gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ן‬ ‫אי‬ ‫יד‬ ‫א‬ ‫ש‬ ‫י‬ ‫ערב שב”ק פרשת‬ ‫ראש השנה‬ ‫‪hi iii iii ii iii iii iiii iig‬‬ ‫א’ תשרי שנת תשפ”ז‬ ‫בס"ד‬ ‫בס”ד‬ ‫ראש השנה איז א צייט וואס מען קען איבערדרייען דאס ערגסטע חלילה צום גוטען אויך‬ ‫למעלה מדרך הטבע‪ ,‬עס ווענדט זיך נאר וויפיל דער מענטש גלייבט דערין!!!‬ ‫הארבקייט איז ווען דער מענטש מיינט אז מיט זיין רייכקייט וועט איהם העלפען‬ ‫נסתרות‬ ‫והמון‬ ‫תעלומות‬ ‫מאכען‪ ,‬נגלו כל‬ ‫השנה 'לפניך‬ ‫יאר אויף‬‫כפירה??‬ ‫אלס ענדע‬ ‫פרנסה‬ ‫וועלט‬ ‫השתדלות אויף‬ ‫משפט'ן די‬ ‫גערעכענט די‬ ‫פאסיג צו‬ ‫נישט געווען‬ ‫ווערט‬ ‫« ווען‬ ‫וואלט‬ ‫פארהוילן‬ ‫ער זיך‬ ‫דעריבער טוהט‬ ‫ראששלעכט‬‫שמו"עאיהם‬ ‫מען זאגט ביי‬ ‫ארעמקייט וועט‬ ‫ווי‬ ‫אין זיין‬ ‫זעהט‬ ‫הדורות'‪,‬‬ ‫כל‬ ‫סוף‬ ‫עד‬ ‫ומביט‬ ‫צופה‬ ‫ה"א‬ ‫לפניך‬ ‫וידוע‬ ‫גלוי‬ ‫הכל‬ ‫שמבראשית‪,‬‬ ‫פון מצוות צדקה‪ ,‬ווייל ער טוהט זיך פארזיכערן זיין לעבען אין דען‪ ,‬איז עס דאך‬ ‫יאר??‬ ‫פרשה )טו‪ ,‬י( 'כי בגלל הדבר הזה יברכך ה' אלוקיך‬ ‫מעשים דורכן‬ ‫וואכענדיגע‬ ‫אלע אירע‬ ‫שטייט אין די‬ ‫קוקט‬ ‫מען דעם‬ ‫פארזיכנאר‬ ‫ערן אין‬ ‫אריבער‬ ‫איז זיך‬ ‫טוהט‬‫וואס‬ ‫יאר און‬ ‫אויף די‬ ‫זרה ח"ו‬ ‫דינט דן‬ ‫עבודה‬ ‫וואס נאר‬ ‫איינערנישט‬ ‫מען איז‬‫אז צו‬ ‫מען‪,‬‬ ‫געגליכן‬ ‫בכל מעשיך ובכל משלח ידך'‪ .‬אז די וועסט טיילן צדקה‪ ,‬וועט דיר דערפאר די‬ ‫'זכרון‬ ‫ווי באקאנט ווערט ראש השנה אנגערופען מיט פארשידענע נעמען‪,‬‬ ‫איהם‪.‬אזוי ווערט באשטימט די אויסזעהן פון די נייע יאר‪ ,‬וואס‬ ‫דורות‪ ,‬און‬ ‫אלע‬ ‫אז דאס העלפט‬‫אויף‬ ‫אייבערשטער בענטשן אלע דיינע מעשים וואס די טוהסט‪ .‬טייטשט הרה"ק‬ ‫תרועה'‪' ,‬יום תרועה'‪ ,‬ביים דאווענען זאגט מען 'יום הזכרון'‪ ,‬אבער די אפיעצעלע‬ ‫דאס ווערט אנגערופן א ארענטליכע אורטייל וואס נאר די אייבערשטער קען‬ ‫מקאברין זי"ע‪ ,‬אריין דעם פסוק‪ ,‬ווען וועט דיר דער אייבערשטער בענטשען‬ ‫צו דערגיין וואס איז די תורה'דיגע בליק און וויאזוי צוצוגיין צו ארבעטן און‬ ‫מסכתא‬ ‫נאמען אירע איז באשטימט 'ראש השנה'‪ ,‬אזוי אויך ווערט גערופען די‬ ‫אזאנס טוהן‪.‬‬ ‫דיינע אלע מעשים‪ ,‬וואס דאס מיינט‪ ,‬דיין האנדלען אויף פרנסה און אלע אנדערע‬ ‫ברענגען פרנסה‪ ,‬טרעפען מיר עס אין די פייערדיגע ווערטער פון רבינו בחיי‬ ‫וואס איז עוסק מיט אירע הלכות 'מסכת ראש השנה'‪ ,‬דעריבער וואס די נאמען‬ ‫מענטשליכע געברויכן אויף דער וועלט‪ ,‬דאס איז נאר ווען די וועסט שטענדיג‬ ‫ליכטיג‬ ‫מאכטאלטע‬‫און נאך‬ ‫פארשטאנד‬ ‫קוקט‬ ‫מענטשווען ער‬ ‫האלטער‬‫אויס דער‬ ‫לערנט בוך‬ ‫וואס פון א‬ ‫שלח( ציל‬ ‫)בפתיחה לפרשת‬ ‫איז די‬ ‫וואס‬ ‫פון א יום טוב ווייזט אויף איר אינהאלט און באגריף‪ ,‬אויב אזוי אז די נאמען‬ ‫געדענקען און גלייבן‪ ,‬אז די ברענגסט גארנישט אויף מיט דיינע אלע מעשים‪ ,‬עס‬ ‫די אויגן פון א איד ווי אזוי אומצוגיין ריכטיג מיט די קלארע וועג‪.‬‬ ‫ראש השנה טוהט באצוימען איר אייגענארטיגקייט‪ ,‬דארף מען צו פארשטיין‬ ‫רעכענונגען??‬ ‫איז נאר א פליכט צו טוהן‪ ,‬אבער דער ריכטיגער שפייזער איז דער אייבערשטער‬ ‫שלמה המלך זאגט אין משלי )כא‪ ,‬לא( 'סוס מוכן ליום מלחמה ולה' התשועה'‪.‬‬ ‫פארוואס רופט מען איר מיט דער נאמען‪ ,‬ווייל ראש טייטשט דאך 'אנהייב'‪,‬‬ ‫אליין‪ ,‬און ער האט געאורטיילט אז דער מענטש זאל מוזן טוהן‪ ,‬און דורכדעם‬ ‫אזוי‬ ‫הענין‪,‬מיט‬ ‫פעןדידייסוד‬ ‫מלחמה‪,‬‬ ‫אויסקלארן‬ ‫קענען באקעמפ‬‫דארף מען‬ ‫פארשטיין‬ ‫פערד צו‬ ‫האבעןצוגרייט א‬ ‫דארףבעסער‬ ‫און עס צו‬ ‫מענטשגעבן‬ ‫דער‬ ‫קומט אויס אז עס איז נישט מער ווי צייכן פונקט אויף די דאטום פונעם יאר‪,‬‬ ‫וועט דער אייבערשטער איהם צושיקן וויפל עס איז איהם באשערט‪ ,‬אויב דער‬ ‫ראש‬ ‫אז‬ ‫זאגט‬ ‫מען‬ ‫"ווען‬ ‫לשון‪:‬‬ ‫זיין‬ ‫מיט‬ ‫חיים‬ ‫שפתי‬ ‫ספר‬ ‫הילף פונעם אייבערשטען‪ .‬דארף דאך פארשטיין ווי אזווי גייען צוזאם די צוויי‬‫אינעם‬ ‫שטייט‬ ‫ווי עס‬ ‫די‬ ‫טאג‪,‬‬ ‫וואס דאס איז אלגעמיין א קליינע אנעקדאטע אין דאס חשיבות פונעם‬ ‫מענטש וועט אזוי צוגיין צו זיין ארבעט‪ ,‬דעמטאלטס וועט ער זוכה זיין צו א‬ ‫יאר‪,‬‬ ‫פארגאנגענעאויס‬ ‫פעהלט איהם‬ ‫וואספון‬ ‫מעשים‬ ‫פוןאויף זיינע‬ ‫אייבערשטען‪,‬‬ ‫געאורטיילט‬ ‫מענטש‬ ‫מענטש די הילף‬ ‫דער‬‫דער‬ ‫האט‬ ‫ווערט‬ ‫השנהאויב‬ ‫זאכן‪,‬‬ ‫הארעוואניע‪.