיר געפונען זיך נאך דא אין דעם טונקעל'ן גלות ,ווייל
דאס איז דאך טאקע אונזער קרוין ,אונזער קרוין איז ,אז אפילו אין אונזערע
טונקעל'ע גלות'ן זענען מיר אויך "ממליך" דעם אייבערשטן.
און ממילא דאס זאגן מיר דא אלע ביי די ווערטער פון" :לְ דֹר ָודֹר הִּ ְמלִּ יכּו
לָאֵ -ל" וכו' ,אז" :לְ דֹר ָודֹר הִּ ְמלִּ יכּו לָאֵ -ל" – אז מיר האבן דאך אין אלע
דורות "ממליך" געווען דעם הייליגן באשעפער ,און דו ווייסט פארוואס מיר
האבן אלע "ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין אלע דורות!?..
די סיבה פארוואס מיר האבן אלע "ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין
אלע דורות איז ,ווייל" :כִּ י הּוא לְ בַ ד ֹו מָ רוֹם וְ קָ דוֹׁש" – ווייל ער איז דאך דער
אמת'ער" :מֶ לְֶך" ,און ממילא וועגן דעם האבן מיר איהם אלע שטענדיג
"ממליך" געווען אין אלע דורות.
און אויך ..כדי אז מיר זאלן זיך נישט דארפן שעמען ח"ו ווען משיח וועט
קומען און פראבירן ממליך צו זיין דעמאלט'ס דעם אייבערשטן צום ערשט'ן
מאל צוזאמען מיט אלע גוים ,ווייל אויב מיר וועלן זיך ערשט דערמאנען
ממליך צו זיין דעם אייבערשטן ווען משיח וועט קומען ,דעמאלט'ס וועלן
מיר דאך אלע אויס זעהן פונקט אזוי ווי די גוים.
קנד
אליעזר ראש השנה נעימות
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע ביי דעם פיוט פון" :וְ ֶיאֱתָ יּו כֹ ל לְ עָ בְ ֶדָך",
אז" :וְ ֶיאֱתָ יּו כֹ ל לְ עָ בְ ֶדָך" – אז אלע פעלקער וועלן דאך קומען צו גיין ווען
משיח וועט קומען און זיי וועלן דאך דעמאלט'ס אלע וועלן דינען דעם
אייבערשטן ,און מיר ווילן דאך נישט אויס זעהן אזוי ווי דער "גוי" וואס
וועט פראבירן "ממליך" צו זיין דעם אייבערשטן צום ערשט'ן מאל ווען
משיח וועט קומען.
און ממילא וועגן דעם שרייען מיר שוין אלע יעצט אויס בשעת ווען מיר
געפונען זיך נאך דא אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות ,אז" :הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל
כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א" ,און די ווערטער" :הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א" – איז
דאך טאקע אויך ראשי תיבותָ " :יּ-ה עָ רּוְך" – א ָאן געגרייט'ע "הוי-ה".
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז מיר גרייטן שוין יעצט
ָאן אונזערע נשמות מיט א ריינע" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א ע ֹולָם"
דורך דעם וואס מיר שרייען אלע אויס" :רֹאׁש הַ שָ נָה" אינדערפרי דעם:
"הַ מֶ לְֶך" – אז דער אייבערשטער איז דער איינציגסט'ער קעניג אויף דער
וועלט ,און" :וְ אֵ ין עוֹד ִּמלְ בַ דוֹ" ,און מיר טוען דאס אויך ,כדי אז אונזערע
קינדער און אייניקל'עך זאלן אויך ווערן אויף געצויגן מיט אט די ריינע:
"אֱמּונָה".
און אזוי אויך שרייען מיר דאך אלע אויך אויס אין די יעצטיגע הייליגע טעג
די ווערטער" :וְ יִּתְ נּו לְ ָך כֶתֶ ר ְמלּוכָה" ,און די ווערטער" :וְ יִּתְ נּו לְ ָך ֶכתֶ ר
ְמלּוכָה" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :מַ לְ כוֹ" ,און דאס גייט דאך
ארויף אויף דעם באקאנט'ן" :מַ לְ כוֹ" וואס דוד המלך זאגט דאך אונז שוין
אין זיין הייליגן ספר תהלים ,ווייל דוד המלך זאגט דאך אונז שוין אין זיין
קנה
אליעזר ראש השנה נעימות
הייליגן ספר תהלים (קפיטל י"ח פסוק נ"א) ,אז" :מַ גְ ִּדיל יְׁשּועוֹת מַ לְ כוֹ" –
אז ווען א יוד איז זוכה און ער איז מחנך זיינע קינדער צו רעדן שטענדיג
פון" :יְׁשּועַ ת יהו-ה" ,און ער לייגט אריין אין זיי די ריינע" :אֱמּונָה" דורך
דעם וואס ער רעדט מיט זיי וועגן די גרויס'קייט פון" :יְׁשּועַ ת יהו-ה" ,און:
"מַ גְ ִּדיל יְׁשּועוֹת מַ לְ כוֹ" – און ער מאכט גרויס די ישועות פון דעם
אייבערשטן ,און ער רעדט שטענדיג פון דעם ,און ער מאכט גרויס די
"ממלכה" פון דעם אייבערשטן אויף דער וועלט ,מאכט ער דעמאלט'ס דורך
דעם" :וְ עֹ ׂשֶ ה חֶ סֶ ד לִּ ְמ ִּׁשיחוֹ" – מאכט ער דעמאלט'ס דורך דעם א גרויסע:
"חֶ סֶ ד" פאר" :מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו".
