ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

ן אי
יד א
ש י ערב שב”ק פרשת
ראש השנה hi iii iii ii iii iii iiii iig
א’ תשרי שנת תשפ”ז
בס"ד
בס”ד
ראש השנה איז א צייט וואס מען קען איבערדרייען דאס ערגסטע חלילה צום גוטען אויך
למעלה מדרך הטבע ,עס ווענדט זיך נאר וויפיל דער מענטש גלייבט דערין!!!
הארבקייט איז ווען דער מענטש מיינט אז מיט זיין רייכקייט וועט איהם העלפען
נסתרות והמון תעלומות מאכען ,נגלו כל
השנה 'לפניך יאר אויףכפירה??
אלס ענדע פרנסה
וועלט השתדלות אויף
משפט'ן די גערעכענט די
פאסיג צו נישט געווען ווערט « ווען
וואלט
פארהוילן ער זיך דעריבער טוהט ראששלעכטשמו"עאיהם מען זאגט ביי
ארעמקייט וועט ווי
אין זיין
זעהט הדורות', כל סוף עד ומביט צופה ה"א לפניך וידוע גלוי הכל שמבראשית,
פון מצוות צדקה ,ווייל ער טוהט זיך פארזיכערן זיין לעבען אין דען ,איז עס דאך יאר??
פרשה )טו ,י( 'כי בגלל הדבר הזה יברכך ה' אלוקיך מעשים דורכן
וואכענדיגע אלע אירע
שטייט אין די
קוקט
מען דעם פארזיכנאר
ערן אין אריבער
איז זיך
טוהטוואס
יאר און אויף די
זרה ח"ו דינט דן
עבודה וואס נאר
איינערנישט
מען איזאז צו מען,
געגליכן בכל מעשיך ובכל משלח ידך' .אז די וועסט טיילן צדקה ,וועט דיר דערפאר די
'זכרון ווי באקאנט ווערט ראש השנה אנגערופען מיט פארשידענע נעמען,
איהם.אזוי ווערט באשטימט די אויסזעהן פון די נייע יאר ,וואס דורות ,און אלע
אז דאס העלפטאויף אייבערשטער בענטשן אלע דיינע מעשים וואס די טוהסט .טייטשט הרה"ק
תרועה'' ,יום תרועה' ,ביים דאווענען זאגט מען 'יום הזכרון' ,אבער די אפיעצעלע
דאס ווערט אנגערופן א ארענטליכע אורטייל וואס נאר די אייבערשטער קען מקאברין זי"ע ,אריין דעם פסוק ,ווען וועט דיר דער אייבערשטער בענטשען
צו דערגיין וואס איז די תורה'דיגע בליק און וויאזוי צוצוגיין צו ארבעטן און מסכתא נאמען אירע איז באשטימט 'ראש השנה' ,אזוי אויך ווערט גערופען די
אזאנס טוהן. דיינע אלע מעשים ,וואס דאס מיינט ,דיין האנדלען אויף פרנסה און אלע אנדערע
ברענגען פרנסה ,טרעפען מיר עס אין די פייערדיגע ווערטער פון רבינו בחיי וואס איז עוסק מיט אירע הלכות 'מסכת ראש השנה' ,דעריבער וואס די נאמען
מענטשליכע געברויכן אויף דער וועלט ,דאס איז נאר ווען די וועסט שטענדיג
ליכטיג
מאכטאלטעאון נאך פארשטאנד
קוקט מענטשווען ער
האלטעראויס דער
לערנט בוך
וואס פון א
שלח( ציל )בפתיחה לפרשת
איז די וואס פון א יום טוב ווייזט אויף איר אינהאלט און באגריף ,אויב אזוי אז די נאמען
געדענקען און גלייבן ,אז די ברענגסט גארנישט אויף מיט דיינע אלע מעשים ,עס
די אויגן פון א איד ווי אזוי אומצוגיין ריכטיג מיט די קלארע וועג. ראש השנה טוהט באצוימען איר אייגענארטיגקייט ,דארף מען צו פארשטיין
רעכענונגען?? איז נאר א פליכט צו טוהן ,אבער דער ריכטיגער שפייזער איז דער אייבערשטער
שלמה המלך זאגט אין משלי )כא ,לא( 'סוס מוכן ליום מלחמה ולה' התשועה'. פארוואס רופט מען איר מיט דער נאמען ,ווייל ראש טייטשט דאך 'אנהייב',
אליין ,און ער האט געאורטיילט אז דער מענטש זאל מוזן טוהן ,און דורכדעם
אזוי
הענין,מיט פעןדידייסוד
מלחמה, אויסקלארן
קענען באקעמפדארף מען פארשטיין
פערד צו האבעןצוגרייט א
דארףבעסער און עס צו
מענטשגעבן דער קומט אויס אז עס איז נישט מער ווי צייכן פונקט אויף די דאטום פונעם יאר,
וועט דער אייבערשטער איהם צושיקן וויפל עס איז איהם באשערט ,אויב דער
ראש אז זאגט מען "ווען לשון: זיין מיט חיים שפתי ספר
הילף פונעם אייבערשטען .דארף דאך פארשטיין ווי אזווי גייען צוזאם די צווייאינעם שטייט ווי עס
די טאג, וואס דאס איז אלגעמיין א קליינע אנעקדאטע אין דאס חשיבות פונעם
מענטש וועט אזוי צוגיין צו זיין ארבעט ,דעמטאלטס וועט ער זוכה זיין צו א
יאר,
פארגאנגענעאויס
פעהלט איהם וואספון
מעשים פוןאויף זיינע