‬טאג אלס יום הדין וואס זי ערהאלט אין זיך‪ ,‬ווי מען‬ ‫גרויסקייט פונעם‬ ‫קעגן די‬ ‫ברכה אין זיין‬ ‫באקוקט‬ ‫המלךווערט‬ ‫לערנט אונז‬ ‫שלמהוואס‬ ‫געריכט‪,‬‬ ‫מענטשליכעבחיי‪,‬‬ ‫אורטייל פון‬ ‫ערקלערט דער רבינו‬ ‫באקעמפאפען‪,‬‬ ‫עסצונישט ווי‬ ‫פערד‬‫מיינט‬ ‫די‬ ‫‪' ,‬אלע באשעפענישן ווערן‬ ‫הזכרונות)‬ ‫ברכת‬ ‫מוסף‬ ‫שמו"ע‬ ‫(ביי‬ ‫דאווענען‬ ‫ביים‬ ‫זאגט‬ ‫באלוינט‬ ‫עס איז באוואוסט דאס וואס דער בעל המסילת ישרים )פכ"א ד"ה אמנם מה(‬ ‫אויףאויס א לעבענס וועג‪ ,‬אז עס פאדערט זיך פונעם מענטש צו מאכן אלעס וואס‬ ‫ער‬ ‫ווערט‬ ‫דעם‬ ‫לויט‬ ‫און‬ ‫געטוהן‪,‬‬ ‫האט‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫מעשים‬ ‫זיינע‬ ‫דא‬ ‫געדענקט אין איר‪ ,‬און ערפאלגט צו זיי זאלן בלייבן לעבן אדער שטארבען'‪,‬‬ ‫פארלאזעןיום‬ ‫לבואזיךביי דעם‬ ‫לעתיד‬ ‫אויך זיין‬ ‫טאקע‬ ‫וועט‬ ‫טוהןאזוי‬ ‫באשטראפט‪,‬צואון‬ ‫אדער‬ ‫שרייבט אין זיין ספר )פכ"א ד"ה אמנם מה(‪' .‬עס איז וואר אז די מענטש וואלט‬ ‫זאל ער‬ ‫איבריגע‬ ‫און דאס‬ ‫הטבע‪,‬‬ ‫בדרך‬ ‫אין זיינע הענט‬ ‫איז‬ ‫גוט‬ ‫וואס דאס איז די הויפט ארבעט פונעם טאג פארן מענטש‪ ,‬צו אויספוילן א‬ ‫מעשים‬ ‫געקענט זיצן מיט פארלייגטע הענט און נישט טוהן גארנישט‪ ,‬און דאך זאל ער‬ ‫זיינעמלחמה‪,‬‬ ‫געאורטיילט לויט‬ ‫באזיגן די‬ ‫ווערןצוברענגען צו‬ ‫איינעראיהם‬ ‫ער וועט‬‫יעדער‬ ‫והנורא‪ ,‬ווען‬ ‫הילף‪ ,‬אז‬ ‫אייבערשטען‬‫אויפןהגדול‬ ‫הדין‬ ‫פארוואס‬ ‫לעבן אויף זיך און אויף זיינע ארומיגע‪ ,‬אלזא‪ ,‬דארף מען פארשטיין‬ ‫באקומען אלעס וואס איז איהם באשערט פון הימל‪ ,‬ווען נישט דער אייבערשטער‬ ‫ולמוטב‪.‬זיין וועלט‪ ,‬אז עס פעהלט אויס‬ ‫באשאפען‬ ‫ווייל אזוי האט דער אייבערשטערלטוב‬ ‫סימבאלזירט‬ ‫איז באשטימט געווארען דורך חז"ל איר נאמען 'ראש השנה' וואס‬ ‫זאל גוזר זיין און אנהייב פון די וועלט וואס ער האט געשאלטען אדם הראשון‪ ,‬אז‬ ‫די דער‬ ‫הויפט‬ ‫טוהט‬ ‫אויף דעם‬ ‫השנה איז‬ ‫אין ראש‬ ‫געריכט נאר‬ ‫טבע‪ ,‬און‬ ‫פון די‬ ‫ווייל די‬ ‫געוואוינהייט‬ ‫אנדערש‪,‬‬ ‫השנה איז‬ ‫ראש די‬ ‫אויסצופילן‬ ‫אבער‬ ‫נישט דאס אינהאלט פונעם טאג‪.‬‬ ‫מיט שווייס און פלאג וועט ער האבען זיין שטיקל ברויט‪ ,‬און דעריבער מוז דער‬ ‫מענטש‬ ‫דער‬ ‫וואס‬ ‫דורכדעם‬ ‫און‬ ‫נס‪,‬‬ ‫א‬ ‫דורך‬ ‫הילף‬ ‫זיין‬ ‫ברענגען‬ ‫אייבערשטער‬ ‫בורא כל עולמים אויסגעוועלט‬ ‫האט די‬ ‫פארוואס‬ ‫פארשטיין‪,‬‬ ‫נאך‬ ‫פונקט וואס מען איז דן‪ ,‬אויף די קומענדיגע יאר‪ ,‬עס טאקע אומבאדינגט א יום‬ ‫פרנסה‪.‬‬ ‫ברענגען‬ ‫פלאגן צו‬ ‫ארבעטןצואון זיך‬ ‫דארף מען‬ ‫מענטש‬ ‫קענען דערגרייכן‬ ‫אויסצוזעהן‬ ‫זאל דארף‬ ‫וויאזוי‬‫וויסן ער‬ ‫גרונד‪ ,‬ווי‬ ‫הדיןדעם‬ ‫איז‪ ,‬צו‬ ‫ער צו‬‫גרייטיום‬ ‫פליכט דער‬ ‫ערפילןדיזייןציל פון‬ ‫טוהט אבער‬‫הדין‪,‬‬ ‫צו משפט'ן זיין וועלט מיט אירע באשעפענישן דווקא אינעם ערשטן טאג פון די‬ ‫האף‪.‬‬ ‫זיין‬ ‫און‬ ‫דאסווילן‬ ‫זיין‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז עס איז נאר אזוי שטייער וואס מען דארף געבן פאר דער מלך‪,‬‬ ‫קומענדיגע יאר‪ ,‬און דאס קען מען וויסן דורך די משפט און געריכט אויף‬ ‫נייע יאר‪ ,‬עסו ואלט געוען מער פאסיג ווען ער וועלט אויס דאס לעצטע טאג‬ ‫און עס איז נישט מעגליך זיך ארויסצודרייען פון דעם‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט אין‬ ‫איהםמיט‬ ‫דער‬ ‫וואטפערד‬ ‫צוגרייטען א‬ ‫מענטש אזויפיל‬ ‫מלחמה‪ ,‬דארף דער‬ ‫פארגאנגענעם יאר‪,‬‬ ‫ביישפיל ביי א‬ ‫מענטש דורכן‬ ‫צום פונעם‬ ‫די ווי‬ ‫מעשים‬ ‫פונעם יאר‪ ,‬און דאן משפט'ן און דורכקוקען וויאזוי עס איז אריבער די יאר‪ ,‬און‬ ‫ספרי )דברים קכ"ג( יכול אפילו יושב ובטל‪ ,‬תלמוד לומר )יד‪ ,‬כט( 'בכל מעשה ידיך‬ ‫און זיין‬ ‫דאס‬ ‫יאר‪ ,‬פון‬ ‫קומענדיגעהענט‬ ‫אריינפאלן אין‬ ‫וועט ער‬ ‫אויף די‬ ‫נישטדארף‬ ‫און אויב‬ ‫וואס ער‬ ‫אלעס‬‫באזיגען‪,‬‬ ‫שענקען‬ ‫קענען‬ ‫וואפען צו‬ ‫אייבערשטער‬ ‫לויט דעם אורטיילן וואס עס קומט איהם אויפן אנדער יאר‪ ,‬ווייל די משפט גייט‬ ‫אשר תעשה'‪ ,‬אבער נישט אז זיין ארבעט העלפט איהם צו ברענגען זיין שטיקל‬ ‫מעדיצינעןא און‬ ‫לשון‬ ‫הרת עולם'‬ ‫געבן‬ ‫איהם‬ ‫'היום‬ ‫דארף מען‬ ‫דאווענען‬ ‫מענטשביים‬ ‫זאגט ר"ה‬ ‫קראנקער‬ ‫וואס מען‬ ‫ביי א‬ ‫דעראדער‬ ‫טייטש‬ ‫פיינט‪,‬‬ ‫איז‬ ‫דאך אויף די מעשים פון פארגאנגענע יאר‪.‬‬ ‫ברויט‪ ,‬דערפאר איז גענוג אביסל ארבעט וואס אין דעם זאל אריינגיין די ברכה‪,‬‬ ‫וואס‬ ‫עסנווארג‬ ‫יהם‬ ‫א‬ ‫פון‬ ‫אפהאלטען‬ ‫און‬ ‫גוף‪,‬‬ ‫זיין‬ ‫שטארקען‬ ‫זאל‬ ‫וואס‬ ‫פון הריון ‪ -‬שוואנגען‪ ,‬אזוי ווי ביי א הריון ליגט שוין אלעס דערין‪ ,‬אזוי אויך אין‬ ‫געווירצען‬ ‫די‬ ‫ברענגטאיןאונז צו‪ ,‬צו‬ ‫פראגעס‬ ‫די‬ ‫אייבערשטענס‬ ‫פארזיכערן‬ ‫אויבענדערמאנטעמענטש‬ ‫ווייטער זאל זיך דער‬ ‫אויף די‬ ‫דארט און‬ ‫ענטפער‬ ‫און פון‬ ‫קומענדיגעהאט‬ ‫יאר‪,‬‬ ‫דער מענטש‬ ‫וואס‬ ‫גאנצע‬ ‫דאס‬‫אלעם‬ ‫שוין נאך דעם‬ ‫אריינגעלייגט‬ ‫ווערטאבער‬ ‫געזונט‪,‬‬ ‫ראשזיין‬ ‫השנה‬ ‫פון פאר‬ ‫שאטען‬ ‫קען‬ ‫דעם טאג‬ ‫ערהאלט אין זיך די גרויסע‬ ‫טאג‬ ‫די‬ ‫פארוואס‬ ‫טעם‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫ווירקליך‬ ‫אז‬ ‫מסקנא‪,‬‬ ‫הילף‪ ,‬און זיך נישט ערגערן אויף קיין שום זאך'‪ .