א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

בים
בסיעתא דשמיא הר
כות
גליון פרדס התורה ב לז
תנד
ראש השנה נ
תשפ"ז
אידיש א קוואל
פון חיזוק
סליחות • ראש השנה • בדרכי רבותינו • מעיין הידיעות
אינעם גליון:
3מאמר פתיחה י"ל ע"י מערכת
'פרדס התורה' לכתיבת
7סליחות "זכור ברית" ועריכת שיעורי מורינו
הרב שליט"א
9ראש השנה שחל בשבת
•••
13לשנה טובה הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי
ישראל בארץ הקודש ,דייני העדה
15אכילת הסימנים החרדית ,וגדולי רבני ארה"ב
(ההסכמות במילואם נמצא
17תפילה בספר 'טבריא של מעלה'
שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)
20יראתי מתוך שמחתי
•••
30בדרכי רבותינו די גליונות קען מען באקומען
ביי די פאלגענדיגע לאקאלן:
קרית יואל בארא פארק
34מעיין הידיעות כתר דזשודעיקא ביהמ״ד שומרי שבת
97 Acres Rd. 5302 13 Ave.
ביהמ״ד עדת יראים וויען
לעיקוואד 1350 50 St.
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד הדרת קודש
12 America Ave. סוואליווע
ביהמ״ד סאטמאר 4801 15 Ave.
405 Forest Ave.
וויליאמסבורג
ביהמ״ד צאנז
בנין בראך למטה
קלויזענבורג
לאקער #405
25 Havens Ave. Bedford Cor. Park
ביהמ״ד בעלזא כתר דזשודעיקא
44 Grove Springs 801 Bedford Ave.
Ct. מאורות
טאמס ריווער 218 Wallabout St.
ביהמ״ד קהל בני יששכר מאנסי
1767 Whitesville Rd. ביהמ״ד זוועהיל
פלטבוש 101 W Maple Ave.
MB VINEYARD שיינער'ס שול
3012 AVE J 18 Forshay Rd.
•••
פרנס הגליון ©
נתנדב לז"נ
להצטרפות קבלת שיעורי מורינו
הרה"ק רבינו יואל הרב שליט"א והגליונות באימייל,
בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט ניתן לפנות:
ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר shiurimlishmo@gmail.com
ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו להצטרפות קבלת הגליונות לבד
ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים באימייל ,ניתן לפנות:
pardesgilyones@gmail.com
פ +רדס
ראש השנה
תשפ"ז
שיעורי
הרה''ג רבי יששכר יהודה
ה +ת ור+ה
גליון 45 בערקוי שליט''א
אב''ד פרדס התורה
מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי
זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת
אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה
נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון, אידיש
והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת.נ.צ.ב.ה.
מאמר פתיחה
ַ
שטארק זיך! די הייליגע שבעה רועים דאווענען מיט אונז!
(עי' בספר מדבר קדש ביי חג סוכות בענין דינען דעם מלך מלכי המלכים אריינטרעטן אין די הייליגע
האושפיזין ,וואס דער הייליגער 'שר שלום' פון הקב"ה.
בעלזא זי"ע האט געזאגט א מורא'דיגע בחינה:
טעג מיט התלהבות און קבלת
"וזה ידוע דעם האבות באו אמהות גם כן באו" ווען מיר גייען יעצט אריין אין די עול מלכות שמים
-אז די אבות קומען צו גיין צוזאמען מיט די טעג ,מיר גייען אריין דאווענען אין
אמהות אין די הייליגע סוכה .די זעלבע זאך בית המדרש ,דארף מען וויסן אז בעזרת השם יתברך ,מיר
דא אויכעט ,ביי די הייליגע טעג ,קומען צו גיין נאר
מיר דאווענען נישט אליינסָ , טרעטן יעצט אריין אין די הייליגע
די אבות צוזאמען מיט די אמהות .בפרט אז אין מיר דאווענען מיט נאך צדיקים - טעג פון ראש השנה" ,כי קדוש
ראש השנה זענען די אמהות נפקד געווארן.
פאר מיר גייען צו די שטעלט אייך ָ היום לאדונינו".
ועוד ,מיר ליינען דאך ביי קריאת התורה די
קריאה פון "וה' פקד את שרה" ,און מיר ליינען
בית המדרש פון די אבות ואמהות יעדע אידיש קינד און יעדע
די הפטורה ,די הפטורה פון 'חנה' .פארוואס? ראש השנה! מיר דארפן וויסן אז אידיש הארץ איז פול מיט שמחה,
ווייל דער אייבערשטער האט דעמאלטס פוקד נאר מירדאס איז נישט קיין 'חלום'ָ , יראה און קבלת עול מלכות שמים
געווען די הייליגע אמהות .ממילא איז אוודאי גייען האבן ימים נוראים אזעלכע ווען די טעג קומען ָאן .מ'מאכט א
און אוודאי קומען זיי אין בית המדרש זיך חשוב'ע געסט וואס קומען פונעם ברכת 'שהחיינו' מיט א מורא'דיגע
משתתף זיין מיט אונזערע תפילות). עולם העליון. התלהבות ,אזוי ווי דער הייליגער
דער הייליגער בית אהרן זי"ע דער הייליגער חתם סופר (דרוש חתם סופר זי"ע שרייבט אין זיינע
שרייבט כמה פעמים בספרו י"ב דף ש"נ -וע"ע דרשות ז"ך אלול ,י"ז ,דף דרשות כמה פעמים (כ"ה אלול דף שמ"ט
הקדוש ,אז "ביי 'תקיעת שופר' איז שס"ז) זאגט בזה הלשון" :קבלנו" – -ז"ך אלול דף שס"א -ז"ך אלול דף שס"ו) אז
מען ממשיך די אבות הקדושים". ער האט מקבל געווען פון זיינע ב"ה מ'האט דערלעבט נאך א יאר,
ווען מען לערנט די ווערטער דארף הייליגע רבי'ס ,און מעגליך פון הגם אונז ווייסן ווי מיר זעען אויס.
כא ּפן א טרייסל! ווי אויך דאס אונז ַ אליהו הנביא זכור לטוב" ,שבראש עד כדי כך ,אז די מלאכי מעלה
ַאן התחזקות! מיר זען דערפון אז השנה ויום הכיפורים הנשמות פרעגן פארוואס מען זאגט נישט
אפילו איך מיין אז איך ט ּו נישט האבות, ונשמות הקדושות 'הלל' ראש השנה? -ווייל אז מען
אויף קיין סאך מיט מיינע מצוות מצטרפים עמנו בבית הכנסת דערלעבט א יאר דארף מען זאגן
וכו' ,קומט דער בית אהרן און איז בתפלתנו". 'הלל' ָא ּפצוגעבן א שבח והודי' צום
אונז מגלה וואס 'יעדער איד' טוט מיר גייען אריין אין בית המדרש אייבערשטן!
אויף ביי תקיעת שופר! און מיר גייען זיך טרעפן מיט די נאך מער פון דעם זאגט דער
מיר גייען אריין אין די נשמות פון די צדיקים ,די נשמות חתם סופר ,אז הקב"ה ,דער 'הרוצה
פרייליכסטע טעג פון יאר ,אויף פון אברהם ,יצחק און יעקב. בתשובה' וויל אז אונז זאלן תשובה
וואס חז"ל זאגן (ר"ה יח ,א) אויפ'ן שטארק זיך אידעלע! שטארק זיך! טון ,און בעז"ה אנשרייבן א גוט
"ד ְר ׁש ּו ה' ְ ּב ִה ָּמ ְצאוֹ ְק ָר ֻאה ּו
פסוק ִ ּ די ז' רועים זענען דא מיט אונז! יאר ,און מען זאל קענען ווייטער
3 פ+רדס ה+תור+ה
יעדן טאג צופרי ,אויפ'ן וועג טאן און זיך צוריקקערן צום תשובה ָ ִ ּב ְהיוֹ תוֹ ָקרוֹ ב" (ישעיה נה ,ו) – דער
פון זיין הויז צום שניידער ,איז ער אייבערשטן. נביא ישעיה בעט אונז אז מיר
דורך געגאנגען א ביהמ"ד .איין פארשטייט זיך ,אז אין אזעלכע זאלן דאווענען און זוכן דעם
טאג גייט ער פארביי דעם ביהמ"ד געהויבענע טעג איז יעדנס בקשה: אייבערשטן .אז דאס זענען די טעג
און ער הערט קולות וואו מען "רבוש"ע! הלוואי קען איך נעמען פון עשרת ימי תשובה וואס פאנגן
דאווענט מיט אזא התלהבות ,מיט די טעג און עס מיטנעמען אויף א זיך ָאן ראש השנה ,ווען יעדע
אזא שמחה ,מיט אזא השתפכות גאנץ יאר!" אידיש קינד האט דעם כח פון א
הנפש .עס האט אים ממש מיר זענען מתפלל יעדן טאג 'ציבור' ,און דעם כח פון א 'צדיק
געכאפט ביים הארץ ,און ער איז ביים דאווענען דעם קאפיטל הדור' ,ווי עס ווערט מבואר אין
אריינגעגאנגען אינעווייניג .ער "א ַחת "לְ ָדוִ ד ה' אוֹ ִרי" ,און מיר זאגן ַ רמב"ם (הלכות תשובה) ,אינעם ערוך
האט געזען אז א רבי מיט חסידים ָׁש ַאלְ ִּתי ֵמ ֵאת יְ הוָ ה אוֹ ָת ּה ֲא ַב ֵּק ׁש, לנר ,אינעם חתם סופר און נאך ,אז
זענען אנגעקומען אין שטאט ,דאס ִׁש ְב ִּתי ְ ּב ֵבית ה' ָּכל יְ ֵמי ַח ַ ּיי" .מיר יעדער איינער האט יעצט דעם כח
איז געווען דער צדיק וקדוש רבי זאגן עס דוקא אין די טעג ווייל מיר צו צערייסן יעדע גזר דין!
משה'לע פשעווארסקער זי"ע ,און בעטן דעם רבוש"ע אז מיר זאלן דער הייליגער בעל התניא זי"ע
מ'דאווענט דארט מיט א התלהבות קענען מיטנעמען די געהויבענע אין 'ליקוטי תורה' (פ' כי תבא ,נצבים,
נורא .דער הייליגער רבי ר' הערש טעג אויף א גאנץ יאר. מאמרי ר"ה 'שיר המעלות ממעקים') איז אונז
האט דאך געהאט א פלאם- מגלה אז אין די טעג באגיסט מעו
בעזה"י וועלן מיר ארומרעדן ווי
פייערדיגע נשמה ,און ער האט יעדער איד מיט א התעוררות פון
אזוי מיטצונעמען דער התעוררות
מחליט געווען צו בלייבן דארט תשובה עילאה .דאס הייסט די כח
פון די טעג אויף א גאנץ יאר.
ביזן סוף דאווענען. פון 'מסירת נפש' וואס יעדער איד
נאר דאס דאווענען האט זיך ווי ָ די מורא'דיגע מעשה פונעם האט נישט עובר זיין די ג' עבירות,
געענדיגט ,איז ער געלאפן צום הייליגן רבי ר' הערש און יעדער עם הארץ איז גרייט מיט
שניידער .ווען ער איז אנגעקומען, א שמחה צו זיך מוסר נפש זיין פאר
האט אים דער שניידער געפרעגט:
רימנובער זי"ע און זיין די ג' עבירות.
"פארוואס ביסטו געקומען מסירות נפש צום דאווענען
אין די טעג ווערט נשפע אויף
שפעט?" ער האט אים דערציילט דער קוויאשד'ער רב זי"ע האט יעדער איד א הרגש אש קודש
די גאנצע מעשה ,אז ער איז דערציילט א מורא'דיגע מעשה, פון די מסירת נפש אויף די גאנצע
געבליבן אין ביהמ"ד צו הערן און בשעת'ן דערציילן האט ער תורה ומצוות ,דאס הייסט יעדער
דעם דאווענען .דער שניידער איז געגאסן טייכן טרערן .ער האט אידיש קינד באקומט א אש קודש
געווען ַאן עם הארץ פון אמאל ,ער דאס געהערט פונעם הייליגן צו לערנען און דאווענען יומם
האט אים אנגעווארנט און געזאגט: סטראפקוב'ער רב זי"ע ,וועלכער ולילה ,מקיים זיין אלע מצוות
"היינט לאז איך דיר דורך ,אבער פאטער,האט עס געהערט פון זיין ָ מיט א ברען און א חשק ,און לגבי
מארגן זאלסטו עס נישט טון נאך דער הייליגער שינאווער רב זי"ע, מלחמת היצר קומט אראפ א פייער
אמאל". וועלכער האט עס אליין געהערט צו האלטן מלחמה מיט א גאווה
צומארגנס איז דער הייליגער פונעם הייליגן רבי ר' הערש פון דקושה בעוז ותעצומות.