ווייל יעצט וועט זיך דאך שוין" :מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו" קענען האלטן שטאלץ מיט
אונז ,און יעצט וועלן מיר זיך דאך שוין מער נישט דארפן שעמען פון:
"מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו" ,נאר מיר וועלן קענען אנטקעגן גיין" :מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו"
שטאלצערהייט מיט ָאן געפילט'ע זעק פון" :אֱמּונָה פְ ׁשּוטָ ה" ,און מיט ָאן
געפילט'ע זעק מיט פון" :אֱמּונָה ְטהו ָֹרה".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז ווען
משיח וועט קומען ,וועלן מיר דאך טאקע נישט אויס שרייען דעמאלט'ס
דאס וואס די "גוים" וועלן אויס שרייען דעמאלט'ס ,נאר מיר וועלן
דעמאלט'ס אלע אויס שרייען" :כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" די דאזיגע ווערטער,
אז" :זֶה יהו-ה ִּקּוִּ ינּו לוֹ" – אז דאס איז דאך אונזער הייליגער באשעפער
וואס מיר האבן שטענדיג געהאפט צו איהם אין אונזערע פינסטער'ע גלות'ן,
און צו איהם האבן מיר דאך שטענדיג געהאפט בשעת ווען מען האט אונז
געפירט אויף די "עקידות" אין די פייער פלאמען בשעת ווען מיר זענען נאך
קנו
אליעזר ראש השנה נעימות
געווען אין אונזערע שווערע פינסטער'ע גלות'ן ,אבער יעצט איז" :נָגִּ ילָה
וְ נ ְִּׂש ְמחָ ה בִּ יׁשּועָ תוֹ":
ַׁא ְׁש ֵרי ָּה ָּעם ֹיו ְד ֵעי ְתר ּו ָּעה
אור ּ ָפנ ָ
ֶׁיך יְ הַ ּלֵכ ּון :די פסוק זאגט ַא ְש ֵרי הָ ָעם ֹיו ְד ֵעי ְתר ּו ָעה יהו-ה ְּב ֹ
אונז דא אזוי ,אז :אַ ְׁשרֵ י "הָ עָ ם" – אז וואויל איז די פאלק[ ,אפילו די:
"פְ ׁשּוטֵ י עַ ם" ,ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין די ספרים הק',
אז די ווארט" :עַ ם" גייט דאך ארויף אויף די" :פְ ׁשּוטֵ י עַ ם"] ,וואס" :יו ְֹדעֵ י
תְ רּועָ ה" – וואס זיי פארשטייען א צובראכענ'ע יודישע הארץ ,ווייל א:
"תְ רּועָ ה" איז דאך ניין געהאקט'ע קולות ,און א" :תְ רּועָ ה" איז דאך אזוי ווי
ניין קרעכטצען.
און ממילא וואויל איז פאר די מענטשן וואס העלפן ארויס א צווייטן מיט
וואס זיי קענען נאר ,און זיי פראבירן שטענדיג פריילעך צו מאכן יודישע
הערצער ,ווייל דאס איז דאך די שענסט'ע זאך וואס עס איז נאר דא ביים
הייליגן באשעפער.
און" :יהו-ה" – און דער אייבערשטער" :בְ אוֹר פָ נֶיָך" – מיט דיין" :צַ הֲלּות
"ׂש ְמחָ ה" וואס דו פראבירס'ט פריילעך צו מאכן דיין
פָ נִּים" – מיט דייןִּ :
"ׂש ְמחָ ה" פאר דיין חבר ,און
חבר" :יְהַ לֵכּון" – וועט אויך נמשך ווערן אִּ :
"ׂש ְמחָ ה" וועט גיין ווייטער און ווייטער ,און דער אייבערשטער וועט
דייןִּ :
איהם טאקע שפעטער אויך העלפן און פריילעך מאכן אין דיין זכות.
קנז
אליעזר ראש השנה נעימות
און אלעס אין דעם גרויסן זכות וואס דו האסט זיך געפירט מיט דעם הייליגן
מדה פון דעם הייליגן באשעפער ,אז וואס !?..אז" :מַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ תָ ה
ַרחּום" – אז פונקט אזוי ווי דער אייבערשטער איז א רחמנות'דיגער
באשעפער ,אזוי אויך זאלסטו אויך רחמנות האבן אויף דיין חבר.
און דאס דארפן מיר דאך טאקע אלע שטענדיג גוט געדענקען ,אז די מדה
פון "רחמנות" פון א יודיש קינד קומט דאך בעצם פון דעם הייליגן
באשעפער ,ווייל געדענק ,אז" :מַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ תָ ה ַרחּום" ,אוןּ" :ומַ ה
הּוא חַ ּנּון ַאף אַ תָ ה חַ ּנּון" ,און פון "דארטן" האסטו דאס באקומען.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :אַ ְׁשרֵ י
הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" וכו' ,ווייל די ווערטער" :אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – איז
דאך טאקע אויך ראשי תיבות :אַ תָ ה י' ,און די אות יו"ד פון דעם פסוק גייט
דאך ארויף אויף דעם יו"ד פון דעםׁ" :שֵ ם הוי-ה".
און די פסוק וויל דיר דא מרמז זיין אין אנדערע ווערטער ,אז דאס וואס:
"אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – אז דאס וואס מיר פארשטייען א צובראכענ'ע
יודישע הארץ ,קומט דאך נאר פון" :אַ תָ ה יהו-ה" – קומט דאך נאר פון דיר
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,ווייל דו ביזט דאך די מקור דערפון.
ווייל דו ביזט דאך דער גרויסער באשעפער וואס" :וְ ַרחֲמָ יו עַ ל כָל מַ עֲׂשָ יו" –
ווייל דו ביזט דאך דער גרויסער באשעפער וואס האט דאך שטענדיג
רחמנות אויף אלע זיינע באשעפעניש'ן ,און נאך דערצו אויף א צובראכענ'ע
יודישע הארץ ,און דו ביזט דאך דער גרויסערָ" :אב הָ ַרח ֲִּמים" וואס איז
ֲצּומים"!..
