gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫גליון צום פינטל • ראש השנה תשפ״ז • גליון ‪196‬‬ ‫ווער הייבט אָ ן?‬ ‫תשובה ‪ -‬זוכר הברית‬ ‫אָ דער זיך גאָ ר אויפהערן‪ ,‬ווען איין צד גייט אַ וועק‪ .‬אַ ברית אָ בער‬ ‫'זוכר הברית'‪' .‬זוכר הברית' פאַ רנעמט ַא גרויסע פלאץ ראש השנה‪.‬‬ ‫איז אַ קשר וואָ ס איז כתוב וחתום‪ ,‬אָ ּפגעשניטן און פאַ רבונדן‬ ‫די ברכה פון זכרונות איז פול מיט זכירת הברית‪„ :‬ויזכור אלהים את‬ ‫געוואָ רן‪ ,‬אַ קשר מחייב פון ביידע צדדים‪.‬‬ ‫בריתו“‪„ ,‬וזכרתי את בריתי יעקב“‪„ ,‬יזכור לעולם בריתו“‪„ ,‬ויזכור‬ ‫אפילו נאָ ך אסאך צייט‪ ,‬אפילו נאָ ך אַ ריחוק‪ ,‬און אפילו ווען די‬ ‫להם בריתו“‪„ ,‬וזכרתי אני את בריתי אותך“‪ .‬מיר בעטן „זכור לנו ה׳‬ ‫מעשים פונעם מענטש זענען נישט ווי זיי דאַ רפן זיין‪ ,‬זאָ גט דער‬ ‫אלהינו את הברית ואת החסד ואת השבועה“‪ ,‬און מען שליסט „זוכר‬ ‫ברית‪ :‬דער קשר אַ ליין איז נאָ ך דאָ ‪ .‬אפילו ווען דער מענטש שּפירט‬ ‫הברית“‪ .‬דער ברית שטייט אין צענטער פון די זכרונות פון ראש‬ ‫אים נישט‪ ,‬און אפילו ווען זיינע מעשים דעקן אים צו און זענען אים‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫סותר‪ ,‬טראָ גט דער ברית דעם קשר אונטערן גאַ נצן הסתר‪.‬‬ ‫חז״ל זאָ גן‪„ :‬זכרונות כדי שיעלה זכרוניכם לפני לטובה“‪ .‬זכרונות‬ ‫זכירת הברית מיינט אַ ז דער קשר וואָ ס איז שטענדיג געווען‪ ,‬קומט‬ ‫איז פון די עיקרי עבודת היום‪ .‬די שאלה איז אָ בער‪ ,‬פאַ רוואָ ס קומט‬ ‫אַ רויס פון העלם און הייבט אָ ן צו אַ רבעטן‪ .‬זכירת הברית הייבט אָ ן‬ ‫דער זכרון דוקא אין אַ לשון פון ברית? וואָ ס האָ ט זכירת הברית מיט‬ ‫די התקרבות פון דאסניי‪.‬‬ ‫דער עבודה פון ראש השנה?‬ ‫דערפאַ ר קומען די פסוקי זכרונות ראש השנה שטענדיג צוריק צום‬ ‫ס'איז ידוע די ענין‪ :‬ווער הייבט אָ ן תשובה צו טאָ ן? פון איין זייט זאָ גן‬ ‫ברית‪„ :‬וזכרתי את בריתי“‪„ ,‬יזכור לעולם בריתו“‪„ ,‬ויזכור להם‬ ‫מיר „השיבנו ה׳ אליך ונשובה‪ ,‬חדש ימינו כקדם“‪ .‬מיר בעטן דעם‬ ‫בריתו“‪ .‬דאָ ס איז נישט קיין זייטיגע זאַ ך אין זכרונות‪ .‬דאָ ס איז דער‬ ‫אויבערשטן‪ :‬דו ברענג אונז צוריק‪ ,‬און דערנאָ ך וועלן מיר זיך‬ ‫עצם וואָ ס מיר ווילן מעורר זיין‪ :‬אונזער קשר מיטן אויבערשטן‪.‬‬ ‫אומקערן‪ .‬פון דער אַ נדערער זייט זאָ גט דער אויבערשטער‪„ :‬שובו‬ ‫לאמיר צוריקגיין צו וואס מ'האט אנגעפאנגן‪ .‬זכירת הברית און‬ ‫אלי ואשובה אליכם אמר ה׳ צבאות“‪ .‬איר קערט זיך ערשט אום צו‬ ‫תשובה זענען נישט צוויי באַ זונדערע ענינים‪ .‬זכירת הברית איז דער‬ ‫מיר‪ ,‬און דערנאָ ך וועל איך זיך אומקערן צו אייך (איכה ה‪ ,‬כא;‬ ‫שורש פון תשובה‪ .‬דער ברית זאָ גט אַ ז דער קשר איז נישט‬ ‫מלאכי ג‪ ,‬ז)‪.‬‬ ‫געשטאָ רבן; עס איז דאָ אַ קשר פון ברית‬ ‫חז״ל ברענגן דאס ווי א טענה צווישן‬ ‫וואָ ס איז נישט תלוי יעדע שעה אינעם‬ ‫כנסת ישראל אינעם אייבערשטן‪ .‬כנסת‬ ‫יעצטיגן מצב פונעם מענטש‪ .‬און דאס‬ ‫ישראל זאָ גט‪„ :‬רבונו של עולם‪ ,‬בידך‬ ‫מיינט תשובה‪ ,‬אַ ז דער קשר קערט זיך‬ ‫היא‪ ,‬השיבנו“‪ .‬דער אויבערשטער זאָ גט‪:‬‬ ‫יעצט צוריק‪.‬‬ ‫„בידכם היא“‪ ,‬ווי עס שטייט „שובו אלי‬ ‫דאָ ס איז דער עומק פון דער עבודה פון‬ ‫ואשובה אליכם“‪ .‬כנסת ישראל זאָ גט‬ ‫ראש השנה‪ .‬גאַ נץ כלל ישראל שטייט‬ ‫ווידער‪„ :‬בידך היא“‪ ,‬ווי עס שטייט‬ ‫פאַ רן אויבערשטן און בעט אַ ז דער ברית‬ ‫„שובנו אלהי ישענו“ (איכה רבה ה‪,‬‬ ‫זאָ ל זיך ווידער אַ נטּפלעקן אין מלכות‪,‬‬ ‫כא)‪„ .‬השיבנו“ קומט פון דעם‬ ‫זכרון און דין‪ .‬מיר זענען אים ממליך‬ ‫אויבערשטן; „ונשובה“ קומט פון אונז‪.‬‬ ‫אויף אונז‪ ,‬און ער‪ ,‬כביכול‪ ,‬געדענקט און‬ ‫קומט אויס אז אונז האבן דא צוויי‬ ‫אַ נטּפלעקט ווידער דעם קשר וואָ ס ער‬ ‫באַ זונדערע ענינים‪ :‬ברית ביי זכרונות‬ ‫האָ ט מיט אונז געשלאָ סן‪.‬‬ ‫ראש השנה‪ ,‬און תשובה‪ ,‬ווער עס הייבט‬ ‫דאס איז די עבודה פון סליחות עשרת‬ ‫אָ ן‪ .