‬עכ"ל‪.‬‬ ‫פארזיכערן און‬ ‫געבט‬ ‫מענטשווייל היינט‬ ‫יצורידערעולמים'‬ ‫דארף זיך‬ ‫באגרייף‪,‬‬ ‫במשפט כל‬ ‫אין זיין‬ ‫יעמיד‬ ‫ליגט‬ ‫'היום‬ ‫זאגטעסמען‬ ‫דערפארוואס‬ ‫געטוהן‬ ‫דאס‬ ‫און‬ ‫יאר‪,‬‬ ‫פונעם‬ ‫אנהייב‬ ‫רבינוביים‬ ‫וואספוןזי איז‬ ‫וועגן דעם‬ ‫שארףדווקא‬‫באגריפען‪ ,‬איז‬ ‫באזיגען און געזונט‬ ‫טאקע‬ ‫וועט ער‬ ‫אייבערשטען‬ ‫אברהם בן הרמב"ם אין זיין ספר‬ ‫ווערטער‬ ‫זענען די‬ ‫גאר‬ ‫גאנץ יאר"‪.‬‬ ‫אויף א‬ ‫דארף‬ ‫פוןדי מענטש‬ ‫וואס‬‫הילף‬ ‫מיט די‬ ‫אלעס‬ ‫גלייבן אז נארמען‬ ‫דעם‪,‬הדין‪.‬‬ ‫די יום‬ ‫דאמאלטס‬ ‫ווערן‬ ‫ווערן‪ ,‬ווייל ער האט נאר צוגעגרייט דער גרונד וואס אויף דעם וועט קומען די‬ ‫'דער מענטש‬ ‫אויף‬ ‫ווארנט אהן‬ ‫זאלער‬ ‫צוגעברענגט אז עס‬ ‫הבטחון( ווי‬ ‫האט‬ ‫המספיק לעובדי השם )פ"ח‬ ‫צוגלייכן‬ ‫עס געטוהן‬‫מעןהאט‬ ‫דער קען‬ ‫מענטש‬ ‫באגריפען‪,‬‬ ‫וועלטליכע‬ ‫טראץ וואס‬ ‫מיטאלעמאל‬‫ווערטערנישט‬ ‫אפצוטייטשןמען‬ ‫די זעהט אז‬ ‫ישועת ה'‪ ,‬ווי‬ ‫ווערטער‪,‬‬ ‫ברענגען פרנסה‪,‬‬ ‫טיפקייט פון די‬ ‫וועט איהם‬ ‫דאס די‬ ‫קלארשטעלן‬ ‫ארבעט‪ ,‬אז‬ ‫זייןאון‬ ‫פארשטיין‬ ‫פראבירן צו‬ ‫פארזיכערן אין‬ ‫טוהט זיך‬ ‫מיר‬ ‫וואסוועלן‬ ‫יאר‬ ‫גאנץ‬ ‫א‬ ‫רעגעלמעסיג‬ ‫פארקויפט‬ ‫וואס‬ ‫געשעפט‬ ‫א‬ ‫אדער‬ ‫באשיצונגען געווינט ער די קריג‪ ,‬און נישט אלעמאל ווערט ער געזונט‬ ‫פאבריק‬ ‫בעסטע‬ ‫צו א‬ ‫די‬ ‫הדין‪.‬ח"ו‪ ,‬צוליב דעם‬ ‫הייסט 'יום‬ ‫אייבערשטען‬ ‫באגריף וואס‬ ‫לייקענען אין‬ ‫ערקלערן די‬ ‫פאזיציע פון‬ ‫דורךאינעם‬‫גייט עס אריין אין‬ ‫פונעם יאר קוקט מען איבער דורך א בוך האלטער‬ ‫ענדע‬ ‫ביים‬ ‫און‬ ‫סחורה‪,‬‬ ‫טראץ די אלע באהאנדלונגען‪.‬‬ ‫רייך אין‬ ‫דעם‬ ‫מאכטפון‬‫פאזיציע‬ ‫דערדיוואס‬ ‫אייבערשטער איז‬ ‫באנייט‬ ‫השנה‪ ,‬ווערט‬ ‫ראשדער‬‫מויל אז‬‫קומט‬ ‫מיטן‬‫נארעס‬‫זאגטווען‬‫יעדעסעריאר‬ ‫וואס‬ ‫אלע רעכענונגען צו עס שטימט טאקע די אויסגאבע מיטן אריינקום‪ ,‬און דער‬ ‫זיין‬ ‫אין‬ ‫אבער‬ ‫געזונט‪,‬‬ ‫אין‬ ‫קראנק‬ ‫מאכט‬ ‫וואס‬ ‫טויט‪,‬‬ ‫דור‪ ,‬און אויך ווען ביי די מענטשליכע שכל קוקט עס אויס ווי יעדעס יאר איז‬ ‫און‬ ‫לעבן‬ ‫מאכט‬ ‫וואס‬ ‫ארעם‪,‬‬ ‫ווייל נאר די אייבערשטענס כח ברענגט די ישועה‪ ,‬ווי דוד המלך זאגט )תהילים‬ ‫ציל פון דעם איז נישט פאר די פארגאנגענעם יאר‪ ,‬נאר דווקא פאר דאס‬ ‫הויפט‬ ‫לויט די‬ ‫וואס‬ ‫דאטום‬‫פרנסה‪ ,‬און‬ ‫אויסער די‬ ‫האבען‬‫עריאר‬ ‫מעשים וועט‬ ‫קומענדיגע‬ ‫זיינעאון די‬ ‫לויטיאר‬‫פאריגע‬‫ער אז‬‫טראכט די‬ ‫זעלבע ווי‬ ‫הארץ‬ ‫דאס‬ ‫קמז‪ ,‬ג ‪ -‬יז(‪ ,‬הרופא לשבורי לב ומחבש לעצבותם וגו' לא בגבורת הסוס יחפץ לא‬ ‫קומענדיגע יאר‪ ,‬צו וויסן ווי אזוי זיך צו פארטיידיגן מיט די ארבעט ווייטער אז‬ ‫ווערט ער‬ ‫פרילינג‬ ‫זומער אזוי‬ ‫ווינטער‬ ‫אלעמאל‪,‬טראכט‬ ‫איינער וואס‬ ‫געזונט‪ ,‬און‬ ‫דריידט זיך‬ ‫רעדל וואס‬ ‫האבען‬ ‫וועטווי א‬ ‫מעדיצינעןאזוי‬ ‫טוישט זיך‪,‬‬ ‫בשוקי האיש ירצה וגו' שקר הסוס לתשועה" ע"כ‪.‬‬ ‫עס זאל אריינברענגען די געווינטשענע אריינקום‪ ,‬און דאס קען מען מעסטען‬ ‫זאגטאזדוד המלך‬ ‫ווירקליך‬ ‫דעם וויסן‬ ‫אבער צו‬‫מען איף‬ ‫דארףן‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטע‬ ‫לייקענט אין‬ ‫טובים אא"וו‪,‬‬ ‫שבתים ימיט‬‫הערבסט‪,‬ווי ער‬ ‫גערעכענט‬ ‫און‬ ‫דער מענטש‪ ,‬דער פליכט זיך‬ ‫פאריאר‪.‬‬ ‫וואס שטייט‬ ‫פארגאנגענע‬ ‫דאס איז די שטארקע נסיון‬ ‫לויט די‬ ‫מיינונגען‪,‬‬ ‫פאלשע‬ ‫מיט‬ ‫אפ‬ ‫זיך‬ ‫היטן‬ ‫וואס‬ ‫מענטשן‬ ‫די‬ ‫פיינט‬ ‫האב‬ ‫איך‬ ‫ז(‬ ‫לא‪,‬‬ ‫תהילים‬ ‫)‬ ‫איז דאס נישט אזוי‪ ,‬נאר יעדער יאר ווערט באנייט דאס פאדערונג פון די דור‪,‬‬ ‫צו באשעפטיגן און ארבעטן פאר זיין פרנסה‪ ,‬און אין די זעלבע צייט זאל ער וויסן‬ ‫אייבערשטען'‪.‬‬ ‫אין‬ ‫נאר‬ ‫זיך‬ ‫פארזיכער‬ ‫איך‬ ‫ווייל‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער מהר"ל שרייבט און זיין ספר גבורות ה' (סוף פרק נא)‪ ,‬אז‬ ‫השנה‪ ,‬דער‬ ‫ישועת ה'‬‫דורך דיראש‬ ‫נאר טאג‬‫גרויסער‬ ‫דער שפייז‪,‬‬ ‫ברענגעןפון‬ ‫איהם די‬ ‫דער ציל‬ ‫אויךפלאג‬‫מיה און‬ ‫זיין איז‬ ‫זעלבע‬ ‫אזדינישט‬ ‫אייבערשטער כביכול רעכט אפ א פונקטליכער חשבון מיטן מענטש וואס איז‬ ‫וואס טוט‬ ‫זאגען‪,‬‬ ‫יעדער צו‬ ‫זאגט‪ ,‬מיינט‬ ‫ענדערונג‪,‬‬‫'שינוי'קרחה‬ ‫יהושע בן‬‫ווארט‬ ‫דאסרבי‬ ‫פון י( אז‬ ‫'שנה'דער גמרא‬ ‫שטאמט )ב"ב‬ ‫שטייט אין‬ ‫דאס ווארט‬ ‫נאר פאר זיין גוטס‪ ,‬אויף צו‬ ‫אלעס איז‬ ‫און ער‬ ‫פון‬ ‫זרה‪ ,‬סיי‬ ‫פריעדיגעעבודה‬ ‫יארן און‬ ‫ווי ער דינט‬‫צדקה‪,‬סייאיזפוןאזויאלע‬ ‫אנדערשפון געבן‬ ‫אינגאנצען‬ ‫זיינע אויגן‬ ‫פארהוילן אז‬ ‫אזזיךיעדער יאר‬ ‫רשב"י??