gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

  ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַריְ י ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְ ּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ‬ ‫ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם‬ ‫מו ֶׁ‬ ‫לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ‬ ‫שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם‬ ‫עו ֶׁ‬ ‫ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך‬ ‫שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵ‬ ‫ְש ֹ‬ ‫יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ‬ ‫לְ ֵ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ‬ ‫ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אלֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫חו ֶד ׁש אֱל ּול‬ ‫ֹ‬ ‫חו ֶׁדש אל ּול‪ :‬צדיקים פלעגן זאגן‪ ,‬אז עס איז דאך בעצם זייער שווער צו‬ ‫ֹ‬ ‫זאגן פאר א ריז'ן ציבור וואס די גאנצע ציבור דארף פארעכטן בשעת ווען‬ ‫עס קומט ָאן‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬ווייל‪" :‬לֵב יו ֵֹדעַ מָ ַרת נַפְ ׁשוֹ"‪ ,‬און עס איז זייער‬ ‫שווער צו זאגן פאר א גרויסע ציבור יודן וואס זיי דארפן מתקן זיין‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט‬ ‫גאר א טייער ווארט‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד‬ ‫המלך עליו השלום זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן‬ ‫ימין אֶ בְ יוֹן" וכו'‪.‬‬ ‫ספר תהלים (קפיטל ק"ט פסוק ל"א)‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י ַיעֲמֹ ד לִּ ִּ‬ ‫ימין" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫קען מען דאך בעצם זאגן אזוי‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬לִּ ִּ‬ ‫ימין"‬ ‫ראשי תיבות‪ֵ " :‬לב יו ֵֹדעַ מָ ַרת ַנפְ ׁשוֹ"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב‪" :‬כִּ י ַיעֲמֹ ד לִּ ִּ‬ ‫– אויב א יודיש קינד האלט שטענדיג פארנט פון זיינע אויגן אז‪ֵ " :‬לב יו ֵֹדעַ‬ ‫מָ ַרת ַנפְ ׁשוֹ" – אויב א יודיש קינד האלט שטענדיג פארנט פון זיינע אויגן‬ ‫ווער ער איז טאקע "באמת" ברוחניות‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער זיך דאך שוין‬ ‫שטענדיג שפירן ווי א אמת'ע‪" :‬אֶ בְ יוֹן" אנטקעגן זיינע חברים‪ ,‬און ער וועט‬ ‫זיך דאך שוין קיינמאל מער נישט גרויס האלטן אויף א צווייטן‪.‬‬ ‫ווייל ער וועט דאך שטענדיג געדענקען דעם געדאנק פון‪ֵ " :‬לב יו ֵֹדעַ מָ ַרת‬ ‫ַנפְ ׁשוֹ"‪ ,‬און ער וועט דאך שטענדיג טראכטן ביי זיך‪ ,‬אז טיף אינעווייניג ביי‬ ‫מיר אין הארץ ווייס איך דאך שוין יא זייער גוט ווער איך בין "באמת"‪ ,‬און‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫טיף אינעווייניג ביי מיר אין הארץ ווייס איך דאך שוין יא זייער גוט ווי‬ ‫שטארק עס גייט מיר ָאן ווען מיין חבר האט א צרה‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם וועלן מיר דא יעצט אראפ ברענגען א רשימה פון‬ ‫שיינע רמזים אויף‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬און אפשר וועט דאס אויף וועקן איין‬ ‫יודיש קינד תשובה צו טוהן‪" :‬בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה" פארן הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫ָאמרוֹ"‪[ ,‬און‪" :‬וְ כַאן הַ מָ קוֹם לְ צַ יֵן ׁשֶ ע ֲַדיִּן יֵׁש‬ ‫און‪" :‬וְ קַ בֵ ל אֶ ת הָ אֱמֶ ת ִּמ ִּמי ׁשֶ ְ‬ ‫הַ ְרבֵ ה ְרמָ זִּ ים ְמעּו ָרב בְ תוְֹך הַ סֵ פֶ ר"]‪.‬‬ ‫ווייל די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך ראשי תיבות‪ָ " :‬לׁשּוב אֵ לֶיָך וְ ֹלא‬ ‫לְ הִּ תְ יָאֵ ׁש" – אז מען דארף טאקע דעמאלט'ס "תשובה" טוהן פארן הייליגן‬ ‫באשעפער מיטן גאנצן הארץ‪ ,‬אבער מען טאר זיך אבער דעמאלט'ס נישט‬ ‫מייאש זיין ח"ו מיט מחשבות שונות ומשונות אז‪ ..‬איך קען שוין נישט‬ ‫"תשובה" טוהן ח"ו‪ ,‬ווייל איך האב דאך שוין געטוהן גאר גאר הארב'ע‬ ‫עבירות‪ ,‬ניין ניין ניין ר' יוד‪ ,‬ווייל ביזט דאך א "יודיש קינד"‪ ,‬און א יעדע‬ ‫יודיש קינד קען דאך תשובה טוהן יעצט אין די הייליגע‪" :‬יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים‬ ‫וְ הָ ָרצוֹן"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪ֶ " :‬לְך לְ ָך וְ ׁשָ ב אֵ לָיו" –‬ ‫גיי צו "דיר"‪ ,‬און קוק אריין אין "דיר"‪ ,‬און אזוי‪" :‬וְ ׁשָ ב אֵ לָיו" – און אזוי‬ ‫זאלסטו זיך צוריק קערן צום הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬ווען דו‬ ‫טוס'ט "תשובה"‪ ,‬זאלסטו דעמאלט'ס גיין צו "דיר"‪ ,‬און דו זאלסט‬ ‫דעמאלט'ס אריין קוקען אין "דיר"‪ ,‬און תשובה טוהן אויף "דיינע" שלעכטע‬ ‫מעשים וואס דו האסט געטוהן‪ ,‬און נישט גיין פארעכטן די מעשים פון דיין‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫חבר‪ ,‬ניין‪ ..‬נאר גיי צו "דיר" ר' יוד‪ ,‬און אזוי‪" :‬וְ ׁשָ ב אֵ לָיו" – און אזוי‬ ‫זאלסטו זיך צוריק קערן צום הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬לְ ַדבֵ ר ֱאמֶ ת ּו ְנצֹר‬ ‫לְ ׁש ֹונְָך" – צו רעדן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און זיך אפ היטן דעם צונג פון רעדן שלעכטע‬ ‫זאכן און זאכן וואס מען טאר נישט רעדן‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬אָ ׁשּוב ַליהו‪-‬ה‬ ‫ָואֶ תְ פַ לֵל ַליהו‪-‬ה" – איך קער זיך דעמאלט'ס צוריק צום אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫איך דאווען דעמאלט'ס אויך גאר גאר אסאך צום אייבערשטן‪ ,‬און איך‬ ‫דאווען דעמאלט'ס אויך מיט מער כוונה‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬לְ הוֹדוֹת ּולְ הַ לֵל לְ ׁשַ בֵ חַ‬ ‫אֵ לָיו"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס טוען מיר דאך אלע יעצט למעשה אין די‬ ‫יעצטיגע הייליגע‪" :‬יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים וְ הָ ָרצוֹן"‪ ,‬ווייל מיר טוען דאך יעצט אלע די‬ ‫פעולה פון‪" :‬י ְִּמֹלְך יהו‪-‬ה לְ ע ֹולָם אֱֹלקַ יְִּך צִּ יוֹן לְ דֹר ָודֹר הַ לְ לּויָּה"‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים הק' באריכות‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬לְ ָאן ָל ֶלכֶת ּולְ ָאן‬ ‫אֶ בְ ָרח" – וואו אהין זאל איך גיין און וואו אהין זאל איך אנטלויפן ווען עס‬ ‫קומט ָאן אזא שרעקעדיג'ע חודש ווי‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ !?..‬דער חודש וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך לכאורה אזא שרעקעדיג'ע חודש‪ ,‬און‬ ‫ממילא אסאך מאל קען דאך א מענטש טראכטן ווען עס קומט ָאן‪" :‬חו ֶֹדׁש‬ ‫אֱלּול"‪ ,‬אז וואו אהין זאל איך גיין און וואו אהין זאל איך אנטלויפן ווען עס‬ ‫קומט ָאן אזא שרעקעדיג'ע חודש ווי‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪!?..‬‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬אנטלויף נישט "פון" דעם אייבערשטן ווען עס קומט ָאן‪:‬‬ ‫"חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬נאר אנטלויף "צום" אייבערשטן ווען עס קומט ָאן‪" :‬חו ֶֹדׁש‬ ‫אֱלּול"‪ ,‬ווייל ער איז דאך דער איינציגסט'ער וואס קען דאך דיר ראטעווען‬ ‫פון דיין שווער'ן קאמפלעצירט'ן משפט וואס דו דארפס'ט דא יעצט אריבער‬ ‫גיין אין די יעצטיגע הייליגע טעג‪.‬‬ ‫און ממילא ניין הייליגער באשעפער‪ ,‬איך גיי נישט אנטלויפן "פון" דיר אין‬ ‫"מ ְמָך" – פון דיר – פון דעם אייבערשטן‪" :‬אֵ לֶיָך" –‬ ‫די יעצטיגע טעג‪ ,‬נאר‪ִּ :‬‬ ‫צו דיר – צו דעם אייבערשטן‪" :‬אֶ בְ ָרח" – וועל איך אנטלויפן‪ ,‬און דאס‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז איך וועל "תשובה" טוהן פאר‬ ‫דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל אין די יעצטיגע הייליגע טעג פון‪:‬‬ ‫"חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬און איך וועל זיך שוין ָאן הייבן אויף צו פירן יעצט ווי א‬ ‫פשוט'ע ערליכע יוד‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נחל נובע מקור חכמה רבי נחמן מברסלב זכותו יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר‬ ‫ליקוטי מוהר"ן (סימן פ"ז)‪ ,‬אז דורך דעם וואס א יודיש קינד לעבט מיט זיין‬ ‫בני בית א ערליכע ליכטיגע יודישע לעבן‪ ,‬און דורך דעם וואס א מענטש איז‬ ‫מתקן זיין פארגאנגענהייט דורך דעם וואס ער האט חתונה‪ ,‬איז ער זוכה צו‬ ‫א שיינע לעבן אינאיינעם מיט זיין בני בית‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬א יודיש קינד דארף לעבן אזוי ווי דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק' האט געהייסן לעבן‪ ,‬און נישט מיט קיין אייגענ'ע נייע אויס‬ ‫געטראפענ'ע וועגן‪ ,‬נאר ווי אזוי דער "אייבערשטער" וויל אז דו זאלסט‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער רבי נחמן ברסלב'ער זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך‬ ‫דארטן אויפן פלאץ אין ליקוטי מוהר"ן (סימן פ"ז)‪ ,‬אז דאס איז דאך טאקע‬ ‫די סוד פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬ווייל די סוד פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז‪ ,‬חתונה צו‬ ‫האבן‪ ,‬און ָאן הייבן צו לעבן אזוי ווי דער הייליגער תורה הק' האט געהייסן‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער רבי נחמן ברסלב'ער זאגט אונז דארטן אזוי‪ ,‬אז דער ענין‬ ‫איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ אִּ ם ֹלא תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה‬ ‫ָל ֶלכֶת ַאח ֲֶריָך וְ נ ִִּּקיתָ ִּמ ְשבֻעָ תִּ י זֹאת" וגו' וואס עס שטייט אין פרשת חיי שרה‬ ‫(קפיטל כ"ד פסוק ח')‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬וְ אִּ ם ֹלא [תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה] ָל ֶלכֶת‬ ‫אַ ח ֲֶריָך" – איז דאך טאקע ראשי תיבות‪" :‬אֱלּול" [חוץ פון די ווערטער‪:‬‬ ‫"תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה"]‪ ,‬און לאמיר דיר נאר פרעגן ר' יוד‪ ,‬וואס ליגט באהאלטן אין‬ ‫דעם דאזיג'ן סוד פון‪" :‬אֱלּול"‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז אין דעם דאזיג'ן סוד פון‪" :‬אֱלּול" ליגט‬ ‫דאך באהאלטן די ווערטער‪" :‬תֹ אבֶ ה הָ אִּ שָ ה"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬תֹ אבֶ ה‬ ‫"ׁשידּוְך"‪.‬‬ ‫הָ אִּ שָ ה" ווייזט דאך אויף א‪ִּ :‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬דאס איז די תיקון פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬און דאס איז די‬ ‫סוד פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬די סוד און די תיקון פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז‪ ,‬חתונה‬ ‫צו האבן‪ ,‬און ָאן הייבן צו לעבן אזוי ווי דער "אייבערשטער" האט געהייסן‬ ‫לעבן‪ ,‬און איינמאל א מענטש האט חתונה‪ ,‬איז ער דורך דעם זוכה מתקן צו‬ ‫זיין אלע זיינע עבירות וואס ער האט נאר אפ געטוהן דורך אויס זיין גאנצן‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און לכאורה קען מען דאך אפשר צו לייגן גאר א שיינע רמז צו דעם הייליגן‬ ‫ווארט פון דעם הייליגן רבי נחמן ברסלב'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪,‬‬ ‫און דאס איז‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫"לִּ ישָ א אִּ שָ ה וְ לָׁשּוב ַליהו‪-‬ה" – מען זאל דעמאלט'ס חתונה האבן מיט א‬ ‫פרוי און ָאן הייבן צו לעבן אזוי ווי דער "אייבערשטער" האט געהייסן לעבן‪,‬‬ ‫און זיך צוריק קערן צום הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און דאס איז די עבודה פון א יודיש קינד אין‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬די עבודה פון‬ ‫א יודיש קינד אין‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז‪ ,‬זיך אויף צו פירן ווי א פשוט'ע‬ ‫ערליכע יוד‪ ,‬און נישט זוכן קיין חכמות ווי אזוי צו זיין פרומ'ער ווי דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪ּ" :‬ומַ תְ ִּחילִּ ים לְ הִּ תְ הַ לְֵך‬ ‫ֹלקים" – מען הייבט דאך שוין יעצט ענדליך ָאן צו גיין פארן‬ ‫לִּ פְ נֵי ֱא ִּ‬ ‫אייבערשטן‪" :‬בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות"‪ ,‬און מען הייבט דאך שוין יעצט‬ ‫ענדליך ָאן צו פאלגן דער הייליגער תורה הק'‪" :‬בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות"‪ ,‬און‬ ‫מען הייבט דאך שוין יעצט ענדליך ָאן צו טוהן דעם רצון השם יתברך‪:‬‬ ‫"בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬אָ סּור לְ ַדבֵ ר‬ ‫"רכִּ ילּות"‬ ‫ָלׁשוֹן־הָ ָרע ּו ְרכִּ ילּות" – אז מען טאר נישט רעדן‪" :‬לָׁשוֹן הָ ָרע" און‪ְ :‬‬ ‫אויף א צווייטן‪ ,‬אבער משא"כ אויב רעדט מען יא‪" :‬לָׁשוֹן הָ ָרע" און‪:‬‬ ‫"רכִּ ילּות" אויף א צווייטן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס גאר א שטארקע שטער‬ ‫ְ‬ ‫פאר‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער שולחן ערוך זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין די אנפאנג פון‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ָאדם ַלחֲבֵ ר ֹו‬ ‫הלכות יום הכיפורים (סימן תר"ו סעיף א')‪ ,‬אז‪" :‬עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ‬ ‫פּורים ְמכַפֵ ר עַ ד ׁשֶ יְ ַרצֶ ה אֶ ת חֲבֵ רוֹ" – אז עבירות וואס איז נוגע‪:‬‬ ‫אֵ ין יוֹם הַ כִּ ִּ‬ ‫ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך‪" :‬יוֹם כִּ יפּור" נישט מכפר ביז דער פוגע וועט‬ ‫"בֵ ין ָ‬ ‫נישט גיין איבער בעטן דעם נפגע‪ ,‬און "זיין חבר וועט איהם מוחל זיין"‪.‬‬ ‫און לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז דער ענין פון‪" :‬אָ סּור לְ ַדבֵ ר ָלׁשוֹן־הָ ָרע‬ ‫ּו ְרכִּ ילּות" איז דאך די פשוט'ע אל"ף בי"ת פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ"‪ ,‬דעמאלט'ס האסטו‬ ‫ביזטו געשלאגן אין דעם ענין פון‪" :‬בֵ ין ָ‬ ‫"ד ִּריסַ ת הָ ֶרגֶל" בכלל אין דעם הייליגן חודש וואס רופט‬ ‫דאך נאך נישט קיין‪ְ :‬‬ ‫זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪ָ " :‬לׂשּום אַ הֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה‬ ‫לְ י ְִּׂש ָראֵ ל" – צו לייגן‪ַ" :‬אהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה" צווישן יודישע קינדער‪ ,‬און דאס איז‬ ‫דאך טאקע אויך די עבודה פון א יודיש קינד אין‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬צו לייגן‪:‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה" צווישן יודישע קינדער‪ ,‬ווייל נאר דורך דעם וועסטו קענען‬ ‫"מ ִּחילַת עֲווֹנוֹת" אין דעם הייליגן חודש פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪.‬‬ ‫זוכה זיין צו‪ְ :‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬א ֹו לְ חַ יִּ ים וְ א ֹו ַלמָ וֶת"‪,‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬פשוט כפשוטו‪ ,‬דאס איז די "נידון" אין די יעצטיגע‬ ‫טעג פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬די "נידון" אין די יעצטיגע הייליגע טעג איז‪" :‬א ֹו‬ ‫לְ חַ יִּ ים וְ א ֹו ַלמָ וֶת"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" [מיט די צוויי ווערטער]‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬גַם מֶ לְֶך‬ ‫חָ פֵ ץ בַ חַ יִּ ים"‪ ,‬און ווי פארשטענדליך איז דאך די ווערטער‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" –‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אויך גימטריא‪" :‬גַם מֶ לְֶך חָ פֵ ץ בַ חַ יִּ ים" [מיט די צוויי ווערטער]‪ ,‬ווייל ניין ר'‬ ‫יוד‪ ,‬עס איז נישט פשט אז מיר בעטן אלע פון דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים‬ ‫הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" אז‪" :‬זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" – אז מיר ווילן זוכה זיין צו "לעבן"‬ ‫און פארטיג‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ..‬נאר עס איז‪" :‬גַם מֶ לְֶך חָ פֵ ץ בַ חַ יִּ ים" – נאר דער‪:‬‬ ‫"מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" אליין וויל דאך אויך אז מיר זאלן‬ ‫אלע בלייבן "לעבן" דעם קומענדיג'ן יאר‪" :‬הַ בָ א עָ לֵינּו לְ טוֹבָ ה"‪.‬‬ ‫ווייל‪" :‬כִּ י ֹלא תַ ְחפֹ ץ בְ מוֹת הַ מֵ ת" – ווייל דער אייבערשטער וויל דאך נישט‬ ‫אז א מענטש זאל שטארבן ח"ו און געשטראפט ווערן אויף זיינע עבירות‪,‬‬ ‫נאר דער אייבערשטער וויל אז‪" :‬כִּ י אִּ ם בְ ׁשּוב ֹו ִּמ ַד ְרכ ֹו וָחָ יָה" – דער‬ ‫אייבערשטער וויל אז א מענטש זאל "תשובה" טוהן פון זיינע שלעכטע‬ ‫וועגן און בלייבן לעבן‪ ,‬און ווען א מענטש טוט "תשובה" מיטן גאנצן‬ ‫הארץ‪ ,‬איז דאך איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער זיכער גלייך מוחל אויף‬ ‫אלע זיינע עבירות וואס ער האט נאר אפ געטוהן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" [מיט דעם אות יו"ד – מיט דעם יודיש קינד‬ ‫אליין] – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬לְ ָדוִּ ד יהו‪-‬ה או ִֹּרי" [מיט די ווארט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה"]‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד זעהט אז עס קומט דאך שוין ָאן יעצט‪:‬‬ ‫"חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪ ..‬און מען גייט דאך שוין יעצט ָאן הייבן צו זאגן‪" :‬לְ ָדוִּ ד יהו‪-‬ה‬ ‫או ִֹּרי" מיט א ריינע‪" :‬אֱמּונָה" אז דער אייבערשטער גייט אונז טאקע אלע‬ ‫"מ ִּמי אִּ ָירא" – איז‬ ‫פאר שרייבן מיט א גוטע‪" :‬כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה"‪ ,‬איז‪ִּ :‬‬ ‫פון וועמען זאל איך דען מורא האבן דעמאלט'ס‪ ..‬חוץ פון דעם‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫מָ עוֹז חַ יַי" – חוץ פון דעם גרויסן‪" :‬בוֹחֵ ן לְ בָ בוֹת בְ יוֹם ִּדין" וואס גייט אונז‬ ‫אלע א דורך פירן אונטער זיין הייליג ריט אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון‪:‬‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ִּמי אֶ פְ חָ ד" – איז ממילא וואס פאר א‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ !?..‬איז ממילא‪ִּ :‬‬ ‫"י ְִּרָאה" דארף דען א יודיש קינד פארמאגן‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" חוץ פון‪" :‬י ְִּרַאת‬ ‫ׁשָ מַ יִּם"‪!?..‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬בוֹחֵ ן לְ בָ בוֹת בְ יוֹם ִּדין" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"רח ֲִּמים" כידוע]‪ ,‬ווייל‬ ‫תַ ְריַ"ג [מיטן שם‪ָ " :‬י‪ּ-‬ה" וואס איז דאך רומז אויף‪ַ :‬‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז דער גרויסער‪" :‬בוֹחֵ ן לְ בָ בוֹת בְ יוֹם ִּדין" גייט‬ ‫דאך אונז דא יעצט בודק זיין [דורך און דורך] אויב מיר האבן טאקע אפ‬ ‫געהיטן דעם פארגאנגענעם יאר אלע‪" :‬תַ ְריַ"ג ִּמצְ וַת הַ תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און ממילא ווער קען דען זאגן אויף זיך אז ער האט נישט מורא בשעת ווען‬ ‫דער אייבערשטער אליין איז איהם בודק אלע זיינע רמ"ח איברים ושס"ה‬ ‫גידים אויב זיי זענען טאקע אלע ווי עס דארף צו זיין‪!?..‬‬ ‫און ווער קען דען זאגן אויף זיך אז ער האט נישט מורא בשעת ווען דער‬ ‫אייבערשטער אליין פירט איהם א דורך‪" :‬תַ חַ ת ִּׁשבְ טוֹ" ממש‪" :‬כְ בַ קָ ַרת רֹעֶ ה‬ ‫עֶ ְדרוֹ"‪ !?..‬און ווי האבן צדיקים געזאגט‪ !?..‬אז אפילו די פיש אין ים‬ ‫ציטער'ן אויך ווען עס קומט ָאן‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪!..‬‬ ‫און דער הייליגער בעלזא רב זצ"ל פלעגט זאגן דעם נוסח אביסל אנדערש‪,‬‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב זצ"ל פלעגט זאגן‪ ,‬אז די פיש "און" ים ציטער'ן‬ ‫ווען עס קומט ָאן‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" – אז די פיש "צוזאמען" מיטן ים ציטער'ן‬ ‫ווען עס קומט ָאן‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪!..‬‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די נביא זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין נביא עמוס (קפיטל‬ ‫ִּירא" – אז ווען א לייב שרייט‪ ..‬ווער‬ ‫"ַאריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא י ָ‬ ‫ג' פסוק ח')‪ ,‬אז‪ְ :‬‬ ‫האט דען נישט מורא דעמאלט'ס‪!?..‬‬ ‫ִּירא"‬ ‫"ַאריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא י ָ‬ ‫און צדיקים זאגן דאך אונז שוין‪ ,‬אז די פסוק פון‪ְ :‬‬ ‫וגו' גייט דאך ארויף אויף‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪ ,‬און ממילא‪" :‬אִּ ם יִּתָ קַ ע ׁשוֹפָ ר בְ עִּ יר‬ ‫וְ עָ ם ֹלא ֶיח ֱָרדּו" – אויב מען וועט הערן א קול פון א‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" אין שטאט‪..‬‬ ‫וועט מען דען נישט ציטער'ן‪!?..‬‬ ‫ווען מען הערט ווי דער‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" בלאזט אין‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" כאפט מען דען‬ ‫נישט קיין ציטער‪ !?..‬ווי אזוי פלעגט דער הייליגער קלויזנבורג'ער רב זצ"ל‬ ‫שרייען‪ !?..‬אז עס גייט דאך יעצט‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" אויף דער וועלט‪ !..‬און‬ ‫ממילא ווען מען הערט ווי דער‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" בלאזט אין‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" כאפט‬ ‫מען דען נישט קיין ציטער‪!?..‬‬ ‫עס קען דאך אפילו נישט זיין אזא זאך‪ ,‬אוודאי כאפן מיר אלע א ציטער אין‬ ‫דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪ !..‬און אוודאי טוען מיר‬ ‫יעצט אלע תשובה אין דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪!..‬‬ ‫און ממילא הייליגער טאטע אין הימל‪" :‬זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" – געדענק אונז צום‬ ‫"לעבן"‪ ,‬ווייל געב נאר א קוק גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬מיר שלאפן נישט‪:‬‬ ‫"חֹ ֶדׁש אֱלּול" אזוי ווי "טויט'ע"‪ ,‬נאר מיר כאפן אלע א "פחד" וואס עס‬ ‫קומט ָאן‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪ ,‬און מיר טוען אלע "תשובה" אין דעם יעצטיג'ן‬ ‫חודש‪ ,‬און אויב לעבן מיר אין דעם יעצטיג'ן חודש‪ ,‬איז דאך נישט מער ווי‬ ‫גערעכט אז מיר זאלן אלע זוכה זיין אריין געשריבן צו ווערן‪ :‬בְ סֵ פֶ ר‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"הַ חַ יִּ ים"‪ ,‬ווייל געב נאר א קוק הייליגער גרויסער טאטע‪ ,‬מיר "לעבן"‬ ‫אלע‪ !..‬און מיר זענען אלע פולקאם פארנומען "תשובה" צו טוהן פאר דיר‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬איז ממילא‪" :‬זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים" הייליגער‬ ‫גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬אַ ְריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא ִּי ָירא" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים"‪ ,‬און די כוונה פון דעם איז דאך‪ ,‬אז‬ ‫מיר זאגן דא אלע פאר אונזער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אז יא הייליגער‬ ‫טאטע אין הימל‪ ,‬עס איז דאך נישט מער ווי גערעכט אז מיר זאלן אלע זוכה‬ ‫זיין אריין געשריבן צו ווערן‪ :‬בְ סֵ פֶ ר "הַ חַ יִּ ים"‪ ,‬ווייל געב נאר א קוק הייליגער‬ ‫טאטע אין הימל‪ ,‬מיר "לעבן" דאך אלע‪ !..‬און‪" :‬אַ ְריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא ִּי ָירא" –‬ ‫און ווער האט דען נישט מורא יעצט‪ !?..‬א יעדער איינער האט דאך מורא‬ ‫יעצט פון דיין גרויסן‪" :‬יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא"‪!..‬‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬אַ ְריֵה ׁשָ ָאג ִּמי ֹלא ִּי ָירא" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬בְ חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪ ,‬ווייל וואס מיינסטו הייליגער טאטע‬ ‫אין הימל (כביכול)‪ !?..‬דו מיינס'ט טאקע אז‪" :‬אִּ ם יִּתָ קַ ע ׁשוֹפָ ר בְ עִּ יר וְ עָ ם ֹלא‬ ‫ֶיח ֱָרדּו" – דו מיינס'ט טאקע אז אויב מען וועט הערן א קול פון א‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‬ ‫אין שטאט‪ ..‬וועט מען דען נישט ציטער'ן‪ !?..‬ווען מען הערט ווי דער‪:‬‬ ‫"ׁשוֹפָ ר" בלאזט אין‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול" כאפט מען דען נישט קיין ציטער‪!?..‬‬ ‫עס קען דאך אפילו נישט זיין אזא זאך‪ ,‬אוודאי כאפן מיר אלע א ציטער אין‬ ‫דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪ !..‬און אוודאי טוען מיר‬ ‫יעצט אלע תשובה אין דעם יעצטיג'ן חודש וואס רופט זיך‪" :‬חֹ ֶדׁש אֱלּול"‪,‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬מיר זענען יעצט אלע פולקאם פארנומען "תשובה" צו טוהן פאר‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬איז ממילא‪" :‬זָכְ רֵ נּו לְ חַ יִּ ים"‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬ווייל מיר "לעבן" דאך אלע יעצט‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬ווי זאגן מיר אלע ביים‬ ‫דאווענען אין די הייליגע טעג‪ !?..‬אז‪ִּ :‬מי כָמוָֹך "ָאב הָ ַרח ֲִּמים" – אז דו ביזט‬ ‫דאך גאר גאר א גרויסער רחמנות'דיגער טאטע‪ ,‬איז ממילא וועסטו דאך אונז‬ ‫זיכער געבן א גוט געבענטש'ט יאר‪ ,‬ווייל דיין רחמנות הייליגער טאטע איז‬ ‫דאך גאר גאר גרויס‪.‬‬ ‫און ממילא דו ביזט גערעכט טאקע אז פון איין זייט איז טאקע‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה" א גרויסע‪" :‬יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא"‪ ,‬אבער מצד שני‪ ..‬איז דאך‬ ‫אבער די גאנצע טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איין שטיק‪ִּ :‬מי כָמוָֹך "ָאב‬ ‫הָ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר באריכות אין די‬ ‫ספרים הק'‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" [מיטן כולל]‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬יוֹם הַ ִּדין הַ ָגדוֹל‬ ‫ִּ‬ ‫וְ הַ ּנו ָֹרא" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬עס איז‪:‬‬ ‫"אֱמֶ ת" טאקע אז‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז טאקע פון איין זייט א גרויסע‪" :‬יוֹם‬ ‫הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא"‪.‬‬ ‫אבער מצד שני‪ ..‬איז דאך אבער די גאנצע טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" אויך איין‬ ‫"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬און אויב די גאנצע טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‬ ‫שטיק‪ִּ :‬‬ ‫"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬וועט דאך שוין דעמאלט'ס זיכער‬ ‫איז איין שטיק‪ִּ :‬‬ ‫ְצּוריו לְ חַ יִּ ים בְ ַרח ֲִּמים"‪.‬‬ ‫אויך זיין‪" :‬ז ֹוכֵר י ָ‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך ָאן אין פרשת‬ ‫תצוה (קפיטל כ"ח פסוק ב')‪ ,‬אז‪" :‬וְ עָ ִּׂשיתָ בִּ גְ ֵדי קֹ ֶדׁש" – אז דו זאלסט זעהן‬ ‫צו מאכן "נייע הייליגע קליידער"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן‪ ,‬אז דו‬ ‫זאלסט הייליגן דיינע "מעשים" וואס ווערן ָאן גערופן "בגדים"‪ ..‬ווען עס‬ ‫ָארת" – וואס די‬ ‫קומט ָאן די הייליגע טעג פון‪" :‬לְ ַא ֲהרֹן אָ ִּחיָך לְ כָבוֹד ּולְ תִּ פְ ֶ‬ ‫ווערטער איז דאך ראשי תיבות‪" :‬אֱלּול"‪ ,‬ווייל ווען עס קומען ָאן די‪ :‬יְמֵ י‬ ‫"אֱלּול" דארף דאך א מענטש זעהן צו באנייען זיינע "מעשים"‪ ,‬און ווען עס‬ ‫קומען ָאן די‪ :‬יְמֵ י "אֱלּול" דארף דאך א מענטש זעהן צו הייליגן זיינע‬ ‫"מעשים"‪.‬‬ ‫ווייל לויט ווי אזוי א יוד פירט זיך אויף אין‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬איז מען איהם‪:‬‬ ‫"דן" אין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין‬ ‫ַ‬ ‫טאקע געברענגט אין די ספרים הק' באריכות‪ ,‬ווייל‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר‬ ‫הַ חָ תּום"‪ ,‬און לויט ווי אזוי א מענטש פירט זיך אויף אין דעם לעצט'ן חודש‬ ‫"דן" אין דעם גרויסן‪" :‬יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל‬ ‫פון דעם יאר‪ ,‬איז מען איהם‪ַ :‬‬ ‫וְ הַ ּנו ָֹרא"‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז מען דארף דאך זיין א פשוט'ע "נער" נישט‬ ‫אויס צו נוצן דעם‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬ווייל כדי אויס צו‬ ‫נוצן דעם‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬דארף מען דאך פשוט האבן‬ ‫"דעַ ת"‪ ,‬און מען דארף דאך נישט האבן צו פיל‪ׂ" :‬שֵ כֶל" צו‬ ‫אביסעל'ע‪ַ :‬‬ ‫פארשטיין די גרויס'קייט פון די "ימים נוראים" וואס קומען צו גיין‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬אַ תְ ִּחיל לְ הוֹדוֹת‬ ‫ּולְ הַ לֵל ַליהו‪-‬ה" – איך וועל שוין יעצט ָאן הייבן צו דאנקען און לויבן דעם‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הייליגן באשעפער אויף אלע זיינע‪" :‬חֲסָ ִּדים" וואס ער טוט מיט מיר‪" :‬בְ כָל‬ ‫יוֹם ּובְ כָל עֵ ת ּובְ כָל ׁשָ עָ ה"‪ ,‬איך וועל זיך שוין אויף הערן צו באקלאגן אויף‬ ‫אלע זאכן וואס גייען מיר נישט ווי אזוי איך וואלט געוואלט אז עס זאל מיר‬ ‫גיין‪.‬‬ ‫נאר‪" :‬אַ תְ ִּחיל לְ הוֹדוֹת ּולְ הַ לֵל ַליהו‪-‬ה" – נאר אין דעם יעצטיג'ן‪" :‬חו ֶֹדׁש‬ ‫אֱלּול" וועל איך טאקע באמת ָאן הייבן צו דאנקען און לויבן דעם הייליגן‬ ‫באשעפער אויף אלע זיינע‪" :‬חֲסָ ִּדים" וואס ער טוט מיט מיר שטענדיג‪:‬‬ ‫"בְ כָל יוֹם ּובְ כָל עֵ ת ּובְ כָל ׁשָ עָ ה"‪ ,‬און איך וועל מקיים זיין דאס וואס חז"ל‬ ‫ּומ ָדה ׁשֶ הּוא‬ ‫(ברכות דף‪ :‬נ"ד ע"א) זאגן דאך אונז שוין‪ ,‬אז‪" :‬בְ כָל ִּמ ָדה ִּ‬ ‫מו ֵֹדד לְָך ֱהוֵי מו ֶֹדה לוֹ" – אז שטענדיג זאלסטו דאנקען דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די "ברכת ההודאה" פון‬ ‫"שמונה עשרה"‪ ,‬ווייל ביי די ברכה פון "הודאה" ביי "שמונה עשרה" זאגן‬ ‫מיר דאך שוין אלע דעם לשון פון‪" :‬וְ עַ ל ֻכלָם יִּתְ בָ ַרְך וְ יִּתְ רוֹמַ ם וְ יִּתְ נַשֵ א ִּׁש ְמָך‬ ‫מַ לְ כֵנּו תָ ִּמיד לְ ע ֹולָם וָעֶ ד"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬מַ לְ כֵנּו תָ ִּמיד לְ ע ֹו ָלם וָעֶ ד" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך סופי תיבות‪" :‬מו ֵֹדד"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך טאקע‬ ‫ּומ ָדה‬ ‫דער ענין וואס חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬בְ כָל ִּמ ָדה ִּ‬ ‫ׁשֶ הּוא מו ֵֹדד לְָך ֱהוֵי מו ֶֹדה לוֹ" – אז שטענדיג זאלסטו דאנקען דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬נישט קיין חילוק אין וועלכע סארט מצב דו געפונס'ט זיך נאר‪,‬‬ ‫און שטענדיג זאלסטו לעבן מיט דעם‪" :‬אֱלּול" – וואס איז דאך טאקע אויך‬ ‫ֹאמרּו ֵלאמֹ ר אָ ִּׁש ָירה ַליהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫ראשי תיבות‪ַ " :‬וי ְ‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬אָ נּו לְ ָי‪ּ-‬ה‬ ‫וְ עֵ ינֵינּו לְ ָי‪ּ-‬ה" – אז יעצט אין דעם הייליגן חודש וואס רופט זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אֱלּול"‪ ,‬האפן מיר טאקע אלע באמת צום הייליגן באשעפער ארויס צו גיין‬ ‫אינגאנצן‪ַ " :‬זכַאי בַ ִּדין ּולְ הִּ יכָתֵ ב בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים ֲאנ ְַחנּו וְ ָכל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬וְ כָתְ בֵ נּו בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים" [מיט די פופצן אותיות] – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים כָל בְ נֵי בְ ִּריתֶ ָך" [מיט די פינעף‬ ‫ווערטער]‪ ,‬ווייל מיר בעטן דאך אלע אין די יעצטיגע טעג אונזער גרויסן‬ ‫הייליגן טאטן אין הימל אז‪" :‬וְ כָתְ בֵ נּו בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים" – אז שרייב "אונז אלע"‬ ‫אריין אין די בוך פון לעבן‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬ווער איז די "אונז אלע" וואס‬ ‫מיר מיינען דא‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דו ווייסט ווער די "אונז אלע"‬ ‫זענען‪" !?..‬אונז אלע" זענען‪" :‬כָל בְ נֵי בְ ִּריתֶ ָך" – אלע יודישע קינדער‪ ,‬און‬ ‫ממילא אין אנדערע ווערטער בעטן מיר דא אלע אונזער גרויסן הייליגן‬ ‫טאטן אין הימל‪ ,‬אז‪" :‬וְ כָתְ בֵ נּו בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים כָל בְ נֵי בְ ִּריתֶ ָך"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬וְ לָקַ ְחתִּ י אֶ תְ כֶם לִּ י‬ ‫לְ עָ ם"‪ ,‬ווייל אין‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" גייען דאך די יודישע קינדער צוריק צום‬ ‫אייבערשטן דורך דעם שטארקן "כח המשיכה" וואס שלעפט זיי דעמאלט'ס‬ ‫צוריק צו זייער גרויסן טאטן אין הימל‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער ענטפערט דאך אונז יעצט אין דעם הייליגן חודש‬ ‫וואס רופט זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬אז יא מיינע טייערע קינדער‪ ,‬עטץ האט'ס‬ ‫מקיים געווען דעם‪" :‬אָ נּו לְ ָי‪ּ-‬ה וְ עֵ ינֵינּו לְ ָי‪ּ-‬ה"‪ ,‬וועל איך מקיים זיין מיין חלק‬ ‫פון‪" :‬וְ לָקַ ְחתִּ י אֶ תְ כֶם לִּ י לְ עָ ם" און איך וועל ענק נישט פאר מיאוס'ן וועגן‬ ‫ענקערע עבירות וואס ענק האבן געטוהן דעם פארגאנגענעם יאר‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייסן דאך שוין ביידע זייער גוט‪ ,‬אז די אמת'ע סיבה פארוואס ענק זענען‬ ‫ליידער א דורך געפאלן אין עבירות איז דאך נאר וויבאלד‪" :‬וְ ַאף גַם זֹאת‬ ‫בִּ הְ יוֹתָ ם בְ אֶ ֶרץ אֹ יְבֵ יהֶ ם" – וויבאלד ענק געפונען זיך נעבעך אין גלות צווישן‬ ‫די "גוים"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם זענען ענק נעבעך א דורך געפאלן אין‬ ‫"ָאדם נ ְִּמׁשָ ְך ַאחַ ר סְ בִּ יבָ תוֹ"‪.‬‬ ‫עבירות‪ ,‬ווייל‪ָ :‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪ֹ" :‬לא ְמַאסְ תִּ ים וְ ֹלא גְ עַ לְ תִּ ים לְ כַֹּלתָ ם לְ הָ פֵ ר בְ ִּריתִּ י אִּ תָ ם‬ ‫כִּ י ֲאנִּי יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יהֶ ם"‪ ,‬ווייל נע‪ ..‬מיין טייער ליכטיג קינד האט דאס נישט‬ ‫געמיינט צו טוהן‪ ,‬נאר‪" :‬כָׁשַ לְ תָ בַ ֲע ֹונֶָך" – נאר דו ביזט נעבעך נכשל געווארן‬ ‫אין א עבירה וויבאלד דו געפונס'ט זיך דאך נאך ליידער אין דעם שרעקליכ'ן‬ ‫טיפ'ן גלות צווישן די "אומות העולם" וואס זענען דאך בלויז "איין שטיק‬ ‫טומאה" מתחילה ועד סוף‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬לִּ תְ קֹ עַ ַליהו‪-‬ה וְ לָׁשּוב‬ ‫אֵ לָיו" – מען דארף טאקע דעמאלט'ס בלאזן מיט‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪ ..‬אבער מען‬ ‫דארף דאך אבער דעמאלט'ס אויך‪" :‬לָׁשּוב אֵ לָיו" – אבער מען דארף דאך‬ ‫אבער דעמאלט'ס אויך באמת "תשובה" טוהן מיטן גאנצן הארץ פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬און נישט סתם הערן א פאפעריי פון עפעס א שופר'ל‪,‬‬ ‫נאר מען דארף דעמאלט'ס באמת "תשובה" טוהן מיטן גאנצן הארץ פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און יעצט רמזי חודש אלול אביסעל'ע בדרך צחות‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬אֱלּול"‬ ‫ערנֶען אּון וִּ ויסְ ן"‪ ,‬און די ווארט‪:‬‬ ‫אמיר ֶל ְ‬ ‫– איז דאך אויך ראשי תיבות‪ָ " :‬ל ִּ‬ ‫ערנֶען"‪ ,‬און די‬ ‫ערנֶען אּון ֶוועלְ ן ֶל ְ‬ ‫"אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪ֶ " :‬ל ְ‬ ‫ערנֶען ַווייטֶ ער"‪,‬‬ ‫ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪ָ " :‬לאז אּונְז ֶל ְ‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ערנֶען‬ ‫אמיר אַ לֶע ֶל ְ‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪ָ " :‬ל ִּ‬ ‫ַווייטֶ ער"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬אָ סּור לְ ַדבֵ ר‬ ‫ּולְ פַ ְטפֵ ט לְ אִּ שָ ה"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫"אַ תְ ִּחיל לִּ בְ כוֹת וְ לָׁשּוב ַליהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬אַ תְ ִּחיל לְ הִּ תְ פַ לֵל‬ ‫וְ לָׁשּוב ַליהו‪-‬ה"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬אִּ יְך‬ ‫ערנֶען"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫ֶוועל לוֹיפְ ן ֶל ְ‬ ‫עדיג"‪ ,‬און‪" :‬וְ אַ תֶ ם הַ ְדבֵ ִּקים בַ יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם חַ יִּ ים‬ ‫ערנֶען ֶלעבֶ ִּ‬‫"אִּ יְך ֶוועל ֶל ְ‬ ‫כֻלְ כֶם הַ יוֹם" – און איך וועל זיך שוין מדבק זיין אין דער הייליגער "תורה"‬ ‫הק' וואס איז דאך די מקור פון "לעבן"‪ ,‬און איך וועל זיך שוין מדבק זיין‬ ‫אין דער הייליגער "תורה" הק' וואס איז דאך די מקור פון‪" :‬בְ ָרכָה וִּ יׁשּועָ ה"‪.‬‬ ‫און מיר וועלן שוין אלע ָאן הייבן אריין צו נעמען אין אונזערע ביינער דעם‬ ‫הייליגן מאמר פון דעם הייליגן תנא פון די משנה אין מסכת פאה (פרק א'‬ ‫משנה א') אז‪" :‬וְ תַ לְ מּוד תו ָֹרה כְ ֶנגֶד ֻכלָם"‪ ,‬און מיר וועלן שוין טאקע אלע‬ ‫באמת "תשובה" טוהן‪" :‬בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה" פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך נישט גענוג אז מען הערט סתם אזוי עפעס א פייפעריי פון‬ ‫עפעס א שופר'ל‪ ,‬נאר מען דארף עפעס טוהן "למעשה" אויך‪ ,‬און מען דארף‬ ‫דאך זעהן אויס נוצן דעם הייליגן חודש פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" מיט תשובה און‬ ‫תיקון המעשים פארן הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון (תהלים‬ ‫קפיטל צ"ח פסוק ו')‪" :‬בַ ֲחצֹצְ רוֹת וְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪:‬‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"בַ ֲחצֹצְ רוֹת וְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ׁ" :‬שּוב" – טוה‬ ‫תשובה ר' יוד‪ !..‬און נישט הער סתם פייפערייען פון שופרות‪ ,‬נאר‪ׁ" :‬שּוב"‬ ‫– נאר טוה למעשה ר' יוד‪ !..‬טוה תשובה ר' יוד‪ !..‬ווייל עס איז דאך נישט‬ ‫גענוג דעם חלק פון‪" :‬בַ ֲחצֹצְ רוֹת וְ קוֹל ׁשוֹפָ ר" – ווייל עס איז דאך נישט‬ ‫גענוג דעם חלק צו פייפן מיט א שופר'ל און פארטיג‪ ,‬נאר עס מוז דאך אויך‬ ‫זיין "תשובה" בלב שלם‪" :‬לִּ פְ נֵי הַ מֶ לְֶך יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬הַ נְהָ גָה" [מיטן‬ ‫כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די גאנצע‪" :‬הַ נְהָ גָה" פון א מענטש דארף זיך דאך‬ ‫טוישן ווען עס קומט ָאן‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬און‪ ..‬יא‪ ,‬עס דארף הערשן א‪:‬‬ ‫"אֵ ימַ ת הַ ִּדין" אויף א יעדע ערליכע יוד וואס האט נאר אביסעל'ע‪" :‬י ְִּרַאת‬ ‫ׁשָ מַ יִּם" ביי זיך אין הארץ ווען עס קומט ָאן‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬בִּ ינָה"‪ ,‬ווייל ניין‬ ‫ר' יוד‪ ,‬מען קען נישט צו גיין צו‪ :‬חו ֶֹדׁש "אֱלּול" נאר אויב מען פארשטייט‬ ‫טאקע באמת די באדייט פון דעם חודש‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬אַ תָ ה‬ ‫ָאדם ַדעַ ת" וכו' וואס מיר זאגן אלע א יעדן טאג דריי מאל א טאג ביי‬ ‫ח ֹונֵן לְ ָ‬ ‫ָאדם ַדעַ ת ּו ְמלַמֵ ד ֶלאֱנוֹׁש‬ ‫שמונה עשרה‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬אַ תָ ה ח ֹונֵן לְ ָ‬ ‫בִּ ינָה" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬אֱלּול" [מיט די אותיות ח' ב'‬ ‫ד']‪ ,‬און די אותיות ח' ב' ד' גייט דאך ארויף אויף‪" :‬חָ כְ מָ ה בִּ ינָה ַדעַ ת"‪.‬‬ ‫ווייל ניין טייערע יודן‪ ,‬מען קען נישט צו גיין צו‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" נאר מיט א‬ ‫אמת'ע ריכטיגע‪" :‬הִּ תְ ב ֹונְנּות" אין די יעצטיגע הייליגע טעג‪ ,‬און מען קען‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫נישט צו גיין צו‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" נאר אויב מען פארשטייט טאקע באמת די‬ ‫באדייט פון דעם חודש‪ ,‬און מען קען נישט צו גיין צו‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" נאר‬ ‫אויב מען פארשטייט טאקע באמת אונזער "פליכט" וואס ליגט אויף אונז‬ ‫אין דעם הייליגן חודש וואס רופט זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪.‬‬ ‫[און‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך בעצם אינגאנצן אנדערש ווי אלע אנדערע‬ ‫חדשים פון דעם יאר‪ ,‬ווייל ביי אלע אנדערע חדשים פון דעם יאר איז נישט‬ ‫פארהאן קיין "חוב" צו וויסן ו ואס דער חודש איז‪ ,‬אבער ביי‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‬ ‫איז יא פארהאן א "חוב" צו וויסן וואס דער חודש איז]‪ ,‬ווייל‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‬ ‫איז דאך א חודש וואס וועקט דאך אויף דעם יוד פון שלאף‪ ,‬און אויב א‬ ‫מענטש פארשטייט נישט וואס מען וויל פון איהם ווען מען וועקט איהם דא‬ ‫אויף‪ ,‬דעמאלט'ס איז א סימן‪ ..‬אז ער איז דאך שוין ליידער גאר גאר טיף‬ ‫פאר שלאפן אין זיין טיפע‪" :‬תַ ְר ֵדמָ ה"‪.‬‬ ‫און וועגן דעם גייט טאקע ארויס‪ :‬חו ֶֹדׁש "אֱלּול" א בת קול וואס רופט אויס‬ ‫"עּורי יְׁשֵ נִּים ִּמ ִּׁשינַתְ כֶם" – אז שלאפע'דיגע מענטשן‪ !..‬וועקט'ס‬ ‫הויעך‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫ענק אויף פון ענקער שלאף‪ !..