אייבערשטען, געאורטיילט מענטש
מענטש די הילף דערדער
האט ווערט
השנהאויב
זאכן, הארעוואניע.טאג אלס יום הדין וואס זי ערהאלט אין זיך ,ווי מען גרויסקייט פונעם קעגן די
ברכה אין זיין
באקוקט המלךווערט
לערנט אונז שלמהוואס געריכט,
מענטשליכעבחיי, אורטייל פון
ערקלערט דער רבינו באקעמפאפען,
עסצונישט ווי פערדמיינט
די ' ,אלע באשעפענישן ווערן הזכרונות) ברכת מוסף שמו"ע (ביי דאווענען ביים זאגט
באלוינט עס איז באוואוסט דאס וואס דער בעל המסילת ישרים )פכ"א ד"ה אמנם מה(
אויףאויס א לעבענס וועג ,אז עס פאדערט זיך פונעם מענטש צו מאכן אלעס וואס
ער ווערט דעם לויט און געטוהן, האט ער וואס מעשים זיינע דא געדענקט אין איר ,און ערפאלגט צו זיי זאלן בלייבן לעבן אדער שטארבען',
פארלאזעןיום
לבואזיךביי דעם לעתיד אויך זיין טאקע וועט טוהןאזוי
באשטראפט,צואון אדער שרייבט אין זיין ספר )פכ"א ד"ה אמנם מה(' .עס איז וואר אז די מענטש וואלט
זאל ער איבריגע און דאס הטבע, בדרך אין זיינע הענט איז גוט וואס דאס איז די הויפט ארבעט פונעם טאג פארן מענטש ,צו אויספוילן א
מעשים געקענט זיצן מיט פארלייגטע הענט און נישט טוהן גארנישט ,און דאך זאל ער
זיינעמלחמה, געאורטיילט לויט
באזיגן די ווערןצוברענגען צו איינעראיהם
ער וועטיעדער והנורא ,ווען
הילף ,אז אייבערשטעןאויפןהגדול
הדין פארוואס לעבן אויף זיך און אויף זיינע ארומיגע ,אלזא ,דארף מען פארשטיין
באקומען אלעס וואס איז איהם באשערט פון הימל ,ווען נישט דער אייבערשטער
ולמוטב.זיין וועלט ,אז עס פעהלט אויס באשאפען ווייל אזוי האט דער אייבערשטערלטוב סימבאלזירט איז באשטימט געווארען דורך חז"ל איר נאמען 'ראש השנה' וואס
זאל גוזר זיין און אנהייב פון די וועלט וואס ער האט געשאלטען אדם הראשון ,אז
די דער
הויפט טוהט אויף דעם
השנה איז אין ראש געריכט נאר
טבע ,און פון די
ווייל די געוואוינהייט
אנדערש, השנה איז ראש די
אויסצופילן
אבער נישט דאס אינהאלט פונעם טאג.
מיט שווייס און פלאג וועט ער האבען זיין שטיקל ברויט ,און דעריבער מוז דער
מענטש דער וואס דורכדעם און נס, א דורך הילף זיין ברענגען אייבערשטער בורא כל עולמים אויסגעוועלט האט די פארוואס פארשטיין, נאך
פונקט וואס מען איז דן ,אויף די קומענדיגע יאר ,עס טאקע אומבאדינגט א יום פרנסה. ברענגען פלאגן צו ארבעטןצואון זיך
דארף מען מענטש
קענען דערגרייכן
אויסצוזעהן זאל דארף וויאזויוויסן ער
גרונד ,ווי הדיןדעם
איז ,צו ער צוגרייטיום
פליכט דער
ערפילןדיזייןציל פון
טוהט אבערהדין, צו משפט'ן זיין וועלט מיט אירע באשעפענישן דווקא אינעם ערשטן טאג פון די
האף. זיין און דאסווילן
זיין קומט אויס ,אז עס איז נאר אזוי שטייער וואס מען דארף געבן פאר דער מלך,
קומענדיגע יאר ,און דאס קען מען וויסן דורך די משפט און געריכט אויף נייע יאר ,עסו ואלט געוען מער פאסיג ווען ער וועלט אויס דאס לעצטע טאג
און עס איז נישט מעגליך זיך ארויסצודרייען פון דעם ,אזוי ווי עס שטייט אין
איהםמיט
דער וואטפערד
צוגרייטען א
מענטש אזויפיל מלחמה ,דארף דער
פארגאנגענעם יאר, ביישפיל ביי א
מענטש דורכן צום פונעם די ווי
מעשים פונעם יאר ,און דאן משפט'ן און דורכקוקען וויאזוי עס איז אריבער די יאר ,און
ספרי )דברים קכ"ג( יכול אפילו יושב ובטל ,תלמוד לומר )יד ,כט( 'בכל מעשה ידיך
און זיין
דאס יאר ,פון
קומענדיגעהענט
אריינפאלן אין וועט ער
אויף די נישטדארף און אויב
וואס ער אלעסבאזיגען,
שענקען קענען וואפען צו
אייבערשטער לויט דעם אורטיילן וואס עס קומט איהם אויפן אנדער יאר ,ווייל די משפט גייט
אשר תעשה' ,אבער נישט אז זיין ארבעט העלפט איהם צו ברענגען זיין שטיקל
מעדיצינעןא און
לשון הרת עולם' געבן איהם
'היום דארף מען
דאווענען מענטשביים
זאגט ר"ה קראנקער
וואס מען ביי א דעראדער
טייטש פיינט,
איז דאך אויף די מעשים פון פארגאנגענע יאר.