‬ ‫אוןלויט‬ ‫השתדלותיאר‪,‬‬ ‫אויך‬ ‫דאס פאריגע‬ ‫איהםטוהן‬ ‫מעג מען‬ ‫ווען מיט‬‫געווען‬ ‫«‬ ‫לך פן‬ ‫די‬ ‫השמראין‬ ‫עבודת ה'‬ ‫פרשה‬ ‫אין )טו‪ ,‬ט(‬ ‫אונזערטייל‬ ‫שטייט אין‬ ‫באזונדער‬ ‫וואסאיז א‬‫פסוקיאר‬ ‫יעדעס‬‫פון די‬ ‫ארויס‬ ‫יארן‪,‬‬ ‫דילערנט עס‬ ‫קומענדיגע‬ ‫וויסן וועלכע און וויפיל געצייג דארף דער מענטש האבען אויף דאס קומענדיגע‬ ‫ארבעט פונעם‬ ‫פאזיציע‬ ‫פונקטליךדיפאר זיין‬ ‫באשערטצוערשט‬ ‫פאדערט זיך‬ ‫ווי עס‬ ‫עס איז‬ ‫אזויאז‬ ‫פארשטיין‬ ‫שטאנדפונקט‪,‬‬ ‫לויטזייןוואס מיר‬ ‫יאר אין‬ ‫אלחנן‬ ‫הגה"ק רבי‬ ‫אויסצופירן‪.‬‬ ‫פאזיציע‬‫ערקלערט‬ ‫ע"ז'‪.‬אנדער‬ ‫מיינט '‬ ‫האט א‬ ‫בליעליאר‬ ‫וויילאוןיעדער‬ ‫בליעל‪,‬‬ ‫עם דילבבך‬ ‫בריאה‪,‬‬ ‫דברפון‬ ‫יהיה‬ ‫גאנצקייט‬ ‫אין‬ ‫שטייט‬ ‫זאגט‪:‬‬ ‫וואס‬ ‫מענטש‪ ,‬דארף מען לכאורה פארשטיין די גמרא )ברכות לה‪(:‬‬ ‫באשטימט לויט די אלגעמיינע חשבון וואס דער אייבערשטער‬ ‫ווערט‬ ‫וואס‬ ‫וואס‬ ‫גמרא‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫ווערטער‬ ‫די‬ ‫נ"א(‬ ‫אות‬ ‫ב"ב‬ ‫שיעורים‬ ‫און די זעלבע זאך איז אין דעם דור איז אויך יעדער יאר פונעם דור אנדערש‬ ‫קובץ‬ ‫)‬ ‫הי"ד‬ ‫זי"ע‬ ‫וואסערמאן‬ ‫זיך‬ ‫דארף‬ ‫מענטש‬ ‫א‬ ‫אז‬ ‫לערנען‬ ‫אונז‬ ‫עס‬ ‫קומט‬ ‫די תורה 'וְ ָא ַס ְפ ָּת ְדגָ נֶ ָך' )דברים יא‪ ,‬יד(‬ ‫אינעם‬ ‫מאכט פון אנהייב בריאה ביז די ענדע פון אלע דורות‪ ,‬קומט אויס אז ראש‬ ‫איר‬ ‫פונקט זיך‬ ‫יאר האט‬ ‫הויפט‬ ‫יעדעס‬‫אז די‬ ‫ווייסןווייל‬ ‫מיר דור‪,‬‬ ‫וויילדעם‬ ‫עבודה זרה‪,‬‬ ‫אריבער אין‬ ‫וואסצו גייען‬ ‫יארן צו‪,‬‬ ‫אלע עס‬‫פוןגלייכט‬ ‫פירן לויט די מנהג פון דער וועלט אזוי זאגט ר' ישמעאל‪ ,‬רשב"י זאגט‪ ,‬קען דען‬ ‫פארהאן‬ ‫זיין‬ ‫מען דן‬ ‫טוהטאיז‬ ‫השנהאז עס‬‫ראשהאלט‪,‬‬ ‫מענטש‬ ‫וואס דער‬ ‫יעדעס יאר‬ ‫דאס אז‬ ‫איז‪,‬אויס‬‫קומט‬ ‫צוטוהן‪,‬זרה‬ ‫פון עבודה‬ ‫הארבקייטוואס‬ ‫אויפגאבע‬ ‫אלס‬ ‫השנה איז מען דן לויט וויפיל צו געבן אויף די קומענדיגע יאר‪ ,‬און נישט‬ ‫זיין אז דער מענטש זאל דארפן זיך פארנעמען מיט וועלטליכע געברויכן ווי‬ ‫כחטייל פון די גאנצע בריאה‪ ,‬פון איר אנהייב ביז סוף כל הדורות‪,‬‬ ‫זעלבע‬ ‫דאס‬ ‫ח"ו‪,‬‬ ‫שעדיגן‬ ‫אדער‬ ‫העלפען‬ ‫קען‬ ‫וואס‬ ‫ע"ז‬ ‫אינעם‬ ‫געוויסןאלס‬ ‫דעם דור‬ ‫א‬ ‫באלוינען אדער שטראפען אויף וואס איז געווען‪.‬‬ ‫}א{‬ ‫הארציגערזיך נישט‬ ‫מענטש‬ ‫ווייל מען טאר‬ ‫השתדלות‪ ,‬דער‬ ‫"דעריבער זאל‬ ‫ווערטער‪ :‬טוהן‬ ‫אייבערשטען דורך‬ ‫צו מיט די‬ ‫ענדיגטאין‬ ‫פארזיכערן‬ ‫און ער‬‫זיך‬ ‫אויב‬ ‫ווי ניי‪,‬‬ ‫באשאפעןאיין‪,‬‬ ‫ווערטמען זייעט‬ ‫צייט וואס‬ ‫בייםוואס‬ ‫אנזייעןיאר‪,‬‬‫אקערט‪,‬פון די‬‫וואס דימעןאנהייב‬ ‫צייט איז‬ ‫בייםהשנה‬ ‫ראש‬ ‫אקערן‬ ‫ווייל‬ ‫פארהאןביים‬ ‫נאך‬ ‫אפהאלטונג‬ ‫קייןנישט‬ ‫דאאיז‬ ‫נישטעס‬ ‫הארץ‪ ,‬אז‬‫וואסזייןעס איז‬ ‫דעם אין‬ ‫נסים‪ ,‬טראץ‬ ‫ארייננעמען‬ ‫אכט און‬ ‫איןאויף‬ ‫פארלאזן‬ ‫אידן נעמען‬ ‫אויבטוהט‬ ‫אוןאזאזוי‬ ‫יאר‪,‬זיין‪,‬‬ ‫נאר מוז‬ ‫דאווענען‪,‬‬ ‫פריעדיגע‬ ‫געווען‬ ‫לערנען און‬ ‫וואסצו עס איז‬ ‫האבעןצוצייט‬ ‫באהעפטונג‬‫ווען וועט‬ ‫אזוי‪,‬קיין‬ ‫אהן‬ ‫אלענישט קיין‬ ‫שלעכטס‬ ‫מאכט‬ ‫קען וואס ער‬ ‫איבערדרייען‬ ‫מענטשמעןטראץ‬ ‫השנה וואס‬ ‫העלפען דעם‬ ‫צו ווי ראש‬ ‫אייבערשטעןצייט‬ ‫ארבעט א פאסיגער‬ ‫זייערה) וואס‬ ‫וועטדרוש‬ ‫דאווענען‪ ,‬ח"ב‬ ‫און יערות דבש‬ ‫לערנען(אין‬ ‫אייבשיץ זי"ע‬‫אייבערשטענס ווילן‬ ‫הרה"ק רבי יונתן‬ ‫טוהן דעם‬ ‫וועלן‬ ‫אנמערקען‬ ‫זאכןדאס‬ ‫איז‬ ‫רוחנית'דיגע און‬ ‫איןער דעגרייכט‪,‬‬ ‫וואס‬‫וחומר‬‫אזוי‪,‬צוקלטוהן‬ ‫פליכט‬ ‫איזאעס‬ ‫מענטש‬ ‫בגשמיות‬ ‫אויבאויפן‬ ‫וויילליגט‬ ‫השתדלות‪,‬‬ ‫ח"ו צו גוט‪,‬‬ ‫טאמערנאר‬ ‫הרת עולם‪,‬‬ ‫ארבעטן‪ ,‬נאר‬ ‫נישט 'היה'‬ ‫שטייטמוזן‬ ‫עולם'‪,‬ניששט‬ ‫הרת וועלן‬‫'היוםאון זיי‬‫אנדערע‬ ‫דאווענען‬ ‫ביים דורך‬ ‫זאגט ווערן‬ ‫געטוהן‬ ‫מען‬ ‫זינד‬ ‫אלעמאל"‬‫אויףפאר א‬ ‫געווארען‬ ‫איהםצוגערעכענט‬ ‫גלילקליך לעבן‬ ‫אלעסאז עס איז‬ ‫איבערדרייען‬ ‫קען אסא‬ ‫טרעפט ביי‬ ‫אזוי אז מען‬ ‫זיכער מען‬ ‫וואס‬ ‫פאר‬ ‫אלייןוועלט‬ ‫ארבעטעןדאס‬‫באשאפען‬ ‫ווערטמוזן‬‫וועלן זיי‬ ‫דעמאלטס‬ ‫באזונדער‬ ‫ה'‪ ,‬יאר‬ ‫ווייל רצון‬ ‫יעדער‬ ‫עולם‪ ,‬טוהן‬‫וועלן נישט‬ ‫אידן הרת‬ ‫'היום'‬ ‫ווייל ער‬ ‫השלם‬ ‫פנחס‬ ‫געווען‬ ‫איז(אמרי‬ ‫דאקטער‪,‬זי"ע‬ ‫פנחס אקאריצער‬ ‫היילן ביי‬ ‫זיךרבי‬ ‫געגאנגען‬ ‫הרה"ק‬ ‫איןער איז‬ ‫נאמען פון‬ ‫וואס‬ ‫שטייט‬ ‫אזוי דעם‬ ‫איז אויף‬ ‫רשב"י און‬‫און ערד‬ ‫הימל ווי‬ ‫מאכן אזוי‬‫צו דאס‬ ‫פראבירט‬ ‫באנייט‬ ‫האבעןווערט‬ ‫אביי‪ ,‬אסאך‬ ‫באשעפענישן‬ ‫אירע‬ ‫זאגט‬ ‫פרנסה‪,‬אלע‬ ‫זייערע‬ ‫פונדאסניי‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטען‪,‬‬ ‫אויפן‬ ‫נישט‬ ‫און‬ ‫מעשים‬ ‫אייגענע‬ ‫זיינע‬ ‫אויף‬ ‫פארלאזט‬ ‫נאר‬ ‫זיך‬ ‫אלעס דערין‪ ,‬לויט דעם איז זייער פארשטענדליך אז אויך דער מענטש וואס תפ"א)‪ ,‬אז דער טאג ראש השנה איז געגליכן ווי מען טוהט נעמען א שטיקל‬‫האט‬ ‫ע"כ‪.