‬און לייגט'ס שוין צו אביסעל'ע‪" :‬בִּ ינָה" –‬ ‫און לייגט'ס שוין צו אביסעל'ע פארשטאנד צו פארשטיין די מטרה פון דעם‬ ‫הייליגן חודש וואס רופט זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך ביי סליחות דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬אֲמָ רֵ ינּו‬ ‫הַ אֲזִּ ינָה יהו‪-‬ה בִּ ינָה הֲגִּ יגֵנּו"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬בִּ ינָה" – איז דאך גימטריא‪:‬‬ ‫"אֱלּול" [ווי דערמאנט]‪ ,‬און די לשון‪" :‬הַ אֲזִּ ינָה" איז דאך א לשון פון‬ ‫"שטארק צו הערן" כידוע‪ ,‬און ממילא מיר זאגן דא פארן הייליגן באשעפער‬ ‫אזוי‪ ,‬אז‪" :‬אֲמָ רֵ ינּו הַ אֲזִּ ינָה יהו‪-‬ה" – אז דער הייליגער באשעפער וועט דאך‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫זיכער אויס הערן אונזערע רייד‪" :‬בִּ ינָה" – אין דעם הייליגן חודש פון‪:‬‬ ‫חו ֶֹדׁש "אֱלּול"‪ ,‬ווייל‪ :‬חו ֶֹדׁש "אֱלּול" איז דאך א צייט וואס דער‬ ‫אייבערשטער ווארט דאך דעמאלט'ס אז די יודישע קינדער זאלן זיך‬ ‫דעמאלט'ס צוריק קערן צו איהם און תשובה טוהן‪" :‬בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה" פאר‬ ‫איהם‪.‬‬ ‫אבער‪" :‬בִּ ינָה" – אבער מען דארף דאך אבער אויך "פארשטיין" און "דער‬ ‫הערן" אין דעם יעצטיג'ן‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬אז‪" :‬אֲמָ רֵ ינּו הַ אֲזִּ ינָה יהו‪-‬ה" – אז‬ ‫דער אייבערשטער הערט דאך טאקע באמת אויס מיינע תפילות‪ ,‬און ער איז‬ ‫מיר טאקע באמת גרייט צוריק צו נעמען א יעדע רגע צו זיך אין שויס‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"כִּ י י ְִּמינְָך פְ ׁשּוטָ ה לְ קַ בֵ ל ׁשָ בִּ ים"‪.‬‬ ‫און אויב א יודיש קינד לויפט צוריק אריין צום הייליגן טאטנ'ס שויס בשעת‬ ‫ווען עס קומט ָאן אין די הייליגע טעג‪ ,‬ווערט ער דעמאלט'ס גלייך "מרוצה"‬ ‫ביים הייליגן באשעפער‪ ,‬און ער ווערט דעמאלט'ס גלייך ָאן גענומען ביים‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬און דער אייבערשטער הערט דעמאלט'ס גלייך אויס‬ ‫אלע זיינע תפילות וואס ער בעט נאר דעמאלט'ס‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז א צייט וואס א יעדע יודיש קינד‬ ‫"ד ֶרְך הַ יָׁשָ ר" און צוריק לויפן צום‬ ‫קען זיך דעמאלט'ס צוריק כאפן אויפן‪ֶ :‬‬ ‫שויס פון דעם הייליגן באשעפער [כביכול]‪.‬‬ ‫אבער‪" :‬בִּ ינָה" – אבער מען דארף אבער אויך "פארשטיין" און "דער הערן"‬ ‫אין דעם הייליגן חודש פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬אז‪" :‬אֲמָ רֵ ינּו הַ אֲזִּ ינָה יהו‪-‬ה" –‬ ‫אז דער אייבערשטער הערט דאך טאקע באמת אויס מיינע תפילות‪ ,‬און ער‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫איז מיר טאקע באמת גרייט צוריק צו נעמען א יעדע רגע צו זיך אין שויס‪,‬‬ ‫ווייל‪" :‬כִּ י י ְִּמינְָך פְ ׁשּוטָ ה לְ קַ בֵ ל ׁשָ בִּ ים"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪ֲ " :‬ה ִּׁשיבֵ נּו אָ בִּ ינּו לְ תו ָֹרתֶ ָך וְ קָ ְרבֵ נּו מַ לְ כֵנּו ַלעֲבו ָֹדתֶ ָך" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬אֱלּול מָ ה"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬מָ ה" גייט דאך‬ ‫שוין אוודאי ארויף אויף די צוויי באקאנט'ע‪" :‬מָ ה'ס"‪.‬‬ ‫א) די ערשטע‪" :‬מָ ה" גייט דאך ארויף אויף דעם באקאנט'ן פסוק פון‬ ‫(תהלים קפיטל קי"ט פסוק צ"ז)‪" :‬מָ ה ָאהַ בְ תִּ י תו ָֹרתֶ ָך" וגו'‪ ,‬און דאס מיינט‬ ‫דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪" :‬תו ָֹרה"‪.‬‬ ‫ב) און די צווייטע‪" :‬מָ ה" גייט דאך ארויף אויף דעם באקאנט'ן פסוק פון‬ ‫(דברים קפיטל י' פסוק י"ב)‪" :‬וְ עַ תָ ה י ְִּׂש ָראֵ ל מָ ה יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך ׁשֹאֵ ל מֵ עִּ מָ ְך כִּ י‬ ‫אִּ ם לְ י ְִּרָאה" וגו'‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪" :‬י ְִּרַאת‬ ‫ׁשָ מַ יִּם"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז‪" :‬אֱלּול"‪ !..‬און אויף דעם דארף מען ארבעטן‪:‬‬ ‫חו ֶֹדׁש "אֱלּול"‪ ,‬און דאס איז די "עבודה" פון א יודיש קינד אין‪ :‬חו ֶֹדׁש‬ ‫"אֱלּול"‪ ,‬די עבודה פון א יודיש קינד אין‪ :‬חו ֶֹדׁש "אֱלּול" איז‪ ,‬אריין צו‬ ‫ברענגען אביסעל'ע מער‪" :‬תו ָֹרה וְ י ְִּרַאת ׁשָ מַ יִּם" אין הארץ אריין‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" [מיטן כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"א ֹונָָאה" [מיט די פינעף אותיות] – טשעפענען [וויי טוהן א צווייטע יוד] –‬ ‫"א ֹונַָאת ְדבָ ִּרים"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז די עבודה פון א יודיש קינד אין‪:‬‬ ‫חו ֶֹדׁש "אֱלּול"‪ ,‬צו פארעכטן דעם ענין פון‪" :‬א ֹונַָאת ְדבָ ִּרים"‪ ,‬און אויב‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫האסטו געטשעפע'ט דיין חבר‪ ,‬זאלסטו איהם דעמאלט'ס יעצט לויפן איבער‬ ‫בעטן‪ !..‬און ווארט נישט אויף שפעטער ר' יוד‪.‬‬ ‫ָאדם‬ ‫ווייל זארג זיך נישט אזוי שטארק ר' יוד אויף דעם ענין פון‪" :‬בֵ ין ָ‬ ‫"רב סְ לִּ יחוֹת‬ ‫לַמָ קוֹם"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז דאך גאר גאר א גרויסער‪ַ :‬‬ ‫ּובַ עַ ל הָ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬און איינמאל דו וועסט טאקע באמת תשובה טוהן מיטן‬ ‫ָאדם לַמָ קוֹם"‪,‬‬ ‫גאנצן הארץ אויף דיינע זינד וואס דו האסט געזינדיגט‪" :‬בֵ ין ָ‬ ‫וועסטו דעמאלט'ס מיטן אייבערשטנ'ס הילף באקומען א כפרה אויף דיינע‬ ‫זינד‪ ,‬און דו וועסט דעמאלט'ס גלייך קענען זוכה זיין אריין געשריבן צו‬ ‫מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים"‪.‬‬ ‫ווערן‪" :‬בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫אבער אויב עס איז נאך פארהאן א יודיש קינד וואס וויינט פון די צער וואס‬ ‫דו האסט איהם פאר שאפט‪ ,‬דעמאלט'ס איז נישט דא קיין וועג ארויס רח"ל‪,‬‬ ‫נאר אויב דו וועסט איהם גיין איבער בעטן‪ ,‬און דיין חבר וועט דיר טאקע‬ ‫באמת מוחל זיין מיטן גאנצן הארץ‪ ,‬ווייל דער שולחן ערוך (סימן תר"ו סעיף‬ ‫א') האט דאך אונז שוין קלאר געשטעלט א קלאר'ע ידיעה אין די אנפאנג‬ ‫ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך‪" :‬אֵ ין"‬ ‫פון הלכות יום הכיפורים‪ ,‬אז‪" :‬עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ‬ ‫פּורים ְמכַפֵ ר עַ ד ׁשֶ יְ ַרצֶ ה אֶ ת חֲבֵ רוֹ‪.‬‬ ‫יוֹם הַ כִּ ִּ‬ ‫און ממילא אויף וואס ווארטסטו ר' יוד‪ !?..‬דו ווארטס'ט אויף די‪" :‬עֲׂשֶ ֶרת‬ ‫יְמֵ י תְ ׁשּובָ ה"‪ !?..‬ווארט נישט ביז דעמאלט'ס‪ ,‬נאר שוין יעצט – אין‪" :‬חו ֶֹדׁש‬ ‫אֱלּול" זאלסטו גיין איבער בעטן דיין חבר וואס דו האסט וויי געטוהן‪ ,‬און‬ ‫שוין יעצט זאלסטו מתקן דעם ענין פון‪" :‬א ֹונַָאת ְדבָ ִּרים"‪.‬‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל פארוואס זאלסטו ווארטן ביז די "חתימה" ר' יוד‪ !?..‬ווארט נישט ביז‬ ‫דעמאלט' ס‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט ווארטן ביז די‪" :‬עֲׂשֶ ֶרת יְמֵ י תְ ׁשּובָ ה"‪,‬‬ ‫קענסטו דאך נאך דעמאלט'ס אינמיטן ווערן פארנומען מיט די צרכי החג‪,‬‬ ‫און דו וועסט שוין דעמאלט'ס אינגאנצן פארגעסן איבער צו בעטן דיין חבר‬ ‫וואס דו האסט אזוי שטארק וויי געטוהן‪ ,‬און ביז וואס ווען וואו‪ ..‬וועט שוין‬ ‫אריבער גיין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬יוֹם כִּ יפּור"‪ ,‬און ווער ווייסט וואס קען‬ ‫נאך ח"ו ארויס קומען פון א טרער פון א יודיש קינד‪!?..‬‬ ‫איך ווייס נישט וואס עס קען ארויס קומען פון א טרער פון א יודיש קינד‪,‬‬ ‫אבער דער הייליגער "צאנז'ער רב" זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט יא‬ ‫געוואוסט וואס עס קען ארויס קומען פון א טרער פון א יודיש קינד‪ ,‬ווייל‬ ‫דער הייליגער צאנז'ער רב האט דאך אונז שוין אמאל געזאגט‪ ,‬אז איך האב‬ ‫נישט מורא פון קיין שום‪" :‬מַ לְ אָ ְך" און פון קיין שום‪ׂ" :‬שָ ָרף"‪ ,‬אבער פון א‬ ‫"קרעכטץ" פון א יוד ציטער איך‪!..‬‬ ‫און ממילא פארוואס זאלסטו ווארטן ביז די‪" :‬עֲׂשֶ ֶרת יְמֵ י תְ ׁשּובָ ה"‪ !?..‬דו‬ ‫שפילס'ט זיך דאך דא מיט פייער‪ !..‬ווייל מען רעדט דאך דא פון א פאר‬ ‫ווייטאגט'ע יודישע הארץ‪ !?..‬און דו ווייסט דען וואס דאס מיינט א‪" :‬לֵב‬ ‫נ ְִּׁשבָ ר וְ נ ְִּדכֶה"‪ !?..‬ניין‪!?..‬‬ ‫איך וועל דיר זאגן וואס דאס מיינט א‪" :‬לֵב נ ְִּׁשבָ ר וְ נ ְִּדכֶה"‪ ,‬א‪" :‬לֵב נ ְִּׁשבָ ר‬ ‫וְ נ ְִּדכֶה" מיינט‪ ,‬אזא איינער וואס דער אייבערשטער נעמט זיך שטענדיג ָאן‬ ‫פאר איהם‪ ,‬און אויף אזא איינער זאגט דאך שוין טאקע דער הייליגער נעים‬ ‫זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל‬ ‫ֱֹלקים ֹלא תִּ בְ זֶה" – אז דער אייבערשטער פארשעמט‬ ‫נ"א פסוק י"ט)‪ ,‬אז‪" :‬א ִּ‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫נישט אזא איינער‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט שוין זיכער מאכן אז ער וועט‬ ‫נישט פארשעמט ווערן‪.‬‬ ‫און ממילא פארוואס זאלסטו דעמאלט'ס ווארטן ביז די‪" :‬עֲׂשֶ ֶרת יְמֵ י‬ ‫תְ ׁשּובָ ה"‪ !?..‬עס לוינט זיך דאך נישט‪ !?..‬און ממילא שוין יעצט זאלסטו‬ ‫לויפן איבער בעטן דיינע חברים וואס דו האסט וויי געטוהן‪ ,‬שוין יעצט –‬ ‫אין‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" זאלסטו גיין איבער בעטן דיין חבר וואס דו האסט וויי‬ ‫געטוהן‪ ,‬שוין יעצט אין‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" ווען‪" :‬כִּ י אַ תָ ה ׁשוֹמֵ עַ קוֹל ׁשוֹפָ ר" –‬ ‫ווען דו הערס'ט די קול פון דעם‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" זאלסטו לויפן איבער בעטן אלע‬ ‫דיינע חברים וואס דו האסט וויי געטוהן‪ ,‬ווייל אזוי‪ ..‬און "נאר" אזוי וועסטו‬ ‫מּורים‬ ‫קענען זוכה זיין אריין געשריבן צו ווערן‪" :‬בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים"‪ ,‬און "נאר" אזוי וועסטו קענען זוכה זיין צו א‬ ‫גוטע‪" :‬כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און צו "א גוט געבענטש'ט יאר"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך א יעדע ראש חודש ביי מוסף‪ ,‬אז‬ ‫ראש חודש איז דאך א‪" :‬זְ מַ ן כַפָ ָרה לְ כָל תוֹלְ דוֹתָ ם"‪ ,‬און די ראשי תיבות פון‬ ‫די ווערטער‪" :‬זְ מַ ן ַכפָ ָרה לְ כָל" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֱלּול"‬ ‫[מיט דעם אות יו"ד – מיט דעם יודיש קינד אליין]‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫באשעפער זאגט דיר דא זייער קלאר‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז די‬ ‫הייליגע‪ :‬יְמֵ י "אֱלּול" איז א‪" :‬זְ מַ ן כַפָ ָרה ַלכֹל" – די הייליגע‪ :‬יְמֵ י "אֱלּול"‬ ‫איז א צייט פון‪" :‬כַפָ ָרה" פאר א יעדע יודיש קינד‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬עס איז דא קודם איין גרויסע תנאי כפול ותנאי קודם למעשה פאר‬ ‫דעם‪ ,‬און די תנאי כפול ותנאי קודם למעשה איז‪ ,‬אז עס דארף אבער אויך‬ ‫זיין ביי דיר דעם‪" :‬לְ עַ ְמָך נָתָ תָ " – דו דארפס'ט אבער אויך זיין איבער‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫געגעבן פאר א צווייטע יוד‪ ,‬און דו דארפס'ט מקבל זיין אויף דיר דעם ענין‬ ‫פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל" אויפן גרעסט'ן מדריגה‪ ,‬ווייל "נאר" אזוי וועסטו‬ ‫קענען נהנה זיין פון די הייליגע‪" :‬זְ מַ ן כַפָ ָרה ַלכֹל" – ווייל "נאר" אזוי‬ ‫וועסטו קענען נהנה זיין פון די הייליגע‪" :‬יְמֵ י אֱלּול" וואס איז דאך א צייט‬ ‫פון‪" :‬כַפָ ָרה" פאר א יעדע יודיש קינד‪.‬‬ ‫און דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז נישט קיין צייט וואס כלל‬ ‫"מ ִּחילוֹת" און צו‪" :‬סְ לִּ יחוֹת" און צו‪:‬‬ ‫ישראל איז דעמאלט'ס זוכה צו‪ְ :‬‬ ‫"כַפָ רוֹת"‪ ,‬נאר‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז א צייט וואס אלע יודישע קינדער זענען‬ ‫"מ ִּחילָה" פון דעם‬ ‫דעמאלט'ס אלע צוזאמען זוכה צו איין גרויסע‪ְ :‬‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און צו איין גרויסע‪" :‬סְ לִּ יחָ ה" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און צו איין‬ ‫גרויסע‪" :‬כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע יום הקדוש ביים דאווענען‪ ,‬אז‪ :‬וַתִּ תֶ ן‬ ‫פּורים הַ זֶה "לִּ ְמ ִּחילָה וְ לִּ סְ לִּ יחָ ה‬ ‫לָנּו יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו בְ ַאהֲבָ ה אֶ ת יוֹם הַ כִּ ִּ‬ ‫ּולְ כַפָ ָרה"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬גאנץ כלל ישראל איז זוכה אין די הייליגע‪" :‬יְמֵ י‬ ‫"מ ִּחילָה"‪,‬‬ ‫הָ ַרח ֲִּמים וְ הָ ָרצוֹן" צו איין גרויסע‪" :‬כַפָ ָרה"‪ ,‬און צו איין גרויסע‪ְ :‬‬ ‫און צו איין גרויסע‪" :‬סְ לִּ יחָ ה"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע בפירוש ביי סליחות‪ ,‬אז דער‬ ‫"מ ִּחילָה" לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחָ ה" לַפו ְֹׁשעִּ ים‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטער פארמערט דאך‪ְ :‬‬ ‫בעצם וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין דא דעם לשון אז דער‬ ‫"מ ִּחילוֹת" לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחוֹת" לַפו ְֹׁשעִּ ים‪,‬‬ ‫אייבערשטער פארמערט דאך‪ְ :‬‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬עס שטייט נישט דא דעם לשון אז דער אייבערשטער פארמערט‬ ‫"מ ִּחילוֹת" לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחוֹת" לַפו ְֹׁשעִּ ים‪ ,‬נאר עס שטייט דא דעם‬ ‫דאך‪ְ :‬‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ִּחילָה"‬ ‫לשון אז דער אייבערשטער פארמערט דאך אין די הייליגע טעג‪ְ :‬‬ ‫לְ חַ טָ אִּ ים "ּוסְ לִּ יחָ ה" לַפו ְֹׁשעִּ ים‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬גאנץ כלל ישראל איז דעמאלט'ס‬ ‫"מ ִּחילָה" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און גאנץ‬ ‫צוזאמען זוכה צו איין גרויסע‪ְ :‬‬ ‫כלל ישראל איז דעמאלט'ס צוזאמען זוכה צו איין גרויסע‪" :‬סְ לִּ יחָ ה" פון‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬און גאנץ כלל ישראל איז דעמאלט'ס צוזאמען זוכה צו‬ ‫איין גרויסע‪" :‬כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן‪" :‬כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד"‪.‬‬ ‫און אויב קריגסטו זיך מיט דיין חבר אין אזא הייליגע זמן‪ ,‬האסטו זיך דאך‬ ‫דעמאלט'ס אטאמאטיש אויס געשלאסן פון כלל ישראל‪ ,‬און דו קענסט דאך‬ ‫"מ ִּחילָה" פון דעם‬ ‫נישט זוכה זיין אויף אזא אופן מקבל צו זיין די גרויסע‪ְ :‬‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און די גרויסע‪" :‬סְ לִּ יחָ ה" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און די גרויסע‪:‬‬ ‫"כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬וואס די יודישע זענען זוכה צו באקומען אין‬ ‫די הייליגע טעג‪ ,‬ווייל כדי צו קענען זוכה זיין צו באקומען איין גרויסע‪:‬‬ ‫"מ ִּחילָה סְ לִּ יחָ ה וְ כַפָ ָרה" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬מוזטו דאך זיין א בחינה פון‪:‬‬ ‫ְ‬ ‫"כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד"‪ ,‬און דו מוזט דאך טאקע באמת לעבן א לעבן פון‬ ‫אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל"‪ ,‬ווייל אין די הייליגע‪" :‬יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים וְ הָ ָרצוֹן" קומט‬ ‫"מ ִּחילָה סְ לִּ יחָ ה וְ כַפָ ָרה" פאר "כלל ישראל"‪.‬‬ ‫דאך אראפ א‪ְ :‬‬ ‫און דער אייבערשטער באקרוינט דאך כלל ישראל מיטן טיטול‪ :‬גוֹי "אֶ חָ ד"‬ ‫ָארץ‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (ברכות דף‪ :‬ו'‬ ‫בָ ֶ‬ ‫ע"א)‪ ,‬אז אין די תפילין פון דעם אייבערשטן שטייט דאך שוין אז‪ִּ :‬מי כְ עַ ְמָך‬ ‫ָארץ – אין די תפילין פון דעם אייבערשטן שטייט דאך‬ ‫י ְִּׂש ָראֵ ל גוֹי "אֶ חָ ד" בָ ֶ‬ ‫אז מיינע יודישע קינדער זענען איינס‪ ,‬און אויב מאכסטו‪" :‬פֵ רּוד לְ בָ בוֹת"‬ ‫צווישן יודישע קינדער‪ ,‬האסטו דאך דעמאלט'ס צו האקט די תפילין פון‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דעם אייבערשטן רחמנא ליצלן‪ ,‬און שפעטער ווילסטו נאך קומען בעטן פון‬ ‫"מ ִּחילָה סְ לִּ יחָ ה וְ כַפָ ָרה"‪ !?..‬דו האסט דאך צו האקט די‬ ‫דעם אייבערשטן‪ְ :‬‬ ‫תפילין פון דעם אייבערשטן מיט דיין‪" :‬פֵ רּוד לְ בָ בוֹת"‪!?..‬‬ ‫ַארבַ ע ַכנְפוֹת‬ ‫און דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז ווען‪" :‬וְ קַ בְ צֵ נּו יַחַ ד ְמהֵ ָרה מֵ ְ‬ ‫ָארץ" – אז ווען דער אייבערשטער וועט שוין צוריק "מאחד" זיין גאנץ‬ ‫הָ ֶ‬ ‫כלל ישראל פון זייערע אלע‪" :‬פֵ רּוד לְ בָ בוֹת"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן מיר שוין‬ ‫ַארצֵ נּו" – דעמאלט'ס וועלן‬ ‫אלע צוזאמען קענען זוכה זיין ָאן צו קומען‪" :‬לְ ְ‬ ‫"ַארצֵ נּו הַ ְקדוֹׁשָ ה"‬ ‫מיר שוין אלע צוזאמען קענען זוכה זיין ָאן צו קומען צו‪ְ :‬‬ ‫– דעמאלט'ס וועלן מיר שוין אלע צוזאמען קענען זוכה זיין ָאן צו קומען‬ ‫קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִּׂש ָראֵ ל" מיט משיח אינאיינעם‪.‬‬ ‫און פונקט אזוי ווי דו פארשטייס'ט אז ווען דיינע תפילין באקומט אמאל א‬ ‫קליינע קלאפ‪ ,‬מוז מען דעמאלט'ס שנעל לויפן צו די בתים מאכער כדי דאס‬ ‫צו פארעכטן‪ ,‬און מען דארף דעמאלט'ס שנעל זיכער מאכן אז עס איז נישט‬ ‫דא ח"ו קיין שום שאלות אין דיינע הייליגע תפילין‪ ,‬אזוי אויך דארפסטו‬ ‫פארשטיין ר' יוד‪ ,‬אז די זעלבע זאך איז דאך אויך מיט די תפילין פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ווייל די הייליגע תפילין פון דעם אייבערשטן דארף דאך אויך‬ ‫זיין‪ׁ" :‬שָ לֵם" – די הייליגע תפילין פון דעם אייבערשטן דארף דאך אויך זיין‬ ‫גאנץ ָאן א פעלער‪.‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך די זאך מיט וואס דער אייבערשטער בארימט זיך דאך א‬ ‫יעדן איינציג'ן טאג פון דעם יאר‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער בארימט זיך דאך‬ ‫א יעדן איינציג'ן טאג פון דעם יאר אז ער פארמאגט אזא הייליגע‪ :‬גוֹי‬ ‫ָארץ וואס רופט זיך‪" :‬י ְִּׂש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫"אֶ חָ ד" בָ ֶ‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דער אייבערשטער רופט דאך אויס א יעדן איינציג'ן טאג פון דעם יאר‪,‬‬ ‫ָארץ – אז מיינע קינדערלעך זענען דאך‬ ‫אז‪ִּ :‬מי כְ עַ ְמָך י ְִּׂש ָראֵ ל גוֹי "אֶ חָ ד" בָ ֶ‬ ‫איינס‪ ,‬און ממילא ווען א מענטש איז פוגם אין די‪ַ" :‬אחֲדּות" פון די יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬האט ער דאך דעמאלט'ס נישט מער און נישט ווייניגער פוגם‬ ‫געווען אין די הייליגע תפילין פון דעם הייליגן באשעפער וואס עס שטייט‬ ‫ָארץ – אז די יודישע קינדער‬ ‫דאך דארטן אז‪ִּ :‬מי כְ עַ ְמָך י ְִּׂש ָראֵ ל גוֹי "אֶ חָ ד" בָ ֶ‬ ‫זענען איינס‪ ,‬נו‪ ..‬ווער וויל דען האבן אויף זיך א קפידה פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער רחמנא ליצלן‪!?..‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארף מען טאקע זיין גאר שטארק געווארענט נישט‬ ‫צו פארשעמען ח"ו א צווייטע יוד‪ ,‬און נישט צו גרינג שעצן ח"ו א צווייטע‬ ‫יוד‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬מיר דארפן אלע אריין פרעגלען‪" :‬לְ כָבוֹד חו ֶֹדׁש אֱלּול"‬ ‫דעם‪ֲ " :‬אנִּי לְ דו ִֹּדי וְ דו ִֹּדי לִּ י" אין אונזערע הערצער – מיר דארפן אלע אריין‬ ‫פרעגלען אין אונזערע הערצער‪" :‬לְ ָכבוֹד חו ֶֹדׁש אֱלּול" דעם‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫י ְִּׂש ָראֵ ל"‪ ,‬און נאר אזוי וועלן מיר אלע קענען זוכה זיין צו "א גוט‬ ‫געבענטש'ט יאר"‪.‬‬ ‫פּורים ְמכַפֵ ר"‪ ,‬אבער‪:‬‬ ‫ָאדם לַמָ קוֹם" איז טאקע‪" :‬יוֹם הַ כִּ ִּ‬ ‫ווייל‪" :‬עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ‬ ‫פּורים ְמכַפֵ ר‪ ,‬און ממילא‬ ‫ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך‪" :‬אֵ ין" יוֹם הַ כִּ ִּ‬ ‫"עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ‬ ‫נאר אויב מיר וועלן טאקע באמת זיין געווארענט אין‪" :‬כְ בוֹד חֲבֵ ירוֹ"‪ ,‬און‬ ‫מיר וועלן זיך טאקע באמת ליב האבן איינער דעם צווייטן‪ ,‬וועלן מיר טאקע‬ ‫אלע קענען זוכה זיין צו "א גוט געבענטש'ט יאר"‪.‬‬ ‫און די חשבון פון דעם איז דאך שוין זייער פשוט‪ ,‬ווייל מיר גייען דאך אלע‬ ‫בעטן דעם הייליגן באשעפער‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" און‪" :‬יוֹם כִּ יפּור"‪ ,‬אז‪" :‬זָכְ רֵ נּו"‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫לְ חַ יִּ ים – אז געדענק "אונז" צום לעבן‪ ,‬און‪" :‬וְ כָתְ בֵ נּו" בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים – און‬ ‫שרייב "אונז" אריין אין דעם‪" :‬סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים"‪ ,‬און אזוי אויך גייען מיר דאך‬ ‫דעמאלט'ס אלע בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬אז‪ִּ " :‬נ ָזכֵר וְ ִּנכָתֵ ב" לְ פָ נֶיָך – און‬ ‫"אונז" זאלן געדענקט ווערן און פארשריבן ווערן‪" :‬לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם"‬ ‫וכו'‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬ווי אזוי קענען מיר זיך אויף שטעלן און בעטן פון‬ ‫דעם הייליגן באשעפער אז מיר אלע בעטן פון דיר א גוט געבענטש'ט יאר‬ ‫ווען מיר פארמאגן נישט קיין‪ַ" :‬אחֲדּות" צווישן אונז‪!?..‬‬ ‫"מ ֻפזָר‬ ‫אויב האבן מיר נישט קיין‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬און א יעדער איינער איז‪ְ :‬‬ ‫"ד ִּריסַ ת הָ ֶרגֶל" אין די‬ ‫ּומפֹ ָרד"‪ ,‬דעמאלט'ס האבן מיר דאך נישט קיין‪ְ :‬‬ ‫ְ‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬ווייל אלע תפילות און בקשות פון די הייליגע טעג גייען דאך‬ ‫נאר בלשון רבים‪ ,‬ווייל מיר בעטן דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬אז‪ִּ :‬מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים "עָ לֵינּו" הִּ תְ גַלְ גְ לִּ י וכו' – אז די‪ִּ :‬מ ַדת‬ ‫"הָ ַרח ֲִּמים" פון דעם אייבערשטן זאל זיך מגלגל זיין אויף "אונז"‪.‬‬ ‫און אזוי אויך בעטן מיר דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די הייליגע‬ ‫טעג‪ ,‬אז‪ :‬פְ תַ ח "לָנּו" ׁשַ עַ ר בְ עֵ ת נְעִּ ילַת ׁשַ עַ ר וכו' – אז דער אייבערשטער זאל‬ ‫"אונז" עפענען א טיר אין די צייט וואס מען פארמאכט שוין דעם טיר‪.‬‬ ‫און אזוי אויך בעטן מיר דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די הייליגע‬ ‫"רחֲמֵ ינּו" לִּ פְ נֵי בַ עַ ל הָ ַרח ֲִּמים‪ ,‬און אז‪:‬‬ ‫טעג‪ ,‬אז‪ :‬מַ כְ נִּיסֵ י ַרח ֲִּמים הַ כְ נִּיסּו ַ‬ ‫מַ ְׁש ִּמיעֵ י תְ פִּ לָה הַ כְ נִּיסּו "תְ פִּ לָתֵ נּו" לִּ פְ נֵי ׁשוֹמֵ עַ תְ פִּ לָה‪ ,‬און אז‪ :‬מַ ְׁש ִּמיעֵ י צְ עָ קָ ה‬ ‫הַ ְׁש ִּמיעּו " צַ עֲקָ תֵ נּו" לִּ פְ נֵי ׁשוֹמֵ עַ צְ עָ קָ ה‪ ,‬און אז‪ :‬מַ כְ נִּיסֵ י ִּד ְמעָ ה הַ כְ נִּיסּו‬ ‫"ד ְמעוֹתֵ ינּו" לִּ פְ נֵי מֶ לְֶך ִּמתְ ַרצֶ ה בִּ ְדמָ עוֹת‪.‬‬ ‫ִּ‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און אזוי אויך בעטן מיר דאך אלע דעם הייליגן באשעפער אין די הייליגע‬ ‫טעג‪ ,‬אז‪ָ :‬אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו קַ בֵ ל בְ ַרח ֲִּמים ּובְ ָרצוֹן אֶ ת "תְ פִּ לָתֵ נּו"‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו‬ ‫מַ לְ כֵנּו "כָתְ בֵ נּו" בְ סֵ פֶ ר חַ יִּ ים טוֹבִּ ים‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו חַ ֵדׁש "עָ לֵינּו" ׁשָ נָה‬ ‫טוֹבָ ה‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו "הַ חֲזִּ ירֵ נּו" בִּ תְ ׁשּובָ ה ְׁשלֵמָ ה לְ פָ נֶיָך‪ ,‬און אז‪:‬‬ ‫"דינֵנּו"‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו "זָכְ רֵ נּו" בְ זִּ כָרוֹן טוֹב‬ ‫ָאבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו ְק ַרע רוֹעַ גְ זַר ִּ‬ ‫ִּמלְ פָ נֶיָך‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו פְ תַ ח ׁשַ עֲרֵ י ׁשָ מַ יִּם "לִּ תְ פִּ לָתֵ נּו"‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו‬ ‫מַ לְ כֵנּו חֲמוֹל "עָ לֵינּו" וכו'‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו ְׁשמַ ע "ק ֹולֵנּו" חּוס וְ ַרחֵ ם‬ ‫"עָ לֵינּו"‪ ,‬און אז‪ָ :‬אבִּ ינּו מַ לְ כֵנּו נָא ַאל "תְ ִּׁשיבֵ נּו" רֵ יקָ ם ִּמלְ פָ נֶיָך‪ ,‬און אז‪ :‬כְ ַרחֵ ם‬ ‫ָאב עַ ל בָ נִּים כֵן תְ ַרחֵ ם יהו‪-‬ה "עָ לֵינּו"‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ..‬אלע תפילות וואס‬ ‫מיר בעטן דעם אייבערשטן אין די הייליגע טעג‪ ,‬ווייל אלעס אלעס איז דאך‬ ‫בלשון "רבים"‪.‬‬ ‫נו אויב אזוי מוזן מיר דאך אלע זיין‪" :‬בְ ַאחֲדּות" כדי צו קענען דאווענען אין‬ ‫די הייליגע טעג‪ ,‬און טאקע וועגן דעם רעדן די ספרים הק' גאר שטארק‬ ‫ארום פון דעם‪ֲ " :‬אנִּי לְ דו ִֹּדי וְ דו ִֹּדי לִּ י" – און טאקע וועגן דעם רעדן די ספרים‬ ‫הק' גאר שטארק ארום פון דעם‪" :‬כֹחַ הָ ַאחֲדּות" וואס דארפן הערשן אין די‬ ‫טעג ביי די יודישע קינדער‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די יסוד פון די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז די שפיץ פון די‬ ‫הייליגע טעג איז דאך‪" :‬יוֹם כִּ יפּור"‪ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע אויך‬ ‫זייער גוט‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין קלאר אין חז"ל (יומא דף‪ :‬פ"ה ע"ב)‪,‬‬ ‫פּורים ְמכַפֵ ר"‪ ,‬אבער‪:‬‬ ‫ָאדם לַמָ קוֹם" איז טאקע‪" :‬יוֹם הַ כִּ ִּ‬ ‫אז‪" :‬עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ‬ ‫פּורים ְמכַפֵ ר עַ ד ׁשֶ יְ ַרצֶ ה‬ ‫ָאדם ַלחֲבֵ רוֹ" איז דאך‪" :‬אֵ ין יוֹם הַ כִּ ִּ‬ ‫"עֲבֵ רוֹת ׁשֶ בֵ ין ָ‬ ‫אֶ ת חֲבֵ רוֹ"‪ ,‬נו אויב אזוי ווי אזוי קען מען דען צו גיין צו די הייליגע טעג ָאן‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫קיין‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ !?..‬עס איז דאך נישט דא קיין אנדערע וועג‪ !?..‬ווייל כדי‬ ‫זוכה צו זיין צו "א גוט געבענטש'ט יאר" מוז מען דאך לעבן מיט א אמת'ע‪:‬‬ ‫"ַאחֲדּות כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד"‪ ,‬עס איז דאך נישט דא קיין אנדערע וועג‪.‬‬ ‫נאר די אופן ווי אזוי מען דארף צו גיין צו די הייליגע טעג איז‪ ,‬אז מיר זענען‬ ‫א "אונז"‪ ,‬און מיר שרייען דאך שוין טאקע אלע אויס יום הקדוש אויף דער‬ ‫נאכט‪ ,‬אז אויב עס‪ָ" :‬אנּו" – אז אויב עס איז דא דעם "אונז" און גאנץ כלל‬ ‫ישראל איז טאקע צוזאמען‪" :‬בְ ַאחֲדּות כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"מַ תִּ ִּירין לְ הִּ תְ פַ לֵל" – דעמאלט'ס קען מען זיך טאקע שטעלן דאווענען פארן‬ ‫הייליגן באשעפער און אויס בעטן "א גוט געבענטש'ט יאר"‪ ,‬אבער אויב‬ ‫נישט‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען דאך נישט‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל כ' פסוק‬ ‫י')‪ ,‬אז‪" :‬יהו‪-‬ה הו ִֹּׁשיעָ ה הַ מֶ לְֶך" – און דער הייליגער באשעפער וועט אונז‬ ‫העלפן‪ ,‬און‪ַ " :‬י ֲענֵנּו" – און ער וועט אונז ענטפער'ן אויף אונזערע תפילות‪,‬‬ ‫אבער דו ווייסט ווען דאס וועט געשעהן‪!?..‬‬ ‫דאס וועט נאר געשעהן‪" :‬בְ יוֹם קָ ְראֵ נּו" – דאס וועט נאר געשעהן אין דעם‬ ‫טאג וואס מיר וועלן איהם אלע רופן מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬אין דעם טאג וואס מיר וועלן אלע רופן דעם הייליגן‬ ‫באשעפער מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬וועט ער אונז דעמאלט'ס גלייך‬ ‫ענטפער'ן‪ ,‬און ער וועט אונז דעמאלט'ס אלע גלייך אפ שרייבן א גוטע‪:‬‬ ‫ּומתּוקָ ה"‪.‬‬ ‫"כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און א‪ׁ" :‬שָ נָה טוֹבָ ה ְ‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב נעמסטו די "קרוין" פון דעם אייבערשטן אין אזעלכע הייליגע טעג‪,‬‬ ‫און דו צו האקס'ט דאס‪ ,‬דעמאלט'ס גייסטו דאך אנטקעגן גאנץ כלל ישראל‬ ‫וואס שרייט דאך יעצט אויס דעם‪" :‬וְ יִּתְ נּו לְ ָך כֶתֶ ר ְמלּוכָה"‪ ,‬און ווי אזוי‬ ‫ווילסטו דעמאלט'ס קענען זוכה זיין צו א‪" :‬כַפָ ָרה"‪!?..‬‬ ‫דו נעמס'ט דאך אראפ די קרוין פון דעם‪" :‬מֶ ֶלְך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך‬ ‫הּוא" דורך דעם וואס דו טשעפעס'ט דיין חבר‪ !?..‬און דו צו האקס'ט דאך‬ ‫די קרוין פון דעם אייבערשטן [וואס דאס איז דאך די הייליגע תפילין פון‬ ‫דעם אייבערשטן] דורך דעם וואס דו טשעפעס'ט דיין חבר‪ !?..‬און דו‬ ‫ווילס'ט נאך שפעטער קענען זוכה זיין צו א‪" :‬כַפָ ָרה" פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪ !?..‬דו האסט דאך דא צו האקט די קרוין פון דעם קעניג‪ !?..‬און‬ ‫וואו איז דען פארהאן א גרעסער'ע זינד ווי צו האקן די קרוין פון דעם‪" :‬מֶ לְֶך‬ ‫מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" בשעת ווען זיינע קינדער האלטן אינמיטן‬ ‫אויף בויען זיין‪" :‬כֶתֶ ר ְמלּוכָה"‪!?..‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז אויב עס איז דא‬ ‫דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דא דער‪ֲ " :‬אנִּי יהו‪-‬ה"‪ ,‬אבער‬ ‫אויב עס איז נישט דא דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬דעמאלט'ס זאגט דער‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬אז איך בין נישט דיין טאטע‪ ,‬ווייל איך האב דאך א‬ ‫זוהן וואס הייסט יענק'ל‪ ,‬און אויב פירסטו זיך נישט אויף מיט מיין זוהן‬ ‫יענק'ל ברודער'לעך‪ ,‬דעמאלט'ס בין איך דאך נישט דיין טאטע‪ ,‬ווייל נאר‬ ‫אויב יענק'ל איז דיין ברודער‪ ..‬דעמאלט'ס בין איך דיין טאטע‪.‬‬ ‫און דאס זאגן מיר דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג גלייך פארן מקבל זיין‬ ‫דעם‪" :‬עֹ ל מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם בְ ַאהֲבָ ה"‪ ,‬ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אינדערפרי פארן מקבל זיין דעם‪" :‬עֹ ל מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם בְ ַאהֲבָ ה"‪ ,‬אז‪ :‬בָ רּוְך‬ ‫אַ תָ ה יהו‪-‬ה" – אז געלויבט ביזטו הייליגער באשעפער‪" :‬הַ בוֹחֵ ר בְ עַ מ ֹו‬ ‫י ְִּׂש ָראֵ ל בְ ַאהֲבָ ה" – וואס דו וועלס'ט אויס אין דיין פאלק ישראל‪" :‬בְ ַאהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ַ" :‬אהֲבָ ה" – איז דאך גימטריא‪" :‬אֶ חָ ד"‪ ,‬און ממילא עס איז‬ ‫כאילו אז עס וואלט געשטאנען דא אזוי‪ ,‬אז‪" :‬הַ ב ֹוחֵ ר בְ עַ מ ֹו י ְִּׂש ָראֵ ל בְ אֶ חָ ד"‬ ‫– אז דער הייליגער באשעפער איז נאר‪" :‬בוֹחֵ ר בְ עַ מ ֹו י ְִּׂש ָראֵ ל" ווען‪:‬‬ ‫"בְ אֶ חָ ד" – ווען די יודישע קינדער זענען‪" :‬בְ ַאחֲדּות"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב עס איז דא דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬דעמאלט'ס איז‬ ‫דא דער‪ֲ " :‬אנִּי יהו‪-‬ה"‪ ,‬אבער אויב עס איז נישט דא דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָ לְ רֵ עֲָך‬ ‫כָמוָֹך"‪ ,‬דעמאלט'ס וויל נישט דער אייבערשטער ח"ו זיין אונטער געטרייער‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך ביי סליחות‪ ,‬אז‪" :‬אֲׁשֶ ר י ְַח ָדו נ ְַמתִּ יק‬ ‫סוֹד" – אז מיר קענען אלע צוזאמען ממתיק זיין די גרעסטע דינים פון‬ ‫יודישע קינדער דורך‪" :‬י ְַח ָדו" – דורך אונזער גרויסע‪" :‬כֹחַ הָ ַאחֲדּות" וואס‬ ‫מיר באווייזן יעצט אין די יעצטיגע הייליגע טעג‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫דארפן מיר טאקע אלע גוט וויסן און גוט געדענקען‪ ,‬אז די שליסל צו קענען‬ ‫זוכה זיין צו א גוט געבענטש'ט יאר איז‪ ,‬צוויי זאכן‪.‬‬ ‫א) אז איך דארף איבער בעטן אלע מיינע חברים וואס איך האב נאר אמאל‬ ‫וויי געטוהן‪ ,‬און איך דארף זיכער מאכן אז זיי זאלן מיר טאקע מוחל זיין‬ ‫בלב שלם און אראפ נעמען די ווייטאג וואס זיי האבן געהאט אויף מיר אין‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ב) אז איך דארף אריין ברענגען אין מיין הארץ א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל"‬ ‫צו א יעדע יודיש קינד‪ ,‬נישט קיין חילוק ווי אזוי ער זעהט נאר אויס‪ ,‬און איך‬ ‫דארף לעבן מיט דעם‪" :‬כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" מיט א אמת'דיג קייט‪ ,‬און‬ ‫איך דארף זיך מקבל זיין לכבוד דעם נייעם יאר צו זוכן צו טוהן "טובות"‬ ‫פאר יודישע קינדער וואו אומ'ער איך קען נאר‪ ,‬ווייל דורך דעם וועל איך‬ ‫דאך ארויס ווייזן מיין‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִּׂש ָראֵ ל" מיט א אמת'ע ערנס'ט קייט‪ ,‬און נאר‬ ‫"ׁשנַת גְ אּולָה וִּ יׁשּועָ ה"‪.‬‬ ‫אזוי וועל איך קענען זוכה זיין צו א אמת'ע‪ְ :‬‬ ‫און פארשטייט זיך‪ ..‬אז מען דארף גאר שטארק מרבה זיין "בתפילה" אין די‬ ‫יעצטיג'ע טעג פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬ווייל ווער קען זיך דען אוועק שטעלן‬ ‫גלייך גילטיג און זאגן אז איך וועל זיכער ארויס גיין‪ַ " :‬זכַאי בַ ִּדין"‪!?..‬‬ ‫עס כאפט דאך א פחד אין די יעצטיגע טעג‪ !?..‬עס איז דאך‪" :‬אֱלּול" אויף‬ ‫דער וועלט‪ !..‬און אפילו די פיש אין ים ציטער'ן יעצט‪ !..‬און "מיר"‪ !?..‬מיר‬ ‫דארפן דאך אוודאי ציטער'ן‪ ,‬ווייל מאדאך די פיש אין ים וואס האבן נישט‬ ‫געזינדיגט ציטער'ן‪ ,‬דארפן מיר דאך אוודאי און אוודאי ציטער'ן‪ ,‬און‪:‬‬ ‫ֹאמרּו הִּ ּנֵה יוֹם הַ ִּדין"‪!..‬‬ ‫"וְ י ְ‬ ‫ֹאמרּו הִּ ּנֵה יוֹם הַ ִּדין" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫און די ווערטער‪" :‬וְ י ְ‬ ‫תיבות‪" :‬יהו‪-‬ה"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬די אייבערשטער זאגט אונז יעצט‪,‬‬ ‫אז‪" :‬הִּ ּנֵה יוֹם הַ ִּדין"‪ !..‬און ממילא טוט'ס תשובה טייערע יודן‪!..‬‬ ‫און אפילו ‪" :‬מַ לְ ָאכִּ ים יֵחָ פֵ זּון וְ ִּחיל ְּורעָ ָדה יֹאחֵ זּון"‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י ֹלא יִּזְ כּו בְ עֵ ינֶיָך‬ ‫בַ ִּדין" – ווייל ווי אזוי קען מען דען ארויס גיין‪ַ " :‬זכַאי בַ ִּדין" ביים‪" :‬מֶ לְֶך‬ ‫"דן לְ פִּ י מַ עֲׂשֵ ינּו"‪!?..‬‬ ‫מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" אויב ער איז אונז‪ַ :‬‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫עס איז דאך נישט מעגליך‪ ,‬ווייל וועלכע יוד קען זיך דען אויף שטעלן און‬ ‫זאגן אז איך טוה גענוג‪ !?..‬קיינער נישט‪ ,‬קיינער קען נישט זאגן‪" :‬בְ רֵ יׁש‬ ‫גְ לֵי" אז ער טוט גענוג‪.‬‬ ‫ווייל אפשר דאך וואלט איך געקענט אביסל מער אויף טוהן דעם‬ ‫פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬און אפשר וואלט איך געקענט אביסל מער לערנען‬ ‫אין דעם פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬און אפשר וואלט איך געקענט אביסל מער‬ ‫עוסק זיין אין העלפן מיין חבר אין דעם פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬און אפשר‬ ‫האב איך נישט געדארפט אזוי שטארק וויי טוהן מיין חבר אין דעם‬ ‫פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬און אפשר האב איך נישט געדארפט רעדן אזוי פיל‬ ‫לשון הרע אין דעם פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬און אפשר האב איך געדארפט‬ ‫אביסל מער היטן מיינע אויגן אין דעם פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬און אפשר‬ ‫האב איך נישט געמוזט רעדן אזוי פיל "דברים בטלים" דעם פארגאנגענעם‬ ‫יאר‪ !?..‬און אפשר האב איך געדארפט אביסל מער אכטונג געבן אויף די‬ ‫כבוד פון מיין חבר דעם פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬און אפשר האב איך ח"ו וויי‬ ‫געטוהן א‪" :‬יְצִּ יר כַפָ יו ׁשֶ ל הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" דעם פארגאנגענעם יאר‪!?..‬‬ ‫עס כאפט דאך א פחד‪ !..‬וויי טוהן א קינד פון דעם קעניג איז דען א קינדער‬ ‫שפיל‪ !?..‬דער קעניג וועט דאך ווערן שרעקליך אין כעס‪!?..‬‬ ‫און ממילא מיר מוזן דאך אלע איבער בעטן דעם גרויסן "קעניג" – און‬ ‫ממילא מיר מוזן דאך אלע איבער בעטן דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים‬ ‫הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און מיט א ווארימ'ע‪" :‬תְ פִּ לָה מַ ׂשֶ גֶת חֵ ן" איהם איבער‬ ‫מּורה" מער נישט צו טוהן אזוי‪.‬‬ ‫בעטן‪ ,‬און זיך מקבל זיין‪" :‬בְ קַ בָ לָה גְ ָ‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און וועגן דעם האט אונז טאקע דער הייליגער באשעפער געגעבן די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע "מתנה" וואס הייסט‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬כדי אז מיר זאלן‬ ‫אלע "תשובה" טוהן פאר איהם‪" :‬וְ לָבוֹא אֵ לָיו לְ הִּ תְ חַ ּנֶן לוֹ" אז ער זאל‬ ‫רחמנות האבן אויף אונז און אונז אריין שרייבן‪" :‬בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל‬ ‫מּורים ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם"‪ ,‬און דאס‬ ‫צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫איז די סוד פון‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול"‪ ,‬א אמת'ע‪" :‬תְ פִּ לָה מֵ עֹ מֶ ק הַ לֵב"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬אֶ פְ ׁשַ ר לְ הִּ תְ קַ יֵם‬ ‫וְ ַלעֲמֹ ד לְ פָ נֶיָך"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬עס איז‪" :‬אֶ פְ ׁשַ ר לְ הִּ תְ קַ יֵם"‪ !..‬עס איז‬ ‫מעגליך צו האבן א "קיום"‪ ,‬אבער כדי צו קענען האבן א "קיום"‪ ,‬מוז מען‬ ‫דאך אבער מאכן דעם פעולה פון‪" :‬וְ ַלעֲמֹ ד לְ פָ נֶיָך" און זיך שטעלן דאווענען‬ ‫מיט א ערנס'ט קייט אין די יעצטיגע‪" :‬יְמֵ י אֱלּול"‪ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין‬ ‫אלע זייער גוט‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין ע ֲִּמ ָידה אֶ לָא תְ פִּ לָה"‪ ,‬און ממילא מען מוז דאך‬ ‫דאווענען גאר ערליך אין די יעצטיגע‪" :‬יְמֵ י אֱלּול"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬לְ מָ תַ י אַ עְ תִּ יר‬ ‫לְ ָך וְ ַלעֲבָ ֶדיָך"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬יעצט איז די צייט‪ ,‬יעצט איז די צייט מקיים צו‬ ‫זיין דעם‪" :‬לְ מָ תַ י אַ עְ תִּ יר לְ ָך וְ ַלעֲבָ ֶדיָך"‪ ,‬און בעטן דעם רבונו של עולם אז‪:‬‬ ‫"חּוסָ ה יהו‪-‬ה עַ ל עַ מֶ ָך וְ הַ צִּ ילֵנּו ִּמזַעְ מֶ ָך חֲמוֹל עַ ל עַ מֶ ָך ַרחֵ ם עַ ל ַנ ֲחלָתֶ ָך חּוסָ ה‬ ‫ּנָא כְ רוֹב ַרחֲמֶ יָך"‪ ,‬און מיט א ווארימ'ע‪" :‬תְ פִּ לָה" וואס איז איין שטיק‪:‬‬ ‫"תְ ׁשּובָ ה" וועלן מיר זוכה זיין צו ברענגען‪" :‬צְ ָדקָ ה" אויף אונז‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"ּובִּ זְ כּות הַ תָ ם יוֹצִּ יא ָאיוֹם לְ צֶ ֶדק ִּדינֵנּו"‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬דורך אונזער ווארימ'ע‪" :‬תְ פִּ לָה" וואס איז איין שטיק‪:‬‬ ‫"תְ ׁשּובָ ה" וועלן מיר זוכה זיין צו ברענגען‪" :‬צְ ָדקָ ה" אויף אונז‪ ,‬און זוכה זיין‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫צו אריין צו גיין‪" :‬בְ סֵ פֶ ר חַ יִּ ים בְ ָרכָה וְ ׁשָ לוֹם ּופַ ְרנָסָ ה טוֹבָ ה" וכו'‪ ,‬און די‬ ‫ווערטער‪" :‬תְ ׁשּובָ ה ּותְ פִּ ָלה ּוצְ ָדקָ ה" [מיט די דריי ווערטער] – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬בְ סֵ פֶ ר חַ יִּ ים בְ ָרכָה וְ ׁשָ לוֹם ּופַ ְרנָסָ ה טוֹבָ ה"‪:‬‬ ‫יחות‬ ‫ׁ ַׁש ּ ָּבת ְס ִל ֹ‬ ‫יחות‪ :‬עס ווערט געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז שבת פאר‪:‬‬ ‫ש ּ ָבת ְסלִ ֹ‬ ‫ַ‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה" [נאר ווען‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" געפאלט סוף וואך] ווערט ָאן‬ ‫גערופן‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‪ ,‬אבער לכאורה שטעלט זיך דאך דא א מורא'דיגע‬ ‫קשיא דא‪ ,‬ווייל פארוואס רופט מען ָאן דעם שבת מיטן נאמען‪ׁ" :‬שַ בָ ת‬ ‫סְ לִּ יחוֹת"‪ !?..‬מען זאגט דאך ערשט סליחות "מוצאי שבת" ביי חצות‪!?..‬‬ ‫אדער נאך שפעטער‪ !?..‬און ממילא פארוואס ווערט דער "שבת" אליין ָאן‬ ‫גערופן‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‪!?..‬‬ ‫נאר מען קען דאס אפשר פאר ענטפער'ן על פי דאס וואס דער הייליגער‬ ‫ישמח ישראל זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט אמאל געזאגט‪ ,‬ווייל דער‬ ‫הייליגער ישמח ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט‪ ,‬אז אין די לעצטע‬ ‫שבת פון דעם יאר קען מען דאך פארעכטן אלע שבתים פון א גאנץ יאר‪ ,‬און‬ ‫אויב פירט מען זיך אויף ווי עס דארף צו זיין דעם לעצט'ן שבת פון דעם‬ ‫יאר‪ ,‬און מען איז מכבד דעם הייליגן שבת קודש ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬ווערט‬ ‫עס דעמאלט'ס גערעכנט כאילו אלע שבתים פון א גאנץ יאר זענען געווען‬ ‫גוט‪.‬‬ ‫און ממילא לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬מען רופט ָאן דעם שבת‬ ‫אליין מיטן נאמען‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‪ ,‬ווייל די אונטערשט'ע שבת פון דעם‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫יאר איז דאך א‪" :‬סְ לִּ יחָ ה" און א‪" :‬כַפָ ָרה" אויף אלע שבתים פון דעם יאר‬ ‫וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫און אפילו ווען ראש השנה געפאלט אנהייב וואך [וואס דעמאלט'ס הייבט‬ ‫מען שוין ָאן צו זאגן סליחות א וואך פריער]‪ ,‬און‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" קומט‬ ‫דעמאלט'ס אויס "איינס פאר די לעצטע שבת פון דעם יאר"‪ ..‬קען "איינס‬ ‫פאר די לעצטע שבת פון דעם יאר" אויך הייסן‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‪.