‬אָ בער אז מ'טראכט אריין זענען די‬ ‫ימי תשובה‪ .‬די ברית פון די י"ג מידות‪.‬‬ ‫ביידע ענינים איין זאַ ך‪.‬‬ ‫ס'איז אלעס איין ברית‪ ,‬איין קשר מיט‬ ‫עס איז דאָ אַ יסודות׳דיגע טעות אין דעם‬ ‫יודישע קינדער‪ .‬ערשט קערן מיר זיך‬ ‫אופן ווי מען טראַ כט געווענליך וועגן‬ ‫צוריק צו שטיין פאַ ר אים ווי בני הברית‪.‬‬ ‫תשובה‪ .‬מען קוקט אויף תשובה ווי אַ‬ ‫דערנאָ ך קען מען אַ ריינגיין אין די‬ ‫זאַ ך וואָ ס ליגט נאָ ר אויפן יוד‪ .‬דער יוד‬ ‫פרטים‪ :‬פאַ רריכטן די מעשים‪ ,‬זיך‬ ‫האָ ט זיך דערווייטערט‪ ,‬דער יוד האָ ט‬ ‫מתודה זיין‪ ,‬און בעטן מחילה‪ .‬ראש‬ ‫געזינדיגט‪ ,‬ממילא דאַ רף ער זיך‬ ‫השנה שטעלט צוריק דעם קשר אַ ליין‪,‬‬ ‫צום‬ ‫צוריקגיין‬ ‫און‬ ‫פאַ רריכטן‬ ‫און תשובה וואַ קסט פון דעם באנייטן‬ ‫אויבערשטן‪ .‬כביכול דער אויבערשטער‬ ‫קשר‪.‬‬ ‫איז אלעס בסדר‪ ,‬דער מענטש איז דער‬ ‫יעצט באַ קומט אויך די צווייטע שאלה אַ‬ ‫וואָ ס איז אַ וועקגעגאַ נגען; יעצט דאַ רף‬ ‫גאָ ר אַ נדערן עומק‪ .‬ווער הייבט אָ ן?‬ ‫דער מענטש אַ ליין מאַ כן דעם גאַ נצן וועג‬ ‫דאָ ס איז נישט קיין זייטיגע שאלה‪ .‬עס‬ ‫צוריק‪.‬‬ ‫איז נישט עפעס אַ זייטיגע חקירה צי דער‬ ‫אָ בער אויב מען קוקט אויף תשובה נאָ ר‬ ‫מענטש דאַ רף פריער טאָ ן אַ פעולה און‬ ‫אַ זוי‪ ,‬האָ ט מען דעם עומק פון תשובה‬ ‫דערנאָ ך באַ קומען סיוע מן השמים‪ ,‬אָ דער‬ ‫נאָ ך בכלל נישט געזען‪ .‬תשובה איז נישט‬ ‫פאַ רקערט‪ .‬דאָ ס איז די ערשטע שאלה‬ ‫נאָ ר אַ תיקון פונעם מענטש‪ .‬תשובה איז‬ ‫וואָ ס קומט אויף ווען מען וויל‬ ‫דער קשר וואָ ס קערט זיך צוריק‪ .‬כביכול‬ ‫צוריקברענגען אַ קשר‪ :‬ווער וועט מאַ כן‬ ‫איז דאָ ס אַ זאַ ך וואָ ס גייט אָ ן דעם‬ ‫דעם ערשטן טריט און ווידער‬ ‫אויבערשטן ּפונקט ווי דעם איד‪.‬‬ ‫דערנענטערן די צוויי צדדים?‬ ‫ווען מען רעדט פון אַ קשר‪ ,‬זענען שוין דאָ צוויי צדדים‪ .‬אַ קשר פון‬ ‫דער עצם וואָ ס דער אויבערשטער האָ ט אונז געגעבן אַ זמן לתשובה‬ ‫איין צד איז נישט שייך‪ .‬אַ מענטש קען אַ ליין טאָ ן אַ מצוה‪ ,‬אַ ליין‬ ‫זאָ גט שוין‪ ,‬אַ ז ער איז כביכול גרייט פון זיין זייט אַ ז דער קשר זאָ ל‬ ‫נעמען אַ קבלה‪ ,‬אָ דער אַ ליין פאַ ררעכטן אַ מעשה‪ .‬אָ בער אַ קשר‬ ‫צוריקקומען‪ .‬ער עפנט טעג אין וועלכע מיר קענען זיך אומקערן‪ ,‬ער‬ ‫ווערט שטענדיג געבויט פון צוויי‪ .‬איינער קומט נענטער‪ ,‬און דער‬ ‫רופט אונז צו קומען נענטער‪ ,‬און ער פאַ רזיכערט אונז אַ ז ער וועט‬ ‫צווייטער קומט אים אַ נטקעגן‪ .‬איינער רעדט‪ ,‬און דער צווייטער‬ ‫אונז אָ נגיין‪ .‬נאָ ך איידער דער מענטש האָ ט געגעבן זיין ערשטן טריט‪,‬‬ ‫הערט‪ .‬איינער עפנט זיך‪ ,‬און דער צווייטער עפנט זיך צו אים‪.‬‬ ‫איז שוין פאַ ר אים געעפנט געוואָ רן אַ זמן תשובה‪ .‬די צייט אַ ליין איז‬ ‫א עבירה איז נישט נאָ ר אַ קלקול אינעם מענטש‪ .‬זי מאַ כט אויך אַ‬ ‫שוין אַ רוף פון אויבן‪.‬‬ ‫ריחוק אינעם קשר‪ .‬ממילא‪ ,‬תשובה איז נישט בלויז אַ ז דער מענטש‬ ‫עס איז ממש ווי צוויי מענטשן וואָ ס האָ בן זיך צעקריגט‪ .‬עס גייט‬ ‫ווערט בעסער‪ .‬תשובה מיינט אַ ז דער קשר וואָ ס איז געוואָ רן ווייט‪,‬‬ ‫דורך אַ צייט‪ .‬דער כעס איז שוין נישט אַ זוי שטאַ רק ווי פריער‪.‬‬ ‫ווערט ווידער נאָ ענט‪.‬‬ ‫יעדער ווייסט אין האַ רצן אַ ז דער מצב איז נישט גוט‪ .‬ביידע ווילן אַ ז‬ ‫ווען מען פאַ רשטייט דאָ ס‪ ,‬טוישט זיך דער גאַ נצער בליק אויף‬ ‫דער קשר זאָ ל צוריקקומען‪.‬‬ ‫תשובה‪ .‬מען פאַ רשטייט ּפלוצלינג פאַ רוואָ ס דער ברית שטייט אין‬ ‫אָ בער גלייך קומט אויף די שאלה‪ :‬ווער וועט אָ נהייבן?‬ ‫האַ רץ פון ראש השנה‪ .‬וואָ ס איז אַ ברית? אַ ברית איז אַ טיפער קשר‬ ‫צווישן צוויי צדדים‪ .‬אַ געווענליכער קשר קען שוואַ כער ווערן‪,‬‬ ‫גליון צום פינטל • ראש השנה תשפ״ז • גליון ‪1 • 196‬‬ ‫אונז‪„ .‬ונשובה“ — דערנאָ ך ענטפערן מיר מיט אַ תנועה פון אונזער‬ ‫איינער זאָ גט‪„ :‬פאַ רוואָ ס איך? ער האָ ט מיר וויי געטאָ ן‪ .