ברויט ,דערפאר איז גענוג אביסל ארבעט וואס אין דעם זאל אריינגיין די ברכה,
וואס עסנווארג יהם א פון אפהאלטען און גוף, זיין שטארקען זאל וואס
פון הריון -שוואנגען ,אזוי ווי ביי א הריון ליגט שוין אלעס דערין ,אזוי אויך אין געווירצען די ברענגטאיןאונז צו ,צו פראגעס די
אייבערשטענס פארזיכערן אויבענדערמאנטעמענטש
ווייטער זאל זיך דער אויף די
דארט און ענטפער און פון
קומענדיגעהאט
יאר, דער מענטש וואס
גאנצע דאסאלעם שוין נאך דעם
אריינגעלייגט ווערטאבער
געזונט, ראשזיין
השנה פון פאר
שאטען קען
דעם טאג ערהאלט אין זיך די גרויסע טאג די פארוואס טעם די איז ווירקליך אז מסקנא,
הילף ,און זיך נישט ערגערן אויף קיין שום זאך' .עכ"ל.
פארזיכערן און
געבט מענטשווייל היינט
יצורידערעולמים'
דארף זיך באגרייף,
במשפט כל אין זיין
יעמיד ליגט
'היום זאגטעסמען
דערפארוואס
געטוהן דאס און יאר, פונעם אנהייב רבינוביים
וואספוןזי איז וועגן דעם שארףדווקאבאגריפען ,איז
באזיגען און געזונט טאקע וועט ער אייבערשטען אברהם בן הרמב"ם אין זיין ספר ווערטער זענען די גאר
גאנץ יאר". אויף א דארף פוןדי מענטש וואסהילף מיט די
אלעס גלייבן אז נארמען דעם,הדין. די יום דאמאלטס ווערן
ווערן ,ווייל ער האט נאר צוגעגרייט דער גרונד וואס אויף דעם וועט קומען די 'דער מענטש אויף ווארנט אהן זאלער צוגעברענגט אז עס
הבטחון( ווי האט
המספיק לעובדי השם )פ"ח
צוגלייכן
עס געטוהןמעןהאט דער קען
מענטש באגריפען, וועלטליכע
טראץ וואס מיטאלעמאלווערטערנישט אפצוטייטשןמען
די זעהט אז ישועת ה' ,ווי
ווערטער,
ברענגען פרנסה, טיפקייט פון די
וועט איהם דאס די
קלארשטעלן
ארבעט ,אז זייןאון
פארשטיין פראבירן צו
פארזיכערן אין טוהט זיך מיר
וואסוועלן
יאר גאנץ א רעגעלמעסיג פארקויפט וואס געשעפט א אדער
באשיצונגען געווינט ער די קריג ,און נישט אלעמאל ווערט ער געזונט פאבריק
בעסטע צו א
די הדין.ח"ו ,צוליב דעם הייסט 'יום
אייבערשטען באגריף וואס
לייקענען אין ערקלערן די
פאזיציע פון דורךאינעםגייט עס אריין אין
פונעם יאר קוקט מען איבער דורך א בוך האלטער ענדע ביים און סחורה,
טראץ די אלע באהאנדלונגען. רייך אין
דעם מאכטפוןפאזיציע דערדיוואס אייבערשטער איז
באנייט השנה ,ווערט ראשדערמויל אזקומט מיטןנארעסזאגטוועןיעדעסעריאר
וואס
אלע רעכענונגען צו עס שטימט טאקע די אויסגאבע מיטן אריינקום ,און דער זיין אין אבער געזונט, אין קראנק מאכט וואס טויט,
דור ,און אויך ווען ביי די מענטשליכע שכל קוקט עס אויס ווי יעדעס יאר איז און לעבן מאכט וואס ארעם,
ווייל נאר די אייבערשטענס כח ברענגט די ישועה ,ווי דוד המלך זאגט )תהילים
ציל פון דעם איז נישט פאר די פארגאנגענעם יאר ,נאר דווקא פאר דאס הויפט לויט די
וואס דאטוםפרנסה ,און
אויסער די האבעןעריאר מעשים וועט
קומענדיגע זיינעאון די
לויטיארפאריגעער אזטראכט די
זעלבע ווי הארץ
דאס
קמז ,ג -יז( ,הרופא לשבורי לב ומחבש לעצבותם וגו' לא בגבורת הסוס יחפץ לא
קומענדיגע יאר ,צו וויסן ווי אזוי זיך צו פארטיידיגן מיט די ארבעט ווייטער אז ווערט ער
פרילינג זומער אזוי
ווינטער אלעמאל,טראכט
איינער וואס געזונט ,און
דריידט זיך רעדל וואס האבען וועטווי א
מעדיצינעןאזוי
טוישט זיך,
בשוקי האיש ירצה וגו' שקר הסוס לתשועה" ע"כ.