‬‬ ‫געגאנגען'‪,‬‬ ‫נישט‬ ‫זיי‬ ‫איז‬ ‫עס‬ ‫מען טוהט עסק אכן אין א טאפ צו מאכן‬ ‫דארט"‪.‬‬ ‫פסוק און‬‫'טאלפין'‬ ‫רופטזיךר אין‬ ‫שטייט קלא‬ ‫זאלץעסוואס‬ ‫ווי‬ ‫צוםת‬ ‫איבערדרייען ְ ּבזֵ ַע‬ ‫אייבערשטען אז '‬ ‫אלעס‬ ‫יעצטפון‬‫קעןגזירה‬ ‫דא די‬ ‫שלעכטןאיזמזלדאךח"ו‪,‬‬‫פארשטיין‪ ,‬עס‬ ‫פאריאר א‬ ‫געהאטמען‬‫האט דארף‬ ‫ווייל ל לֶ ֶחם' )בראשית ג‪ ,‬יט(‪ ,‬און וויאזוי זאגט רשב"י אז מען דארף נישט פון איר א נייע טאלפין‪ ,‬און דאס גאנצע זאלץ מישט זיך אויס און ווערט‬ ‫אויפן‬ ‫ווארפען‬ ‫ארויף‬ ‫אינגאנצען‬ ‫זיך‬ ‫בטחון‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫‪,‬‬ ‫רמב"ן‬ ‫דער‬ ‫לויט‬ ‫"‬ ‫נייע‬ ‫א‬ ‫אהן‬ ‫הייבט‬ ‫וואס‬ ‫קינד‬ ‫געבוירען‬ ‫ניי‬ ‫א‬ ‫ווי‬ ‫אזוי‬ ‫ווערט‬ ‫מען‬ ‫יך ּתֹאכַ‬ ‫גוטען‪ָ ,‬‬ ‫ַא ּ ֶפ‬ ‫גמרא‬ ‫איז‬ ‫מעראיין די‬ ‫וועלכע‬ ‫טייטשט‬ ‫דערקענטערנשט‬ ‫השתדלות‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫אונטן‪ ,‬ביז עס‬ ‫קיין שום‬ ‫מאכען צו‬ ‫פון אויבן‬ ‫איבערגעדרייט אהן‬ ‫אייבערשטען‪,‬‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫זיין‬ ‫אין‬ ‫בלאט‬ ‫ארבעטען‪ ,‬ווייל עס געטוהן ווערן דורך אנדערע‪.‬‬ ‫דרייטאזזיךעס איז‬ ‫אלעס‬ ‫עסלרפא‪.‬‬ ‫לרופא‬ ‫רשותהשנה‬ ‫שניתןראש‬ ‫אזוי איז‬ ‫מכאן‬ ‫יט(‪,‬און‬ ‫)שמות כא‪,‬‬ ‫אויבן‪,‬‬ ‫וועלכע פון‬‫אוןֹא יְ ַר ּ ֵפא‬ ‫אונטען ַר ּפ‬ ‫פוןב"ק פה‪' ,(.‬וְ‬‫)‬ ‫די תשובה קען מען ערקלערן‪ ,‬מיט א אנדערע מעשה פון רשב"י וואס שטייט‬ ‫דער מענטש‬ ‫פריער‪.‬‬ ‫געווען פאר‬ ‫איסדאס איז‬ ‫היילן‪.‬‬‫וואס‬ ‫נישט צו‬ ‫דאקטער‬ ‫פאר זיך‬‫דערקענט‬ ‫ערלויבעניש‬ ‫געווארעןאון עס‬ ‫ראשפאר געגעבן איבער‬ ‫וועלכע זאך סימבאלעזירט דאס האניג אז מען עסט איר‬ ‫אין מדרש )ילקוט שמעוני בראשית כח( דערציילט דער מדרש‪" :‬עס איז געווען א‬ ‫מענטש וואס איז‬ ‫יונגעלייט‬ ‫געשטארקט די‬‫אבער דער‬ ‫בטחון‪,‬רבי‬ ‫פוןגערער‬ ‫דרגה די‬ ‫הויכע האט‬ ‫ווערטער‬ ‫אין א‬ ‫וועלכענאך נישט‬ ‫טרעפליכע‬ ‫וואס האלט‬ ‫השנה??וואס האבען געלעבט צוזאמען צען יאר און זיי האבען נישט זוכה געווען מיט‬ ‫פאלק‬ ‫דאקטער‪ ,‬די זעלבע איז‬ ‫א‬ ‫ביי‬ ‫זוכן‬ ‫צו‬ ‫וואס‬ ‫נישט‬ ‫האט‬ ‫ער‬ ‫הבטחון‪,‬‬ ‫מדת‬ ‫אין‬ ‫גאנץ‬ ‫זיי‬ ‫וואס האבן פארלוירן זייער געלט??‬ ‫דיצוגמרא זאגט אין מסכת ראש השנה (י"א‪ ).‬אז אין ראש השנה איז שרה אמנו‬ ‫אז‬ ‫שמעון‬ ‫ר'‬ ‫פאר‬ ‫געזאגט‬ ‫און‬ ‫שמעון‪,‬‬ ‫ר'‬ ‫צו‬ ‫געקומען‬ ‫זיי‬ ‫זענען‬ ‫קינדער‪,‬‬ ‫קיין‬ ‫אויך ביי פרנסה‪ ,‬אז אזא מענטש דארף נישט ארבעטן אויף זיין שפייז‪ ,‬נאר זיך‬ ‫ענק‬ ‫האבען‬ ‫חתונה‬ ‫בערשטען"‪.‬ראש השנה דארט‪ ,‬נאך איינער פון די‬ ‫אייאין מסכת‬ ‫אויפןנאך‬ ‫אינגאנצעןזאגט‬ ‫פארלאזןדי גמרא‬ ‫אזוי ווי‬ ‫שרייבט‬ ‫חנה‪,‬‬ ‫רחלדי מיט‬ ‫אויך ביי‬ ‫אזוי ווי‬ ‫געזאגט‪,‬אזוי‬ ‫קינדער און‬ ‫האבעןשמעון‬ ‫האט זיי ר'‬ ‫געהאלפען אפטיילן‪,‬‬ ‫געווארען צו‬ ‫ווילן זיך‬ ‫דארט דער הייליגער מהרש"א (י"א‪ .‬ד"ה אתיא)‪" :‬אז דערפאר ווערט ראש השנה זאכן וואס איז געשעהן ראש השנה איז אז יוסף הצדיק טאיז ארויס פון תפיסה‬ ‫גיטע‬ ‫א‬ ‫צוגרייטן‬ ‫אויך‬ ‫אייך‬ ‫זאלן‬ ‫חתונה‪,‬‬ ‫די‬ ‫לכבוד‬ ‫סעודה‬ ‫גיטע‬ ‫א‬ ‫צוגעגרייט‬ ‫טאר א‬ ‫איז‬ ‫הלבבות‪ ,‬אויך‬ ‫השנה‪ ,‬און אזוי‬ ‫ראש חובות‬ ‫לויט דער‬ ‫טאג פון‬ ‫אפילו‬ ‫אינעם‬ ‫וויסן אז‬ ‫"אבער מען דארףאיןצומצרים‬ ‫טאג און‬ ‫פארפאלק‬ ‫אין דער‬ ‫געגאנגען די‬ ‫הזכרון'‪ ,‬ווייל‬ ‫זענען זיי‬ ‫נאמען 'יום‬ ‫מיטן די גט‪,‬‬ ‫אנגערופעןלכבוד‬‫סעודה‬ ‫מענטש נישט ווערן פארלוירן און פארמערן ווי מער השתדלות‬ ‫געמאכט אא יום‬ ‫מעשים פון‬ ‫טרינקן און‬ ‫פארןמיט עסען אין‬ ‫אייבערשטען אלע‬ ‫סעודה‬ ‫צוגעגרייט א‬ ‫דערמאנט‬ ‫ווערט‬ ‫בטל געווארען עבודה זרה פון אונזער עלטערן ביי ראש‬ ‫‪...‬דעריבער זאל דער‬ ‫אויף פרנסה‪ ,‬ווייל צופיל השתדלות שוואכט אפ זייער שטארק‬ ‫וויין‪,‬‬‫עס‬‫אסאך‬ ‫וויבאלד‬ ‫מיט‬ ‫אנגעטרינקען‬ ‫און‬ ‫ח"ו‪,‬‬ ‫שלעכטע‬ ‫זיך‬ ‫האבען‬ ‫די‬ ‫סיי‬ ‫זיי‬ ‫און‬ ‫ווי‬ ‫גיטע‬‫אזוי‬ ‫און‬ ‫סיי‬ ‫טוב‪,‬‬ ‫מענטש‬ ‫השנה‪ ,‬פון דאס אלעס זעהט מען די באווייזונגען אז אין‬ ‫די אמונה ובטחון פון דעם מענטש‪".