‬זאָ ל ער‬ ‫זייט‪.‬‬ ‫אויפהייבן דעם טעלעפאָ ן“‪ .‬דער צווייטער זאָ גט‪„ :‬פאַ רקערט‪ ,‬אויב‬ ‫און ווידער ברענגסטו אונז נענטער‪.‬‬ ‫דער קשר איז אים באמת וויכטיג‪ ,‬זאָ ל ער קומען צו מיר“‪ .‬אַ זוי‬ ‫און ווידער קערן מיר זיך אום‪.‬‬ ‫קענען דורכגיין טעג און וואָ כן‪ .‬ביידע ווילן שלום‪ ,‬און ביידע וואַ רטן‪.‬‬ ‫דאָ ס איז נישט איין פעולה וואָ ס ווערט פאַ רטיג‪ .‬דאָ ס איז אַ קשר‬ ‫דאָ ליגט דער שווערסטער טייל‪.‬‬ ‫וואָ ס ווערט צוריקגעבויט‪ .‬אהין און צוריק‪ ,‬אהין און צוריק‪.‬‬ ‫אויב אַ מענטש זאָ גט‪„ :‬איך וויל זייער שטאַ רק אַ ז דער קשר זאָ ל‬ ‫„קול דודי דופק‪ ,‬פתחי לי“‪ .‬דער דוד קלאַ ּפט שוין; פון דער זייט האָ ט‬ ‫צוריקקומען‪ ,‬אָ בער בשום אופן וועל איך נישט מאַ כן דעם ערשטן‬ ‫די זאך זיך אָ נגעהויבן‪ .‬אָ בער ער עפנט נישט די טיר‪ .‬ער זאָ גט „פתחי‬ ‫טריט“‪ ,‬דאס מיינט אז די האַ לטסט נאָ ך נישט באמת דערביי‪ .‬אויב‬ ‫לי“‪ .‬יעצט איז דיין רייע צו עפענען‪.‬‬ ‫דער קשר איז דיר באמת וויכטיג‪ ,‬לייגסטו אוועק די שאלה ווער עס‬ ‫חז״ל זאָ גן‪„ :‬פתחו לי פתח אחד של תשובה כחודה של מחט‪ ,‬ואני‬ ‫הייבט אָ ן‪ .‬אז די פרעגסט די שאלה‪ ,‬מיינט דאס אז דאס איז‬ ‫פותח לכם פתחים“ (שיר השירים רבה ה‪ ,‬ב)‪ .‬מען פאָ דערט נישט‬ ‫וויכטיגער פאַ ר דיר ווי דער קשר אַ ליין?‬ ‫פונעם מענטש צו עפענען דעם גאַ נצן טויער‪ ,‬נאָ ר דעם קלענסטן‬ ‫עס איז זייער שווער צו זיין דער ערשטער‪ ,‬בפרט ווען אַ מענטש‬ ‫פתח‪ .‬ווען ער עפנט אַ ביסל‪ ,‬עפנט מען אים אַ נטקעגן אַ סאך‪ .‬פון דעם‬ ‫שּפירט אַ ז ער איז גערעכט‪ .‬ער זאָ גט‪„ :‬פאַ רוואָ ס דאַ רף איך זיך‬ ‫וואָ ס ער האָ ט געעפנט‪ ,‬קען מען אים ווייטער עפענען‪ .‬דאָ ס איז אַ‬ ‫בייגן? פאַ רוואָ ס דאַ רף איך עפענען?“ אָ בער צומאָ ל איז דאָ ס אַ ליין‬ ‫תנועה פון צוויי צדדים‪.‬‬ ‫די זאַ ך מיט וועלכער ער דאַ רף זיך פאַ רגלייכן‪.‬‬ ‫די פסוק זאגט „לכו נא ונוכחה יאמר ה׳“ (ישעיה א‪ ,‬יח)‪ .‬דער‬ ‫ער דאַ רף זיך נישט נאָ ר פאַ רגלייכן איבערן קריג‪ ,‬נאָ ר אויך איבער‬ ‫אויבערשטער‪ ,‬כביכול‪ ,‬זאָ גט‪ :‬קום‪ .‬לאָ מיר צוזאַ מען זיך שטעלן‬ ‫זיין פאָ דערונג אַ ז דער צווייטער זאָ ל זיין דער ערשטער‪.‬‬ ‫אַ נטקעגן דער זאַ ך‪.‬‬ ‫כל זמן אַ מענטש זאָ גט‪„ :‬דער קשר קען צוריקקומען‪ ,‬אָ בער נאָ ר‬ ‫כביכול‪ ,‬ווי צוויי מענטשן וואָ ס זענען נתרחק געווארן זאָ גן נאָ ך אַ‬ ‫אויב דער צווייטער הייבט אָ ן“‪ ,‬האַ לט ער נאָ ך אָ ן זיין חלק אין די‬ ‫שטיק צייט פון ריחוק‪ :‬לאָ מיר רעדן‪.‬‬ ‫מחלוקת‪ .‬זיין כבוד‪ ,‬זיינע טענות‪ ,‬זיינע חשבונות ווער עס איז וועמען‬ ‫נאָ ך נישט אַ לץ איז צוריקגעקומען‪ .‬נאָ ך נישט אַ לץ איז‬ ‫שולדיג‪ ,‬שטייען נאָ ך פאַ רן קשר‪.‬‬ ‫אויסגעאַ רבעט‪ .‬אָ בער די עצם הזמנה „לאָ מיר רעדן“ מאַ כט שוין אַ ן‬ ‫אויב ער וויל באמת צוריקברענגען דעם קשר‪ ,‬קומט אַ מאָ מענט ווען‬ ‫פלאץ פון וואו מען קען אָ נהייבן צוריקצוקומען‪.‬‬ ‫ער זאָ גט‪„ :‬זאָ ל זיין וואָ ס וועט זיין‪ ,‬דער קשר דאַ רף צוריקקומען צו‬ ‫„לכו נא“ — דער רוף קומט פונעם אויבערשטן‪„ .‬ונוכחה“ — פון‬ ‫זיין אָ רט‪ .‬אויב קיינער הייבט נישט אָ ן‪ ,‬וועל איך אָ נהייבן“‪.‬‬ ‫דאָ הייבט זיך אָ ן די באַ געגעניש פון די צוויי צדדים‪.‬‬ ‫אפשר איז דאָ ס אַ ליין דער עומק פון תשובה‪.‬‬ ‫„אני לדודי ודודי לי“ און „דודי לי ואני לו“‪ .‬צומאָ ל קומט דער דוד‬ ‫דער אויבערשטער זאָ גט‪„ :‬שובו אלי ואשובה אליכם“‪ .‬איר זאלט‬ ‫פריער‪ ,‬און צומאָ ל קום איך פריער‪ .‬עס איז דאָ אַ ן התעוררות פון‬ ‫אנהייבן‪ .‬כנסת ישראל זאָ גט‪„ :‬השיבנו ה׳ אליך ונשובה“‪ .‬הייב אָ ן‬ ‫אויבן און אַ ן התעוררות פון אונטן‪ .‬אָ בער ווען מען קוקט אויפן גאַ נצן‬ ‫דו‪.‬‬ ‫מהלך פונעם קשר‪ ,‬זענען ביידע שטענדיג דערין (שיר השירים ב‪,‬‬ ‫ביידע פסוקים רעדן נישט בלויז פון אַ פעולה‪ .