רבי ר' הערש ווייטער געגאנגען צום רימנוב זי"ע. דער זעלבע בחינה פון בעל
ביהמ"ד ,און ווען ער האט געהערט כידוע איז דער הייליגער רבי התניא ווערט אראפגעברענגט אין
דעם קול פונעם דאווענען ,האט ער ר' הערש געווארן א יתום פון דרשות חתם סופר ,וזל"ק (דרשות שבת
נישט געטראכט קיין צוויי מאל און קליינווייז ָאן .זיין מאמע איז געווען שובה ,דף י"א)" :בראש השנה הקב"ה
איז ווייטער אריינגעגאנגען דארט גאר ערליכע פרוי ,און וויבאלד זי א ָ שולח התעוררות ממעל לכל איש
מיט-דאווענען ביז'ן סוף .כאטש האט געוואלט אז דאס קינד זאל ישראל לשוב אליו" .דאס זענען
ער האט געוואוסט אז ער וועט חלילה נישט גיין ליידיג און ער טעג וואס דער רבוש"ע עפנט
כאפן א גוטן פסק פונעם שניידער, פאך ,האט זי אים זאל לערנען א ַ אויף אונזערע הערצער ,און וואו א
איז אים גארנישט אנגעגאנגען. געשיקט צו א חייט ,א שניידער אין איד זאל נאר גיין און שטיין ,זאגט
נאכן דאווענען איז ער געגאנגען שטאט ער זאל אים אויסלערנען דער חתם סופר ,באגיסט מען אים
צום שניידער .דער שניידער האט ווי אזוי צו נייען קליידער. פון הימל מיט התעוררות ער זאל
פ+רדס ה+תור+ה 4
אב"ד שער אפרים וחבר ביד"צ טארטיקוב, דער הייליגער רבי משה'לע שוין געוואוסט פארוואס ער האט
תשוח"ח לו). פשעווארסקער געזאגט" :יונגעלע, פארשפעטיגט צום צווייטן מאל,
גיי אהיים צו דיין מאמע און זאג איר פאר'ן און ער האט געגעבן א ּפ ַאטש ַ
דער לימוד פון דער מעשה: אז דער רבי וויל דיך מיטנעמען און הייליגן רבי ר' הערש .ער האט אים
אפלאזן דעם עבר און בלייבן אויפהאדעווען ווי ַאן אייגן קינד. דערביי אנגעווארנט" :מארגן ,אויב
אין בית המדרש זאג איר אז ביים רבי'ן וועט דיר דו וועסט קומען שפעט ,וועל איך
גארנישט פעלן .עס איז דא דארט א נאר נאר געבן א ּפ ַאטשָ ,דיר נישט ָ
לאמיר אריינטראכטן אין דער
בית המדרש מיט חסידים ,מ'וועט איך וועל דיך ארויסווארפן פון
מעשה.
לערנען מיט דיר חומש ,משניות געשעפט ,און דו וועסט מער נישט
יעדעס יאר ראש השנה ,עשרת און גמרא ,און עס וועט אויך זיין קענען אריינקומען אהער!".
ימי תשובה ,יום הקדוש ,סוכות, גענוג צו עסן און צו טרינקען,
הושענא רבה ,שמיני עצרת ,און צומארגנס איז דער הייליגער
ממילא זאל זי זיך גארנישט זארגן". רבי ר' הערש 'לכתחילה' נישט
שמחת תורה ,גייען מיר אריין
דער הייליגער רבי ר' הערש איז געגאנגען צום שניידער .ער איז
אין ביהמ"ד און מיר טרעפן זיך
אהיימגעקומען און ער האט עס גלייך אריינגעגאנגען אין ביהמ"ד
מיט די אבות הקדושים ,ווי עס
דערציילט פאר זיין מאמע'ן .די און מיט-געדאווענט מיט א
שטייט פונעם הייליגן חתם סופר.
מאמע וואס איז געווען א גרויסע פלאם פייער ביז נאכן דאווענען.
ביי תקיעת שופר קומען צו גיין
אשה צדקנית ,איז געגאנגען און אבער נאכן דאווענען האט ער זיך
די אבות ,ווי עס שטייט פונעם
אים געגעבן א קיש אויפ'ן שטערן, מורא'דיג צעוויינט.
הייליגן בית אהרן .מיר גייען אריין
אים איינגעפאקט א ברויט מיט א איינער פון די חסידים איז
אין אזעלכע געהויבענע ,לעכטיגע
העמד ,און אים געזאגט" :צאתכם צוגעגאנגען צום הייליגן רבי ר'
טעג.
לשלום" .מען דארף וויסן אז בימים הערש און געפרעגט" :יונגעלע,
מיר גייען יעצט אריין אין ההם האט דאס באדייט אז עס איז
ביהמ"ד ממש אזוי ווי דער פארוואס וויינסטו?" האט אים
מעגליך אז זי וועט אים קיינמאל
הייליגער רבי ר' הערש רימינובער דער הייליגער רבי ר' הערש
מער נישט זען .דאס איז געווען
איז אריינגעגאנגען אין ביהמ"ד דערציילט די מעשה ,אז ער איז א
די געוואלדיגע צדקות פון דעם
ווען ער האט געהערט דאס יתום און עס איז דא א שניידער
הייליגן רבי ר' הערש'ס מאמע.
קול פון דאווענען ביים הייליגן פאך, וואס לערנט אים אויס א ַ
און אזוי איז דער הייליגער רבי און פון דארט ברענגט ער אהיים
'אור פני משה' פון פשעווארסק.
געפארן מיט דעם הייליגן ָ ר' הערש פרנסה צו קענען ברענגען דאס
דעמאלטס ,ווען ער האט געהערט
פשעווארסקער ,און ער איז דארטן ביסל ברויט אין שטוב ,אבער ער
דאס קול פון דאווענען פונעם
געבליבן ביז זיין הסתלקות .נאך האט עס אויפגעגעבן ווייל ער
הייליגן רבי משה'לע מיט די
זיין הסתלקות ,ווען די חסידים פון האט געוואלט הערן דעם רבי'ן
חסידים ,האט ער 'אלעס' מבטל
געפארן קיין
ָ רבי משה'לע זענען דאווענען מיט די חסידים.
געווען! ער האט אוועקגעלייגט
רימנוב ,איז ער דעמאלטס אויך
יעדע זאך אויף דער וועלט! האט אים דער חסיד געזאגט:
געגאנגען קיין רימנוב ,וואו ער
נאר אז דער דער חילוק איז ָ "קום ,לאמיר אריינגיין צום רבי'ן".
איז געווארן משמש בקודש ביים
הייליגער רבי ר' הערש איז געבליבן הייליגן רבי ר' מענדלע רימונבער זענען זיי אריינגעגאנגען צום
ביי דעם הייליגן רבי משה'לע .די זי"ע .פון דארטן און ווייטער, רבי'ן ,דער הייליגער רבי משה'לע
שאלה איז ,ווי 'מיר' בלייבן? נאך רבי מענדלע'ס פטירה ,האט פשעווארסקער ,וועלכער האט
מיר דארפן אויך ָא ּפמאכן א ער איבערגענומען דעם כתר געהאט א מורא'דיגע מדרגה און
'החלטה גמורה' ,ווען מיר קומען האדמורו"ת אין רימנוב ,ומשם א ניצוץ פונעם אלשיך הקדוש,
אריין אין בית המדרש ,און זאגן: תצא הוראה לישראל. ווי דער הייליגער חוזה פון לובלין
"רבוש"ע ,איך גיי שוין נישט עד כאן המעשה וואס דער זי"ע שרייבט אין זיין הסכמה אויפ'ן
צוריק צום 'שניידער' ...איך גיי הייליגער רבי ר' הערש האט אליין ספר אור פני משה.
נישט מער צוריק צו ביטול תורה, פאר'ן שינאווער רב, דערציילט ַ נאר ער איז אריינגעקומען, ווי ָ
איך גיי נישט מער צוריק צו די אלע זיע"א( .המעשה מובא בספר 'שיח זקנים' פארן רבי'ן האט ער דערציילט ַ
עבירות! למורי הגה"צ רבי ישראל חיים אשרי שליט"א די גאנצע מעשה .האט אים
5 פ+רדס ה+תור+ה
קבלה על להבא ביום הכיפורים" .א געבענטשט יאר. פון דאנעט און ווייטער' ,שבתי
מענטש זאל זיך מאכן 'איין קבלה' ווי אויך איז נישטא קיין בבית ה' כל ימי חיי'! איך גיי
ראש השנה ,עשרת ימי תשובה, בעסערע געשעפט וואו א מענטש רטאגס! איך גיי פא ָ אויפשטיין ַ
אדער יום כיפור .און ווען ער מאכט קען ָא ּפווישן אלע עבירות לשעבר, דאווענען מיט א ברען! איך גיי האבן
זיך די קבלה ,זאלסטו וויסן אז דאס פאר'ן
וואס די עבירות ברענגן ָאן ַ שמירת הלשון און שמירת עינים! א
-אפילו א קבלה קטנה -דרייט מענטש אלע זיינע גרעסטע קאךשבת קודש גייט זיין מיט א ָ
איבער דעם מענטש ברוחניות פראבלעמען וואס ער האט געהאט און א ברען! סיי דאס דאווענען ,סיי
ובגשמיות ,עס וואשט ָא ּפ דעם עבר אין זיין לעבן ,און יעצט קען מען דאס לערנען שבת קודש ,און סיי די
און ברענגט אים א גוט געבענטשט אלעס ָא ּפווישן ,אין ראש השנה, זמירות ותשבחות ביי די הייליגע
יאר אויף להבא. עשרת ימי תשובה ,און יום כיפור. סעודות שבת!"
נאכדעם זאגט ער ַאן עצה טובה וואס דארף איך טון דערצו? דאס דארפן מיר מחליט זיין
פון א קבלה וואס וועט דיר טוישן זאגט רבי ישראל סאלאנטער, יעצט ווען מיר קומען אריין אין די
דיין גאנץ לעבן .די קבלה קטנה איך דארף אז דו זאלסט טון "אפילו הייליגע טעג .מיר דארפן דאווענען
איז ,דו זאלסט זיך מאכן א קביעות מעט טוב מאד" -אפילו דו טוסט צום אייבערשטן און זאגן אז מיר
אין א 'מוסר ספר' .מיט דעם גייט נאר אביסל ,זאלסטו וויסן אז דאס ָ ווילן נישט צוריקגיין צו דעם
דער מענטש נעמען א ריזיגע ביסל איז "אין ערוך לה בעניני שניידער'שע לעבן ,מיר ווילן א 'ניי
שטריק פאר א גאנץ יאר ,יעדן טאג תבל". לעבן'.
ווען ער גייט מקיים זיין די קבלה דאס מיינט ,אז עס איז נישטא
און דעם לימוד מוסר ,ברענגט ער אזא גוט געשעפט 'בגשמיות'
די עצה פון רבי ישראל
זיך צוריק אין די הייליגע טעג! איבער דער גאנצער וועלט! דו סאלאנטער :טון א 'משהו'
פארן איבער דער גאנצער קענסט ָ כמובן איז די שאלה :ווי אזוי קען
עצה קטנה צו מייחד זיין צייט וועלט און מאכן שותפות'ן מיט מען דאס טון?
יעדן טאג ביי סוף שמונה די גרעסטע עשירים ,אבער דאס דער תירוץ איז ,אז מען דארף
עשרה ביסל וואס דו גייסט טון די טעג איז נעמען א 'חוט הקשר' ,מען דארף
העכער פון אלעס.
בעזהש"י וועלן מיר געבן א עצה נעמען גאר א שטארקע שטריק
עס 'אין ערוך' אין דער הצלחת זיך צו דערמאנען פון די קבלה און צוזאמבינדן די טעג ,אזוי אז א
נפשו זיך צו ראטעווען פון צרות קטנה אין די הייליגע טעג. גאנץ יאר זאלן מיר זיין צוגעבינדן
רבות ונצורות ,אפילו אויב א צו די הייליגע טעג.
מוצאי שמחת תורה" ,שובו לכם
מענטש וועט טון די קטנה
לאהליכם" ,יעדער גייט אהיים און ווי אזוי טוט מען דאס?
שבקטנות אין די הייליגע טעג!
פאנגן זיך ָאן די ווינטער טעג,עס ַ קומט צו גיין דער הייליגער רבי
די הייליגע ווינטער נעכט ,די 'ימי בינדן דאס יאר דורך א 'איין ישראל סאלאנטער זי"ע ,אין זיינע
חול המועד' ,ווי דער הייליגער רבי קבלה' און א קביעות אין א מכתבים הידועים בספרו 'אור
הערשל'ע זידיטשובער זי"ע האט לישראל' און זאגט דארטן א דבר
'מוסר ספר'
געזאגט .יעדעס הארץ פון א אידיש נורא מאוד.
די ערשטע זאך וואס רבי ישראל קינד טוט דעמאלטס אזוי וויי ,וואו יום כיפור איז דער גרעסטער
סאלאנטער איז אונז מגלה ,אז מען קען מען זיך דען געזעגענען פון טאג ,ווי חז"ל זאגן (תענית כ"ו)" :לא
אזעלעכע הייליגע טעג? נאר א 'משהו'.