עס זאל אריינברענגען די געווינטשענע אריינקום ,און דאס קען מען מעסטען זאגטאזדוד המלך
ווירקליך דעם וויסן
אבער צומען איף
דארףן ,און
אייבערשטע לייקענט אין
טובים אא"וו, שבתים ימיטהערבסט,ווי ער
גערעכענט און
דער מענטש ,דער פליכט זיך פאריאר. וואס שטייט
פארגאנגענע דאס איז די שטארקע נסיון
לויט די מיינונגען, פאלשע מיט אפ זיך היטן וואס מענטשן די פיינט האב איך ז( לא, תהילים )
איז דאס נישט אזוי ,נאר יעדער יאר ווערט באנייט דאס פאדערונג פון די דור,
צו באשעפטיגן און ארבעטן פאר זיין פרנסה ,און אין די זעלבע צייט זאל ער וויסן אייבערשטען'. אין נאר זיך פארזיכער איך ווייל
אזוי ווי דער הייליגער מהר"ל שרייבט און זיין ספר גבורות ה' (סוף פרק נא) ,אז
השנה ,דער
ישועת ה'דורך דיראש
נאר טאגגרויסער
דער שפייז, ברענגעןפון
איהם די דער ציל אויךפלאגמיה און זיין איז זעלבע אזדינישט
אייבערשטער כביכול רעכט אפ א פונקטליכער חשבון מיטן מענטש וואס איז וואס טוט
זאגען, יעדער צו
זאגט ,מיינט
ענדערונג,'שינוי'קרחה
יהושע בןווארט דאסרבי
פון י( אז 'שנה'דער גמרא
שטאמט )ב"ב שטייט אין
דאס ווארט
נאר פאר זיין גוטס ,אויף צו אלעס איז און ער
פון זרה ,סיי פריעדיגעעבודה
יארן און ווי ער דינטצדקה,סייאיזפוןאזויאלע אנדערשפון געבן
אינגאנצען זיינע אויגן
פארהוילן אז
אזזיךיעדער יאר
רשב"י?? אוןלויט השתדלותיאר,
אויך דאס פאריגע איהםטוהן מעג מען ווען מיטגעווען
« לך פן
די השמראין
עבודת ה' פרשה
אין )טו ,ט( אונזערטייל שטייט אין
באזונדער וואסאיז אפסוקיאר יעדעספון די ארויס
יארן, דילערנט עס
קומענדיגע
וויסן וועלכע און וויפיל געצייג דארף דער מענטש האבען אויף דאס קומענדיגע
ארבעט פונעם
פאזיציע פונקטליךדיפאר זיין
באשערטצוערשט
פאדערט זיך ווי עס
עס איז אזויאז
פארשטיין
שטאנדפונקט, לויטזייןוואס מיר יאר אין אלחנן הגה"ק רבי
אויסצופירן. פאזיציעערקלערט
ע"ז'.אנדער מיינט '
האט א בליעליאר
וויילאוןיעדער בליעל, עם דילבבך
בריאה, דברפון יהיה
גאנצקייט
אין שטייט זאגט: וואס מענטש ,דארף מען לכאורה פארשטיין די גמרא )ברכות לה(:
באשטימט לויט די אלגעמיינע חשבון וואס דער אייבערשטער ווערט וואס וואס גמרא די פון ווערטער די נ"א( אות ב"ב שיעורים
און די זעלבע זאך איז אין דעם דור איז אויך יעדער יאר פונעם דור אנדערש קובץ ) הי"ד זי"ע וואסערמאן
זיך דארף מענטש א אז לערנען אונז עס קומט די תורה 'וְ ָא ַס ְפ ָּת ְדגָ נֶ ָך' )דברים יא ,יד( אינעם
מאכט פון אנהייב בריאה ביז די ענדע פון אלע דורות ,קומט אויס אז ראש איר פונקט זיך
יאר האט הויפט
יעדעסאז די
ווייסןווייל
מיר דור,
וויילדעם עבודה זרה,
אריבער אין וואסצו גייען
יארן צו,
אלע עספוןגלייכט
פירן לויט די מנהג פון דער וועלט אזוי זאגט ר' ישמעאל ,רשב"י זאגט ,קען דען פארהאן
זיין מען דן טוהטאיז
השנהאז עסראשהאלט, מענטש וואס דער
יעדעס יאר דאס אז
איז,אויסקומט צוטוהן,זרה
פון עבודה הארבקייטוואס
אויפגאבע
אלס השנה איז מען דן לויט וויפיל צו געבן אויף די קומענדיגע יאר ,און נישט
זיין אז דער מענטש זאל דארפן זיך פארנעמען מיט וועלטליכע געברויכן ווי כחטייל פון די גאנצע בריאה ,פון איר אנהייב ביז סוף כל הדורות,
זעלבע דאס ח"ו, שעדיגן אדער העלפען קען וואס ע"ז אינעם געוויסןאלס
דעם דור א
באלוינען אדער שטראפען אויף וואס איז געווען.
}א{
הארציגערזיך נישט
מענטש ווייל מען טאר השתדלות ,דער
"דעריבער זאל ווערטער :טוהן
אייבערשטען דורך צו מיט די ענדיגטאין
פארזיכערן און ערזיך אויב
ווי ניי, באשאפעןאיין,
ווערטמען זייעט צייט וואס בייםוואס אנזייעןיאר,אקערט,פון דיוואס דימעןאנהייב צייט איז
בייםהשנה ראש אקערן ווייל
פארהאןביים
נאך אפהאלטונג קייןנישט דאאיז נישטעס הארץ ,אזוואסזייןעס איז דעם אין נסים ,טראץ
ארייננעמען אכט און איןאויף פארלאזן
אידן נעמען אויבטוהט אוןאזאזוי יאר,זיין,
נאר מוז דאווענען,
פריעדיגע געווען לערנען און
וואסצו עס איז האבעןצוצייט באהעפטונגווען וועט אזוי,קיין אהן
אלענישט קיין
שלעכטס מאכט קען וואס ער
איבערדרייען מענטשמעןטראץ השנה וואס העלפען דעם צו ווי ראש אייבערשטעןצייט
ארבעט א פאסיגער זייערה) וואס וועטדרוש דאווענען ,ח"ב
און יערות דבש לערנען(אין
אייבשיץ זי"עאייבערשטענס ווילן
הרה"ק רבי יונתן טוהן דעם וועלן
אנמערקען
זאכןדאס
איז רוחנית'דיגע און
איןער דעגרייכט, וואסוחומראזוי,צוקלטוהן פליכט איזאעס מענטש בגשמיות אויבאויפן וויילליגט השתדלות, ח"ו צו גוט, טאמערנאר הרת עולם, ארבעטן ,נאר