‬‬ ‫ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל (שבת דף‪ :‬קי"ח ע"ב)‬ ‫"ׁשנֵי ׁשַ בָ תוֹת" ִּמיַד‬ ‫זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪ :‬אִּ לּו ׁשָ ְמרּו י ְִּׂש ָראֵ ל ְ‬ ‫נִּגְ ָאלִּ ין‪ ,‬און ממילא‪ ..‬די "סליחה" קען זיך שוין [אמאל] ָאן הייבן א וואך‬ ‫פריער אויך‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די צוויי לעצטע שבתים פון דעם יאר איז א‪:‬‬ ‫"סְ לִּ יחָ ה" און א‪" :‬כַפָ ָרה" אויף אלע שבתים פון א גאנץ יאר‪!..‬‬ ‫און אויב מיר וועלן אויס נוצן די צוויי לעצטע שבתים פון דעם יאר ווי עס‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬וועלן מיר דורך דעם זוכה זיין צוריק צו קערן אלע‪ׁ :‬שַ בָ תִּ ים‬ ‫ׁשֶ עָ בַ ר עָ לֵינּו ֹלא כָל כְַך טוֹב "לְ טוֹבָ ה"‪ ,‬און די צוויי לעצטע שבתים פון דעם‬ ‫יאר וועלן אונז ברענגען‪" :‬סְ לִּ יחוֹת" אויף אלע אנדערע שבתים פון דעם יאר‬ ‫וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫און מיר בעטן זיך טאקע אלע צו דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪,‬‬ ‫"ׁשבִּ יתֵ נּו" – אז‬ ‫אז‪ ..‬רבונו של עולם‪ ,‬מיר בעטן דיר‪ ,‬אז‪ׁ :‬שּובָ ה יהו‪-‬ה אֶ ת ְ‬ ‫קער צוריק אונזערע "שבתים" וואס מיר האבן זיך נישט אזוי גוט אויף‬ ‫געפירט ווי עס דארף צו זיין‪ ..‬צום גוט'ן‪ ,‬ווייל מיר זענען זיכער‪ ,‬אז אין דעם‬ ‫זכות וואס מיר פירן זיך אויף ווי עס דארף צו זיין דעם לעצט'ן שבת קודש‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫פון דעם יאר‪ ,‬וועט דער אייבערשטער זיכער רעכענען כאילו אלע שבתים‬ ‫פון דעם יאר זענען געווען גוט‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת התשובה‬ ‫וואס געפונט זיך אין פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק ג')‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז‪ :‬וְ ׁשָ ב יהו‪-‬ה‬ ‫"ׁשבּותְ ָך" – אז איך וועל צוריק קערן אלע דיינע "שבתים" פון‬ ‫אֱֹלקֶ יָך אֶ ת ְ‬ ‫דעם יאר וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין צום גוט'ן‬ ‫דורך די‪" :‬כֹחַ הַ טוֹב" פון דעם לעצט'ן שבת קודש פון דעם יאר וואס דו‬ ‫וועסט זיך יא אויף פירן ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫[און צדיקים פלעגן זאגן‪ ,‬אז די פסוק פון‪" :‬וְ הָ יָה עֵ קֶ ב תִּ ְׁש ְמעּון" וגו' איז א‬ ‫רמז פאר די הייליגע טעג הבאים עלינו לטובה‪ ,‬און זיי האבן געטייטש'ט‬ ‫דעם פסוק פון‪" :‬וְ הָ יָה עֵ קֶ ב תִּ ְׁש ְמעּון" וגו' אזוי‪ ,‬אז‪" :‬וְ הָ יָה" – אז עס הערשט‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" אויבן אין הימל‪ ,‬אז‪" :‬עֵ קֶ ב" – אז‬ ‫דאך גאר גאר א גרויסע‪ִּ :‬‬ ‫כאטשיג ווען עס קומט ָאן סוף פון דעם יאר‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬תִּ ְׁש ְמעּון" –‬ ‫דעמאלט'ס טוט מען שוין תשובה‪ ,‬און מען הייבט שוין דעמאלט'ס ָאן צו‬ ‫פאלגן דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און מען הייבט שוין דעמאלט'ס ָאן צו טוהן‪:‬‬ ‫"אֵ ת הַ ִּמ ְׁשפָ ִּטים הָ אֵ לֶה" – און מען הייבט שוין דעמאלט'ס ָאן צו טוהן די‬ ‫"ּוׁשמַ ְרתֶ ם ַוע ֲִּׂשיתֶ ם אֹ תָ ם" – און מען היט‬ ‫מצוות פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און‪ְ :‬‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹרה"‪ ,‬און מען איז דאס שוין דעמאלט'ס‬ ‫שוין דעמאלט'ס אפ די‪ִּ :‬‬ ‫מקיים ווי עס דארף צו זיין]‪.‬‬ ‫און סוף יאר געבט דער אייבערשטער פאר א יעדעם איינעם א געלעגענהייט‬ ‫צוריק צו קומען צום אייבערשטן און פארעכטן די גאנצע יאר וואס עס איז א‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דורך געגאנגען אויף איהם‪ ,‬און חז"ל (ברכות דף‪ :‬י"ב ע"א) זאגן דאך אונז‬ ‫שוין טאקע אויך קלאר בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" – אז אלעס‬ ‫גייט לויט די סוף פון דעם יאר‪ ,‬און אויב פירסטו זיך דעמאלט'ס אויף ווי עס‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬האסטו דעמאלט'ס צוריק געקערט די גאנצע יאר‪" :‬לְ טוֹבָ ה"‪.‬‬ ‫אבער לכאורה דארף מען דאך אבער פארשטיין דעם מאמר חז"ל‪ ,‬ווייל וואס‬ ‫הייסט אז‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" – ווייל וואס הייסט אז אלעס גייט לויט‬ ‫די סוף פון דעם יאר‪ ..‬און אויב פירסטו זיך אויף ווי עס דארף צו זיין סוף‬ ‫יאר‪ ,‬האסטו דעמאלט'ס צוריק געקערט די גאנצע יאר לטובה‪!?..‬‬ ‫דו ווילס'ט מיר דא זאגן אין אנדערע ווערטער אז א גאנץ יאר קען מען טוהן‬ ‫וואס מען וויל‪ ..‬און סוף יאר קען מען זיך מאכן פאר א צדיק'ל און זאגן אז‬ ‫די גאנצע יאר ווערט גערעכנט‪" :‬לְ טוֹבָ ה" א דאנק דעם לעצט'ן שבת וואס‬ ‫איך האב זיך אויף געפירט ווי עס דארף צו זיין‪ !?..‬וואס איז פשט פון דעם‬ ‫מאמר חז"ל אז‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס אונזערע הייליגע חכמים‬ ‫האבן אונז מודיע געווען דעם הייליגן יסוד אז‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום"‬ ‫איז‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז דער אייבערשטער דארף‬ ‫דאך נאר איין זאך פון א יודיש קינד‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬זיין "הארץ" מיט זיין‬ ‫"רצוֹן" אין דעם‪.‬‬ ‫גוטע‪ָ :‬‬ ‫און דאס איז די גאנצע זאך וואס דער אייבערשטער דארף פון א יודיש קינד‪,‬‬ ‫אזוי ווי חז"ל (סנהדרין דף‪ :‬ק"ו ע"ב) זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש‪,‬‬ ‫"רחֲמָ נָא" – אז דער הייליגער באשעפער דארף דאך נאר איין זאך פון א‬ ‫אז‪ַ :‬‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬און דאס איז‪" :‬לִּ בָ א בָ עֵ י" – דיין קליינע הערצעל'ע מיט דיין‬ ‫"רצוֹן" צו ווערן נאנט צום הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫אמת'ע‪ָ :‬‬ ‫און דער אייבערשטער בעט זיך [כביכול] ביי א יעדע יודיש קינד‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער זאגט פאר א יעדע יודיש קינד‪ ,‬אז‪" :‬תְ נָה בְ נִּי לִּ יבְ ָך לִּ י" (משלי‬ ‫קפיטל כ"ג פסוק ו') – אז געב מיר נאר דיין קליינע הארץ‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫וואס איך וויל פון דיר‪ ,‬איך וויל פון דיר דיין "הארץ" מיט דיין גוטע‪:‬‬ ‫"רצוֹן" וואס ליגט באהאלטן אין דעם‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫און ממילא א גאנץ יאר‪ ..‬קען זיך דאך נאך אמאל מאכן אז א מענטש זאל זיך‬ ‫פארגעסן אמאל וואס ער טוט‪ ,‬און א גאנץ יאר קען זיך דאך נאך אמאל מאכן‬ ‫אז א מענטש זאל א דורך פאלן אמאל אין א עבירה‪ ,‬אבער ווען דער‬ ‫אייבערשטער זעהט אז א מענטש כאפט זיך צוריק סוף יאר‪ ,‬און ער לייגט‬ ‫ֱֹלקים"‪,‬‬ ‫"ק ְרבַ ת א ִּ‬ ‫אריין א מורא'דיגע יגיעה סוף יאר צו באקומען אביסעל'ע‪ִּ :‬‬ ‫זאגט דעמאלט'ס דער אייבערשטער אזוי‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬יעצט פארשטיי איך שוין‬ ‫ווער דער מענטש איז באמת‪ ,‬דער מענטש איז דאך בעצם‪" :‬אַ ְך וְ ַרק כָל כֻל ֹו‬ ‫טוֹב" – דער מענטש איז דאך בעצם גוט‪ ,‬און ער וויל דאך בעצם שטענדיג‬ ‫"רצוֹן"‪.‬‬ ‫זיין גוט‪ ,‬און ער וויל דאך בעצם שטענדיג טוהן מיין‪ָ :‬‬ ‫און דאס וואס ער האט אמאל געטוהן א זאך וואס איז געווען אנטקעגן מיין‪:‬‬ ‫"רצוֹן" איז דאך נאר געווען ווייל עס האט זיך איהם געמאכט דעמאלט'ס א‬ ‫ָ‬ ‫שוואכ'ע מינוט‪ ,‬און ביי א יעדע מענטש מאכט זיך דאך אמאל א שוואכ'ע‬ ‫מינוט‪ ,‬אבער געב נאר א קוק מיט וואס פאר א‪" :‬חֵ ׁשֶ ק" ער טוט יעצט מיין‪:‬‬ ‫"רצוֹן"‪,‬‬ ‫"רצוֹן" – געב נאר א קוק מיט וואס פאר א ברען ער טוט יעצט מיין‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫"רצוֹן" מיט א מורא'דיגע ברען‪.‬‬ ‫יעצט סוף יאר‪ ,‬ער טוט דאך יעצט מיין‪ָ :‬‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס ווייזט דאך שוין קלאר אז דער מענטש איז דאך בעצם‪" :‬כָל כֻל ֹו‬ ‫טוֹב"‪ ,‬ווייל דו זעהס'ט דאך שוין אליין אז ער כאפט זיך דאך צוריק סוף יאר‪,‬‬ ‫און דאס איז דאך א‪" :‬גִּ לּוי ַדעַ ת" אויף א גאנץ יאר אז בעצם ליגט זיין הארץ‬ ‫שטענדיג ביים אייבערשטן אין די האנט [כביכול]‪.‬‬ ‫און איינמאל דער אייבערשטער זעהט שוין אז דער יוד איז בעצם א ערליכע‬ ‫יוד‪ ..‬נאר ער פארגעסט זיך אמאל‪ ,‬און זיין הארץ איז דאך בעצם שטענדיג‬ ‫ביים אייבערשטן‪ ,‬זאגט דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך פאר אלע‬ ‫מלאכים‪ ,‬אז דער יוד דא איז דאך פון אונזערע‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬ער האט געטוהן עבירות אינמיטן די יאר‪ !?..‬אבער נע‪ ..‬עס מוז זיין אז‬ ‫ער האט זיך דעמאלט'ס פשוט פארגעסן‪ ,‬ווייל געב נאר א קוק מיט וואס‬ ‫"רצוֹן"‪ ,‬ער טוט דאך יעצט מיין‪:‬‬ ‫פאר א‪" :‬חֵ ׁשֶ ק" ער טוט יעצט מיין‪ָ :‬‬ ‫"רצוֹן" מיט א מורא'דיגע ברען‪ ,‬און ממילא וועגן דעם זאג איך יעצט אז עס‬ ‫ָ‬ ‫מוז זיין אז דער יוד איז דאך בעצם‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫מּורים‬ ‫וועל איך איהם טאקע שוין פאר שרייבן‪" :‬בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים"‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל מיט זיין יעצטיגע יגיעה‬ ‫"מ ַגלֶה ַדעַ ת" געווען פאר א יעדעם איינעם אז בעצם געהער‬ ‫האט ער דאך‪ְ :‬‬ ‫איך דאך יא צו דעם‪ָ " :‬י‪ּ-‬ה ִּרבוֹן עָ לַם וְ עָ לְ מַ יָא"‪ ,‬און בעצם וויל איך דאך יא‬ ‫זיין נאנט צום אייבערשטן‪ ,‬און צו דעם שטרעב איך דאך שטענדיג‪ ,‬נאר‪..‬‬ ‫אסאך מאל פארגעס איך זיך אביסל וואו איך בין‪ ,‬און ווער איך בין‪ ,‬און איך‬ ‫פאל דעמאלט'ס ליידער אריין אין די נעץ פון דעם יצר הרע‪.‬‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער מיין "הארץ"‪ !?..‬מיין "הארץ" איז דאך בעצם‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪ ,‬און‬ ‫מיין "הארץ" ליגט דאך שטענדיג אין די האנט פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם זאגט דער אייבערשטער סוף יאר‪ ,‬אז איך וועל איהם‬ ‫מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים‬ ‫טאקע שוין פאר שרייבן‪" :‬בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫א ֲִּמתִּ יִּ ים"‪ ,‬ווייל יעצט איז דאך מיר נתגלה געווארן [כביכול] אז זיין "הארץ"‬ ‫ליגט דאך בעצם שטענדיג ביי מיר‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז די סיבה פארוואס חז"ל (ברכות דף‪ :‬י"ב ע"ב) האבן‬ ‫אונז געזאגט אז‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום" – אז אלעס גייט לויט די סוף פון‬ ‫די יאר‪ ,‬און אויב פירסטו זיך דעמאלט'ס אויף ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬האסטו‬ ‫דעמאלט'ס צוריק געקערט די גאנצע יאר לטובה‪ ,‬ווייל אויב פירסטו זיך‬ ‫"מ ַגלֶה ַדעַ ת"‬ ‫אויף ווי עס דארף צו זיין סוף יאר‪ ,‬האסטו דאך דעמאלט'ס‪ְ :‬‬ ‫געווען מיט דעם פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז דאס איז דאך בעצם מיין וועג צו‬ ‫וואס איך שטרעב שטענדיג‪ ,‬און אויב דו ביזט דאך טאקע בעצם א ערליכע‬ ‫יוד‪ ,‬דעמאלט'ס קומט זיך דאך דיר שוין טאקע צו ווערן אפ געשריבן מיט א‬ ‫גוטע‪" :‬כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און מיט "א גוט געבענטש'ט יאר"‪ ,‬ווייל דו‬ ‫ביזט דאך בעצם א‪" :‬כֵלִּ י ָראּוי לְ קַ בֵ ל" פאר שריבן צו ווערן‪" :‬בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל‬ ‫מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים"‪.‬‬ ‫צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫און ממילא‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת" איז דאך א‪" :‬כַפָ ָרה" אויף אלע שבתים פון א‬ ‫גאנץ יאר וואס זענען ליידער נישט געווען ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און דורך‬ ‫דעם וואס א יודיש קינד פריידט זיך מיט דעם אונטערשט'ן הייליגן שבת‬ ‫קודש פון דעם יאר‪ ,‬קען ער דורך דעם זוכה זיין צו קענען ריכטיג צו גיין צו‬ ‫דעם הייליגן‪" :‬יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא"‪.‬‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬נִּיגּון‬ ‫ִּמשַ בָ ת"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דורך א פרייליכ'ע‪" :‬נִּיגּון" פון די אונטערשט'ע‬ ‫שבת קודש פון דעם יאר קען מען זוכה זיין צו קענען ריכטיג צו גיין צו‬ ‫דעם‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" – צו דעם הייליגן‪" :‬יוֹם הַ ִּדין הַ גָדוֹל וְ הַ ּנו ָֹרא"‪.‬‬ ‫און דורך דעם וואס א יודיש קינד פריידט זיך טאקע באמת מיט דעם‬ ‫אונטערשט'ן הייליגן שבת קודש פון דעם יאר‪ ,‬און ער איז טאקע באמת‬ ‫מכבד דעם הייליגן שבת קודש מיט הייליגע מאכלי שבת קודש צוזאמען‬ ‫מיט הייליגע‪" :‬נִּגּונֵי ׁשַ בָ ת"‪ ,‬קען ער מיט דעם מאכן דעם‪ׁ :‬שּובָ ה יהו‪-‬ה אֶ ת‬ ‫"ׁשבִּ יתֵ נּו" – קען ער מיט דעם איבער דרייען אלע "שבתים" פון דעם גאנצן‬ ‫ְ‬ ‫יאר לטובה ולברכה‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז א‪" :‬נִּיגּון" האט דאך גאר גאר א‬ ‫געוואלדיג'ן כח‪ ,‬און עס קען פשוט פאר שניידן מזיקים‪ ,‬און עס קען פשוט‬ ‫פאר שניידן אלע שלעכטע מלאכים וואס ווילן קומען עדות זאגן אין בית דין‬ ‫של מעלה אנטקעגן דעם יוד וואס וועט שטיין אין דעם גרויסן הייליגן טאג‬ ‫פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" אנטקעגן איבער דעם הייליגן‪" :‬מֶ לְֶך הַ ִּמ ְׁשפָ ט" בְ אֵ ימָ ה‬ ‫ּובְ י ְִּרָאה ּובְ ֶרתֶ ת ּובְ זִּ יעָ ה‪ ,‬און ממילא וועגן דעם איז טאקע‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‬ ‫די פאסיג'סטע צייט אויס צו נוצן דעם שארפ'ן שווערד וואס הייסט "נגינה"‬ ‫און פאר שניידן מיט דעם אלע שלעכטע מקטריגים וואס ווילן קומען מקטרג‬ ‫זיין אויבן אין הימל אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז א‪:‬‬ ‫"נִּיגּון" ווערט דאך טאקע אויך ָאן גערופן‪" :‬זֶמֶ ר" – פאר שניידן‪ ,‬ווייל א‪:‬‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"נִּיגּון" פאר שניידט דאך טאקע אלע שלעכטע מלאכים וואס ווילן קומען‬ ‫רעדן שלעכט'ס אנטקעגן יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬נִּיגּון" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬קי"ט‪ ,‬און דאס גייט‬ ‫דאך ארויף אויף קפיטל קי"ט שבתהלים‪ ,‬און עס איז דאך שוין באקאנט פאר‬ ‫א יעדעם איינעם‪ ,‬אז אין קפיטל קי"ט שבתהלים זינגט דאך דוד המלך עליו‬ ‫השלום גאר שטארקע מזמורים אויף עניני "רוחניות"‪ ,‬און ער בעט דארטן‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬אז‪" :‬גַל עֵ ינַי וְ אַ בִּ יטָ ה נִּפְ לָאוֹת ִּמתו ָֹרתֶ ָך"‪ ,‬און אז‪" :‬זְ כָר‬ ‫ָדבָ ר לְ עַ בְ ֶדָך עַ ל אֲׁשֶ ר יִּחַ לְ תָ נִּי"‪ ,‬און אז‪" :‬טוֹב לִּ י תו ַֹרת פִּ יָך מֵ ַאלְ פֵ י זָהָ ב‬ ‫ָוכָסֶ ף"‪ ,‬און אז‪" :‬יָׁשּובּו לִּ י יְרֵ אֶ יָך וְ י ְֹדעֵ י עֵ דֹתֶ יָך"‪ ,‬און אז‪" :‬לּולֵי תו ָֹרתְ ָך‬ ‫ׁשַ ֲעׁשֻעָ י ָאז ָאבַ ְדתִּ י בְ עָ ְניִּי"‪ ,‬און אז‪" :‬מָ ה ָאהַ בְ תִּ י תו ָֹרתֶ ָך כָל הַ יוֹם הִּ יא‬ ‫ִּׂשיחָ תִּ י"‪ ,‬און אז‪" :‬מַ ה ּנ ְִּמלְ צּו לְ ִּחכִּ י אִּ ְמ ָרתֶ ָך ִּמ ְדבַ ׁש לְ פִּ י"‪ ,‬און אז‪" :‬נֵר לְ ַרגְ לִּ י‬ ‫ְדבָ ֶרָך וְ אוֹר לִּ נְתִּ יבָ תִּ י"‪ ,‬און אז‪" :‬עַ בְ ְדָך ָאנִּי הֲבִּ י ֵננִּי וְ אֵ ְדעָ ה עֵ דֹתֶ יָך"‪ ,‬און אז‪:‬‬ ‫"ראֵ ה עָ ְניִּי וְ חַ לְ צֵ נִּי כִּ י תו ָֹרתְ ָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י"‪ ,‬און אזוי ווייטער בעט זיך דארטן‬ ‫ְ‬ ‫דוד מלך ישראל צענדליגע הארציגע מזמורים אויף עניני "רוחניות"‪.‬‬ ‫און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך‪ ,‬אז ביי קפיטל קי"ט‬ ‫שבתהלים קען מען אויס פועל'ן גאר גאר גרויסע ישועות אסאך אסאך מער‬ ‫ווי ביי אלע אנדערע קפיטלעך שבתהלים‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך דא א פסוק אין פרשת ואתחנן (קפיטל ו'‬ ‫פסוק י"ט) וואס זאגט אונז אזוי‪ ,‬אז‪ַ " :‬ל ֲהדֹף" אֶ ת כָל אֹ יְבֶ יָך ִּמפָ נֶיָך וגו' –‬ ‫אוועק צו שטופן אלע שלעכטע פיינט פון די יודישע קינדער‪.‬‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך‪ ,‬אז די ווארט‪ַ " :‬ל ֲהדֹף" –‬ ‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬קי"ט‪ ,‬און די ווארט‪ַ " :‬ל ֲהדֹף" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬נִּיגּון"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דורך דעם וואס א יודיש קינד‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪ ,‬קען ער‬ ‫זינגט דעם הייליגן קפיטל פון קי"ט מיט כוונה און מיט‪ִּ :‬‬ ‫מיט דעם זוכה זיין צו‪ַ " :‬ל ֲהדֹף" אֶ ת כָל אֹ יְבֶ יָך ִּמפָ נֶיָך וגו' – קען ער מיט דעם‬ ‫זוכה זיין אוועק צו שטופן אלע שלעכטע פיינט פון די יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך אוודאי נישט קיין צווייטער ווי דער "יצר הרע" אליין‬ ‫וואס איז דאך דער גרעסט'ער "שונא" פאר א יודיש קינד‪ ,‬ווייל דער‬ ‫שלעכט'ער "יצר הרע" פראבירט דאך שטענדיג‪ַ " :‬ל ֲהדֹף" – ווייל דער‬ ‫שלעכט'ער "יצר הרע" פראבירט דאך שטענדיג אראפ צו ווארפן א יודיש‬ ‫קינד אין א עבירה‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬דורך א הייליגע‪" :‬נִּיגּון" וואס א יודיש קינד זינגט פארן‬ ‫גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און נאך דערצו פון קפיטל‬ ‫קי"ט‪ ,‬קען ער דורך דעם זוכה זיין אוועק צו שטופן פון זיך אלע שלעכטע‬ ‫מקטריגים וואס וויל איהם קומען בארעדן פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין פסוק ביי יעקב אבינו אין פרשת‬ ‫וישלח (קפיטל ל"ב פסוק כ"ה)‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויֵָאבֵ ק" אִּ יׁש עִּ מ ֹו עַ ד עֲלוֹת הַ שָ חַ ר –‬ ‫אז די שטן האט זיך געשלאגן מיט יעקב אבינו ביז די עלות השחר‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ַ " :‬ויֵָאבֵ ק" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬קי"ט‪ ,‬און די‬ ‫ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויף דעם בפירוש‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬דער‬ ‫גרויסער הייליגער צדיק יעקב אבינו האט מנצח געווען די‪ׂ" :‬שַ ר ֹו ׁשֶ ל עֵ ׂשָ יו"‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫מיט דעם דאזיג'ן מזמור פון קפיטל קי"ט שבתהלים‪ ,‬אזוי גרויס איז די כח‬ ‫פון "זמירות" פון יודישע קינדער‪ ,‬אז עס קען פשוט מנצח זיין‪ׂ" :‬שַ ְרפֵ י‬ ‫מַ עְ לָה"‪!..‬‬ ‫און טאקע דערפאר האט מיר אלע געזעהן‪ ,‬אז די הייליגע סקולענ'ע רבי'ס‬ ‫זכותם יגן עלינו ועל כל ישראל האבן טאקע מחבר געווען גאר אסאך‬ ‫הייליגע ניגונים פון דעם הייליגן קפיטל קי"ט שבתהלים‪ ,‬ווי צום ביישפיל‪:‬‬ ‫"גַל עֵ י נַי וְ אַ בִּ יטָ ה נִּפְ לָאוֹת ִּמתו ָֹרתֶ ָך"‪ ,‬און‪" :‬זְ כָר ָדבָ ר לְ עַ בְ ֶדָך עַ ל אֲׁשֶ ר‬ ‫יִּחַ לְ תָ נִּי"‪ ,‬און‪" :‬טוֹב לִּ י תו ַֹרת פִּ יָך מֵ ַאלְ פֵ י זָהָ ב ָוכָסֶ ף"‪ ,‬און‪" :‬יָׁשּובּו לִּ י יְרֵ אֶ יָך‬ ‫וְ י ְֹדעֵ י עֵ דֹתֶ יָך"‪ ,‬און‪" :‬לּולֵי תו ָֹרתְ ָך ׁשַ ֲעׁשֻעָ י ָאז ָאבַ ְדתִּ י בְ עָ ְניִּי"‪ ,‬און‪" :‬מָ ה‬ ‫ָאהַ בְ תִּ י תו ָֹרתֶ ָך כָל הַ יוֹם הִּ יא ִּׂשיחָ תִּ י"‪ ,‬און‪" :‬מַ ה ּנ ְִּמלְ צּו לְ ִּחכִּ י אִּ ְמ ָרתֶ ָך ִּמ ְדבַ ׁש‬ ‫לְ פִּ י"‪ ,‬און‪" :‬נֵר לְ ַרגְ לִּ י ְדבָ ֶרָך וְ אוֹר לִּ נְתִּ יבָ תִּ י"‪ ,‬און‪" :‬עַ בְ ְדָך ָאנִּי הֲבִּ י ֵננִּי וְ אֵ ְדעָ ה‬ ‫"ראֵ ה עָ ְנ ִּיי וְ חַ לְ צֵ נִּי כִּ י תו ָֹרתְ ָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י"‪ ,‬און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫עֵ דֹתֶ יָך"‪ ,‬און‪ְ :‬‬ ‫און אחרון אחרון חביב‪ ..‬האט דאך דער הייליגער בעל נועם אליעזר‬ ‫מסקולען זצ"ל מחבר געווען גאר גאר א הייליגן‪" :‬נִּיגּון" אויף די לעצטע‬ ‫ווערטער פון דעם הייליגן קפיטל קי"ט שבתהלים‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע‬ ‫דעם הייליגן באקאנט'ן‪" :‬נִּיגּון" פון‪" :‬תָ עִּ יתִּ י כְ ׂשֶ ה אֹ בֵ ד בַ קֵ ׁש עַ בְ ֶדָך כִּ י‬ ‫ִּמצְ וֹתֶ יָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י" וואס זינגט זיך דאך שוין היינטיג'ן טאג מיט גרויס‬ ‫הארץ און געפיל בכל תפוצות ישראל‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע די לעצטע‬ ‫ווערטער וואס א יודיש קינד דארף דאך טאקע שטענדיג געדענקען‪.‬‬ ‫ווייל די לעצטע ווערטער וואס א יודיש קינד דארף שטענדיג געדענקען‬ ‫בעניני "רוחניות" איז דאך טאקע‪ ,‬אז‪" :‬תָ עִּ יתִּ י כְ ׂשֶ ה אֹ בֵ ד" – אז אפילו איך‬ ‫בין גאר שטארק פאר בלאנזשע'ט אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָלּות אֱדוֹם"‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫צוזאמען מיט אירע ביטער'ע נסיונות‪ ,‬אפיל הכי בעט איך דיר אבער נאך‬ ‫אלץ הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אז‪" :‬בַ קֵ ׁש עַ בְ ֶדָך" – אז זוך מיר‬ ‫אויף הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫ווייל ניין טאטע‪" :‬כִּ י ִּמצְ וֹתֶ יָך ֹלא ׁשָ כ ְָחתִּ י" – איך האב נישט פארגעסן פון‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹרה"‪ ,‬און אין הארצן וויל איך דאך אבער בעצם‬ ‫דיינע הייליגע‪ִּ :‬‬ ‫יא זיין גוט‪ ,‬און אין הארצן שטרעב איך דאך אבער יא שטענדיג צו דיר‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫און ממילא זוך מיר אויף הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬און נעם מיר‬ ‫שוין צוריק אהיים קיין ירושלים עיר הקודש‪ ,‬און בוי שוין אויף דיין הייליגן‬ ‫בית המקדש וואס איז ליידער חרוב‪" :‬הַ ְׁשתָ א בַ ֲע ָגלָא ּובִּ זְ מַ ן קָ ִּריב"‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"הַ בָ א לִּ טָ הֵ ר ְמסַ יְ עִּ ין אוֹת ֹו ִּמן הַ שָ מַ יִּם"‪.‬‬ ‫"ׁש ָירה"‪ ,‬איז דאך טאקע כדאי צו‬ ‫און אז מען רעדט שוין פון דעם ענין פון‪ִּ :‬‬ ‫דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט‪ ,‬אז דער הייליגער שר התורה מרן‬ ‫החתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט אמאל געזאגט פאר יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬אז אויב ווילסטו זוכה זיין אויס צו מעקן אלע דיינע עבירות וואס דו‬ ‫האסט געטוהן דורך אויס דיין גאנצן לעבן‪ ,‬האסטו דעמאלט'ס צוויי ברירות‪.‬‬ ‫א) דורך דעם וואס דו וועסט פאר גיסן טייכן "טרערן" פארן הייליגן‬ ‫באשעפער‪[ ,‬אבער דאס קומט דאך נישט ָאן אזוי גרינג]‪.‬‬ ‫ב) דורך דעם וואס דו וועסט זינגען ערליכע הייליגע "ניגונים" פארן הייליגן‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער חתם סופר האט זיי דעמאלט'ס אויך געזאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫זאגט דאך אונז שוין טאקע דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך‬ ‫עליו השלום‪ ,‬ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו‬ ‫השלום זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל‬ ‫קכ"ו פסוק ה')‪ ,‬אז‪" :‬הַ ז ְֹרעִּ ים" – אז די סארט מענטשן וואס זענען ליידער‬ ‫זורע שלעכטע זאכן אן זיי טוען ליידער עבירות‪ ,‬האבן צוויי וועגן ווי אזוי‬ ‫זיי קענען אוועק שניידן זייערע שלעכטע עבירות וואס זיי האבן געטוהן‪.‬‬ ‫א) דורך‪" :‬בְ ִּד ְמעָ ה" – דורך דעם וואס מען וועט פאר גיסן הייסע "טרערן"‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪[ ,‬אבער דאס קומט דאך נישט ָאן אזוי גרינג]‪.‬‬ ‫ב) דורך‪" :‬בְ ִּרּנָה" – דורך דעם וואס זיי וועלן זיך פרייען מיט די הייליגע‪:‬‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא" וואס זיי האבן יא זוכה געווען מקיים צו זיין‪.‬‬ ‫ִּ‬ ‫און דאס איז די צוויי סארטן וועגן ווי אזוי‪" :‬י ְִּקצֹרּו" – און דאס איז די צוויי‬ ‫סארטן וועגן ווי אזוי א מענטש קען אוועק שניידן זיינע שלעכטע עבירות‬ ‫וואס ער האט געטוהן‪ ,‬אדער דורך‪" :‬בְ ִּד ְמעָ ה" – אדער דורך הייסע‬ ‫"טרערן"‪ ,‬און אדער דורך‪" :‬בְ ִּרּנָה" – און אדער דורך דעם וואס מען זינגט‬ ‫ערליכע הייליגע יודישע "ניגונים" פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬אויב זינגט מען ערליכע הייליגע יודישע "ניגונים" פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬איז מען דעמאלט'ס זוכה אויס צו מעקן אלע עבירות‬ ‫וואס מען האט געטוהן דורך אויס דעם גאנצן לעבן‪.‬‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא לאמיר נישט זיין קיין נערנים טייערע יודן‪ ,‬און לאמיר אויס‬ ‫ברעכן אין א פייער'דיגע "געזאנג" פארן הייליגן באשעפער [אנשטאדט‬ ‫אויס ברעכן אין א יאמערליכ'ע געוויין פארן הייליגן באשעפער]‪ ,‬און לאמיר‬ ‫אלע צוזאמען טוהן בפועל ממש דאס וואס מיר זאגן אלע ביי די יוצר פון‬ ‫שבת החודש‪ ,‬ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע ביי די יוצר פון שבת החודש‬ ‫דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים תְ מּור בְ כִּ יוֹת" – אז לאמיר אלע ענדערש אויס‬ ‫ברעכן אין א פייער'דיגע "געזאנג" פארן הייליגן באשעפער‪ ..‬אנשטאדט‬ ‫דארפן אויס ברעכן אין א יאמערליכ'ע "געוויין" פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים תְ מּור בְ כִּ יוֹת" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫תיבות‪ :‬תשפ"ב‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬יעצט ווען מיר שטייען שוין דא אלע‬ ‫ביים סוף פון דעם פארגאנגענעם יאר שנת תשפ"ב‪ ..‬איז דאך טאקע די‬ ‫פאסיג'סטע צייט מקיים צו זיין דעם‪" :‬פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים תְ מּור בְ כִּ יוֹת"‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬אויב ווילן מיר אלע זוכה זיין צו‪" :‬כַפָ ַרת עֲווֹנוֹת"‪,‬‬ ‫דארפן מיר דעמאלט'ס אלע טוהן די הייליגע פעולה פון‪" :‬פְ צוֹחַ ִּׁש ִּירים‬ ‫"ׁשבְ חּו‬ ‫תְ מּור בְ כִּ יוֹת" און ממילא‪" :‬עַ ל זֹאת" – און ממילא וועגן דעם‪ ,‬איז‪ִּ :‬‬ ‫אֲהּובִּ ים וְ רו ְֹממּו לָאֵ ‪-‬ל"‪ ,‬און‪" :‬וְ נָתְ נּו י ְִּד ִּידים" – און די ידידים פון דעם‬ ‫גרויסן הייליגן‪" :‬י ְִּדיד נֶפֶ ׁש ָאב הָ ַרחֲמָ ן" וועלן געבן‪" :‬זְ ִּמירוֹת ִּׁשירוֹת‬ ‫וְ תִּ ְׁשבָ חוֹת בְ ָרכוֹת וְ הו ָֹדאוֹת לַמֶ לְֶך אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ יָם"‪ ,‬ווייל זינגען "ניגונים"‬ ‫פרייליכערהייט איז דאך גאר גאר א גרויסע סגולה פאר‪" :‬כַפָ ַרת עֲווֹנוֹת"‪.‬‬ ‫אז די וואך איז דאך‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬סְ לִּ יחוֹת" – איז דאך‬ ‫"ׁש ָירה" [מיטן כולל]‪ ,‬כדי צו ווייזן מיט דעם פאר א‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪ִּ :‬‬ ‫מענטש‪ ,‬אז יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז‪" :‬סְ לִּ יחוֹת"‪ !..‬וואס איז‪" :‬סְ לִּ יחוֹת"‪!?..‬‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"ׁש ָירה"‪ ,‬און נישט איך זאג‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪" :‬סְ לִּ יחוֹת" איז‪ִּ :‬‬ ‫אזוי‪ ,‬נאר דער הייליגער שר התורה מרן החתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל‬ ‫ישראל זאגט אזוי‪!..‬‬ ‫און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט טוהן די פעולה פון‪" :‬וְ עַ תָ ה כִּ תְ בּו ָלכֶם אֶ ת‬ ‫הַ ִּש ָירה הַ זֹאת" וגו' ביי דיר אין הארץ‪ ,‬און דו זאלסט איין קריצן ביי דיר אין‬ ‫הארץ אמת'ע הייליגע ערליכע יודישע ניגונים‪ ,‬ווייל דורך דעם וועסטו דאך‬ ‫קענען זוכה זיין צו‪" :‬כַפָ ַרת עֲווֹנוֹת" גרינגערהייט און לייכטערהייט‪.‬‬ ‫און דער הייליגער חתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל [וואס איז דאך‬ ‫געווען דער גרויסער‪ׂ" :‬שַ ר צְ בָ א יהו‪-‬ה"] האט דאך שוין טאקע אויך אמאל‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז גרייט אוועק צו געבן א העלפט פון זיין "תורה" וואס ער‬ ‫האט געהאט געלערנט דורך אויס זיין גאנץ לעבן אבי‪ ..‬אז איינער זאל איהם‬ ‫געבן א חלק פון‪" :‬כֹחַ הַ ּנְגִּ ינָה"‪ ,‬אפילו נאר א קליין חלק‪.‬‬ ‫ווייל א הייליגע‪" :‬כֹחַ הַ ּנְגִּ ינָה" איז דאך גאר גאר א הייליגע כח‪ ,‬און א ניגון‬ ‫האט דאך גאר גאר א געוואלדיג'ן כח ארויס צו ברענגען א געפיל פון א‬ ‫מענטש צו א געוויסע זאך‪ ,‬און די גרעסטע מדריגה אויף דער וועלט איז‬ ‫דאך‪ַ :‬ל ֲעבֹד אֶ ת יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך "בְ כָל לְ בָ בְ ָך" – און די גרעסטע מדריגה אויף‬ ‫דער וועלט איז דאך צו דינען דעם הייליגן באשעפער מיטן גאנצן "הארץ"‪,‬‬ ‫"רחֲמָ נָא לִּ בָ א בָ עֵ י"‪ ,‬און דורך א "ניגון" קען מען דאך זוכה זיין‪ַ :‬ל ֲעבֹד‬ ‫ווייל‪ַ :‬‬ ‫אֶ ת יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך "בְ כָל לְ בָ בְ ָך" כפשוטו ממש‪ ,‬און איינער פון די עיקר וועגן‬ ‫ווי אזוי א מענטש קען זיך אויס גיסן זיין הארץ צום אייבערשטן איז דאך‬ ‫טאקע דורך א "ניגון"‪.‬‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר וועלן דא ענדיגן דעם ענין מיט א טייער ווארט בנוגע דעם ענין פון‬ ‫"נגינה"‪ ,‬און מיט דעם וועלן מיר שליסן דעם ענין דא‪" :‬בְ סִּ יַעְ תָ א ִּד ְׁשמַ יָא"‪,‬‬ ‫און דאס איז‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬נִּיגּון" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה חַ י" [מיטן כולל] – א לעבעדיגע‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א‬ ‫כָל ע ֹול ִָּמים"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬א אמת'ע ערליכע הייליגע‪" :‬נִּיגּון" לעבט דאך‬ ‫נאר אויף די ריינע‪" :‬אֱמּונָה" וואס א יודיש קינד פארמאגט ביי זיך אין‬ ‫הארץ‪ ,‬און דאס ברענגט דאך איהם נאר נענטער און נענטער‪" :‬לְ ָאבִּ ינּו‬ ‫ׁשֶ בַ שָ מַ יִּם"‪.‬‬ ‫און נאך שיינע רמז איז כדאי צו דערמאנען דא‪" :‬לְ כָבוֹד ׁשַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‪ ,‬און‬ ‫דאס איז‪ ,‬אז די ווערטער‪ִּׁ " :‬ש ָירה וְ זִּ ְמ ָרה" [מיט די ניין אותיות מיט די צוויי‬ ‫ווערטער] – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום"‪ ,‬ווייל‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬דורך די הייליגע‪" :‬נִּגּונֵי ׁשַ בָ ת קו ֶֹדׁש" פון דעם אונטערשט'ן שבת‬ ‫פון דעם יאר‪ׁ" :‬שַ בָ ת סְ לִּ יחוֹת"‪ ,‬קען מען מתקן זיין אלע שבתים פון דעם‬ ‫גאנצן יאר וואס זענען נישט געווען ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬ווייל אויב חז"ל‬ ‫זאגן אונז אז‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר הַ חָ תּום"‪ ,‬דעמאלט'ס איז‪" :‬הַ כֹל ה ֹולְֵך ַאחַ ר‬ ‫הַ חָ תּום פְ ׁשּוט ֹו כְ מַ ְׁשמָ ע ֹו"‪:‬‬ ‫ָּמ ְׁשכֵ ה ּו ְל ּ ֵבית ַׁה ּ ֶמ ְד ָּר ׁש‬ ‫ִאם ּ ָפגַ ע ּ ָב ְך ְמנִ ָ ּול זֶׁה ָמ ְשכֵ ה ּו לְ ּ ֵבית הַ ּ ֶׁמ ְד ָרש‪ :‬חז"ל זאגן דאך אונז‬ ‫שוין (סוכה דף‪ :‬נ"ב ע"ב)‪ ,‬אז‪" :‬אִּ ם פָ גַע בָ ְך ְמ ִּנּוָל זֶה" – אז אויב דער יצר‬ ‫הרע האט דיר בא'געגענ'ט‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" –‬ ‫דעמאלט'ס שלעפ איהם אריין אין דעם בית המדרש‪ ,‬ווייל אויב דער יצר‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הרע קומט אמאל צו דיר‪ ,‬און ער הייבט דיר ָאן צו פאר דרייען א קאפ‪ ,‬און‬ ‫ער הייבט דיר ָאן צו זאגן‪ ,‬אז "פארוואס" טאר מען נישט טוהן דאס‪ !?..‬און‬ ‫"פארוואס" טאר מען נישט טוהן דאס‪ !?..‬דעמאלט'ס‪" :‬מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית‬ ‫הַ מֶ ְד ָרׁש" – דעמאלט'ס געב איהם א שלעפ אריין אין דעם בית המדרש‬ ‫אריין‪ ,‬און זאג איהם דעמאלט'ס אזוי‪ ,‬אז געב נאר א קוק אויף דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק'‪ ,‬דער הייליגער "תורה" הק' האט דאך מיר אויס געלערנט אז‬ ‫מען פרעגט נישט "פארוואס"‪ ,‬ווייל מיר יודן האבן דאך אלע מקבל געווען‬ ‫דער הייליגער "תורה" הק' במעמד רבבות אלפי ישראל ָאן קיין "פארוואס"‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך אויב דער יצר הרע קומט אמאל צו א‬ ‫מענטש מיט קשיות אויף די‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס דארף דאך דער‬ ‫מענטש אויך מאכן דעם‪" :‬מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש"‪ ,‬און ער דארף דאך איהם‬ ‫דעמאלט'ס אויך זאגן‪ ,‬אז דו זעהס'ט הער יצר הרע‪ !?..‬דו זעהס'ט דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪!?..‬‬ ‫דער הייליגער "תורה" הק' האט דאך אונז אויס געלערנט אז מען פרעגט‬ ‫נישט קיין קשיות‪ ,‬און דער הייליגער "תורה" הק' האט דאך אונז אויס‬ ‫געלערנט אז מען פרעגט נישט "פארוואס"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬מָ ְׁשכֵהּו‬ ‫לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" – איז דאך‬ ‫טאקע ראשי תיבות‪" :‬לָמָ ה" – פארוואס‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬ווען דער יצר‬ ‫הרע קומט צו דיר מיט קשיות אויף די‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און ער קומט דיר פאר‬ ‫דרייען א קאפ מיט כל מיני קשיות אויפן אייבערשטן‪ ,‬און ער פרעגט דיר‬ ‫דעמאלט'ס פארוואס און פארוואס און פארוואס‪ ,‬דארפסטו דעמאלט'ס טוהן‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫די עצה פון‪" :‬מָ ְׁשכֵהּו לְ בֵ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" – דארפסטו איהם דעמאלט'ס געבן א‬ ‫שלעפ אריין אין דעם המדרש‪ ,‬און דו דארפס'ט איהם דעמאלט'ס ווייזן דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און דו דארפס'ט איהם דעמאלט'ס זאגן אזוי‪ ,‬אז געב‬ ‫נאר א קוק הער יצר הרע‪ ,‬געב נאר א קוק אויף דער הייליגער "תורה" הק'‪,‬‬ ‫דו מיינס'ט אז מיר האבן געפרעגט קשיות בשעת ווען מיר האבן מקבל‬ ‫געווען דער הייליגער "תורה" הק'‪ !?..‬און דו רעדס'ט זיך נאך איין אז מיר‬ ‫האבן געפרעגט דעם אייבערשטן "פארוואס" דארף מען היטן שבת‪ !?..‬און‬ ‫פארוואס דארף מען מכבד זיין א טאטע און א מאמע‪ !?..‬און פארוואס טאר‬ ‫מען נישט ָאן טוהן קיין שעטנז‪ !?..‬קיינמאל נישט‪!..‬‬ ‫און מיר האבן דאך דעמאלט'ס ניט אמאל גע'עפענט אונזער מויל נאר כדי צו‬ ‫קענען ארויס שרייען די הייליגע ווערטער פון‪" :‬כֹל אֲׁשֶ ר ִּדבֶ ר יהו‪-‬ה ַנעֲׂשֶ ה‬ ‫וְ נ ְִּׁשמָ ע"‪ ,‬און פונקט אזוי ווי דעמאלט'ס האבן מיר נישט געהאט קיין קשיות‪,‬‬ ‫האב איך יעצט ווייטער אויך נישט קיין קשיות‪!..‬‬ ‫ווייל א יודיש קינד פרעגט נישט דעם אייבערשטן אז "פארוואס" האט די‬ ‫ֹאמרּו הַ ג ֹויִּם" – ווייל א‬ ‫און די זאך געמוזט פאסירן צו מיר‪ !?..‬ווייל‪" :‬לָמָ ה י ְ‬ ‫גוי פרעגט פארוואס‪ ,‬אבער א יודיש קינד פרעגט נישט פארוואס‪ ,‬נאר א‬ ‫יודיש קינד לעבט מיט‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער‬ ‫אז אלעס וואס פאסירט צו מיר איז אויס דרוק'לעך נאר‪ַ " :‬ל ֲהנָָאתִּ י ּולְ טוֹבָ תִּ י‬ ‫מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש"‪ ,‬און אויב גייט מיר אמאל עפעס שווער‪ ,‬בעט איך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך דעם הייליגן באשעפער אז דער הייליגער באשעפער זאל‬ ‫מיר שוין ווייזן אז דאס איז אלעס בלויז‪" :‬כָל כֻל ֹו חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים גְ דוֹלִּ ים‬ ‫מֵ אֵ ת הַ בוֹרֵ א יִּתְ בָ ַרְך ְׁשמוֹ"‪.‬‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווארט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬לָמָ ה"‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"לָמָ ה" – אויב האסטו אמאל ח"ו קשיות אויפן אייבערשטן‪ ,‬און דו‬ ‫האלטס'ט און איין פרעגן פארוואס און פארוואס און פארוואס‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫זאלסטו זעהן צו ארבעטן אויף צו לעבן מיט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‪:‬‬ ‫"בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר דיר איז אויס‬ ‫דרוק'לעך נאר‪ַ " :‬ל ֲהנָָאתְ ָך ּולְ טוֹבָ תְ ָך מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש מַ מָ ׁש"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬מַ ה יִּהְ יֶה" –‬ ‫וואס וועט זיין‪ !?..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב געפונסטו זיך ח"ו אמאל אין א‬ ‫שווערע ביטער'ע מצב‪ ,‬און דו ביזט דעמאלט'ס ארום גענומען מיט כל מיני‬ ‫שווערע פראבלעמען פון אלע זייטן‪ ,‬און עס שרייט דעמאלט'ס ארויס פון‬ ‫דיין הארץ א וויי געשריי‪ ,‬אז אוי‪ ..‬טאטע אין הימל‪ ,‬זאג מיר שוין‪" :‬מַ ה‬ ‫יִּהְ יֶה" – זאג מיר שוין וואס וועט דא זיין‪ !?..‬און זאג מיר שוין‪" :‬מַ ה יִּהְ יֶה‬ ‫הַ סוֹף"‪ !?..‬האסטו דעמאלט'ס איין תירוץ וואס קומט דיר דעמאלט'ס‬ ‫בארואיגן‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אונזער הייליגער קרוין וואס רופט זיך‪" :‬בִּ טָ חוֹן"‪,‬‬ ‫און עס גייט דעמאלט'ס ארויס א בת קול פון הימל וואס רופט דיר‬ ‫דעמאלט'ס און זאגט דיר דעמאלט'ס אז שטארק זיך יודעל'ע מיט‬ ‫אביסעל'ע‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִּטיב"‪ ,‬און ברענג אריין‬ ‫אביסעל'ע‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דיין פאר ווייטאגט'ע הערצעל'ע‪ ,‬און לאז זיך נישט‬ ‫פאר כאפן אין דעם טיפעניש פון דעם גרוב וואס רופט זיך‪ִּ " :‬יאּוׁש"‪.‬‬ ‫און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס שרייט ארויס דעם וויי‬ ‫געשריי פון‪" :‬מַ ה יִּהְ יֶה" – און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס‬ ‫שרייט ארויס דעם וויי געשריי פון "וואס וועט זיין"‪ !?..‬דוקא דארטן‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫זאלסטו אריין ברענגען קליינע טראפע'לעך פון‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‬ ‫באשעפער וואס פאר לאזט דיר נישט קיינמאל‪ ,‬און דוקא פון דיין פאר‬ ‫צווייפלט'ע ענגע מצב זאלסטו ארויס שרייען די ווערטער‪" :‬בִּ ְטחּו בַ יהו‪-‬ה‬ ‫ע ֲֵדי עַ ד כִּ י בְ ָי‪ּ-‬ה יהו‪-‬ה צּור ע ֹול ִָּמים"‪ ,‬און יא ר' יוד‪ ,‬דו קענסט דאס באווייזן‪.‬‬ ‫ְסּורים" וואס דו מאכס'ט דא מיט איז דאך נאר‬ ‫ווייל די אלע‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִּ‬ ‫א בלויז'ע "נסיון" פון הימל‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער וויל דאך דיר דא נאר‬ ‫אויס פראבירן מיט דעם צו זעהן אויב דו וועסט אינגאנצן פארלוירן ווערן‬ ‫ווען דו וועסט באקומען אזא און אזא שוועריקייט‪.‬‬ ‫אבער א קלוג'ער יוד‪ ..‬ווערט נישט פארלוירן‪ ,‬נאר א קלוגע יוד טאנצט אריין‬ ‫אין דעם נסיון‪ ,‬און ער זאגט דעמאלט'ס פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬דו האסט דאך מיר געגעבן די און די‬ ‫שוועריקייט‪ ,‬און יא הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬איך ווייס אז מיין צרה קומט‬ ‫נאר פון "דיר"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם זוך איך טאקע נישט קיין אנדערע‬ ‫מענטשן וואס זאלן מיר העלפן מיט דעם‪ ,‬נאר איך גיי גלייך צו "דיר"‪ ,‬און‬ ‫איך גיס זיך גלייך אויס דאס הארץ פאר "דיר"‪ ,‬און איך זאג פאר דיר‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע‪ ,‬אז‪ ..‬געב נאר א קוק‪" ,‬דו" האסט דאך מיר‬ ‫געשיקט דעם און דעם צרה‪ ,‬אבער אפילו אזוי לאז איך דיר אבער נאך אלץ‬ ‫נישט אפ הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫און עס איז געווען אפילו צדיקים וואס האבן זיך ָאן גערופן צום אייבערשטן‬ ‫בשעת ווען זיי האבן געהאט אמאל א צרה‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער באשעפער‪ ,‬עס איז‬ ‫דיר נישט געלונגען‪ ,‬ווייל דו האסט דאך מיר געגעבן אזא און אזא צרה‪ ,‬און‬ ‫דו האסט דאך געמיינט מיט דעם (כביכול) אז אפשר ווען איך וועל האבן‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אזא גרויסע צרה‪ ..‬וועל איך דיר שוין געבן דעמאלט'ס א ווארף אוועק און‬ ‫איך וועל שוין דעמאלט'ס ָאן הייבן צו טוהן דאס וואס דער גוי טוט ווען עס‬ ‫באטרעפט איהם א צרה‪ ,‬אבער‪ ..‬עס איז דיר נישט געלונגען הייליגער‬ ‫גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬ווייל איך האב ווייטער‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם‬ ‫הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" וואס איז‪" :‬בוֹרֵ א ּומַ נְהִּ יג" די גאנצע בריאה‬ ‫מתחילה ועד סוף‪.‬‬ ‫און ווען דער אייבערשטער זעהט אז דער יוד בלייבט סיי ווי סיי מיט זיין‬ ‫הייליגע‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים"‪ ,‬רופט ער זיך‬ ‫דעמאלט'ס (כביכול) ָאן‪ ,‬אז‪" :‬נִּצְ חּונִּי בָ נַי" – אז מיין קינד האט מיר מנצח‬ ‫געווען‪ ,‬און דער אייבערשטער נעמט דעמאלט'ס אינגאנצן אוועק די גאנצע‬ ‫שוועריקייט פון דעם יוד וואס לעבט מיט‪" :‬בִּ טָ חוֹן"‪.‬‬ ‫ווייל דער יוד איז דאך שוין סיי ווי סיי ביי געשטאנען די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫נסיון פון בלייבן מיט א ריינע‪" :‬בִּ טָ חוֹן" טראץ דעם וואס מען גייט אריבער‬ ‫גאר גאר א שווערע צרה‪.