זאל טון אפילו ָ היו ימים טובים לישראל כיום
עס איז דא אויף דעם ַאן עצה פרעגט רבי ישראל סאלאנטער: הכיפורים" .ער זאגט ווייטער אז
אין אזעלכע געהויבענע טעג ,וואס פשוטה :יעדן טאג ביי 'אלקי נצור', עס איז נישטא קיין בעסערע מסחר,
זענען די בעסטע געשעפטן וואס ווען דו וועסט זיך דערמאנען דריי א געשעפט ,ווי דער הייליגער טאג
איך זאל משקיע זיין סיי מיט'ן גוף מאל א טאג ביים סוף פון שמונה יום הקדוש און די טעג פון עשרת
און סיי מיט דער נשמה? וואו איז עשרה פון ראש השנה ,יום הקדוש, ימי תשובה .ער זאגט דארט אז
"וואסערע קבלה קטנה האב איך דא ַאן אוצר רב צו משקיע זיין? מען רעדט דא פון געשעפטן סיי
זאגט ער ,איך גיי דיר מגלה זיין מקבל געווען אין די הייליגע טעג?" ברוחניות און סיי בגשמיות ,אז א
וואס דער משהו איז" :שתהיה איזו איינער האט מקבל געווען שמירת מענטש זאל זיך איינשרייבן א גוט
פ+רדס ה+תור+ה 6
זיך יעדן טאג פון דער קבלה! בינדסט זיך צוריק צו די הייליגע הלשון ,א צווייטער האט מקבל
און דעמאלטס וועט מען זוכה טעג! געווען נישט צו שמועסן אינמיטן
זיין אז די תפילה וואס מיר בעטן, ועוד ,וויבאלד דו האסט דאס לערנען די ערשטע פופצן מינוט,
'שבתי בבית ה' כל ימי חיי ,לחזות א דריטער האט מקבל געווען
מקבל געווען יעצט אין די הייליגע
אויפצושטיין פארטאגס ,און נאך
בנועם ה' ולבקר בהיכלו' ,זאל טעג ,ווען די אבות הקדושים זענען איינער האט מקבל געווען צו
מקויים ווערן. דא געווען און דו האסט געהאט די לערנען צוויי מינוט אדער פינף
א כתיבה וחתימה טובה בספרן געוואלדיגע השראה ,ביסטו מקשר מינוט מוסר יעדן טאג .מיט די ּפ ָאר
של צדיקים ,און א גוט געבענטשט דאס גאנצע יאר מיט די הייליגע סעקונדע'ס ביי אלוקי נצור 3מאל
יאר ,אמן ואמן! טעג דורך דעם וואס דו דערמאנסט א טאג -נעמסטו א שטריק און דו
סליחות "זכור ברית"
"ועקידת יצחק היום ברחמים תזכור" :אפילו למעשה איז די
עקידה בפועל נישט געשען ביזן סוף • אונזער השתוקקות און
שאיפה איז צו זיין ערליך
דריטע מאל פאר פערציג טעג און בעזה"י וועלן מיר זען א מהלך ערב ראש השנה איז דער
פערציג נעכט מקבל צו זיין די נפלא פון דער גאון וקדוש רבי רבוש"ע שוין מוחל א 'דריטל'
לוחות אחרונות ,און דער רבוש"ע שלמה קלוגער זי"ע איבער די פון די עבירות
איז נתרצה געווארן און געזאגט גרויסע טאג פון ערב ראש השנה,
"סלחתי כדברך" .דעמאלטס האט און די סליחות פון "זכור ברית". עס שטייט אין רמ"א (סי' תקפ"א)
ער מגלה געווען פאר די אידישע אז ערב ראש השנה איז מען "מרבין
קינדער דורך משה רבינו די י"ג י"ג מדות של רחמים און די בסליחות" ,און אויך שטייט דארט
מדות של רחמים. דריי זמנים פון סליחות פאסט .עס איז געבויט אויףאז מען ַ
דעם הייליגן מדרש וואס דער טור
און טאקע וועגן דעם איז לאמיר יעצט אריינגיין אין ברענגט אראפ ,וואס זאגט ,אז ערב
דער מנהג ביי אחינו בני ישראל די געוואלדיגע הייליגע סליחות ראש השנה איז דער אייבערשטער
הספרדים איז אז מען זאגט שוין וואס מיר זאגן" ,זכור ברית אברהם מוחל א דריטל פון די עבירות .מען
סליחות מיט י"ג מדות פון אנהייב ועקידת יצחק". רעדט דא נאך פאר די עשרת ימי
חודש אלול. קודם וועלן מיר מקדים זיין תשובה האבן זיך אנגעהויבן ,און
ביי אחינו בני ישראל האשכנזים די ווערטער פון דער הייליגער שוין דעמאלטס איז דער רבוש"ע
בלאזט מען שופר און מען זאגט טריסקער מגיד זי"ע אין 'מגן מוחל א שליש.
דעם קאפיטל פון "לדוד ה' אורי", אברהם' ,וואו ער ברענגט ארויס א פון דאנעט זעט מען דעם
וואס אין דעם שטייט 13מאל די מורא'דיגע זאך וואס טוט זיך ָא ּפ געוואלדיגן כח פון די ימי הרחמים
שם הוי' וואס איז מרמז אויף די י"ג אין ָאט דעם טאג. והרצון וואס עס איז דא אין חודש
מדות של רחמים ,און דאס זאגט מיר ווייסן פונעם הייליגן אלול ,און פון ערב ראש השנה ,אז
מען שוין דעם גאנצן חודש אלול אריז"ל אז גאנץ חודש אלול לכבוד די עבודה פון חודש אלול
ביז נאך יום כיפור .אבער ווען עס ווערט נשפע די 'י"ג מדות של און ערב ראש השנה איז דער
קומט די וואך פאר ראש השנה רחמים' .און די סיבה דערפאר איז אייבערשטער אונז שוין מוחל
זאגט שוין יעדער סליחות ,וואס ווייל משה רבינו איז ארויף דאס אויף א שליש.
7 פ+רדס ה+תור+ה
דער עקידה ,דעמאלטס זאגן מיר אזוי" :שבאמירת הסליחות בשלשה דארט זאגט מען כסדר די י"ג מדות
דעם פיוט פון "זכור ברית" וואס זמנים האלו אנחנו מעוררים הי"ג של רחמים.
רבינו גרשום מאור הגולה האט תיקוני דיקנא ,שיתמלא השם זאגט דער הייליגער טריסקער
מתקן געווען. יתברך ברחמים עלינו ויחדש לנו מגיד א דבר נפלא מאד .די
אבער לכאורה שטעלט זיך א שנה טובה ,וישפיע לנו מטלא סליחות זענען איינגעטיילט אין
קשיא :מען וואלט דאך געדארפט עילאה טל של תחיה שיהיה כתיבה ַ ,3אן התחלה ,אמצע וסוף ,סוף.
זאגן דעם פיוט 'זכור ברית' אין וחתימה לחיים על כל ישראל". דער ערשטער טאג סליחות ,דער
ראש השנה ,אין דעם טאג וואס די דאס איז א ברכה פאר א גוט מיטלסטער טאג סליחות וואס איז
מעשה עקידה איז געווען ,און נישט געבענטשט יאר פונעם הייליגן ערב ראש השנה ,און דער לעצטער
נארערב ראש השנה ווען ער האט ָ טריסקער מגיד! ַאה ,אשרינו מה טאג סליחות פאר יום כיפור ,וואס
אנגעהויבן צו גיין צו די עקידה?! טוב חלקנו! ווערט אנגערופן "שלש עשרה
זאגט דער הייליגער רבי שלמה מדות" צוליב דעם וואס מען זאגט
זאך.
קלוגער א געוואלדיגע ַ דער ענין פון 'זכור ברית' דער פזמון אין פיוט "ה' ה' קל רחום
כאטש מיר זאגן "ועקידת
און 'עקידת יצחק' ערב ראש וחנון".
יצחק היום ברחמים תזכור" ,דער השנה ער זאגט אז ווען מען נעמט
רבוש"ע זאגט צו אז דער זכות לאמיר יעצט אריינגיין אינעם צוזאם די דריי טעג קומט עס
פון עקידת יצחק וועט ביישטיין פיוט פון "זכור ברית" ,וואס צוליב אויס דריי מאל י"ג ,וואס דאס
לדורות עולם ,אבער 'למעשה' איז דעם ווערן די סליחות פון ערב איז בגימטריא ט"ל .ד.ה .אז דער
די עקידה בפועל נישט געשען ראש השנה אנגערופן "זכור ברית". רבוש"ע איז משפיע פאר אונז א
ביז'ן סוף ,ווייל דער רבוש"ע האט מען דארף פארשטיין פארוואס "טל של תחיה" פון תחיית המתים
אים געזאגט 'והעלהו' אבער נישט מען זאגט דוקא דעם פיוט ערב אין די טעג וואס מען זאגט סליחות.
'ושחטהו'. ראש השנה? דער הייליגער רבי דאס איז דער געוואלדיגער כח פון
טוט ער אויף א חידוש ,אז אפילו שלמה קלוגער זי"ע זאגט דערויף א סליחות.
א מצוה וואס מען האט נישט גומר הפלא'דיגן יסוד. אויף דעם דבר תורה ענדיגט
געווען בפועל ממש ווערט די מצוה עס איז דא א גרויסע מחלוקת דער טריסקער מגיד מיט א
גערעכנט פון די 'הכנה למצוה'. אין חז"ל ,ראשונים און אחרונים געוואלדיגע ברכה .עס איז כדאי
קומט אויס די מצוה פון די עקידה ווען עס איז געווען די עקידת צו באטאנען אז אין אנהייב פון זיין
ווערט גערעכנט פון די ערשטע יצחק .יש אומרים אז עס איז געווען ספר שרייבט ער ,אז וויבאלד ער
טאג. ראש השנה ,יש אומרים אז עס איז איז שוין 'בא בשנים' און ער איז א
וז"ל" :גמר העקידה לא עשה געווען יום כיפור ,ויש אומרים אז רבי פון אלפים ורבבות אידן ,און
אברהם ולא נגמר המעשה". עס איז געווען יו"ט פסח( .זע אריכות עס איז אים שוין נישט געווען אזוי
אבער ער זאגט א סוד נורא :די איבער דעם אין מאמר 'מעיין הידיעות'). גרינג צו זאגן תורה ברבים ,האט
מחשבה ,די רצון ,די השתוקקות רבי שלמה קלוגער גייט מיט א ער אראפגעשריבן זיינע תורות אין
און די שאיפות צו דער עקידה מצד מהלך אז עס איז געווען די צווייטע א ספר.
אברהם און יצחק ,דאס איז געטוהן טאג ראש השנה .יעצט ,אויב די ער זאגט דארט אז ווער עס
געווארן 'בשלימות גמור'! עקידה זעלבסט איז געווען די וועט קויפן זיין ספר ,און -כמובן -
די 'הליכה' צו די עקידה דאס צווייטע טאג ראש השנה ,קומט עס לערנען ,וועט זיין געבענטשט
איז געווען א ציווי השם ,א מצוה אויס אז ווען אברהם אבינו און מיט אלע ברכות כאילו מען
וואס דער אייבערשטער האט יצחק אבינו האבן אנגעהויבן גיין איז געקומען צו אים אליין .ווי
געהייסן ,און דאס האבן זיי מקיים צו דער עקידה -וואס דאס איז פארשטענדליך אז זיין הבטחה און
געווען בשלימות. געווען דריי טאג פריער ,ווי עס זיין ברכה זענען נאך אלץ בתוקף,
ווייל די הליכה צו די עקידה שטייט "וישכם אברהם בבוקר" - און ווער ס'לערנט זיינע תורות,
איז געווען א מצוה וואס דער איז דאס געווען ערב ראש השנה. ווערט געבענטשט פונעם הייליגן
אייבערשטער האט געבעטן פון קומט אויס אז ערב ראש השנה, טריסקער מגיד.
אברהם און יצחק צו 'גיין' צו דער ווען אברהם אבינו איז געגאנגען צו בפרט אז די תורה ענדיגט ער צו
פ+רדס ה+תור+ה 8
ועקידת יצחק' ,ווען אברהם אבינו געוואלדיגע התחזקות וואס מיר עקידה ,און די מצוה פון 'גיין צו די
און יצחק אבינו זענען 'געגאנגען' קענען ארויסלערנען פון דעם. עקידה' האבן זיי געטון 'בשלימות'.
צו די עקידה ,און די 'הליכה לאמיר זיך אומקוקן אויף זאגט דער הייליגער רבי שלמה
למצוה' איז גערעכנט געווארן ווי אונזער פארגאנגענעם יאר. קלוגער ווייטער" :דבר שיש בו
עס וואלט אויסגעפירט געווארן לאמיר צוזאמנעמען ערב ראש גמר מעשה ,הגמר הוא עיקר" -א
'בשלימות' .אזוי אויך האבן מיר השנה דיינע אלע מצבים ,דיינע זאך וואס מ'ענדיגט ,איז אוודאי די
א גאנץ יאר הונדערטער און אלע 'הכנות למצוות' ,נעם צוזאם גמר המעשה די עיקר" .אבל דבר
אלע דיינע 'רצונות' ,וואס זענען שאין בו גמר מעשה" ,א זאך וואס
טויזנטער מאל 'אנגעהויבן צו גיין'
ענליך צו אברהם אבינו מיט יצחק האט נישט קיין גמר המעשה -ווי
צו די עקידה! צומאל איז די עקידה עקידת יצחק וואס מען האט נישט
אבינו וואס זענען 'געגאנגען צו די
געווען 'התמדה' ,צומאל 'לשון עקידה'. אויסגעפירט בפועל -דארט איז
הרע' ,און צומאל 'כעס' .מיר האבן די 'התחלה' דער 'גמר המעשה'!
מיר נעמען צוזאם אלע
נאר מיר האבן געוואלט זיין גוטָ , אונזערע שאיפות ,דאס וואס מיר דאס גיין צו דער מצוה איז אליין די
נישט אלעמאל 'אויסגעפירט' די האבן זיך 'געוואלט' אפהיטן פון גאנצע מצוה!