נישט 'היה' שטייטמוזן עולם',ניששט הרת וועלן'היוםאון זייאנדערע דאווענען ביים דורך
זאגט ווערן געטוהן מען
זינד
אלעמאל"אויףפאר א געווארען איהםצוגערעכענט
גלילקליך לעבן אלעסאז עס איז
איבערדרייען קען אסא טרעפט ביי
אזוי אז מען זיכער מען
וואס פאר
אלייןוועלט ארבעטעןדאסבאשאפען ווערטמוזןוועלן זיי דעמאלטס
באזונדער ה' ,יאר ווייל רצון
יעדער עולם ,טוהןוועלן נישט אידן הרת 'היום'
ווייל ער
השלם פנחס געווען
איז(אמרי דאקטער,זי"ע
פנחס אקאריצער היילן ביי זיךרבי געגאנגען
הרה"ק איןער איז
נאמען פון וואס שטייט אזוי דעם איז אויף רשב"י אוןאון ערד הימל ווי
מאכן אזויצו דאס פראבירט
באנייט האבעןווערט אביי ,אסאך
באשעפענישן אירע זאגט פרנסה,אלע זייערע
פונדאסניי ,און
אייבערשטען, אויפן נישט און מעשים אייגענע זיינע אויף פארלאזט נאר זיך
אלעס דערין ,לויט דעם איז זייער פארשטענדליך אז אויך דער מענטש וואס תפ"א) ,אז דער טאג ראש השנה איז געגליכן ווי מען טוהט נעמען א שטיקלהאט ע"כ. געגאנגען', נישט זיי איז עס
מען טוהט עסק אכן אין א טאפ צו מאכן דארט". פסוק און'טאלפין' רופטזיךר אין
שטייט קלא זאלץעסוואס ווי צוםת
איבערדרייען ְ ּבזֵ ַע
אייבערשטען אז ' אלעס יעצטפוןקעןגזירה דא די שלעכטןאיזמזלדאךח"ו,פארשטיין ,עס פאריאר א געהאטמעןהאט דארף
ווייל ל לֶ ֶחם' )בראשית ג ,יט( ,און וויאזוי זאגט רשב"י אז מען דארף נישט פון איר א נייע טאלפין ,און דאס גאנצע זאלץ מישט זיך אויס און ווערט
אויפן ווארפען ארויף אינגאנצען זיך בטחון די איז , רמב"ן דער לויט " נייע א אהן הייבט וואס קינד געבוירען ניי א ווי אזוי ווערט מען יך ּתֹאכַ גוטעןָ ,
ַא ּ ֶפ
גמרא
איז מעראיין די
וועלכע טייטשט דערקענטערנשט
השתדלות ,אזוי ווי אונטן ,ביז עס קיין שום מאכען צו
פון אויבן איבערגעדרייט אהן
אייבערשטען, לעבן. זיין אין בלאט
ארבעטען ,ווייל עס געטוהן ווערן דורך אנדערע.
דרייטאזזיךעס איז
אלעס עסלרפא. לרופא
רשותהשנה שניתןראש אזוי איז מכאן יט(,און )שמות כא,
אויבן, וועלכע פוןאוןֹא יְ ַר ּ ֵפא
אונטען ַר ּפ
פוןב"ק פה' ,(.וְ)
די תשובה קען מען ערקלערן ,מיט א אנדערע מעשה פון רשב"י וואס שטייט
דער מענטש פריער. געווען פאר
איסדאס איז היילן.וואס נישט צו
דאקטער פאר זיךדערקענט ערלויבעניש געווארעןאון עס ראשפאר געגעבן איבער וועלכע זאך סימבאלעזירט דאס האניג אז מען עסט איר
אין מדרש )ילקוט שמעוני בראשית כח( דערציילט דער מדרש" :עס איז געווען א
מענטש וואס איז
יונגעלייט געשטארקט דיאבער דער בטחון,רבי
פוןגערער דרגה די
הויכע האט ווערטער אין א וועלכענאך נישט
טרעפליכע וואס האלט השנה??וואס האבען געלעבט צוזאמען צען יאר און זיי האבען נישט זוכה געווען מיט פאלק
דאקטער ,די זעלבע איז א ביי זוכן צו וואס נישט האט ער הבטחון, מדת אין גאנץ זיי
וואס האבן פארלוירן זייער געלט?? דיצוגמרא זאגט אין מסכת ראש השנה (י"א ).אז אין ראש השנה איז שרה אמנו
אז שמעון ר' פאר געזאגט און שמעון, ר' צו געקומען זיי זענען קינדער, קיין
אויך ביי פרנסה ,אז אזא מענטש דארף נישט ארבעטן אויף זיין שפייז ,נאר זיך ענק האבען חתונה
בערשטען".ראש השנה דארט ,נאך איינער פון די אייאין מסכת אויפןנאך אינגאנצעןזאגט
פארלאזןדי גמרא אזוי ווי שרייבט חנה, רחלדי מיט אויך ביי
אזוי ווי געזאגט,אזוי
קינדער און האבעןשמעון האט זיי ר' געהאלפען אפטיילן,
געווארען צו ווילן זיך
דארט דער הייליגער מהרש"א (י"א .ד"ה אתיא)" :אז דערפאר ווערט ראש השנה זאכן וואס איז געשעהן ראש השנה איז אז יוסף הצדיק טאיז ארויס פון תפיסה גיטע א צוגרייטן אויך אייך זאלן חתונה, די לכבוד סעודה גיטע א צוגעגרייט
טאר א
איז הלבבות ,אויך
השנה ,און אזוי ראש חובות לויט דער טאג פון אפילו אינעם וויסן אז
"אבער מען דארףאיןצומצרים טאג און
פארפאלק אין דער געגאנגען די
הזכרון' ,ווייל זענען זיי
נאמען 'יום מיטן די גט, אנגערופעןלכבודסעודה
מענטש נישט ווערן פארלוירן און פארמערן ווי מער השתדלות געמאכט אא יום
מעשים פון טרינקן און פארןמיט עסען אין
אייבערשטען אלע סעודה צוגעגרייט א
דערמאנט ווערט
בטל געווארען עבודה זרה פון אונזער עלטערן ביי ראש ...דעריבער זאל דער
אויף פרנסה ,ווייל צופיל השתדלות שוואכט אפ זייער שטארק וויין,עסאסאך וויבאלד מיט אנגעטרינקען
און ח"ו, שלעכטע זיך האבען
די סיי זיי
און ווי
גיטעאזוי און
סיי טוב,
מענטש
השנה ,פון דאס אלעס זעהט מען די באווייזונגען אז אין
די אמונה ובטחון פון דעם מענטש".