‬‬ ‫געשעהן אסאך ישועות אויפן‬ ‫טאג פון ראש השנה איז‬ ‫נעמען מענטש נעמען אין אכט און‬ ‫אמהות‪,‬‬‫קענסט‬ ‫ווייב‪ ,‬די‬ ‫מעשים פון‬ ‫גוטע צו זיין‬ ‫אנגערופען‬ ‫אויךדער מאן זיך‬ ‫ארויפגעקומען די‬ ‫איזהאט‬ ‫וואס‬ ‫אפיקורסים‬ ‫און‬ ‫מינים‬ ‫די‬ ‫וועלט‪ ,‬אזוי ווי דער לעמבערגער רב זצ"ל פסקנ'ט אין‬ ‫ביי‬ ‫ליידער‬ ‫זעהט‬ ‫מען‬ ‫ווי‬ ‫"‬ ‫די‬ ‫צו‬ ‫טראגן‬ ‫עס‬ ‫און‬ ‫שטוב‪,‬‬ ‫מיין‬ ‫פון‬ ‫און זיי זענען געווען אפגעהאלטען פון צו האבען קינדער‪,‬‬ ‫דיר‬ ‫גלוסט‬ ‫עס‬ ‫וואס‬ ‫אלעס‬ ‫רעדן‪:‬‬ ‫אוןקכ"ה)‬ ‫וועלט‪,‬תש'‬‫(מהדורהדירביעית‬ ‫ומשיבער פירט‬ ‫אייבערשטען אז‬ ‫שו"ת שואל‬ ‫ספר אין‬‫זייןנישט‬ ‫כסא דער ארייננעמען אין זיין הארץ‪ ,‬גלייבן‬ ‫פארן וואס‬ ‫מדרש‪ ,‬נאך‬ ‫דערמאנונג‬ ‫דערציילט די‬‫ארויף די‬ ‫עלטערן‪,‬‬‫דיינעעס איז‬ ‫וויבאלד‬‫שטוב פון‬ ‫אבער‬ ‫זענעןשטערענעס‪,‬‬ ‫אמהותאון די‬ ‫דורך די זון‬ ‫מיט‬ ‫בעט‬ ‫דער‬ ‫גענומען‬ ‫ווייב‬ ‫די‬ ‫האט‬ ‫איינגעשלאפען‪,‬‬ ‫הכבוד איז‬‫מאן‬ ‫געהאלפען‬ ‫געפערטאז די‬ ‫ווערט ווייסן‬‫אזויעסווי מיר‬ ‫איין אז‬ ‫זזיך"און‬ ‫פון זייערע גיטע מעשים‪ ,‬האט עס צוגעברענגט‪,‬‬ ‫דער מאן אינערווענדיג‪ ,‬און עס אריבערגעטראגן צום שטוב פון אז עס איז נישט פארהאן‬ ‫וועט זיי‬ ‫און‬ ‫טובות‬ ‫אלעדאס‬ ‫ממינעדיג אז‬ ‫השתדלות‪,‬זיכער אז‬ ‫זייער טאג‪ ,‬איז‬ ‫פארמערן דעם‬ ‫געווארען אין‬ ‫זיי טוהן‬ ‫אז עס זאל זיך איבערדרייען זייער גליק און טבע אז זיי‬ ‫וואס‬ ‫דאס‬ ‫נאר‬ ‫מאכען‬ ‫מאמינים‬ ‫בני‬ ‫מאמינים‬ ‫אבער‬ ‫ן‪,‬‬ ‫עלפע‬ ‫ה‬ ‫אויפגעוועקט‪,‬‬ ‫האט זיך‬ ‫קענעןמאן‬‫וואס דער‬ ‫נאכדעם‬ ‫עלטערן‪,‬‬ ‫אירהאבען‬ ‫השפעות מיט הייליגקייט קומען אראפ און די טאג‪ ,‬ווייל‬ ‫נאך אזא פאסיגער צייט‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫האלטען‬ ‫געווען צו‬ ‫זוכה‬ ‫גלייבן זיי‬ ‫מעשים‬ ‫אין די‬ ‫איז אויך‬‫השנה און‬‫מענטש‪,‬‬ ‫פונעם‬ ‫פאדערט זיך‬ ‫זעהט ער אז ער געפונט זיך אין הויז פון אירע עלטערן‪ ,‬פרעגט‬ ‫גאנצע‬ ‫פון די‬ ‫אנהייב‬ ‫דאך די‬ ‫ראש‬ ‫טאג פון‬ ‫דער‬ ‫אז‬ ‫זיין‬ ‫קען‬ ‫מחלוקת‬ ‫דער‬ ‫עכ"ל‪.‬‬ ‫אייבערשטען"‪.‬‬ ‫פון‬ ‫קומט‬ ‫עס‬ ‫אז‬ ‫מען‬ ‫וואס‬ ‫השנה‬ ‫ראש‬ ‫ווי‬ ‫צושאקלען‬ ‫עלטערן?‬ ‫דארף דיינע‬ ‫איך מיט‬ ‫מהרש"א‬‫וואס האב‬ ‫דא‪,‬פון די‬ ‫ווערטער‬ ‫דיער איר וואס‬ ‫געוואלדיגעטו איך‬ ‫באשאפעניש פון די וועלט‪ ,‬ווערט עס יעדער יאר באנייט‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫אויפטוהן‬ ‫אלס‬ ‫קען‬ ‫מען‬ ‫וואס‬ ‫הארץ‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫יעדער‬ ‫איהם געעטפערט‪ ,‬די האס טמיר געזאגט אז איך קען‬ ‫האט זי‬ ‫ר"י‪.‬איר"‪.‬‬ ‫אוןאין‬ ‫רשב"יזיך‬ ‫געפונען‬ ‫מחלוקת פון‬ ‫אינעםזאכן וואס‬ ‫אהןאירע‬ ‫מיטזיךאלע‬ ‫עס הענגט‬ ‫נעמען וועלכע גיטע זאך איך וויל און טראגן צו מיין טאטענ'ס קען איבערדרייען אלע‬ ‫און‬ ‫מזלות‬ ‫פארענדערן‬ ‫אפילו‬ ‫השנה‪,‬‬ ‫ראש‬ ‫פון‬ ‫טעג‬ ‫הויכע‬ ‫עס ווערט פארציילט אז דער גערער רבי בעל אמרי אמת‬ ‫אנדערן‪.‬האב נישט קיין שלעכטס צו גוט‪ ,‬ווייל אויב « וואס איז די עצה אויף צו האבען פרנסה ברווח??‬ ‫'ווייל איך‬ ‫גענומעןצום‬ ‫דיראיין זייט‬ ‫איך פון‬‫האב טבע‬ ‫שטוב‪ ,‬א‬ ‫זי"ע האט אמאל איינער פון די יארן פאר ראש השנה‬ ‫אליין'‪.‬‬ ‫דיר‬ ‫ווי‬ ‫זאך‬ ‫בעסערע‬ ‫יונגעלייט ויובל(‪,‬‬ ‫רמב"םא ז"ל‬ ‫ברענגט מען אויך פון דער הייליגער חפץ חיים‬ ‫אזוי‬ ‫וואס‬ ‫)סוף הל' שמיטה‬ ‫גרופע‬ ‫אין פאר‬ ‫ווערטער‬‫געפסקנ'ט‬ ‫ווערטאפאר‬ ‫גערעדט‬ ‫עס‬ ‫טייל אין‬ ‫אבער‬ ‫באקומען קיין‬ ‫געשעפט‪,‬‬ ‫געלט אין א‬‫לוי נישט‬ ‫געהאטהאבען שבט‬ ‫אינוועסטירט‬ ‫פארוואס‬ ‫האבן‬ ‫וז"ל‪' :‬‬ ‫קל‬ ‫אזוי‪,‬‬ ‫עס‬ ‫איז‬ ‫בגשמיות‬ ‫און‬ ‫רשב"י‪,‬‬ ‫ופעליו‬ ‫צו‬ ‫חייו‬ ‫חיים‬‫געגאנגען‬ ‫חפץ‬ ‫ספר‬ ‫צוריק‬ ‫אין‬ ‫אויך‬ ‫פארפאלק‬ ‫עה"ת‪,‬‬ ‫חיים‬ ‫די‬ ‫חפץ‬ ‫זענען‬ ‫(עיין‬ ‫זי"ע‬ ‫וואס זיי‬ ‫און‬ ‫אויפגעשטאנען‬ ‫רשב"י‬ ‫איז‬ ‫עמוד תתשי"ח) אז צוליב דעם ליינען מיר די קריאה פון‬ ‫געשיכטע‪,‬‬ ‫די‬ ‫פארציילט‬ ‫ווייט‬ ‫דערפאר‪ ,‬אזוי‬ ‫גאנצע געלט‪,‬‬ ‫שבטים‪,‬‬ ‫אלעדאס‬ ‫פארלוירן‬ ‫צוזאמען מיט‬ ‫ישראלהאבען זיי‬ ‫ארץליידער‬ ‫מיט א וחומר אין רוחנית’דיגע‬ ‫דעריבער‬ ‫באשעפער‪,‬‬ ‫די‬ ‫דינען‬ ‫צו‬ ‫אפגעשייד‬ ‫געווארען‬ ‫זענען‬ ‫געווארען אז‬ ‫שרה'‪ ,‬צוזאגן‬ ‫געהאלפען‬ ‫פקד את‬ ‫זענען‬‫פרשהאוןפוןזיי'וה'‬ ‫אויף זיי‬ ‫געדאווענט די‬ ‫ראש השנה‪,‬‬ ‫אז זיי האבען נישט געהאט אפילו א דאך איבערן קאפ‪,‬‬ ‫עקרות‬ ‫די‬ ‫אויף‬ ‫אפילו‬ ‫נישט‬ ‫העלפען‬ ‫געווען‬ ‫כח צו‬ ‫איז‬ ‫האבען א‬ ‫יצחק‬ ‫פון‬ ‫דאסצדיקים‬ ‫געבורט‬ ‫ווי ווייל‬ ‫קינד‪,‬‬ ‫אזוי‬ ‫וועלטליכע‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫באשעפטיגן‬ ‫האט ער זיי געזאגט‪ ,‬מען זעהט אין די גמרא אז יוסף‬ ‫זיך‬ ‫פון‬ ‫אפגעשייד‬ ‫זענען‬ ‫זאכן איז זיכער אזוי אז מען‬ ‫המקדש ווי‬ ‫איז‬ ‫שטייגער‬ ‫נארמאלע‬ ‫לויט‬ ‫ווייל‬ ‫שטייגער‪,‬‬ ‫וועלטליכע‬ ‫השנה‬ ‫בית ראש‬ ‫אין אין‬ ‫תפיסה‬‫פוןטייל‬ ‫זייערע‬‫געגאנגען‬ ‫באקומען‬ ‫ארויס‬ ‫האבען‬ ‫און איז‬ ‫הצדיק‬ ‫זאכען‪,‬‬ ‫ענדיגט די מדרש‪ ,‬עס איז דאך א ק"ו מאדאך א בשר ודם‬ ‫‪.