עקידה ,נישט אלעמאל האבן מיר לשון הרע .מען נעמט צוזאם אלע וועגן דעם ,זאגט רבי שלמה
געלערנט בהתמדה ,אדער געווען רצונות וואס מען האט געהאט צו קלוגער ,זאגן מיר נישט דעם פיוט
אפגעהיטן אין שמירת עיניים האבן כוונה ביים דאווענען .מען פון "זכור ברית אברהם ועקידת
אדער שמירת הלשון. נעמט צוזאם די גאנצע השתוקקות יצחק" דעם צווייטן טאג ראש
וואס מען האט געהאט צו לערנען נאר מען זאגט עס ערב השנהָ ,
אבער ---מיר זענען זיך מחזק
מיט א רציפות און התמדה שעות ראש השנה פארטאגס – ווייל
מיט די 'כח הרצון' פון די עקידה פונקט דעמאלטס פארטאגס איז
ארוכות .מען נעמט צוזאם אלע
און מיט דעם גייען מיר אריין צום אברהם אבינו געגאנגען צו די
געגועים וואס מען האט געוואלט
הייליגן טאג ראש השנה. עקידה .דאס איז אזא געוואלדיגע
האבן אין א שבת קודש .זאגט רבי
מיר וועלן אריינגיין צום הייליגן שלמה קלוגער ,מיט די כח פון אלע זכות אריינצוגיין מיט דעם אין
טאג ראש השנה ,מיט בושה אונזערע רצונות ,גייען מיר צו ערב ערב ראש השנה.
מצד אחד ,אבער מיט שמחה און ראש השנה צום יום הדין מיט א
התחזקות מצד שני ,און מיר וועלן געוואלדיגע שטארקע בטחון. דער כח פון רצון און
זוכה זיין צו א כתיבה וחתימה און דאס זאגן מיר ערב ראש
השתוקקות אלס א
טובה און א גוט געבענטשט יאר, השנה: שלימות'דיגע מצוה
לנו ולכל ישראל ,אמן! רבוש"ע' ,זכור ברית אברהם די זען לאמיר יעצט
ראש השנה שחל בשבת
וואו איז דער זכות פונעם שופר?
'כסא רחמים' .אויב אזוי ,ווען עס מיר ווייסן דאך וואס עס שטייט מיט וואס וועט נתעורר ווערן
קומט א ראש השנה וואס געפאלט אין מדרש ,אז ווען אידישע די רחמים? ווי אזוי גייט מען
אין שבת ,מיט וואס וועט נתעורר קינדער בלאזן שופר ,גייט דער
מערבב זיין דעם שטן?
ווערן די רחמים אויף אידישע אייבערשטער כביכול אראפ פון
קינדער? 'כסא דין' און ער זעצט זיך אויפ'ן לכאורה דארף מען פארשטיין:
9 פ+רדס ה+תור+ה
ברכות פון שמונה עשרה" ,זכרנו קינדער זענען מוסיף בתקיעות, מיר ווייסן אז חז"ל אין מס' ראש
לחיים מלך חפץ בחיים וכתבנו מיר בלאזן סיי 'תקיעות דמיושב' השנה (כט ,א) האבן מתקן געווען
בספר החיים למענך אלקים חיים". און סיי 'תקיעות דמעומד' ווייזן א גזירה "שמא יעבירנו ד' אמות
לאמיר אביסל אריינקלערן זיי ארויס חביבות המצוה ,ווערט ברשות הרבים" ,דאס טייטש אז
וואס מיר זאגן דא .קודם בעטן מיר, דער שטן צומישט ,און עס ברענגט מן התורה דארף מען בלאזן שופר
רבוש"ע' ,זכרנו לחיים' דערמאן רחמים אויף אידישע קינדער. אפילו ווען ראש השנה געפאלט
אונז צום לעבן' .מלך חפץ בחיים' ממילא ביי מצוות שופר האט מען נאר חז"ל מפני הגזירה אין שבתָ .
– רבוש"ע ,גיב אונז לעבן ווייל דו מקיל געווען ביי בי"ד. האבן מתקן געווען נישט צו בלאזן.
ווילסט אונז געבן לעבן. עס איז דא א גרויסע מחלוקת מיר געפינען אין די משנה (כט,
פארן רבוש"ע נאכדעם זאגן מיר ַ הראשונים צו די כוונה איז אויף ב) "יום טוב של ראש השנה שחל
נאר מיר אז עס איז נישט גענוגָ , א בי"ד של כ"ג אדער של שלש. להיות בשבת ,במקדש היו תוקעין,
בעטן 'וכתבנו בספר החיים' – די שיטת הרי"ף איז אז אפילו א אבל לא במדינה .משחרב בית
רבוש"ע ,שרייב עס אריין אין דעם בי"ד פון דריי קען בלאזן 'אפילו המקדש ,התקין רבן יוחנן בן זכאי
בזמן הזה' .און דער הייליגער שיהיו תוקעין בכל מקום שיש בו
ספר החיים.
רי"ף -כידוע -האט טאקע אזוי בי"ד".
פרעגט דער חתם סופר :אויב געטון הלכה למעשה ווי עס ווערט אין די גמרא איז מבואר אז נישט
מיר בעטן פונעם אייבערשטן ער געברענגט אין ר"ן ,אבער 'להלכה' נאר די בי"ד הגדול שבירושלים,
זאל אונז צוזאגען לעבן ,פארוואס נעמען מיר ָאן אז יו"ט ראש השנה נאר אויך אין 'יבנה' ,ווי אויך יעדערָ
פעלט אויס צו בעטן אז ער זאל עס וואס געפאלט אין שבת בלאזט פלאץ ווי עס איז דא א בי"ד .און
אויך "אריינשרייבן"? מען נישט צוליב די גזירה. אפילו א בי"ד וואס איז נישט פון
בין חיים של 'חס' לחיים של לכאורה דארף מען פארשטיין: איין-און-זיבעציג ,און נישט פון
טאקע מיר זענען מקיים די גזירה, נאר א בי"ד פון
דריי-און-צוואנציגָ ,
'חסד' אבער פון די אנדערע זייט ווילן 3דיינים "תוקעין אפילו בשבת".
זאגט דער חתם סופר ,עס זענען מיר עס זאל נשפע ווערן אויף אונז זעט מען פון דא ,אז מען האט
דא צוויי מינים 'לעבן' וואס הקב"ה רחמים ,און מיר ווילן מערבב זיין מתיר געווען צו בלאזן שופר אויף
איז משפיע פאר די וועלט. דער ס"מ כמבואר בדברי התוס'. יעדן פלאץ ווי עס איז דא א בי"ד.
עס איז דא דאס לעבן פון אלע אויב אזוי ,ווען עס קומט ראש קומט די הייליגע תוספות (ד"ה
אומות העולם .די אומות העולם השנה שחל להיות בשבת ,ווי אזוי אבל לא במדינה) און פרעגט א קשיא.
זענען די וועלט בכלליות ,בחינת גייט מען דעמאלטס מעורר זיין פארוואס ביי מצוות תקיעת שופר
'עולם חסד יבנה' ,וואס אויף דעם רחמים און מערבב זיין דעם שטן? איז מען מקיל צו בלאזן במקום
שטייט דער פסוק אין ספר יונה בפרט בזמננו ווען מען בלאזט בי"ד ,ווידער ביי לולב און מגילה
אמר ה' ַא ָּתה ַח ְס ָּת ַעל (ד ,י-יא) "וַ ּיֹ ֶ נישט אפילו בבי"ד?! איז מען נישט מקיל יו"ט ופורים
ַה ִּק ָיקיוֹ ן ֲא ֶׁשר לֹא ָע ַמלְ ָּת ּבוֹ וְ לֹא שחל בשבת אפילו אויף א פלאץ
גִ ַ ּדלְ ּתוֹ ֶׁש ִ ּבן לַ יְ לָ ה ָהיָ ה ו ִּבן לַ יְ לָ ה
דער ביאור פונעם 'חתם סופר' וואו עס איז דא א בי"ד?
ָא ָבד :וַ ֲאנִ י לֹא ָאחוּס וגו'" .דאס זי"ע :צוויי מינע סארט 'לעבן' ענטפערט תוס' ,ווייל מצוות
מיינט אז דער רבוש"ע האט קומט דער הייליגער חתם שופר איז "להעלות זכרוניהם של
רחמנות אויף זיינע ברואים אז זיי סופר זי"ע אין זיינע דרשות (ז' אלול ישראל לאביהן שבשמים ,לא רצו
זאלן לעבן .דאס איז איין סארט שנת תק"צ) און ער זאגט דארט א לבטלו לגמרי".
לעבן ,א כלליות'דיג לעבן. הפלא'דיגע מהלך. תוס' איז מגלה אז תקיעת שופר
די ערשטע איז אפילו פאר די דער פסוק אין הושע (ו ,ב) זאגט: האט א געוואלדיגע כח צו מעורר
אומות העולם .ווען הקב"ה גיבט "יְ ַח ֵ ּינ ּו ִמ ּיֹ ָמיִ ם ַ ּב ּיוֹ ם ַה ׁ ּ ְשלִ ִׁישי יְ ִק ֵ
ימנ ּו זיין רחמי שמים! און חז"ל האבן
פאר די אומות העולם לעבן ,איז עס וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו" .הייבט דער חתם עס נישט געוואלט אינגאנצן מבטל
בגימטריא ,68פונקט ווי די ווארט סופר ָאן מיט א הקדמה .מיר זאגן זיין ,ממילא האט מען געלאזט אז
'חיים' .און די גימטריא דערפון איז אין עשרת ימי תשובה די הייליגע בי"ד זאל בלאזן.
'חס' .ח' איז אכט ,צוויי מאל י' איז תפילות וואס די גאונים האבן די מפרשים צייכענען אויך צו
צוואנציג ,מ' איז פערציג ,צוזאמען מתקן געווען צו זאגן ביי די ערשטע די גמרא (טז ,ב) ,אז ווען אידישע
פ+רדס ה+תור+ה 10
בגימטריא 'חס' ( .)68מיר בעטן דעם "ויסע""-ויבא""-ויט" ,תחילת ג' "חס רחמנא איז עס ,68כמנין 'חס'ַ .
אייבערשטן' :חס' – האב אויף אונז הפסוקים ואמצע ג' הפסוקים, עלן" – דער אייבערשטער האט
רחמנות ,אזוי ווי די פסוק זאגט ביי עי"ש). רחמנות.
נינוה .דערנאך זאגן מיר ווייטער: פרעגט דער חתם סופר :ווען אבער ,זאגט דער חתם סופר,
"מלך חפץ בחיים" ,אזוי ווי דער איז 'חיים' בגימטריא ( 68חס) ,און עס איז דא א צווייטער סארט
פסוק זאגט אין יחזקאל (יח ,לב) ִּ
"כי ווען איז מען זוכה צו א לעבן פון לעבן ,א מיוחד'דיגע און אמת'דיגע
לֹא ֶא ְח ּ ֹפץ ְ ּבמוֹ ת ַה ֵּמת". נאך פיר אותיות צו ווערן 'חסד' לעבן פאר די עבדי השם ,בני קל
נאכדעם וואס מען האט שוין (?)72 חי ,ווי עס שטייט" :ואתם הדבקים
דאס געבעטן ,יעצט איז מען זאגט דער הייליגער חתם סופר: בה' אלקיכם חיים כלכם היום".
מוסיף צו דאווענען" :וכתבנו בספר אויב די פירסט זיך אויף ווי עס דאס איז א גאר אנדערע סארט
החיים" .מיט 'וכתבנו' מיינען מיר דארפט צו זיין ווי א אידיש קינד לעבן ,א לעכטיג הייליגע לעבן.
צו בעטן :רבוש"ע ,שרייב אריין דעמאלטס ביסטו זוכה צו 'חיים א לעבן פון תורה ומצוות ,פון "כי
דאס ווארט 'חיים' אין ספר ,און של חסד'. הם חיינו ואורך ימינו ובהם נהגה
אז דו שרייבסט עס -כביכול, אין ער לייגט צו א דבר פלא. יומם ולילה" ,א לעבן פון "פקודי
דארפסטו עס דאך שרייבן מיט 'פיר אויב דו זאגסט ארויס דאס ווארט ה' ישרים משמחי לב" ,א לעבן פון
אותיות' ,און מיט די פיר אותיות - נאר'חיים' מיט דער מויל ,איז עס ָ "תורת ה' תמימה משיבת נפש",
68מיט - 4ווערט 72,פון 'חס' – ( 68חס) ,דאס איז דאס לעבן פון א לעבן פון "צדיקים יושבים
'חסד'. די אומות העולם ווי עס שטייט ועטרותיהם בראשיהם ונהנים
מיר זאגן ווייטער "למענך אמר ה' ַא ָּתה ַח ְס ָּת ַעל ביי ננוה" ,וַ ּיֹ ֶ מזיו השכינה" .דאס איז א 'חיים
אלוקים חיים" .רבוש"ע ,מיר ווילן ַה ִּק ָיקיוֹ ן ֲא ֶׁשר לֹא ָע ַמלְ ָּת ּבוֹ וְ לֹא של חסד'.
לעבן כדי מיר זאלן קענען דינען גִ ַ ּדלְ ּתוֹ ׁ ֶש ִ ּבן לַ יְ לָ ה ָהיָ ה ו ִּבן לַ יְ לָ ה פרעגט דער חתם סופר ,ווי
דעם אייבערשטן ,און אז מיר ווילן ָא ָבד :וַ ֲאנִ י לֹא ָאחוּס וגו'". אזוי מאכט מען אז די גימטריא פון
דינען דעם אייבערשטן ,קומט זיך אבער אויב דו שרייבסט ארויס 'חיים של ח"ס' ,צו ווערן 'חיים של
אונז דער צווייטער מין חיים ,וואס דאס ווארט 'חיים' אויפ'ן פאפיר, חס"ד' ,וואס חס"ד איז בגימטריא
איז מצד חסד. ווען דו שרייבסט עס ארויס ,ח-י- ?72
י-ם שרייבסטו דאך פיר אותיות, זאגט ער ,אויב דו וועסט צולייגן
סוד הגימטריא של 'ובכן' אז דו שרייבסט די פיר אותיות, די פיר אותיות ,ח-י-י-ם ,וועט
מידת החסד סוד התענית דארפסטו צולייגן צו די 68נאך 4 ווערן פון 'חס' – 'חסד'.