געשעהן אסאך ישועות אויפן טאג פון ראש השנה איז נעמען מענטש נעמען אין אכט און אמהות,קענסט ווייב ,די
מעשים פון גוטע צו זיין אנגערופען אויךדער מאן זיך
ארויפגעקומען די איזהאט
וואס אפיקורסים און מינים די
וועלט ,אזוי ווי דער לעמבערגער רב זצ"ל פסקנ'ט אין ביי ליידער זעהט מען ווי " די צו טראגן עס און שטוב, מיין פון
און זיי זענען געווען אפגעהאלטען פון צו האבען קינדער, דיר גלוסט עס וואס אלעס
רעדן:
אוןקכ"ה) וועלט,תש'(מהדורהדירביעית
ומשיבער פירט אייבערשטען אז
שו"ת שואל ספר איןזייןנישט כסא דער ארייננעמען אין זיין הארץ ,גלייבן פארן וואס מדרש ,נאך דערמאנונג דערציילט דיארויף די עלטערן,דיינעעס איז וויבאלדשטוב פון אבער
זענעןשטערענעס, אמהותאון די
דורך די זון מיט בעט דער גענומען ווייב די האט איינגעשלאפען, הכבוד איזמאן
געהאלפען געפערטאז די ווערט ווייסןאזויעסווי מיר איין אז
זזיך"און פון זייערע גיטע מעשים ,האט עס צוגעברענגט,
דער מאן אינערווענדיג ,און עס אריבערגעטראגן צום שטוב פון אז עס איז נישט פארהאן
וועט זיי
און טובות אלעדאס ממינעדיג אז
השתדלות,זיכער אז זייער טאג ,איז פארמערן דעם
געווארען אין זיי טוהן אז עס זאל זיך איבערדרייען זייער גליק און טבע אז זיי
וואס דאס נאר מאכען מאמינים בני מאמינים אבער ן, עלפע ה אויפגעוועקט, האט זיך קענעןמאןוואס דער נאכדעם עלטערן,
אירהאבען
השפעות מיט הייליגקייט קומען אראפ און די טאג ,ווייל נאך אזא פאסיגער צייט קינדער. האלטען געווען צו זוכה
גלייבן זיי מעשים אין די איז אויךהשנה אוןמענטש, פונעם פאדערט זיך זעהט ער אז ער געפונט זיך אין הויז פון אירע עלטערן ,פרעגט
גאנצע פון די אנהייב דאך די ראש טאג פון דער
אז זיין קען מחלוקת דער עכ"ל. אייבערשטען". פון קומט עס אז מען וואס השנה ראש ווי צושאקלען
עלטערן? דארף דיינע איך מיט מהרש"אוואס האב דא,פון די ווערטער דיער איר וואס
געוואלדיגעטו איך
באשאפעניש פון די וועלט ,ווערט עס יעדער יאר באנייט די אין אויפטוהן אלס קען מען וואס הארץ, אידיש יעדער
איהם געעטפערט ,די האס טמיר געזאגט אז איך קען האט זי
ר"י.איר". אוןאין רשב"יזיך
געפונען מחלוקת פון
אינעםזאכן וואס אהןאירע מיטזיךאלע עס הענגט
נעמען וועלכע גיטע זאך איך וויל און טראגן צו מיין טאטענ'ס קען איבערדרייען אלע
און מזלות פארענדערן אפילו השנה, ראש פון טעג הויכע
עס ווערט פארציילט אז דער גערער רבי בעל אמרי אמת
אנדערן.האב נישט קיין שלעכטס צו גוט ,ווייל אויב « וואס איז די עצה אויף צו האבען פרנסה ברווח?? 'ווייל איך גענומעןצום
דיראיין זייט איך פוןהאב טבע שטוב ,א
זי"ע האט אמאל איינער פון די יארן פאר ראש השנה אליין'. דיר ווי זאך בעסערע
יונגעלייט ויובל(, רמב"םא ז"ל ברענגט מען אויך פון דער הייליגער חפץ חיים אזוי
וואס )סוף הל' שמיטה גרופע אין פאר ווערטערגעפסקנ'ט ווערטאפאר גערעדט עס
טייל אין
אבער באקומען קיין
געשעפט, געלט אין אלוי נישט געהאטהאבען שבט
אינוועסטירט פארוואס האבן וז"ל' : קל אזוי, עס איז בגשמיות און רשב"י,
ופעליו צו
חייו חייםגעגאנגען
חפץ ספר צוריק
אין אויך פארפאלק
עה"ת, חיים די חפץ זענען (עיין זי"ע
וואס זיי און אויפגעשטאנען רשב"י איז
עמוד תתשי"ח) אז צוליב דעם ליינען מיר די קריאה פון געשיכטע, די פארציילט
ווייט דערפאר ,אזוי
גאנצע געלט, שבטים, אלעדאס פארלוירן צוזאמען מיט
ישראלהאבען זיי ארץליידער מיט א וחומר אין רוחנית’דיגע
דעריבער באשעפער, די דינען צו אפגעשייד געווארען זענען געווארען אז
שרה' ,צוזאגן געהאלפען פקד את זענעןפרשהאוןפוןזיי'וה' אויף זיי געדאווענט די
ראש השנה,
אז זיי האבען נישט געהאט אפילו א דאך איבערן קאפ,
עקרות
די אויף אפילו
נישט העלפען
געווען כח צו