‬‬ ‫און אויב דו וועסט טאקע שטענדיג לעבן מיט א זיכער'ע‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם‬ ‫הייליגן באשעפער אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז‬ ‫טאקע באמת נאר פאר מיין גוט'ס‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו שוין מער נישט האבן‬ ‫קיין שום קשיות אויפן אייבערשטן‪ ,‬ווייל דו וועסט דאך שוין דעמאלט'ס‬ ‫וויסן אויף זיכער אז אלעס קומט דאך נאר פון דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב‬ ‫ּומֵ ִּטיב"‪ ,‬און ווען א יודיש קינד האט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל‬ ‫ע ֹול ִָּמים"‪ ,‬הייבט ער דאך שוין דעמאלט'ס פלוצלונג ָאן צו זעהן אז אלעס‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫וואס ער פארמאגט איז דאך טאקע בלויז‪" :‬חֲסָ ִּדים טוֹבִּ ים" פון דעם איין‬ ‫איינציג'ן‪" :‬הַ גוֹמֵ ל חֲסָ ִּדים טוֹבִּ ים לְ עַ מ ֹו י ְִּׂש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫און‪" :‬הַ בוֹטֵ חַ בַ יהו‪-‬ה" – און אויב דו וועסט לעבן מיט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם‬ ‫הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים"‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין צו‪" :‬חֶ סֶ ד‬ ‫יְסוֹבְ בֶ ּנּו" – דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין אז דער אייבערשטער [וואס איז‬ ‫דאך די "מקור החסד"] וועט דיר שטענדיג ארום נעמען‪ ,‬און דו וועסט‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬און איינער וואס‬ ‫"ק ְרבַ ת א ִּ‬ ‫דעמאלט'ס זוכה זיין צו א געוואלדיגע‪ִּ :‬‬ ‫לעבט מיט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים" איז דאך אויך‬ ‫זוכה צו דעם הייליגן ברכה פון דעם הייליגן נעים זמירות ישראל דוד המלך‬ ‫עליו השלום אז‪" :‬חֶ סֶ ד יְסוֹבְ בֶ ּנּו"‪.‬‬ ‫און ירמיה הנביא זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין ספר ירמיה‬ ‫(קפיטל י"ז פסוק ז')‪ ,‬אז‪" :‬בָ רּוְך הַ גֶבֶ ר אֲׁשֶ ר יִּבְ טַ ח בַ יהו‪-‬ה" – אז‬ ‫געבענטש'ט איז דער מענטש וואס לעבט שטענדיג מיט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם‬ ‫"ׂש ְמחָ ה ׁשֶ ל‬ ‫הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים"‪ ,‬און‪" :‬וְ הָ יָה יהו‪-‬ה" – און צו‪ִּ :‬‬ ‫"מבְ טַ חוֹ" – דורך דעם וואס מען‬ ‫ִּמצְ וָה" קען מען דאך נאר צו קומען דורך‪ִּ :‬‬ ‫לעבט מיט‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָּמים"‪:‬‬ ‫ֹאש ַׁה ּ ׁ ָּשנָּה‬ ‫ֶע ֶרב ר ׁ‬ ‫ֶׁע ֶׁרב רֹאש הַ ּ ָשנָ ה‪ :‬אסאך מאל קען א מענטש מיינען ביי זיך אין הארץ‪ ,‬אז‬ ‫איין רגע‪ ..‬עס קומט דאך יעצט דער גרויסער הייליגער טאג‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪,‬‬ ‫און ממילא מען דארף דאך יעצט פראבירן צו קריכען אין די הימלען‪ ..‬און‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫פראבירן אויס צו פועל'ן דארטן א גוט געבענטש'ט יאר פאר אונז און פאר‬ ‫גאנץ כלל ישראל‪.‬‬ ‫אבער עס הייבט זיך דאך בעצם בכלל נישט ָאן‪ ,‬ווייל קום נאר ר' יוד‪!?..‬‬ ‫וואס האט פאסירט מיט דיר‪ !?..‬וואס איז‪ !?..‬עס איז‪" :‬עֶ ֶרב רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה"‪ !?..‬דו ביזט גערעכט‪ ,‬עס איז טאקע‪" :‬עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬אבער וואס‬ ‫מיינסטו דארף א יודיש קינד טוהן‪" :‬עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה"‪!?..‬‬ ‫אפילו‪" :‬עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" דארף מען דאך אויך ווייטער פראבירן צו זיין א‬ ‫פשוט'ע יוד און אויס נוצן דעם טאג מיט‪" :‬תו ָֹרה ּותְ פִּ לָה" און גוטע זאכן‪,‬‬ ‫און מען דארף דאך נישט דעמאלט'ס פראבירן צו קריכען אין די הימלען‪,‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬בלייב דא אויף דער ערד‪ ,‬און כאפ אריין אביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה‬ ‫ּותְ פִּ לָה" וויפיל דו קענסט נאר‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬עֶ ֶרב‬ ‫רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬תו ָֹרה ּותְ פִּ לָה" [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אפילו אין דעם‬ ‫גרויסן הייליגן טאג פון‪" :‬עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ !..‬דארף מען זיך אויך ווייטער‬ ‫פירן‪" :‬בִּ תְ ִּמימּות ּובִּ פְ ִּׁשיטּות"‪ ,‬און נאר פראבירן אריין צו כאפן נאך‬ ‫אביסעל'ע‪" :‬תו ָֹרה ּותְ פִּ לָה"‪:‬‬ ‫יה‬ ‫כו ֶת ָּ‬ ‫טו ָּבה ּו ִב ְר ֹ‬ ‫ּ ָּתחֵ ל ׁ ָּשנָּה ֹ‬ ‫חות ְק ַט ָּנה ְּת ִפלּ ֹו ֶׁתיהָ וכו'‪ :‬ביי די תפילה פון‪ָ" :‬אחוֹת ְקטַ ּנָה תְ פִּ לוֹתֶ יהָ "‬ ‫ָא ֹ‬ ‫וכו' וואס מיר זאגן‪" :‬עֶ ֶרב רֹאׁש הַ שָ נָה" נאך מנחה‪ ,‬דערמאנען מיר דארטן‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אויך די באקאנט'ע הייליגע ווערטער פון‪" :‬תִּ כְ לֶה ׁשָ נָה וְ ִּקלְ לוֹתֶ יהָ " – אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל ענדיגן דעם יאר צוזאמען מיט אירע אלע‪ְ " :‬קלָלוֹת"‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ " – און ער זאל ָאן הייבן פאר אונז א נייע זיסע יאר‬ ‫מיט פיל‪" :‬בְ ָרכוֹת"‪.‬‬ ‫און עס איז טאקע אינטרעסאנט ָאן צו מערקן ביי דעם געלעגענהייט‪ ,‬אז די‬ ‫ווערטער‪" :‬תִּ כְ לֶה ׁשָ נָה וְ ִּקלְ לוֹתֶ יהָ " מיט די ווערטער‪" :‬תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ "‬ ‫הייבן זיך דאך ָאן מיט די זעלבע אותיות‪ ,‬ווייל מיר ווילן ווייזן מיט דעם‪ ,‬אז‬ ‫מיר גלייבן טאקע אלע באמת‪" :‬בֶ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" אז דער זעלבע באשעפער‬ ‫וואס ע נדיגט יעצט אונזער יאר מיט אלע אירע פראבלעמען‪ ,‬הייבט יעצט‬ ‫אויך ָאן א נייע גוטע זיסע ליכטיגע יאר מיט אלע אירע‪" :‬בְ ָרכוֹת"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז ווי אזוי קענען מיר טאקע אלע זוכה זיין‬ ‫צו דעם‪" :‬תָ חֵ ל ׁשָ נָה טוֹבָ ה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ "‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪,‬‬ ‫אז חז"ל האבן דאך אונז שוין מגלה געווען זייער קלאר‪ ,‬אז אלע‪" :‬צָ רוֹת"‬ ‫ְסּורים" וואס א מענטש ליידט נעבעך צוזאם אויף דער וועלט קומט‬ ‫און‪" :‬י ִּ‬ ‫"ׁש ִּמ ַירת‬ ‫דאך נאר פון דעם וואס ער איז נישט געווארענט אין דעם ענין פון‪ְ :‬‬ ‫הַ לָׁשוֹן"‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬פון דעם קומט אלע צרות אויף דער וועלט‪ ,‬פון דעם‬ ‫וואס א מענטש היט זיך נישט אפ דעם "דיבור" ווי עס דארף צו זיין און ער‬ ‫ֲסּורים" לָׁשוֹן הָ ָרע ְּורכִּ ילּות וְ לֵיצָ נּות וְ נִּבּול פֶ ה‬ ‫"דבָ ִּרים הָ א ִּ‬ ‫רעדט ליידער‪ְ :‬‬ ‫וְ כַדוֹמֶ ה רח"ל‪.‬‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער משא"כ אויב א מענטש היט זיך יא אפ דעם "דיבור" ווי עס דארף צו‬ ‫זיין‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס זוכה צו די גרעסטע‪" :‬יְׁשּועוֹת ְּורפּואוֹת וְ הַ ְׁשפָ עוֹת‬ ‫טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז וואס די "צונג" קען אויף טוהן‪ ,‬קען‬ ‫קיין שום אבר נישט אויף טוהן‪ ,‬און וואס די "צונג" קען פארדארבן‪ ,‬קען‬ ‫קיין שום אבר נישט פארדארבן‪.‬‬ ‫און חז"ל (מדרש תהלים מזמור ל"ט) ברענגען דאך שוין טאקע אראפ א‬ ‫מורא'דיגע מעשה בנוגע דעם ענין פון די געוואלדיגע גרויסע כח וואס די‬ ‫"צונג" פון א מענטש פארמאגט‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס איז געווען אמאל א‬ ‫קעניג וואס איז געווען גאר גאר רייך‪ ,‬און די מענטשן פון זיין לאנד האבן‬ ‫איהם גאר גאר שטארק ליב געהאט‪.‬‬ ‫און איין שיינעם טאג איז דער קעניג געווארן גאר שטארק קראנק‪ ,‬און דער‬ ‫קעניג האט זיך פשוט נישט געקענט ארויס זעהן פון דעם שרעקליכ'ן‬ ‫קראנקהייט‪.‬‬ ‫און זיין מצב איז ליידער געווארן ערגער און ערגער און ערגער פון טאג צו‬ ‫טאג‪ ,‬ביז ער האט שוין אפילו נישט געקענט מער אראפ טרעטן פון זיין‬ ‫בעט‪ ,‬און אזוי‪ ..‬איז ער געלעגן א גאנצן טאג אין בעט‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫ְסּורים"‪.‬‬ ‫פשוט געווארפן פאר‪" :‬י ִּ‬ ‫און מען האט פארשטייט זיך גלייך געברענגט גאר אסאך דאקטורים וואס‬ ‫זאלן פראבירן אויס צו היילן דעם קעניג‪ ,‬אבער אלע דאקטורים האבן‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געזאגט‪" :‬בְ פֶ ה אֶ חָ ד"‪ ,‬אז דער קעניג ליידט ליידער פון‬ ‫גאר גאר א זעלטענ'ע שווערע מחלה וואס מיר האבן אפילו נאך נישט‬ ‫געטראפן קיין שום "רפואה" פאר דעם‪ ,‬און ממילא וואס קענען מיר דען‬ ‫טוהן צו דעם‪!?..‬‬ ‫און פון טאג צו טאג איז די מחלה פון דעם קעניג ליידער געווארן ערגער און‬ ‫ערגער און ערגער‪ ,‬און די טעג פון דעם גרויסן קעניג האבן שוין אויס‬ ‫געזעהן גאר געציילט'ע‪.‬‬ ‫אבער אין די זעלבע צייט וואס דער גרויסער קעניג איז געלעגן ביטער‬ ‫קראנק ביי זיך אין פאלאץ‪ ,‬האט ביי די אנדערע זייט פון דעם גרויסן לאנד‬ ‫געוואוינט גאר גאר א גרויסע דאקטער וואס איז אויך געווען גאר גאר א‬ ‫גרויסע "פראפעסאר"‪.‬‬ ‫און ווען די באדינער'ס פון דעם קעניג האבן געזעהן אז די טעג פון דעם‬ ‫קעניג זעהען שוין אויס צו זיין גאר גאר געציילט'ע‪ ,‬האבן זיי נישט געהאט‬ ‫קיין שום אנדערע ברירה‪ ,‬און זיי זענען שנעל אריבער געלאפן צו דעם‬ ‫גרויסן דאקטער וואס האט געוואוינט ביי די אנדערע זייט פון דעם גרויסן‬ ‫לאנד‪ ,‬און זיי האבן זיך געבעטן צו איהם אז ער זאל רחמנות האבן אויף זיי‪,‬‬ ‫און ער זאל קומען אויס היילן דעם גרויסן קעניג‪ ,‬און דער גרויסער דאקטער‬ ‫האט פארשטייט זיך מסכים געווען צו קומען זעהן דעם גרויסן קעניג‪.‬‬ ‫און ווען דער גרויסער דאקטער איז אריין געקומען אין דעם צימער פון דעם‬ ‫קעניג‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א רוף ָאן‪ ,‬אז די איינציגסט'ע‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫זאך וואס וועט קענען אויס היילן דעם קעניג איז‪ ,‬אויב מען וועט געבן צו‬ ‫טרינקען פארן קעניג "מילעך פון א יונגע לייב"‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער קעניג האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער איהם דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געגעבן א פרעג צוריק‪ ,‬אז איין מינוט הער דאקטער‪ ,‬ווי אזוי קען מען בכלל‬ ‫באקומען "מילעך פון א יונגע לייב"‪ !?..‬א לייב איז דאך א מורא'דיגע‬ ‫ווילד'ע פארצוקענ'דע חיה‪ ,‬און ער לאזט זיך דאך נישט אויס מעלקן‪ ,‬און‬ ‫ממילא ווי אזוי וועט מען בכלל קענען באקומען "מילעך פון א יונגע‬ ‫לייב"‪ !?..‬עס איז דאך אום מעגליך צו באקומען "מילעך פון א יונגע‬ ‫לייב"‪ !?..‬ווייל ווער וויל זיך דען איין שטעלן זיין לעבן און גיין אויס‬ ‫מעלקן א ווילד'ע פארצוקענ'דע לייב‪ !?..‬קיינער וויל דאך נישט איין שטעלן‬ ‫זיין לעבן און גיין אויס מעלקן א ווילד'ע פארצוקענ'דע לייב‪ !?..‬און ממילא‬ ‫ווי אזוי וועט מען בכלל קענען באקומען "מילעך פון א יונגע לייב"‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער גרויסער דאקטער גע'ענטפערט‪ ,‬אז איך ווייס טאקע נישט‬ ‫ווי אזוי מען וועט קענען באקומען "מילעך פון א יונגע לייב"‪ ,‬אבער אויף‬ ‫אזוי פיל ווייס איך יא‪ ,‬אז דאס איז די איינציגסט'ע וועג ווי אזוי דער קעניג‬ ‫וועט קענען געזונט ווערן‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער גרויסער דאקטער האט גע'ענדיגט ארויס זאגן די ווערטער‪,‬‬ ‫האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך אויף געהויבן פון זיין פלאץ‪ ,‬און ער איז‬ ‫ארויס געגאנגען פון די פאלאץ פון דעם קעניג‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער גרויסער דאקטער איז ארויס געגאנגען פון די פאלאץ פון‬ ‫דעם קעניג‪ ,‬האבן זיך דעמאלט'ס אלע שרים גלייך גענומען פרעגן איינער‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דעם אנדער'ן‪ ,‬אז נו‪ ..‬ווער וועט טאקע גיין ברענגען "מילעך פון א יונגע‬ ‫לייב"‪ !?..‬קיינער וויל דאך נישט איין שטעלן זיין לעבן אין א זיכער'ע‬ ‫סכנה‪!?..‬‬ ‫האבן די שרים מחליט געווען‪ ,‬אז‪ ..‬דאס איז עס‪ ,‬מען גייט ארויס גיין אין‬ ‫גאס‪ ,‬און מען גייט זוכן א מענטש וואס זאל מסכים זיין צו גיין ברענגען‬ ‫"מילעך פון א יונגע לייב" פאר דעם גרויסן קעניג‪ ,‬און פארשטייט זיך אז‬ ‫מען וועט גוט באלוינען דעם מענטש [וואס וועט גיין ברענגען די מילעך]‬ ‫מיט גאר גאר א גרויסע באלוינונג‪.‬‬ ‫און די שרים פון דעם קעניג האבן נישט געטראכט קיין צוויי מינוט‪ ,‬און זיי‬ ‫האבן זיך דעמאלט'ס גלייך ארויף געזעצט אויפן קעניגליכ'ן קארעט'ע‪ ,‬און‬ ‫זיי האבן דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן אויס צו רופן אין אלע גאסן אז "ווער‬ ‫עס וועט ברענגען מילעך פון א יונגע לייב פארן גרויסן קעניג וועט איהם‬ ‫דער קעניג גאר גאר שטארק באלוינען"‪ !..‬יא יא רבותי‪" ,‬ווער עס וועט‬ ‫ברענגען מילעך פון א יונגע לייב פארן גרויסן קעניג וועט איהם דער קעניג‬ ‫גאר גאר שטארק באלוינען"‪!..‬‬ ‫און פארשטייט זיך אז קיינער האט זיך אפילו נישט געוַואגט ָאן צו נעמען‬ ‫דעם געוַואגט'ן שליחות פון גיין ברענגען מילעך פון א יונגע שרעקעדיגע‬ ‫ווילד'ע פארצוקענ'דע לייב‪ ,‬און די גרויסע שרים האבן נישט געקענט טרעפן‬ ‫קיין שום מענטש פאר קיין שום פרייז וואס זאל מסכים זיין צו גיין ברענגען‬ ‫"מילעך פון א יונגע לייב"‪.‬‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ביז‪ ..‬עס איז ָאן געקומען איין גרויסע חכם וואס האט געהייסן "משה‬ ‫פאנגער"‪ ,‬און דער "משה פאנגער" איז טאקע געווען א "פאנגער"‪ ,‬דאס‬ ‫מיינט צו זאגן‪ ,‬אז ער פלעגט שטענדיג פאנגען חיות אין דעם גרויסן‬ ‫געדיכט'ן וואלד‪ ,‬ער פלעגט טאקע נישט פאנגען קיינמאל קיין גרויסע לייבן‪,‬‬ ‫אבער ער פלעגט פאנגען הערשן מיט ציגעלעך און שעפעלעך‪ ,‬און דער‬ ‫"משה פאנגער" איז אריין געקומען אין דעם גרויסן קעניגליכ'ן פאלאץ‪ ,‬און‬ ‫ער האט זיך געגעבן א שטעל אוועק לעבן די בעט פון דעם קעניג‪ ,‬און ווי‬ ‫נאר ער האט געזעהן דעם קעניג‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך געגעבן א שריי‬ ‫אויס‪ ,‬אז אדוני המלך‪ !..‬איך בין גרייט צו גיין ברענגען "מילעך פון א יונגע‬ ‫לייב"‪!..‬‬ ‫אבער‪ ..‬איך דארף אבער האבן איין זאך פון דעם קעניג‪ ,‬און די איין זאך‬ ‫וואס איך דארף האבן פון דעם קעניג איז‪" ,‬צעהן ציגעלעך"‪ ,‬און יא קעניג‪,‬‬ ‫איך דארף אז דער קעניג זאל מיר קודם געבן "צעהן ציגעלעך" כדי אז איך‬ ‫זאל קענען אויס פירן מיין ארבעט בשלימות‪.‬‬ ‫און דער קעניג האט איהם דעמאלט'ס פארשטייט זיך גלייך געזאגט‪ ,‬אז עס‬ ‫איז נישט קיין שום פראבלעם משה טייערע‪ ,‬איך וועל שוין זאגן פאר מיינע‬ ‫באדינער'ס אז זיי זאלן דיר שוין צו שטעלן די "צעהן ציגעלעך" וואס דו‬ ‫האסט געבעטן‪ ,‬אבער איך בעט דיר משה‪ ,‬לאז זיך ארויס אויפן וועג ווי‬ ‫פריער‪.‬‬ ‫און די באדינער'ס האבן איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך צו געשטעלט "צעהן‬ ‫ציגעלעך"‪ ,‬און מען האט גאר שטארק געהאפט צום אייבערשטן אז דער‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"משה פאנגער" וועט טאקע בקרוב צוריק קומען אהיים מיט דעם טייער'ן‬ ‫געפאנגענעם אוצר וואס רופט זיך "מילעך פון א יונגע לייב"‪.‬‬ ‫און מיט א ציטער'דיגע הארץ האט זיך משה פאנגער ארויס געלאזט אין זיין‬ ‫וועג‪ ,‬און ער איז טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געגאנגען אין דעם טיפ'ן‬ ‫געדיכט'ן וואלד‪ ,‬און נאך א פָ אר טעג גיין‪ ,‬האט שוין טאקע משה פאנגער‬ ‫גלייך ָאן געהויבן צו הערן גאר שטארקע ברימען פון די ווילד'ע לייבן וואס‬ ‫דרייען זיך ארום אין די טיפע געדיכט'ע וועלדער‪ ,‬און פארשטייט זיך‪ ..‬אז‬ ‫עס האט איהם דעמאלט'ס גלייך ארום גענומען א מורא'דיגע פחד און א‬ ‫מורא'דיגע ציטערניש‪ ,‬אבער‪ ..‬דער "משה פאנגער" האט זיך נישט‬ ‫פארלוירן‪ ,‬נאר ער האט זיך אוועק געשטעלט אביסל אפ גערוקט פון די‬ ‫לייבן‪ ,‬און ער האט גענומען איין ציגעל'ע אין זיין האנט‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫געגעבן א ווארף צו די לייבן‪.‬‬ ‫און ווי נאר די לייבן האבן געזעהן אז משה פאנגער האט זיי געווארפן א‬ ‫ציגעל'ע‪ ,‬האבן זיי נישט געטראכט קיין צוויי מינוט‪ ,‬און זיי זענען גלייך‬ ‫ארויף געשפרונגען אויף דעם ציגעל'ע‪ ,‬און זיי האבן דאס גלייך אויף‬ ‫געגעסן אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫און דעם קומענדיג'ן טאג איז שוין משה פאנגער געגאנגען אביסעל'ע‬ ‫נענטער צו די לייבן‪ ,‬און ער האט זיי נאך אמאל געווארפן א ציגעל'ע‪ ,‬און‬ ‫פונקט אזוי ווי א טאג פריער איז נאך עטליכע מינוט נישט איבער געבליבן‬ ‫קיין זכר פון דעם ציגעל'ע‪.‬‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דעם קומענדיג'ן טאג איז שוין משה פאנגער געגאנגען נאך אביסעל'ע‬ ‫נענטער צו די לייבן‪ ,‬און ער האט זיי נאך אמאל געווארפן א ציגעל'ע‪ ,‬און די‬ ‫לייבן האבן דאס נאך אמאל בליץ שנעל אויף געגעסן מיט גרויס אפעטיט‪.‬‬ ‫און דעם קומענדיג'ן טאג איז שוין משה פאנגער געגאנגען נאך אביסעל'ע‬ ‫נענטער צו די לייבן‪ ,‬און ער האט זיי נאך אמאל געווארפן א ציגעל'ע‪ ,‬און די‬ ‫לייבן האבן דאס נאך אמאל בליץ שנעל אויף געגעסן מיט גרויס אפעטיט‪,‬‬ ‫און דורך די ציגעלעך וואס משה פאנגער האט זיי געווארפן א יעדן טאג‪,‬‬ ‫זענען די לייבן געווארן זייער פריינטליך צו דעם "משה פאנגער"‪.‬‬ ‫און פון טאג צו טאג האט זיך משה פאנגער מער און מער דער נענטער'ט צו‬ ‫די לייבן‪ ,‬און ער האט זיך שוין אפילו געקענט ָאן הייבן צו שפילן מיט די‬ ‫לייבן מיט זיינע אייגענ'ע צוויי הענט‪ ,‬און די לייבן האבן זיך ממש‬ ‫דערקוויקט טאג טעגליך מיט דעם טאג טעגליכ'ן סעודה וואס משה פאנגער‬ ‫פלעגט זיי ברענגען‪.‬‬ ‫און ווען עס איז ָאן געקומען דעם צענט'ן טאג‪ ,‬איז שוין משה פאנגער‬ ‫געווען גענוג היימיש מיט די לייבן‪ ,‬און בשעת ווען די לייבן זענען געווען‬ ‫פארנומען מיט זייער גרויסע פיינע געשמאקע סעודה‪ ,‬האט משה פאנגער‬ ‫אויס געמעלקט א גאנצע פלעשל מילעך פון א יונגע לייב וואס האט דארט‬ ‫מיט געגעסן צוזאמען מיט אלע גרויסע לייבן‪.‬‬ ‫און ווי נאר "משה פאנגער" האט געזעהן די גרויסע אוצר וואס הייסט‬ ‫"מילעך פון א יונגע לייב" אין זיין האנט‪ ,‬האט דעמאלט'ס משה פאנגער‬ ‫גלייך אפ געצויגן פון דארטן ווי א‪" :‬רּוחַ ׁשֶ אֵ ינָּה ְמצּויָה"‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס גלייך גענומען לויפן אין דעם ריכטונג פון דעם גרויסן הויפט‬ ‫שטאט מיטן פְ לַאן ָאן צו קומען צום קעניג'ס פאלאץ‪.‬‬ ‫און ער האט זיך דעמאלט'ס גאר שטארק געפריידט אז עס איהם ברוך השם‬ ‫געלונגען צו ברענגען דעם גרויסן אוצר וואס הייסט "מילעך פון א יונגע‬ ‫לייב" פארן קעניג‪ ,‬און ער האט שוין קוים קוים געקענט ווארטן אויף דעם‬ ‫גרויסן באלוינונג וואס ער גייט יעצט באקומען פון דעם גרויסן קעניג זאל‬ ‫זיין געזונט‪.‬‬ ‫און ווי נאר משה פאנגער איז ָאן געקומען אהיים ביי זיך אין שטוב‪ ,‬איז ער‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געווארן זייער זייער מיד‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס קוים‬ ‫געקענט שטיין גלייך פון גרויס מיד'קייט‪.‬‬ ‫און אין אמת'ן‪ ..‬האט ער טאקע דעמאלט'ס גלייך געוואלט לויפן צום קעניג‬ ‫כדי צו געבן פארן קעניג דעם גרויסן מעדיצין וואס ער האט דא ענדליך פאר‬ ‫שאפט‪ ,‬און אזוי אויך‪ ..‬אפ נעמען זיין באלוין וואס ווארט איהם אפ דארטן‬ ‫אין פאלאץ‪ ,‬אבער אום וועלנ'דיג‪ ..‬איז ער איז איין געשלאפן ביי זיך אין‬ ‫שטוב אויפן באנק‪.‬‬ ‫און פלוצלונג האט "משה פאנגער" ָאן געהויבן צו חלומ'ן גאר גאר א‬ ‫אינטרעסאנט'ע חלום‪ ,‬אין זיין חלום האט ער געזעהן נישט מער און נישט‬ ‫ווייניגער‪ ,‬ווי זיינע אלע גלידער שטייען ארום איהם‪ ,‬און זיינע אלע גלידער‬ ‫קריגן זיך ארום אין א געפערליכ'ע קריגעריי‪.‬‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די ערשטע וואס האבן ָאן געהויבן צו רעדן איז געווען זיינע "פוס"‪ ,‬ווייל‬ ‫זיינע "פוס" האבן זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו גרויסן איבער אלע‬ ‫אנדערע גלידער‪ ,‬און זיינע "פוס" האט זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צו‬ ‫אלע אנדערע גלידער און געזאגט‪ ,‬אז ווער קען זיך דען פאר גלייכן צו אונז‬ ‫"פוס"‪!?..‬‬ ‫קיינער נישט‪ ,‬ווייל ווען נישט אונז "פוס"‪ ,‬ווער וואלט "געגאנגען" ברענגען‬ ‫די מילעך פון א יונגע לייב‪ !?..‬ווער‪ !?..‬קיינער נישט‪ ,‬ווייל ָאן קיין "פוס"‬ ‫קען מען דאך נישט גיין אין ערגעץ‪ ,‬און ממילא וועגן דעם זענען אונז די זאך‬ ‫דא‪.‬‬ ‫און ווי נאר די "פוס" האבן גע'ענדיגט צו רעדן‪ ,‬האבן זיך די "הענט" גלייך‬ ‫ָאן גערופן צו די פוס‪ ,‬און די הענט האבן דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר די‬ ‫פוס‪ ,‬אז פוס פוס פארוואס האלט איר זיך אזוי גרויס‪!?..‬‬ ‫וואס וואלט מען געהאט פון ענקער "גיין" צו די לייבן אויב נישט אונז‬ ‫"הענט" וואס זענען פארהאן ארויס צו מעלקן די מילעך פון דעם יונג'ן לייב‬ ‫בפועל ממש‪ !?..‬אויב נישט אונז "הענט"‪ ,‬ווער וואלט דען ארויס געמעלקט‬ ‫די מיל עך פון דעם יונג'ן לייב‪ !?..‬הַ א‪ !?..‬ווער‪ !?..‬קיינער נישט‪ ,‬ארויס‬ ‫מעלקן מילעך פון א יונגע לייב‪ ..‬קענען דאך נאר אונז "הענט"‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם זענען אונז די זאך דא‪.‬‬ ‫אבער נאריש'ע הענט און פוס האט דאס הארץ אויס געשריגן מיט א‬ ‫שטארקייט‪ ,‬ווייל ווער האט ענק דען געגעבן די קלוגע "עצה" פון "גיין צו‬ ‫די לייבן מיט צעהן שעפעלעך" אויב נישט מיר "הארץ"‪!?..‬‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען נישט מיר "הארץ" וואלטן ענק דאך קיינמאל נישט געוואוסט‬ ‫אפילו פון אזא גוטע פְ לַאן ווי אזוי צו קענען ברענגען די "מילעך פון א יונגע‬ ‫לייב" פארן קעניג‪ ,‬און ממילא וועגן דעם בין איך די זאך דא‪.‬‬ ‫און פון מיר האט מען פארגעסן‪ !?..‬רופט זיך ָאן די קליינע צונג‪ ,‬און די‬ ‫קליינע צונג הייבט ָאן צו זאגן פאר די אלע אנדערע איברים‪ ,‬אז וויסן זאלט‬ ‫איר אלע‪ ,‬אז ווען איך וואלט נישט ארויס געזאגט מיט מיינע ווערטער די‬ ‫קלוגע עצה פארן קעניג‪ ,‬וואלט גארנישט געווען‪.‬‬ ‫און ווי נאר די צונג האט דאס ארויס געזאגט‪ ,‬האבן דעמאלט'ס אלע גלידער‬ ‫גלייך באפאלן דעם קליינעם צונג מיט קולי קולות‪ ,‬און זיי האבן זיך‬ ‫דעמאלט'ס אלע גלייך גענומען שרייען אויף דעם קליינעם צונג‪ ,‬אז ווי אזוי‬ ‫שעמסטו זיך נישט זיך צו בארימען פאר אונז אלע‪!?..‬‬ ‫דו וואוינס'ט דאך אין א טונקעל'ע "תפיסה" – דו וואוינס'ט דאך אין א‬ ‫טונקעל'ע "מויל"‪ ,‬און דו ביזט דאך פאר שפארט מיט א שטיינענ'ע מויער‬ ‫וואס הייסט "ציין"‪ ,‬און דו פארמאגס'ט דאך אפילו נישט קיין איין גאנצע‬ ‫ביינד'ל אין דיר‪ ,‬און ממילא פארוואס בארימסטו זיך אזוי‪ !?..‬דו ביזט דאך‬ ‫נישט מער ווי איין גרויסע גארנישט‪!..‬‬ ‫אבער די צונג האט זיך אבער נאך אלץ נישט פארלוירן‪ ,‬נאר ער האט זיך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן הויעך צו אלע אנדערע גלידער און געזאגט‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬בסדר‪ ,‬גוט‪ ,‬היינט ווען מיר וועלן אלע גיין צום קעניג אפ טראגן דעם‬ ‫טייער'ן אוצר וואס הייסט "מילעך פון א יונגע לייב"‪ ,‬וועלן ענק זיך שוין‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אלע איבער צייגן אז די קליינע שוואכ'ע צונג קעניג'ט איבער אלע איברים‬ ‫פון דעם מענטש‪.‬‬ ‫און דא‪ ..‬האט זיך "משה פאנגער" געגעבן א כאפ אויף פון זיין שלאף‪ ,‬און‬ ‫ער האט געדענקט דעם גאנצן מאדנעם חלום וואס ער האט זיך דא געהאט‬ ‫גע'חלומ'ט‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס [פארשטייט זיך] גלייך אויף‬ ‫געהויבן מיט א שנעל'קייט‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך ארויס‬ ‫געלאזט אויפן וועג צום פאלאץ פון דעם קעניג וויסנ'דיג אז עס ווארט איהם‬ ‫דארטן אפ א געלעגענהייט אויס צו היילן דעם באליבט'ן קעניג‪ ,‬און אזוי‬ ‫אויך‪ ..‬ווארט דאך איהם דארטן אויך אפ גאר גאר א גרויסע באלוינונג שאין‬ ‫כדוגמתו‪.‬‬ ‫און אין דעם פאלאץ פון דעם קעניג האט מען דאך שוין קוים קוים געקענט‬ ‫ווארטן אז דער "משה פאנגער" זאל שוין צוריק קומען‪ ,‬ווייל א יעדער‬ ‫איינער איז דאך שוין דעמאלט'ס געווען גאר שטארק נייגעריג געוואויר צו‬ ‫ווערן אויב דער "משה פאנגער" האט טאקע מצליח געווען אויס צו מעלקן‬ ‫מילעך פון א מסוכנ'דיגע לייב‪.‬‬ ‫און ווי נאר "משה פאנגער" איז ָאן געקומען צו דעם גרויסן פאלאץ‪ ,‬האט‬ ‫מען איהם דעמאלט'ס פארשטייט זיך גלייך אריין געלאזט צום קעניג‪.‬‬ ‫און ווי נאר משה פאנגער איז אריין געקומען צום קעניג‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס‬ ‫גלייך געגעבן א שריי אויס פרייליכערהייט‪ ,‬אז אדוני המלך‪ !..‬עס איז מיר‬ ‫געלונגען‪ !..‬איך האב דיר געברענגט דא פריש'ע מילעך פון א "הינט"‪!..‬‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און ווי נאר דער קעניג האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געגעבן א שריי אויס‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬וואס האסטו מיר דא געברענגט‪ !?..‬דו‬ ‫האסט מיר דא געברענגט מילעך פון א ביליגע "הינט"‪ !?..‬דו ביזט געקומען‬ ‫חוזק מאכן פון מיר‪ !?..‬שוין זאל מען הענגען דעם געפערליכ'ן מחוצף‪!..‬‬ ‫וועגן דעם האב איך דיר געגעבן צעהן ציגעלעך משה‪ !?..‬אז דו זאלסט מיר‬ ‫ברענגען מילעך פון א ביליגע "הינט" און חוזק מאכן פון מיר‪ !?..‬ברענגען‬ ‫מילעך פון א ביליגע "הינט" קען דאך א יעדער איינער באווייזן‪!?..‬‬ ‫און די באדינער'ס האבן דעמאלט'ס גלייך געגעבן א כאפ ָאן דעם "משה‬ ‫פאנגער"‪ ,‬און מען האט איהם דעמאלט'ס גלייך צו געבינדן הענט און פוס‪,‬‬ ‫און מען האט איהם דעמאלט'ס גלייך איין געשפארט אין א טונקעל'ע‬ ‫"תפיסה"‪ ,‬און מען האט איהם דעמאלט'ס אויך געזאגט‪ ,‬אז וויסן זאלסטו‪,‬‬ ‫אז דא גייט מען דיר נאר האלטן ביז מארגן אינדערפרי‪ ,‬ווייל מארגן‬ ‫אינדערפרי גייט מען דיר שוין אויף הענגען אויפן בוים‪.‬‬ ‫און דער "משה פאנגער" איז פארשטייט זיך געווארן גאר שטארק צובראכן‬ ‫הערנ'דיג אזא שוידערליכ'ע שרעקעדיגע בשורה‪ ,‬און פון גרויס צער און‬ ‫מיד'קייט איז "משה פאנגער" נאך אמאל איין געשלאפן אין זיין טונקעל'ע‬ ‫תפיסה צל‪.‬‬ ‫און ער האט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל געחלומ'ט א חלום‪ ,‬און אין זיין‬ ‫חלום האט ער געזעהן‪ ,‬ווי זיינע אלע גלידער קומען פארוויינטערהייט צו‬ ‫דעם צונג‪ ,‬און זיי וויינען מיט ביטער'ע טרערן צו דעם צונג‪ ,‬און זיי זאגן‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫פאר דעם צונג‪ ,‬אז פארוואס האסטו אונז אלע פאר ראטן‪ !?..‬אז פארוואס‬ ‫האסטו געברענגט אויף אונז די "טויט" מיט דיינע געשליפענ'ע רייד‪!?..‬‬ ‫האט זיך דעמאלט'ס די "צונג" ָאן גערופן צו די אלע אנדערע גלידער‪ ,‬אז נו‬ ‫טייערע חברים‪ ,‬בין איך נישט געווען גערעכט‪ !?..‬איך האב דאך ענק‬ ‫געזאגט אז די "צונג" איז דער אמת'ער קעניג וואס קעניג'ט אויף אלע‬ ‫איברים פון א מענטש‪ !?..‬און אלע אנדערע גלידער האבן טאקע דעמאלט'ס‬ ‫געמוזט מודה זיין‪" :‬בְ פֶ ה אֶ חָ ד" אז די "צונג" איז טאקע גערעכט‪ ,‬און אז די‬ ‫"צונג" איז טאקע דער אמת'ער קעניג וואס האט די כח צו הארגע'נען אדער‬ ‫מאכן לעבן‪.‬‬ ‫און ווי נאר אלע אנדערע גלידער האבן מודה געווען צו דעם "צונג"‪ ,‬האט‬ ‫זיך דעמאלט'ס די צונג גלייך געגעבן א רוף ָאן צו אלע אנדערע גלידער און‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז יעצט‪ ..‬איינמאל ענק האבן שוין אלע איין געזעהן מיין גרויסן‬ ‫כח‪ ,‬קען איך ענק ראטעווען פון דעם שרעקליכ'ן "טויט" וואס ווארט אייך‬ ‫אלע אפ‪ ,‬און ביי דעם האט זיך דעם חלום געשלאסן‪ ,‬און "משה פאנגער"‬ ‫האט זיך אויף געוועקט פון זיין טיפ'ן שלאף מיט טרערן אין די אויגן‪.‬‬ ‫און צו מארגנ'ס ווען מען האט ארויס גענומען "משה פאנגער" צו דעם תליה‬ ‫איהם אויף צו הענגען‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס געבעטן צו די באדינער'ס אז‬ ‫מען זאל איהם נאך איין מאל ברענגען צום קעניג ווייל ער האט נאך עפעס‬ ‫גאר וויכטיג צו זאגן פארן קעניג‪.‬‬ ‫און ווען מען האט איהם געברענגט צום קעניג‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס משה‬ ‫פאנגער געבעטן צום קעניג מיט א וויינענ'דיגע שטימע‪ ,‬און ער האט‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫געפרעגט דעם קעניג מיט טרערן אין די אויגן‪ ,‬אז‪ ..‬אדוני המלך‪ ,‬פארוואס‬ ‫האסטו באפוילן מיר צו הענגען‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער קעניג גע'ענטפערט‪ ,‬אז וואס הייסט פארוואס‪ !?..‬דו האסט‬ ‫דאך חוזק געמאכט פון מיר‪ !?..‬ווייל דו האסט דאך מיר געברענגט דא‬ ‫מילעך פון א "הינט" אנשטאדט מילעך פון א יונגע "לייב"‪!?..‬‬ ‫האט איהם משה פאנגער געזאגט‪ ,‬אז‪ ..‬אדוני המלך‪ ,‬ווען איך האב געזאגט‬ ‫פארן קעניג אז איך האב געברענגט "מילעך פון א יונגע הינט"‪ ,‬האב איך‬ ‫נישט געמיינט צו זאגן דעמאלט'ס ח"ו אז איך האב געברענגט פארן קעניג‬ ‫מילעך פון א יונגע "הינט"‪ ,‬נאר איך האב געמיינט צו זאגן דעמאלט'ס אז‬ ‫איך האב געברענגט מילעך פון א יונגע "לייב" וואס ווערט דאך אויך ָאן‬ ‫גערופן "אינט"‪ ,‬ווייל א יונגע לייב ווערט דאך אויך ָאן גערופן א "אינט"‬ ‫כידוע‪ ,‬און די מילעך וואס איך האב נעכטן געברענגט פארן קעניג איז דאך‬ ‫די געוואונטשענ'ע אוצר וואס הייסט "מילעך פון א יונגע לייב"‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער קעניג האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך‬ ‫באפוילן פאר זיינע באדינער'ס אז מען זאל איהם ברענגען אביסל פון די‬ ‫מילעך וואס משה פאנגער האט געברענגט‪ ,‬און דער קעניג האט דעמאלט'ס‬ ‫געזאגט פאר זיינע שרים‪ ,‬אז לאמיר זעהן אויב די מילעך וואס משה פאנגער‬ ‫האט געברענגט וועט מיר אויס היילן‪ ,‬און דורך דעם וועל איך מיר שוין‬ ‫איבער צייגן אויב משה פאנגער זאגט טאקע דא דעם "אמת"‪.‬‬ ‫און מען האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך געברענגט אביסל פון די מילעך‬ ‫וואס משה פאנגער האט געברענגט‪ ,‬און ווי נאר דער קעניג האט אראפ‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫געשלונגען די ערשטע פָ אר טראפן פון די מילעך‪ ,‬האט ער זיך שוין‬ ‫דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו שפירן אסאך אסאך בעסער‪ ,‬און ער האט‬ ‫גלייך ָאן געהויבן צוריק צו קומען צו די כוחות אביסל‪ ,‬און נאך דריי טעג‬ ‫איז שוין דער קעניג געווען אינגאנצן געזונט‪.‬‬ ‫און דער קעניג האט טאקע געהאלטן ווארט‪ ,‬און ער האט באצאלט גאר גאר‬ ‫א גרויסע באלוינונג פאר "משה פאנגער"‪ ,‬און אלע זיינע יארן האט ער‬ ‫שטענדיג געדענקט פאר וועמען ער דארף האבן הכרת הטוב‪ ,‬פאר דעם‬ ‫גרויסן חכם "משה פאנגער"‪ ,‬און דער קעניג האט איהם טאקע כסדר‬ ‫באלוינט מיט גאר גאר טייערע גאלד און זילבער און טייערע דיימאנט‬ ‫שטיינער (חוץ פון דעם עצם מתנה וואס ער האט איהם געגעבן נאכן אויס‬ ‫געהיילט ווערן)‪ ,‬און דער משה פאנגער האט שוין דעמאלט'ס געקענט אויס‬ ‫לעבן זיין גאנצן לעבן אין רייכטום‪.‬‬ ‫און וועמען האט "משה פאנגער" געהאט צו באדאנקען דא‪ !?..‬די תירוץ‬ ‫אויף דעם איז‪ ,‬אז "משה פאנגער" האט דא פארשטייט זיך געהאט צו‬ ‫באדאנקען זיין "צונג"‪ ,‬ווייל אט דער צונג וואס האט פריער מיט שלעכטע‬ ‫רייד כמעט געברענגט זיין אייגענעם טויט‪ ,‬האט יעצט מיט זיין צוריק‬ ‫געצויגענ'ע רייד וואס ער האט זיך פאר בעסער'ט און געזאגט דעם "אמת"‬ ‫געברענגט אויף זיך לעבן און גליק און רייכ'קייט‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע א מורא'דיגע נקודה וואס מיר דארפן דאך אלע‬ ‫שטענדיג געדענקען‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז עס איז אמת טאקע אז די "צונג" פון א‬ ‫מענטש איז טאקע גאר גאר א "קליינע" זאך‪ ,‬אבער וואס די "צונג" פון א‬ ‫מענטש קען טוהן‪ ,‬קען קיין שום איבר פון א מענטש נישט טוהן‪.‬‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און מענטשן באמערקן טאקע נישט אסאך מאל אז מיט איין קליינע ווארט‬ ‫קען מען ברענגען לעבן און גליק און דער פרייען אנדערע מענטשן‪ ,‬אבער‬ ‫פון די אנדערע זייט‪ ..‬קען מען דאך אבער אויך מיט איין קליינע ווארט גורם‬ ‫זיין ח"ו דאס פארקערט'ע‪.‬‬ ‫און ממילא לאמיר זיך אלע גוט איין חזר'ן דעם פסוק (משלי קפיטל י"ח‬ ‫פסוק כ" א) מיט וואס חז"ל ענדיגן די דאזיגע מעשה‪ ,‬אז‪" :‬הַ חַ יִּ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד‬ ‫הַ לָׁשוֹן" – אז די "טויט" און די "לעבן" פון א מענטש איז אין די האנט פון‬ ‫דעם "צונג"‪.‬‬ ‫און לאמיר זיך טאקע אלע אויך גוט איין חזר'ן‪ ,‬אז דו ווייסט פארוואס‪ֹ" :‬לא‬ ‫אִּ יׁש ְדבָ ִּרים ָאנֹ כִּ י" – אז דו ווייסט איך האלט זיך שטענדיג "פארמאכט" דאס‬ ‫מויל און איך רעד נישט‪!?..‬‬ ‫איך וועל דיר זאגן פארוואס‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י כְ בַ ד פֶ ה ּוכְ בַ ד לָׁשוֹן ָאנֹ כִּ י" – ווייל‬ ‫איך האב דאך א שווערע מויל און א שפיציג'ע מויל וואס איז דאך ממש אזוי‬ ‫שפיציג ווי א שפיציגע שווערד‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האלט איך שטענדיג‬ ‫"פארמאכט" מיין מויל‪ ,‬ווייל איך וויל דאך נישט צו קומען צו רעדן ח"ו‪:‬‬ ‫ֲסּורים לָׁשוֹן הָ ָרע ְּורכִּ ילּות וְ לֵיצָ נּות וְ נִּבּול פֶ ה וְ כַדוֹמֶ ה"‪.‬‬ ‫"דבָ ִּרים הָ א ִּ‬ ‫ְ‬ ‫און מיר דארפן זיך טאקע אלע אויס לערנען פון דעם‪ ,‬אז אויב איינער האט‬ ‫א מויל וואס איז אזוי שפיציג ווי א שפיציגע שווערד‪ ,‬זאל ער דעמאלט'ס‬ ‫ענדערש האלטן "פארמאכט" זיין מויל און נישט רעדן ווי איידער דאס אויף‬ ‫ֲסּורים" רח"ל‪.‬‬ ‫"דבָ ִּרים הָ א ִּ‬ ‫צו עפענען און רעדן מיט דעם‪ְ :‬‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארפן מיר דאך אלע וויסן‪ ,‬אז וואס איז די גרויס'קייט פון א‬ ‫מענטש‪ !?..‬און מיט וואס איז א מענטש גרעסער פון א בהמה‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די איינציגסט'ע זאך וואס א מענטש איז גרעסער‬ ‫"מ ַדבֵ ר" –‬ ‫[מיט דעם] פון א בהמה איז דאך נאר דאס אז דער מענטש איז א‪ְ :‬‬ ‫די איינציגסט'ע זאך וואס א מענטש איז גרעסער [מיט דעם] פון א בהמה איז‬ ‫דאך נאר דאס אז דער מענטש קען "רעדן"‪ ,‬נו פרעג איך דיר‪ ,‬מעגן מיר דען‬ ‫נעמען די "קרוין" וואס דער אייבערשטער האט געגעבן פאר א מענטש [מיט‬ ‫"מ ַדבֵ ר" און ער קען רעדן] און דאס נוצן אנטקעגן דעם‬ ‫דעם וואס ער איז א‪ְ :‬‬ ‫רצון השם יתברך‪ !?..‬אוודאי נישט‪ ,‬און פארקערט‪ ,‬מיר דארפן דאך דאס‬ ‫האלטן גאר הייליג און טייער‪ ,‬טאקע אזוי ווי א טייערע "קרוין"‪.‬‬ ‫און די תנא פון די משנה זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר בפירוש אין‬ ‫די משנה אין אבות (פרק ד' משנה י"ז)‪ ,‬אז‪" :‬וְ ֹלא מָ צָ אתִּ י לַגּוף טוֹב אֶ לָא‬ ‫ְׁשתִּ יקָ ה" – אז איך האב נישט געטראפן קיין בעסער'ע זאך פארן גוף ווי צו‬ ‫שווייגן‪ ,‬און ממילא פארוואס רעדסטו דעמאלט'ס אין די וועלט אריין‪!?..‬‬ ‫עס איז דאך‪" :‬וְ ֹלא הַ ִּמ ְד ָרׁש הּוא הָ עִּ קָ ר אֶ לָא הַ מַ עֲׂשֶ ה" – די מדרש איז דאך‬ ‫נישט די עיקר‪ ,‬נאר די עיקר איז‪ ,‬דאס מקיים צו זיין בפועל ממש און נישט‬ ‫רעדן‪!?..‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬תָ חֵ ל‬ ‫ׁשָ נָה טוֹבָ ה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ "‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬תָ חֵ ל ׁשָ נָה טוֹבָ ה" – איז דאך‬ ‫"ׁשתִּ יקָ ה" – שווייגן‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב ווילסטו אז‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪ְ :‬‬ ‫עס זאל קומען אויף דיר א גוט יאר‪ ,‬זאלסטו זיך דעמאלט'ס מקבל זיין אז‬ ‫פון היינט און ווייטער וועסטו "שווייגן" ווען דו וועסט האבן א נסיון צו‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫רעדן א געלונגענעם שטיקל "לשון הרע" אויף דיין חבר‪ ,‬וכדומה לזה‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס‪ ..‬און נאר דאס וועט ברענגען אויף דיר‪" :‬חַ יִּ ים ּובְ ָרכָה וְ ׁשָ לוֹם"‪.‬‬ ‫אבער אויב דו וועסט נישט וועלן שווייגן ווען מען דארף שווייגן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס קען ח"ו קומען א שרעקליכ'ע‪ִּ " :‬מ ַדת הַ ִּדין" אויף דיר‪ ,‬ווייל ווי‬ ‫אזוי זאגט אונז דוד המלך עליו השלום אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל‬ ‫ל' פסוק י"ג)‪ !?..‬אז יא גרויסער טאטע אין הימל‪" :‬לְ מַ עַ ן ְיזַמֶ ְרָך כָבוֹד" –‬ ‫איך וועל שטענדיג זינגען פאר דיין כבוד וועגן‪ ,‬און ווען עס וועט קומען די‬ ‫צייט פון זינגען פאר דיר‪ ,‬וועל איך דעמאלט'ס עפענען מיין מויל ברייט‪..‬‬ ‫און‪" :‬יִּמָ לֵא פִּ י תְ הִּ לָתֶ ָך" – און עס וועט דעמאלט'ס גלייך פיל ווערן מיין‬ ‫מויל מיט דיין לויב‪.‬‬ ‫אבער ווען עס וועט קומען ח"ו א נסיון פון רעדן שלעכט'ס אויף א צווייטן‪,‬‬ ‫וועל איך דעמאלט'ס שנעל שווייגן און פארמאכן דאס מויל‪ ,‬ווייל אויב‪:‬‬ ‫"וְ ֹלא ִּידֹם" – ווייל אויב וועל איך נישט שווייגן ווען עס קומט מיר אונטער‬ ‫א נסיון פון רעדן שלעכט'ס אויף א צווייטן און איך וועל דעמאלט'ס יא‬ ‫רעדן שלעכט'ס אויף א יודיש קינד‪ ,‬וועט דעמאלט'ס ח"ו ווערן‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫אֱֹלקַ י" – וועט דעמאלט'ס ח"ו ווערן פון‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקַ י" – וועט דעמאלט'ס‬ ‫ח"ו ווערן איבער געדרייט די‪ִּ " :‬מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" צו‪ִּ " :‬מ ַדת הַ ִּדין" חלילה וחס‪,‬‬ ‫ֱֹלקים" איז‬ ‫[ווייל די שם‪" :‬יהו‪-‬ה" איז דאך‪ִּ " :‬מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬און די שם‪" :‬א ִּ‬ ‫דאך‪ִּ " :‬מ ַדת הַ ִּדין" כידוע]‪.‬‬ ‫און ממילא יא טייערע יודן‪ ,‬מיר דארפן דאך אלע שטענדיג געדענקען‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"הַ חַ יִּ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד הַ לָׁשוֹן"‪ ,‬און ווי אזוי זאגן מיר אלע א יעדן טאג‬ ‫ֱֹלקים"‬ ‫"דבְ רֵ י א ִּ‬ ‫אינדערפרי ביים דאווענען ביי תפילת יוצר אור‪ !?..‬אז נאר‪ִּ :‬‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ֲסּורים"‪ ..‬ברענגט ח"ו פארקערט פון‪:‬‬ ‫"דבָ ִּרים הָ א ִּ‬ ‫ברענגט‪" :‬חַ יִּ ים"‪ ,‬אבער‪ְ :‬‬ ‫"חַ יִּ ים"‪ ,‬אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"הַ חַ יִּ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד הַ לָׁשוֹן" – אז די "טויט" און די "לעבן" פון א מענטש‬ ‫איז געוואנדן אין די "צונג" פון דעם מענטש‪.‬‬ ‫"ָאדם"] – איז‬ ‫און די ווערטער‪" :‬תִּ כְ לֶה ׁשָ נָה וְ ִּקלְ לוֹתֶ יהָ " [מיט די ווארט‪ָ :‬‬ ‫דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ "‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב דו‬ ‫וועסט זיך אויף פירן ווי א "מענטש" און דו וועסט נישט רעדן קיין‬ ‫שלעכט'ס אויף קיינעם‪ ,‬און דו וועסט ענדיגן די פארגאנגענ'ע יאר צוזאמען‬ ‫מיט אירע אלע לשון הרע'ס וואס דו האסט ליידער צוזאם גערעדט אויף‬ ‫אנדערע מענטשן‪ ,‬דעמאלט'ס‪ ..‬וועט זיין‪" :‬תָ חֵ ל ׁשָ נָה ּובִּ ְרכוֹתֶ יהָ " –‬ ‫דעמאלט'ס וועסטו שוין זעהן אז עס וועט זיך בעזרת השם יתברך ָאן הייבן‬ ‫אויף דיר א גוט געבענטש'ט זיס ליכטיג יאר מיט אלע אירע גוטע ברכות און‬ ‫ישועות‪ ,‬און דעמאלט'ס וועסטו טאקע בעזרת השם יתברך קענען זוכה זיין‬ ‫ּומתּוקָ ה"‪:‬‬ ‫צו א אמת'ע‪ׁ" :‬שָ נָה טוֹבָ ה ְ‬ ‫ַׁה ּ ֶמלֶ ְך ֹיו ׁ ֵשב ַׁעל ִּכ ּ ֵסא ָּרם ְונִ ּ ָּשא‬ ‫הַ ּ ֶׁמל ְֶׁך ֹיו ֵשב ַעל ִּכ ּ ֵסא ָרם ְונִ ּ ָשא‪ :‬לכאורה דארף מען דאך פארשטיין‪ ,‬אז‬ ‫פארוואס האלט מען און איין אויס שרייען א גאנץ‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" די‪:‬‬ ‫"מַ לְ כּות" פון דעם אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫שטעלט'ס ענק פָ אר אז א מענטש האט גאר א שווערע משפט מיט די‬ ‫"מדינה" [וואס אזא סארט משפט איז דאך שוין טאקע באמת גאר א שווערע‬ ‫משפט]‪ ,‬און דער מענטש ווייסט דאך שוין דעמאלט'ס זייער גוט ביי זיך אז‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ער איז דאך אין אמת'ן כל כולו שולדיג‪ ,‬און דער מענטש ווייסט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס אויך זייער גוט ביי זיך אז ער האט דאך נאר איין וועג ארויס‪ ,‬און‬ ‫דאס איז‪ ,‬אויב ער וועט זיך איבער בעטן מיטן שופט‪ ,‬און ער וועט ווייזן אז‬ ‫ער האט טאקע באמת חרטה אויף דאס וואס ער האט געטוהן אנטקעגן די‬ ‫מדינה‪.‬‬ ‫און אזוי‪ ..‬גרייט ער זיך צו דעם גרויסן משפט‪ ,‬און ווען עס קומט ָאן די טאג‬ ‫פון דעם גרויסן משפט‪ ,‬און מען הייבט איהם שוין ָאן צו משפט'ן‪ ,‬און ער‬ ‫שטייט שוין דארטן אינגאנצן פארשעמט‪ ,‬און מען וויל איהם שוין‬ ‫באשטראפן אויף זיינע אלע שלעכטע מעשים וואס ער האט געטוהן‪.‬‬ ‫אבער פאר מען גייט איהם באשטראפן‪ ,‬געבט מען איהם אבער קודם איבער‬ ‫דאס ווארט פאר א מינוט‪ ,‬און מען געבט איהם דעמאלט'ס א פרעג אזא‬ ‫שאלה‪ ,‬אז זאג נאר פלוני בן פלוני‪ ,‬דו האסט עפעס מיט וואס זיך צו‬ ‫פארטיידיגן‪!?..‬‬ ‫ענטפערט דעמאלט'ס דער מענטש אויף דעם‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬איך האב מיט וואס‬ ‫זיך צו פארטיידיגן‪ ,‬און ער הייבט דעמאלט'ס גלייך ָאן צו שרייען‪ ,‬אז דער‬ ‫קעניג זאל נאך קעניג'ן לאנגע געזונט'ע יארן‪ !..‬און דער קעניג זאל געבן זיין‬ ‫פחד אויף אלע פעלקער‪!..‬‬ ‫אבער איין מינוט ר' פלוני בן פלוני‪ ,‬וואס גייט פָ אר דא מיט דיר‪ !?..‬דו‬ ‫זעהס'ט נישט אז עס שטייט פאר דיר גאר גאר א שווערע‪" :‬גְ זַר ִּדין"‪!?..‬‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫פארוואס נעמסטו זיך יעצט רעדן פון די גרויס'קייט פון דעם קעניג‪ !?..‬דו‬ ‫וואלס'ט זיך דאך יעצט געדארפט אראפ ווארפן אויף דער ערד און בעטן‬ ‫"מחילה" פון דעם קעניג‪ ,‬ווייל אין איהם האסטו דאך ווידער‬ ‫געשפעניג'ט‪ !?..