ביטול גזירת המן אותיות ,צוזאמען ווערט עס 'חסד'. חס"ד -דאס גייט ארויף אויף
זאגט דער הייליגער חתם סופר אידישע קינדער .אידישע קינדער
ווייטער א דבר נורא .דער טור
די כוונה הפנימית אין 'וכתבנו' וואס דינען דעם אייבערשטן ,גיבט
ברענגט אין סימן תקפ"ב אז מיר דאס איז דער פשט פון וואס זיי דער אייבערשטער אויך חיים,
זאגן דריי מאל ו"בכן" אין די שמונה מיר דאווענען צום אייבערשטן. לעבן .אבער דאס לעבן וואס דער
עשרה פון ראש השנה .פארוואס? קודם דאווענען מיר אביסל ,אזוי אייבערשטער גיבט פאר אידישע
ברענגט דער טור פון די ראשונים, ווי עס שטייט אין טור (סי' תקפ"ב), קינדער קומט מיט נאך פיר
אז דריי מאל "בכן" באטרעפט די אז ביים אנהייב שמונה עשרה אותיות ,ח"ס -ח"ס-ד ,דאס איז א
גימטריא פון ע"ב ( ,)72וואס דאס בעט מען "זכרנו לחיים" .אבער 'חיים של חסד'.
איז די גימטריא פון חס"ד. שפעטער ,ביים סוף פון שמונה דער חתם סופר זאגט ווייטער,
זאגט דער הייליגער חתם סופר, עשרה ,זאגט מען "וכתוב לחיים אז 'חסד' איז בגימטריא ע"ב (,)72
און ער ברענגט פונעם מנות הלוי א טובים" .זאגט דער טור בשם רב כידוע דער 'שם ע"ב' ,וואס דאס איז
מורא'דיגן פשט .מיר געפינען ביי האי גאון ,אז קודם בעט מען אביסל דער שם פון חסד .הושענא רבה,
אסתר המלכה ,אז מרדכי און אסתר און נאכדעם איז מען מוסיף. ווען מיר זענען מתפלל "אני והו
האבן זיך געשיקט שליחים אהין זאגט דער חתם סופר :דאס הושיעה נא" ,זענען מיר מורא'דיג
און צוריק ווי אזוי מבטל צו זיין די זעלבע איז דא אויך .קודם פארנומען מיט דעם שם ע"ב( ,ווי
גזירה ,און זיי זענען אויפגעקומען בעטן מיר "זכרנו לחיים" ,דאס רש"י ברענגט אין מסכת סוכה (מה ,א) אז
מיט א עצה צו פאסטן דריי טעג איז פשוט'ע לעבן וואס איז דאס איז די ר"ת פון די 3פסוקים
11 פ+רדס ה+תור+ה
דריטע טאג צו משלים זיין די מנין לויט דעם גאנצן בנין ,לאמיר יעצט און דריי נעכט .פרעגט דער מנות
פון ע"ב וואס זאל געבן חיות און צוקומען צו א ראש השנה וואס הלוי ,וואס איז דער סוד פון פאסטן
געפאלט אויס אום שבת. פונקט דריי טעג און דריי נעכט?
ממתיק זיין די דינים ,איז יעדעס
יעדעס יאר ראש השנה נאר וויבאלד יעדער טאג האט ָ
יאר האבן מיר די מצוה פון תקיעת האבן מיר צוויי טעג ,וואס ווערן פיר און צוואנציג שעה ,דריי מאל
שופר. פארעכנט אלס איין 'יומא אריכתא', פיר און צוואנציג איז .72דורך דעם
"ב ּיוֹ ם ַה ׁ ּ ְשלִ ִׁישי" – ווען אבער ַ ּ וואס צוזאמען זענען דאס אכט און וואס מען וועט פאסטען 72שעה
פערציג שעה ,כמנין מ"ח .אבער וועט מען ממשיך זיין די מידת
ראש השנה געפאלט אום שבת מיר דארפן דאך צוקומען צו צוויי החסד ,ווייל חס"ד איז בגימטריא
און עס קומט צו נאך א טאג פון און זיבעציג שעה -ע"ב ,עס פעלט ע"ב.
קדושת שבת "יְ ִק ֵמנ ּו וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו" אונז נאך 24שעה? זאגט דער מנות הלוי ,דאס איז
פאר'ן -זענען מיר זוכה צו לעבן ַ זאגט דער חתם סופר א דבר דער פשט וואס אסתר המלכה
נורא מאוד .די מצוה פון תקיעת האט געזאגט פאר מרדכי:
אייבערשטן ווייל מיר האבן די שופר האט אזא שטארקן כח ,אז "ובכן אבוא אל המלך"' ,בכן' איז
צוויי און זיבעציג שעה פון חסד. דאס איז משלים כאילו עס איז דא בגימטריא ע"ב ,מרמז צו זיין אויף
"וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו" איז מרמז נאך א טאג פון כ"ד שעות .ממילא מידת החסד .דורך דעם וואס
האבן מיר צוזאמען דריי טעג ,וואס די אידן וועלן פאסטן צוויי און
אויף "למענך אלקים חיים", דאס זענען צוויי און זיבעציג שעה זיבעציג שעה ,וועלן זיי ממשיך זיין
ווייל דעמאלטס דינען מיר דעם ע"ב און מיר האבן די מידת החס"ד די מדת החסד און דעם שם ע"ב,
אייבערשטן אלס ַאן עבד השם ,און בגימ' ע"ב! און דעמאלטס "אבוא אל המלך"
ווען א מענטש איז ַאן עבד השם זאגט דער חתם סופר ,דאס – וועל איך קומען צום 'מלכו של
איז אין א געווענליך יאר .אבער עולם' און פועל'ן מבטל צו זיין די
איז ער זוכה צו חסד ,וואס איז ווען ראש השנה געפאלט אום גזירה.
בגימטריא ע"ב. שבת ,וויבאלד שבת פארמאגט אן דער טור דא ביי אונז זאגט ,אז
(בדרך אפשר י"ל ,דאי' שבשבת קודש אייגענע קדושה ,לייגט שבת צו נאך ווען עס קומט ראש השנה זאגן מיר
מוחלין לו על כל עוונותיו ,וכן עם הארץ אימת
א טאג .מיר האבן די צוויי טעג ראש דריי מאל "ובכן" ,און ער ברענגט
השנה ,מ"ח ,און צו דעם לייגען מיר
שבת עליו ,וג"כ זוכין לכתרים של נעשה ונשמע אראפ דעם פסוק ביי אסתר המלכה
צו קדושת שבת וואס רעכנט זיך
כדאי' מאר"י הקדוש ,ממילא אז כל יהודי זוכה "ובכן אבוא אל המלך" .
ווי נאך א טאג ,כ"ד ,צוזאמען וועט
להיות 'עבד השם' ,וממילא כל אחד נכנס לדינו זיין ע"ב כמנין חס"ד. לכאורה ,וואס פאר א שייכות
של ח-י-י-ם שבגימ' חס"ד שהוא מיוחד לעובדי
האט ראש השנה מיט די גזירה פון
אויב אזוי האבן מיר שוין די צוויי
המן? אבער לויט ווי מיר שמועסן,
השם כדכ' החת"ס הנ"ל). און זיבעציג שעה ,אכט און פערציג
זאגט דער הייליגער חתם סופר ,איז
שעה פון ראש השנה און נאך פיר
דער אייבערשטער זאל העלפן עס מורא'דיג ,ווייל אסתר המלכה
און צוואנציג שעה פון שבת.
מיר זאלן זוכה זיין אויסצונוצן האט זיך אויך באנוצט מיט'ן שם
זאגט דער חתם סופר ,אז אין ע"ב און מיט חסד ,און דאס זעלבע
יעדע רגע אין אזא געוואלדיגן זמן אזא פאל דארף מען נישט צוקומען בעטן מיר אין די הייליגע טעג אז
פון ראש השנה שחל להיות בשבת, צו די מצוה פון תקיעת שופר ,ווייל בזכות התפלה ותשובה זאלן מיר
מיר האבן שוין מצד די עצם צוויי זוכה זיין צו ח-י-י-ם וואס איז ס"ח
פועל'ן א 'כתיבה' וחתימה טובה
טעג ראש השנה ,מיט שבת ,די צוויי
בספרן של צדיקים ,און מיר זאלן מיט די פיר אותיות וואס איז בגימ'
און זיבעציג שעה פון חסד!
חס"ד .
שוין זוכה זיין צום "ביום השלישי זאגט ער ,דאס איז דער פשט
יקימנו ונחיה לפניו" ,וואס גייט אין פסוק (הושע ו ,ב) "יְ ַח ֵ ּינ ּו ִמ ּיֹ ָמיִ ם ווי אזוי שבת קודש פילט
ארויף אויפ'ן בנין בית המקדש
ימנ ּו וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו".ַ ּב ּיוֹ ם ַה ׁ ּ ְשלִ ִׁישי יְ ִק ֵ אויס די שעות פון 'חסד'
'יומים' מיינט צוויי טעג ,ווען עס
השלישי בתפארתו במהרה בימינו, במקום שופר
נאר פארהאן צוויי טעג, זענען ָ
אמן. כמנין מ"ח .אבער מיר דארפן א זאגט דער הייליגער חתם סופר,
פ+רדס ה+תור+ה 12
לשנה טובה
דער מורא'דיגער כח הדיבור אין די 48שעה פון ראש השנה
וואס קען איבערדרייען אלע עולמות!
קומט אויס אז דער כח הדיבור 'תלוים ועומדים' .מיר זאגן דאך אין "תכתב ותחתם" :זענען מיר
און דער כח הברכה וואס איין איד ונתנה תוקף" :בראש השנה יכתבון אלע צדיקים?
קען וואונטשן פארן צווייטן איז וביום צום כיפור יחתמון".
איום ונורא! כלל ישראל האט א ראש השנה איז דער 'מ ַֹח השנה',
אויב אזוי ,לויט דער רמ"א און
כח מיט זייערע רייד צו מאכן גאנץ די מ"ח שעה וואס זענען משפיע
די גירסא פונעם מעגלי צדק אז
כלל ישראל פאר צדיקים! אויף א גאנץ יאר ,דעריבער דארף
מען זאגט איינער פארן צווייטן
לאמיר אביסל פארברייטערן די מען מורא'דיג היטן דעם דיבור.
'תכתב ותחתם' ,מיינט דאס דאך אז
סוגיא. דו האלטסט אז יעדער איז א צדיק דער דיבור אין די אכט און
דער הייליגער קדושת לוי זי"ע, גמור? פערציג שעה האט א מורא'דיגן
דער סניגורן של ישראל ,שרייבט כח ,און מען דארף זען צו רעדן
אין זיין ספר (פרשת שופטים) ַאן עצה דער כח פון 'להחזיק לצדיק': גוטע זאכן אויף זיך אליינס און
נפלאה א גאנץ יאר ,און בפרט די ווי אזוי אונזערע רייד זיך מחזק זיין מיט גוטע דיבורים,
הייליגע טעג. חלילה נישט ארויסזאגן קיין
באשאפן א נייע מציאות
נעגאטיווע זאכן .און זיכער נישט
וזל"ק" :הנה הקב"ה שופט את
לאמיר אביסל פארברייטערן די אויף אנדערע אידישע קינדער,
כנסת ישראל בבוא יום המשפט
קשיא .דער מגן אברהם מיינט צו נאר אדרבה רעדן און טראכטן ָ
בגודל רחמיו וחסדיו" .דער
פרעגן ,גאנץ כלל ישראל ווינטשט גוטס אויף אידישע קינדערלעך.
אייבערשטער ווען ער קומט
משפט'ן כלל ישראל ,ווי ס'שטייט פאר'ן צווייטן ,אז מירזיך איינער ַ לאמיר זען דעם כח הדיבור
אין די גמרא אין ראש השנה" ,וכל זענען צדיקים גמורים וואס ווערן וואס ווערט גע'פסק'נט אין שולחן
באי עולם עוברים לפניו כבני מרון", שוין נכתב ונחתם ראש השנה ,דאס ערוך.
די גמרא זאגט "כי חק לישראל מיינט דאך אז דעם 'וחתמנו' וואס דער רמ"א זאגט אין סי' תקצ"ב,
הוא משפט לאלקי יעקב" ,ס'איז א מען זאגט ביי נעילה ,זאגט מען אז ראש השנה ביינאכט ווינטשט
יום המשפט ,פונדעסטוועגן דער שוין יעצט ליל ראש השנה! וואס מען זיך" ,ונוהגין שכל אחד אומר
אייבערשטער וויל משפט'ן אידן איז דער ביאור הענין? לחבירו לשנה טובה תכתב".
מיט'ן 'מידת הרחמים'. ענטפערט דער מגן אברהם א קומט דער מגן אברהם (ס"ק ח')
ווי די גמרא זאגט" ,אמר הקדוש הפלא'דיגן תירוץ: און ברענגט אראפ פונעם ספר
ברוך הוא ,אמרו לפני מלכיות כדי "וכן נכון שיחזיקו לצדיק מעגלי צדק (וואס איז געווען אין די צייטן
שתמליכוני עליכם ,זכרונות כדי שנחתם לאלתר לחיים" – דער פונעם בית יוסף) ,אז מען זאל זאגן
שיעלה זכרונכם לפני לטובה, מג"א אז זאגט עס איז ריכטיג, 'תכתב ותחתם' ,דאס הייסט אז
ובמה? בשופר" .ווי אויך שטייט יא יא! אזוי דארף זיין ,מען דארף מען זאל שוין ווערן געחתמ'עט
אין מדרש אז ביי תקיעת שופר מחזיק זיין דעם חבר פאר א צדיק. אויך.