דאךׁ" :ש ֹוכֵן ְמרו ִֹּמים בְ ַרחֲמָ יו הָ ע ִּ
קנח
אליעזר ראש השנה נעימות
און דער ענין פון פארשטיין א צובראכענ'ע יודישע הארץ איז דאך טאקע
באמת א לויב אויף כלל ישראל ,ווייל וויפיל יודן דרייען זיך ארום היינטיגע
צייטן און זיי קענען טאקע באמת ליינען אויף זיך דעם פסוק פון" :אַ ְׁשרֵ י
הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – וויפיל יודן דרייען זיך ארום היינטיגע צייטן און זיי
קענען טאקע באמת ליינען אויף זיך דעם פסוק אז איך פארשטיי טאקע
באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ !?..יודן העלפן דאך היינטיגע צייטן
ארויס וועמען מען קען נאר!?..
און דער לויב פון יודישע קינדער איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם
פסוק פון" :אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" ,ווייל די סופי תיבות פון די ווערטער:
"אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – איז דאך טאקע גימטריא" :כַמָ ה" – וויפיל!?..
ווייל יא ר' יוד ,וויפיל יודישע קינדער העלפן זיך היינטיגע צייטן אזוי שיין
ארויס איינער דעם צווייטן !?..און וויפיל יודישע קינדער קענען זיך אויף
שטעלן היינטיגע צייטן און זאגן אז איך פארשטיי טאקע באמת א
צובראכענ'ע יודישע הארץ!?..
און וויפיל יודישע קינדער קענען זיך אויף שטעלן היינטיגע צייטן און זאגן
אז איך העלף טאקע באמת ארויס איינער וואס דארף הילף !?..ווייל די
ווארט איז נישט אז יא ..איך פארשטיי א צובראכענ'ע יודישע הארץ ,און
פארטיג ,ניין ניין ניין ,נאר די ווארט איז ,אז איך העלף איהם טאקע באמת
"ׁשבַ ח" – און דאס איז דאך
ארויס ,און דאס איז דאך טאקע א אמת'עְ :
טאקע א אמת'ע לויב.
קנט
אליעזר ראש השנה נעימות
ווייל וואס מיינט די ווערטער" :יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" !?..די ווערטער" :יו ְֹדעֵ י
תְ רּועָ ה" מיינט דאך ,אזא איינער וואס פארשטייט טאקע באמת א
צובראכענ'ע יודישע הארץ ,און ווי אזוי ווייזט מען ארויס אז מען
פארשטייט טאקע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,אז די וועג ווי אזוי מען ווייזט ארויס אז מען
פארשטייט טאקע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ איז דאך נאר ,דורך
דעם וואס מען העלפט טאקע באמת ארויס א צובראכענ'ע יודישע הארץ,
ווייל דורך דעם וואס מען העלפט ארויס א צובראכענ'ע יודישע הארץ,
ווייזט מען דאך איהם דעמאלט'ס מיט דעם ,אז איך פארשטייט דיר טאקע
"באמת".
און דער אייבערשטער זאגט דאך שוין שטענדיג פאר איינער וואס
פארשטייט טאקע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ ,אז איך וועל דיר
"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִּמ ָדה" ,און וויבאלד דו האסט פראבירט
שוין צוריק באצאלןִּ :
פריילעך צו מאכן א צווייטע יודיש קינד ,ממילא וועגן דעם וועל איך דיר
אויך פראבירן פריילעך צו מאכן מיט וואס עס איז נאר שייך.
און ווי אזוי מאכט דער אייבערשטער פריילעך א יודיש קינד !?..און די
תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די וועג ווי אזוי דער אייבערשטער מאכט
פריילעך א יודיש קינד איז דאך ,מיט" :יְׁשּועוֹת ְּורפּואוֹת לָנּו ּולְ כָל י ְִּׂש ָראֵ ל",
"ד ֶרְך הַ יָׁשָ ר".
און מיט "גוטע קינדער" וואס גייען אויפןֶ :
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם צווייטן חלק פון
דעם פסוק" :אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" וכו' ,ווייל די ראשי תיבות פון די
קס
אליעזר ראש השנה נעימות
ווערטער" :יהו-ה בְ אוֹר פָ נֶיָך ְיהַ לֵכּון" – איז דאך טאקע גימטריא" :בָ נִּים",
ווייל יא ר' יוד ,אויב וועסטו מקיים זיין דעם :אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם "יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה",
און דו וועסט טאקע באמת פארשטיין א צובראכענ'ע יודישע הארץ,
דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין צו" :יהו-ה בְ אוֹר פָ נֶיָך ְיהַ לֵכּון" – דעמאלט'ס
"ד ֶרְך הַ יָׁשָ ר
וועסטו זוכה זיין צו גוטע" :בָ נִּים" וואס וועלן גיין אויף דעםֶ :
סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר".
הַ ְמ ָ
און דאס איז דאך די בעסטע ברכה וואס הונדערט'ער עלטערן האבן דאך
שוין פארגאסן טייכן טרערן זוכה צו זיין צו דעם ,און וואס איז דאס !?..דאס
איז דאך די געווינ'ס פון" :וְ יִּזְ כּו לִּ ְראוֹת בָ נִּים ּובְ נֵי בָ נִּים עוֹסְ ִּקים בַ תו ָֹרה
ּובְ ִּמצְ וֹת בֶ אֱמֶ ת" ,און דו קענסט דאך אזוי גרינג צו קומען צו דעם ,ווייל מיטן
ארויס העלפן איין צובראכענ'ע" :נְׁשָ מָ ה" האסטו זיך דאך שוין איין
געקויפט דעם געוואלדיג'ן ברכה פון" :וְ יִּזְ כּו לִּ ְראוֹת בָ נִּים ּובְ נֵי בָ נִּים עוֹסְ ִּקים
בַ תו ָֹרה ּובְ ִּמצְ וֹת בֶ אֱמֶ ת".