‬און ממילא פארוואס שטייסטו דא יעצט און דו רעדס'ט‬ ‫יעצט פון די‪" :‬מַ לְ כּות" פון דעם קעניג אין אזא ערנסט'ע צייט‪!?..‬‬ ‫און אויב מען טראכט אריין‪ ,‬דעמאלט'ס זעהט מען דאך‪ ,‬אז דאס טוען מיר‬ ‫אלע‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל אנשטאדט זיך איבער בעטן מיטן אייבערשטן‪:‬‬ ‫"בְ פֶ ה מָ לֵא" און זאגן פארן אייבערשטן אז איך האב געטוהן די און די‬ ‫עבירות‪ ,‬און אנשטאדט מודה זיין אויף אונזערע זינד‪ ,‬שרייען מיר‬ ‫דעמאלט'ס אלע אויס‪ ,‬אז דער אייבערשטער זאל שוין אויף בויען ירושלים‬ ‫עיר הקודש‪ ,‬און אז דער אייבערשטער זאל שוין אויף בויען דער הייליגער‬ ‫בית המקדש‪ ,‬און אז א יעדער איינער זאל שוין זעהן די גרויס'קייט פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און אז‪" :‬וְ י ֵַדע כָל פָ עּול כִּ י אַ תָ ה פְ עַ לְ ת ֹו וְ יָבִּ ין כָל יְצּור כִּ י אַ תָ ה‬ ‫יְצַ ְרתוֹ"‪ ,‬און דאס איז די גאנצע ראש השנה'דיגע דאווענען‪ ,‬די גאנצע ראש‬ ‫השנה'דיגע דאווענען איז דאך נאר‪" :‬מַ לְ כּות" און‪" :‬מַ לְ כּות" און נאך‬ ‫אמאל‪" :‬מַ לְ כּות"‪.‬‬ ‫אבער וואו איז די שטיקל'עך פון‪" :‬הו ָֹדָאה" – אבער וואו איז די שטיקל'עך‬ ‫פון מודה זיין אויף די עבירות וואס מיר האבן געטוהן און זיך איבער בעטן‬ ‫מיטן אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫און אפילו ווען מען האלט שוין ממש פאר תקיעת שופר זאגן מיר אבער נאך‬ ‫אלץ נישט קיין פסוקים פון‪" :‬הו ָֹדָאה"‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬מיר הייבן‬ ‫דעמאלט'ס ָאן צו זאגן דעם מזמו ר פון‪" :‬ל ְַמנַצֵ חַ לִּ בְ נֵי קֹ ַרח ִּמזְ מוֹר כָל הָ עַ ִּמים‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫תִּ ְקעּו כָף" וכו'‪ ,‬און מיר הייבן דעמאלט'ס ָאן צו רעדן פון דעם‪ ..‬אז די‬ ‫גאנצע וועלט זאל שוין איין זעהן אז עס איז נאר דא איין איינציגע‬ ‫באשעפער אויף די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫ֱֹלקים זַמֵ רּו ז ְַמרּו לְ מַ לְ כֵנּו זַמֵ רּו" – נאר‬ ‫און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר אז‪" :‬ז ְַמרּו א ִּ‬ ‫אז אלע פעלקער זאלן זינגען און קלאפן פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬און דו‬ ‫ֱֹלקים" – ווייל דער‬ ‫ָארץ א ִּ‬ ‫ווייסט פארוואס‪ !?..‬ווייל‪" :‬כִּ י מֶ לְֶך כָל הָ ֶ‬ ‫אייבערשטער איז דאך דער גרויסער קעניג פון די גאנצע וועלט‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם‪" :‬ז ְַמרּו מַ ְׂשכִּ יל"‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬וואס איז פשט פון דעם‪!?..‬‬ ‫פארוואס האלט מען און איין דערמאנען‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" די‪" :‬מַ לְ כּות" פון‬ ‫דעם אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫און ווען מען קוקט אריין אביסל שפעטער אין דעם מחזור‪ ,‬דעמאלט'ס זעהט‬ ‫מען דאך שוין זייער קלאר‪ ,‬אז מיר זאגן דארטן אלע אזוי‪ ,‬אז דו ווייסט‬ ‫הייליגער באשעפער‪ !?..‬דו ווייסט אז‪" :‬בְ ִּׁש ְמָך יְגִּ ילּון כָל הַ יוֹם ּובְ צִּ ְדקָ תְ ָך‬ ‫יָרּומּו" – דו ווייסט אז מיט דיין הייליגן נאמען וועלן מיר זיך פרייען א‬ ‫גאנצן טאג‪ ,‬און מיר וועלן טאנצן און שפרונגען פאר דיין גרויסן נאמען‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י תִּ פְ אֶ ֶרת ֻעזָמ ֹו אָ תָ ה" – ווייל דו ביזט דאך‬ ‫אונזער "קרוין"‪ ,‬און‪ּ" :‬ובִּ ְר ֹצנְָך תָ רּום קַ ְרנֵנּו" – און דו וועסט דאך אונז אויך‬ ‫גרויס מאכן‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬איך פארשטיי נישט‪ ,‬וואס גייט דא פָ אר‪ !?..‬פארוואס‬ ‫רעדט מען נאר א גאנצן צייט פון די‪" :‬מַ לְ כּות" פון דעם אייבערשטן‪ !?..‬אין‬ ‫דעם גאנצן דיק'ן מחזור געבט מען נישט פאר דעם מענטש קיין שום‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ּומתְ ו ֶַדה" זיין אויף זיינע זינד וואס ער האט‬ ‫געלעגענהייט זיך צו‪" :‬מו ֶֹדה ִּ‬ ‫געטוהן דורך אויס דעם פארגאנגענעם יאר‪ !?..‬וואס איז פשט פון דעם‪!?..‬‬ ‫און נאך א זאך איז כדאי ָאן צו מערקן דא‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס ווערט דאך‬ ‫נישט דערמאנט קיין איין מאל אין דעם גאנצן דיק'ן מחזור פון‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה" די ווערטער‪" :‬חָ טָ אתִּ י עָ וִּ יתִּ י ּופָ ׁשַ עְ תִּ י" – אז "איך האב געזינדיגט‬ ‫פאר דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל"‪ ,‬און איך וויל זיך איבער בעטן‬ ‫מיט דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬עס ווערט ניט אמאל דערמאנט‬ ‫אזעלכע ווערטער אין דעם גאנצן דיק'ן מחזור פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪!?..‬‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז‪" :‬יוֹם כִּ יפּור" ווערט דאס שוין טאקע יא‬ ‫דערמאנט‪ ,‬אבער‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" – אין דעם עצם‪" :‬יוֹם הַ ִּדין" ווערט דאס‬ ‫אויס דרוק'לעך "נישט" דערמאנט‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬איך פארשטיי נישט‪ ,‬פארוואס טאקע דערמאנט מען נישט‬ ‫קיין חטאים‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ !?..‬איך פארשטיי נישט‪ ,‬עס איז דאך א‪" :‬יוֹם‬ ‫הַ ִּדין" היינט‪ !?..‬ניין‪ !?..‬און די‪" :‬סִּ פְ רֵ י חַ יִּ ים וְ סִּ פְ רֵ י מֵ תִּ ים" זענען דאך אפן‬ ‫היינט‪ !?..‬און גארנישט‪ !?..‬מיר טוען גארנישט חוץ פון אויס שרייען אז‬ ‫דער אייבערשטער איז דער גרעסט'ער קעניג אויף די גאנצע וועלט‪ !?..‬וואס‬ ‫איז פשט פון דעם‪!?..‬‬ ‫און נאך א זאך דארף מען פארשטיין אין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה"‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז ווען מען קומט אריין‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" ביינאכט אין‬ ‫בית המדרש‪ ,‬דעמאלט'ס וואלטן מיר זיך דאך אלע געדארפט אראפ ווארפן‬ ‫אויף דער ערד‪ ,‬און מיר וואלטן זיך דאך דעמאלט'ס אלע געדארפט נעמען‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫גיסן טייכן טרערן אויף אונזערע עבירות וואס מיר האבן אפ געטוהן דעם‬ ‫פארגאנגענעם יאר‪ ,‬און מיר וואלטן זיך דאך דעמאלט'ס אלע געדארפט‬ ‫בעטן ביים הייליגן באשעפער מיט הייסע טרערן אז ער זאל אונז מוחל זיין‬ ‫אויף אונזערע עבירות וואס מיר האבן אפ געטוהן דעם פארגאנגענעם יאר‪.‬‬ ‫ווייל נאר אזוי וועט דאך אונז דער אייבערשטער פאר שרייבן אין דעם‬ ‫מּורים ּובְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל‬ ‫הייליגן נאכט פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה בְ סִּ פְ ָרן ׁשֶ ל צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫צַ ִּד ִּיקים א ֲִּמתִּ יִּ ים"‪ ,‬און נאר אזוי וועט דאך אונז דער אייבערשטער געבן א‬ ‫גוט געבענטש'ט יאר‪ ,‬ניין‪!?..‬‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ֹ" :‬לא ִּמּנֵּה וְ ֹלא ִּמ ְקצָ תֵ יּה"‪ ,‬מיר ווארפן זיך נישט אראפ אויף דער‬ ‫ערד‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" ביינאכט‪" :‬כְ ַגּנָב הַ נ ְִּמצָ א בַ מַ ְחתֶ ֶרת"‪ ,‬נאר אנשטאדט‬ ‫דעם‪ ,‬הייבן מיר דעמאלט'ס ָאן דאס דאווענען מיט א שיינע הערליכע‬ ‫מלכות'דיגע‪" :‬נִּיגּון"‪ ,‬און אזוי זינגט מען אראפ דעם‪" :‬בָ ְרכּו"‪ ,‬מיט א שיינע‬ ‫הערליכע מלכות'דיגע‪" :‬נִּיגּון"‪.‬‬ ‫און ווען עס קומט צו שמונה עשרה‪ ,‬הייבן מיר דעמאלט'ס ָאן צו זאגן גאר‬ ‫גאר אינטרעסאנט'ע ווערטער‪ ,‬ווייל מיר הייבן דאך דעמאלט'ס ָאן צו זאגן‬ ‫פארן אייבערשטן‪ ,‬אז‪ּ" :‬ובְ כֵן יִּתְ קַ ֵדׁש ִּׁש ְמָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו" – אז דער‬ ‫אייבערשטער'ס נאמען זאל געהייליגט ווערן‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דעמאלט'ס ווייטער פארן אייבערשטן‪ ,‬אז מיר בעטן דיר דא‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬אז‪ּ" :‬ובְ כֵן תֵ ן פַ ְח ְדָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו עַ ל כָל מַ עֲׂשֶ יָך" – אז דו‬ ‫זאלסט ווארפן א "פחד" אויף א יעדעם איינעם‪ ,‬און‪" :‬וְ אֵ ימָ תְ ָך עַ ל ָכל מַ ה‬ ‫שֶ בָ ָראתָ " – און לייג א פארכט אויף אלעס וואס דו האסט באשאפן‪ ,‬און‪:‬‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ִּיראּוָך כָל הַ מַ ע ֲִּׂשים" – און אלעס זאל ציטער'ן פון דיר‪ ,‬און‪" :‬וְ יֵעָ ׂשּו ֻכלָם‬ ‫"וְ י ָ‬ ‫ֲאג ָֻדה אֶ חָ ת ַלעֲׂשוֹת ְרצ ֹונְָך בְ לֵבָ ב ׁשָ לֵם" וכו'‪.‬‬ ‫און‪ּ" :‬ובְ כֵן צַ ִּד ִּיקים י ְִּראּו וְ י ְִּׂשמָ חּו" – און אלע צדיקים זאלן זיך פרייען‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"וִּ יׁשָ ִּרים ַיעֲֹלזּו ַוחֲסִּ ִּידים בְ ִּרּנָה יָגִּ ילּו" – און אלע גלייכ'ע מענטשן און‬ ‫חסידים זאלן זיך פרייען‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬וואו איז די‪" :‬אֵ ימַ ת הַ ִּדין"‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" דא‪ !?..‬מען האלט דאך דא יעצט‬ ‫דא‪ !?..‬וואס איז די גרויסע‪ִּ :‬‬ ‫אינמיטן א ערנסט'ע משפט‪ !?..‬ניין‪ !?..‬און ממילא וואס איז די גרויסע‪:‬‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" דא‪!?..‬‬ ‫ִּ‬ ‫און בפרט ביי חסידים ווייסן מיר דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז מען האט דאך‬ ‫שטענדיג גאר שטארק אריין גע'ארבעט אז די גאנצע דאווענען זאל צו גיין‪:‬‬ ‫"מתוְֹך רוֹב ִּׂש ְמחָ ה" אויף א מורא'דיגע אופן‪ ,‬און מען זינגט זיך נאך אפילו‬ ‫ִּ‬ ‫צו אין גאר אסאך פלעצער א שיינעם "מארטש" ביי‪" :‬וְ ֶיאֱתָ יּו כֹ ל לְ עָ בְ ֶדָך‬ ‫וְ יִּתְ נּו לְ ָך כֶתֶ ר ְמלּוכָה"‪ ,‬און ביי‪" :‬אֵ ין ִּקצְ בָ ה לִּ ְׁשנוֹתֶ יָך"‪.‬‬ ‫און‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" ביינאכט איז א יעדער איינער פריילעך און צופרידן‪ ,‬און‬ ‫מען וואונטש'ט זיך אזוי ווארעם‪" :‬לְ ׁשָ נָה טוֹבָ ה תִּ כָתֵ ב וְ תֵ חָ תֵ ם לְ ַאלְ תֵ ר לְ חַ יִּ ים‬ ‫טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם"‪ ,‬און מען גייט אהיים‪ ,‬און אנשטאדט זיך אראפ זעצן אויף‬ ‫דער ערד און לייגן‪" :‬אַ ׁש" אויפן קאפ און וויינען און קלאגן אויף דאס וואס‬ ‫מיר האבן אפ געטוהן א גאנץ יאר‪ ,‬זעצט מען זיך דעמאלט'ס אוועק צו א‬ ‫עּודת ְׁשֹלמֹ ה‬ ‫שיינע מלכות'דיגע סעודה‪ ,‬און מען עסט דעמאלט'ס א‪" :‬סְ ַ‬ ‫בְ ׁשַ עְ תוֹ"‪.‬‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר מען לייגט נאך דעמאלט'ס אפילו אויך צו אסאך‬ ‫מאכלים וואס מען עסט נישט געווענטליך אינמיטן די יאר‪ ,‬און עס קוקט‬ ‫עפעס אויס‪ ..‬כאילו מיר דעקן דעמאלט'ס צו אלע אונזערע עבירות‪ ,‬און מיר‬ ‫באהאלטן דאס ערגעץ וואו אונטער דער ערד‪ ,‬און מיר זאגן דעמאלט'ס‬ ‫כאילו פארן אייבערשטן‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער באשעפער‪ ,‬קוק נישט אויף אונזערע‬ ‫מעשים‪.‬‬ ‫און דו ווייסט פארוואס דו זאלסט נישט קוקען אויף אונזערע מעשים וואס‬ ‫מיר האבן געטוהן‪ !?..‬ווייל עס איז דאך דא "מייער'ן" אויפן טיש‪ ,‬און עס‬ ‫איז דאך אויך דא "טייטלען" אויפן טיש‪ ,‬און עס איז דאך אויך דא‬ ‫"מילגרוימען" אויפן טיש‪ ,‬און עס איז דאך אויך דא "האניג" אויפן טיש‪ ,‬און‬ ‫ממילא אויב אזוי‪ ..‬געב אונז א גוטע זיסע יאר‪ ,‬ווייל סוף כל סוף איז דאך דא‬ ‫"האניג" אויפן טיש‪ ,‬און מען וואונטש'ט זיך דעמאלט'ס אלע מיט דעם‬ ‫ּומתּוקָ ה"‪ ,‬און מיר‬ ‫שיינעם ברכה פון‪" :‬יְהִּ י ָרצוֹן ׁשֶ תְ חַ ֵדׁש עָ לֵינּו ׁשָ נָה טוֹבָ ה ְ‬ ‫זאגן דעמאלט'ס כאילו פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז‪ ..‬רבותי‪ ,‬זארגט ענק נישט‪,‬‬ ‫ווייל עס קומט א זיסע ליכטיגע יאר אויף אונז אלע‪.‬‬ ‫און מיר דערמאנען דאך נישט קיין חטאים‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און נישט נאר‬ ‫דעם‪ ,‬נאר מיר עסן אפילו נישט קיין‪" :‬אֱגוֹזִּ ים" אין דעם הייליגן טאג פון‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה" – מיר עסן אפילו נישט קיין‪" :‬נִּיסְ לֶ'עְך" אין דעם הייליגן טאג‬ ‫פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬אֱגוֹז" – איז דאך גימטריא‪" :‬חֵ ט"‪ ,‬און‬ ‫מיר רופן כאילו אויס דערמיט‪ ,‬אז דערמאן נישט קיין חטאים היינט‪!..‬‬ ‫דערמאן נישט קיין חטאים היינט‪!..‬‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל עס עקזעסטירט נישט אזא זאך היינט‪ ,‬עס איז נישט דא קיין‪:‬‬ ‫"נִּיסְ לֶ'עְך" היינט‪ ,‬און מיט דעם וואס עס איז נישט דא קיין "נִּיסְ לֶ'עְך" היינט‪,‬‬ ‫איז‪" :‬וְ נִּיסְ לֶ'עְך" [וְ נִּסְ לַח] לְ כָל ע ֲַדת בְ נֵי י ְִּׂש ָראֵ ל וְ ַלגֵר הַ גָר בְ ת ֹוכָם‪ ,‬און דו‬ ‫ווייסט פארוואס‪ !?..‬ווייל‪ :‬כִּ י אֵ ין לָנּו "נִּיסְ לֶ'עְך"‪ ,‬אבער איין מינוט ר' יוד‪,‬‬ ‫ווי אזוי ארבעט אזא זאך‪ !?..‬וואס איז פשט פון דעם‪ !?..‬און וואס גייט דא‬ ‫פָ אר‪!?..‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארף מען דאך פארשטיין נאך א נקודה דא‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך‬ ‫שוין געברענגט אין די גמרא מסכת ראש השנה (דף‪ :‬ט"ז ע"א)‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט געזאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז‪" :‬אִּ ְמרּו לְ פָ נַי‬ ‫מַ לְ כִּ יוֹת" – אז זאגט'ס פאר מיר די פסוקים פון מלכיות‪" :‬כְ ֵדי ׁשֶ תַ ְמלִּ יכּונִּי‬ ‫ֲעלֵיכֶם" – כדי אז ענק זאלן מיר ממליך זיין אויף ענק‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫האט דעמאלט'ס ווייטער געזאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז‪" :‬אִּ ְמרּו לְ פָ נַי‬ ‫זִּ כְ רוֹנוֹת" – אז זאגט'ס פאר מיר די פסוקים פון זכרונות‪" :‬כְ ֵדי ׁשֶ ַי ֲעלֶה‬ ‫זִּ כְ ֹרנֵיכֶם לְ פָ נַי לְ טוֹבָ ה" – כדי אז איך זאל ענק געדענקען צום גוט'ן‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"ּובַ מֶ ה" – און מיט וואס טוט מען דאס‪ !?..‬ענטפערט די גמרא דארטן אויפן‬ ‫פלאץ‪ ,‬אז מען טוט דאס‪" :‬בְ ׁשוֹפָ ר" – אז מיט טוט דאס מיטן‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪.‬‬ ‫דארף מען דאך אבער לכאורה פארשטיין א געוויסע נקודה דא‪ ,‬ווייל וואס‬ ‫איז פשט פון דעם אז דורך דעם וואס מען וועט זאגן "מלכיות"‪ ..‬וועט דער‬ ‫אייבערשטער זיין קעניג איבער אונז‪ ,‬און וואס איז פשט פון דעם וואס עס‬ ‫שטייט דארטן אין די גמרא אז‪" :‬אִּ ְמרּו לְ פָ נַי זִּ כְ רוֹנוֹת כְ ֵדי ׁשֶ ַי ֲעלֶה זִּ כְ ֹרנֵיכֶם‬ ‫לְ פָ נַי לְ טוֹבָ ה ּובַ מֶ ה בְ ׁשוֹפָ ר"‪!?..‬‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און חוץ פון דעם דארף מען דאך פארשטיין די גאנצע ענין פון דעם‪:‬‬ ‫"ׁשוֹפָ ר"‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין‬ ‫געברענגט אין חז"ל (תוספות ראש השנה דף‪ :‬ט"ז ע"ב בשם הירושלמי)‪ ,‬אז‬ ‫די שטן ווערט דאך גאר שטארק צו מישט בשעת ווען ער הערט דעם‪:‬‬ ‫"ׁשוֹפָ ר"‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך דאס נישט צו פארשטיין‪ ,‬ווייל מען קען מיינען אז‬ ‫מען רעדט דא עפעס פון א קליין קינד וואס ווערט צו מישט בשעת ווען ער‬ ‫הערט א געוויסע קול‪ ,‬דער שטן איז דאך דער גרויסער‪" :‬מֶ לְֶך זָקֵ ן ּוכְ סִּ יל"‪,‬‬ ‫און "ער" ווערט צו מישט פון א קליינע קול פון עפעס א קליין שופר'ל‪!?..‬‬ ‫וואס איז פשט פון דעם‪!?..‬‬ ‫ער ווייסט דאך שוין יארן לאנג אז דאס איז דאך זיין טאג פון דעם יאר‪ ,‬און‬ ‫ער האט זיך דאך שוין ָאן גע'גרייט גאנצעט'ע זעק מיט עבירות צו ברענגען‬ ‫פארן אייבערשטן אין דעם טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און דער שטן וויל דאך‬ ‫שוין טאקע קומען מקטרג זיין אויף די יודישע קינדער‪ ,‬אבער פלוצלונג‪..‬‬ ‫הערט ער א קול פון א‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪ ,‬און שוין‪ ..‬דא האט זיך עס גע'ענדיגט‪ ,‬ער‬ ‫ווערט אינגאנצן צו מישט‪ ,‬און ווען מען פרעגט איהם פארוואס ער איז‬ ‫געווארן אזוי צו מישט‪ ,‬ענטפערט ער דעמאלט'ס‪ ,‬ווייל משיח קומט דאך‬ ‫שוין‪ ,‬און זיין סוף איז דאך שוין נאנט‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬פארוואס ווערט ער אזוי צו מישט‪ !?..‬קיינער צו מישט‬ ‫איהם נישט דא‪ ,‬פון דעם קליינעם קול פון עפעס א קליין שופר'ל ווערט ער‬ ‫אזוי צו מישט‪ !?..‬וואס איז פשט פון דעם‪!?..‬‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל (מדרש רבה ויקרא‬ ‫פרשה כ"ט סימן ג')‪ ,‬אז די קול פון די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" איז דאך גאר גאר א גרויסע‬ ‫זאך‪ ,‬עד כדי כך‪ ..‬אז עס געשעהט דורך די‪" :‬קוֹל ׁש ֹופָ ר" א מעשה פון‪" :‬עָ לָה‬ ‫ֱֹלקים בִּ תְ רּועָ ה יהו‪-‬ה בְ קוֹל ׁשוֹפָ ר"‪ ,‬און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע‬ ‫א ִּ‬ ‫ֱֹלקים בִּ תְ רּועָ ה יהו‪-‬ה בְ קוֹל ׁשוֹפָ ר"‪ ,‬אז דאס‬ ‫אויף דעם פסוק פון‪" :‬עָ לָה א ִּ‬ ‫מיינט צו זאגן‪ ,‬אז דורך די קול פון דעם‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" איז דער אייבערשטער‪:‬‬ ‫"ע ֹולֶה ִּמכִּ סֵ א ִּדין וְ יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ַרח ֲִּמים"‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬וואס איז טאקע פשט פון דעם‪ !?..‬ווי אזוי קען אזא קליין‬ ‫שופר'ל אויף הייבן דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" פון זיין‬ ‫שטוהל‪!?..‬‬ ‫און בכלל ווייסן מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" איז דאך‬ ‫א זכר צו‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪ ,‬און די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" דערמאנט דאך די געוואלדיגע‬ ‫נסיון וואס אברהם אבינו האט געהאט ביי‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" געווען אזא זייטיג'ע זאך ביי‪" :‬עֲקֵ ַדת‬ ‫יִּצְ חָ ק"‪ ,‬ווייל ווער עס קען אביסל די צו סדר פון די מעשה פון‪" :‬עֲקֵ ַדת‬ ‫יִּצְ חָ ק" ווייסט דאך שוין‪ ,‬אז די עיקר פון די מעשה איז דאך געווען‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט געהייסן פאר אברהם אבינו אז ער זאל ארויף ברענגען‬ ‫זיין זוהן יצחק פאר א קרבן עולה‪ ,‬און אברהם אבינו איז טאקע אויף‬ ‫געשטאנען גאר פרי‪ ,‬און ווען ער איז שוין געשטאנען מיטן מעסער אין די‬ ‫האנט צו שעכט'ן יצחק‪ ,‬און יצחק האט שוין אויס געשטרעקט זיין האלז‪,‬‬ ‫און ווען די מלאכים האבן שוין ָאן געהויבן צו וויינען אויבן אין הימל‪ ,‬און‬ ‫זייערע טרערן האבן שוין אפ גערינען אויף די אויגן פון יצחק אבינו‪ ,‬און עס‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫איז דאך שוין דעמאלט'ס געווען ממש איום ונורא‪ ,‬דעמאלט'ס‪ ..‬ביי די‬ ‫לעצטע רגע האט אברהם אבינו געהערט א הויעכ'ע געשריי וואס רופט‬ ‫אויס‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ַאבְ ָרהָ ם"‪ !..‬הער אויף צו שעכט'ן‪ !..‬שעכט נישט יצחק‪!..‬‬ ‫ווייל די גאנצע זאך איז דאך נאר געווען א "נסיון" פון הימל כדי צו זעהן‬ ‫ֱֹלקים אַ תָ ה"‪ ,‬און דאס איז געווען די "עיקר" חלק פון די‬ ‫אויב‪" :‬יְרֵ א א ִּ‬ ‫מעשה‪.‬‬ ‫און שפעטער זאגט אונז די פסוק דארטן ווייטער‪ ,‬אז בדרך אגב איז אויך‬ ‫געווען דארטן ערגעץ וואו עפעס א‪ַ" :‬איִּל ַאחַ ר ֶנאֱחַ ז בַ סְ בַ ְך בְ קַ ְרנָיו" – בדרך‬ ‫אגב איז אויך געווען דארטן ערגעץ וואו פאר שטעקט עפעס א ווידער וואס‬ ‫זיינע הערנער האבן זיך דארט פאר דרייט אין עפעס א געוויסע בוים‪ ,‬און‬ ‫ווען אברהם אבינו האט געזעהן אז עס איז דא א ווידער‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס‬ ‫גלייך גענומען דעם "ווידער" פאר א קרבן אנשטאדט זיין זוהן "יצחק"‪.‬‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז ביי די "סוף" פון די מעשה פון‪" :‬עֲקֵ ַדת‬ ‫יִּצְ חָ ק" איז ערשט ָאן געקומען דער "ווידער"‪ ,‬און דער ווידער האט דאך‬ ‫געהאט הערנער‪ ,‬און די הערנער איז דאך א‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪ ,‬און מיט א‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‬ ‫קען מען דאך בלאזן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם לאמיר אלע בלאזן מיט א‪:‬‬ ‫"ׁשוֹפָ ר" אין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" אלץ א זכר צו דערמאנען‪:‬‬ ‫"עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪ ,‬עס הערט זיך נישט אביסל מאדנע אזעלכע ווערטער‪!?..‬‬ ‫דאס איז די "זכר" צו‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪ !?..‬די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪ !?..‬די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" איז‬ ‫דאך לכאורה געווען אזא זייטיג'ע זאך ביי די מעשה פון‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪!?..‬‬ ‫און די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" איז דאך בעצם גאר גאר ווייט פון די מעשה פון‪" :‬עֲקֵ ַדת‬ ‫יִּצְ חָ ק"‪ !?..‬און ממילא אויב אזוי פארוואס זאל די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" דערמאנען די‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫מעשה פון‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪ !?..‬די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" איז דאך לכאורה געווען אזא‬ ‫זייטיג'ע זאך ביי די מעשה פון‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪!?..‬‬ ‫נאר כדי צו פארשטיין די תירוץ אויף די אלע קשיות‪ ,‬וועלן מיר קודם מקדים‬ ‫זיין א מעשה‪ ,‬ווייל עס איז געווען אמאל גאר גאר א גרויסער שר פון עפעס‬ ‫א גרויסער קעניג‪ ,‬און דער גרויסער שר האט באדינט דעם קעניג יארן לאנג‬ ‫מיט א מורא'דיגע געטריישאפט‪.‬‬ ‫אבער איין שיינעם טאג‪ ..‬האט זיך עפעס דער שר פאר זינדיגט פארן קעניג‪,‬‬ ‫און עס איז נישט געווען סתם א עבירה‪ ,‬נאר עס איז געווען גאר גאר א‬ ‫הארבע עבירה כמו שכתוב‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט מען גענומען דעם‬ ‫גרויסן שר און מען האט איהם אריין געווארפן אין א טונקעל'ע תפיסה‪ ,‬און‬ ‫עס האט איהם אפ געווארט ניינציג פראצענט א עונש פון טויט שטראף‪ ,‬און‬ ‫דער שר איז געזעצן אין דעם טונקעל'ן תפיסה צוזאמען מיט נאך אנדערע‬ ‫גנבים און רוצחים‪ ,‬און אזוי איז אריבער געגאנגען עטליכע חדשים‪.‬‬ ‫און איין שיינעם טאג‪ ,‬איז אריין געקומען אין תפיסה דארטן איינער פון די‬ ‫גרויסע שרים פון דעם קעניג‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס ָאן גערופן צו די‬ ‫ארעסטאנט'ן דארטן‪ ,‬אז עטץ זאלט'ס וויסן‪ ,‬אז אין דריי וואכן ארום איז‬ ‫דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג – אין דריי וואכן ארום איז דעם קעניג'ס "יום‬ ‫הולדת"‪ ,‬און אין דעם טאג פון זיין געבורט'ס טאג איז דער קעניג מחליט‬ ‫ווער עס גייט צום "לעבן"‪ ,‬און ווער עס גייט צום "טויט"‪ ,‬און איך האלט אז‬ ‫עס איז כדאי אז איר זאלט וויסן דערפון‪.‬‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די רגע וואס די ארעסטאנט'ן האבן דאס געהערט‪ ,‬האט זיי דעמאלט'ס‬ ‫אלע גלייך ָאן געכאפט א ציטער‪ ,‬ווייל זיי האבן דאך שוין געוואוסט‪ ,‬אז עס‬ ‫קען דאך זיין אז אין א פָ אר טעג ארום גייט מקיום ווערן ביי זיי דעם פסוק‬ ‫ֹאׁשָך מֵ עָ לֶיָך וְ תָ לָה אוֹתְ ָך עַ ל עֵ ץ וְ ָאכַל הָ עוֹף אֶ ת בְ ׂשָ ְרָך‬ ‫פון‪" :‬יִּשָ א פַ ְרעֹ ה אֶ ת ר ְ‬ ‫מֵ עָ לֶיָך"‪ ,‬און זיי האבן דעמאלט'ס אלע גלייך ָאן געהויבן צו וויינען און‬ ‫שרייען און פאר פירן‪.‬‬ ‫אבער ווען דער גרויסער שר [וואס איז געזעצן דארטן אין תפיסה] האט דאס‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס ָאן געהויבן גאר שטארק צו פרייען‪ ,‬און ער‬ ‫האט דעמאלט'ס ָאן געהויבן צו זינגען און צו טאנצן‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫דעמאלט'ס גאר שטארק געפריידט מיט די פריש'ע נייעס וואס ער האט נאר‬ ‫וואס געהערט‪ ,‬און ווי נענטער עס איז געווארן צו די טאג פון דעם קעניג'ס‬ ‫געבורט'ס טאג‪ ,‬אלץ מער האט זיך דער גרויסער שר געפריידט‪.‬‬ ‫און א פָ אר טעג שפעטער איז אריין געקומען דער זעלבע גרויסער שר וואס‬ ‫האט געהאט איבער געגעבן די נייעס פאר די אלע ארעסטאנט'ן‪ ,‬און ער האט‬ ‫דעמאלט'ס געגעבן א קוק אויף אלע ארעסטאנט'ן‪ ,‬און פלוצלונג‪ ..‬האט ער‬ ‫באמערקט גאר גאר א מאדנע זאך‪ ,‬ווייל ער האט עפעס פלוצלונג באמערקט‬ ‫דעמאלט'ס‪ ,‬אז דער גרויסער שר וואס זיצט אין תפיסה טאנצט און שפרונגט‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪ ,‬האט ער איהם געגעבן א פרעג‪ ,‬אז זאג מיר נאר הער שר‪,‬‬ ‫פאר‪ִּ :‬‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪!?..‬‬ ‫פארוואס טאנצטו‪ !?..‬וואס איז שוין די גרויסע‪ִּ :‬‬ ‫האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט‪ ,‬אז וואס‬ ‫הייסט פארוואס איך טאנץ‪ !?..‬דו האסט נישט געהערט‪ !?..‬עס קומט דאך‬ ‫דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג אין א פָ אר טעג ארום‪!?..‬‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫האט איהם דער גרויסער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס]‬ ‫געפרעגט‪ ,‬אז נו‪ ..‬דו האסט נישט געהערט וואס איך האב פריער אויס‬ ‫גערופן‪ !?..‬איך האב דאך דיר שוין פריער מודיע געווען‪ ,‬אז אין דעם טאג‬ ‫פון דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג וועט מען דאך באשטימען ווער עס וועט‬ ‫גיין צום "לעבן" און ווער צום "טויט"‪ ,‬און ממילא ווער זאגט אז דו וועסט‬ ‫בכלל ארויס גיין‪ַ " :‬זכַאי" בַ ִּדין‪ !?..‬אפשר וועסטו נאר ווערן מיט א קאפ‬ ‫נידריגער אין דעם טאג‪ !?..‬און ממילא פארוואס פרייסטו זיך אזוי שטארק‬ ‫אז עס קומט דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט אזוי‪ ,‬אז דו‬ ‫דארפס'ט פארשטיין איין זאך‪ ,‬איך בין דאך שוין געווען יארן לאנג א שר‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" נעמט ארום‬ ‫ביים קעניג‪ ,‬און דו ווייסט דען בכלל וואס פאר א‪ִּ :‬‬ ‫דעם קעניג [מיט זיין גאנצע פעמליא] אין דעם טאג פון זיין געבורט'ס‬ ‫טאג‪ !?..‬דו ווייסט דען ווי פריילעך ער ווערט דעמאלט'ס‪!?..‬‬ ‫און ממילא ווען איך הער נאר די ווערטער "קעניג'ס געבורט'ס טאג"‪ ,‬הייב‬ ‫איך דעמאלט'ס גלייך ָאן צו טאנצן‪ ,‬און איך ווער דעמאלט'ס גלייך זייער‬ ‫פריילעך‪.‬‬ ‫האט איהם דער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס] געזאגט‪ ,‬אז איך‬ ‫הער וואס דו זאגס'ט‪ ,‬אבער דו האסט דאך מיר אבער נאך אלץ נישט‬ ‫גע'ענטפערט אויף מיין שאלה וואס איך האב דיר דא געפרעגט אז "ווער‬ ‫זאגט אז דו גייסט דאס בכלל דער לעבן"‪ !?..‬און ווער זאגט אז דו גייסט‬ ‫בכלל ארויס גיין‪ַ " :‬ז ַכ אי" בַ ִּדין‪ !?..‬אפשר גייט מען דיר אפ האקן דעם קאפ‬ ‫אין דעם טאג פון דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג‪!?..‬‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט‪ ,‬אז איי‪ ..‬דו‬ ‫פארשטייס'ט נישט וואס איך זאג‪ ,‬איך וועל דיר דאס גאר שיין ערקלערן‪,‬‬ ‫הער מיר צו‪ ,‬די מעשה איז אזוי‪ ,‬אונז זענען שוין יארן לאנג מחונך געווארן‬ ‫אז מען קוקט נישט אויף "זיך"‪ ,‬נאר מען קוקט אויפן "קעניג"‪ ,‬און אויב עס‬ ‫איז דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג‪ ,‬דעמאלט'ס טאנץ איך ָאן א שיעור‪ ,‬און איך‬ ‫פריי זיך דעמאלט'ס גאר גאר שטארק‪ ,‬און עס איז נישט קיין שום נפקא מינה‬ ‫וואס עס וועט זיין מיט "מיר"‪.‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס]‬ ‫צוריק געפרעגט‪ ,‬אז‪ ..‬איין מינוט הער שר‪ ,‬אפשר וועסטו דאס בכלל נישט‬ ‫זוכה זיין צו דער לעבן‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער שר [וואס איז געזעצן אין תפיסה] גע'ענטפערט אויף דעם‪,‬‬ ‫אז אויב וועל איך דאס נישט דער לעבן‪ ,‬דעמאלט'ס דארף איך דאך שוין‬ ‫ערשט טאנצן יעצט‪ ,‬ווייל אפשר וועל איך דאך נישט דער לעבן די‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" פון דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג‪ ,‬און‬ ‫געוואלדיגע גרויסע‪ִּ :‬‬ ‫ממילא‪" :‬וְ אִּ ם ֹלא עַ כְ ׁשָ יו אֵ ימָ תַ י"‪!?..‬‬ ‫און ווי נאר דער שר [וואס האט געהאט געברענגט די נייעס] האט דאס‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך ארויס שפאצירט פון דעם תפיסה‪ ,‬און‬ ‫ער האט שפעטער דערציילט די גאנצע מעשה וואס עס איז געשעהן דא פאר‬ ‫זיין חבר‪ ,‬און זיין חבר האט דאס פארציילט פאר זיין חבר‪ ,‬און זיין חבר‬ ‫האט דאס פארציילט פאר זיין חבר‪ ,‬און זיין חבר האט דאס פארציילט פאר‬ ‫זיין חבר‪ ,‬און אזוי איז די מעשה געפארן און געפארן‪ ..‬ביז עס איז ָאן‬ ‫געקומען צו דעם "קעניג" אליין‪.‬‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען דער קעניג האט געהערט פון די מעשה‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געגעבן א שריי אויס‪ ,‬אז מיין שר [וואס זיצט אין תפיסה] ווערט שוין יעצט‬ ‫באפרייט תפיסה‪ !..‬און ער גייט יעצט ארויס גיין‪ַ " :‬זכַאי"‪ !..‬ווייל אזא‬ ‫איינער וואס טראכט נישט פון זיך קיינמאל‪ ,‬נאר ער טראכט שטענדיג פון‬ ‫דעם גרויסן "קעניג"‪ ,‬אזא איינער באלאנגט נישט אין קיין תפיסה‪!..‬‬ ‫ווייל ער איז דאך נישט קיין שלעכטע מענטש‪ ,‬ער האט זיך אפשר פאר‬ ‫זינדיגט פאר מיר‪ ,‬אבער ער איז אזא איינער וואס באלאנגט אין א‬ ‫קעניגליכ'ע פאלאץ‪ ,‬ווייל ער ווייסט דאך שוין זייער גוט וואס דאס מיינט אז‬ ‫איך קוק נישט אויף מיין אייגענ'ע לעבן‪ ,‬נאר איך קוק אויף דעם קעניג'ס‪:‬‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" אין דעם טאג פון זיין געבורט'ס טאג‪.‬‬ ‫ִּ‬ ‫און ממילא לאמיר אלע אריין טראכטן א מינוט‪ ,‬און לאמיר אלע פראבירן צו‬ ‫פארשטיין‪ ,‬וואס איז די טאג‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪!?..‬‬ ‫און בדרך אגב איז כדאי ָאן צו מערקן‪ ,‬אז עס איז דא אסאך מאל מענטשן‬ ‫וואס מיינען אז‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז עפעס א טאג פון "פחד" און "שרעק"‪,‬‬ ‫און עס איז דא מענטשן וואס מיינען אסאך אמאל‪ ,‬אז‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז א‬ ‫טאג וואס בייסט אזוי ווי א שלאנג‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז [בדרך צחות] אין די ווערטער‬ ‫פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות און די סופי תיבות פון די‬ ‫ווערטער‪ֹ " :‬ראׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע גימטריא‪" :‬תַ ּנִּין" – א שלאנג‪,‬‬ ‫אבער עס איז דאך בעצם בכלל נישט אמת‪ ,‬ווייל נישט דאס איז‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אין אמת'ן א טאג פון‪" :‬חֲסָ ִּדים‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫וְ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬און עס ווערט דאך דעמאלט'ס נתעורר די זכות פון‪" :‬עֲקֵ ַדת‬ ‫יִּצְ חָ ק" אזוי ווי מיר וועלן דאך שוין שפעטער מער ערקלערן באריכות‪:‬‬ ‫"בְ סִּ יַעְ תָ א ִּד ְׁשמַ יָא"‪ ,‬און‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם בכלל נישט קיין טאג‬ ‫וואס בייסט‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬עס איז א טאג פון‪" :‬חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים"‪,‬‬ ‫אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין דעם הייליגן זוהר הק'‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪ֹ " :‬ראׁש הַ שָ נָה" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬הַ ר"‪ ,‬און די‬ ‫ווארט‪" :‬הַ ר" גייט דאך ארויף אויף דעם יצר הרע כידוע‪ ,‬און די ווערטער‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך סופי תיבות‪ׂ" :‬שֶ ה"‪ ,‬און די ווארט‪ׂ" :‬שֶ ה" גייט‬ ‫דאך ארויף אויף‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪ ,‬ווייל‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק" ווערט דאך‬ ‫בא'טיטול'ט אין קורצן מיט די ווערטער‪" :‬י ְִּראֶ ה ל ֹו הַ שֶ ה לְ עֹ לָה בְ נִּי"‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬די אמת'ע סוד פון‪ֹ " :‬ראׁש הַ שָ ָנה" איז‪ ,‬אז מיר נעמען‬ ‫דעם‪ׂ" :‬שֶ ה" און מיר נוצן דאס אנטקעגן דעם‪" :‬הַ ר" – מיר נעמען‪" :‬עֲקֵ ַדת‬ ‫יִּצְ חָ ק" און מיר נוצן דאס אנטקעגן דעם "יצר הרע" [וואס ווערט ָאן גערופן‪:‬‬ ‫"הַ ר"] וואס וויל קומען רעדן שלעכט'ס אויף אונז אין דעם הייליגן טאג פון‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און מיר וועלן שוין שפעטער מער מסביר זיין ווי אזוי דאס‬ ‫ארבעט‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דער גרויסער הייליגער טאג‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך‬ ‫בעצם בכלל נישט קיין טאג וואס בייסט‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬עס איז א‬ ‫טאג פון‪" :‬חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים"‪.‬‬ ‫"רח ֲִּמים גָבְ ִּרין"‪ ,‬און די ווארט‪:‬‬ ‫און גאנץ‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך בעצם‪ַ :‬‬ ‫"אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬הֵ ן ָאבִּ י" [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫איז דאך טאקע דער חודש פון‪ֲ " :‬אנִּי לְ דו ִֹּדי וְ דו ִֹּדי לִּ י"‪ ,‬דער חודש וואס רופט‬ ‫זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך א "פאטער'ליכע" חודש‪ ,‬און דער חודש וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך ארום גענומען מיט אזעלכע גרויסע‪:‬‬ ‫"חֲסָ ִּדים וְ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די‬ ‫ספרים הק'‪ ,‬אבער לאמיר צוריק גיין צו דעם ענין וואס מיר האבן פריער‬ ‫געשמועס'ט‪ ,‬און לאמיר פארשטיין‪ ,‬אז וואס איז טאקע למעשה דער‬ ‫גרויסער טאג וואס הייסט‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם איז‪,‬‬ ‫אז‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם צוויי זאכן‪.‬‬ ‫א) די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם א‪" :‬יוֹם הַ ִּדין"‪.‬‬ ‫ב) אבער מצד שני איז דאך אבער די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" אויך נאך א‬ ‫זאך‪ ,‬ווייל די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אויך א טאג פון‪" :‬הַ מֶ לְֶך" –‬ ‫די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אויך א טאג וואס מען קרוינט‬ ‫דעמאלט'ס דעם אייבערשטן‪ ,‬און די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך אויך‪:‬‬ ‫"זֶה הַ יוֹם תְ ִּחלַת מַ עֲׂשֶ יָך זִּ כָרוֹן לְ יוֹם ִּראׁשוֹן"‪ ,‬און די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‬ ‫איז דאך אויך א טאג וואס איז דאך‪" :‬כָל כֻל ֹו מַ לְ כּות"‪ ,‬און די וועלט‬ ‫באקומט דאך דעמאלט'ס איר געבורט'ס טאג‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין חז"ל (פרקי דרבי אליעזר פרק ג')‪,‬‬ ‫אז‪" :‬אֵ ין מֶ לְֶך בְ ֹלא עָ ם" – אז עס איז נישט דא אזא זאך ווי א קעניג ָאן קיין‬ ‫פאלק‪ ,‬און די נאמען‪" :‬מֶ לְֶך" האט טאקע דער אייבערשטער נאר באקומען‬ ‫נאר נאך דעם וואס די גאנצע וועלט איז שוין באפעסטיגט געווארן‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש‪ ,‬אז דאס זאגן מיר דאך שוין‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫טאקע אלע אין‪" :‬אֲדוֹן ע ֹולָם" וכו'‪ ,‬אז‪ֲ :‬אזַי "מֶ לְֶך" ְׁשמ ֹו ִּנ ְק ָרא – אז דו‬ ‫ווייסט ווען דער אייבערשטער האט באקומען דעם נאמען‪" :‬מֶ לְֶך"‪!?..‬‬ ‫דער אייבערשטער האט נאר באקומען דעם נאמען‪" :‬מֶ לְֶך" ווען‪" :‬וְ ַאחֲרֵ י‬ ‫כִּ כְ לוֹת הַ כֹל" – ווען די גאנצע בריאה איז שוין גע'ענדיגט געווארן‬ ‫בשלימות‪ ,‬און נאר דעמאלט'ס‪ֲ " :‬אזַי מֶ לְֶך ְׁשמ ֹו נ ְִּק ָרא" – און נאר דעמאלט'ס‬ ‫האט דער אייבערשטער באקומען דעם נאמען‪" :‬מֶ לְֶך"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‬ ‫ווערט דאך נאך אמאל נתחדש‪" :‬הַ ְמ ָלכַת קֻ ְדׁשָ א בְ ִּריְך הּוא בְ ע ֹולָמוֹ"‪ ,‬אבער‬ ‫מצד שני איז דאך אבער‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" אויך א‪" :‬יוֹם הַ ִּדין"‪ ,‬אבער לאמיר‬ ‫טאקע פארשטיין‪ ,‬וואס מיינט דאס א‪" :‬יוֹם הַ ִּדין"‪!?..‬‬ ‫אבער פאר מיר גייען דאס מסביר זיין‪ ,‬ווילן מיר קודם ָאן מערקן נאך א‬ ‫נקודה דא‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים‬ ‫הק'‪ ,‬אז די גאנצע וועלט איז דאך באשאפן געווארן מיט א מורא'דיגע סדר‪,‬‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער חובות הלבבות איז דאך שוין טאקע קלאר מסביר אין‬ ‫זיין הייליגן ספר הק'‪ ,‬אז דאס וואס די וועלט איז אזוי שיין מסודר‪ ,‬און דאס‬ ‫אז די זין שיינט א יעדן טאג‪ ,‬און דאס אז די לבנה שיינט א יעדע נאכט‪ ,‬און‬ ‫דאס אז קיין איין טאג האט נאך נישט די זין אדער די לבנה אפ געמאכט ביי‬ ‫זיך אז איך קום נישט היינט ארויס שיינען‪ ..‬דאס אלעס ווייזט דאך אז עס איז‬ ‫פארהאן א‪" :‬בוֹרֵ א ע ֹולָם" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"מסַ ֵדר"‬ ‫ווייל אויב עס איז דא א‪" :‬סֵ ֶדר"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך זיכער דא א‪ְ :‬‬ ‫"מסַ ֵדר" געווען‪,‬‬ ‫– דעמאלט'ס איז דאך זיכער דא איינער וואס האט אלעס‪ְ :‬‬ ‫ווייל קיין שום זאך פאסירט דאך נישט פון זיך אליין‪.‬‬ ‫"דין‬ ‫און די גאנצע וועלט איז דאך באשאפן געווארן אויף א אופן פון‪ִּ :‬‬ ‫"דין"‪!?..‬‬ ‫וָצֶ ֶדק"‪ ,‬און וואס איז טייטש די ווארט‪ִּ :‬‬ ‫"מן הַ ִּדין"‪,‬‬ ‫"דין" איז דאך‪ ,‬אז אזוי דארף דאס זיין‪ִּ :‬‬ ‫די טייטש פון די ווא רט‪ִּ :‬‬ ‫שּורת הַ ִּדין" מיינט‪" ,‬מער" ווי עס וואלט געדארפט‬ ‫און משא"כ‪" :‬לִּ פְ נִּים ִּמ ַ‬ ‫"דין" מיינט‪ ,‬אז אלעס האט א "פשט"‪ ,‬און אז‬ ‫זיין‪ ,‬אבער על כל פנים‪ִּ :‬‬ ‫אלעס "שטימט"‪ ,‬און די גאנצע וועלט איז דאך טאקע באשאפן געווארן‬ ‫"דין"‪ ,‬און די וועלט פארט דאך שוין הונדערט'ער טויזנט'ער יארן‬ ‫מיט‪ִּ :‬‬ ‫אויף דעם זעלב'ן אופן‪ ,‬און די זין האט נאך קיין איין טאג נישט אפ געמאכט‬ ‫ביי זיך אז היינט קום איך נישט ארויס שיינען‪ ,‬און די לבנה האט נאך אויך‬ ‫קיין איין נאכט נישט אפ געמאכט ביי זיך אז היינט קום איך נישט ארויס‬ ‫"דין וָצֶ ֶדק"‬ ‫שיינען‪ ,‬נאר אלעס פירט זיך אויף דער וועלט מיט א מורא'דיגע‪ִּ :‬‬ ‫– אלעס פירט זיך אויף דער וועלט מיט א מורא'דיגע גערעכטיקייט‪ ,‬און‬ ‫מיט א מורא'דיגע גלייכ'קייט‪.‬‬ ‫"דין וָצֶ ֶדק" – און‬ ‫און וויבאלד די וועלט איז באשאפן געווארן מיט‪ִּ :‬‬ ‫וויבאלד די וועלט איז באשאפן געווארן מיט גערעכטיקייט און גלייכ'קייט‪,‬‬ ‫ממילא וועגן דעם זוכן מיר טאקע שטענדיג נאר אויף די "גערעכטיקייט"‬ ‫פון א יעדע זאך‪.‬‬ ‫קט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז וואס איז די סיבה‬ ‫פארוואס א מענטש ווערט אויף גערעגט‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די סיבה פארוואס א מענטש ווערט‬ ‫אויף גערעגט איז דאך‪ ,‬ווייל דער מענטש שפירט דעמאלט'ס ביי זיך‪ ,‬אז די‬ ‫און די זאך וואס איז יעצט געשעהן דא איז דאך נישט קיין‪" :‬יוֹׁשֶ ר" – אז די‬ ‫"דין וָצֶ ֶדק"‪ ,‬און‬ ‫און די זאך וואס איז יעצט געשעהן דא איז דאך נישט קיין‪ִּ :‬‬ ‫דער מענטש שפירט דעמאלט'ס ביי זיך‪ ,‬אז די און די זאך וואס איז יעצט‬ ‫געשעהן דא איז דאך נישט קיין גערעכט'ע זאך‪.‬‬ ‫און אויב איינער האט דיר אמאל באליידיגט‪ ,‬דעמאלט'ס ווערסטו אמאל‬ ‫באליידיגט‪ ,‬יא‪ !?..‬אבער פארוואס‪ !?..‬פארוואס ווערסטו דעמאלט'ס‬ ‫באליידיגט‪ !? ..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דו‬ ‫ווערס'ט דעמאלט'ס באליידיגט איז דאך נאר‪ ,‬ווייל דו שפירס'ט דעמאלט'ס‬ ‫ביי דיר‪ ,‬אז דאס וואס איז יעצט געשעהן שטימט דאך נישט מיט‪" :‬יוֹׁשֶ ר"‪.‬‬ ‫אבער אויב דו האסט נעכטן גוט באליידיגט דיין חבר‪ ,‬און היינט געבט ער‬ ‫דיר דאס צוריק אין פנים אריין‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו נישט ווערן אזוי שטארק‬ ‫באליידיגט‪ ,‬יא‪ !?..‬איי פארוואס‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל דו פארשטייס'ט דאך שוין דעמאלט'ס זייער‬ ‫גוט‪ ,‬אז דיין חבר האט דאך אלע רעכטן דאס צו טוהן פאר דיר‪ ,‬ווייל דו‬ ‫האסט דאך איהם נעכטן גוט אריין געגעבן‪ ,‬יא‪[ !?..‬אוודאי מעג מען נישט‬ ‫טוהן קיין "נקמה"‪ ,‬אבער מען רעדט דאך דא נאר די "וועג ווי אזוי די מח‬ ‫פון א מענטש טראכט"]‪.‬‬ ‫קי‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער אויב דו האסט איהם נעכטן געטוהן גאר גאר אסאך טובות‪ ,‬און היינט‬ ‫קומט ער ָאן און ער באליידיגט דיר‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו שוין איינמאל ווערן‬ ‫באליידיגט‪ ,‬יא‪ !?..‬איי פארוואס‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל דו וועסט דעמאלט'ס שפירן ביי דיר‪ ,‬אז דאס‬ ‫איז דאך נישט קיין‪" :‬יוֹׁשֶ ר"‪ !?..‬און איך זעה דאך נישט קיין‪" :‬צֶ ֶדק" דא –‬ ‫איך זעה דאך נישט קיין "גערעכטיקייט" דא אין די זאך‪ !?..‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם שרייסטו דעמאלט'ס גלייך‪ ,‬אז וואו איז די‪" :‬יוֹׁשֶ ר"‪ !?..‬ווייל דו‬ ‫שפירס'ט דאך שוין דעמאלט'ס גלייך‪ ,‬אז דאס איז דאך ממש א סתירה מיט‪:‬‬ ‫"דין וָצֶ ֶדק" און‪" :‬י ְַׁשרּות"‪.‬‬ ‫ִּ‬ ‫"דין וָצֶ ֶדק"‪ ,‬אז זאכן זאלן שטימען‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס איז די ענין פון‪ִּ :‬‬ ‫מיט‪" :‬י ְַׁשרּות"‪ ,‬ווייל די מציאות איז דאך‪ ,‬אז זאכן מוזן שטימען אין די קאפ‬ ‫פון א מענטש‪ ,‬און אויב זאכן שטימען נישט אין די קאפ פון א מענטש‪,‬‬ ‫ווערט דעמאלט'ס דער מענטש אינגאנצן טרויעריג און אויף געשוידער'ט‪,‬‬ ‫ווייל ער שפירט דאך דעמאלט'ס ביי זיך‪ ,‬אז וואס איז דאס‪ !?..