גייט דער אייבערשטער כביכול דאס טייטש ,דער מגן אברהם פרעגט דער מגן אברהם א
אראפ פון "כסא דין ויושב על כסא פסק'נט ַאן 'הלכה למעשה' אז דער מורא'דיגע קשיא :מיר אלע ווייסן
רחמים". דיבור וואס דו זאגסט אז דיין חבר נאר 'צדיקים גמורים' ווערן דאך אז ָ
זאגט דער הייליגער קדושת לוי, איז א צדיק ,דאס גייט ממשיך זיין געשריבן און גע'חתמ'ט גלייך
דער רבוש"ע וויל משפט'ן די אידן אז ער זאל טאקע זיין א צדיק! ראש השנה ,אבער 'בינונים' זענען
13 פ+רדס ה+תור+ה
פאר זיך אליין ...טראכטן גוטס אויף של חסד ,ברענגסטו אראפ חסד ס'פאדערטָ מיט רחמים ,אבער
זיך און רעדן גוטס אויף זיך אליין. פאר גאנץ כלל ישראל.זיך א 'פעולה קטנה' פון אונז .ווי
עס איז דא א מורא'דיגער תנא דער מגן אברהם זאגט" ,וכן נכון ס'שטייט אין זוהר הקדוש כמה
דבי אליהו ,און דער הייליגער שיחזיקו לצדיק שנחתם לאלתר פעמים ,אז ַאן אתערותא דלתתא
מהרש"א אין מסכת מכות (דף י') לחיים" -ס'איז ריכטיג צו טון אזוי. איז מעורר אתערותא דלעילא.
זאגט דעם זעלבן יסוד פונעם תנא דער מגן אברהם מיינט צו זאגן די פרעגט דער הייליגער קדושת
דבי אליהו. כוונה פון בארדיטשובער רב ,ס'איז לוי ,וואסערע פעולה זאל מען טון?
די גמרא זאגט דארט ביי 'בלעם ריכטיג אז מ'זאל זען צו מלמד זאגט דער קדושת לוי" ,על
הרשע' ,אז "בדרך שאדם רוצה זכות זיין ,ווייל דורך דעם וועסטוידי שאנו למטה מתנהגים בחסד
לילך מוליכין אותו" .זאגט דער האבן א גוט געבענטשט יאר ,און ומלמדים זכות על כל איש מישראל
הייליגער מהרש"א ,ווען א מענטש דיין חבר א גוט געבענטשט יאר, לדונם לכף זכות ,על ידי זה גם
טראכט נעגאטיוו און רעדט און גאנץ כלל ישראל אויכעט. מלמעלה נתעורר אותה המדה
נעגאטיוו – ער זאגט אז ער איז א בעצם שטייט דא נאך א יסוד ומלמדים גם עליו וגם על כל זרע
רשע ח"ו ,ער טויגט נישט ,ער קען נפלא אין מג"א .אז ווען דו הערסט ישראל חסדים".
נישט לערנען אדער דאווענען ,ער פון דיין חבר אז דו ביסט א צדיק עס איז דא צוויי עצות :אדער
קען נישט אויפשטיין פארטאגס, און אז ער האלט דיך פאר א צדיק, זאלסטו טון חסד בפועל ,דאס
עבודת השם איז נישט פאר אים, גיט דאס 'א גוטע געפיל' ,א הרגשה הייסט דו ביסט אן עסקן וואס
ער קען זיך נישט היטן פון לשון טובה פאר דיין חבר ,און די תולדה טוט חסד ,זאלסטו וויסן דו טוסט
הרע – און ער האלט אין איין רעדן פון די געפיל ברענגט ארויס אזא דא מורא'דיגע זאכן ,ווייל מדה
און טראכטן אז ער קען נישט, מין כח און ענערגיע פאר דיין כנגד מדה ,אז דו טוסט חסד ,וועט
באשאפט ער מיט זיינע ווערטער חבר אז ער זאל טאקע תשובה מען טון פאר דיר חסד מלמעלה.
אין מחשבות שווארצע מלאכים טון ,און זיך מקבל זיין אויף להבא,
און טאמער דו ביסט נישט פון
רח"ל .און די דאזיגע מלאכים טוישן זיין לעבן ,דאווענען מיט די מענטשן וואס זענען עסקנים
שטייען נישט ליידיג ..זיי דרייען התלהבות ,און אנהייבן דינען דעם און טוען חסד בפועל ,זאלסטו
דעם מענטש א קאפ ער זאל מקיים אייבערשטן מיט א געוואלדיגע עכ"פ בדיבור ובמחשבה רעדן און
זיין זיין 'אייגענע פסק הלכה', שמחה ,און ער וועט טאקע ווערן א טראכטן און זאגן פאר דיין חבר
אז ער זאל נישט קענען לערנען צדיק!...
גוטע ווערטער ,מחזק זיין זיין חבר,
בהתמדה ח"ו! א איד וואס הערט ראש השנה געב אים א שמייכל ,הייב אים אויף,
דאס איז געווען פשט ביי בלעם ביינאכט ווען יעדעם'ס הארץ איז און מיט דעם וועסטו מעורר זיין
הרשע ,ער האט א גאנצע צייט מלא פחד ,און פלוצלינג הערט זכותים אויף דיר ,און דער קדושת
געטראכט און גערעדט אז ער ער איינמאל און נאכאמאל דאס לוי לייגט צו אז אויב דו טוסט דאס
וויל נישט זיין גוט ,א גאנצע צייט געשריי" :דו ביסט א צדיק!" דאס וועסטו מאכן אז אויך אויף גאנץ
האט ער געוואלט זיין א 'גונב גיבט אריין א געוואלדיגע חיות כלל ישראל וועט נשפע ווערן
דעת עליון' -ער האט באשאפען אין דער מענטש עד זאל זיך טאקע רחמים.
טויזענטע מלאכים וואס האבן נעמען צו די עבודת הקודש אין די און דער קדושת לוי ענדיגט
אים געשטופט טאקע צו גיין - נייע יאר און ווערן א צדיק .דאס איז
צו אזוי" :נמצא כי האדם מעורר
אז די רבש"ע האט געזאגט "לך", דער געוואלדיגער כח הדיבור ראש במעשיו למטה את השער העליון
דו קענסט גיין מיט זיי ,אבער דו השנה.
לפתוח שערי חסד ,להריק ברכה על
וועסט ממילא גארנישט אויפטון, כל זרע ישראל".
די סכנה פון נעגאטיווע
"כי ברוך הוא" ,אידישע קינדער זאגט דער הייליגער קדושת לוי,
זענען געבענטשט.
דיבורים לויט'ן תנא דבי
זאלסט וויסן ,אז מיט דעם ,נישט
מדה טובה מרובה ,ווען א
אליהו און מהרש"א ~
נאר אויף נאר דו טוסט פאר דירָ ,ָ
מענטש פאנגט ָאן צו טראכטן: מען דארף אבער שטארק גאנץ כלל ישראל טוסטו אויף א
"איך בין א צדיק ,איך גיי אויפשטיין מורא'דיגע זאך ,ווייל דורך דעם באטאנען אז א מענטש זאל נישט
פארטאגס ,איך גיי לערנען וואס דו טוסט עוסק זיין אין חסד ,פארגעסן צו זאגן גוטע ווערטער
בהתמדה ,איך גיי מיך אפהיטן פון נאר אויך אדער דיבורים של חסד ,מחשבה נישט ָ
נאר פאר זיין חברָ ,
פ+רדס ה+תור+ה 14
טראכטן די געוואלדיגע כח פון א ראש השנה אלס דער לשון הרע און רכילות ,איך גיי היטן
מצווה ובפרט פון 'תקיעת שופר' 'בלופרינט' פונעם יאר:
ּ מיינע אויגן ,איך גיי האבן א דביקות
וואס מיט'ן קול שופר "הקב"ה טראכטן פאזעטיוו און א ברענענדיגע דאווענען שבת,
יושב על כסא רחמים". איך גיי דינען דעם אייבערשטן מיט
האלטן אין איין טראכטן: כל שכן וכל שכן ווען עס קומט שמחה און אים דאנקן יעדע רגע",
"בעזרת השם איך וועל זיין אן עובד ראש השנה ,דער 'מח השנה' ,די די דאזיגע מחשבות טובות און
מחשבות און דיבורים וואס מיר דיבורים טובים באשאפן לעכטיגע
השם ,עס גייט זיין א שמחה'דיג
האבן יעצט האבן אזא געוואלדיגן גוטע מלאכים.
יאר ,איך גיי האבן נחת פון די
כח .ווי דער הייליגער רבי ר' פנחס זאגט דער הייליגער מהרש"א
קינדער און פרנסה בהרחבה" ,וכו'
קאריצער זי"ע זאגט אין 'אמרי אז די דאזיגע מלאכים נעמען צו
וכו'...
ּ
'בלופרינט' פנחס' ,אז דאס איז דער די בחירה פונעם מענטש און לייגן
די אלע דיבורים וועלן פועל'ן, פונעם יאר .זאל מען א גאנצע אים אריין בעל כרחו אין א מצב אז
פונקט ווי מיר זעען אז דער תנא 24שעה כסדר נאר טראכטן ער ווערט אן עובד ה' און א צדיק
דבי אליהו ,רמ"א בשם דער טור, פאזעטיוו: גמור!
דער מעגלי צדק ,מגן אברהם, טראכטן אז איך בין א בן מלך - דאס איז דער פשט פון "בדרך
מהרש"א און קדושת לוי האבן בנים אתם לה' אלוקיכם .טראכטן שאדם רוצה לילך מוליכין אותו".
גע'פסק'נט ,אז דורך דעם דיבור פון דברי חיזוק ובטחון פון דער טור דאס איז דער כח המחשבה און דער
מחזיק זיין דעם חבר פאר א צדיק, בשם המדרש ,אז מיר גייען זוכה כח הדיבור פון א מענטש ,אז ער
ווערט ער טאקע נכתב ונחתם ווי א זיין בדין .טראכטן די גרויסקיט באשאפט מלאכים וואס פירן אים
צדיק גמור! פון תשובה ותפלה ,בפרט פון אויפ'ן גוטן וועג.
און דורך דעם דיבור פון מחזיק מלכיות-זכרונות-שופרות וואס (כמובן אז די ּפ ָאזעטיווע כח המחשבה
זיין דיר אליינס וועסטו אויכעט דאס גייט מיר ברענגן א זיס דארף גיין מיט א געוואלדיגע 'בטחון' אין הקב"ה
נכתב ונחתם ווערן ווי א צדיק גמור! לעכטיג יאר ברוחניות וגשמיות. בתפילה הכנעה וענווה).
אכילת הסימנים
דער כח פון אכילת הסימנים און דער מקור המנהג
אז מען זאל זאגן "יהי רצון לפניך דארט אזוי" :אמר אביי ,השתא דער מקור פון די סימנים אין
ה' אלקינו ואלקי אבותינו" ,און ביי דאמרת סימנא מילתא היא" -אזוי גמרא
יעדע מין זאגן זיין ספעציפישן ווי א סימן האט אין זיך א דבר שיש
בו ממש" ,יהא רגיל איניש למיכל כלל ישראל פירט זיך ליל ראש
נוסח.
ריש שתא" -זאל א מענטש זיין השנה צו טינקן דעם עפל אין
עס זענען דא וואס האלטן אז האניג ,און עסן די הייליגע סימנים,
געוואוינט צו עסן אנהייב יאר:
נאר ביים תפוח בדבש זאגט מען ָ "קרא ,רוביא ,כרתי ,סלקא ,ותמרי". כדי מיר זאלן האבן א זיס ,לעכטיג
דעם יהי רצון מיט אייבערשטנ'ס און געבענטשט יאר.
דער הייליגער בית יוסף
נאמען ,און ביי די אלע אנדערע ברענגט אראפ פון די ראשונים דער מקור פון די סימנים איז א
נאר דעם יהי
סימנים זאגט מען ָ אז מען זאל זאגן דעם "יהי רצון" מנהג וואס ווערט שוין געברענגט
רצון ָאן דעם נאמען .יעדער איינער מיט'ן אייבערשטנ'ס נאמען ,בשם אין דער גמרא אין מסכת כריתות
פירט זיך לויט זיין מנהג ,נהרא ומלכות ,פונקט ווי ביים דאווענען. (דף ו ,א) ,ווי אויך אין דער גמרא
ונהרא פשטיה. דער לשון פונעם בית יוסף איז, סוף מסכת הוריות .די גמרא זאגט
15 פ+רדס ה+תור+ה
פון דעם עפל צום מענטש: ּפ ָאזיטיוון צד" :אויב עס וועט זיין די קשיא פון 'דרכי אמורי'
ווערן אליין זיס און לעכטיג... א זוניגער טאג וועט זיין א גוטער און 'נַ ַח ׁש'
טאג" ,אבער ער פירט נישט אויס
נאר באטאנען א מען דארף דא ָ וואס וועט זיין אויב נישט ,דאס אבער דא שטעלט זיך א
מורא'דיגע נקודה :ווען מען איז הייסט שוין נישט קיין 'נַ ַח ׁש'. מורא'דיגע קשיא :מיר ווייסן דאך
פארקאכט אין די סימנים און מעןָ אז מען טאר נישט טון קיין זאכן
קומט אויס פונעם מהרש"א א
עסט דעם עפל מיט האניג און אלע וואס זענען 'דרכי אמורי' און מען
מורא'דיגע זאך ,אז דער גאנצער
זיסע זאכן ,דארף מען מאכן זיכער טאר נישט טון קיין 'נַ ַח ׁש' ,ד.מ.