אבער דו דארפס'ט דאך אבער אריין נעמען אין דיין הארץ דעם געדאנק פון:
אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם "יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" כדי צו קענען זוכה זיין צו דעם געוואלדיג'ן
ברכה פון" :יהו-ה בְ אוֹר פָ נֶיָך יְהַ לֵכּון".
און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט,
אז די ווארט" :אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :לְ הַ לֵב" – צום
הארצן ,ווייל יא ר' יוד ,די חודש וואס רופט זיך" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך א
חודש וואס א יעדע יודיש קינד דארף דאס נעמען צום הארצן !..און מען
"ׂשימּו לֵב אֶ ל הַ ּנְׁשָ מָ ה" מיט א
דארף דאך טאקע דעמאלט'ס מאכן דעםִּ :
אמת'דיג קייט און מיט א ערנס'ט קייט.
קסא
אליעזר ראש השנה נעימות
"דינֵי נְפָ ׁשוֹת מַ מָ ׁש" ,און עס
ווייל" :חו ֶֹדׁש אֱלּול" האנדל'ט מען דאך פוןִּ :
איז דאך נישט קיין צייט זיך ארום צו שפילן דעמאלט'ס ,נאר עס איז א צייט
זיך צו נעמען "תשובה" טוהן דעמאלט'ס און מתקן זיין די מעשים
"ׂשימּו לֵב
דעמאלט'ס ,און עס איז דאך א צייט צו מאכן דעמאלט'ס דעםִּ :
אֶ ל הַ ּנְׁשָ מָ ה".
און אין דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע נעמען דעם" :חו ֶֹדׁש אֱלּול
לְ הַ לֵב" ,און מיר וועלן טאקע אלע באמת "תשובה" טוהן מיטן גאנצן הארץ,
און מיר וועלן אלע מקיים זיין דעםׁ" :שוֹפְ כִּ ים לֵב כַמַ יִּם לְ עֻמָ תֶ ָך" ,און מיר
וועלן טאקע אלע ריכטיג "ממליך" זיין דעם אייבערשטן אין דעם הייליגן
טאג פון" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,און מיר וועלן טאקע אלע ריכטיג מקיים זיין דעם:
"בְ כָל לֵב ּובְ כָל נֶפֶ ׁש ּובְ כָל ְמאוֹד ֹו נ ְַמלִּ יכ ֹו ּו ְנ ַיחֲדוֹ" ,וועלן מיר טאקע אלע
קענען זוכה זיין אז דער אייבערשטער וועט מקיים זיין דעםּ" :ומָ ל יהו-ה
אֱֹלקֶ יָך אֶ ת לְ בָ בְ ָך וְ אֶ ת לְ בַ ב ז ְַרעֶ ָך" וגו' ,און ער וועט שוין אויס היילן
"ׁשבּורֵ י לֵב" – און ער וועט שוין אויס היילן אונזערע צובראכענ'ע אונזערעְ :
"ׁשנַת גְ אּולָה וִּ יׁשּועָ ה" ,און א:
הערצער ,און ער וועט אונז שוין באשערן אְ :
ּומתּוקָ ה" ,און ער וועט אונז שוין אלע פאר שרייבן מיט א "ׁשָ נָה טוֹבָ ה ְ
גוטע" :כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה".
און אין דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע זיין" :יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – און אין
דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע באמת פארשטיין א צובראכענ'ע
יודישע הארץ ,און אין דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע באמת
"רחמנות" האבן אויף א יעדע יודיש קינד ,וועלן מיר שוין טאקע אלע קענען
קסב
אליעזר ראש השנה נעימות
"מ ְמקוֹמ ֹו הּוא יִּפֶ ן בְ ַרחֲמָ יו לְ עַ מוֹ" –
זוכה זיין דאס יאר" :רֹאׁש הַ שָ נָה" ,אזִּ :
אז דער אייבערשטער וועט זיך שוין אויך קערן צו אונז מיט "רחמנות".
און" :וְ ַאל תֵ פֶ ן ַליֵצֶ ר" – און ער וועט זיך ניט אמאל קערן צו די זייט פון דעם
"יצר הרע" ,און ער וועט אונז בלויז אפ שרייבן א גוטע" :כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה
ּומתּוקָ ה" ,און א גוט געבענטש'ט זיס ליכטיג
טוֹבָ ה" ,און אׁ" :שָ נָה טוֹבָ ה ְ
יאר.
און אין דעם זכות וואס מיר זענען אלע" :יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – און אין דעם זכות
וואס מיר פארשטייען טאקע אלע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ ,און
מיר האבן טאקע אלע באמת "רחמנות" אויף א יעדע יודיש קינד ,וועלן מיר
שוין טאקע אלע בקרוב ממש קענען זוכה זיין אז דער גרויסער :ב ֹונֵה
"בְ ַרחֲמָ יו" יְרּוׁשָ ָליִּם וועט שוין אויף בויען דעם הייליגן" :בֵ ית הַ ִּמ ְק ָדׁש
יׁשי בְ רוֹב ַרחֲמָ יו ַוחֲסָ ָדיו" ,און ער וועט אונז שוין בקרוב ממש שיקן
הַ ְשלִּ ִּ
יׁשי בִּ ְמהֵ ָרה
דעם גואל צדק" :בְ בִּ יַאת מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו ּובְ בִּ ְניַן בֵ ית הַ ִּמ ְק ָדׁש הַ ְשלִּ ִּ
בְ יָמֵ ינּו" ,ווייל אויב אונזער רחמנות גייט נאך ָאן ,דעמאלט'ס איז דאך זיכער
בלי שום ספק אזֹ" :לא כָלּו ַרחֲמָ יו":
רו
ְּכבַׁ ָּק ַׁרת ר ֶֹעה ֶע ְד ֹ
טו ּ ֵכן ּ ַת ֲע ִביר ְו ִת ְס ּפ ֹור
ֹאנו ּ ַתחַ ת ִש ְב ֹ
רו מַ ֲע ִביר צ ֹ
ְּכבַ ָק ַרת ר ֶֹׁעה ֶׁע ְד ֹ
קוד נֶׁפֶׁ ש ּ ָכל חָ י :לכאורה דארף מען דאך פארשטיין ,אז
ְו ִת ְמנֶׁה ְו ִת ְפ ֹ
פארוואס טאקע גלייכט מען צו דעם אייבערשטן צו א "פאסטעך" וואס
פירט אריבער זיינע שאף !?..פארוואס דוקא צו א "פאסטעך"!?..