‬‬‫עס שטייט אין פסוק‪ֲ ' ,‬אנִ י ֶחלְ ְק ָך וְ נַ ֲח לָ ְת ָך' )במדבר יח‪ ,‬כ(‬ ‫און גלייך האט זיך אנגעהויבן די זיבן זאטע יארן דורך די‬ ‫איבערדרייען‬ ‫אלעס‬ ‫קען‬ ‫בעסערע‬‫דארפען מיר‬‫נישט קיין‬ ‫קינדער‪,‬‬ ‫איך האב‬ ‫האבען‬ ‫זאלזאגט‪,‬‬ ‫וואסזי ער‬ ‫מעגליך‬ ‫געווען דעם‬ ‫וואס דורך‬ ‫נישט‬ ‫געקענט‬ ‫לוי האט‬ ‫האט צו שבט‬ ‫געבוירן‬ ‫וואס‬ ‫עס‬ ‫אז‬ ‫צייט‪,‬‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫גרויסקייט‬ ‫זאך אויפן וועלט ווי דיר‪ ,‬האט אויסגעפוילט די ישועה און‬ ‫די‬ ‫דעם‬ ‫פון‬ ‫ארויסלערנען‬ ‫זעהט‬ ‫געזאגט‪,‬‬ ‫פאראויס‬ ‫יוסף‬ ‫איינערווי‬ ‫נאר פרעה‬ ‫נישט פון‬‫חלום‬ ‫ווארטען צו גלילקליך לעבן אויף‬ ‫וואסגלוסט‬ ‫הארץ‬ ‫הטבע‪,‬‬ ‫וואס‬ ‫קינדערדרך‬‫למעלה פון‬ ‫אידישע‬ ‫גוטען‬ ‫געהאלפעןאלעס צום‬ ‫געווארען‪ ,‬ק"ו‬ ‫איבערדרייען‬ ‫זענען‬ ‫קען‬ ‫ראש‬ ‫זייןכח‬ ‫איד וואס‬ ‫שטארקן‬ ‫יעדעראון‬ ‫גרויסקייט‬ ‫געווען‪ ,‬נאר‬ ‫זוכהדעם די‬ ‫דעם פון‬‫אין מען‬ ‫אלעמאל‪...‬‬ ‫זיי‬ ‫אז‬‫די‬ ‫אג‬‫ביי‬ ‫ט‬ ‫שווערקייט‬ ‫יעדן‬ ‫אויס‬ ‫א‬ ‫שרייען‬ ‫זיך‬ ‫געפונט‬ ‫און‬ ‫ה'‬ ‫עס‬ ‫ישועת‬ ‫חלילה‬ ‫אויף‬ ‫אויב‬ ‫לאנג‬ ‫אפילו‬ ‫אזוי‬ ‫שוין‬ ‫און‬ ‫אלעא‬‫פון פון‬ ‫אפצושיידןמצב‬ ‫איבערדרייען א‬ ‫צוגעגרייט זיך‬ ‫איז מען קען‬ ‫השנה זיין גייסט‬ ‫פארמאגט‪ ,‬אז‬ ‫איהם אין‬ ‫אזוי וואס ער איז‬ ‫וועג צו‬ ‫די‬ ‫אנהייבן‬ ‫ווי‬ ‫וועלט‬ ‫און‬ ‫אויספוילען‬ ‫אויפן‬ ‫זאך‬ ‫טאג‬ ‫בעסערע‬ ‫דעם‬ ‫דורך‬ ‫קיין‬ ‫ער‬ ‫נישט‬ ‫קען‬ ‫מענטש‪,‬‬ ‫האבען‬ ‫שטארקטסט‬ ‫גלייכעןאויב‬ ‫אויפןאנדערן‪,‬‬ ‫גיין צום‬ ‫אוןזייט‬ ‫זאכן‪,‬איין‬ ‫וועלטליכע‬ ‫מענטש פון‬ ‫בלאט‪.‬זאלן געהאלפען ווערן'‪ ,‬ע"כ‪.‬‬ ‫רעכט זיי‬ ‫אייבערשטער‪ ,‬זיכער אאיזנייע‬ ‫באשאפעןאין גלייבטס אינעם טאג‪ ,‬און זיכער וועט אייער מזל‬ ‫וואס‬ ‫יאך‬ ‫די‬ ‫זיך‬ ‫פון‬ ‫אראפ‬ ‫ווארפט‬ ‫און‬ ‫געווארען‪,‬‬ ‫אייך‬ ‫הילף‪.‬ווערט געהייליגט‬ ‫מענטש‬ ‫מיטן מיט זיי‪ ,‬אזא‬ ‫איייבערשטענס‬ ‫רעכענען זיך‬ ‫מענטשן‬ ‫אויפגעהויבן ווערן‬ ‫הייליגפוןספר שם משמואל‬ ‫ווערטער‬ ‫רבי דיאין זיין‬ ‫פארענטפערן‬ ‫סאכאטשובער‬ ‫דערמען‬ ‫שרייבטקען‬ ‫די מדרש‬ ‫מיטוועג‬ ‫אויף די‬ ‫בקודש הקדשים‪ ,‬און אין די באשעפער איז זיין טייל אויף‬ ‫דאזיגע‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫ארבעטען‬ ‫האניג‬ ‫אין‬ ‫איין‬ ‫נישט‬ ‫מען‬ ‫טאר‬ ‫טונקט‬ ‫מענטש‬ ‫דעריבער‬ ‫א‬ ‫אז‬ ‫רשב"י‬ ‫מנהגנו)‬ ‫זאגט‬ ‫ד"ה‬ ‫ווען‬ ‫תרע"ד‬ ‫רשב"י‪,‬‬ ‫(ר"ה‬ ‫זי"ע‬ ‫און ווי אזוי קומט מען אהן צו דעם‪ ,‬דעקן אונז אויף חז"ל אין גמרא (ר"ה כ"ו‪:‬‬ ‫שטענדיג‪ ".‬עכ"ל‪.‬‬ ‫וואס‬ ‫האניג‬ ‫ווי‬ ‫איז‬ ‫אזוי‬ ‫דאס‬ ‫האניג‪,‬‬ ‫דאווענען‪,‬‬ ‫צו‬ ‫צוגעגליכן‬ ‫און‬ ‫לערנען‬ ‫זענען‬ ‫נישט‬ ‫טעג‬ ‫די‬ ‫ער‬ ‫אז‬ ‫וועט‬ ‫הערן‬ ‫אינדערש‬ ‫לאזן‬ ‫אונז‬ ‫ווייל‬ ‫טעג‪,‬‬ ‫אז אין ראש השנה איז א מצוה צו בלאזן שופר וואס איז געמאכט געווארען פון‬ ‫איז‪ ,‬זיך‬ ‫ר"ה‪,‬‬ ‫איד ביי‬‫געבויגן‪,‬א אין‬ ‫לעבן פאר‬ ‫זענען‬‫וועג צו‬ ‫הערנער‬ ‫בעסטע‬ ‫אירע‬ ‫וויילדאס‬ ‫רמב"ם אז‬ ‫ווידער‪ -‬איל‪,‬‬‫אונז דער‬ ‫פון א‬ ‫לערנט‬ ‫תורה‪ ,‬הערנער‬ ‫איבערגעדרייט צו‬‫עסמבטל זיין פון‬ ‫קומען צו‬ ‫ער ווערט‬ ‫וועטאזוי‬ ‫ארבעטדאך‬ ‫זאך‪ ,‬און‬ ‫טמא'דיגע די‬ ‫פארדאכט אז דורך‬ ‫ארויס פון א‬ ‫נאר אלס‬ ‫קומט‬ ‫און‬ ‫אייבערשטען‪,‬‬ ‫דעם‬ ‫דינען‬ ‫צו‬ ‫אויף‬ ‫גייסט‬ ‫אין‬ ‫לייב‬ ‫זיין‬ ‫איבערגעבן‬ ‫אינגאנצען‬ ‫אנדערש‬ ‫פארמאגט‬ ‫ארבעטען‪,‬‬ ‫דעם‬ ‫פון‬ ‫נישט‬ ‫נאכמער‬ ‫אינגאנצען‬ ‫און‬ ‫מעג מען‬ ‫עסן‪,‬‬ ‫בעסער זאל‬ ‫מען‬ ‫וואס‬ ‫געזאגט‬ ‫עסנווארג‬‫האט ער‬ ‫א דערפאר‬ ‫טהור'דיגע‬ ‫ווי מער דאס הארץ פון א מענטש איז געבויגן איז בעסער‪ ,‬אז די תפילות זאלן‬ ‫דאסוואס ער‬ ‫געזיכט‬ ‫מערזאך‬ ‫אייציגער‬ ‫אויפןביז זיין‬ ‫פלאץ‪" ,‬ווי‬ ‫וועלט‪,‬‬ ‫רש"י פון דער‬ ‫ערקלערט‬ ‫שטערונגען‬‫אלעאזוי ווי‬ ‫ווערן‪,‬‬ ‫ער אנגענומען‬ ‫אוועקטרייבן‬ ‫ווערט‬ ‫ווייסט‬ ‫דאס מוח‬ ‫האניג‬ ‫קאפ און‬ ‫זייןאין‬ ‫אריין‬ ‫אבער‬ ‫פאלט‬ ‫וואספיזיש‬ ‫ארבעט נאר‬ ‫יעדער זאך‬ ‫מענטש‬ ‫כח‪,‬א אז‬ ‫אבעראווען‬ ‫דיאיזהאניג‬ ‫אייבערשטער‬ ‫איהםווידער‬ ‫איהם וועט‬‫דעמאלטס‬ ‫רצון ה'‪,‬‬ ‫ערפילן‬ ‫אנדערע‬ ‫אלע‬ ‫און‬ ‫ה‬ ‫פרנס‬ ‫זיין‬ ‫ברענגט‬ ‫וואס‬ ‫דער‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫נישט‬ ‫אז‬ ‫קלארעהייט‬ ‫שטייט‬ ‫אין פסוק‬ ‫בעסער‪,‬‬ ‫ערד איז‬ ‫צו די‬ ‫נאראראפ‬ ‫קוקט‬ ‫זאל זיין‬ ‫מענטש‬ ‫פארמאגט‬‫איבערגעדרייט צו האניג‪ ,‬ווי עס איז געפסקנ'ט אין שולחן ערוך (יו"ד סימן פ"א פונעם‬ ‫השתדלות‪.