‬יעדער רעדט פונעם‬ ‫טז; ו‪ ,‬ג)‪.‬‬ ‫קשר אַ ליין‪ :‬ווער וועט זיך דער ערשטער רירן צום צווייטן?‬ ‫פון איין זייט זאָ גן מיר „אני לדודי“ — דער מענטש גייט אַ רויס צום‬ ‫ווען צוויי מענטשן הייבן אָ ן זיך איבערבעטן‪ ,‬עפנט זיך געווענליך‬ ‫מלך‪ .‬אָ בער איידער דער מענטש איז אַ רויסגעגאַ נגען‪ ,‬איז דער מלך‬ ‫קיינער נישט אינגאַ נצן אויף איין מאָ ל‪ .‬איינער געט אַ קלייניגקייט‪.‬‬ ‫שוין אַ רויס פון היכל און געקומען אנטקעגן‪ .‬ער איז כביכול געקומען‬ ‫דער צווייטער זעט עס‪ ,‬און געט עּפעס צוריק‪ .‬דער ערשטער זעט אַ ז‬ ‫נענטער‪ ,‬כדי דער מענטש זאָ ל קענען קומען נענטער‪.‬‬ ‫דער צווייטער מיינט עס ערנסט און עפנט זיך נאָ ך אַ ביסל‪ .‬דער‬ ‫אויך ווען דער מענטש זעט אויס ווי ער איז דער וואָ ס הייבט אָ ן‪ ,‬איז‬ ‫צווייטער זעט דאָ ס‪ ,‬און עפנט זיך ווייטער‪ .‬אַ ביסל פון דער זייט‪,‬‬ ‫שוין געווען פריער א התקרבות פון הימל‪ .‬און אויך ווען די‬ ‫אַ ביסל פון דער אַ נדערער זייט‪.‬‬ ‫התעוררות קומט פון הימל‪ ,‬דאַ רף דער מענטש נאָ ך ענטפערן דערויף‪.‬‬ ‫איינער שיקט אַ קורצע ידיעה‪ .‬דער צווייטער ענטפערט אַ ביסל‬ ‫מ'קען קיינמאָ ל נישט טרעפן אַ נקודה וואו נאָ ר איין צד איז דאָ ‪.‬‬ ‫וואַ רעמער‪ .‬דער ערשטער שּפירט אַ ז מען קען שוין רעדן און הייבט‬ ‫שובו אלי“ און „השיבנו“ ווערט נישט פאַ רענטפערט דורך מכריע‬ ‫אויף דעם טעלעפאָ ן‪ .‬אויך אינעם שמועס זענען זיי נאָ ך פאָ רזיכטיג‪.‬‬ ‫זיין ווער עס דארף אנהייבן‪ .‬זי ווערט פאַ רענטפערט ווען מען‬ ‫יעדער קוקט צי דער צווייטער וויל באמת צוריקקומען‪ ,‬צי מען קען‬ ‫פאַ רשטייט‪ ,‬אַ ז אין אַ קשר פון ברית איז נישט דאָ א איינזייטיגקייט‪.‬‬ ‫עפענען דאָ ס האַ רץ‪ ,‬און צי ער וועט נישט ווידער וויי געטאָ ן ווערן‪.‬‬ ‫די התעוררות פונעם מענטש איז שוין אַ ן ענטפער אויף אַ רוף פון‬ ‫דערנאָ ך עפנט זיך איינער נאָ ך אַ ביסל‪ ,‬און דער צווייטער ענטפערט‬ ‫הימל‪ ,‬און דער רוף פון הימל וואַ רט אויף דער תנועה פונעם מענטש‪.‬‬ ‫מיט נאָ ך אַ ביסל‪ .‬נאָ ך אַ ביסל צוטרוי‪ ,‬נאָ ך אַ ביסל קירוב‪ ,‬און אַ זוי‬ ‫אפילו די גאָ ר קליינע ערשטע תנועה איז זייער טיף‪.‬‬ ‫קערט זיך דער קשר ביסלעכווייז צוריק‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער זאָ גט‪ :‬הייב אָ ן דו‪.‬‬ ‫ווען די התקרבות האָ ט זיך שוין אָ נגעהויבן‪ ,‬איז שוין נישט די שאלה‬ ‫דער מענטש זאָ גט‪ :‬רבונו של עולם‪ ,‬גיב מיר אפילו דעם כוח‬ ‫ווער עס מאַ כט דעם גאַ נצן וועג‪ .‬זיי מאַ כן אים צוזאַ מען‪ .‬יעדער עפנט‬ ‫אָ נצוהייבן‪.‬‬ ‫אַ ביסל‪ ,‬און דער צווייטער עפנט זיך אַ נטקעגן‪.‬‬ ‫דאס איז אויך אַ תביעה צום מענטש‪ :‬מאַ ך נישט פון דער ויכוח א‬ ‫די גאַ נצע שאלה פון „ווער קומט פריער“ איז נאָ ר אויף דער גאָ ר‬ ‫פלאץ צו בלייבן ווייט‪ .‬זאָ ג נישט‪„ :‬ווען דער אויבערשטער וועט מיר‬ ‫קליינער ערשטער תנועה‪.‬‬ ‫עפענען דאָ ס האַ רץ‪ ,‬דאַ ן וועל איך זיך אומקערן“‪ .‬אויב די קשר טוט‬ ‫אויף דעם מאָ מענט איידער עּפעס האָ ט ּפאַ סירט‪.‬‬ ‫דיר באמת וויי‪ ,‬איז דער עצם ווייטאָ ג שוין אַ פתח‪.‬‬ ‫ווער וועט געבן דעם ערשטן סימן?‬ ‫אויב דו קענסט זאָ גן „השיבנו ה׳ אליך“‪ ,‬האָ סטו שוין עּפעס געזאָ גט‪.‬‬ ‫נאָ כן ערשטן סימן הייבט זיך אָ בער דער גאַ נצער קשר אָ ן צו רירן פון‬ ‫אויב דער ריחוק טוט דיר וויי‪ ,‬האָ סטו שוין אין אַ געוויסער מאָ ס‬ ‫ביידע צדדים‪.‬‬ ‫געענטפערט אויף דעם וואָ ס מען האָ ט דיר געגעבן‪.‬‬ ‫דאָ ס איז אַ גרויסער עומק אין תשובה‪ .‬תשובה איז נישט קיין וועג‬ ‫אויב דו הערסט דעם קלאַ ּפ‪ ,‬ליגט שוין אויף דיר צו עפענען‪.‬‬ ‫וואָ ס דער מענטש גייט אַ ליין ביז ער דערגרייכט צום אויבערשטן‪.‬‬ ‫ראש השנה פאנגן מיר נישט אן א נייע קשר‪ .‬מיר שטייען ווי 'בני‬ ‫דער גאַ נצער וועג ווערט געמאַ כט פון ביידע צדדים‪.‬‬ ‫ברית'‪ .