קסג
אליעזר ראש השנה נעימות
עס איז דאך דא אזוי פיל אנדערע משלים וואס מען וואלט געקענט נוצן,
ווייל עס וואלט דאך לכאורה געקענט שטיין דא למשל ..אז דער
אייבערשטער איז דאך גלייך צו א מענטש וואס ציילט "געלט" ,ווייל א
מענטש וואס ציילט געלט ,ציילט דאך אויך זייער פונקטליך זיין געלט ,און
א מענטש וואס ציילט געלט ,ציילט דאך אויך זיין געלט מיט א מורא'דיגע
"ליבשאפט"!?..
און אדער וואלט מען געקענט צו גלייכן דעם אייבערשטן צו א גרויסער
"עושר" וואס ציילט זיינע "אוצרות" ,ווייל א גרויסער "עושר" וואס ציילט
זיינע אוצרות ,ציילט דאך אויך זייער פונקטליך ,און אדער וואלט מען דאך
געקענט געבן כל מיני אנדערע משלים וואס עס איז דא אויפן אייבערשטן,
פארוואס האט מען דוקא ָאן געכאפט א "פאסטעך" און מען האט געשריבן
דא דעם לשון אז" :כְ בַ קָ ַרת רֹעֶ ה עֶ ְדר ֹו מַ עֲבִּ יר צֹאנ ֹו תַ חַ ת ִּׁשבְ ט ֹו כֵן תַ עֲבִּ יר
וְ תִּ סְ פוֹר וְ תִּ ְמנֶה וְ תִּ פְ קוֹד נֶפֶ ׁש כָל חָ י"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל מיר ווילן דא ארויס ברענגען מיט די
ווערטער" :כְ בַ קָ ַרת רֹעֶ ה עֶ ְדרוֹ" די טייער'קייט פון א "יודיש קינד" ,ווייל
פונקט אזוי ווי א פאסטעך [וואס האט זיך זיינע שעפעלעך] ווייסט דאך
שטענדיג ביי זיך אז דאס איז דאך זיינ'ס א זאך ,און דער פאסטעך וועט דאך
שטענדיג היטן אויף זיינע שעפעלעך פונקט אזוי ווי ער היט אויף זיין
שווארץ אפל פון דעם אויג ,און ער וועט דאך קיינמאל נישט אראפ נעמען
קיין אויג פון זיינע שעפעלעך ,אפילו אויף א רגע נישט.
און די זעלבע זאך זענען מיר דאך אויך ביים הייליגן באשעפער ,ווייל יא ר'
יוד ,דער הייליגער באשעפער פירט אונז אריבער אזוי ווי "שעפעלעך" ,און
קסד
אליעזר ראש השנה נעימות
מיט די זעלבע גרויסע "ליבשאפט" ווי א פאסטעך פירט אריבער זיינע
שעפעלעך אונטער זיין שטעקן כדי זיי אפ צו ציילן.
אבער משא"כ א "עושר" איז דאך נישט אזוי ,ווייל די מציאות איז דאך ,אז
אויב א מענטש פארמאגט גאר גאר אסאך געלט ,דעמאלט'ס שטערט איהם
נישט אזוי שטארק אויב ער פארלירט אמאל א קליין חלק דערפון.
און ממילא וועגן דעם כאפט מען נישט ָאן דעם לשון אז דער אייבערשטער
איז אזוי ווי א "עושר" וואס ציילט זיין געלט ,ווייל אויב א "עושר"
פארלירט אמאל א פָ אר דולר ,דעמאלט'ס וועט דאך דאס איהם בכלל נישט
שטערן.
אבער משא"כ א געטרייע "פאסטעך" וועט דאך אויס גיין פון צער ווען א
לייב פארצוקט זיין קליין שעפעל'ע ,ווייל די שעפעלעך זענען דאך גאר
שטארק צו געבינדן צום הארץ פון דעם פאסטעך ,ממש ..אזוי ווי א נאגל
צום וואנט ,און א יעדע שעפעל'ע באזונדער פאר נעמט דאך א מורא'דיגע
פלאץ אין די הארץ פון דעם פאסטעך ,און א יעדע שעפעל'ע באזונדער האט
דאך א מורא'דיגע חשיבות ביי דעם געטרייע פאסטעך.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :כְ בַ קָ ַרת
רֹעֶ ה עֶ ְדרוֹ" ,ווייל די ווערטער" :כְ בַ קָ ַרת ֹרעֶ ה עֶ ְדרוֹ" – איז דאך טאקע אויך
ראשי תיבות" :עֵ ֶרְך" – א ווערד ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע
ווערטער ,אז די מציאות איז דאך ,אז ביי א געטרייע פאסטעך האט דאך א
יעדע שעפעל'ע גאר גאר א גרויס "חשיבות" ,און די מציאות איז דאך ,אז א
יעדע שעפעל'ע האט דאך גאר גאר א גרויסע" :עֵ ֶרְך" ביי דעם געטרייע
קסה
אליעזר ראש השנה נעימות
"פאסטעך" – א יעדע שעפעל'ע האט דאך גאר א גרויסע "ווערד" ביי דעם
געטרייע פאסטעך.