איז האבען א
יצחק פון דאסצדיקים
געבורט ווי ווייל קינד, אזוי
וועלטליכע די מיט באשעפטיגן
האט ער זיי געזאגט ,מען זעהט אין די גמרא אז יוסף זיך פון אפגעשייד זענען זאכן איז זיכער אזוי אז מען
המקדש ווי איז שטייגער נארמאלע לויט ווייל שטייגער, וועלטליכע
השנה בית ראש אין אין
תפיסהפוןטייל זייערעגעגאנגען באקומען ארויס האבען און איז הצדיק זאכען, ענדיגט די מדרש ,עס איז דאך א ק"ו מאדאך א בשר ודם
.עס שטייט אין פסוקֲ ' ,אנִ י ֶחלְ ְק ָך וְ נַ ֲח לָ ְת ָך' )במדבר יח ,כ(
און גלייך האט זיך אנגעהויבן די זיבן זאטע יארן דורך די
איבערדרייען אלעס קען בעסערעדארפען מירנישט קיין קינדער,
איך האב האבען זאלזאגט, וואסזי ער מעגליך
געווען דעם
וואס דורך נישט
געקענט לוי האט האט צו שבט געבוירן וואס עס אז צייט, די פון גרויסקייט
זאך אויפן וועלט ווי דיר ,האט אויסגעפוילט די ישועה און די דעם פון ארויסלערנען
זעהט געזאגט, פאראויס יוסף איינערווי
נאר פרעה נישט פוןחלום ווארטען צו גלילקליך לעבן אויף
וואסגלוסט הארץ הטבע, וואס קינדערדרךלמעלה פון אידישע גוטען געהאלפעןאלעס צום
געווארען ,ק"ו איבערדרייען זענען קען
ראש זייןכח איד וואס
שטארקן יעדעראון
גרויסקייט געווען ,נאר
זוכהדעם די דעם פוןאין מען
אלעמאל... זיי אזדי אגביי
ט שווערקייט
יעדן אויס א
שרייען זיך געפונט
און ה' עס
ישועת חלילה
אויף אויב
לאנג אפילו
אזוי שוין און
אלעאפון פון
אפצושיידןמצב
איבערדרייען א צוגעגרייט זיך
איז מען קען השנה זיין גייסט
פארמאגט ,אז איהם אין
אזוי וואס ער איז וועג צו די אנהייבן
ווי וועלט און אויספוילען
אויפן זאך טאג
בעסערע דעם דורך
קיין ער
נישט קען מענטש,
האבען
שטארקטסט גלייכעןאויב
אויפןאנדערן, גיין צום אוןזייט זאכן,איין וועלטליכע
מענטש פון
בלאט.זאלן געהאלפען ווערן' ,ע"כ. רעכט זיי אייבערשטער ,זיכער אאיזנייע
באשאפעןאין גלייבטס אינעם טאג ,און זיכער וועט אייער מזל
וואס יאך די זיך פון אראפ ווארפט און געווארען, אייך
הילף.ווערט געהייליגט מענטש מיטן מיט זיי ,אזא
איייבערשטענס רעכענען זיך מענטשן
אויפגעהויבן ווערן הייליגפוןספר שם משמואל ווערטער רבי דיאין זיין פארענטפערן
סאכאטשובער דערמען שרייבטקען די מדרש מיטוועג אויף די
בקודש הקדשים ,און אין די באשעפער איז זיין טייל אויף דאזיגע די אין ארבעטען
האניג אין איין נישט מען טאר
טונקט מענטש דעריבער א אז רשב"י
מנהגנו) זאגט
ד"ה ווען
תרע"ד רשב"י,
(ר"ה זי"ע
און ווי אזוי קומט מען אהן צו דעם ,דעקן אונז אויף חז"ל אין גמרא (ר"ה כ"ו:
שטענדיג ".עכ"ל. וואס האניג ווי איז
אזוי דאס
האניג, דאווענען,
צו צוגעגליכן און לערנען
זענען נישט
טעג די ער אז וועט
הערן אינדערש
לאזן אונז ווייל
טעג,
אז אין ראש השנה איז א מצוה צו בלאזן שופר וואס איז געמאכט געווארען פון
איז ,זיך
ר"ה, איד בייגעבויגן,א אין
לעבן פאר זענעןוועג צו
הערנער בעסטע אירע וויילדאס רמב"ם אז
ווידער -איל,אונז דער פון א לערנט תורה ,הערנער איבערגעדרייט צועסמבטל זיין פון קומען צו
ער ווערט וועטאזוי ארבעטדאך זאך ,און טמא'דיגע די
פארדאכט אז דורך ארויס פון א נאר אלס קומט
און אייבערשטען, דעם דינען צו אויף גייסט אין לייב זיין איבערגעבן אינגאנצען אנדערש
פארמאגט ארבעטען,
דעם פון נישט
נאכמער אינגאנצען און מעג מען
עסן, בעסער זאל
מען וואס געזאגט עסנווארגהאט ער א דערפאר
טהור'דיגע
ווי מער דאס הארץ פון א מענטש איז געבויגן איז בעסער ,אז די תפילות זאלן
דאסוואס ער
געזיכט מערזאך אייציגער אויפןביז זיין
פלאץ" ,ווי וועלט, רש"י פון דער
ערקלערט שטערונגעןאלעאזוי ווי ווערן, ער אנגענומען
אוועקטרייבן ווערט ווייסט דאס מוח
האניג קאפ און זייןאין אריין אבער פאלט וואספיזיש ארבעט נאר