‬מיר בעטן אים ער זאָ ל געדענקען דעם ברית‪ ,‬ער זאל אונז‬ ‫דער מענטש קומט אַ ביסל נענטער‪ ,‬און דער אויבערשטער ברענגט‬ ‫דערנענטערן און עפענען פאַ ר אונז דעם וועג; און ער בעט אונז מיר‬ ‫אים נענטער‪ .‬פון דעם קירוב וואָ ס ער האָ ט באַ קומען‪ ,‬קען ער ווידער‬ ‫זאָ לן נישט שטיין און וואַ רטן‪ ,‬נאָ ר געבן אונזער קליינע ערשטע‬ ‫קומען אַ ביסל נענטער‪ ,‬און דאַ ן עפנט זיך פאַ ר אים נאָ ך מער‪ .‬אַ‬ ‫תנועה‪.‬‬ ‫ביסל און אַ ביסל; אַ ביסל און אַ ביסל‪.‬‬ ‫סך הכל‪ :‬נישט דאס איז אונזער ארבעט‪ ,‬צו וויסן ווער עס האָ ט‬ ‫דאָ ס איז דער ענין פון „בא לטהר מסייעין אותו“‪ .‬דער מענטש קומט‪,‬‬ ‫אָ נגעהויבן‪ .‬דיין ארבעט איז צו כאפן ווי ווייט די קשר גייט‪ ,‬אהין און‬ ‫ער מאַ כט אַ תנועה‪ ,‬און גלייך העלפט מען אים (יומא לח ע״ב)‪ .‬נאָ ך‬ ‫צוריק‪ ,‬אהין און צוריק‪.‬‬ ‫מען האָ ט אים געהאָ לפן‪ ,‬האָ ט ער שוין כוח צו קומען ווייטער‪ .‬ווען‬ ‫צומאל דער עצם התעוררות אין האַ רץ צו בעטן „השיבנו“‪ ,‬קען שוין‬ ‫ער קומט ווייטער‪ ,‬העלפט מען אים נאָ ך מער‪.‬‬ ‫זיין דער קלאַ ּפ וואָ ס איז געקומען פון אויבן‪ .‬יעצט ליגט אויף אונז צו‬ ‫פון דער אַ נדערער זייט זאָ גן חז״ל‪„ :‬אלמלא הקב״ה עוזרו אינו יכול‬ ‫עפענען‪.‬‬ ‫לו“‪ .‬אויך ווען דער מענטש האָ ט שוין אָ נגעהויבן‪ ,‬מיינט עס נישט אַ ז‬ ‫מיר בלאָ זן שופר‪ ,‬מיר זאָ גן מלכיות און זכרונות‪ ,‬און מיר בעטן איין‬ ‫פון יעצט אָ ן איז אַ לץ אין זיינע הענט‪ .‬דער גאַ נצער המשך התשובה‬ ‫זאַ ך‪ :‬דער קשר וואָ ס איז געווען פאַ רהוילן זאָ ל צוריקקומען אין‬ ‫גייט אינעם סיוע און קירוב מן השמים (קידושין ל ע״ב; סוכה נב‬ ‫אונזער לעבן‪ .‬כביכול פון ביידע צוזאַ מען הייבט זיך אָ ן די תשובה‪.‬‬ ‫ע״ב)‪.‬‬ ‫די ווערטער „השיבנו ה׳ אליך ונשובה“ ווערן יעצט זייער פשוט‪.‬‬ ‫„השיבנו“ — דו קום נענטער צו אונז‪ ,‬דערוועק אונז און עפן פאַ ר‬ ‫גליון צום פינטל • ראש השנה תשפ״ז • גליון ‪2 • 196‬‬ ‫דער כוח צו פרעגן‬ ‫יארצייט פון רבינו המלבי״ם זצ״ל — א׳ דראש השנה‬ ‫כל זמן די זאַ ך בלייבט פאַ רמאַ כט‪ ,‬קען מען דורכגיין‪ .‬מען‬ ‫דעם ערשטן טאָ ג ראש השנה געפאַ לט דער יארצייט פון‬ ‫קען זאָ גן‪ :‬אַ זוי שטייט‪ ,‬אַ זוי האָ בן מיר מקבל געווען‪ ,‬אַ זוי איז‬ ‫רבינו מאיר ליבוש בן רבי יחיאל מיכל‪ ,‬דער מלבי״ם זצ״ל‪.‬‬ ‫מען רגיל צו פאַ רשטיין‪ .‬אָ בער ווען דער מענטש הייבט אָ ן צו‬ ‫ער איז נסתלק געוואָ רן א׳ דראש השנה שנת תר״מ‪ ,‬אין‬ ‫פרעגן‪ ,‬רירט ער די זאַ ך פון אָ רט‪ּ .‬פלוצלינג זעט ער אַ ז די‬ ‫קיוב‪ ,‬בשעת ער איז געווען אויפן וועג צו נעמען די רבנות‬ ‫פשט וואָ ס איז אים געווען פשוט פאַ רענטפערט נישט אַ לע‬ ‫אין קרעמענטשוג‪ .‬זיין גאַ נץ לעבן איז דורכגעגאַ נגען מיט‬ ‫ווערטער‪ .‬ער טרעפט נאָ ך אַ פסוק וואָ ס שטימט נישט‪ .‬זאכן‬ ‫יגיעה‪ ,‬וואַ נדערונגען‪ ,‬און מלחמות קעגן די משכילים‪ .‬ער‬ ‫וואָ ס האָ בן אויסגעזען מסודר הייבן זיך אן צו שאָ קלען‪.‬‬ ‫האט איבערגעלאָ זט אַ גאַ נצע וועלט פון תורה‪ ,‬אַ נייע ברייטע‬ ‫דער טבע פון א מענטש אז ער וויל לעבן אין אַ מסודר׳דיגע‬ ‫דרך אין לימוד המקרא‪.‬‬ ‫וועלט‪ .‬ער וויל וויסן וואו ער שטייט‪ ,‬וואָ ס ער גלייבט און‬ ‫אין זיינע יונגע יאָ רן‪ ,‬אַ רום אין די צוואַ נציגער יאָ רן‪ ,‬האָ ט‬ ‫וואָ ס ער פאַ רשטייט‪ .‬א שאלה דראָ ט אים צו צונעמען זיין‬ ‫דער מלבי"ם מחבר געווען „ארצות החיים“ אויפן שלחן‬ ‫מנוחה‪ .‬ווער ווייסט וואו די שאלה וועט פירן? אפשר וועט‬ ‫ערוך אורח חיים‪ .‬די גרעסטע גדולי הדור האָ בן געגעבן‬ ‫זיך אַ רויסשטעלן אַ ז דער בנין וואָ ס איז ביי אים געשטאַ נען‬ ‫חשובע הסכמות‪ ,‬און אים אָ נערקענט ווי איינער פון די‬ ‫לאַ נגע יאָ רן איז נאָ ך נישט אזוי גוט געבויט‪.‬‬ ‫גרויסע גדולים‪ .‬ער האָ ט געדינט אין רבנות אין פאַ רשידענע‬ ‫דערפאַ ר איז די טבע פון א מענטש צו פאַ רשטילן שאלות‪.‬‬ ‫קהילות‪ ,‬און אומעטום פעסט געהיטן די תורה און מסורה‪.