און ווען דער פאסטעך פירט אריבער זיינע שעפעלעך ,קוקט ער זיך דאך
דעמאלט'ס אויך גוט איין אויף זיינע שעפעלעך ,כדי צו זעהן וועמען מען
דארף נאך אביסעל'ע שטארקן ,און וועלכע שעפעל'ע דארף נאך אביסעל'ע
הילף אין" :עִּ ְנ ָינֵי ְרפּוָאה" ,און וועלכע שעפעל'ע דארף מען נאך אביסל
פארעכטן א פוס'ל ,ווייל ער גייט דאך נעבעך אביסעל'ע שווער'ליך.
און ממילא אזוי אויך בעטן מיר דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,אז..
טאטעניו ,קוק זיך גוט איין אויף דיינע יודישע קינדער בשעת ווען דו ביזט:
ְסּורים"
"מַ עֲבִּ יר צֹאנ ֹו תַ חַ ת ִּׁשבְ טוֹ" ,און זעה שוין וויפיל" :צָ רוֹת" און" :י ִּ
דיינע יודישע קינדער גייען נעבעך אריבער אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות.
און באטראכט שוין נישט אזוי פיל אונזערע עבירות ,נאר פארקערט,
ְסּורים" וואס מיר האבן דא אין גלות,
באטראכט אונזערע" :צָ רוֹת" און" :י ִּ
ְסּורים" וואס יודישע
און איינמאל מען זעהט שוין די" :צָ רוֹת" און" :י ִּ
קינדער גייען נעבעך א דורך אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות ,דעמאלט'ס
זעהט זיך דאך שוין נישט אזוי שטארק ארויס די עבירות פון די יודישע
ְסּורים"
קינדער ,ווייל זיי מאכן דאך נעבעך מיט אזוי פיל" :צָ רוֹת" און" :י ִּ
אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות.
און דאס בעטן מיר דאך שוין טאקע אלע פון דעם הייליגן באשעפער אין די:
"יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים וְ הַ סְ לִּ יחוֹת" ,אז וואס !?..אז" :פְ נֵה נָא אֶ ל הַ תְ לָאוֹת וְ ַאל
ְסּורים" וואס מיר
ַלחֲטָ אוֹת" – אז קוק זיך אום אין די" :צָ רוֹת" און אין די" :י ִּ
קסו
אליעזר ראש השנה נעימות
גייען נעבעך אלע אריבער דא אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות ,און קוק נישט
אויף אונזערע עבירות.
ווייל אפילו ווען א יוד טוט שוין יא אמאל א עבירה ח"ו ,קומט דאך דאס
נאר פון צובראכנ'קייט ,און אדער קומט דאך דאס פון דעם וואס ער מיינט
נעבעך ביי זיך אז קיינער דארף דאך איהם שוין סיי ווי סיי נישט האבן ,און
ער מיינט נעבעך ביי זיך אז דער אייבערשטער איז ח"ו ברוגז אויף איהם,
אדער אנדערע צובראכענ'ע מחשבות.
און דאס איז דאך די פשוט'ע "מציאות" ,ווייל א יעדע יודיש קינד וויל דאך
בעצם זיין גוט ,אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש (סוטה דף:
ָאדם חוֹטֵ א אֶ לָא אִּ ם כֵן נִּכְ נַס ב ֹו רּוחַ ְׁשטּות" – אז א
ג' ע"א) ,אז" :אֵ ין ָ
מענטש זינדיגט נישט נאר אויב עס איז אריין געגאנגען אין איהם א" :רּוחַ
ְׁשטּות" און ער איז געווארן "צובראכן" פון דעם ,און ממילא וועגן דעם
מיינט ער שוין נעבעך ביי זיך אז דער אייבערשטער דארף איהם שוין נישט
האבן ,און "נאר דעמאלט'ס" זינדיגט ער ,אבער א יעדע יודיש קינד [בלי
שום יוצא מן הכלל] וויל דאך בעצם זיין גוט !..און דאס וואס א מענטש
זינדיגט ,קומט דאך נאר פון "צובראכן קייט".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון" :נִּכְ נַס ב ֹו
רּוחַ ְׁשטּות" ,ווייל די ווערטערִּ " :נכְ נַס ב ֹו רּוחַ ְׁשטּות" – איז דאך טאקע
ראשי תיבות" :נ ְִּׁשבָ ר" – ער איז צובראכן ,דאס אלעס ,און דאס איז די סיבה
פארוואס דער מענטש דער ווייטער'ט זיך נעבעך אזוי שטארק פון דעם
הייליגן באשעפער.
קסז
אליעזר ראש השנה נעימות
און דאס איז דאך די איינציגסט'ע סיבה פארוואס דער מענטש קען זיך נישט
האלטן ערליך און פיין ,אבער נישט ח"ו ווייל ער איז שלעכט חלילה ,חס
ושלום אזוי צו זאגן ,ווייל קיין שום יודיש קינד טוט דאך נישט קיין עבירות:
"כְ ֵדי לְ הַ כְ עִּ יס" ח"ו ,נאר ער טוט דאס פשוט ווייל ער איז פשוט "צובראכן"
"ׁשבְ רֵ י ְׁשבָ ִּרים".
ביי זיך אויףִּ :
און עס איז געווען פריער'דיגע צדיקים וואס האבן געזאגט ,אז היינטיגע
צייטן עקזעסטירט נישט אזא זאך ווי א "מזיד" – אז היינטיגע צייטן
עקזעסטירט נישט אזא זאך אז א מענטש זאל וועלן זינדיגן "בייז וויליג".