יעדער זאך מענטש כח,א אז אבעראווען דיאיזהאניג
אייבערשטער איהםווידער איהם וועטדעמאלטס רצון ה', ערפילן אנדערע אלע און ה פרנס זיין ברענגט וואס דער איז ער נישט אז קלארעהייט
שטייט אין פסוק בעסער, ערד איז צו די נאראראפ קוקט זאל זיין
מענטש פארמאגטאיבערגעדרייט צו האניג ,ווי עס איז געפסקנ'ט אין שולחן ערוך (יו"ד סימן פ"א פונעם
השתדלות. שום קיין אהן באדארף ער וואס אלעס צושיקן געברויכן ,און ער שרייט אויס 'באשעפער ,איך האב נישט קיין בעסערע זאך פון
ס"ח) ,אזוי האבען אידן א געוואלדיגע כח אין די דאזיגע טעג ,איבערצודרייען 'והיו עיני ולבי שם' (מלכים א – ט ,ג)" .צוליב וואס ראש השנה איז דער הויפט ציל
בזעת אפך
יצחק עקידת פסוק ' די אויפן
זכות פון בשלח(, משה )בפרשת
דערמאנען ווערן און זאלןאין ספה"ק
אנגענומעןישמח שטייט תפילותער אז דיווי עס געברויכן ,און
איבערדרייען אלעאון לטובה זיינע
ולברכה, ווערן מיט געהאלפען
ובגשמיות וועט זיכער
ברוחניות אומשטענדן אונזער מענטש דיר' ,אזיין אלע
קען אויך זיך לחם אבער וועט לעבן, זיין איז דאס ווייל
רחמים. תורה,
ווערן די פון
זאלען זיין
דיניםמבטל אלע צו צוקומען נישט וועט
געבויגן. ברויט ,ביי
גשמיות'דיגעזאל זיין
לחםדער מענטש מיינט מען
אויס אז פעלט זיך דעריבערפשוט תאכל לחם'.
תלמוד בעלי אלו לחם משען כל יד(. )חגיגה דרשנ'ט גמרא די ווי , 'תורה' מיינען אויך רשב"י האלטען אז אזיין איינער קען ארבעטען.
אזוי באשטימען אונז די הייליגער ווי אזוי דארף אויסצוזעהן א דאווענען און נאך זאגט דארט דער הייליגער שם משמואל זי"ע און א שטיקל שפעטער
דארף מען
אויבן ברויטרחמים גשמיות'דיגע
אויפוועקן עררייכטווימען צו דעם און אזוי בלחמי, דורך לחמו וואס טעגלכו שנאמר )משלי ט ,ה(
רמב"ן?? אמאל אין די אין די הייליגע מיטן געשעהן וואס איז ענדערונג גרעסטע
זיך פאדערט תורה פארשטיין צו אויך אזוי גרייט, ווערט עס ביזע פלאגן אסאך הלבבות בעל חובות דאס דער קריגן זיךוואסנראה), (תרע"ד ד"ה
« אין
און עס זאל אנגענומען ווערן אלע אונזער תפילות לרחמים ולרצון, הימל, בריאה איז ווען עס איז איבערגעדרייט געווארען א זכר צו א נקבה ,און אט אין
באקומטזיין
ער אויסטוישן מענטש קען
אייבערשטען פארןאז א בייגן פסוקדער זיךזאגטטוהט מענטש פלאגעניש,
אזויאוןווען דער נארמיה אסאך
זיך וויילווערטערזיי קריגן אז די ר"י אן
מערקט רשב"י מיטפוןאון ער השנה,מחלוקת דערראש ערקלערן אין
איז געשעהן פארענדערוגמען
די נאך קען
תורה, אין פלאגעניש אויף ברויט, מאכן צו האט
ישראל די כח מעורר זיין רחמים ,ווי די גמרא טייטשט קלארעהייט (ר"ה ט"ז' ):כל שנה ער וואס שווייס און פלאגעניש אבן אחות, ספרבבטן להמיר אינעם עובר ערקלערט
יושר ארחות, 'זכרעסלהווערט הבטחון,
דר"ה) ווי יום א' מדת אופן פון
(שחרית אינעםפייטן פונעם
און דורכדעם וועט איהם אויך גארנישט פעהלן פון גשמיות ,ווי דער משנה זאגט מדת אין " : שרייבט ער ווי , זצ"ל סלנטר ישראל רבי הצדיק הגאון חושבהג( פון )דרש
כהיום זכרה להאחות' .אז אין ראש השנה איז איבערגעדרייט געווארען שרשה בתחילתה מתעשרת בסופה' ,אין ווי רש"י ערקלערט' :ווען אידן מאכן
אין מסכת אבות )פ"ג מ"ו( דער וואס נעמט אויף זיך די יאך פון תורה נעמט מען וועג דער און הלבבות, חובות פונעם וועג דער וועגן, ערליי צוויי דא איז הבטחון
ביי לאה אמנו די זכר צו א נקבה ,ווי עס איז שפעטער ארויסגעקומען דינה ,זיך ארעם און זיי בעטן זיך מיט געוויין אזוי ווי ארימעלייט ,ווערט זייער געבעט
אראפ פון איהם די עול מלכות ודרך ארץ. פונעם רמב"ן .לויט די חובות הלבבות )אין שער הבטחון פרק ד'( ,דארף דער מענטש
אנגענומען אויבן אין הימל. ווייל דער טאג איז מסוגל אויף געוואלדיגע מהפיכות,
}ב{