‬‬ ‫גלייך ווען עס קומט ארויף עפעס‬ ‫אין בוקאַ רעשט האָ ט ער מלחמה‬ ‫אַ שוועריגקייט‪ ,‬זאָ גט מען עפעס‬ ‫געהאַ לטן מיט די וואָ ס האָ בן‬ ‫א ענטפער‪ ,‬כאָ טש זיי אַ ליין‬ ‫געוואָ לט ענדערן די צורה פון‬ ‫שּפירן נישט אַ ז עס פאַ רענטפערט‬ ‫אידישקייט; ער איינגעשפארט‬ ‫די זאַ ך‪ .‬נישט דער תירוץ איז זיי‬ ‫געווארן דורך מסירות און‬ ‫דאַ ן וויכטיג‪ ,‬נאָ ר דאָ ס פאַ רמאַ כן‬ ‫פאַ רטריבן געוואָ רן פון לאַ נד‪.‬‬ ‫די שאלה‪ .‬זיי ווילן צוריקשטעלן‬ ‫אויך שּפעטער האָ ט ער נישט‬ ‫די זאַ ך אויף איר אָ רט‪ ,‬כדי נישט‬ ‫געפונען קיין מנוחה‪ ,‬נאָ ר‬ ‫צו דאַ רפן עפענען די גאַ נצע סוגיא‬ ‫געוואַ נדערט פון שטאָ ט צו שטאָ ט‬ ‫פון פריש‪.‬‬ ‫און פון לאַ נד צו לאַ נד‪.‬‬ ‫דער מלבי״ם לערנט אונז אַ ן‬ ‫דוקא אין די שטורמישע יאָ רן‬ ‫אַ נדערן וועג‪ .‬ער אַ נטלויפט נישט‬ ‫זענען געבויט געוואָ רן זיינע‬ ‫פון דער שאלה; ער געט איר א‬ ‫גרויסע פירושים‪ .‬דער מלבי״ם‬ ‫פלאץ‪ .‬צומאָ ל זאַ מלט ער צען‬ ‫האָ ט פון פריש געעפנט די ספרי‬ ‫שאלות אדער מער‪ ,‬אויף איין‬ ‫תנ״ך‪ ,‬פסוק נאָ ך פסוק‪ ,‬וואָ רט‬ ‫פרשה פון פסוקים‪ .‬ער האָ ט נישט‬ ‫נאָ ך וואָ רט‪ .‬ער האָ ט געוויזן אַ ז‬ ‫מורא אַ ז אויב ער וועט אַ זוי פיל‬ ‫אין תורה איז נישט דאָ קיין‬ ‫פרעגן‪ ,‬וועט ער נישט קענען‬ ‫איבעריג וואָ רט‪ ,‬צוויי לשונות‬ ‫אַ רויסקריכן פון די מבוכה‪.‬‬ ‫זענען קיינמאָ ל נישט ממש גלייך‪,‬‬ ‫פאַ רקערט‪ ,‬ער ווייסט אַ ז נאָ ר‬ ‫און א חזרה קומט נישט נאָ ר‬ ‫נאָ כדעם ווי מ'וועט גוט שּפירן‬ ‫צוליב שיינקייט פונעם לשון‪ .‬אין‬ ‫וואָ ס מיר פאַ רשטייען נישט‪,‬‬ ‫יעדע קליינע שינוי ליגט אַ כוונה‪,‬‬ ‫קענען מיר צוקומען צו וואָ ס עס‬ ‫אין יעדן סדר ליגט אַ מהלך‪ ,‬ווען‬ ‫שטייט באמת‪.‬‬ ‫אַ פסוק זעט אויס ווי ס'חזר'ט זיך‬ ‫איבער‪ ,‬דא איז די פלאץ צו‬ ‫דער בטחון אַ ז עס איז דאָ אַ ן‬ ‫טרעפן די טיפע עומק‪.‬‬ ‫ענטפער‬ ‫ווען מען עפנט אַ מלבי״ם‪ ,‬טרעפט‬ ‫פון וואו נעמט אַ מענטש דעם כוח‬ ‫מען צום ערשט די שאלות‪:‬‬ ‫צו פרעגן? פונעם בטחון אַ ז עס איז דאָ אַ ן ענטפער‪.‬‬ ‫„השאלות“‪ .‬ער שטעלט אראפ א‬ ‫דאָ ס מיינט נישט אַ ז ער ווייסט שוין דעם ענטפער‪ .‬ווען ער‬ ‫רייע מיט קושיות‪ .‬פאַ רוואָ ס שטייט דאָ ס וואָ רט? פאַ רוואָ ס‬ ‫וואָ לט אים געוואוסט‪ ,‬וואָ לט עס נישט געווען קיין שאלה‪.‬‬ ‫האָ ט דער פסוק געביטן פון דעם פריערדיגן לשון? פאַ רוואָ ס‬ ‫דער בטחון איז טיפער‪ .‬ער גלייבט אַ ז די זאַ ך וואָ ס שטייט‬ ‫שטייט דער שּפעטערדיגער ענין פריער? פאַ רוואָ ס חזר׳ט‬ ‫פאַ ר אים איז אמת‪ .‬אויב ער זעט נאָ ך נישט ווי אַ לץ שטימט‪,‬‬ ‫דער פסוק איבער וואָ ס ער האָ ט שוין געזאָ גט? פאַ רוואָ ס‬ ‫ליגט דער חסרון אין זיין השגה און נישט אין דער זאַ ך אַ ליין‪.‬‬ ‫פעלט דאָ אַ זאַ ך וואָ ס וואָ לט געדאַ רפט שטיין? ערשט ווען די‬ ‫דערפאַ ר לאָ זט ער זיך עפענען‪ ,‬בודק זיין און פרעגן‪ .‬די‬ ‫שאלות שטייען פאַ ר אונז מיט זייער גאַ נצן תוקף‪ ,‬הייבט ער‬ ‫שאלה וועט נישט חרוב מאַ כן דעם בנין; זי וועט אים פירן‬ ‫אָ ן בויען דעם ביאור‪.‬‬ ‫צום אמת׳ן בנין‪.‬‬ ‫דאָ ס איז איינע פון די גרויסע זאַ כן וואָ ס מען קען זיך לערנען‬ ‫דאָ ס איז געווען דער גרויסער יסוד פונעם מלבי״ם‪ .‬ער האָ ט‬ ‫פונעם מלבי״ם‪ :‬וויפיל כוח אַ מענטש דאַ רף האָ בן כדי צו‬ ‫געגלייבט אין די שלימות פונעם לשון התורה‪ .‬דוקא דערפאַ ר‬ ‫פרעגן‪.‬‬ ‫האָ ט ער געקענט פרעגן דערויף אַ זוי פיל שטאַ רקע קושיות‪.‬‬ ‫דער מענטש האָ ט מורא צו עפענען די זאַ ך‬ ‫ווען ער וואָ לט געטראַ כט אַ ז די תורה רעדט צומאָ ל‬ ‫בערכ'דיג‪ ,‬וואָ לט יעדע קושיא זיך גענדיגט מיט אַ ּפשוטע‬ ‫מ'מיינט אַ ז פרעגן אַ שאלה איז אַ גרינגע זאַ ך‪ .‬אויב איך‬ ‫ענטפער‪ :‬אַ זוי איז דער דרך הלשון‪ ,‬דאָ ס איז נאָ ר אַ חזרה‪,‬‬ ‫פאַ רשטיי נישט‪ ,‬פרעג איך‪ .‬באמת איז דאָ ס אָ בער בכלל נישט‬ ‫מען דאַ רף נישט אַ זוי מדייק זיין‪ .‬דער מלבי״ם האָ ט אָ בער‬ ‫אַ זוי פשוט‪ .