און מען קען דאך בעצם נישט זיין קיין "מזיד" היינטיגע צייטן ,ווייל אויב
דו וועסט גוט קוקען ,דעמאלט'ס וועסטו זעהן ,אז דער גרעסט'ער "פושע"
טוט דאך נאר א עבירה וויבאלד ער איז גאר שטארק צובראכן ביי זיך
אינעווייניג ,און "נאר" וועגן דעם זינדיגט ער ליידער ,ווייל ער איז פשוט
גאר שטארק צובראכן ביי זיך אין הארץ ,און אסאך מאל קומט ארויס זיין
צובראכן קייט דורך ווילד'קייט ,אבער אין אמת'ן ..איז ער גאר שטארק
צובראכן ביי זיך אין הארץ אז ער איז נישט זוכה צו זיין א ערליכע יוד.
און אסאך מאל קען מען ליידער זעהן אויפן גאס א יודיש קינד וואס זעהט
ליידער אויס אפ געפארן פון דעם יודיש'ן וועג ,און אסאך מענטשן וועלן זיך
דאך דעמאלט'ס גלייך נעמען שרייען אויף איהם אז גוי !..שיגץ !..שיגץ
ארויס !..געב נאר א קוק ווי אזוי ער זעהט אויס!..
אבער א קלוגע מענטש וועט דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי זיך ,אז אוי
נעבעך ..דער יוד איז דאך נעבעך אזוי צובראכן ,און מסתמא האט דער יוד
קסח
אליעזר ראש השנה נעימות
געהאט גאר גאר א שווערע לעבן ,און ער האט נעבעך נישט געקענט ביי
שטיין דעם שווער'ן נסיון ,און ער האט זיך נעבעך נישט געקענט האלטן ביי
יודיש'קייט ,און ממילא וועגן דעם קוקט ער נעבעך אויס אזוי.
[און פארשטייט זיך אז דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז דער מענטש וואס
איז נעבעך אראפ פון דעם יודיש'ן וועג ווערט יעצט א" :צַ ִּדיק" און עס
געבט איהם רעכט צו טוהן וואס ער טוט ,נאר עס מיינט סך הכל צו זאגן ,אז
נאך אלעמען איז ער דאך נעבעך צובראכן געווארן פון אזוי פיל צרות וואס
ער איז ליידער אריבער געגאנגען אין זיין לעבן].
און ממילא די גאנצע סיבה פארוואס א יודיש קינד פירט זיך נישט אלעמאל
אויף ווי עס דארף צו זיין איז דאך נאר" ,ווייל ער איז צובראכן" ,און נישט
ווייל ער וויל ח"ו זיין שלעכט ,נאר ווייל ער איז צו מישט ,און ער איז דאך
ארום גענומען מיט כל מיני פראבלעמען און עגמת נפש וכדומה ,און ממילא
וועגן דעם פירט ער זיך אויף ווי אזוי ער פירט זיך אויף.
אבער אין אמת'ן ..וויל ער דאך זיין א ערליכע יוד ,ווייל ער האט דאך גאר
גאר א הייליגע" :נְׁשָ מָ ה" וואס איז דאך" :נ ְֶחצַ ב ִּמתַ חַ ת כִּ סֵ א הַ כָבוֹד" ,און
"רצוֹן" איז דאך נאר צו זיין "גוט" ,נאר זיין צובראכנ'קייט מאכט אז זייןָ :
עס זאל אויס זעהן "כאילו" ער וויל זיין שלעכט ,אבער אין אמת'ן איז ער
דאך" :כָל כֻל ֹו טוֹב".
און צדיקים פלעגן זיך דאך שטענדיג אויס טענה'נען מיטן אייבערשטן ,און
זיי פלעגן דאך שטענדיג זאגן פארן אייבערשטן ,אז ..הייליגער באשעפער,
קסט
אליעזר ראש השנה נעימות
דו מיינס'ט טאקע אז יודישע קינדער ווילן זינדיגן !?..קיינמאל נישט ,די
יודישע קינדער ווילן נישט זינדיגן ,נאר זיי זענען פשוט "צובראכן".
און ממילא העלף זיי הייליגער באשעפער ,געב זיי" :גֶעזּונְט" ,און געב זיי:
"פַ ְרנָסָ ה" ,און געב זיי" :נַחַ ת" פון זייערע קינדער ,און געב זיי" :בְ ָרכָה
וְ הַ צְ לָחָ ה בְ כָל מַ עֲׂשֵ ה י ְֵדיהֶ ם" ,און געב זיי אלעס וואס זיי דארפן נאר ,ווייל
אזוי וועלן זיי זיך דאך זיכער קענען האלטן אסאך אסאך בעסער אין
יודיש'קייט.
און מיר וועלן דא ענדיגן יעצט מיט א הייליג ווארט וואס דער הייליגער רבי
מאיר'ל פרעמישלאנ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל פלעגט זאגן ,ווייל
דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער פלעגט זאגן ,אז מיר זאגן דאך
שוין אלע ביי די תפילה פון" :אָ ּנָא בְ כֹ חַ " וכו' דעם לשון" :בָ ְרכֵם טַ הֲרֵ ם".
האט דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער געזאגט ,אז די פשט פון
דעם איז אזוי ,אז מיר זאגן דא אלע פארן הייליגן באשעפער ,אז אויב
ווילסטו אז די יודישע קינדער זאלן זיין וואויל און גוט ,דעמאלט'ס:
"בָ ְרכֵם" – דעמאלט'ס בענטש זיי מיט אלע גוטע" :בְ ָרכוֹת" ,און מאך אז עס
זאל טאקע באמת זיין ביי זיי א אמת'עׁ" :שֶ פַ ע" ,און איינמאל עס איז שוין
דא א אמת'עׁ" :שֶ פַ ע" ביי די יודישע קינדער ,ערשט נאך דעם" :טַ הֲרֵ ם" –
ערשט נאך דעם קענסטו זיי רייניגן און מטהר זיין פון אלע זייערע עבירות.