‬עס איז דאך‬ ‫נישט קיין‪" :‬יוֹׁשֶ ר"‪!?..‬‬ ‫און מען קען דאס אפשר אביסל בעסער געבן צו פארשטיין מיט א משל‪,‬‬ ‫ווייל לאמיר זיך פָ אר שטעלן אז א מענטש ליגט ביים דאקטער אינמיטן א‬ ‫שווערע באהאנדלונג‪ ,‬און די דאקטער שניידט איהם דארטן צוזאם רעכט'ס‬ ‫און לינק'ס‪ ,‬און וואס וועט געשעהן צום סוף‪!?..‬‬ ‫קיא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז צום סוף וועט געשעהן אזוי‪ ,‬דער‬ ‫מענטש וועט זיך אויף הייבן נאך די אפעראציע‪ ,‬און ער וועט דעמאלט'ס‬ ‫גיין זאגן א גרויסן "יישר כח" פארן דאקטער‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט ר' יוד‪ ,‬דער דאקטער האט דאך דיר דא צוזאם‬ ‫געשטאכן‪ !?..‬ניין‪ !?..‬און דער דאקטער האט דאך דא געשניטן גאנצע'טע‬ ‫שטיקער פלייש פון דיר‪ !?..‬עס האט דיר דען נישט וויי געטוהן די שווערע‬ ‫באהאנדלונג וואס דו ביזט דא יעצט א דורך געגאנגען‪ !?..‬און די תירוץ‬ ‫אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬זיכער האט מיר וויי געטוהן די גאנצע‬ ‫באהאנדלונג וואס איך בין דא יעצט א דורך געגאנגען‪ ,‬אבער די ווייטאג איז‬ ‫דאך געטוהן געווארן "יושר'דיגערהייט"‪ ,‬און אויב עס שטימט יושר'דיג אין‬ ‫מיין קאפ‪ ,‬דעמאלט'ס האב איך דאך שוין נישט קיין פראבלעם צו זאגן‬ ‫"יישר כח" פארן דאקטער‪ ,‬ווייל עס איז דאך געטוהן געווארן יושר'דיג‪.‬‬ ‫און דער געדאנק אז א מענטש זוכט שטענדיג‪" :‬יוֹׁשֶ ר" קען מען דאך בעצם‬ ‫זעהן בחוש‪ ,‬ווייל מען קען דאך אמאל זעהן ווי צוויי מענטשן שמועס'ן‬ ‫צווישן זיך אין גאס‪ ,‬און איינער זאגט דעמאלט'ס פארן צווייטן‪ ,‬אז דו האסט‬ ‫געהערט וואס איז געשעהן‪ !?..‬פלוני בן פלוני איז נעבעך אוועק פון די‬ ‫וועלט‪ ,‬וועט איהם דעמאלט'ס זיין חבר גלייך פרעגן‪ ,‬אז איין מינוט ר' יוד‪,‬‬ ‫ווי אזוי איז ער אוועק‪!?..‬‬ ‫אבער לאמיר זיך אפ שטעלן דא א מינוט‪ ,‬און לאמיר געבן א פרעג דעם‬ ‫פרעגער‪ ,‬איין רגע הער פרעגער‪ ,‬וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אזוי דער‬ ‫מענטש איז אוועק פון די וועלט‪ !?..‬ער לעבט דאך שוין סיי ווי סיי נישט‪,‬‬ ‫קיב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און פארטיג‪ ,‬און ממילא וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אזוי ער איז אוועק‬ ‫פון די וועלט‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער מענטש פרעגט ווי‬ ‫אזוי יענער איז אוועק פון די וועלט איז‪ ,‬ווייל די קאפ פון דעם מענטש וויל‬ ‫שנעל מסדר זיין די זאך אז עס זאל שטימען יושר'דיג אין קאפ‪.‬‬ ‫און אויב זיין חבר וועט איהם דעמאלט'ס ענטפער'ן אז יא‪ ..‬דער מענטש‬ ‫האט דאך שוין נעבעך געהאט צו טוהן מיט די הארץ יארן לאנג‪ ,‬און ער‬ ‫האט זיך דאך שוין געמוטשע'ט פינעף יאר אין שפיטאל‪ ,‬וועט דעמאלט'ס‬ ‫דער פרעגער זאגן‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬איך הער‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬וואס איז יעצט געשעהן‪ !?..‬יעצט איז שוין אלעס‬ ‫פיין‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז עס האט דא יעצט פאסירט איין‬ ‫זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס האט זיך איהם מסדר געווען אין קאפ יושר'דיג‪,‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬עס שטימט שוין ביי איהם אין קאפ‪ ,‬ווייל דער מענטש האט זיך‬ ‫דאך שוין געמוטשע'ט גאנצע פינעף יאר אין שפיטאל‪ ,‬און אויב ער איז‬ ‫אוועק נאך דעם‪ ,‬דעמאלט'ס שטימט דאך דאס שוין ביי איהם אין קאפ‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך ווען מען פרעגט אויף א נפטר "ווי אלט ער‬ ‫איז געווען"‪ ,‬ווייל מען קען דאך אסאך מאל הערן ווי מענטשן פרעגן אויף א‬ ‫נפטר‪ ,‬אז זאג נאר ר' יוד‪ ,‬ווי אלט איז דער נפטר געווען‪ !?..‬אבער איין רגע‬ ‫ר' יוד‪ ,‬וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אלט דער מענטש איז געווען‪ !?..‬דו‬ ‫ווילס'ט איהם אפשר נעמען פאר א איידעם‪ !?..‬ער לעבט דאך שוין‬ ‫נישט‪ !?..‬ניין‪ !?..‬איז וואס איז דיר א נפקא מינה ווי אלט ער איז געווען‪!?..‬‬ ‫קיג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב ענטפערט מען איהם דעמאלט'ס אז ער איז געווען "ניינציג" יאר‪,‬‬ ‫וועט דעמאלט'ס דער מענטש זאגן‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬ער איז געווען ניינציג יאר‪!?..‬‬ ‫ַאה‪ ..‬איך הער‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬וואס איז יעצט געשעהן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז עס האט דא יעצט פאסירט איין זאך‪ ,‬און‬ ‫דאס איז‪ ,‬אז עס האט זיך איהם יעצט פשוט מסדר געווען אין קאפ מיט‪:‬‬ ‫"י ְַׁשרּות"‪ ,‬און ער האט יעצט געטראכט ביי זיך אין קאפ‪ ,‬אז יא‪ ..‬אוודאי איז‬ ‫דער ניינציג יעריגע יוד אוועק פון די וועלט‪ ,‬ער איז דאך שוין געווען‬ ‫"ניינציג" יאר אלט‪.‬‬ ‫און אויב זיין חבר וועט איהם דעמאלט'ס געבן א זאג‪ ,‬אז ניין ר' יוד‪ ,‬דו‬ ‫האסט נישט גוט געהערט‪ ,‬ער איז נישט געווען "ניינציג" יאר אלט‪ ,‬ער איז‬ ‫געווען "ניינצן" יאר אלט‪ ,‬וועט ער דעמאלט'ס גלייך ווערן אינגאנצן צו‬ ‫שוידער'ט‪ ,‬און ער וועט זיך דעמאלט'ס גלייך געבן א צו שריי‪ ,‬אז וואס‪!?..‬‬ ‫"ניינצן" יאר‪ !?..‬אזוי יונג‪ !?..‬וואס איז פשט פון דעם‪ !?..‬וואס איז‬ ‫געשעהן מיט איהם‪ !?..‬ווי אזוי האט דאס פאסירט‪!?..‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬וואס איז דא געשעהן יעצט‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם‬ ‫איז דאך‪ ,‬אז עס האט דא יעצט פאסירט איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס האט‬ ‫זיך דא ווידער אמאל צו שטויסן מיט די זאך וואס הייסט‪" :‬י ְַׁשרּות"‪.‬‬ ‫און אויב מען וועט איהם דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז נע‪ ..‬דו ווייסט ווער דער נפטר‬ ‫איז געווען‪ !?..‬דער נפטר האט דאך געהארגע'ט טויזנט'ער מענטשן דא אין‬ ‫שטאט‪ ,‬און א האלבע שטאט איז דאך נאר געשטארבן א דאנק איהם‪ ,‬און‬ ‫דער נפטר איז דאך געווען א אונטער וועלט'ניק‪ ,‬און דעמאלט'ס‪ ..‬וועט דאך‬ ‫קיד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫שוין דער פרעגער געבן א זאג‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬גוט פאר איהם‪ ,‬זייער גוט אז ער איז‬ ‫געשטארבן‪ ,‬און טאקע‪ׁ" :‬שֵ ם ְרׁשָ עִּ ים י ְִּרקָ ב"‪.‬‬ ‫אבער געבט'ס נאר א קוק טייערע יודן‪ ,‬מיט אמאל טוט דאס איהם שוין‬ ‫בכלל נישט וויי‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬פארוואס טאקע טוט דאס איהם שוין‬ ‫מער נישט וויי‪ !?..‬וואס איז דא געשעהן יעצט‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם‬ ‫איז‪ ,‬אז עס האט דא יעצט פאסירט איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס האט זיך‬ ‫איהם מסדר געווען אין קאפ "יושר'דיג"‪.‬‬ ‫ווייל אזוי ארבעט די קאפ פון א מענטש שטענדיג‪ ,‬די קאפ פון א מענטש‬ ‫ארבעט שטענדיג אויף דעם אופן‪ ,‬אז איז דאס יא יושר'דיג‪ !?..‬אדער איז‬ ‫דאס נישט יושר'דיג‪ !?..‬און אויב זאג איך דיר אז מיין חבר איז אוועק ביי די‬ ‫"ניינציג" יאר‪ ,‬וועסטו דעמאלט'ס על פי רוב טראכטן ביי דיר אין קאפ‪ ,‬אז‬ ‫ַאה‪ ..‬מען שטארבט בערך ביי די "הונדערט" יאר‪[ ,‬טראץ דעם וואס מען‬ ‫האלט דאך בעצם און איין וואונטשן "ביז די הונדערט און צוואנציג יאר"]‪,‬‬ ‫און אויב מיין חבר איז געשטארבן ביי די "ניינציג" יאר‪ ,‬דעמאלט'ס קומט‬ ‫דאך אויס‪ ,‬אז ער איז דאך כמעט געשטארבן ווי א נארמאל'ע מענטש‪ ,‬נו‪..‬‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט אזוי געפערליך‪.‬‬ ‫אבער אויב זאג איך דיר‪ ,‬אז דו ווייסט‪ !?..‬מיין חבר איז געשטארבן ביי די‬ ‫"ניינצן" יאר‪ ,‬וועסטו דאך דעמאלט'ס גלייך ווערן אינגאנצן אויף‬ ‫געשוידער'ט‪ ,‬ווייל דו וועסט דאך דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי דיר‪ ,‬אז‬ ‫איין מינוט‪ ,‬וואו איז די‪" :‬יוֹׁשֶ ר" דא‪ !?..‬און דאס איז דאך טאקע די ענין‬ ‫"דין וָצֶ ֶדק"‪ ,‬וואס דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪:‬‬ ‫פון‪ִּ :‬‬ ‫"י ְַׁשרּות"‪ ,‬און דאס איז די אופן ווי אזוי מענטשן טראכטן‪.‬‬ ‫קטו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם גאר גאר א‬ ‫גלייכ'ע טאג‪ ,‬ווייל אין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך‪" :‬סִּ פְ רֵ י‬ ‫תּוחין לְ פָ נָיו"‪ ,‬און מען משפט דאך דעמאלט'ס א יעדעם‬ ‫חַ יִּ ים וְ סִּ פְ רֵ י מֵ תִּ ים פְ ִּ‬ ‫איינעם‪ ,‬און עס כאפט דאך דעמאלט'ס ממש א פחד און א ציטער‪ ,‬ווייל די‬ ‫טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם טאקע א גלייכ'ע טאג‪ ,‬און די ראשי‬ ‫תיבות און די סופי תיבות פון די ווערטער‪ֹ " :‬ראׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע‬ ‫אויך גימטריא‪" :‬יָׁשָ ר" – גלייך‪ ,‬ווייל דאס איז דאך טאקע די טאג פון‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬די טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך‪" :‬גלייך גלייך גלייך" און‬ ‫נאך אמאל "גלייך"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך בעצם די גאנצע מהות פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה" איז דאך בעצם א גלייכ'ע טאג‪ ,‬און‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך בעצם א‬ ‫"דין"‪ ,‬אבער באלד וועלן מיר שוין זעהן אז עס איז דא אמאל וואס‬ ‫טאג פון‪ִּ :‬‬ ‫מען קען טוישן די‪" :‬י ְַׁשרּות" פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל דורך דעם וואס א‬ ‫שּורת הַ ִּדין"‪ ,‬פירט מען זיך דעמאלט'ס מיט‬ ‫מענטש פירט זיך‪" :‬לִּ פְ נִּים ִּמ ַ‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִּמ ָדה"‪,‬‬ ‫שּורת הַ ִּדין"‪ ,‬ממש‪ִּ :‬‬ ‫איהם אויך פון הימל‪" :‬לִּ פְ נִּים ִּמ ַ‬ ‫אבער מיר וועלן נישט יעצט אריין גיין אין דעם גאנצן נושא פון‪" :‬לִּ פְ נִּים‬ ‫שּורת הַ ִּדין"‪.‬‬ ‫ִּמ ַ‬ ‫און מיר וועלן דא יעצט אביסל בעסער אויס שמועס'ן דעם ענין דא‪ ,‬ווייל די‬ ‫זאך איז דאך‪ ,‬אז מיר זענען דאך אלע עובדי השם‪[ ,‬על כל פנים מיר ווילן‬ ‫דאך אלע זיין עובדי השם]‪ ,‬און ממילא לאמיר זיך אלע אליין פרעגן אזא‬ ‫שאלה‪ ,‬דינסטו דעם אייבערשטן ִּמתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪ !?..‬אדער דינסטו דעם‬ ‫קטז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"דין" – אדער דינסטו דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך‬ ‫אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך ִּ‬ ‫"י ְִּרָאה"‪!?..‬‬ ‫יעצט לאמיר שוין נעמען אזא איינער וואס טענה'עט אז ער דינט שוין יא‬ ‫דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪ ,‬און לאמיר איהם געבן א פרעג אזא‬ ‫שאלה‪ ,‬דו האסט ליב דעם אייבערשטן‪ !?..‬וועט ער דאך דיר דעמאלט'ס‬ ‫גלייך ענטפער'ן‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬זיכער האב איך ליב דעם אייבערשטן‪ ,‬אבער איין‬ ‫מינוט‪ ,‬פארוואס האסטו ליב דעם אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫וועט ער דאך דיר דעמאלט'ס ענטפער'ן‪ ,‬ווייל וואס הייסט פארוואס‪ !?..‬דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך אזוי גוט צו מיר‪ ,‬און דער אייבערשטער געבט דאך‬ ‫מיר אלעס‪ ,‬איך האב דאך אסאך געלט‪ ,‬און איך האב דאך א פיינע ווייב‪ ,‬און‬ ‫איך האב דאך נחת פון מיינע קינדער‪ ,‬און בקיצור‪ ..‬איך האב דאך אלעס‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם דין איך דעם אייבערשטן ִּמתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪ ,‬ווייל איך האב‬ ‫דאך ליב דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫אבער עס איז דאך בעצם בכלל נישט אמת‪ ,‬ווייל דו דינס'ט נישט דעם‬ ‫אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" – ווייל דו דינס'ט נישט דעם אייבערשטן‬ ‫"וויבאלד דו האסט ליב דעם אייבערשטן"‪ ,‬נאר דו דינס'ט דעם אייבערשטן‪:‬‬ ‫"דין" – ווייל עס איז "יושר'דיג"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער געבט דאך‬ ‫ִּמתוְֹך ִּ‬ ‫דיר אלעס‪ ,‬און ממילא וועגן דעם צאלסטו איהם צוריק מיט א גוטע‪:‬‬ ‫"הִּ תְ ַנהֲגּות"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך ממש אזוי ווי א מענטש וואס גייט אריין אין א געשעפט‪,‬‬ ‫און ער נעמט אראפ א געוויסע חפץ פון די שאפע‪ ,‬און ער גייט באצאלן פאר‬ ‫קיז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫די בעל הבית פון דעם געשעפט‪ ,‬ווילסטו מיר דעמאלט'ס זאגן אז דער‬ ‫מענטש באצאלט דעמאלט'ס‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪!?..‬‬ ‫דער מענטש באצאלט נישט דעמאלט'ס‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪ ,‬דער מענטש‬ ‫"דין" – ווייל אזוי גייט עס‪ ,‬און דער מענטש‬ ‫באצאלט דעמאלט'ס‪ִּ :‬מתוְֹך ִּ‬ ‫באצאלט דעמאלט'ס ווייל אזוי איז די געזעץ פון דעם לאנד‪ ,‬אז מען קען‬ ‫נישט נעמען ָאן באצאלן‪ ,‬ווייל עס איז דאך נישט קיין‪" :‬יוֹׁשֶ ר"‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם הייסט דאס בכלל נישט געדינט דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫און וואס מיינט "יא" געדינט דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪ !?..‬און די‬ ‫תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דינען דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה" מיינט‪,‬‬ ‫ווען דער אייבערשטער געבט דיר אזעלכע שוועריקייטן וואס דו שפירס'ט‬ ‫שוין דעמאלט'ס אז עס איז דאך שוין ממש עק וועלט‪ ,‬און עס איז דיר שוין‬ ‫דעמאלט'ס זייער אום באקוועם דיין לעבן‪ ,‬און דו גייסט דעמאלט'ס א דורך‬ ‫גאר א שווערע צייט‪ ,‬און אפילו הכי דינסטו אבער דעמאלט'ס נאך אלץ דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס‪ ..‬דינסטו טאקע דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪,‬‬ ‫ווייל אויב דינט מען דעם אייבערשטן ָאן קיין שום חשבונות‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫הייסט דאס געדינט דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה" מיינט‪" :‬נְתִּ ינָה בְ לִּ י נ ְִּטילָה" – געבן פאר איינעם ָאן וועלן צוריק‬ ‫באקומען עפעס‪ ,‬דאס מיינט‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪ ,‬און מען קען דאך טאקע שטענדיג‬ ‫הערן ווי מענטשן זאגן‪ ,‬אז איך האב יענעם אזוי שטארק ליב‪ ..‬ממש עד כדי‬ ‫כך אז איך בין גרייט צו גיין אין פייער פאר יענעם‪ ,‬אבער איין מינוט‪,‬‬ ‫פארוואס האט ליבשאפט צו טוהן מיט גיין אין פייער‪!?..‬‬ ‫קיח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬דאס איז טאקע דער געדאנק‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס מיינט‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪ ,‬די געדאנק פון‪ַ" :‬אהֲבָ ה" מיינט‪ ,‬אז איך בין זיך גרייט‬ ‫אוועק צו געבן פאר יענעם ָאן דעם וואס איך זאל זיין פארנומען מיט מיר‪,‬‬ ‫דאס מיינט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך בעצם גאר גאר א גרויסע יסוד אין די לעבן פון א מענטש‪,‬‬ ‫ווייל מענטשן האלטן דאך און איין זאגן‪ ,‬אז דו ווייסט‪ !?..‬איך האב גאר‬ ‫שטארק ליב יענע און יענע זאך‪ ,‬און איך האב גאר גאר שטארק ליב יענע און‬ ‫יענע זאך‪ ,‬אבער עס הייבט זיך דאך בעצם בכלל נישט ָאן‪ ,‬ווייל דו האסט‬ ‫נישט ליב יענע זאך‪ ,‬נאר דו האסט "זיך" ליב‪!..‬‬ ‫און נישט אלעמאל ווען א מענטש זאגט אז ער האט ליב יענע מענטש מיינט‬ ‫דאס טאקע אז ער האט איהם טאקע באמת ליב‪ ,‬ווייל עס קען דאך גאר זיין‪,‬‬ ‫אז ער האט נאר ליב די פארגעניגן וואס יענער געבט איהם‪ ,‬און אויב ער‬ ‫האט נאר ליב די פארגעניגן וואס יענער געבט איהם‪ ,‬קומט דאך דעמאלט'ס‬ ‫אויס‪ ,‬אז זיין גאנצע ליבשאפט ביישטייט נאר פון דעם וואס ער וויל "זיך"‬ ‫פשוט צופרידן שטעלן‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס איז די געדאנק‪ ,‬די געדאנק איז‪ ,‬אז א אמת'ע‪:‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה" איז‪" :‬נְתִּ ינָה בְ לִּ י נ ְִּטילָה" – א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבָ ה" איז‪ ,‬געבן פאר א‬ ‫צווייטן ָאן וועלן צוריק באקומען עפעס‪.‬‬ ‫און כדי דאס צו פארשטיין וועלן מיר אראפ ברענגען מורא'דיגע משל אויף‬ ‫דעם‪ ,‬ווייל שטעלט'ס ענק פָ אר אז איינער פון די גרעסטע גדולי הדור זאגן‬ ‫קיט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דיר‪ ,‬אז דו קענסט יעצט אריין גיין אין א צימער‪ ,‬און דו קענסט יעצט בעטן‬ ‫דעם אייבערשטן וואס פאר א בקשות דו ווילס'ט נאר‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬נאר פאר פינעף מינוט‪ ,‬און אין די פינעף מינוט קענסטו בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן וואס דו ווילס'ט נאר‪ ,‬און אלעס וואס דו גייסט דעמאלט'ס‬ ‫בעטן‪ ,‬וועסטו באקומען יענע רגע‪ ,‬ממש יענע רגע וועסטו דאס באקומען‪,‬‬ ‫וואס וואלט א מענטש געטוהן אין די פינעף מינוט וואס ער געפונט זיך אין‬ ‫דעם צימער‪ !?..‬וואס וואלט ער דעמאלט'ס געבעטן‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דער מענטש וואלט דעמאלט'ס קודם‬ ‫אריין געגאנגען אין דעם צימער‪ ,‬און ער וואלט דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן‬ ‫צו בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬און ער וואלט דעמאלט'ס גלייך געזאגט אזוי‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער באשעפער איך דארף א פָ אר זאכן‪ ,‬ווייל קודם כל‪ ,‬געב מיר‪" :‬בָ נֵי‬ ‫ּומז ֹונֵי ְרוִּ יחֵ י"‪ ,‬און פארשטייט זיך אז דאס זאל קומען מיט אסאך געלט‪,‬‬ ‫חַ יֵי ְ‬ ‫און דו ווייסט הייליגער באשעפער וואס איך וועל טוהן מיט די געלט‪!?..‬‬ ‫איך וועל "דיר" דינען מיט דעם‪ !..‬איך וועל אויף שטעלן מיט דעם "מוסדות‬ ‫התורה והחינוך"‪ ,‬פרעג שוין נישט וויפיל מצוות איך גיי מקיים זיין מיט די‬ ‫געלט וואס דו גייסט מיר געבן‪.‬‬ ‫און דער מענטש געבט דעמאלט'ס א קוק אויפן זייגער‪ ,‬און ער געבט‬ ‫דעמאלט'ס א טראכט‪ ,‬אז‪ ..‬איין רגע‪ ,‬וויפיל צייט האב איך נאך‪!?..‬‬ ‫איך האב דאך נאך איבער געבליבן פיר און האלב מינוט‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס‬ ‫גלייך ממשיך ווייטער‪ ,‬און ער זאגט דעמאלט'ס ווייטער פארן הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז הייליגער באשעפער‪ ,‬געב מיר א שיינע גרויסע הויז‪ ,‬ווייל‬ ‫קכ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"ד ָירה נָָאה"‬ ‫חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (ברכות דף‪ :‬נ"ז ע"ב)‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫ָאדם"‪.‬‬ ‫איז דאך‪" :‬מַ ְר ִּחיבִּ ין ַדעְ ת ֹו ׁשֶ ל ָ‬ ‫און מאך אויך הייליגער באשעפער אז עס זאל זיין‪" :‬פַ ְרנָסָ ה בְ ֶרוַח"‪ ,‬און מאך‬ ‫אויך הייליגער באשעפער אז עס זאל זיין צו עסן בריוח‪ ,‬און מאך אויך‬ ‫הייליגער באשעפער אז עס זאל זיין‪" :‬תו ָֹרה ּוגְ דֻ לָה בְ מָ קוֹם אֶ חָ ד"‪.‬‬ ‫און דער מענטש געבט דעמאלט'ס נאך אמאל א קוק אויפן זייגער‪ ,‬און ער‬ ‫געבט דעמאלט'ס נאך אמאל א טראכט‪ ,‬אז‪ ..‬איין רגע‪ ,‬וויפיל צייט האב איך‬ ‫נאך‪ !?..‬איך האב דאך נאך איבער געבליבן צוויי מינוט אויפן זייגער‪ ,‬נו‬ ‫שוין‪ ,‬איז דעמאלט'ס רבונו של עולם‪ ,‬דו ווייסט‪ !?..‬מיין פוס טוט דאך מיר‬ ‫לעצטנ'ס גאר שטארק וויי‪ ,‬און ממילא נעם דאס אויך צו פון מיר הייליגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬און שענק מיר צוויי געזונט'ע פוס‪ ,‬און מאך אויך אז עס זאל‬ ‫נישט איבער בלייבן קיין שום זכר פון דעם קראנק'הייט‪ ,‬און וואס נאך האב‬ ‫איך געדארפט‪!?..‬‬ ‫ַאה‪ ..‬יא‪ ,‬געב מיר אויך נחת פון מיינע קינדער‪ ,‬און תורה ויראת שמים‬ ‫פארשטייט זיך אויך‪ ,‬פארוואס נישט‪ !?..‬לייג דאס אויך אריין אין דעם‬ ‫גרויסן זאק‪ ,‬און מיט אמאל האט זיך גע'ענדיגט די פינעף מינוט‪ ,‬און דער יוד‬ ‫געבט זיך דעמאלט'ס א רוף ָאן‪ ,‬אז א גרויסן יישר כח הייליגער באשעפער‪,‬‬ ‫און ער גייט דעמאלט'ס ארויס פון דעם צימער‪.‬‬ ‫יע צט לאמיר צו גיין צו דעם יוד‪ ,‬און לאמיר איהם געבן א פרעג אזא שאלה‪,‬‬ ‫אז זאג נאר ר' יוד‪ ,‬דו האסט ליב דעם אייבערשטן‪ !?..‬וועט ער דיר‬ ‫דעמאלט'ס ענטפער'ן‪ ,‬אז זיכער‪ !..‬זיכער האב איך ליב דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫קכא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫נאך אזעלכע פינעף מינוט וואס דער אייבערשטער האט מיר אלעס געגעבן‪..‬‬ ‫האב איך דאך איהם זיכער גאר שטארק ליב‪.‬‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬דאס הייסט נישט‪ַ" :‬אהֲבַ ת יהו‪-‬ה"‪ ,‬ווייל דו האסט נישט‬ ‫ליב דעם אייבערשטן ר' יוד‪ ,‬נאר דו האסט "זיך" אליין ליב‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫וואלסטו באמת ליב געהאט דעם אייבערשטן‪ ,‬וואלסטו דעמאלט'ס געזאגט‬ ‫פארן אייבערשטן אין יענע פינעף מינוט איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז רבונו של‬ ‫"מֹלְך עַ ל כָל הָ ע ֹולָם כֻל ֹו‬ ‫עולם‪ ,‬איך בעט דיר איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪ְ :‬‬ ‫ָארץ בִּ יקָ ֶרָך"‪ ,‬און‪" :‬וְ הוֹפַ ע בַ ה ֲַדר גְ אוֹן ֻעזֶָך"‬ ‫בִּ כְ בו ֶֹדָך"‪ ,‬און‪" :‬וְ הִּ ּנָׂשֵ א עַ ל כָל הָ ֶ‬ ‫וכו'‪ ,‬בקיצור‪ ..‬די גאנצע שמונה עשרה פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" וואלט דאך‬ ‫דעמאלט'ס געדארפט ווערן ארויס געברענגט‪.‬‬ ‫ווייל ניין הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬איך דארף גארנישט‪ ,‬און עס קומט זיך‬ ‫מיר דאך גארנישט‪ ,‬און איך בין דאך בעצם גארנישט‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫בעט איך דיר נאר איין זאך הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬איך בעט‬ ‫דיר‪ ,‬אז דיין‪" :‬מַ לְ כּות" זאל שוין נתגלה ווערן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל מיין דאגה איז נאר איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס זאל זיין א וועלט ָאן‬ ‫געפילט מיט‪" :‬מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם"‪ ,‬און דאס איז וואס איך וויל‪ ,‬און ניין‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬עס שאדט נישט אויב איך לעב‪ ,‬אבער נישט דאס בעט‬ ‫איך‪ ,‬נאר איך בעט נאר‪ ,‬אז עס זאל שוין גרויס ווערן‪" :‬כְ בוֹד ׁשָ מַ יִּם לְ ע ֹולָם‬ ‫וָעֶ ד ּולְ עוֹלְ מֵ י עַ ד ּולְ נֵצַ ח נְצָ ִּחים"‪ ,‬און אז עס זאל שוין זיין‪" :‬י ְַמלִּ יְך קֻ ְדׁשָ א‬ ‫בְ ִּריְך הּוא בְ מַ לְ כּותֵ ּה בִּ יקָ רֵ ּה" אויף אייביג‪ ,‬און דאס איז וואס איך וויל‪ ,‬און‬ ‫דאס מיינט אמת'דיג געדינט דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪ ,‬און‬ ‫קכב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫פארשטייט זיך אז דאס איז א גרויסע מדריגה‪ ,‬אבער דאס הייסט למעשה‬ ‫געדינט דעם אייבערשטן‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫יעצט לאמיר צוריק גיין צו‪" :‬בְ ִּריַאת הָ ע ֹולָם"‪ ,‬ווייל מיר דארפן דאך אלע גוט‬ ‫געדענקען‪ ,‬אז חז"ל (רש"י ריש פ' בראשית) זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‬ ‫"מ ַדת‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך בעצם געוואלט באשאפן די וועלט מיט‪ִּ :‬‬ ‫הַ ִּדין"‪ ,‬אבער וויבאלד ער האט געזעהן אז די וועלט וועט נישט קענען האבן‬ ‫"מ ַדת הַ ִּדין"‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט ער משתף געווען‪:‬‬‫קיין קיום מיט‪ִּ :‬‬ ‫"מ ַדת הַ ִּדין"‪.‬‬ ‫"מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" צוזאמען מיט די‪ִּ :‬‬ ‫ִּ‬ ‫"דין"‬ ‫"מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים" מיינט דאך‪ ,‬אז מען רוקט אמאל אוועק דעם‪ִּ :‬‬ ‫און‪ִּ :‬‬ ‫אין די זייט‪ ,‬און אפילו‪" :‬עַ ל פִּ י ִּדין" וואלט מען געדארפט באשטראפן‬ ‫"מ ַדת‬ ‫"מ ַדת הָ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬און‪ִּ :‬‬ ‫איינעם‪ ,‬אבער‪ ..‬עס איז דאך דא דעם‪ִּ :‬‬ ‫הָ ַרח ֲִּמים" זאגט דאך‪ ,‬אז אפילו‪" :‬עַ ל פִּ י ִּדין" קומט זיך איהם טאקע א‬ ‫שטראף‪ ,‬אבער מען קען דאך דא נוצן אביסעל'ע "רחמנות" און "רחמנות"‬ ‫האבן אויף דעם מענטש‪ ,‬און איהם נישט באשטראפן‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך‪ ,‬אז דער אייבערשטער פירט זיך‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִּמ ָדה"‪ ,‬און אויב א מענטש פירט‬ ‫דאך שטענדיג מיט א מענטש‪ִּ :‬‬ ‫"דין"‪ ,‬פירט מען זיך דעמאלט'ס אויך אויף מיט‬ ‫זיך אויף א גאנץ לעבן מיט‪ִּ :‬‬ ‫"דין"‪.‬‬ ‫איהם פון הימל מיט‪ִּ :‬‬ ‫אבער אויב א מענטש הייבט ָאן צו נוצן א נייע סארט עבודה וואס הייסט‪:‬‬ ‫"דין"‪ ,‬און‬ ‫שּורת הַ ִּדין"‪ ,‬און ער קוקט נישט אויף זיין מהלך פון‪ִּ :‬‬ ‫"לִּ פְ נִּים ִּמ ַ‬ ‫ער קוקט נישט אויף זיין סברה וואס זאגט איהם אז לויט מיין חשבון וואלט‬ ‫קכג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫איך דאך געדארפט האבן מער געלט אין באנק‪ ,‬און ער קוקט נישט אויף זיין‬ ‫סברה וואס זאגט איהם אז לויט מיין חשבון וואלט איך דאך געדארפט האבן‬ ‫אביסעל'ע מער נחת פון די קינדער‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ..‬ער זאגט נישט אזוי‪.‬‬ ‫נאר ער זאגט פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬אז עס גייט מיר בכלל נישט ָאן די‬ ‫אלע זאכן‪ ,‬ווייל איך האב דיר ווייטער ליב הייליגער גרויסער טאטע אין‬ ‫הימל‪ ,‬און איך בין דאך נאר געקומען אויף דער וועלט כדי אז דיין‪:‬‬ ‫"מַ לְ כּות" זאל שוין נתגלה ווערן אויף די גאנצע וועלט‪ ,‬און ווען א מענטש‬ ‫שּורת הַ ִּדין"‪ ,‬מוז מען זיך דאך דעמאלט'ס אויך‬ ‫פירט זיך אויף‪" :‬לִּ פְ נִּים ִּמ ַ‬ ‫שּורת הַ ִּדין"‪ ,‬און דעמאלט'ס‪..‬‬ ‫אויף פירן מיט איהם פון הימל‪" :‬לִּ פְ נִּים ִּמ ַ‬ ‫פירט מען זיך טאקע מיט איהם‪" :‬בְ ִּמ ַדת הָ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬ווייל דער מענטש האט‬ ‫"דין"‪.‬‬ ‫דאך אויך אוועק געלייגט זיין‪ִּ :‬‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪ !?..‬און ווער איז געווען‬ ‫יעצט ווער איז געווען די מקור פון‪ִּ :‬‬ ‫"מ ַדת הָ ַאהֲבָ ה" אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫די מקור פון‪ִּ :‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דאס איז דאך געווען אונזער הייליגער‬ ‫זיידע "אברהם אבינו"‪ ,‬און‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט‪ַ" :‬אהֲבָ ה" איז דאך איין זאך‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה" מיינט דאך "געבן ָאן נעמען"‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין פריער‬ ‫דערמאנט‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬א אמת'ע‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל אויב באקומסטו עפעס צוריק פאר דעם‪ ,‬דעמאלט'ס איז עס‬ ‫"דין"‪.‬‬ ‫דאך שוין מער נישט קיין‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬נאר עס איז‪ִּ :‬‬ ‫קכד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל אויב האסטו מיר געגעבן עפעס‪ ,‬דעמאלט'ס דארף איך דיר דאך צוריק‬ ‫באצאלן פאר דעם‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין פריער מסביר געווען‪ ,‬און‬ ‫ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט‪ַ" :‬אהֲבָ ה" איז איין זאך‪.‬‬ ‫יעצט לאמיר אביסל פארשטיין די לעבן פון אברהם אבינו‪ ,‬אברהם אבינו‬ ‫האט דאך געלעבט אין א וועלט וואס איז דאך געווען ָאן געפילט מיט‪:‬‬ ‫"כְ פִּ ָירה בְ מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם"‪ ,‬און אברהם אבינו האט דאך געלעבט אין א וועלט‬ ‫וואס אלעס האט ארויס געשריגן אז עס איז נישט דא קיין‪" :‬בוֹרֵ א ע ֹולָם"‬ ‫אויף דער וועלט ח"ו‪ ,‬און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר זיין אייגענ'ע טאטע תרח‬ ‫האט פארמאגט א געשעפט וואס איז געווען ָאן געפילט מיט אלע סארטן‬ ‫געטשקע'ס‪ ,‬און אברהם אבינו האט דאך אויך געהאט א גאנצע משפחה‬ ‫וואס אלע פון זיי האבן געדינט צו געטשקע'ס‪ ,‬און אברהם אבינו איז דאך‬ ‫געווען דער איינציגסט'ער וואס האט מכיר געווען אז עס איז נאר דא איין‬ ‫איינציגע באשעפער אויף דער וועלט‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין חז"ל‪ ,‬אז אברהם אבינו האט חוקר געווען דעם גאנצן ענין‪ ,‬און‪..‬‬ ‫ער איז צו געקומען צו א מסקנא אז עס מוז זיין אז‪" :‬יֶׁש מַ נְהִּ יג לְ בִּ ָירה"‪.‬‬ ‫און אין די מינוט וואס אברהם אבינו איז ָאן געקומען צו די מסקנא אז‪" :‬יֶׁש‬ ‫"מלְ חֶ מֶ ת‬ ‫מַ נְהִּ יג לְ בִּ ָירה"‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס גלייך ארויס געגאנגען אין א‪ִּ :‬‬ ‫חָ ְרמָ ה" אנטקעגן די גאנצע וועלט‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך אויס‬ ‫געשריגן פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס איז נאר דא איין איינציגע באשעפער‬ ‫אויף די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫און וואס פאר א לעבן האט אפ געווארט פאר אברהם אבינו‪ !?..‬און די‬ ‫תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז עס האט איהם אפ געווארט א לעבן פון‬ ‫קכה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"נסיונות"‪ ,‬עד כדי כך‪ ..‬אז איין טאג האט נמרוד אויס געפונען אז אברהם‬ ‫אבינו מאכט א חורבן אין די גאנצע וועלט‪ ,‬און נמרוד האט דעמאלט'ס‬ ‫געשיקט רופן אברהם אבינו‪ ,‬און ער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז אויב‬ ‫הערסטו אויף צו גלייבן אין דעם אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס איז גוט‪ ,‬אבער‬ ‫אויב נישט‪ ,‬דעמאלט'ס ווארף איך דיר שוין אריין אין דעם הייסן קאלעך‬ ‫אויווען דא‪.‬‬ ‫יעצט לאמיר פארשטיין‪ ,‬אברהם אבינו האט דאך נאך נישט געהאט‬ ‫"קדּוׁש יהו‪-‬ה"‪ ,‬און אברהם אבינו וואלט דאך‬ ‫דעמאלט'ס די מצוה פון‪ִּ :‬‬ ‫דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט זאגן‪ ,‬אז‪ ..‬גוט‪ ,‬בסדר‪ ,‬איך גלייב שוין מער‬ ‫נישט אין דעם אייבערשטן ח"ו‪ ,‬און אזוי וואלט ער זיך דאך געקענט‬ ‫ראטעווען פון דעם הייסן קאלעך אויווען‪ ,‬און די אמת איז דאך‪ ,‬אז וואס‬ ‫וואלט א פשוט'ע מענטש געטראכט אין אזא צייט‪ !?..‬און די תירוץ אויף‬ ‫דעם איז דאך‪ ,‬אז א פשוט'ע מענטש וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה זיכער‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז געב נאר א קוק‪ ,‬איך האב געוואלט ָאן נעמען דעם דאזיג'ן‬ ‫וועג‪ ,‬און איך האב געוואלט דינען דעם הייליגן באשעפער פון די גאנצע‬ ‫וועלט‪ ,‬אבער מען לאזט דאך מיר נישט‪.‬‬ ‫נו אויב מען לאזט מיר נישט‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך דאס ווייטער טוהן‬ ‫"באהאלטענערהייט"‪ ,‬ווייל קיינער קען דאך מיר נישט טוישן מיין מח‪ ,‬און‬ ‫קיינער קען דאך נישט טוישן פיזיש מיין אמת'ע מיינונג וואס געפונט זיך‬ ‫אינעווייניג ביי מיר אין קאפ‪ ,‬און איך וועל על כל פנים "זאגן" פאר דעם‬ ‫רשע נמרוד אז איך גלייב שוין מער נישט אין דעם אייבערשטן ח"ו‪.‬‬ ‫קכו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער אברהם אבינו האט נישט אזוי געטוהן‪ ,‬נאר אברהם אבינו האט‬ ‫דעמאלט'ס גלייך אויס גערופן הויעך‪ ,‬אז עס גייט מיר נישט ָאן וואס עטץ‬ ‫גייט'ס דא טוהן מיט מיר‪ ,‬און איך בין גרייט אריין צו גיין אין קאלעך‬ ‫אויווען פאר מיין הייליגע‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און זיינע ברודער'ס האבן זיך‬ ‫דעמאלט'ס געבעטן ביי איהם‪ ,‬אז טוה דאס נישט אברהם‪!..‬‬ ‫אבער אברהם אבינו האט זיך דעמאלט'ס געהאלטן ביי זיינ'ס‪ ,‬און ער האט‬ ‫דעמאלט'ס געזאגט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז אויב דער אייבערשטער איז‬ ‫"ממַ לֵא כָל עָ לְ ִּמין"‪ ,‬דעמאלט'ס בין "איך" נישט דא – דעמאלט'ס איז‬ ‫דער‪ְ :‬‬ ‫נישט דא קיין "איך"‪ ,‬ווייל איך גיי נישט אוועק רוקן דעם "אייבערשטן"‬ ‫פאר מיינע אייגענ'ע זייטיג'ע אינטערעס'ן‪ ,‬און אברהם אבינו איז טאקע‬ ‫דעמאלט'ס באמת געגאנגען אויף דעם חשבון "צו פאר ברענט ווערן"‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו איז דאך פארשטייט זיך גרויס געווארן נאך אזא מעשה‬ ‫וואס ער האט געטוהן דא‪ ,‬און דער אייבערשטער האט איהם שפעטער‬ ‫געמאכט פאר א‪ַ" :‬אב הֲמוֹן ג ֹויִּם"‪ ,‬און אלע פעלקער האבן געוואוסט צו‬ ‫זאגן פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫אבער איין שיינעם טאג‪ ..‬האט אברהם אבינו געהערט ווי דער אייבערשטער‬ ‫זאגט איהם‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם"‪ !..‬האט אברהם אבינו גע'ענטפערט‪ ,‬אז‪" :‬הִּ ֵּננִּי" –‬ ‫איך בין גרייט הייליגער באשעפער‪ ,‬און אברהם אבינו האט דעמאלט'ס‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז מסתמא גיי איך יעצט באקומען א גרויסע "מעדאל" פארן זיין‬ ‫אזא געטרייע‪" :‬עֹ בֵ ד יהו‪-‬ה"‪ ,‬און מסתמא גיי איך יעצט באקומען א גרויסע‬ ‫שיינע "תעודה" פאר מיין גרויסע פָ אר שריט וואס איך האב געטוהן מיטן‬ ‫קכז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫זיך אריין ווארפן אין א הייסע קאכעדיגע קאלעך אויווען‪" :‬לְ מַ עַ ן כְ בוֹד ְׁשמ ֹו‬ ‫יִּתְ בָ ַרְך"‪.‬‬ ‫אבער צו זיין גרויסע וואונדער האט אברהם אבינו געהערט דעמאלט'ס ווי‬ ‫דער אייבערשטער פרעגט איהם דעמאלט'ס אזא שאלה‪ ,‬אז וואס מאכט דיין‬ ‫זוהן יצחק'ל‪ !?..‬האט איהם אברהם אבינו גע'ענטפערט‪ ,‬אז אלעס איז פיין‬ ‫מיט איהם‪ ,‬האט איהם דער אייבערשטער געזאגט‪ ,‬יא‪ !?..‬אלעס איז פיין‬ ‫מיט איהם‪ !?..‬שעכט איהם‪ ,‬און דו ווייסט ווער‪ !?..‬יא יא יא‪" :‬אֶ ת בִּ נְָך אֶ ת‬ ‫י ְִּח ְידָך אֲׁשֶ ר ָאהַ בְ תָ אֶ ת יִּצְ חָ ק"‪ ,‬איהם זאלסטו שעכט'ן פאר מיר‪.‬‬ ‫יעצט‪ ..‬מען דארף דאך וויסן‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די‬ ‫מדרשים‪ ,‬אז אין יענע צייט איז דאך געווען גאר גאר א גרויסע עבודה זרה‬ ‫וואס מען האט געדינט צו דעם דורך דעם וואס מען האט מקריב געווען די‬ ‫אייגענ'ע קינדער‪" :‬לַמֹ לְֶך"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אין יענע צייטן איז‬ ‫געווען גאר גאר א גרויסע עבודה זרה וואס מען האט געדינט צו דעם דורך‬ ‫דעם וואס מען האט מקריב געווען די אייגענ'ע קינדער פאר די עבודה זרה‪.‬‬ ‫און אין יענע צייטן איז דאך אברהם אבינו געווען די הויפט קעמפער אויף‬ ‫דער וועלט וואס האט געקעמפ'ט אנטקעגן די אלע מענטשן וואס האבן‬ ‫מקריב זייערע קינדער פאר די עבודה זרה‪ ,‬און אברהם אבינו איז געווען א‬ ‫גאנצן טאג פארנומען צו שרייען אויף די אלע מענטשן וואס טוען דאס‪ ,‬אז‬ ‫הערט'ס אויף‪ !..‬הערט'ס אויף‪ !..‬טוט'ס נישט קיין שטותים‪ ,‬און טוט'ס‬ ‫קכח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫נישט קיין נארישקייטן‪ ,‬און זייט'ס נישט מקריב ענקערע קינדער פאר די‬ ‫נאריש'ע עבודה זרה‪ ,‬און הערט'ס שוין אויף מיט די אלע משוגעת'ן‪.‬‬ ‫אבער פלוצלונג איז אברהם אבינו געוואויר געווארן‪ ,‬אז "ער אליין" דארף‬ ‫יעצט שעכט'ן זיין זוהן יצחק פארן אייבערשטן‪ ,‬און ער וואלט דאך‬ ‫דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט זאגן פארן אייבערשטן‪ ,‬אז הער מיר צו‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬דאס איז שוין צו א שווערע זאך פאר מיר צו טוהן‪,‬‬ ‫ווייל איך בין דאך דער וואס איז מפרסם דיין הייליגע נאמען‪ ,‬און איך בין‬ ‫דאך דער וואס רופט אויס אין אלע גאסן אז מען טאר "נישט" הארגע'נען די‬ ‫אייגענ'ע קינדער פאר א גאט‪.‬‬ ‫און ממילא ווי אזוי קען איך יעצט גיין און שעכט'ן מיין אייגן זוהן‪ !?..‬די‬ ‫גאנצע וועלט וועט דאך לאכן פון מיר‪ !?..‬און איך וועל דאך דעמאלט'ס זיין‬ ‫צו שאנד און צו שפאט פאר מליונ'ע מענטשן‪!?..‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט דאך נישט געהייסן אברהם אבינו צו שעכט'ן‬ ‫זיין זוהן יצחק אויף עפעס א באהאלטענ'ע פלאץ וואו ער זאל קענען מאכן‬ ‫א שווייג פון די גאנצע מעשה‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬נאר דער אייבערשטער האט‬ ‫דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬וְ לְֶך לְ ָך אֶ ל אֶ ֶרץ הַ מֹ ִּריָה" – אז‬ ‫גיי ארויף צו די פלאץ וואס הייסט‪" :‬מֹ ִּריָה"‪ ,‬און‪" :‬וְ הַ ֲעלֵהּו ׁשָ ם לְ עֹ לָה" –‬ ‫און ברענג איהם ארויף דארטן אויפן הויעכ'ן בארג פאר א קרבן עולה פאר‬ ‫מיר‪.‬‬ ‫קכט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און יא אברהם‪ ,‬מאך די עקידה‪" :‬עַ ל ַאחַ ד הֶ הָ ִּרים אֲׁשֶ ר אֹ מַ ר אֵ לֶיָך" – מאך די‬ ‫עקידה אויף איינער פון די הויעכ'ע בערג דארטן‪ ,‬כדי אז א יעדער איינער‬ ‫זאל קענען זעהן‪ ,‬און דארטן זאלסטו מאכן דיין זוהן פאר א קרבן עולה‪.‬‬ ‫און מען קען זיך דאך שוין פָ אר שטעלן ווי אזוי עס האט אויס געזעהן דאס‬ ‫בילד דארטן‪ ,‬ווייל עס האט דאך דעמאלט'ס לכאורה אויס געזעהן אזוי‪ ,‬אז‬ ‫אברהם אבינו קומט אראפ פון דעם גרויסן בארג‪ ,‬און אלע צייטונג‬ ‫שרייבער'ס שטייען דארטן לעבן דעם גרויסן בארג‪ ,‬און זיי פרעגן‬ ‫דעמאלט'ס אלע אברהם אבינו‪ ,‬אז נו אברהם‪ ,‬וואס זאגסטו יעצט‪ !?..‬דו‬ ‫האלטס'ט דאך און איין שרייען אז "מען טאר נישט" מקריב זיין די אייגענ'ע‬ ‫קינדער‪ ,‬יא‪ !?..‬נו וואס זאגסטו יעצט‪ !?..‬ווי אזוי זענען יעצט דיינע‬ ‫געפילן‪ !?..‬און אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס זיכער נישט געהאט‬ ‫וואס צו ענטפער'ן אויף דעם‪.‬‬ ‫אבער אברהם אבינו האט זיך בכלל נישט צו טוהן געמאכט פון דעם‪ ,‬נאר‪:‬‬ ‫" ַוי ְַׁשכֵם ַאבְ ָרהָ ם בַ בֹקֶ ר" – נאר אברהם אבינו איז אויף געשטאנען גלייך‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪,‬‬ ‫אינדערפרי מיט א מורא'דיגע "התלהבות" און מיט א מורא'דיגע‪ִּ :‬‬ ‫און דער הייליגער שם משמואל (פ' וירא תרע"א) זאגט דאך אונז שוין טאקע‬ ‫אויך‪ ,‬אז אויב אברהם אבינו וואלט נישט געמאכט די עקידה מיט קיין‪:‬‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס וואלט ער טאקע סוף כל סוף געשאכטן יצחק‪.‬‬ ‫ִּ‬ ‫ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש (שבת דף‪ :‬ל' ע"ב)‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין הַ ְשכִּ ינָה ׁשו ָֹרה אֶ לָא ִּמתוְֹך ִּׂש ְמחָ ה"‪,‬‬ ‫און אויב אברהם אבינו וואלט נישט געמאכט די עקידה מיט די ריכטיגע‪:‬‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס וואלט ער דאך נישט געקענט הערן דעם בת קול וואס‬ ‫ִּ‬ ‫קל‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫האט איהם אפ געשטעלט פון שעכט'ן זיין זוהן יצחק‪ ,‬ווייל‪" :‬אֵ ין הַ ְשכִּ ינָה‬ ‫ׁשו ָֹרה אֶ לָא ִּמתוְֹך ִּׂש ְמחָ ה"‪ ,‬און ער וואלט טאקע דעמאלט'ס למעשה‬ ‫געשאכטן זיין זוהן יצחק‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין על כרחך‪ ,‬אז‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪,‬‬ ‫אברהם אבינו האט געטוהן די מעשה העקידה מיט א מורא'דיגע‪ִּ :‬‬ ‫ווייל ָאן דעם וואלט ער דאך נישט געקענט הערן דעם בת קול‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו האט דאך אבער למעשה יא געהערט דעם בת קול וואס‬ ‫האט אויס גערופן אז‪ַ" :‬אל תִּ ְׁשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ ּנַעַ ר וְ ַאל תַ עַ ׂש ל ֹו ְמאּומָ ה"‪ ,‬אבער‬ ‫וואס וואלט א נארמאל'ע מענטש געזאגט ווען ער הערט די ווערטער‪ַ" :‬אל‬ ‫תִּ ְׁשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ ּנַעַ ר וְ ַאל תַ עַ ׂש ל ֹו ְמאּומָ ה" – וואס וואלט א נארמאל'ע‬ ‫מענטש געזאגט ווען ער הערט די ווערטער אז "דו דארפס'ט למעשה נישט‬ ‫שעכט'ן דיין זוהן"‪!?..‬‬ ‫א נארמאל'ע מענטש וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה געזאגט‪ ,‬אז וואס‬ ‫זאגסטו מיר דא‪ !?..‬איך דארף למעשה נישט שעכט'ן מיין זוהן‪ַ !?..‬אה‪..‬‬ ‫מחיה‪ ..‬הייסט אז עס איז גארנישט געווארן סוף כל סוף מיט די גאנצע‬ ‫עקידה‪ַ !?..‬אה‪ ..‬מחיה‪ ..‬עס איז דאך ממש מורא'דיג‪ ,‬ווייל עס איז דאך‬ ‫ממש‪" :‬תו ָֹרה ּוגְ דֻ לָה בְ מָ קוֹם אֶ חָ ד"‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬אברהם אבינו האט נישט געזאגט אזוי נאכן הערן דעם בת קול‬ ‫אז ער דארף נישט שעכט'ן‪ ,‬נאר אברהם אבינו האט דעמאלט'ס נאך אלץ‬ ‫געוואלט שעכט'ן זיין זוהן יצחק פארן אייבערשטן‪.‬‬ ‫האט איהם אבער דער אייבערשטער געפרעגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז פארוואס‬ ‫ווילסטו שעכט'ן דיין זוהן יצחק‪ !?..‬האט איהם דעמאלט'ס אברהם אבינו‬ ‫קלא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫גע'ענטפערט‪ ,‬אז וואס הייסט פארוואס איך וויל שעכט'ן מיין זוהן יצחק‪!?..‬‬ ‫"רצוֹן יהו‪-‬ה"‪ !?..‬האט איהם אבער דער‬ ‫איך וויל דאך טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫אייבערשטער געזאגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז עס איז דאך אבער דיין יצחק'ל‪!?..‬‬ ‫האט איהם אבער אברהם אבינו גע'ענטפערט‪ ,‬אז עס איז דען פארהאן דא‬ ‫"רצוֹן יהו‪-‬ה"‪ !?..‬און דאס איז‬ ‫מיין יצחק'ל‪ !?..‬איך וויל דאך טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫דאך די איינציגסט'ע זאך וואס איך וויל דאך שטענדיג טוהן‪ !?..‬איך וויל‬ ‫"רצוֹן"‪.