‬אַ סך מאָ ל פרעגט דער מענטש נישט‪ ,‬נישט ווייל‬ ‫געוואוסט אַ ז יעדעס וואָ רט שטייט אויף זיין פלאץ‪ .‬דוקא ווען‬ ‫אלעס איז אים קלאָ ר‪ ,‬נאָ ר ווייל ער האָ ט מורא פון וואָ ס די‬ ‫שאלה קען עפענען‪.‬‬ ‫גליון צום פינטל • ראש השנה תשפ״ז • גליון ‪3 • 196‬‬ ‫געלערנט געוואָ רן‪ .‬אָ בער איין מענטש האָ ט באַ מערקט אַ זאַ ך‬ ‫די זאַ כן שטימען נישט באופן פשוט‪ ,‬עפענט דאס אַ טיר צו אַ‬ ‫וואָ ס האָ ט קיינעם נישט געשטערט‪ .‬ער האָ ט געפרעגט וואו‬ ‫נייע הבנה‪.‬‬ ‫זענען אלע דורכגעגאַ נגען די ווארט שטילערהייט‪ ,‬און פון‬ ‫זיינע שאלות זענען געקומען פון אַ טיפע אמונה‪ .‬ער האָ ט‬ ‫דער שאלה האָ ט זיך פאַ ר אים געעפנט אַ גאַ נצער מהלך‪.‬‬ ‫געפרעגט ווייל ער איז געווען זיכער אַ ז עס איז דאָ אַ סדר‪ ,‬א‬ ‫מען דאַ רף כוח צו שטיין מיט אַ שאלה‪ ,‬נישט גלייך לויפן איר‬ ‫סדר וואס ער האָ ט אים נאָ ך נישט זוכה געווען צו זען‪ .‬ווי‬ ‫פאַ רמאַ כן‪ .‬מען דאַ רף סבלנות צו טראָ גן אַ צייט דעם „איך‬ ‫גרעסער דער בטחון אין שלימות פון דער זאַ ך‪ ,‬אַ לץ אַ‬ ‫ווייס נישט“‪ .‬מען דאַ רף אמונה אַ ז ליכטיגקייט געפינט זיך‬ ‫שטאַ רקערע שאלה קען מען דערויף שטעלן‪.‬‬ ‫נישט נאָ ר אין וואָ ס איך פאַ רשטיי שוין‪ ,‬נאָ ר אויך אין דעם‬ ‫אַ זוי איז אויך אין דער נפש פונעם מענטש‪ .‬אַ קליין קינד‬ ‫פינצטערן אָ רט וואָ ס איך פאַ רשטיי נאָ ך נישט‪ .‬ווער עס קען‬ ‫האָ ט צומאָ ל מורא צו פרעגן‪ ,‬ווייל אויב עס וועט זיך‬ ‫נישט בלייבן מיט אַ שאלה‪ ,‬וועט שטענדיג באַ קומען קליינע‬ ‫אַ רויסשטעלן אַ ז ער פאַ רשטייט נישט‪ ,‬שּפירט ער ווי זיין‬ ‫תשובות‪ .‬ווער עס געט דער שאלה איר פולן פלאץ‪ ,‬קען‬ ‫גאַ נצער מעמד פאַ לט‪ .‬אַ מתחיל וויל שּפירן אַ ז ער האָ ט שוין‬ ‫אָ נקומען צו אַ ן ענטפער וואָ ס בויט די גאַ נצע זאַ ך פון פריש‪.‬‬ ‫געכאַ ּפט דעם ענין‪ .‬ער הערט דעם ערשטן הסבר און האַ לט‬ ‫זיך שטאַ רק דערין‪ .‬עס איז אים שווער מודה צו זיין אַ ז עס‬ ‫ראש השנה און אַ נייע התחלה‬ ‫איז דאָ אַ סתירה‪ ,‬ווייל ער האָ ט נאָ ך נישט דעם בטחון אַ ז ער‬ ‫דער מלבי״ם איז נסתלק געוואָ רן ראש השנה — דעם טאָ ג‬ ‫קען דורכגיין דעם סתירה און אָ נקומען צו אַ ברייטערע‬ ‫ווען די וועלט הייבט זיך אָ ן פון פריש‪ .‬כדי אָ נצוהייבן פון‬ ‫הבנה‪.‬‬ ‫פריש‪ ,‬דאַ רף מען מסכים זיין אַ ז נישט אַ לץ וואָ ס איז נעכטן‬ ‫ביסלעכווייז לערנט דער מענטש דעם כוח פון אַ שאלה‪ .‬איין‬ ‫געווען פשוט מוז אויך היינט בלייבן פשוט‪.‬‬ ‫מאָ ל האָ ט ער זיך געוואַ גט צו פרעגן‪ ,‬און נאָ ך אַ שטיק צייט‬ ‫דער מענטש קומט צו ראש השנה מיט אַ גאַ נצע סדר‪ ,‬די‬ ‫האָ ט ער געטראפן א ענטפער‪ .‬די שאלה האָ ט נישט חרוב‬ ‫פאריעריגע סדר צו וועלכע ער איז שוין צוגעוואוינט‪ .‬ער‬ ‫געמאַ כט וואָ ס ער האָ ט געוואוסט; זי האָ ט אים געעפנט אַ‬ ‫האָ ט אַ וועג ווי צו טראַ כטן וועגן זיך‪ ,‬וועגן זיין עבודה‪ ,‬וואָ ס‬ ‫הבנה וואָ ס ער האָ ט פריער נישט געהאַ ט‪ .‬דערנאָ ך איז‬ ‫ער קען‪ ,‬און וואָ ס ער קען נישט‪ .‬אַ סך מאָ ל האָ ט ער שוין‬ ‫געקומען נאָ ך אַ שאלה‪ ,‬און אויך זי האָ ט אים געצוואונגען‬ ‫געגעבן תשובות אויף אַ לע שאלות‪ :‬אַ זוי בין איך‪ ,‬אַ זוי בין‬ ‫מער מדייק צו זיין‪ .‬אַ זוי ווערט אין אים געבויט אַ נייער‬ ‫איך געבוירן‪ ,‬אַ זוי זענען מיינע יאָ רן דורכגעגאַ נגען‪ ,‬דאָ ס איז‬ ‫בטחון‪ :‬מען מעג עפענען אַ פאַ רמאַ כטע זאַ ך; מען מעג זאָ גן‬ ‫אַ לץ וואָ ס איך קען טאָ ן‪ .‬די תשובות מאַ כן סדר אין זיין לעבן‪,‬‬ ‫„איך פאַ רשטיי נישט“‪ .‬זייער אָ פט הייבט זיך דוקא פון דאָ אָ ן‬ ‫אָ בער זיי פאַ רמאַ כן אים אויך‪.‬‬ ‫דער אמת׳ער לימוד‪.‬‬ ‫ראש השנה געט דעם כוח צו פרעגן פון פריש‪ .‬מוז איך‬ ‫באמת בלייבן ווי איך בין געווען? זענען נישט דאָ אין מיר‬ ‫אַ שאלה עפנט אַ נייע וועלט‬ ‫כוחות וואָ ס זענען נאָ ך נישט געעפנט געוואָ רן? זענען די זאַ כן‬ ‫אַ גוטע שאלה איז נישט נאָ ר אַ לאָ ך וואָ ס וואַ רט צו ווערן‬ ‫וואָ ס איך רעכן פאַ ר חזרות‪ ,‬אפשר זענען זיי פאַ רשידענע‬ ‫אָ נגעפילט מיט א ענטפער‪ .