ווייל אויב דו וועסט מאכן פארקערט ,קודם" :טַ הֲרֵ ם" און ערשט נאך דעם:
"בָ ְרכֵם" ,דעמאלט'ס וועט דאך דאס נישט ארבעטן ,ווייל מיר געפונען זיך
דאך אלע היינטיגע צייטן אין גאר גאר א שוואכ'ן דור ,און יודישע קינדער
קע
אליעזר ראש השנה נעימות
ְסּורים" ,און
מוטשענען זיך דאך אזוי פיל ארום מיט כל מיני" :צָ רוֹת" און" :י ִּ
די יודישע קינדער וועלן דאך נישט קענען ָאן קומען צו קיין שום מדריגה
אין עבודת השם יתברך ָאן קיין געהעריגעׁ" :שֶ פַ ע ִּמן הַ שָ מַ יִּם".
און ממילא וועגן דעם זאגן מיר דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,אז
קודם" :בָ ְרכֵם" – אז קודם זאלסטו בענטשן די יודישע קינדער מיט אלע
גוטע" :בְ ָרכוֹת" ,און ערשט נאך דעם" :טַ הֲרֵ ם" – און ערשט נאך דעם
זאלסטו פארלאנגען פון אונז א "חשבון הנפש" און אונז אויס רייניגן:
"בִּ ְקדֻ שָ ה ּובְ טָ ה ֳָרה".
און מיר בעטן טאקע אלע ווייטער אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל,
אז" :בָ ְרכֵם" – בענטש אונז !..און יא הייליגער טאטע ,בענטש אונז מיט א
אמת'עׁ" :שֶ פַ ע ִּמן הַ שָ מַ יִּם" ,אבער "געלט"" !?..געלט" איז דאך נישט
אלעס ,ווייל וואס האט דען א מענטש פון "געלט"!?..
אפילו אויב א מענטש איז געווען א "העלד" אויף דער "וועלט" ,און ער
האט געהאט אסאך "געלט" ,און ער איז געווען א מענטש צו "געשטעלט",
און ער האט געהאט גאר גאר א שיינעם "געצעלט" ,און ער איז געווען גוט
אפ געהיטן פון "קעלט" ,און ער האט שטענדיג "געקוועלט" ,לייגט מען
איהם אבער נאך אלץ אריין אין "פעלד" ,און ממילא וואס האט א מענטש
ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּׂשים טוֹבִּ ים" ברענגט א מענטש מיט
פון "געלט" ,נאר" :תו ָֹרה ִּ
צוזאמען מיט זיך אויף יענע "וועלט".
אמת ..מען דארף טאקע האבן געלט צו קענען דינען דעם אייבערשטן,
אבער" :בָ ְרכֵם טַ הֲרֵ ם" – אבער בענטש אונז מיט די" :בְ ָרכָה" פון" :טַ ה ֲָרה",
קעא
אליעזר ראש השנה נעימות
און ברענג שוין אריין אין אונז א" :רּוחַ טַ ה ֲָרה" ,און דאס וועט זיין די
אמת'עׁ" :שֶ פַ ע" און די אמת'ע" :בְ ָרכָה" וואס דו קענסט אונז נאר געבן,
ווייל יא הייליגער טאטע אין הימל ,מיר בעטן דיר טאקע כסדר ,אזׂ" :שַ בְ עֵ נּו
ִּמטּובֶ ָך" – אז דו זאלסט אונז זַאט מאכן פון דיין גוט'ס קייט ,און אז:
"וְ ׂשַ מַ ח נַפְ ׁשֵ נּו בִּ יׁשּועָ תֶ ָך" – און אז דו זאלסט אונז שוין דערפרייען מיט
"ישועות" ,און דו זאלסט אונז שוין אויף רעכטן מיט "ישועות".
אבער ועל כולם ..בעטן מיר דיר אלע הייליגער טאטע אין הימל ,אז" :וְ טַ הֵ ר
לִּ בֵ נּו לְ עָ בְ ְדָך בֶ אֱמֶ ת" ,ווייל מיר זענען דאך אלע" :בְ נֵי ְמלָכִּ ים" ,און עס
פאסט דאך נישט פאר אונז צו פארמאגן א אום ריינע הארץ.
ווייל מיר דרייען זיך דאך כסדר ארום אין דעם" :פַ לְ ִּטין ׁשֶ ל מֶ לְֶך" ,און מיר
מוזן דאך זיין ריין ,און ממילא וועגן דעם בעטן מיר דיר דא הייליגער
גרויסער טאטע אין הימל ,אז" :בָ ְרכֵם טַ הֲרֵ ם" – אז בענטש אונז מיט די:
"בְ ָרכָה" פון" :טַ ה ֲָרה" ,און" :וְ טַ הֵ ר לִּ בֵ נּו לְ עָ בְ ְדָך בֶ אֱמֶ ת":
און מיט דעם ענדיגן מיר :אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען
עס וועט זיין" :אָּ סֻ ָּרה ּנָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון
די גרויסע הייליגע טעג ,זאל אבער נאך אלץ זיין:
"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַׁ ּ ַׁמ ְראֶ ה הַׁ ָּּגדֹל הַׁ ּזֶה"!..
תם ולא נשלם!
שבח ושירה לאל בורא עולם!
יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל
קעב
אליעזר ראש השנה נעימות
קעג
אליעזר ראש השנה נעימות
קעד