‬‬ ‫דאך שטענדיג נאר טוהן דיין‪ָ :‬‬ ‫און וויבאלד דער אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו האט אזא‬ ‫"התלהבות" צו שעכט'ן זיין קינד פארן אייבערשטן‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט‬ ‫דער אייבערשטער איהם צו געשטעלט א‪ַ" :‬איִּל ַאחַ ר ֶנאֱחַ ז בַ סְ בַ ְך בְ קַ ְרנָיו"‪,‬‬ ‫און אברהם אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך גענומען דעם ווידער‪ ,‬און‪:‬‬ ‫ַו ַי ֲעלֵהּו לְ עֹ לָה "תַ חַ ת בְ נוֹ" – און ער האט ארויף געברענגט דעם ווידער אויפן‬ ‫מזבח "אנשטאדט יצחק" ממש‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע‬ ‫"רצוֹן"‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז אברהם אבינו האט דעמאלט'ס גענומען זיין גאנצע‪ָ :‬‬ ‫וואס וואלט געדארפט ארויס קומען אויף זיין קינד‪ ,‬און ער האט דאס אריין‬ ‫געלייגט אין די עבודה פון שעכט'ן דעם ווידער‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די‪ַ" :‬אהֲבָ ה" וואס אברהם אבינו‬ ‫האט געוויזן פארן אייבערשטן איז דוקא געווען בשעת'ן "שעכט'ן דעם‬ ‫ווידער"‪ ,‬ווייל ער האט דאך דאס דעמאלט'ס געטוהן מיט א מורא'דיגע‬ ‫"רצוֹן יהו‪-‬ה"‪ ,‬און ער האט דאך דאס דעמאלט'ס‬ ‫"תשוקה" צו טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫מקיים געווען מיט די זעלבע‪" :‬חֵ ׁשֶ ק"‪ ..‬ממש ווי ער וואלט יעצט געשאכטן‬ ‫זיין איינציג קינד יצחק‪.‬‬ ‫קלב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און ער האט טאקע באמת געשפירט בשעת'ן שעכט'ן דעם ווידער ווי ער‬ ‫שעכט יעצט באמת זיין אייגן קינד פארן אייבערשטן‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט‬ ‫דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (מדרש רבה בראשית פרשה נ"ו סימן ט')‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז אין דעם "ווידער" איז דאך געלעגן‬ ‫באהאלטן די מערסט'ע‪" :‬חֵ לֶק הָ ָרצוֹן" פון אברהם אבינו צום הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬און אין דעם "ווידער" איז דאך געלעגן באהאלטן די מערסט'ע‪:‬‬ ‫"חֵ לֶק הָ ַאהֲבָ ה" וואס אברהם אבינו האט נאר געקענט ארויס ווייזן פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל בשעת'ן שעכט'ן דעם ווידער‪ ,‬האט ער דאך ממש‬ ‫געשפירט ווי ער שעכט יעצט זיין אייגן קינד פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫יעצט לאמיר צו גיין צו דעם גרויסן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" וואס איז דאך א‬ ‫"יוֹם הַ ִּדין"‪ ,‬און די‪" :‬תִּ יק" פון א יעדע יודיש קינד איז דאך אפן אין דעם‬ ‫טאג‪ ,‬און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות און די סופי תיבות פון די ווערטער‪:‬‬ ‫" ֹראׁש הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬תִּ יק"‪ ,‬ווייל די‪" :‬תִּ יק" פון‬ ‫א יעדע יודיש קינד איז דאך אפן אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה"‪ ,‬און די שטן קומט דאך דעמאלט'ס צו גיין מיט גאנצעט'ע זעק פון‬ ‫עבירות‪ ,‬און ער הייבט דאך דעמאלט'ס ָאן צו דערציילן אלע זיינע מעשיות‬ ‫אויף כלל ישראל‪ ,‬און דער שלעכטער שטן האט דאך אויף א יעדעם איינעם‬ ‫עפעס צו זאגן‪ ,‬און די שטן איז דאך אזוי פריילעך אין דעם טאג‪ ,‬ווייל ער‬ ‫האלט דאך דעמאלט'ס און איין ברענגען עבירות אויף עבירות פון יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬איינס נאכן צווייטן‪.‬‬ ‫קלג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער פלוצלונג‪ ..‬ווען עס קומט ָאן אינמיטן טאג‪ ,‬הייבט מען דעמאלט'ס ָאן‬ ‫צו הערן קולי קולות פון אלע שוהל'ן‪ ,‬און מען הייבט דעמאלט'ס פלוצלונג‬ ‫ָאן צו הערן די קול פון דעם‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" וואס דערמאנט דאך‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪,‬‬ ‫און פלוצלונג הייבט מען ָאן צו רעדן א שפראך וואס די שטן קען נישט‪,‬‬ ‫"דין"‪.‬‬ ‫ווייל די שטן קען דאך נאר רעדן‪ִּ :‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז די שטן קען דאך נאר‬ ‫די שפראך פון זאגן פארן אייבערשטן‪ ..‬אז דער מענטש האט געטוהן אזא‬ ‫און אזא עבירה‪ !?..‬נו אויב אזוי דעמאלט'ס געב איהם גלייך א פאטש‪ ,‬און‬ ‫אויב יענער האט געטוהן אזוי און אזוי‪ !?..‬דעמאלט'ס געב איהם גלייך א‬ ‫עונש‪.‬‬ ‫און נאר דאס קען דער שטן‪ ,‬ווייל דער שטן קען דאך נאר איין זאך‪ ,‬און דאס‬ ‫"דין"‪ ,‬און ער קען דאך נישט עפעס אנדערש‪,‬‬ ‫איז‪" :‬יוֹׁשֶ ר" – די שפראך פון‪ִּ :‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם ווערט ער צו מישט‪ ,‬ווייל ניין טייערע יודן‪ ,‬די שטן‬ ‫"רח ֲִּמים"‪!..‬‬ ‫פארשטייט נישט די שפראך פון‪ַ :‬‬ ‫און לאמיר דיר נאר געבן א פרעג ר' יוד אזא שאלה‪ ,‬אויב דו קענסט גאר גאר‬ ‫גוט א געוויסע שפראך‪ ,‬און איינער וועט קומען צו דיר און דיר מסביר זיין‪:‬‬ ‫"בְ טּוב טַ עַ ם ו ַָדעַ ת" א געוויסע ענין אויף א שפראך וואס דו קענסט נישט‪,‬‬ ‫וועסטו דעמאלט'ס פארשטיין וואס יענער זאגט דיר‪ !?..‬אוודאי נישט‪ ,‬דו‬ ‫וועסט נישט פארשטיין וואס יענער זאגט דיר דארטן‪ ,‬קיין איין ווארט‬ ‫וועסטו נישט פארשטיין דעמאלט'ס‪ ,‬יא‪!?..‬‬ ‫קלד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫איי‪ ..‬ער איז דאך דיר דאס אזוי שיין מסביר‪" :‬בְ טּוב טַ עַ ם ו ַָדעַ ת"‪ !?..‬און ער‬ ‫איז דאך דיר דאס מסביר אסאך אסאך שענער ווי דו האסט דאס מסביר‬ ‫געווען אויף דיין שפראך‪!?..‬‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬דו ביזט נישט גערעכט‪ ,‬ווייל עס איז אמת טאקע אז יענער‬ ‫איז דאס טאקע מסביר אסאך אסאך בעסער ווי איך האב דאס מסביר געווען‬ ‫אויף מיין שפראך‪ ,‬אבער די שפראך וואס יענער רעדט איז דאך נישט מיין‬ ‫שפראך‪ ,‬און איך פארשטיי דאך נישט קיין איין ווארט וואס יענער רעדט דא‪,‬‬ ‫און די איינציגסט'ע זאך וואס איך באקום פון דעם איז דאך נאר "קאפ וויי"‪,‬‬ ‫ווייל ווען דו דרשנס'ט אוועק אויף א שפראך וואס איך פארשטיי נישט‪,‬‬ ‫באקום איך דאך נאר "קאפ וויי" פון דעם‪ ,‬און דו צו מישט דאך מיר נאר‬ ‫אינגאנצן מיט דעם‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך מיטן "שטן"‪ ,‬ווייל די שטן קען דאך נאר‬ ‫"דין"‪ ,‬און די רגע וואס דו הייבס'ט ָאן צו רעדן די‬ ‫רעדן די שפראך פון‪ִּ :‬‬ ‫"רח ֲִּמים"‪ ,‬ווערט ער דאך דעמאלט'ס גלייך פארלוירן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫שפראך פון‪ַ :‬‬ ‫"רח ֲִּמים"‪.‬‬ ‫פארשטייט דאך בכלל נישט די שפראך פון‪ַ :‬‬ ‫און ממילא ווען מען הערט די "תקיעות" אויבן אין הימל‪ ,‬הייבט מען דאך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך ָאן צו רעדן דארטן אויבן אין הימל א שפראך פון‪:‬‬ ‫"רח ֲִּמים"‪ ,‬וואס דאס איז דאך די שפראך פון‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪ ,‬און דער‬ ‫ַ‬ ‫אייבער שטער דערמאנט זיך דאך דעמאלט'ס נאך אמאל‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‬ ‫[כביכול]‪ ,‬און דער אייבערשטער זעהט דאך דעמאלט'ס נאך אמאל פאר‬ ‫זיינע אויגן דער‪" :‬עֹ קֵ ד וְ ֶּנעֱקַ ד"‪ ,‬און דער אייבערשטער איז טאקע‬ ‫דעמאלט'ס גלייך‪" :‬ע ֹולֶה ִּמכִּ סֵ א ִּדין וְ יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ַרח ֲִּמים"‪.‬‬ ‫קלה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל דער אייבערשטער זאגט דאך דעמאלט'ס [כביכול] אזוי‪ ,‬אז וואס הער‬ ‫איך דא יעצט‪ !?..‬א‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪ַ !?..‬אה יא‪ ..‬איך דערמאן זיך שוין טאקע‬ ‫יעצט‪ ,‬איך דערמאן זיך שוין טאקע יעצט אז זייער הייליגע זיידע אברהם‬ ‫אבינו איז דאך געווען גרייט מקריב צו זיין זיין‪" :‬בֶ ן י ִָּחיד" פאר מיר‪.‬‬ ‫"דין"‪!?..‬‬ ‫און איין מינוט‪ ,‬אברהם אבינו האט דען גערעדט די שפראך פון‪ִּ :‬‬ ‫"דין"‪ ,‬און ממילא‬ ‫אברהם אבינו האט דאך נישט גערעדט די שפראך פון‪ִּ :‬‬ ‫"דין"‪ !?..‬זייער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט דאך‬ ‫וואו קומט דא אריין‪ִּ :‬‬ ‫"רח ֲִּמים"‪ !?..‬און ממילא וואס זוך איך דא‬ ‫נאר גערעדט די שפראך פון‪ַ :‬‬ ‫בכלל אויף מיין‪" :‬כִּ סֵ א ִּדין"‪!?..‬‬ ‫זייער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט דאך נאר גערעדט די שפראך פון‪:‬‬ ‫"רח ֲִּמים" – זייער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט דאך נאר גערעדט די‬ ‫ַ‬ ‫שפראך פון‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪ ,‬און גלייך ווען דאס פאסירט‪ ..‬איז דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבערשטער גלייך‪" :‬ע ֹולֶה ִּמכִּ סֵ א ִּדין וְ יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ַרח ֲִּמים"‪.‬‬ ‫און אזוי נעמט דער אייבערשטער ארויף אלע אונזערע תפילות אין דעם‬ ‫גרויסן הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און ער פאר ברענט דעמאלט'ס דעם‬ ‫שטן וואס וויל קומען רעדן שלעכט'ס אויף יודישע קינדער‪.‬‬ ‫ווייל די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" דערמאנט דאך דעם אייבערשטן די געוואלדיגע גרויסע‪:‬‬ ‫"מסִּ ירּות נֶפֶ ׁש" וואס אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט געהאט פארן‬ ‫ְ‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" דערמאנט דאך אויך דעם אייבערשטן די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע‪ַ" :‬אהֲבָ ה" וואס אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו‬ ‫האט געהאט צום אייבערשטן‪ ,‬און איינמאל עס איז שוין‪" :‬יִּזְ כֹר ַאהֲבָ תָ ם"‪,‬‬ ‫קלו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווערט דאך שוין דעמאלט'ס אויך‪" :‬וִּ יחַ יֶה ז ְַרעָ ם"‪ ,‬און אזוי זענען מיר אלע‬ ‫זוכה‪" :‬לְ הִּ יכָתֵ ב בְ סֵ פֶ ר הַ חַ יִּ ים ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָרהָ ם ָאבִּ ינּו קָ ַד ְמתָ " – הייליגער זיידע אברהם אבינו‪ !..‬דו האסט‬ ‫"רח ֲִּמים" און‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪ ,‬און לכבוד דעם‬ ‫געפעדערט צו רעדן א שפראך פון‪ַ :‬‬ ‫זענען מיר זוכה א יעדעס יאר ארויס צו גיין‪ַ " :‬זכַאי בַ ִּדין בְ רֹב ַרחֲמָ יו ַוחֲסָ ָדיו‬ ‫ׁשֶ ל מָ קוֹם"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" איז דאך טאקע אויך די זעלבע אותיות ווי די ווארט‪:‬‬ ‫"ׂשוֹרֵ ף"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬דער‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" וואס דערמאנט‪" :‬עֲקֵ ַדת‬ ‫יִּצְ חָ ק" פאר ברענט דאך אלע סארטן מקטריגים וואס ווילן נאר קומען רעדן‬ ‫שלעכט'ס אויף אונז אין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און דורך‬ ‫דעם‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" נעמט דער אייבערשטער ָאן אלע אונזערע תפילות וואס מיר‬ ‫בעטן איהם נאר אין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪.‬‬ ‫און וואס הערט דער אייבערשטער אין אונזערע תפילות‪ !?..‬און די תירוץ‬ ‫אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דער אייבערשטער הערט דאך נאר אין אונזערע‬ ‫"מֹלְך עַ ל כָל הָ ע ֹולָם כֻל ֹו בִּ כְ בו ֶֹדָך"‪ ,‬און‬ ‫תפילות איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪ְ :‬‬ ‫אז‪" :‬וְ עַ ל כֵן נְקַ ּוֶה לְ ָך יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו לִּ ְראוֹת ְמהֵ ָרה בְ תִּ פְ אֶ ֶרת ֻעזֶָך"‪ ,‬און אז‪:‬‬ ‫"ּופָ ְק ֵדנּו בִּ ְדבַ ר יְׁשּועָ ה וְ ַרח ֲִּמים"‪ ,‬און אז‪ּ" :‬וזְ כָר לָנּו יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֶ ת הַ בְ ִּרית‬ ‫וְ אֶ ת הַ חֶ סֶ ד וְ אֶ ת הַ ְשבּועָ ה ׁשֶ ּנ ְִּׁשבַ עְ תָ לְ ַאבְ ָרהָ ם ָאבִּ ינּו בְ הַ ר הַ מו ִֹּריָה"‪ ,‬און אז‪:‬‬ ‫"תְ קַ ע בְ ׁשוֹפָ ר גָדוֹל לְ חֵ רּותֵ נּו"‪ ,‬און אז רבונו של עולם‪ ..‬זיי זיך שוין מגלה‬ ‫אויף דער וועלט‪!..‬‬ ‫קלז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך א שפראך וואס איז דאך נאר ארום גענומען מיט איין זאך‪,‬‬ ‫"רח ֲִּמים" צום‬ ‫און דאס איז‪ַ" :‬אהֲבָ ה" – ליבשאפט צום אייבערשטן‪ ,‬און‪ַ :‬‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און מיר האבן דאך שוין פריער געשמועס'ט‪ ,‬אז וואס מיינט‪:‬‬ ‫"רח ֲִּמים"‪!?..‬‬ ‫ַ‬ ‫"רח ֲִּמים" מיינט דאך‪ ,‬אז מען רוקט‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪ַ :‬‬ ‫"דין" אין די זייט‪ ,‬און מען טוט אמאל אויך א זאך וואס‬ ‫אמאל אוועק דעם‪ִּ :‬‬ ‫מען וואלט דאך דאס בעצם נישט געדארפט טוהן "מעיקר הדין"‪ ,‬און ווען‬ ‫"רח ֲִּמים" צוזאמען מיט‪ַ" :‬אהֲבָ ה" ביי די‬ ‫האט זיך ארויס געשריגן‪ַ :‬‬ ‫עקידה‪!?..‬‬ ‫בשעת ווען דער אייבערשטער האט געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער דארף‬ ‫למעשה נישט שעכט'ן זיין זוהן יצחק‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס איז דאך די הארץ‬ ‫פון אברהם אבינו צו שטורעמ'ט געווארן פארן אייבערשטן‪ ,‬און אברהם‬ ‫אבינו האט דאך דעמאלט'ס דוקא "יא" געוואלט שעכט'ן זיין זוהן יצחק‬ ‫"רצוֹן יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫פארן אייבערשטן‪ ,‬ווייל ער האט דאך געוואלט טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫און אברהם אבינו האט דאך טאקע למעשה געשאכטן זיין זוהן יצחק‪ ,‬ווייל‬ ‫"ׁש ִּחיטַ ת הָ ַאיִּל" מיט די זעלבע ריינע כוונה פון‪:‬‬ ‫ער האט דאך געמאכט די‪ְ :‬‬ ‫" ַלעֲׂשוֹת ְרצ ֹונְָך אֱֹלקַ י חָ פָ צְ תִּ י" פונקט אזוי ווי ער וואלט טאקע דעמאלט'ס‬ ‫געשאכטן זיין אייגן קינד‪ ,‬און אין הימל איז דאס טאקע גערעכנט געווארן‬ ‫אז אברהם אבינו האט טאקע למעשה מקריב געווען זיין אייגן קינד פארן‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫קלח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"דין" בשעת ווען די‬ ‫און ממילא ווי קען מען בכלל רעדן א שפראך פון‪ִּ :‬‬ ‫"רח ֲִּמים" און‪:‬‬ ‫גאנצע טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך ארום גענומען מיט‪ַ :‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה" צום הייליגן באשעפער‪!?..‬‬ ‫און דער אייבערשטער געבט דאך אונז כאילו א עצה‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און‬ ‫ד ער אייבערשטער זאגט דאך אונז אלע‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" אזוי‪ ,‬אז אויב רעדט‬ ‫"מי יִּצְ ַדק לְ פָ נֶיָך‬ ‫"דין"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך השם ירחם‪ ,‬ווייל‪ִּ :‬‬ ‫מען‪ִּ :‬‬ ‫בַ ִּדין"‪ !?..‬און ממילא וועגן דעם זאגט אונז דער אייבערשטער כביכול‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬אז‪" :‬אִּ ְמרּו לְ פָ נַי מַ לְ כִּ יוֹת" כְ ֵדי ׁשֶ תַ ְמלִּ יכּונִּי ֲעלֵיכֶם‪.‬‬ ‫און יא קינדערלעך מיינע‪ ,‬רעדט'ס א שפראך פון‪" :‬מַ לְ כּות" – רעדט'ס א‬ ‫שפראך פון‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪ ,‬און פארגעסט'ס פון ענקערע עבירות אין דעם טאג‪,‬‬ ‫און זייט'ס נאר פארנומען אין דעם טאג צו רעדן פון מיין‪" :‬מַ לְ כּות"‪ ,‬און‬ ‫זייט'ס מיר ממ ליך אויף ענק פאר נאך א יאר‪ ,‬און אזוי וועלן ענק קענען זוכה‬ ‫זיין צו א גוט געבענטש'ט יאר‪ ,‬און‪" :‬אִּ ְמרּו לְ פָ נַי זִּ כְ רוֹנוֹת כְ ֵדי ׁשֶ ַי ֲעלֶה‬ ‫זִּ כְ ֹרנֵיכֶם לְ פָ נַי לְ טוֹבָ ה" – און זייט'ס פארנומען צו דערמאנען "עקידת יצחק"‬ ‫אין דעם טאג‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬דאס וועט מאכן אז מען זאל ָאן הייבן צו רעדן‬ ‫"רח ֲִּמים"‪.‬‬ ‫אויבן אין הימל די שפראך וואס הייסט‪ַ :‬‬ ‫און‪ּ" :‬ובַ מֶ ה" – און ווי אזוי טוט מען די אלע זאכן‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם‬ ‫איז‪ ,‬אז‪" :‬בְ ׁשוֹפָ ר" – אז מיט טוט דאס דוקא מיטן‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫מקטרג קען דאך נישט די שפראך פון‪ַ " :‬רח ֲִּמים"‪ ,‬און איינמאל עס הייבט זיך‬ ‫"רח ֲִּמים"‪ ,‬דעמאלט'ס זענט איר דאך שוין אלע פאר‬ ‫ָאן א שפראך פון‪ַ :‬‬ ‫זיכער'ט אז איר האט אויס געפועל'ט "א גוט געבענטש'ט יאר"‪.‬‬ ‫קלט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב מען וועט פרעגן א מענטש אזא שאלה‪ ,‬אז וועלכע טאג פון די יאר‬ ‫איז די וויכטיג'סטע טאג צו בעטן אויף די אייגענ'ע באדערפעניש'ן‪!?..‬‬ ‫וועט ער דיר דאך לכאורה ענטפער'ן דעמאלט'ס‪ ,‬אז וואס הייסט וועלכע‬ ‫טאג איז די וויכטיג'סטע טאג צו בעטן אויף די אייגענ'ע באדערפעניש'ן‪!?..‬‬ ‫זיכער‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס איז דאך די‪" :‬יוֹם הַ ִּדין"‪.‬‬ ‫אבער מיר טוען נישט אזוי‪ ,‬ווייל דוקא אין דעם טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‬ ‫האלטן מיר זיך איין‪ ,‬און מיר רעדן נישט פון אונזערע אייגענ'ע צרכים‪ ,‬נאר‬ ‫מיר רעדן דעמאלט'ס בלויז פון‪" :‬מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם"‪.‬‬ ‫און לויט דעם פארשטייען מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט פארוואס מען‬ ‫שרייט אויס דעם‪" :‬הַ מֶ לְֶך" גאר גאר הויעך‪ ,‬ווייל דאס איז דאך בעצם די‬ ‫גאנצע טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬די גאנצע טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז דאך‬ ‫נאר איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪" ,‬ממליך" זיין דעם אייבערשטן אין דעם גרויסן‬ ‫טאג פון‪" :‬זֶה הַ יוֹם תְ ִּחלַת מַ עֲׂשֶ יָך זִּ כָרוֹן לְ יוֹם ִּראׁשוֹן"‪ ,‬און צו זיין בטל צו‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬און איהם ממליך זיין‪ִּ :‬מתוְֹך "ַאהֲבָ ה"‪ ,‬און נישט קוקען‬ ‫אויף קיין אייגענ'ע אינטערעס'ן אין דעם טאג‪ ,‬און אויב מיר זענען טאקע‬ ‫באמת פארנומען‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" מיט‪" :‬מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם" – מיט‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪,‬‬ ‫ווערט דאך דעמאלט'ס דער שטן גאר שטארק צו מישט‪ ,‬ווייל ער קען דאך‬ ‫"דין" – ווייל ער קען דאך נאר די שפראך פון‬ ‫נאר די שפראך פון‪ִּ :‬‬ ‫גערעכטיקייט און‪" :‬יוֹׁשֶ ר"‪.‬‬ ‫און דאס אז מען דארף אויס שרייען די ווערטער פון‪" :‬הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א‬ ‫ָרם וְ נִּשָ א" גאר גאר הויעך מיט די גאנצע הארץ און‪" :‬נְׁשָ מָ ה"‪ ,‬איז דאך שוין‬ ‫טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א"‪,‬‬ ‫קמ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א" –‬ ‫איז דאך טאקע גימטריא‪" :‬אִּ שַ י" – א פלאם פייער‪ ,‬און די ראשי תיבות פון‬ ‫די ווערטער‪" :‬הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א" – איז דאך אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"י ְִּק ָרא"‪ ,‬און די צוויי זאכן גייען דאך בעצם צוזאמען‪ ,‬ווייל‪" :‬אִּ שַ י י ְִּק ָרא" –‬ ‫ווייל מיט א פלאם פייער דארף מען אויס שרייען דעם‪" :‬מַ לְ כּות ׁשָ מַ יִּם" אין‬ ‫דעם גרויסן הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪!..‬‬ ‫און וועגן דעם דערמאנט מען טאקע נישט קיין חטאים‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און‬ ‫מען זאגט נישט‪" :‬חָ טָ אתִּ י עָ וִּ יתִּ י ּופָ ׁשַ עְ תִּ י"‪ ,‬ווייל אויב זאגסטו אז "איך"‬ ‫האב געזינדיגט‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו דאך ווייטער פארנומען מיט "זיך"‪ ,‬און‬ ‫מיר האבן דאך שוין יעצט מסביר געווען אז די גאנצע‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז‬ ‫דאך נאר געשטעלט אויפן "אייבערשטן"‪ ,‬און נישט אויף "דיר"‪ ,‬נאר כדי‬ ‫ממליך צו זיין דעם "אייבערשטן"‪.‬‬ ‫און אויב מיר זענען טאקע אלע פארנומען מיט די שפראך פון‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪,‬‬ ‫פארלירט דאך דעמאלט'ס די שטן גלייך זיין פלאץ אויבן אין הימל‪ ,‬און זיין‬ ‫מויל ווערט דאך דעמאלט'ס גלייך פארמאכט אטאמאטיש‪.‬‬ ‫און מען קען דאך טאקע אפשר מסביר זיין דעם ענין פון די‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" מיט‬ ‫גאר א אינטרעסאנט'ע מעשה‪ ,‬ווייל עס איז געווען אמאל גאר א גרויסער‬ ‫סוחר וואס האט געהאט גאר א גרויסע פאבריק‪ ,‬און איין שיינעם טאג האט‬ ‫ער עפעס פלוצלונג געזעהן‪ ,‬אז ער האט ָאן געהויבן צו פארלירן גאר גאר‬ ‫אסאך געלט‪ ,‬און מען האט איהם שוין דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז‪ ..‬ר' יוד‪ ,‬דו‬ ‫האסט דאך שוין נישט קיין אנדערע ברירה‪ ,‬און דו וועסט מוזן פארמאכן‬ ‫דיין פאבריק‪ ,‬ווייל עס טויג שוין נישט די מצב דא‪.‬‬ ‫קמא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און פארשטייט זיך‪ ,‬אז דער סוחר איז דעמאלט'ס געווארן גאר שטארק ָאן‬ ‫געצויגן פון די שלעכטע בשורה וואס ער איז דא יעצט געוואויר געווארן‪,‬‬ ‫און פלוצלונג‪ ..‬האט ער אזוי אריין שפאצירט ביי זיך אין זיין פאבריק צווישן‬ ‫זיינע ארבעטער'ס‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס ָאן געהויבן ארום צו שפאצירן‬ ‫צווישן זיינע ארבעטער'ס‪.‬‬ ‫און ווי נאר די ארבעטער'ס האבן געזעהן אז די "בעל הבית" פון די פאבריק‬ ‫דרייט זיך ארום צווישן די ארבעטער'ס‪ ,‬האט איהם דעמאלט'ס א יעדער‬ ‫איינער פון די ארבעטער'ס פראבירט צו בעטן אז ער זאל איהם ָאן הייבן צו‬ ‫באצאלן אביסל מער געלט‪ ,‬און א יעדער איינער האט איהם דעמאלט'ס‬ ‫געזאגט א אנדערע סיבה פארוואס ער מוז האבן א גרעסער'ע לוין‪ ,‬איינער‬ ‫האט געזאגט אז איך נויטיג זיך יעצט אין מער געלט ווייל איך בוי יעצט‬ ‫איבער מיין הויז‪ ,‬און איינער האט געזאגט אז איך נויטיג זיך יעצט אין מער‬ ‫געלט ווייל איך מאך יעצט חתונה א קינד‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ,‬און דער בעל‬ ‫הבית האט דעמאלט'ס געטראכט צו זיך שטילערהייט‪ ,‬אז איי איי איי‪ ..‬זענען‬ ‫ענק נארמאל‪ !?..‬ענק ווייסן דען נישט אז די גאנצע פאבריק דא איז א‬ ‫פארגאנגענהייט‪ !?..‬די גאנצע פאבריק דא פארמאכט זיך דאך שוין אין צוויי‬ ‫טעג ארום‪ ,‬און ממילא פארוואס רעדט איר דא פון אזעלכע נארישקייטן‪!?..‬‬ ‫אבער פלוצלונג‪ ..‬האט זיך זיין טלפון צו קלונגען‪ ,‬און וויבאלד ער איז‬ ‫געווען אזוי שטארק ָאן געצויגן‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט ער נישט אויף‬ ‫געהויבן‪ ,‬אבער יענער האט נישט אויף געהערט צו קלונגען‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫געקלונגען און געקלונגען און געקלונגען‪.‬‬ ‫קמב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און נאך הונדערט מאל קלונגען‪ ,‬האט דער בעל הבית ענדליך מחליט‬ ‫געווען‪ ,‬אז לאמיר שוין זעהן ווער עס האט מיר דא געקלונגען אזוי פיל מאל‪,‬‬ ‫און דער בעל הבית האט זיך דעמאלט'ס אוועק געזעצט אויס הערן זיינע‬ ‫"הודעות"‪.‬‬ ‫און אין די ערשטע הודעה האט ער געהערט אזוי‪ ,‬אז א גוט'ן‪ ,‬דא רעדט א‬ ‫מענטש פון די אנדערע זייט וועלט‪ ,‬פון דער און דער שטאט‪ ,‬און איך וואלט‬ ‫גאר שטארק געוואלט ארויף ארבעטן דיין פאבריק‪ ,‬און איך וואלט גאר‬ ‫שטארק געוואלט אפ קויפן פון דיר גאר גאר אסאך סחורה‪ ,‬און נישט נאר‬ ‫דעם‪ ,‬נאר איך וויל אפילו עפענען א "סניף" פון דיין פאבריק דא אין מיין‬ ‫שטאט אין יענע זייט וועלט‪ ,‬און ממילא רוף מיר ביטע צוריק ווי שנעלער‪,‬‬ ‫ווייל עס קען זיך דיר גאר גאר שטארק לוינען צו מאכן דעם געשעפט מיט‬ ‫מיר‪.‬‬ ‫און ווען דער בעל הבית איז געגאנגען הערן דעם צווייטן הודעה‪ ,‬האט ער‬ ‫דעמאלט'ס געזעהן‪ ,‬אז די צווייטע הודעה איז די זעלבע זאך ווי די ערשטע‬ ‫הודעה‪ ,‬און ער האט נאך אמאל געהערט די זעלבע זאך‪ ,‬אז א גוט'ן‪ ,‬איך‬ ‫האב פראבירט נאך אמאל צו רופן‪ ,‬אבער איר האט נישט אויף געהויבן‪,‬‬ ‫אבער ביטע רוף מיר צוריק‪ ,‬ווייל איך בין זייער ערנס'ט אויס צו פירן דעם‬ ‫געשעפט וואס איך האב פריער דערמאנט‪ ,‬און כל טוב‪ ,‬אסאך הצלחה‪.‬‬ ‫און ווען דער סוחר האט געהערט אזעלכע ווערטער‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס‬ ‫"ׂש ְמחָ ה"‪ ,‬און ער האט טאקע דעמאלט'ס‬ ‫גלייך ָאן געהויבן צו טאנצן פאר‪ִּ :‬‬ ‫גלייך צוריק גערופן יענע מענטש פון יענע זייט וועלט‪ ,‬און ער האט איהם‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געפרעגט‪ ,‬אז זאג מיר‪ ,‬דו מיינס'ט דאס טאקע באמת‬ ‫קמג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ערנס'ט‪ !?..‬האט איהם יענער גע'ענטפערט‪ ,‬אז זיכער מיין איך דאס ערנסט‪,‬‬ ‫און איך האב שוין אפילו ָאן גע'גרייט א האלבע פאבריק‪ ,‬און אלעס שטייט‬ ‫שוין גרייט‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער בעל הבית האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס אין איין‬ ‫רגע געטוישט זיין גאנצע גיסט'ע‪ ,‬און ער איז דעמאלט'ס געווארן גאר גאר‬ ‫פריילעך‪ ,‬ממש‪ ..‬עד לב השמים‪ ,‬און אלע זיינע ארבעטער'ס האבן איהם‬ ‫שוין דעמאלט'ס געקענט קומען בעטן וויפיל טובות זיי האבן נאר געוואלט‪,‬‬ ‫און ער האט זיי טאקע דעמאלט'ס אלעס נאך געגעבן‪ ,‬ווייל ער איז דאך‬ ‫דעמאלט'ס ממש געווארן א נייע מענטש‪.‬‬ ‫און די נמשל פון דעם איז דאך‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל‪,‬‬ ‫"דן" אין הימל אויב מען זאל לאזן‬ ‫אז א יעדע יאר‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" איז מען‪ַ :‬‬ ‫די וועלט פאר נאך א יאר‪ ,‬אדער נישט‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬אנהייב יאר‬ ‫ווייסט מען דאך נאך אפילו נאך נישט אויב עס קומט בכלל א נייע יאר‪ ,‬ווייל‬ ‫אפשר וועט מען פסק'נען אויבן אין הימל אז עס זאל מער נישט זיין קיין‬ ‫וועלט קומענדיגע יאר‪.‬‬ ‫אבער פלוצלונג‪ ..‬איז דא א טלפון וואס פייפט "הונדערט תקיעות"‪ ,‬און דער‬ ‫"מֹלְך עַ ל כָל‬ ‫טלפון הייסט‪ׁ" :‬שוֹפָ ר"‪ ,‬און דער‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" שרייט אויס אז‪ְ :‬‬ ‫הָ ע ֹולָם כֻל ֹו בִּ כְ בו ֶֹדָך"‪ ,‬און דער‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" שרייט אויס אז דערמאן זיך‪:‬‬ ‫"עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪ ,‬און דער‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" שרייט אויס אז האב רחמנות אויף די‬ ‫יודישע קינדער‪ ,‬ווייל מיר ווילן דאך נאך עפענען נאך "סניפים" אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און מיר האבן דאך נאך א פעסט'ע פְ לַאן פאר די קומענדיגע יאר‬ ‫קמד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬און מיר ווילן דאך נאך אז עס זאל גרויס ווערן דיין נאמען‬ ‫אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און אויב שרייען מיר מיטן‪ׁ" :‬שוֹפָ ר" אז מיר ווילן נאך ממשיך זיין‬ ‫קומענדיגע יאר‪" :‬בְ יֶתֶ ר ְׂשאֵ ת ּובְ יֶתֶ ר עֹ ז" גרויס צו מאכן‪" :‬כְ בוֹד ׁשָ מַ יִּם"‪,‬‬ ‫ּומז ֹונֵי ְרוִּ יחֵ י"‪!?..‬‬ ‫דעמאלט'ס איז דען א שאלה אויב עס קומט‪" :‬בָ נֵי חַ יֵי ְ‬ ‫ּומז ֹונֵי ְרוִּ יחֵ י" קומענדיגע יאר‪" :‬הַ בָ א עָ לֵינּו‬ ‫זיכער וועט קומען‪" :‬בָ נֵי חַ יֵי ְ‬ ‫לְ טוֹבָ ה"‪!..‬‬ ‫און דורך דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" וועלן מיר טאקע אלע זוכה‬ ‫זיין צו גאר א גרויסע‪ׁ" :‬שֶ פַ ע בְ רּוחָ נִּיּות ּובְ ג ְַׁש ִּמיּות" אין דעם זכות וואס מיר‬ ‫שרייען טאקע אלע אויס פאר דעם גרויסן בעל הבירה אז מיר ווילן נאך‬ ‫עפענען נאך "סניפים" מרבה צו זיין‪" :‬כְ בוֹד ׁשָ מַ יִּם" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬רֹאׁש‬ ‫הַ שָ נָה"‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות און די סופי תיבות פון די ווערטער‪ֹ " :‬ראׁש‬ ‫הַ שָ ָנה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬סַ ְך ׁשֶ קֶ ל" – עס וועט אי"ה זיין‬ ‫גאר גאר א גרויסע‪ׁ" :‬שֶ פַ ע" ביי גאנץ כלל ישראל‪ ,‬און מיר וועלן טאקע אלע‬ ‫זיכער זוכה זיין צו א גוטע‪" :‬כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה" און צו "א גוט‬ ‫געבענטש'ט יאר"‪ ,‬און מיר וועלן אלע בעזרת השם יתברך זוכה זיין צו זיין‬ ‫"מקושר" צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל‪ַ" :‬אהֲבָ ה" ברענגט דאך‪" :‬הִּ תְ קַ ְשרּות"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער רבי רבי אלימלך פון ליזענסק זכותו יגן עלינו ועל כל‬ ‫ישראל זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגע תפילה‬ ‫קודם התפילה‪ ,‬אז‪ּ" :‬ותְ חַ זֵק הִּ תְ קַ ְשרּותֵ נּו" – אז אונזער‪" :‬הִּ תְ קַ ְשרּות" צום‬ ‫קמה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫אייבערשטן וועט דאך נאר שטערקער ווערן צום אייבערשטן‪" :‬בְ ַאהֲבָ ה" –‬ ‫דורך‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫און אין דעם הייליגן טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" וועלן מיר דאך אלע מאכן‬ ‫דעם‪" :‬אִּ ם תָ עִּ ירּו וְ אִּ ם תְ עו ְֹררּו אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה" – אין דעם הייליגן טאג פון‪:‬‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה" וועלן מיר דאך אלע מעורר זיין ביים הייליגן באשעפער די‬ ‫שפראך פון‪ַ" :‬אהֲבָ ה"‪ ,‬ביז‪" :‬עַ ד ׁשֶ תֶ ְחפָ ץ" – ביז עס וועט שוין טאקע האבן‬ ‫א אמת'ע "השפעה"‪.‬‬ ‫און אין דעם זכות פון מעורר זיין די‪ַ" :‬אהֲבָ ה" פון דעם אייבערשטן וואס ער‬ ‫האט געהאט צו אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו ביי‪" :‬עֲקֵ ַדת יִּצְ חָ ק"‪,‬‬ ‫וועלן מיר שוין טאקע אלע קענען זוכה זיין קומענדיגע יאר מקיים צו זיין‪:‬‬ ‫אֶ ת כָל ִּדבְ רֵ י תַ לְ מּוד תו ָֹרתֶ ָך "בְ ַאהֲבָ ה"‪.‬‬ ‫און ועל כולם‪ ..‬וועט דאך שוין טאקע דער הייליגער באשעפער ברענגען די‬ ‫גרויסע‪" :‬גְ אּולָה ְׁשלֵמָ ה" אין דעם זכות וואס יודישע קינדער דינען איהם‪:‬‬ ‫"מתוְֹך ַאהֲבָ ה"‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים‬ ‫ִּ‬ ‫דאווענען דריי מאל א טאג ביי שמונה עשרה‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומֵ בִּ יא גוֹאֵ ל לִּ בְ נֵי בְ נֵיהֶ ם‬ ‫לְ מַ עַ ן ְׁשמוֹ" – אז דער אייבערשטער וועט דאך אונז שוין זיכער ברענגען די‬ ‫גרויסע‪" :‬גְ אּולָה ְׁשלֵמָ ה" דורך דעם וואס די יודישע קינדער דינען איהם‪:‬‬ ‫"בְ ַאהֲבָ ה"‪ ,‬און מיר זענען זיכער‪ ,‬אז די אלע טמא'נע‪" :‬מַ יִּם הַ זֵיד ֹונִּים" וואס‬ ‫פראבירן אונז אפ צו קילן פון אונזער גרויסן טאטן אין הימל [דורך אויס‬ ‫אונזערע אלע שווערע גלות יארן]‪ ..‬וועלן "נישט" קענען אויס לעשן אונזער‪:‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה" וואס מיר פארמאגן צו אונזער גרויסן טאטן אין הימל‪ ,‬ווייל‪" :‬מַ יִּם‬ ‫ַרבִּ ים ֹלא יּוכְ לּו לְ כַבוֹת אֶ ת הָ ַאהֲבָ ה"‪:‬‬ ‫קמו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ְּב ֵספֶ ר ַׁח ִ ּיים‬ ‫עות‬ ‫בות יְ ש ּו ֹ‬ ‫טו ֹ‬ ‫ֵרות ֹ‬ ‫טובָ ה ּוגְ ז ֹ‬ ‫לום ּופַ ְרנָ סָ ה ֹ‬ ‫ש ֹ‬ ‫ְּבסֵ פֶׁ ר חַ ִּיים ְּב ָרכָ ה ְו ָ‬ ‫ֶׁיך אֲ ַנ ְחנ ּו ְוכָ ל ַע ּ ְמ ָך ּ ֵבית יִ ְש ָר ֵאל לְ חַ ִּיים‬ ‫מות נִ ז ָּכֵ ר ְונִ ּ ָכ ֵתב לְ פָ נ ָ‬ ‫ְונֶׁחָ ֹ‬ ‫לום‪ :‬מיר בעטן אלע דעם הייליגן באשעפער אין די יעצטיגע‬ ‫ש ֹ‬ ‫טו ִבים ּולְ ָ‬ ‫ֹ‬ ‫הייליגע טעג די בקשה פון‪ִּ " :‬נ ָזכֵר וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל‬ ‫לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם"‪ ,‬און כדי צו פארשטיין די טיפ'קייט פון די דאזיגע‬ ‫בקשה וואס מיר בעטן דא‪ ,‬וועלן מיר קודם מקדים זיין א קליינע הקדמה‪.‬‬ ‫און דאס איז‪ ,‬אז עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז ווען א‬ ‫מענטש וויל אמאל באקומען א געוויסע סארט פארלאנג פון גאר א גרויסער‬ ‫קעניג‪ ,‬דארף ער דאך נישט יעצט בעצם "אריין גיין" בפועל ממש אין די‬ ‫פאלאץ פון דעם קעניג און זיך בעטן ביים קעניג אז דער קעניג זאל איהם‬ ‫נאך געבן זיין פארלאנג‪.‬‬ ‫נאר ער דארף דעמאלט'ס בלויז זיכער מאכן איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז זיין‬ ‫נאמען זאל "דערמאנט ווערן" און "געדענקט ווערן" אויפן טיש פון דעם‬ ‫גרויסן קעניג בשעת ווען דער קעניג זיצט דארטן אויף זיין גרויסן‪" :‬כִּ סֵ א‬ ‫ְמלּוכָה"‪ ,‬ווייל איינמאל זיין נאמען וועט שוין דערמאנט ווערן דארטן אויפן‪:‬‬ ‫"ׁשֻלְ חַ ן הַ מֶ לְֶך"‪ ,‬וועט דאך שוין דעמאלט'ס אטאמאטיש מיט קומען מיט‬ ‫דעם אלע סארטן ברכות און ישועות וואס ער קען זיך נאר פָ אר שטעלן‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך ביי דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים‬ ‫הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דיין נאמען דארף נאר דערמאנט ווערן‬ ‫קמז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ביים גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ ד ֹוׁש בָ רּוְך הּוא לְ טוֹבָ ה"‪ ..‬און‬ ‫אטאמאטיש וועט דאך שוין מיט קומען מיט דעם אלע סארטן ברכות און‬ ‫ישועות וואס דו קענסט זיך נאר פָ אר שטעלן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם בעטן מיר טאקע אלע דעם הייליגן באשעפער אויף‬ ‫אונזערע הייליגע אבות הק' שהלכו לעולמם‪ ,‬אז‪" :‬יִּזְ כְ רֵ ם" אֱֹלקֵ ינּו לְ טוֹבָ ה עִּ ם‬ ‫ְׁשָאר צַ ִּדיקֵ י ע ֹולָם – אז דער אייבערשטער זאל זיי נאר "געדענקען" לטובה‪,‬‬ ‫ווייל אויב דער אייבערשטער "געדענקט" נאר פון איינעם‪ ,‬און אויב דער‬ ‫אייבערשטער "פארגעסט" נישט פון איינעם [כביכול]‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך‬ ‫שוין דער מענטש א געהאלפענ'ער‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪ִּ " :‬נ ָזכֵר‬ ‫וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך ֲאנ ְַחנּו וְ כָל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל לְ חַ יִּ ים טוֹבִּ ים ּולְ ׁשָ לוֹם" וואס מיר‬ ‫בעטן דאך אלע יעצט דעם הייליגן באשעפער אין די יעצטיגע הייליגע טעג‪,‬‬ ‫ווייל די ווערטער‪ִּ " :‬נ ָז ֵכר וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך ֲאנ ְַחנּו וְ ָכל עַ ְמָך בֵ ית י ְִּׂש ָראֵ ל" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך סופי תיבות‪" :‬בְ ָרכוֹת ַלכֹל" – ברכות פאר א יעדעם‬ ‫איינעם‪!..‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב עס וועט נאר זיין א‪ִּ " :‬נ ָזכֵר וְ ִּנכָתֵ ב לְ פָ נֶיָך" – אויב‬ ‫אונזערע נעהמען וועלן נאר שטיין אויפן צעטל וואס וועט ליגן אויפן טיש‬ ‫פון דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬זענען מיר דאך‬ ‫שוין דעמאלט'ס אלע געהאלפענ'ע‪.‬‬ ‫און אויב עס איז דא דעם‪" :‬זָכְ רֵ נּו" ביי דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש‬ ‫בָ רּוְך הּוא" – און אויב מיר וועלן אלע דערמאנט ווערן‪" :‬לְ טוֹבָ ה" ביים טיש‬ ‫קמח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫פון דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש בָ רּוְך הּוא" [כביכול]‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועט דאך שוין אטאמאטיש מיט קומען מיט דעם א‪" :‬לְ חַ יִּ ים" –‬ ‫דעמאלט'ס וועט דאך שוין אטאמאטיש מיט קומען מיט דעם א‪" :‬חַ יִּ ים‬ ‫טוֹבִּ ים וְ ׁשָ לוֹם"‪.‬‬ ‫און יא הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬מיר שרייען דאך יעצט אלע אויס אין די‬ ‫"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" – אז ווער איז דען אזוי‬ ‫יעצטיגע הייליגע טעג‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫ווי דיר גרויסער רחמנות'דיגער טאטע אין הימל‪ !?..‬קיינער נישט‪ ,‬ווייל דו‬ ‫ְצּוריו לְ חַ יִּ ים בְ ַרח ֲִּמים" – ווייל דו געדענקס'ט דאך אונז‪:‬‬ ‫ביזט דאך‪" :‬ז ֹוכֵר י ָ‬ ‫"לְ טוֹבָ ה" אויף דיין גרויסן הייליגן טיש [כביכול]‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך נישט דא דעם לשון‪ ..‬אז געלויבט ביזטו הייליגער טאטע‬ ‫אז דו געבס'ט אונז נאך אמאל "לעבן" אין דעם גרויסן הייליגן טאג פון‪:‬‬ ‫"מי כָמוָֹך ָאב הָ ַרח ֲִּמים" –‬ ‫"רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬נאר מיר זאגן דא דעם לשון‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫אז ווער איז דען אזוי ווי דיר גרויסער רחמנות'דיגער טאטע אין הימל‪!?..‬‬ ‫ְצּוריו לְ חַ יִּ ים בְ ַרח ֲִּמים" – ווייל דו‬ ‫קיינער נישט‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך‪" :‬ז ֹוכֵר י ָ‬ ‫געדענקס'ט דאך אונז‪" :‬לְ טוֹבָ ה" אויף דיין גרויסן הייליגן טיש [כביכול]‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬וְ זָכְ ָרה לִּ י ֱאֹלקַ י‬ ‫לְ טוֹבָ ה"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬די מציאות איז דאך‪ ,‬אז אויפן‪ׁ" :‬שֻלְ חַ ן‬ ‫הַ מֶ לְֶך" דארף מען דאך שוין נישט מער ווי געדענקט ווערן‪" :‬לְ טוֹבָ ה"‪ ,‬און‬ ‫איינמאל מען געדענקט דיר שוין דארטן‪" :‬לְ טוֹבָ ה"‪ ,‬וועט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס אטאמאטיש מיט קומען מיט דעם‪" :‬כָל ִּמינֵי יְׁשּועוֹת ְּורפּואוֹת‬ ‫וְ הַ ְׁשפָ עוֹת טוֹבוֹת מֵ אֵ ת הַ מֶ לְֶך"‪:‬‬ ‫קמט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ְלדֹר וָּ דֹר ִה ְמ ִליכ ּו לָּ ֵא‪-‬ל‬ ‫דוש‪ :‬עס ווערט דאך‬ ‫רום ְו ָק ֹ‬ ‫לְ דֹר וָ דֹר ִה ְמלִ יכ ּו ָל ֵא‪-‬ל ִּכי ה ּוא לְ בַ ּד ֹו ָמ ֹ‬ ‫שוין געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז ווען משיח וועט קומען‪ ,‬וועט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס א יעדער איינער איין דערקענען אז עס איז נאר דא איין איינציגע‬ ‫באשעפער אויף די גאנצע וועלט‪ ,‬און עס וועט דאך שוין דעמאלט'ס זיין‪:‬‬ ‫ָארץ ֵדעָ ה אֶ ת יהו‪-‬ה כַמַ יִּם ַליָם ְמכַסִּ ים"‪ ,‬און עס וועט דאך שוין‬ ‫"מָ לְ ָאה הָ ֶ‬ ‫"מלּוכָה" פון די וועלט‬ ‫דעמאלט'ס זיין‪" :‬וְ הָ יְתָ ה לַיהו‪-‬ה הַ ְמלּוכָה"‪ ,‬און די‪ְ :‬‬ ‫וועט דאך שוין דעמאלט'ס גענצליך געהערן פארן אייבערשטן‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך דאס זייער שווער צו פארשטיין‪ ,‬ווייל וואס הייסט אז‬ ‫עס וועט זיין‪ :‬וְ הָ יְתָ ה לַיהו‪-‬ה "הַ ְמלּוכָה" ווען משיח וועט קומען‪ ,‬די‪:‬‬ ‫"מַ לְ כּות" איז דאך אייביג געווען דעם אייבערשטנ'ס‪ !?..‬נישט אזוי‪!?..‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫מֶ לְֶך יהו‪-‬ה מָ לְָך יהו‪-‬ה י ְִּמֹלְך לְ ע ֹולָם וָעֶ ד"‪ ,‬און מיר זאגן דאך שוין טאקע‬ ‫אלע שטענדיג‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִּ ים הַ קָ דוֹׁש‬ ‫בָ רּוְך הּוא"‪ !?..‬נו אויב אזוי איז ער דאך יא קעניג‪ ,‬און די‪" :‬מַ לְ כּות" איז‬ ‫דאך שטענדיג זיינ'ס‪ !?..‬און ממילא וואס הייסט אז "ווען משיח וועט‬ ‫"מלּוכָה" געהערן פארן אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫קומען" וועט די‪ְ :‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל‪,‬‬ ‫אז ווען משיח וועט קומען‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן אלע פעלקער פון די וועלט‬ ‫וועלן ווערן יודן‪ ,‬ווייל אלע פעלקער פון די וועלט וועלן דאך שוין‬ ‫קנ‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס אלע איין זעהן מיט די אייגענ'ע אויגן אז עס איז נאר דא איין‬ ‫איינציגע באשעפער אויף די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫אבער חז"ל זאגן דאך אונז שוין קלאר בפירוש (יבמות דף‪ :‬כ"ד ע"ב)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"אֵ ין ְמקַ בְ לִּ ים ג ִֵּרים בִּ ימוֹת הַ מָ ִּׁשיחַ " – אז מען וועט נישט ָאן נעמען קיין‬ ‫פריש'ע גרים ווען משיח וועט קומען‪.‬‬ ‫ווייל די גאנצע סיבה פארוואס די גוים וועלן דעמאלט'ס וועלן ווערן יודן‬ ‫וועט דאך נאר זיין ווייל זיי וועלן מקנא זיין דעמאלט'ס די "גליק" וואס די‬ ‫יודישע קינדער וועלן דעמאלט'ס באקומען‪ ,‬און אוודאי וועלן זיי דעמאלט'ס‬ ‫וו עלן ווערן יודן‪ ,‬אבער עס גייט דאך נישט אזוי‪ ,‬ווייל מען קען דאך נישט‬ ‫טוהן וואס מען וויל א גאנץ לעבן‪ ,‬און שפעטער זאגן אז איך וויל באקומען‬ ‫מּורים" באקומען‪.‬‬ ‫אלעס וואס די‪" :‬צַ ִּד ִּיקים גְ ִּ‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" און‪" :‬יוֹם כִּ יפּור" ביי די‬ ‫ברכה פון‪" :‬אַ תָ ה קָ דוֹׁש" וכו'‪ ,‬אז‪" :‬לְ דֹר ָודֹר הִּ ְמלִּ יכּו לָאֵ ‪-‬ל" – אז אין אלע‬ ‫דורות האבן מיר דאך שטענדיג "ממליך" געווען דעם אייבערשטן‪ ,‬אבער דו‬ ‫ווייסט פארוואס מיר האבן אלע "ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין אלע‬ ‫דורות‪!?..‬‬ ‫איך וועל דיר זאגן פארוואס מיר האבן אלע "ממליך" געווען דעם‬ ‫אייבערשטן אין אלע דורות‪ ,‬די סיבה פארוואס מיר האבן אלע "ממליך"‬ ‫געווען דעם אייבערשטן אין אלע דורות איז‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י הּוא לְ בַ ד ֹו מָ רוֹם‬ ‫וְ קָ דוֹׁש" – ווייל ער איז דאך די אמת'ע קעניג‪.‬‬ ‫קנא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪" :‬כִּ י הּוא לְ בַ ד ֹו מָ רוֹם וְ קָ דוֹׁש" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫"מלּוכָה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די סיבה פארוואס מיר האבן אלע‬ ‫תיבות‪ְ :‬‬ ‫"ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין אלע דורות איז געווען‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫"מלּוכָה" – און ער האט‬ ‫דאך די אמת'ע קעניג‪ ,‬און ער האט דאך די אמת'ע‪ְ :‬‬ ‫דאך די אמת'ע‪" :‬מַ לְ כּות"‪.