‬א גוטע שאלה אנטּפלעקט אַ ז עס‬ ‫מדרגות וואָ ס איך האָ ב נישט באַ מערקט? איז נישט דאָ א‬ ‫איז דאָ אַ גאַ נצע וועלט וואָ ס מיר האָ בן נאָ ך נישט געזען‪.‬‬ ‫וואָ רט אין תורה‪ ,‬תפילה‪ ,‬אָ דער אין מיין אייגן האַ רץ‪ ,‬וואָ ס‬ ‫אַ מענטש ליינט צוויי פסוקים וואָ ס זעען אויס ענליך‪ ,‬און‬ ‫איך בין אסאך מאָ ל דורכגעגאַ נגען און נישט געהערט וואָ ס‬ ‫פרעגט פאַ רוואָ ס מען האָ ט געזאָ גט ביידע‪ .‬כל זמן ער האָ ט‬ ‫עס וויל פון מיר?‬ ‫נישט געפרעגט‪ ,‬האָ ט ער געזען איין רעיון צוויי מאָ ל‪.‬‬ ‫דער מלבי״ם איז זיין גאַ נץ לעבן געגאַ נגען פון אָ רט צו אָ רט‪,‬‬ ‫נאָ כדעם וואָ ס ער פרעגט און זעט דעם חילוק צווישן די‬ ‫געליטן רדיפות‪ ,‬מסירות און גירושים‪ ,‬און דאָ ך האָ ט ער‬ ‫פסוקים‪ ,‬אַ נטדעקט ער צוויי ענינים‪ .‬די שאלה האָ ט נישט נאָ ר‬ ‫קיינמאָ ל נישט אויפגעהערט צו בויען‪ .‬ער האָ ט נישט געלאָ זט‬ ‫פאַ רענטפערט אַ כפילות; זי האָ ט געברענגט נאָ ך אַ וועלט‬ ‫די שטורעמס אים איבערנעמען‪ .‬פון אַ לע זיינע וואַ נדערונגען‬ ‫פאַ ר זיינע אויגן‪.‬‬ ‫איז אַ רויסגעקומען אַ פירוש וואָ ס שטעלט פאָ ר תנ״ך ווי אַ‬ ‫ער זעט צוויי ווערטער וואָ ס זעען אויס צו האָ בן דעם זעלבן‬ ‫גענויע‪ ,‬מסודר׳דיגע און ליכטיגע וועלט‪ .‬וואו אַ נדערע האָ בן‬ ‫טייטש‪ .‬פאַ רוואָ ס האָ ט דער פסוק דאָ אויסגעקליבן איין לשון‬ ‫געזען חזרות‪ ,‬האָ ט ער געזען חילוקים‪ .‬וואו אַ נדערע זענען‬ ‫און דאָ רטן אַ ן אַ נדערן? קודם האָ ט ער נישט קיין ענטפער‪.‬‬ ‫דורכגעגאַ נגען און פארגלאטיגט‪ ,‬האָ ט ער געפונען אַ פתח‪.‬‬ ‫אָ בער די שאלה אַ ליין צווינגט אים זיך מתבונן צו זיין‪ :‬אפשר‬ ‫וואו זאַ כן האָ בן אויסגעזען נישט צונויפגעפאסט‪ ,‬האָ ט ער‬ ‫זענען דאָ ס צוויי באַ זונדערע כוחות‪ ,‬צוויי תנועות אין דער‬ ‫געגלייבט אַ ז ס'איז דא א ענטפער‪ ,‬און געזוכט ביז ער האָ ט‬ ‫נפש‪ ,‬צוויי מדרגות אין עבודת השם‪ּ .‬פלוצלינג אַ נטּפלעקן‬ ‫אים געפונען‪.‬‬ ‫צוויי ווערטער וואָ ס ער האָ ט שטענדיג אויסגעטוישט צווישן‬ ‫דאָ ס איז דער זכרון וואָ ס מען קען נעמען פונעם מלבי״ם אין‬ ‫זיך‪ ,‬צוויי גאַ נצע מהלכים‪.‬‬ ‫זיין יארצייט‪ :‬נישט מורא האָ בן פון אַ שאלה‪ ,‬און נישט נוצן‬ ‫דאָ ס איז דער גרויסער כוח פון די שאלות פונעם מלבי״ם‪ .‬ער‬ ‫די שאלה כדי צו צעברעכן‪ .‬נאר פרעגן מיט אמונה אַ ז עס איז‬ ‫לאָ זט דעם לערנער נישט בלייבן אויפן אויבערפלאך‪ .‬ער‬ ‫דאָ וואָ ס צו געפינען‪ .‬עפענען מיטן בטחון אַ ז די תורה איז‬ ‫ווייזט אים אַ שמאָ לע שּפאַ לט‪ ,‬און דורך דעם שּפאַ לט פירט‬ ‫טיפער ווי אונזער ערשטע הבנה‪ .‬וויסן אַ ז יעדע אמת׳ע‬ ‫ער אים אין אַ גאַ נצע ריזיגע צימער‪ .‬איין וואָ רט וואָ ס האָ ט‬ ‫שאלה קען ווערן אַ טיר‪ ,‬און יעדער שוועריגקייט קען‬ ‫נישט געשטימט‪ ,‬איין סדר וואָ ס איז נישט געווען‬ ‫געבוירן אַ נייע ליכטיגקייט‪.‬‬ ‫פאַ רשטענדליך‪ ,‬איין חזרה וואָ ס האָ ט אויסגעזען איבעריג‪,‬‬ ‫דער מלבי״ם האָ ט אונז נישט בלויז איבערגעלאָ זט אסאך‬ ‫ווערן אַ פתח צו אַ נייע הבנה אין דער גאַ נצער פרשה‪.‬‬ ‫תשובות‪ .‬ער האָ ט אונז איבערגעלאָ זט דעם מוט צו פרעגן‪.‬‬ ‫צומאָ ל זוכט אַ מענטש חידושים‪ ,‬אָ בער טרעפט זיי נישט‪,‬‬ ‫ווען אַ מענטש לערנט זיך צו פרעגן‪ ,‬אַ נטדעקט ער אַ ז די‬ ‫ווייל ער זוכט גלייך נייע תשובות‪ .‬א אמת׳ער חידוש הייבט‬ ‫שאלה שאָ קלט נישט זיין וועלט‪ .‬פאַ רקערט‪ ,‬זי גיט אים דעם‬ ‫זיך אָ פט אָ ן מיט אַ נייע שאלה‪ .‬דער פסוק איז פאַ ר אַ לעמען‪,‬‬ ‫כוח זי ווידער צו בויען — טיפער‪ ,‬גענויער און אמת׳ער‪.‬‬ ‫די ווערטער זענען באַ קאַ נט‪ ,‬און די פירושים זענען שוין‬ ‫מכון מישרים • שלום לאנגסאם • ‪ • 845-274-3516‬קול הלשון פרטי‪• 605-313-6803 :‬‬ ‫‪shalomlangs@gmail.com‬‬ ‫גליון צום פינטל • ראש השנה תשפ״ז • גליון ‪4 • 196‬‬