ענין פון 'דרכי האמורי' און גיין אין
אז די האניג זאל נישט בלייבן בלויז מען טאר נישט ּפרואווען דעם
נארדי וועגן פון די גויים ח"ו ,איז ָ אייבערשטן( ,נישט טון קיין כישוף אדער
אויפ'ן עפל... אויב מען טוט דעם 'נעגאטיוון סימנים וכדו').
מען דארף זען אז דער זיסער חלק' ווייל דעמאלטס ווייזט ער
אויב אזוי ,ראש השנה ביינאכט
עפל מיט'ן האניג און די לעכטיגע אז ער האט נישט קיין בטחון און
-וואס איז דאך דער 'מח השנה',
סימנים ,ווען זיי קומען אריין אינעם ער גלייבט נישט אין תשובה ,תורה
וואס ביי יעדע ריר וואס מען טוט
מענטש ,זאלן זיי איבערדרייען און מצוות .אבער אויב א מענטש
דארף מען זיין אזוי פארזיכטיג
דעם מענטש גופא .דער מוח איז פול מיט בטחון און טראכט
עס זאל זיין לפנים משורת הדין,
זאל ווערן האניג ,דאס הארץ זאל נאר גוטס ,דעמאלטס מעג ער טון ָ ווי קען מען טון אזא זאך וואו עסן
ווערן האניג ,מען זאל אליין ווערן סימנים ,ווייל 'סימנא מילתא היא'. 'סימנים' וואס קען חלילה אויסקוקן
זיס און לעכטיגָ .אנהייבן צו דינען לויט דעם פארשטייען מיר ווי א 'נַ ַח ׁש'?
דעם אייבערשטן מיט א מורא'דיגן יעצט פארוואס מיר עסן די די קשיא ווערט שוין געפרעגט
תענוג און מיט א שמחה ,און סימנים ,ווייל מיר עסן די זיסע און אין די ראשונים ,און בעזרת השם
אויפהערן טראכטן שליליות'דיגע נאר כדי צו מאכן געשמאקע זאכן ָ וועלן מיר דא זען א יסוד נפלא
מחשבות אז איך האב נישט די 'סימנים טובים' ,און מיר האבן בכלל וואס וועט באלייכטן דעם סוגיא.
כוחות צו זיין א עובד השם ,וכדו'. נישט קיין אנדערע כוונות דערין.
נאר אדרבה ואדרבה ,אנהייבן צו ָ אגב ,עס איז דא א מורא'דיגער דער ביאור פונעם מהרש"א:
טראכטן זיסע זאכן" :טוב לי תורת תרומת הדשן .דער לקט יושר ,וואס סימנים טובים מיט בטחון
פיך מאלפי זהב וכסף "...די תורה איז געווען א תלמיד פונעם תרומת
דער הייליגער מהרש"א סוף
הקדושה איז "מתוקים מדבש ונפת הדשן ,ברענגט אראפ א מורא'דיגן
מס' הוריות זאגט א דבר נורא.
צופים" "...פקודי ה' ישרים משמחי מנהג פון זיין רבי'ן.
ער זאגט אז דער גאנצער ענין
לב" "...הנחמדים מזהב ומפז רב ער זאגט אז זיין רבי פלעגט נאר ווען א מענטש פון 'נַ ַח ׁש' איז ָ
ומתוקים מדבש ונפת צופים "...מען עסן אלע סימנים דורכאויס די מאכט א 'ספק' ,ער איז נישט זיכער
דארף ָאנהייבן טראכטן אז עבודת גאנצע עשרת ימי תשובה .ער איז און ער זאגט ביידע צדדים .למשל
ה' איז געשמאק! זיס! לעכטיג! עס מדייק פונעם לשון הגמרא: ער זאגט אזוי :אויב עס וועט זיין
"אמר אביי ,השתא דאמרת סימנא א זוניגער טאג ,וועט זיין א גוטער
און די זעלבע זאך ,מ'דארף
מילתא היא ,לעולם יהא רגיל טאג ,אבער אויב עס וועט רעגענען,
אנהייבן צו טראכטן זיס און
למחזי בריש שתא"' .ריש שתא' וועט חלילה זיין פארקערט .זאגט
לעכטיג אויף א צווייטע אידיש
מיינט דעם אנהייב פונעם יאר, דער מהרש"א אז דאס הייסט
קינד. זאגט ער אז דאס מיינט די גאנצע 'נַ ַח ׁש' ,ווייל ער רעדט נעגאטיווע
ווען מ'עסט די עפל מיט די עשרת ימי תשובה. זאכן .און וויבאלד א אידיש קינד
האניג ,דארף עס אריינגיין אין אונז און לויט ווי מיר האבן איז תלוי בהקב"ה קומט אויס אז
און אונז איבערמאכן ,אז מיר זאלן געשמועסט ,מיינט עס אז א שלעכטץ איז נישט א פארזיכערטע
אליין אויך ווערן א שטיקל האניג... מענטש זאל "גאנץ עשרת ימי זאך -ער קען תשובה טון און מרבה
עס זאל זיין א 'טופח על מנת תשובה" כסדר טראכטן און שפירן זיין בתפלה ובתיקון המעשים.
להטפיח' ,סיי פאר אונז און סיי פאר נאר די גוטע חלקים און דעם חלק ָ אבער ,זאגט דער הייליגער
די ארומיגע. הבטחון ,און בכלל נישט טראכטן מהרש"א ,אויב א מענטש מאכט
א זיס געבענטשט יאר! פונעם אנדערן זייט. נאר דעם זיך א סימן און זאגט ָ
פ+רדס ה+תור+ה 16
תפילה
די כח התפילה אין די הייליגע טעג צוזאמען מיט די אבות
הקדושים פון גן-עדן
די געוואלדיגע גילוי פונעם איז מוכרח מזה אז מיין תורה דער יצה"ר ביים דאווענען און
חתם סופר :די אבות דאווענען ומצוות איז "יא חשוב" ביים דער תשובה צו אים
מיט אונז אייבערשטן!
אין די הייליגע טעג ,וואס שעות
דאס זעלבע ביי תפילה .דער
קומט דער הייליגער חתם סופר ארוכות זענען מיר דאווענען אין
רבוש"ע וויל איך זאל דאווענען 3
זי"ע אין זיינע דרשות (סליחות דרוש י"ב בית המדרש ,מ'גיסט זיך אויס
מאל א טאג צו אים ,אינדערוואכן,
דף ש"נ ,וע"ע דרוש י"ז דף שס"ו) און זאגט א דאס הארץ און מ'בעט פאר א
שבת ,יו"ט ...און עס שטייט נישט
חיזוק נורא ואיום .ער זאגט אז ווען גוט געבענטשט יאר ברוחניות
קיין שום ּפטוֹ ר אין די תורה אז
מיר דאווענען אין די הייליגע טעג, ובגשמיות .מיר בעטן דעם
"ווייל איך בין נישט א בעל מדריגה
קומען אראפ נשמות קדושות, אייבערשטן" :אבינו מלכנו ,פתח
בין איך פטור פון דאווענען "...איז
דאס הייסט די נשמות פון גן עדן, שערי שמים לתפילתנו".
מוכרח מזה אז מיין תפילה איז "יא
די אבות הקדושים קומען אראפ ,צו זייער ָאפט פארדרייט דער יצר
חשוב"!
דאווענען אינאיינעם מיט אונז די הרע דעם קאפ ביים דאווענען מיט
הייליגע טעג. ובפרט ביי ראש השנה שטייט
מחשבות ווי" :ווער זאגט אז דיין
אין חז"ל (ר"ה טז ,א) "אמר הקב"ה
דאס איז אזא געוואלדיגע דאווענען איז חשוב? ווער זאגט
אמרו לפני מלכיות שתמלוכוני
התחזקות! לאמיר אריינטראכטן, אז דיין דאווענען גייט בכלל ארויף
עליכם" .דער אייבערשטער אין הימל? און אפילו אויב עס גייט
אויב מיר וואלטן געגאנגען
כביכול אליינס בעט זיך ביי יעדער יא ארויף ,ווער זאגט מען גייט דיר
דאווענען אין אברהם אבינו'ס
איז באשר הוא שם" ,אמרו לפני ענטפערן? דו ווייסט דאך יא ווער
אדער דוד המלך'ס בית המדרש,
וואלטן מיר זיך געשפירט אזוי מלכיות!" -שטייט דא ווי חשוב דו ביסט ,לב יודע מרת נפשו"...
גוט און אהיימגעקומען מיט אזא און טייער מיין תפילה איז.
די אלע מחשבות און הרגשים
שטארקן בטחון ,וויבאלד מיר דערנאך זאגט די גמרא" ,אמרו צעברעכן א מענטש מורא'דיג
האבן געדאווענט מיט אברהם לפי זכרונות שיעלו זכרוניכם שטארק און נעמען אוועק די ַ
אבינו און דוד המלך אליין! לטובה" .ווייטער שטייט דא גאנצע התחזקות התפילה.
זאגט דער הייליגער חתם סופר אז מיין תפלה איז יא ווערד א
די ערשטע תירוץ וואס מען
אז פונקט דאס פאסירט אין די געוואלד.
דארף ענטפערן דער יצה"ר א
הייליגע טעג. דערנאך שטייט "ובמה? גאנץ יאר ובפרט אין די הייליגע
וזל"ק" :קבלנו" – מיר האבן בשופר" .דאס טייטש ,מיין מצוה, טעג ,איז אז מ'זאל אים זאגן פשוט
מקבל געווען" ,שבראש השנה אין די שפל המצב וואס איך און גלאט" ,איך בין א איד און דער
ויום הכיפורים הנשמות הקדושות זע אויס ,איז זייער חשוב ביים רבש"ע וואס האט מיר געזאגט
שכבר מתו" – דאס מיינט די רבוש"ע! ביים בארג סיני צו היטן שבת ,לייגן
נשמות פון די צדיקים" ,ונשמות דעס איז א יסוד א גאנץ יאר תפילין ,און אלע מצוות ..אין איך
האבות" – די הייליגע אבות בכלל ,ובפרט אין די הייליגע טעג האב נישט קיין שום ּפטוֹ ר אויף
הקדושים" ,מצטרפים עמנו בבית וואס מיר זענען מרבה בתפילות קיין שום מצוה אדער עבירה ווייל
הכנסת בתפילתנו". ותחנונים לפני אדון כל. איך בין נישט אזא בעל מדריגה!
17 פ+רדס ה+תור+ה
וואס ער איז געווען דער בעל משתתף זיין מיט אונזערע תפילות. האמהות הקדושות מתפללים
העובדא בעצמו (מובא בספר 'ספרא עמנו
דמלכא' דף ש' ,ובעוד ספרי תולדות החת"ס). דער סוד פון "קבלנו"
דער הייליגער חתם סופר נאך יעצט ,מיר האבן געזען דער
יעצט דארף מען דא צולייגן הייליגער חתם סופר זאגט אז די
די ערשטע סעודה ערב יום כיפור עטליכע נקודות וואס אנטהאלטן
פלעגט זיך מייחד זיין אין א צימער, הייליגע 'אבות הקדושים' קומען
געוואלדיגע חיזוקים אין די אראפ ראש השנה צום דאווענען.
און ער האט קיינעם נישט געלאזט ווערטער פונעם חתם סופר.
אריינקומען ,אין אלע שטוב וואס טוט זיך מיט די 'אמהות
די ערשטע זאך איז ,דער חתם הקדושות'? ובפרט אז אונז ווייסן
מענטשן האבן געוואוסט אז עס
סופר זאגט "קבלנו" ,אבער ער מיר אז בראש השנה נפקדה שרה,
איז א מורא'דיגע זמן ,ולא יהיו איש
פארציילט נישט פון וועמען ער רחל ,חנה ,ווי ס'שטייט אין די גמרא
לפתוח הדלת.
האט עס מקבל געווען .געווענליך ראש השנה (דף י"א).
איין יאר ערב יום הקדוש האט ווען דער חתם סופר זאגט נאך
רבי משה טובי' לעהמאן ,ווען ער איז בעצם דארף מען דא
א זאך פון זיינע רבי'ס ,ווי רבי צוצייכענען די ווערטער פון
איז געווען א חתן ביים חתם סופר, נתן אדלער ,דער הייליגער בעל
געוואלט זייער שטארק מקבל זיין הייליגן 'שר שלום' פון בעלזא זי"ע
הפלאה ,רבי זלמן חסיד -וואס (עי' מדבר קדש דף צ"א -ק"ה) וואס זאגט
א ברכה פאר די הייליגע טאג .רבי האט געהאט 'גילוי אליהו' כעידות
משה טובי' ,האט נישט געוואוסט ביי די ענין פון די אושפיזין וואס
רבו ,רבי מענדלע ליליגער קומען צו גיין די יום טוב סוכות.