‬‬ ‫אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" און‪" :‬יוֹם כִּ יפּור"‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬וְ כֹ ל מַ א ֲִּמינִּים ׁשֶ הּוא לְ בַ ד ֹו הּוא" – אז מיר גלייבן דאך‬ ‫אלע‪" :‬בֶ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" אז דער אייבערשטער פירט דאך אלעס אליין ָאן קיין‬ ‫שום שותף‪.‬‬ ‫און אזוי אויך גלייבן מיר דאך שוין אלע אויך אז דער אייבערשטער איז‬ ‫דאך‪" :‬הַ מַ ְמלִּ יְך ְמלָכִּ ים" – און אזוי אויך גלייבן מיר דאך שוין אלע אויך אז‬ ‫דער אייבערשטער קעניג'ט אויף קעניג'ן‪ ,‬אבער‪" :‬וְ ל ֹו הַ ְמלּוכָה" – אבער צו‬ ‫איהם געהערט די אמת'ע‪" :‬מַ לְ כּות"‪.‬‬ ‫און אין אמת'ן‪ ..‬זאגן מיר דאך דאס שוין א יעדן טאג דריי מאל א טאג ביים‬ ‫דאווענען‪ ,‬ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג דריי מאל א טאג ביים‬ ‫דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י הַ מַ לְ כּות ׁשֶ לְ ָך הִּ יא" – אז די אמת'ע‪" :‬מַ לְ כּות" געהערט‬ ‫דאך נאר צום הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און מיר ווילן זיך ח"ו נישט דארפן שעמען ווען משיח וועט קומען‪ ,‬ווייל‬ ‫מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז ווען משיח וועט קומען‪ ,‬וועלן דאך‬ ‫אלע גוים אויך "ממליך" זיין דעם אייבערשטן‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין‬ ‫קנב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫פריער דערמאנט‪ ,‬ווייל זיי וועלן דאך שוין דעמאלט'ס אלע איין זעהן אז עס‬ ‫איז נאר דא איין איינציגע באשעפער אויף די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫און אויב דער גוי וועט צו קומען צו די "הכרה" אז עס איז נאר דא איין‬ ‫איינציגע באשעפער אויף די גאנצע וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך ארויס‬ ‫קומען פון דעם א מורא'דיגע פראבלעם‪.‬‬ ‫ווייל מען וועט דעמאלט'ס פרעגן דעם יוד וואס האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫ממליך געווען דעם אייבערשטן בשעת ווען ער איז נאך געווען אין גלות‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬ר' יוד‪ ,‬וואס ביזטו מער פון דעם גוי‪ !?..‬דער גוי האט זיך דאך אויך‬ ‫"יעצט" אויף געוועקט ממליך צו זיין דעם אייבערשטן‪ !?..‬און די "בושה"‬ ‫וועט דאך דעמאלט'ס זיין געוואלדיג גרויס‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע בעצם די אמת'ע מציאות וואס קען געשעהן‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב וועסטו זיך ערשט אויף וועקן "ממליך" צו זיין דעם אייבערשטן "ווען‬ ‫משיח וועט קומען"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן דאך דיר אלע גוים זאגן‪ ,‬אז מיט וואס‬ ‫ביזטו א "יוד"‪ !?..‬דאס איז דאך בכלל נישט קיין קונץ פון דיר ר' יוד‪!?..‬‬ ‫ווייל אוודאי ביזטו יעצט געקומען ממליך זיין דעם אייבערשטן‪" ,‬א יעדער‬ ‫איינער" איז דאך יעצט געקומען ממליך דעם אייבערשטן‪ !?..‬א גרויסן יישר‬ ‫כח‪ ,‬אלע פעלקער זעהען דאך שוין יעצט איין די איינציג'קייט פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪ !?..‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין‬ ‫רּורה‬ ‫צפניה הנביא (קפיטל ג' פסוק ט')‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י ָאז אֶ הְ פֹ ְך אֶ ל עַ ִּמים ׂשָ פָ ה בְ ָ‬ ‫לִּ ְקרֹא ֻכלָם בְ ׁשֵ ם יהו‪-‬ה" וגו'‪ ,‬און ממילא מיט וואס ביזטו א יוד ר' יוד‪!?..‬‬ ‫יעצט האסטו זיך דערמאנט "ממליך" צו זיין דעם אייבערשטן‪ !?..‬יעצט איז‬ ‫קנג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דאך שוין יעדער איינער "ממליך" דעם אייבערשטן‪ !?..‬און ממילא מיט‬ ‫וואס ביזטו א יוד ר' יוד‪!?..‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪ ..‬זענען מיר שוין יעצט "ממליך" דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫אפילו בשעת ווען מיר געפונען זיך נאך דא אין דעם טונקעל'ן גלות‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס איז דאך טאקע אונזער קרוין‪ ,‬אונזער קרוין איז‪ ,‬אז אפילו אין אונזערע‬ ‫טונקעל'ע גלות'ן זענען מיר אויך "ממליך" דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגן מיר דא אלע ביי די ווערטער פון‪" :‬לְ דֹר ָודֹר הִּ ְמלִּ יכּו‬ ‫לָאֵ ‪-‬ל" וכו'‪ ,‬אז‪" :‬לְ דֹר ָודֹר הִּ ְמלִּ יכּו לָאֵ ‪-‬ל" – אז מיר האבן דאך אין אלע‬ ‫דורות "ממליך" געווען דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס מיר‬ ‫האבן אלע "ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין אלע דורות‪!?..‬‬ ‫די סיבה פארוואס מיר האבן אלע "ממליך" געווען דעם אייבערשטן אין‬ ‫אלע דורות איז‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י הּוא לְ בַ ד ֹו מָ רוֹם וְ קָ דוֹׁש" – ווייל ער איז דאך דער‬ ‫אמת'ער‪" :‬מֶ לְֶך"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האבן מיר איהם אלע שטענדיג‬ ‫"ממליך" געווען אין אלע דורות‪.‬‬ ‫און אויך‪ ..‬כדי אז מיר זאלן זיך נישט דארפן שעמען ח"ו ווען משיח וועט‬ ‫קומען און פראבירן ממליך צו זיין דעמאלט'ס דעם אייבערשטן צום ערשט'ן‬ ‫מאל צוזאמען מיט אלע גוים‪ ,‬ווייל אויב מיר וועלן זיך ערשט דערמאנען‬ ‫ממליך צו זיין דעם אייבערשטן ווען משיח וועט קומען‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן‬ ‫מיר דאך אלע אויס זעהן פונקט אזוי ווי די גוים‪.‬‬ ‫קנד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע ביי דעם פיוט פון‪" :‬וְ ֶיאֱתָ יּו כֹ ל לְ עָ בְ ֶדָך"‪,‬‬ ‫אז‪" :‬וְ ֶיאֱתָ יּו כֹ ל לְ עָ בְ ֶדָך" – אז אלע פעלקער וועלן דאך קומען צו גיין ווען‬ ‫משיח וועט קומען און זיי וועלן דאך דעמאלט'ס אלע וועלן דינען דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און מיר ווילן דאך נישט אויס זעהן אזוי ווי דער "גוי" וואס‬ ‫וועט פראבירן "ממליך" צו זיין דעם אייבערשטן צום ערשט'ן מאל ווען‬ ‫משיח וועט קומען‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שרייען מיר שוין אלע יעצט אויס בשעת ווען מיר‬ ‫געפונען זיך נאך דא אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪ ,‬אז‪" :‬הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל‬ ‫כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬הַ מֶ לְֶך יוֹׁשֵ ב עַ ל כִּ סֵ א ָרם וְ נִּשָ א" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ָ " :‬י‪ּ-‬ה עָ רּוְך" – א ָאן געגרייט'ע "הוי‪-‬ה"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז מיר גרייטן שוין יעצט‬ ‫ָאן אונזערע נשמות מיט א ריינע‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א ע ֹולָם"‬ ‫דורך דעם וואס מיר שרייען אלע אויס‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה" אינדערפרי דעם‪:‬‬ ‫"הַ מֶ לְֶך" – אז דער אייבערשטער איז דער איינציגסט'ער קעניג אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און‪" :‬וְ אֵ ין עוֹד ִּמלְ בַ דוֹ"‪ ,‬און מיר טוען דאס אויך‪ ,‬כדי אז אונזערע‬ ‫קינדער און אייניקל'עך זאלן אויך ווערן אויף געצויגן מיט אט די ריינע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה"‪.‬‬ ‫און אזוי אויך שרייען מיר דאך אלע אויך אויס אין די יעצטיגע הייליגע טעג‬ ‫די ווערטער‪" :‬וְ יִּתְ נּו לְ ָך כֶתֶ ר ְמלּוכָה"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬וְ יִּתְ נּו לְ ָך ֶכתֶ ר‬ ‫ְמלּוכָה" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬מַ לְ כוֹ"‪ ,‬און דאס גייט דאך‬ ‫ארויף אויף דעם באקאנט'ן‪" :‬מַ לְ כוֹ" וואס דוד המלך זאגט דאך אונז שוין‬ ‫אין זיין הייליגן ספר תהלים‪ ,‬ווייל דוד המלך זאגט דאך אונז שוין אין זיין‬ ‫קנה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫הייליגן ספר תהלים (קפיטל י"ח פסוק נ"א)‪ ,‬אז‪" :‬מַ גְ ִּדיל יְׁשּועוֹת מַ לְ כוֹ" –‬ ‫אז ווען א יוד איז זוכה און ער איז מחנך זיינע קינדער צו רעדן שטענדיג‬ ‫פון‪" :‬יְׁשּועַ ת יהו‪-‬ה"‪ ,‬און ער לייגט אריין אין זיי די ריינע‪" :‬אֱמּונָה" דורך‬ ‫דעם וואס ער רעדט מיט זיי וועגן די גרויס'קייט פון‪" :‬יְׁשּועַ ת יהו‪-‬ה"‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"מַ גְ ִּדיל יְׁשּועוֹת מַ לְ כוֹ" – און ער מאכט גרויס די ישועות פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און ער רעדט שטענדיג פון דעם‪ ,‬און ער מאכט גרויס די‬ ‫"ממלכה" פון דעם אייבערשטן אויף דער וועלט‪ ,‬מאכט ער דעמאלט'ס דורך‬ ‫דעם‪" :‬וְ עֹ ׂשֶ ה חֶ סֶ ד לִּ ְמ ִּׁשיחוֹ" – מאכט ער דעמאלט'ס דורך דעם א גרויסע‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" פאר‪" :‬מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו"‪.‬‬ ‫ווייל יעצט וועט זיך דאך שוין‪" :‬מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו" קענען האלטן שטאלץ מיט‬ ‫אונז‪ ,‬און יעצט וועלן מיר זיך דאך שוין מער נישט דארפן שעמען פון‪:‬‬ ‫"מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו"‪ ,‬נאר מיר וועלן קענען אנטקעגן גיין‪" :‬מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו"‬ ‫שטאלצערהייט מיט ָאן געפילט'ע זעק פון‪" :‬אֱמּונָה פְ ׁשּוטָ ה"‪ ,‬און מיט ָאן‬ ‫געפילט'ע זעק מיט פון‪" :‬אֱמּונָה ְטהו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז ווען‬ ‫משיח וועט קומען‪ ,‬וועלן מיר דאך טאקע נישט אויס שרייען דעמאלט'ס‬ ‫דאס וואס די "גוים" וועלן אויס שרייען דעמאלט'ס‪ ,‬נאר מיר וועלן‬ ‫דעמאלט'ס אלע אויס שרייען‪" :‬כְ אִּ יׁש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" די דאזיגע ווערטער‪,‬‬ ‫אז‪" :‬זֶה יהו‪-‬ה ִּקּוִּ ינּו לוֹ" – אז דאס איז דאך אונזער הייליגער באשעפער‬ ‫וואס מיר האבן שטענדיג געהאפט צו איהם אין אונזערע פינסטער'ע גלות'ן‪,‬‬ ‫און צו איהם האבן מיר דאך שטענדיג געהאפט בשעת ווען מען האט אונז‬ ‫געפירט אויף די "עקידות" אין די פייער פלאמען בשעת ווען מיר זענען נאך‬ ‫קנו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫געווען אין אונזערע שווערע פינסטער'ע גלות'ן‪ ,‬אבער יעצט איז‪" :‬נָגִּ ילָה‬ ‫וְ נ ְִּׂש ְמחָ ה בִּ יׁשּועָ תוֹ"‪:‬‬ ‫ַׁא ְׁש ֵרי ָּה ָּעם ֹיו ְד ֵעי ְתר ּו ָּעה‬ ‫אור ּ ָפנ ָ‬ ‫ֶׁיך יְ הַ ּלֵכ ּון‪ :‬די פסוק זאגט‬ ‫ַא ְש ֵרי הָ ָעם ֹיו ְד ֵעי ְתר ּו ָעה יהו‪-‬ה ְּב ֹ‬ ‫אונז דא אזוי‪ ,‬אז‪ :‬אַ ְׁשרֵ י "הָ עָ ם" – אז וואויל איז די פאלק‪[ ,‬אפילו די‪:‬‬ ‫"פְ ׁשּוטֵ י עַ ם"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין די ספרים הק'‪,‬‬ ‫אז די ווארט‪" :‬עַ ם" גייט דאך ארויף אויף די‪" :‬פְ ׁשּוטֵ י עַ ם"]‪ ,‬וואס‪" :‬יו ְֹדעֵ י‬ ‫תְ רּועָ ה" – וואס זיי פארשטייען א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪ ,‬ווייל א‪:‬‬ ‫"תְ רּועָ ה" איז דאך ניין געהאקט'ע קולות‪ ,‬און א‪" :‬תְ רּועָ ה" איז דאך אזוי ווי‬ ‫ניין קרעכטצען‪.‬‬ ‫און ממילא וואויל איז פאר די מענטשן וואס העלפן ארויס א צווייטן מיט‬ ‫וואס זיי קענען נאר‪ ,‬און זיי פראבירן שטענדיג פריילעך צו מאכן יודישע‬ ‫הערצער‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די שענסט'ע זאך וואס עס איז נאר דא ביים‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און‪" :‬יהו‪-‬ה" – און דער אייבערשטער‪" :‬בְ אוֹר פָ נֶיָך" – מיט דיין‪" :‬צַ הֲלּות‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" וואס דו פראבירס'ט פריילעך צו מאכן דיין‬ ‫פָ נִּים" – מיט דיין‪ִּ :‬‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" פאר דיין חבר‪ ,‬און‬ ‫חבר‪" :‬יְהַ לֵכּון" – וועט אויך נמשך ווערן א‪ִּ :‬‬ ‫"ׂש ְמחָ ה" וועט גיין ווייטער און ווייטער‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט‬ ‫דיין‪ִּ :‬‬ ‫איהם טאקע שפעטער אויך העלפן און פריילעך מאכן אין דיין זכות‪.‬‬ ‫קנז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און אלעס אין דעם גרויסן זכות וואס דו האסט זיך געפירט מיט דעם הייליגן‬ ‫מדה פון דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪" :‬מַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ תָ ה‬ ‫ַרחּום" – אז פונקט אזוי ווי דער אייבערשטער איז א רחמנות'דיגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬אזוי אויך זאלסטו אויך רחמנות האבן אויף דיין חבר‪.‬‬ ‫און דאס דארפן מיר דאך טאקע אלע שטענדיג גוט געדענקען‪ ,‬אז די מדה‬ ‫פון "רחמנות" פון א יודיש קינד קומט דאך בעצם פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬ווייל געדענק‪ ,‬אז‪" :‬מַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ תָ ה ַרחּום"‪ ,‬און‪ּ" :‬ומַ ה‬ ‫הּוא חַ ּנּון ַאף אַ תָ ה חַ ּנּון"‪ ,‬און פון "דארטן" האסטו דאס באקומען‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬אַ ְׁשרֵ י‬ ‫הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" וכו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ :‬אַ תָ ה י'‪ ,‬און די אות יו"ד פון דעם פסוק גייט‬ ‫דאך ארויף אויף דעם יו"ד פון דעם‪ׁ" :‬שֵ ם הוי‪-‬ה"‪.‬‬ ‫און די פסוק וויל דיר דא מרמז זיין אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דאס וואס‪:‬‬ ‫"אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – אז דאס וואס מיר פארשטייען א צובראכענ'ע‬ ‫יודישע הארץ‪ ,‬קומט דאך נאר פון‪" :‬אַ תָ ה יהו‪-‬ה" – קומט דאך נאר פון דיר‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך די מקור דערפון‪.‬‬ ‫ווייל דו ביזט דאך דער גרויסער באשעפער וואס‪" :‬וְ ַרחֲמָ יו עַ ל כָל מַ עֲׂשָ יו" –‬ ‫ווייל דו ביזט דאך דער גרויסער באשעפער וואס האט דאך שטענדיג‬ ‫רחמנות אויף אלע זיינע באשעפעניש'ן‪ ,‬און נאך דערצו אויף א צובראכענ'ע‬ ‫יודישע הארץ‪ ,‬און דו ביזט דאך דער גרויסער‪ָ" :‬אב הָ ַרח ֲִּמים" וואס איז‬ ‫ֲצּומים"‪!..‬‬ ‫דאך‪ׁ" :‬ש ֹוכֵן ְמרו ִֹּמים בְ ַרחֲמָ יו הָ ע ִּ‬ ‫קנח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דער ענין פון פארשטיין א צובראכענ'ע יודישע הארץ איז דאך טאקע‬ ‫באמת א לויב אויף כלל ישראל‪ ,‬ווייל וויפיל יודן דרייען זיך ארום היינטיגע‬ ‫צייטן און זיי קענען טאקע באמת ליינען אויף זיך דעם פסוק פון‪" :‬אַ ְׁשרֵ י‬ ‫הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – וויפיל יודן דרייען זיך ארום היינטיגע צייטן און זיי‬ ‫קענען טאקע באמת ליינען אויף זיך דעם פסוק אז איך פארשטיי טאקע‬ ‫באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪ !?..‬יודן העלפן דאך היינטיגע צייטן‬ ‫ארויס וועמען מען קען נאר‪!?..‬‬ ‫און דער לויב פון יודישע קינדער איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם‬ ‫פסוק פון‪" :‬אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה"‪ ,‬ווייל די סופי תיבות פון די ווערטער‪:‬‬ ‫"אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – איז דאך טאקע גימטריא‪" :‬כַמָ ה" – וויפיל‪!?..‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬וויפיל יודישע קינדער העלפן זיך היינטיגע צייטן אזוי שיין‬ ‫ארויס איינער דעם צווייטן‪ !?..‬און וויפיל יודישע קינדער קענען זיך אויף‬ ‫שטעלן היינטיגע צייטן און זאגן אז איך פארשטיי טאקע באמת א‬ ‫צובראכענ'ע יודישע הארץ‪!?..‬‬ ‫און וויפיל יודישע קינדער קענען זיך אויף שטעלן היינטיגע צייטן און זאגן‬ ‫אז איך העלף טאקע באמת ארויס איינער וואס דארף הילף‪ !?..‬ווייל די‬ ‫ווארט איז נישט אז יא‪ ..‬איך פארשטיי א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪ ,‬און‬ ‫פארטיג‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬נאר די ווארט איז‪ ,‬אז איך העלף איהם טאקע באמת‬ ‫"ׁשבַ ח" – און דאס איז דאך‬ ‫ארויס‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע א אמת'ע‪ְ :‬‬ ‫טאקע א אמת'ע לויב‪.‬‬ ‫קנט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל וואס מיינט די ווערטער‪" :‬יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה"‪ !?..‬די ווערטער‪" :‬יו ְֹדעֵ י‬ ‫תְ רּועָ ה" מיינט דאך‪ ,‬אזא איינער וואס פארשטייט טאקע באמת א‬ ‫צובראכענ'ע יודישע הארץ‪ ,‬און ווי אזוי ווייזט מען ארויס אז מען‬ ‫פארשטייט טאקע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די וועג ווי אזוי מען ווייזט ארויס אז מען‬ ‫פארשטייט טאקע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ איז דאך נאר‪ ,‬דורך‬ ‫דעם וואס מען העלפט טאקע באמת ארויס א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪,‬‬ ‫ווייל דורך דעם וואס מען העלפט ארויס א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪,‬‬ ‫ווייזט מען דאך איהם דעמאלט'ס מיט דעם‪ ,‬אז איך פארשטייט דיר טאקע‬ ‫"באמת"‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער זאגט דאך שוין שטענדיג פאר איינער וואס‬ ‫פארשטייט טאקע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪ ,‬אז איך וועל דיר‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִּמ ָדה"‪ ,‬און וויבאלד דו האסט פראבירט‬ ‫שוין צוריק באצאלן‪ִּ :‬‬ ‫פריילעך צו מאכן א צווייטע יודיש קינד‪ ,‬ממילא וועגן דעם וועל איך דיר‬ ‫אויך פראבירן פריילעך צו מאכן מיט וואס עס איז נאר שייך‪.‬‬ ‫און ווי אזוי מאכט דער אייבערשטער פריילעך א יודיש קינד‪ !?..‬און די‬ ‫תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די וועג ווי אזוי דער אייבערשטער מאכט‬ ‫פריילעך א יודיש קינד איז דאך‪ ,‬מיט‪" :‬יְׁשּועוֹת ְּורפּואוֹת לָנּו ּולְ כָל י ְִּׂש ָראֵ ל"‪,‬‬ ‫"ד ֶרְך הַ יָׁשָ ר"‪.‬‬ ‫און מיט "גוטע קינדער" וואס גייען אויפן‪ֶ :‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם צווייטן חלק פון‬ ‫דעם פסוק‪" :‬אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" וכו'‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די‬ ‫קס‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ווערטער‪" :‬יהו‪-‬ה בְ אוֹר פָ נֶיָך ְיהַ לֵכּון" – איז דאך טאקע גימטריא‪" :‬בָ נִּים"‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב וועסטו מקיים זיין דעם‪ :‬אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם "יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה"‪,‬‬ ‫און דו וועסט טאקע באמת פארשטיין א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין צו‪" :‬יהו‪-‬ה בְ אוֹר פָ נֶיָך ְיהַ לֵכּון" – דעמאלט'ס‬ ‫"ד ֶרְך הַ יָׁשָ ר‬ ‫וועסטו זוכה זיין צו גוטע‪" :‬בָ נִּים" וואס וועלן גיין אויף דעם‪ֶ :‬‬ ‫סּורה לָנּו ִּמדֹר דֹר"‪.‬‬ ‫הַ ְמ ָ‬ ‫און דאס איז דאך די בעסטע ברכה וואס הונדערט'ער עלטערן האבן דאך‬ ‫שוין פארגאסן טייכן טרערן זוכה צו זיין צו דעם‪ ,‬און וואס איז דאס‪ !?..‬דאס‬ ‫איז דאך די געווינ'ס פון‪" :‬וְ יִּזְ כּו לִּ ְראוֹת בָ נִּים ּובְ נֵי בָ נִּים עוֹסְ ִּקים בַ תו ָֹרה‬ ‫ּובְ ִּמצְ וֹת בֶ אֱמֶ ת"‪ ,‬און דו קענסט דאך אזוי גרינג צו קומען צו דעם‪ ,‬ווייל מיטן‬ ‫ארויס העלפן איין צובראכענ'ע‪" :‬נְׁשָ מָ ה" האסטו זיך דאך שוין איין‬ ‫געקויפט דעם געוואלדיג'ן ברכה פון‪" :‬וְ יִּזְ כּו לִּ ְראוֹת בָ נִּים ּובְ נֵי בָ נִּים עוֹסְ ִּקים‬ ‫בַ תו ָֹרה ּובְ ִּמצְ וֹת בֶ אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫אבער דו דארפס'ט דאך אבער אריין נעמען אין דיין הארץ דעם געדאנק פון‪:‬‬ ‫אַ ְׁשרֵ י הָ עָ ם "יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" כדי צו קענען זוכה זיין צו דעם געוואלדיג'ן‬ ‫ברכה פון‪" :‬יהו‪-‬ה בְ אוֹר פָ נֶיָך יְהַ לֵכּון"‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט‪,‬‬ ‫אז די ווארט‪" :‬אֱלּול" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬לְ הַ לֵב" – צום‬ ‫הארצן‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די חודש וואס רופט זיך‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" איז דאך א‬ ‫חודש וואס א יעדע יודיש קינד דארף דאס נעמען צום הארצן‪ !..‬און מען‬ ‫"ׂשימּו לֵב אֶ ל הַ ּנְׁשָ מָ ה" מיט א‬ ‫דארף דאך טאקע דעמאלט'ס מאכן דעם‪ִּ :‬‬ ‫אמת'דיג קייט און מיט א ערנס'ט קייט‪.‬‬ ‫קסא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"דינֵי נְפָ ׁשוֹת מַ מָ ׁש"‪ ,‬און עס‬ ‫ווייל‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול" האנדל'ט מען דאך פון‪ִּ :‬‬ ‫איז דאך נישט קיין צייט זיך ארום צו שפילן דעמאלט'ס‪ ,‬נאר עס איז א צייט‬ ‫זיך צו נעמען "תשובה" טוהן דעמאלט'ס און מתקן זיין די מעשים‬ ‫"ׂשימּו לֵב‬ ‫דעמאלט'ס‪ ,‬און עס איז דאך א צייט צו מאכן דעמאלט'ס דעם‪ִּ :‬‬ ‫אֶ ל הַ ּנְׁשָ מָ ה"‪.‬‬ ‫און אין דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע נעמען דעם‪" :‬חו ֶֹדׁש אֱלּול‬ ‫לְ הַ לֵב"‪ ,‬און מיר וועלן טאקע אלע באמת "תשובה" טוהן מיטן גאנצן הארץ‪,‬‬ ‫און מיר וועלן אלע מקיים זיין דעם‪ׁ" :‬שוֹפְ כִּ ים לֵב כַמַ יִּם לְ עֻמָ תֶ ָך"‪ ,‬און מיר‬ ‫וועלן טאקע אלע ריכטיג "ממליך" זיין דעם אייבערשטן אין דעם הייליגן‬ ‫טאג פון‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬און מיר וועלן טאקע אלע ריכטיג מקיים זיין דעם‪:‬‬ ‫"בְ כָל לֵב ּובְ כָל נֶפֶ ׁש ּובְ כָל ְמאוֹד ֹו נ ְַמלִּ יכ ֹו ּו ְנ ַיחֲדוֹ"‪ ,‬וועלן מיר טאקע אלע‬ ‫קענען זוכה זיין אז דער אייבערשטער וועט מקיים זיין דעם‪ּ" :‬ומָ ל יהו‪-‬ה‬ ‫אֱֹלקֶ יָך אֶ ת לְ בָ בְ ָך וְ אֶ ת לְ בַ ב ז ְַרעֶ ָך" וגו'‪ ,‬און ער וועט שוין אויס היילן‬ ‫"ׁשבּורֵ י לֵב" – און ער וועט שוין אויס היילן אונזערע צובראכענ'ע‬ ‫אונזערע‪ְ :‬‬ ‫"ׁשנַת גְ אּולָה וִּ יׁשּועָ ה"‪ ,‬און א‪:‬‬ ‫הערצער‪ ,‬און ער וועט אונז שוין באשערן א‪ְ :‬‬ ‫ּומתּוקָ ה"‪ ,‬און ער וועט אונז שוין אלע פאר שרייבן מיט א‬ ‫"ׁשָ נָה טוֹבָ ה ְ‬ ‫גוטע‪" :‬כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה טוֹבָ ה"‪.‬‬ ‫און אין דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע זיין‪" :‬יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – און אין‬ ‫דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע באמת פארשטיין א צובראכענ'ע‬ ‫יודישע הארץ‪ ,‬און אין דעם זכות וואס מיר וועלן טאקע אלע באמת‬ ‫"רחמנות" האבן אויף א יעדע יודיש קינד‪ ,‬וועלן מיר שוין טאקע אלע קענען‬ ‫קסב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ְמקוֹמ ֹו הּוא יִּפֶ ן בְ ַרחֲמָ יו לְ עַ מוֹ" –‬ ‫זוכה זיין דאס יאר‪" :‬רֹאׁש הַ שָ נָה"‪ ,‬אז‪ִּ :‬‬ ‫אז דער אייבערשטער וועט זיך שוין אויך קערן צו אונז מיט "רחמנות"‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְ ַאל תֵ פֶ ן ַליֵצֶ ר" – און ער וועט זיך ניט אמאל קערן צו די זייט פון דעם‬ ‫"יצר הרע"‪ ,‬און ער וועט אונז בלויז אפ שרייבן א גוטע‪" :‬כְ תִּ יבָ ה וְ חֲתִּ ימָ ה‬ ‫ּומתּוקָ ה"‪ ,‬און א גוט געבענטש'ט זיס ליכטיג‬ ‫טוֹבָ ה"‪ ,‬און א‪ׁ" :‬שָ נָה טוֹבָ ה ְ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫און אין דעם זכות וואס מיר זענען אלע‪" :‬יו ְֹדעֵ י תְ רּועָ ה" – און אין דעם זכות‬ ‫וואס מיר פארשטייען טאקע אלע באמת א צובראכענ'ע יודישע הארץ‪ ,‬און‬ ‫מיר האבן טאקע אלע באמת "רחמנות" אויף א יעדע יודיש קינד‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫שוין טאקע אלע בקרוב ממש קענען זוכה זיין אז דער גרויסער‪ :‬ב ֹונֵה‬ ‫"בְ ַרחֲמָ יו" יְרּוׁשָ ָליִּם וועט שוין אויף בויען דעם הייליגן‪" :‬בֵ ית הַ ִּמ ְק ָדׁש‬ ‫יׁשי בְ רוֹב ַרחֲמָ יו ַוחֲסָ ָדיו"‪ ,‬און ער וועט אונז שוין בקרוב ממש שיקן‬ ‫הַ ְשלִּ ִּ‬ ‫יׁשי בִּ ְמהֵ ָרה‬ ‫דעם גואל צדק‪" :‬בְ בִּ יַאת מָ ִּׁשיחַ צִּ ְדקֵ ינּו ּובְ בִּ ְניַן בֵ ית הַ ִּמ ְק ָדׁש הַ ְשלִּ ִּ‬ ‫בְ יָמֵ ינּו"‪ ,‬ווייל אויב אונזער רחמנות גייט נאך ָאן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך זיכער‬ ‫בלי שום ספק אז‪ֹ" :‬לא כָלּו ַרחֲמָ יו"‪:‬‬ ‫רו‬ ‫ְּכבַׁ ָּק ַׁרת ר ֶֹעה ֶע ְד ֹ‬ ‫טו ּ ֵכן ּ ַת ֲע ִביר ְו ִת ְס ּפ ֹור‬ ‫ֹאנו ּ ַתחַ ת ִש ְב ֹ‬ ‫רו מַ ֲע ִביר צ ֹ‬ ‫ְּכבַ ָק ַרת ר ֶֹׁעה ֶׁע ְד ֹ‬ ‫קוד נֶׁפֶׁ ש ּ ָכל חָ י‪ :‬לכאורה דארף מען דאך פארשטיין‪ ,‬אז‬ ‫ְו ִת ְמנֶׁה ְו ִת ְפ ֹ‬ ‫פארוואס טאקע גלייכט מען צו דעם אייבערשטן צו א "פאסטעך" וואס‬ ‫פירט אריבער זיינע שאף‪ !?..‬פארוואס דוקא צו א "פאסטעך"‪!?..‬‬ ‫קסג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫עס איז דאך דא אזוי פיל אנדערע משלים וואס מען וואלט געקענט נוצן‪,‬‬ ‫ווייל עס וואלט דאך לכאורה געקענט שטיין דא למשל‪ ..‬אז דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך גלייך צו א מענטש וואס ציילט "געלט"‪ ,‬ווייל א‬ ‫מענטש וואס ציילט געלט‪ ,‬ציילט דאך אויך זייער פונקטליך זיין געלט‪ ,‬און‬ ‫א מענטש וואס ציילט געלט‪ ,‬ציילט דאך אויך זיין געלט מיט א מורא'דיגע‬ ‫"ליבשאפט"‪!?..‬‬ ‫און אדער וואלט מען געקענט צו גלייכן דעם אייבערשטן צו א גרויסער‬ ‫"עושר" וואס ציילט זיינע "אוצרות"‪ ,‬ווייל א גרויסער "עושר" וואס ציילט‬ ‫זיינע אוצרות‪ ,‬ציילט דאך אויך זייער פונקטליך‪ ,‬און אדער וואלט מען דאך‬ ‫געקענט געבן כל מיני אנדערע משלים וואס עס איז דא אויפן אייבערשטן‪,‬‬ ‫פארוואס האט מען דוקא ָאן געכאפט א "פאסטעך" און מען האט געשריבן‬ ‫דא דעם לשון אז‪" :‬כְ בַ קָ ַרת רֹעֶ ה עֶ ְדר ֹו מַ עֲבִּ יר צֹאנ ֹו תַ חַ ת ִּׁשבְ ט ֹו כֵן תַ עֲבִּ יר‬ ‫וְ תִּ סְ פוֹר וְ תִּ ְמנֶה וְ תִּ פְ קוֹד נֶפֶ ׁש כָל חָ י"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל מיר ווילן דא ארויס ברענגען מיט די‬ ‫ווערטער‪" :‬כְ בַ קָ ַרת רֹעֶ ה עֶ ְדרוֹ" די טייער'קייט פון א "יודיש קינד"‪ ,‬ווייל‬ ‫פונקט אזוי ווי א פאסטעך [וואס האט זיך זיינע שעפעלעך] ווייסט דאך‬ ‫שטענדיג ביי זיך אז דאס איז דאך זיינ'ס א זאך‪ ,‬און דער פאסטעך וועט דאך‬ ‫שטענדיג היטן אויף זיינע שעפעלעך פונקט אזוי ווי ער היט אויף זיין‬ ‫שווארץ אפל פון דעם אויג‪ ,‬און ער וועט דאך קיינמאל נישט אראפ נעמען‬ ‫קיין אויג פון זיינע שעפעלעך‪ ,‬אפילו אויף א רגע נישט‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך זענען מיר דאך אויך ביים הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל יא ר'‬ ‫יוד‪ ,‬דער הייליגער באשעפער פירט אונז אריבער אזוי ווי "שעפעלעך"‪ ,‬און‬ ‫קסד‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫מיט די זעלבע גרויסע "ליבשאפט" ווי א פאסטעך פירט אריבער זיינע‬ ‫שעפעלעך אונטער זיין שטעקן כדי זיי אפ צו ציילן‪.‬‬ ‫אבער משא"כ א "עושר" איז דאך נישט אזוי‪ ,‬ווייל די מציאות איז דאך‪ ,‬אז‬ ‫אויב א מענטש פארמאגט גאר גאר אסאך געלט‪ ,‬דעמאלט'ס שטערט איהם‬ ‫נישט אזוי שטארק אויב ער פארלירט אמאל א קליין חלק דערפון‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם כאפט מען נישט ָאן דעם לשון אז דער אייבערשטער‬ ‫איז אזוי ווי א "עושר" וואס ציילט זיין געלט‪ ,‬ווייל אויב א "עושר"‬ ‫פארלירט אמאל א פָ אר דולר‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך דאס איהם בכלל נישט‬ ‫שטערן‪.‬‬ ‫אבער משא"כ א געטרייע "פאסטעך" וועט דאך אויס גיין פון צער ווען א‬ ‫לייב פארצוקט זיין קליין שעפעל'ע‪ ,‬ווייל די שעפעלעך זענען דאך גאר‬ ‫שטארק צו געבינדן צום הארץ פון דעם פאסטעך‪ ,‬ממש‪ ..‬אזוי ווי א נאגל‬ ‫צום וואנט‪ ,‬און א יעדע שעפעל'ע באזונדער פאר נעמט דאך א מורא'דיגע‬ ‫פלאץ אין די הארץ פון דעם פאסטעך‪ ,‬און א יעדע שעפעל'ע באזונדער האט‬ ‫דאך א מורא'דיגע חשיבות ביי דעם געטרייע פאסטעך‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬כְ בַ קָ ַרת‬ ‫רֹעֶ ה עֶ ְדרוֹ"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬כְ בַ קָ ַרת ֹרעֶ ה עֶ ְדרוֹ" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬עֵ ֶרְך" – א ווערד‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז די מציאות איז דאך‪ ,‬אז ביי א געטרייע פאסטעך האט דאך א‬ ‫יעדע שעפעל'ע גאר גאר א גרויס "חשיבות"‪ ,‬און די מציאות איז דאך‪ ,‬אז א‬ ‫יעדע שעפעל'ע האט דאך גאר גאר א גרויסע‪" :‬עֵ ֶרְך" ביי דעם געטרייע‬ ‫קסה‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫"פאסטעך" – א יעדע שעפעל'ע האט דאך גאר א גרויסע "ווערד" ביי דעם‬ ‫געטרייע פאסטעך‪.‬‬ ‫און ווען דער פאסטעך פירט אריבער זיינע שעפעלעך‪ ,‬קוקט ער זיך דאך‬ ‫דעמאלט'ס אויך גוט איין אויף זיינע שעפעלעך‪ ,‬כדי צו זעהן וועמען מען‬ ‫דארף נאך אביסעל'ע שטארקן‪ ,‬און וועלכע שעפעל'ע דארף נאך אביסעל'ע‬ ‫הילף אין‪" :‬עִּ ְנ ָינֵי ְרפּוָאה"‪ ,‬און וועלכע שעפעל'ע דארף מען נאך אביסל‬ ‫פארעכטן א פוס'ל‪ ,‬ווייל ער גייט דאך נעבעך אביסעל'ע שווער'ליך‪.‬‬ ‫און ממילא אזוי אויך בעטן מיר דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אז‪..‬‬ ‫טאטעניו‪ ,‬קוק זיך גוט איין אויף דיינע יודישע קינדער בשעת ווען דו ביזט‪:‬‬ ‫ְסּורים"‬ ‫"מַ עֲבִּ יר צֹאנ ֹו תַ חַ ת ִּׁשבְ טוֹ"‪ ,‬און זעה שוין וויפיל‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִּ‬ ‫דיינע יודישע קינדער גייען נעבעך אריבער אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪.‬‬ ‫און באטראכט שוין נישט אזוי פיל אונזערע עבירות‪ ,‬נאר פארקערט‪,‬‬ ‫ְסּורים" וואס מיר האבן דא אין גלות‪,‬‬ ‫באטראכט אונזערע‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִּ‬ ‫ְסּורים" וואס יודישע‬ ‫און איינמאל מען זעהט שוין די‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִּ‬ ‫קינדער גייען נעבעך א דורך אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫זעהט זיך דאך שוין נישט אזוי שטארק ארויס די עבירות פון די יודישע‬ ‫ְסּורים"‬ ‫קינדער‪ ,‬ווייל זיי מאכן דאך נעבעך מיט אזוי פיל‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִּ‬ ‫אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪.‬‬ ‫און דאס בעטן מיר דאך שוין טאקע אלע פון דעם הייליגן באשעפער אין די‪:‬‬ ‫"יְמֵ י הָ ַרח ֲִּמים וְ הַ סְ לִּ יחוֹת"‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪" :‬פְ נֵה נָא אֶ ל הַ תְ לָאוֹת וְ ַאל‬ ‫ְסּורים" וואס מיר‬ ‫ַלחֲטָ אוֹת" – אז קוק זיך אום אין די‪" :‬צָ רוֹת" און אין די‪" :‬י ִּ‬ ‫קסו‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫גייען נעבעך אלע אריבער דא אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪ ,‬און קוק נישט‬ ‫אויף אונזערע עבירות‪.‬‬ ‫ווייל אפילו ווען א יוד טוט שוין יא אמאל א עבירה ח"ו‪ ,‬קומט דאך דאס‬ ‫נאר פון צובראכנ'קייט‪ ,‬און אדער קומט דאך דאס פון דעם וואס ער מיינט‬ ‫נעבעך ביי זיך אז קיינער דארף דאך איהם שוין סיי ווי סיי נישט האבן‪ ,‬און‬ ‫ער מיינט נעבעך ביי זיך אז דער אייבערשטער איז ח"ו ברוגז אויף איהם‪,‬‬ ‫אדער אנדערע צובראכענ'ע מחשבות‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך די פשוט'ע "מציאות"‪ ,‬ווייל א יעדע יודיש קינד וויל דאך‬ ‫בעצם זיין גוט‪ ,‬אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש (סוטה דף‪:‬‬ ‫ָאדם חוֹטֵ א אֶ לָא אִּ ם כֵן נִּכְ נַס ב ֹו רּוחַ ְׁשטּות" – אז א‬ ‫ג' ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין ָ‬ ‫מענטש זינדיגט נישט נאר אויב עס איז אריין געגאנגען אין איהם א‪" :‬רּוחַ‬ ‫ְׁשטּות" און ער איז געווארן "צובראכן" פון דעם‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫מיינט ער שוין נעבעך ביי זיך אז דער אייבערשטער דארף איהם שוין נישט‬ ‫האבן‪ ,‬און "נאר דעמאלט'ס" זינדיגט ער‪ ,‬אבער א יעדע יודיש קינד [בלי‬ ‫שום יוצא מן הכלל] וויל דאך בעצם זיין גוט‪ !..‬און דאס וואס א מענטש‬ ‫זינדיגט‪ ,‬קומט דאך נאר פון "צובראכן קייט"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬נִּכְ נַס ב ֹו‬ ‫רּוחַ ְׁשטּות"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪ִּ " :‬נכְ נַס ב ֹו רּוחַ ְׁשטּות" – איז דאך טאקע‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬נ ְִּׁשבָ ר" – ער איז צובראכן‪ ,‬דאס אלעס‪ ,‬און דאס איז די סיבה‬ ‫פארוואס דער מענטש דער ווייטער'ט זיך נעבעך אזוי שטארק פון דעם‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫קסז‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך די איינציגסט'ע סיבה פארוואס דער מענטש קען זיך נישט‬ ‫האלטן ערליך און פיין‪ ,‬אבער נישט ח"ו ווייל ער איז שלעכט חלילה‪ ,‬חס‬ ‫ושלום אזוי צו זאגן‪ ,‬ווייל קיין שום יודיש קינד טוט דאך נישט קיין עבירות‪:‬‬ ‫"כְ ֵדי לְ הַ כְ עִּ יס" ח"ו‪ ,‬נאר ער טוט דאס פשוט ווייל ער איז פשוט "צובראכן"‬ ‫"ׁשבְ רֵ י ְׁשבָ ִּרים"‪.‬‬ ‫ביי זיך אויף‪ִּ :‬‬ ‫און עס איז געווען פריער'דיגע צדיקים וואס האבן געזאגט‪ ,‬אז היינטיגע‬ ‫צייטן עקזעסטירט נישט אזא זאך ווי א "מזיד" – אז היינטיגע צייטן‬ ‫עקזעסטירט נישט אזא זאך אז א מענטש זאל וועלן זינדיגן "בייז וויליג"‪.‬‬ ‫און מען קען דאך בעצם נישט זיין קיין "מזיד" היינטיגע צייטן‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫דו וועסט גוט קוקען‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו זעהן‪ ,‬אז דער גרעסט'ער "פושע"‬ ‫טוט דאך נאר א עבירה וויבאלד ער איז גאר שטארק צובראכן ביי זיך‬ ‫אינעווייניג‪ ,‬און "נאר" וועגן דעם זינדיגט ער ליידער‪ ,‬ווייל ער איז פשוט‬ ‫גאר שטארק צובראכן ביי זיך אין הארץ‪ ,‬און אסאך מאל קומט ארויס זיין‬ ‫צובראכן קייט דורך ווילד'קייט‪ ,‬אבער אין אמת'ן‪ ..‬איז ער גאר שטארק‬ ‫צובראכן ביי זיך אין הארץ אז ער איז נישט זוכה צו זיין א ערליכע יוד‪.‬‬ ‫און אסאך מאל קען מען ליידער זעהן אויפן גאס א יודיש קינד וואס זעהט‬ ‫ליידער אויס אפ געפארן פון דעם יודיש'ן וועג‪ ,‬און אסאך מענטשן וועלן זיך‬ ‫דאך דעמאלט'ס גלייך נעמען שרייען אויף איהם אז גוי‪ !..‬שיגץ‪ !..‬שיגץ‬ ‫ארויס‪ !..‬געב נאר א קוק ווי אזוי ער זעהט אויס‪!..‬‬ ‫אבער א קלוגע מענטש וועט דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי זיך‪ ,‬אז אוי‬ ‫נעבעך‪ ..‬דער יוד איז דאך נעבעך אזוי צובראכן‪ ,‬און מסתמא האט דער יוד‬ ‫קסח‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫געהאט גאר גאר א שווערע לעבן‪ ,‬און ער האט נעבעך נישט געקענט ביי‬ ‫שטיין דעם שווער'ן נסיון‪ ,‬און ער האט זיך נעבעך נישט געקענט האלטן ביי‬ ‫יודיש'קייט‪ ,‬און ממילא וועגן דעם קוקט ער נעבעך אויס אזוי‪.‬‬ ‫[און פארשטייט זיך אז דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז דער מענטש וואס‬ ‫איז נעבעך אראפ פון דעם יודיש'ן וועג ווערט יעצט א‪" :‬צַ ִּדיק" און עס‬ ‫געבט איהם רעכט צו טוהן וואס ער טוט‪ ,‬נאר עס מיינט סך הכל צו זאגן‪ ,‬אז‬ ‫נאך אלעמען איז ער דאך נעבעך צובראכן געווארן פון אזוי פיל צרות וואס‬ ‫ער איז ליידער אריבער געגאנגען אין זיין לעבן]‪.‬‬ ‫און ממילא די גאנצע סיבה פארוואס א יודיש קינד פירט זיך נישט אלעמאל‬ ‫אויף ווי עס דארף צו זיין איז דאך נאר‪" ,‬ווייל ער איז צובראכן"‪ ,‬און נישט‬ ‫ווייל ער וויל ח"ו זיין שלעכט‪ ,‬נאר ווייל ער איז צו מישט‪ ,‬און ער איז דאך‬ ‫ארום גענומען מיט כל מיני פראבלעמען און עגמת נפש וכדומה‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם פירט ער זיך אויף ווי אזוי ער פירט זיך אויף‪.‬‬ ‫אבער אין אמת'ן‪ ..‬וויל ער דאך זיין א ערליכע יוד‪ ,‬ווייל ער האט דאך גאר‬ ‫גאר א הייליגע‪" :‬נְׁשָ מָ ה" וואס איז דאך‪" :‬נ ְֶחצַ ב ִּמתַ חַ ת כִּ סֵ א הַ כָבוֹד"‪ ,‬און‬ ‫"רצוֹן" איז דאך נאר צו זיין "גוט"‪ ,‬נאר זיין צובראכנ'קייט מאכט אז‬ ‫זיין‪ָ :‬‬ ‫עס זאל אויס זעהן "כאילו" ער וויל זיין שלעכט‪ ,‬אבער אין אמת'ן איז ער‬ ‫דאך‪" :‬כָל כֻל ֹו טוֹב"‪.‬‬ ‫און צדיקים פלעגן זיך דאך שטענדיג אויס טענה'נען מיטן אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫זיי פלעגן דאך שטענדיג זאגן פארן אייבערשטן‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער באשעפער‪,‬‬ ‫קסט‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫דו מיינס'ט טאקע אז יודישע קינדער ווילן זינדיגן‪ !?..‬קיינמאל נישט‪ ,‬די‬ ‫יודישע קינדער ווילן נישט זינדיגן‪ ,‬נאר זיי זענען פשוט "צובראכן"‪.‬‬ ‫און ממילא העלף זיי הייליגער באשעפער‪ ,‬געב זיי‪" :‬גֶעזּונְט"‪ ,‬און געב זיי‪:‬‬ ‫"פַ ְרנָסָ ה"‪ ,‬און געב זיי‪" :‬נַחַ ת" פון זייערע קינדער‪ ,‬און געב זיי‪" :‬בְ ָרכָה‬ ‫וְ הַ צְ לָחָ ה בְ כָל מַ עֲׂשֵ ה י ְֵדיהֶ ם"‪ ,‬און געב זיי אלעס וואס זיי דארפן נאר‪ ,‬ווייל‬ ‫אזוי וועלן זיי זיך דאך זיכער קענען האלטן אסאך אסאך בעסער אין‬ ‫יודיש'קייט‪.‬‬ ‫און מיר וועלן דא ענדיגן יעצט מיט א הייליג ווארט וואס דער הייליגער רבי‬ ‫מאיר'ל פרעמישלאנ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל פלעגט זאגן‪ ,‬ווייל‬ ‫דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער פלעגט זאגן‪ ,‬אז מיר זאגן דאך‬ ‫שוין אלע ביי די תפילה פון‪" :‬אָ ּנָא בְ כֹ חַ " וכו' דעם לשון‪" :‬בָ ְרכֵם טַ הֲרֵ ם"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער געזאגט‪ ,‬אז די פשט פון‬ ‫דעם איז אזוי‪ ,‬אז מיר זאגן דא אלע פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬אז אויב‬ ‫ווילסטו אז די יודישע קינדער זאלן זיין וואויל און גוט‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"בָ ְרכֵם" – דעמאלט'ס בענטש זיי מיט אלע גוטע‪" :‬בְ ָרכוֹת"‪ ,‬און מאך אז עס‬ ‫זאל טאקע באמת זיין ביי זיי א אמת'ע‪ׁ" :‬שֶ פַ ע"‪ ,‬און איינמאל עס איז שוין‬ ‫דא א אמת'ע‪ׁ" :‬שֶ פַ ע" ביי די יודישע קינדער‪ ,‬ערשט נאך דעם‪" :‬טַ הֲרֵ ם" –‬ ‫ערשט נאך דעם קענסטו זיי רייניגן און מטהר זיין פון אלע זייערע עבירות‪.‬‬ ‫ווייל אויב דו וועסט מאכן פארקערט‪ ,‬קודם‪" :‬טַ הֲרֵ ם" און ערשט נאך דעם‪:‬‬ ‫"בָ ְרכֵם"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך דאס נישט ארבעטן‪ ,‬ווייל מיר געפונען זיך‬ ‫דאך אלע היינטיגע צייטן אין גאר גאר א שוואכ'ן דור‪ ,‬און יודישע קינדער‬ ‫קע‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫ְסּורים"‪ ,‬און‬ ‫מוטשענען זיך דאך אזוי פיל ארום מיט כל מיני‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִּ‬ ‫די יודישע קינדער וועלן דאך נישט קענען ָאן קומען צו קיין שום מדריגה‬ ‫אין עבודת השם יתברך ָאן קיין געהעריגע‪ׁ" :‬שֶ פַ ע ִּמן הַ שָ מַ יִּם"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאגן מיר דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אז‬ ‫קודם‪" :‬בָ ְרכֵם" – אז קודם זאלסטו בענטשן די יודישע קינדער מיט אלע‬ ‫גוטע‪" :‬בְ ָרכוֹת"‪ ,‬און ערשט נאך דעם‪" :‬טַ הֲרֵ ם" – און ערשט נאך דעם‬ ‫זאלסטו פארלאנגען פון אונז א "חשבון הנפש" און אונז אויס רייניגן‪:‬‬ ‫"בִּ ְקדֻ שָ ה ּובְ טָ ה ֳָרה"‪.‬‬ ‫און מיר בעטן טאקע אלע ווייטער אונזער גרויסן הייליגן טאטן אין הימל‪,‬‬ ‫אז‪" :‬בָ ְרכֵם" – בענטש אונז‪ !..‬און יא הייליגער טאטע‪ ,‬בענטש אונז מיט א‬ ‫אמת'ע‪ׁ" :‬שֶ פַ ע ִּמן הַ שָ מַ יִּם"‪ ,‬אבער "געלט"‪" !?..‬געלט" איז דאך נישט‬ ‫אלעס‪ ,‬ווייל וואס האט דען א מענטש פון "געלט"‪!?..‬‬ ‫אפילו אויב א מענטש איז געווען א "העלד" אויף דער "וועלט"‪ ,‬און ער‬ ‫האט געהאט אסאך "געלט"‪ ,‬און ער איז געווען א מענטש צו "געשטעלט"‪,‬‬ ‫און ער האט געהאט גאר גאר א שיינעם "געצעלט"‪ ,‬און ער איז געווען גוט‬ ‫אפ געהיטן פון "קעלט"‪ ,‬און ער האט שטענדיג "געקוועלט"‪ ,‬לייגט מען‬ ‫איהם אבער נאך אלץ אריין אין "פעלד"‪ ,‬און ממילא וואס האט א מענטש‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִּׂשים טוֹבִּ ים" ברענגט א מענטש מיט‬ ‫פון "געלט"‪ ,‬נאר‪" :‬תו ָֹרה ִּ‬ ‫צוזאמען מיט זיך אויף יענע "וועלט"‪.‬‬ ‫אמת‪ ..‬מען דארף טאקע האבן געלט צו קענען דינען דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫אבער‪" :‬בָ ְרכֵם טַ הֲרֵ ם" – אבער בענטש אונז מיט די‪" :‬בְ ָרכָה" פון‪" :‬טַ ה ֲָרה"‪,‬‬ ‫קעא‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫און ברענג שוין אריין אין אונז א‪" :‬רּוחַ טַ ה ֲָרה"‪ ,‬און דאס וועט זיין די‬ ‫אמת'ע‪ׁ" :‬שֶ פַ ע" און די אמת'ע‪" :‬בְ ָרכָה" וואס דו קענסט אונז נאר געבן‪,‬‬ ‫ווייל יא הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬מיר בעטן דיר טאקע כסדר‪ ,‬אז‪ׂ" :‬שַ בְ עֵ נּו‬ ‫ִּמטּובֶ ָך" – אז דו זאלסט אונז זַאט מאכן פון דיין גוט'ס קייט‪ ,‬און אז‪:‬‬ ‫"וְ ׂשַ מַ ח נַפְ ׁשֵ נּו בִּ יׁשּועָ תֶ ָך" – און אז דו זאלסט אונז שוין דערפרייען מיט‬ ‫"ישועות"‪ ,‬און דו זאלסט אונז שוין אויף רעכטן מיט "ישועות"‪.‬‬ ‫אבער ועל כולם‪ ..‬בעטן מיר דיר אלע הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬אז‪" :‬וְ טַ הֵ ר‬ ‫לִּ בֵ נּו לְ עָ בְ ְדָך בֶ אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל מיר זענען דאך אלע‪" :‬בְ נֵי ְמלָכִּ ים"‪ ,‬און עס‬ ‫פאסט דאך נישט פאר אונז צו פארמאגן א אום ריינע הארץ‪.‬‬ ‫ווייל מיר דרייען זיך דאך כסדר ארום אין דעם‪" :‬פַ לְ ִּטין ׁשֶ ל מֶ לְֶך"‪ ,‬און מיר‬ ‫מוזן דאך זיין ריין‪ ,‬און ממילא וועגן דעם בעטן מיר דיר דא הייליגער‬ ‫גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אז‪" :‬בָ ְרכֵם טַ הֲרֵ ם" – אז בענטש אונז מיט די‪:‬‬ ‫"בְ ָרכָה" פון‪" :‬טַ ה ֲָרה"‪ ,‬און‪" :‬וְ טַ הֵ ר לִּ בֵ נּו לְ עָ בְ ְדָך בֶ אֱמֶ ת"‪:‬‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָּ סֻ ָּרה ּנָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫די גרויסע הייליגע טעג‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַׁ ּ ַׁמ ְראֶ ה הַׁ ָּּגדֹל הַׁ ּזֶה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קעב‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫קעג‬ ‫אליעזר‬ ‫ראש השנה‬ ‫נעימות‬ ‫קעד‬