‬‬ ‫שום‬ ‫קיין‬ ‫אהן‬ ‫באדארף‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫אלעס‬ ‫צושיקן‬ ‫געברויכן‪ ,‬און ער שרייט אויס 'באשעפער‪ ,‬איך האב נישט קיין בעסערע זאך פון‬ ‫ס"ח)‪ ,‬אזוי האבען אידן א געוואלדיגע כח אין די דאזיגע טעג‪ ,‬איבערצודרייען 'והיו עיני ולבי שם' (מלכים א – ט‪ ,‬ג)"‪ .‬צוליב וואס ראש השנה איז דער הויפט ציל‬ ‫בזעת אפך‬ ‫יצחק‬ ‫עקידת‬ ‫פסוק '‬ ‫די אויפן‬ ‫זכות פון‬ ‫בשלח(‪,‬‬ ‫משה )בפרשת‬ ‫דערמאנען‬ ‫ווערן און‬ ‫זאלןאין ספה"ק‬ ‫אנגענומעןישמח‬ ‫שטייט‬ ‫תפילות‬‫ער אז דיווי עס‬ ‫געברויכן‪ ,‬און‬ ‫איבערדרייען‬ ‫אלעאון‬ ‫לטובה זיינע‬ ‫ולברכה‪,‬‬ ‫ווערן מיט‬ ‫געהאלפען‬ ‫ובגשמיות‬ ‫וועט זיכער‬ ‫ברוחניות‬ ‫אומשטענדן‬ ‫אונזער מענטש‬ ‫דיר'‪ ,‬אזיין‬ ‫אלע‬ ‫קען אויך‬ ‫זיך לחם‬ ‫אבער‬ ‫וועט‬ ‫לעבן‪,‬‬ ‫זיין‬ ‫איז‬ ‫דאס‬ ‫ווייל‬ ‫רחמים‪.‬‬ ‫תורה‪,‬‬ ‫ווערן‬ ‫די‬ ‫פון‬ ‫זאלען‬ ‫זיין‬ ‫דינים‬‫מבטל‬ ‫אלע‬ ‫צו‬ ‫צוקומען‬ ‫נישט‬ ‫וועט‬ ‫געבויגן‪.‬‬ ‫ברויט‪ ,‬ביי‬ ‫גשמיות'דיגעזאל זיין‬ ‫לחםדער מענטש‬ ‫מיינט מען‬ ‫אויס אז‬ ‫פעלט זיך‬ ‫דעריבערפשוט‬ ‫תאכל לחם'‪.‬‬ ‫תלמוד‬ ‫בעלי‬ ‫אלו‬ ‫לחם‬ ‫משען‬ ‫כל‬ ‫יד‪(.‬‬ ‫)חגיגה‬ ‫דרשנ'ט‬ ‫גמרא‬ ‫די‬ ‫ווי‬ ‫‪,‬‬ ‫'תורה'‬ ‫מיינען‬ ‫אויך רשב"י האלטען אז אזיין איינער קען ארבעטען‪.‬‬ ‫אזוי באשטימען אונז די הייליגער ווי אזוי דארף אויסצוזעהן א דאווענען‬ ‫און‬ ‫נאך זאגט דארט דער הייליגער שם משמואל זי"ע און א שטיקל שפעטער‬ ‫דארף מען‬ ‫אויבן‬ ‫ברויטרחמים‬ ‫גשמיות'דיגע‬ ‫אויפוועקן‬ ‫עררייכטווימען צו‬ ‫דעם און אזוי‬ ‫בלחמי‪,‬‬ ‫דורך‬ ‫לחמו‬ ‫וואס‬ ‫טעגלכו‬ ‫שנאמר )משלי ט‪ ,‬ה(‬ ‫רמב"ן?? אמאל אין די אין די הייליגע‬ ‫מיטן געשעהן‬ ‫וואס איז‬ ‫ענדערונג‬ ‫גרעסטע‬ ‫זיך‬ ‫פאדערט‬ ‫תורה‬ ‫פארשטיין‬ ‫צו‬ ‫אויך‬ ‫אזוי‬ ‫גרייט‪,‬‬ ‫ווערט‬ ‫עס‬ ‫ביזע‬ ‫פלאגן‬ ‫אסאך‬ ‫הלבבות‬ ‫בעל חובות‬ ‫דאס דער‬ ‫קריגן זיך‬‫וואסנראה)‪,‬‬ ‫(תרע"ד ד"ה‬ ‫« אין‬ ‫און עס זאל אנגענומען ווערן אלע אונזער תפילות לרחמים ולרצון‪,‬‬ ‫הימל‪,‬‬ ‫בריאה איז ווען עס איז איבערגעדרייט געווארען א זכר צו א נקבה‪ ,‬און אט אין‬ ‫באקומטזיין‬ ‫ער‬ ‫אויסטוישן‬ ‫מענטש קען‬ ‫אייבערשטען‬ ‫פארן‬‫אז א‬ ‫בייגן‬ ‫פסוק‬‫דער זיך‬‫זאגטטוהט‬ ‫מענטש‬ ‫פלאגעניש‪,‬‬ ‫אזויאוןווען דער‬ ‫נארמיה‬ ‫אסאך‬ ‫זיך ווייל‬‫ווערטער‬‫זיי קריגן‬ ‫אז די‬ ‫ר"י אן‬ ‫מערקט‬ ‫רשב"י מיט‬‫פוןאון ער‬ ‫השנה‪,‬‬‫מחלוקת‬ ‫דערראש‬ ‫ערקלערן אין‬ ‫איז געשעהן‬ ‫פארענדערוגמען‬ ‫די נאך קען‬ ‫תורה‪,‬‬ ‫אין‬ ‫פלאגעניש‬ ‫אויף‬ ‫ברויט‪,‬‬ ‫מאכן‬ ‫צו‬ ‫האט‬ ‫ישראל די כח מעורר זיין רחמים‪ ,‬ווי די גמרא טייטשט קלארעהייט (ר"ה ט"ז‪' ):‬כל שנה‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫שווייס‬ ‫און‬ ‫פלאגעניש‬ ‫אבן אחות‪,‬‬ ‫ספרבבטן‬ ‫להמיר‬ ‫אינעם‬ ‫עובר‬ ‫ערקלערט‬ ‫יושר ארחות‪,‬‬ ‫'זכרעסלהווערט‬ ‫הבטחון‪,‬‬ ‫דר"ה) ווי‬ ‫יום א'‬ ‫מדת‬ ‫אופן פון‬ ‫(שחרית‬ ‫אינעםפייטן‬ ‫פונעם‬ ‫און דורכדעם וועט איהם אויך גארנישט פעהלן פון גשמיות‪ ,‬ווי דער משנה זאגט‬ ‫מדת‬ ‫אין‬ ‫"‬ ‫‪:‬‬ ‫שרייבט‬ ‫ער‬ ‫ווי‬ ‫‪,‬‬ ‫זצ"ל‬ ‫סלנטר‬ ‫ישראל‬ ‫רבי‬ ‫הצדיק‬ ‫הגאון‬ ‫חושבהג( פון‬ ‫)דרש‬ ‫כהיום זכרה להאחות'‪ .‬אז אין ראש השנה איז איבערגעדרייט געווארען שרשה בתחילתה מתעשרת בסופה'‪ ,‬אין ווי רש"י ערקלערט‪' :‬ווען אידן מאכן‬ ‫אין מסכת אבות )פ"ג מ"ו( דער וואס נעמט אויף זיך די יאך פון תורה נעמט מען‬ ‫וועג‬ ‫דער‬ ‫און‬ ‫הלבבות‪,‬‬ ‫חובות‬ ‫פונעם‬ ‫וועג‬ ‫דער‬ ‫וועגן‪,‬‬ ‫ערליי‬ ‫צוויי‬ ‫דא‬ ‫איז‬ ‫הבטחון‬ ‫ביי לאה אמנו די זכר צו א נקבה‪ ,‬ווי עס איז שפעטער ארויסגעקומען דינה‪ ,‬זיך ארעם און זיי בעטן זיך מיט געוויין אזוי ווי ארימעלייט‪ ,‬ווערט זייער געבעט‬ ‫אראפ פון איהם די עול מלכות ודרך ארץ‪.‬‬ ‫פונעם רמב"ן‪ .‬לויט די חובות הלבבות )אין שער הבטחון פרק ד'(‪ ,‬דארף דער מענטש‬ ‫אנגענומען אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫ווייל דער טאג איז מסוגל אויף געוואלדיגע מהפיכות‪,‬‬ ‫}ב{‬