אז יעצט ,נאכן ערשטן סעודה, -תלמיד פון פני יהושע ,רבי
ווען דער הייליגער חתם סופר איז כידוע אז דער זוהר הקדוש זאגט
טעבלי שייער ,ועוד ענקי הרוח אז יעדן טאג פון יום טוב סוכות
פארשפארט ,עפנט קיינער נישט טוט דער הייליגער חתם סופר
אויף דעם טיר .איז ער צוגעגאנגען קומען צו גיין אלע אבות הקדושים,
דערמאנען זייערע נעמען מיט נאר יעדן טאג איז דא איינער ָ
צום טיר בתמימות ,ער האט
גרויס התלהבות ,יראת הכבוד און בראש ,דער ערשטער טאג אברהם,
אויפגעמאכט דעם טיר .אזוי ווי
השתוקקות ,בפרט אז "האומר דבר דער צווייטער טאג יצחק ,א.א.וו.
ער האט אויפגעמאכט דעם טיר,
בשם אומרו מביא גאולה לעולם".
האט ער געגעבן א שפרינג אויף זאגט דער הייליגער 'שר שלום'
דא אבער דערמאנט ער נישט קיין
צוריק ,ער איז אראפגעפאלן און פון בעלזא" ,וזה ידוע דעם האבות
שום נאמען.
גע'חלש'ט... באו אמהות גם כן באו" -אז די
ס'איז זייער מעגליך אז ווען דער אבות קומען צו גיין צוזאמען מיט
דער הייליגער חתם סופר איז
חתם סופר האט געזאגט "קבלנו", די אמהות .און ער זאגט דארטן
ארויסגעקומען ,האט ער אים
האט ער געמיינט 'אליהו הנביא כמה וכמה גמטריאות ווי ס'איז
וואס געזען?""האסט ּו ַ
געפרעגטָ :
זכור לטוב' .און ווי מיר וועלן זען אז מרומז ,אז ווען די אבות קומען
האט ער געענטפערט" :איך אליהו הנביא איז געווען ַאן אפטער
האב מיך דערשראקן ,איך האב צוזאמען די אמהות.
גאסט ביי אים ,ובפרט 'ערב יום ַ
געזען א פייער!" און דער הייליגער די זעלבע זאך איז דא אויכעט,
הקדוש' ,ווי מיר וועלן זען אין די
חתם סופר האט אים אריינגעזאגט ביי די הייליגע טעג אז די אבות
קומענדיגע מעשה.
אין אויער" :איך האב א באזוך קומען ,קומען צו גיין די אמהות
געהאט ,אליהו הנביא איז געוועזען גילוי אליהו הנביא אצל החתם פונקט אזוי .בפרט אז אין ראש
ביי מיר!"... השנה זענען די אמהות נפקד
סופר כל ערב יום הקדוש
ווען ר' ישראל שטערן פון געווארן.
לאנדאן האט געהערט די מעשה יאנקעלע רבי הרה"ק נאך מער ,מיר ליינען דאך ביי
פון ר' פנחס יודא ליבערמאן ,וואס פשעווארסקער זי"ע האט געבעטן קריאת התורה די קריאה פון "וה'
ער האט עס געהערט פון דעת מפרסם צו זיין די מעשה: פקד את שרה" ,און מיר ליינען די
סופר ,איז ער געגאנגען און עס דער הייליגער פרעשבורגער הפטורה פון 'חנה' .פארוואס? ווייל
איבערדערציילט פאר הרה"ק רב ,דער 'דעת סופר' זי"ע ,פלעגט דער אייבערשטער האט דעמאלטס
רבי יאנקעלע פשעווארסקער פארציילן א מעשה וואס ער האט פוקד געווען די הייליגע אמהות.
זי"ע ,און ער האט אים געבעטן מקבל געווען פון דער איידעם פון ממילא איז אוודאי און אוודאי
ער זאל איבערדערציילן און אים חתם סופר רבי משה טובי' לעהמאן קומען זיי אין בית המדרש זיך
פ+רדס ה+תור+ה 18
עס ליגט דא א געוואלדיגע מלאכי השרת האבן געפרעגט דעם איבערדערציילן די מעשה מיט די
התחזקות ,ווייל דער חתם סופר אייבערשטן" :מפני מה אין ישראל פונקטליכע לשונות.
איז אונז מגלה אז דאס וואס די אומרים שירה בראש השנה וביום דערנאך האט הרה"ק רבי
אבות הקדושים קומען אראפ איז הכפורים?" יאנקעלע געבעטן ר' ישראל ,א
א 'הלכה למעשה' און נישט בלויז א דער חתם סופר איז מסביר בקשה .אז ווען ער גייט דריקן
בחינה פון א 'דרוש' ,און וועגן דעם כמה פעמים אין זיינע דרשות ,אז איינע פון די ספרי חתם סופר ,זאל
טאקע זאגט מען נישט קיין הלל! א טאג וואס דער אייבערשטער ער אין די לעצטע עמוד אריינלייגן
ווערט געקרוינט אלס מלך" ,יום די פאלגענדיגע ווערטער:
די אבות הקדושים זוכן אונז גנוסיא של מלך" ,אדער ווייל עס "לבקשת ידידי יענקל לייזער
אויף אין אונזער בית המדרש פאנגט זיך ָאן א ניי יאר און ב"ה מיר מאנטווערפן ,אני רוצה להדפיס זו".
האבן דערלעבט א יאר ,און הקב"ה
נאך א מורא'דיגע נקודה שטייט און ער האט דערביי צוגעלייגט,
איז אונז מזכה מיט די מצוה פון
דא אין חתם סופר. "ביסט עס מחויב צו מדפיס זיין!"
'תשובה' ,אזא טאג איז א גרויסע
לאמיר זיך מתבונן זיין ,אויב שמחה און מ'וואלט לכאורה זעט מען פון דא אז דער חתם
מיר וואלטן געגאנגען דאווענען געדארפט זאגן הלל. סופר האט געהאט כסדר גילוי
אין דעם בית המדרש פון אליהו ,ובפרט ערב יום כיפור.
דעריבער פרעגן די מלאכים,
אברהם ,יצחק און יעקב ,וואלטן ממילא זייער מעגליך אז דער
פארוואס זאגן מיר נישט קיין
מיר אהיימגעקומען מיט אזא "קבלנו" גייט ארויף אויף אליהו
שירה?
זיכערקייט אז אונזערע תפילות הנביא.
אייבערשטער דער און
זענען נתקבל געווארן. עס איז באקאנט אז זיין זון,
ענטפערט זיי" :ספרי חיים וספרי
אבער דאך וואלטן מיר אפשר דער הייליגער רבי שמעון סופר
מתים פתוחים לפנֵ י ויאמרו שירה?"
געהאט א ספק" :ווער זאגט אז איך זי"ע ,דער קראקאווער רב ,האט
זאגט דער חתם סופר א חידוש דערציילט אז זיין טאטע דער חתם
האב די זכיה אז מיין תפילה זאל נורא .וויבאלד ראש השנה און יום
ארויפגיין אינאיינעם מיט די תפילה סופר האט אים געזאגט" :אליהו
כיפור דארפן מיר צוקומען צו די הנביא איז ַאן ָאפטער גאסט ביי
נארפונעם צדיק?" מיר וואלטן זיך ָ תפילות פון די אבות הקדושים,
מחזק געווען מיט דעם וואס מיר מיר!"
און זיי קומען טאקע אראפ פון גן-
האבן געדאווענט לעבן א צדיק, עס איז אויך זייער מעגליך
עדן צו דאווענען מיט אונז ,גייט ָאן
ווייל "צדיק גוזר והקדוש ברוך הוא אז דער הייליגער חתם סופר
דער כלל וואס דוד המלך זאגט אין
מקיים" ,ובפרט ווי דער חתם סופר האט דאס מקבל געווען פון זיינע
תהלים (קטו ,יז) "לֹא ַה ֵּמ ִתים יְ ַהלְ ל ּו
שרייבט אין זיינע הגהות אין שו"ע הייליגע רבי'ס ,דער נשר הגדול רבי
ָק ּה" .וויבאלד די אבות הקדושים
אויף הלכות תפילה (סי' ק"ב ,סק"א), נתן אדלער אדער דער לוי הגדול
געפינען זיך שוין אויף יענע וועלט,
אז 'חנה' האט געדאווענט אין די קענען זיי נישט זאגן קיין שירה בעל הפלאה ועוד .עכ"פ ,בכל אופן
ד' אמות פון 'עלי הכהן' ,און דאס אויף דער וועלט. שיהי' ,האבן מיר דא א 'קבלה' און א
איז געווען מסוגל אז אירע תפילות 'פסק' פון הייליגן חתם סופר אז די
זאגט דער רבוש"ע פאר די ז' רועים דאווענען מיט אונז!
זאלן אנגענומען ווערן. מלאכים :אין די הייליגע טעג ווען
דא קומט אבער דער חתם סופר איך שיק אראפ די אבות הקדושים די סיבה פארוואס מ'זאגט
און איז אונז מגלה ,אז 'היינטיגע צו העלפן די אידישע קינדער
צייטן' דארפן מיר בכלל נישט
נישט קיין הלל ראש השנה
דאווענען ,קענען די אידישע
האבן קיין ספק צו אונזערע תפילות קינדער נישט זאגן הלל בשעת די נאך א דבר נורא שטייט דא אין
ווערען נתקבל ,ווייל די אלע אבות אבות שטייען דארט און קענען חתם סופר .מיר ווייסן אז מ'זאגט
הקדושים קומען אראפ פון גן עדן נישט מיטזאגן .דעריבער זאגן מיר נישט קיין 'הלל' ראש השנה .די
צו אונז אין בית המדרש! זיי זוכן נישט קיין הלל ראש השנה און יום גמרא איז סוף ראש השנה ,און די
אונז אויף! הקדוש. גמרא אין ערכין (דף י') זאגט אז די
19 פ+רדס ה+תור+ה
די אבות הקדושים קומען אראפ זרע אברהם יצחק ויעקב ,אין זיי די שטארקייט און חשיבות
ספעציעל צו אונז און דאווענען זוכן אונז אויף צו מתפלל זיין מיט פון א אידיש קינד ביים
מיט אונז. דאווענען
אונז.
ב .מיר שפירן אויך א ממילא גייען מיר אריין אין די
ג .די הייליגע אמהות דאווענען געוואלדיגע 'חשיבות' ,ווען די הייליגע טעג:
אבות הקדושים קומען דאווענען א .מיט א געוואלדיגע
אויך אינאיינעם מיט אונז.
מיט אונז אין אונזער בית המדרש, 'התחזקות' ,אז בעזה"י גייען מיר
גע'פועל'ט אלעס גוטס! מיר שפירן אונזער חשיבות אלץ אויס'פועל'ן אלעס גוטס ,וויבאלד
יראתי מתוך שמחתי
די יסודות פון יו"ט ראש השנה במשנת הרה"ק ה'בית אהרן'
מקארלין זי"ע :יראה ,תשובה און שמחה אינאיינעם
ער איז אריין צו זיין טאטן ,דעם חסיד געזאגט אז ניקאליי קען זיך ניקאליי!"
"א קדחת אויף ָ
הייליגן בית אהרן ,און ווען זיין נאך פיל ָא ּפלערנען פון דער עבודה
טאטע האט עס געהערט ,האט פון די קארלינער חסידים. מיר גייען יעצט לערנען די
ער געלאזט רופן דעם חב"ד'סקער יסודות פון יו"ט ראש השנה
ער האט געזאגט" :אויסהונגערן
חסיד ווייל ער האט עס געוואלט במשנתו פון דעם הייליגן בית אהרן
צוויי טויזנט סאלדאטן דריי טאג פון קארלין זיע"א.
איבערהערן ,ער האט געהאלטן און נאך שיסן מיט אזא פייער!"
אז דאס איז א געוואלדיגער לימוד -ווייל עס איז צוויי טעג ראש ביי דעם הייליגן חצר האט מען
זכות .און דער חב"ד'סקער חסיד געזען אז ווען עס איז אנגעקומען
השנה און אין קארלין האט מען
האט איבערגעזאגט זיין ווארט יו"ט ראש השנה ,איז פון איין זייט
געענדיגט דאווענען סוף טאג (און
פאר'ן הייליגן בית אהרן ,און ער ַ געווען א געוואלדיגע השראה
גלייך נאכדעם קומט צום גדליה ,אדער מעגליך
האט מורא'דיג הנה געהאט. פון 'יראה' און א שטארקער 'כח
וועגן די תענית ערב ראש השנה).
עכ"פ ,אין קארלין האט מען התפילה' .עס איז דא א באקאנטע
דערמיט האט ער געמיינט צו מעשה מיט א חב"ד'סקער חסיד
געזען די מורא'דיגע יראה און די
קאך און דער ברען זאגן אז דער ָ פונעם צמח צדק ,וועלכער איז
געוואלדיגע עבודה פון איין זייט,
מיט וואס זיי האבן געדאווענט געווען אונטערוועגנס ראש השנה
אבער פון דער אנדערער זייט קען
איז געווען עפעס וואס דער און האט נישט געקענט אנקומען
מען נישט באשרייבן די שמחה
ניקאליי קען זיך נאך מקנא ָ צארַ צו זיין רבי'ן ,האט ער געדאוונט
וואס איז דארט געווען ראש השנה.
זיין .דאס האט ער דערציילט דארט אין קארלין.
עס איז מקובל פון די זקנים פון פאר עטליכע חסידים ,און דער
קארלין ,אז נאך תשליך האבן די מוצאי יו"ט האט ער זיך
יונגער רבי פון קארלין האט דאס אויסגעדריקט" :א קדחת אויף
קארלינער חסידים געטאנצן פאר געהערט( .הרה"ק רבי אשר'ל סטאלינער
לאנגע שעות אויף דעם ניגון "ויעשו ניקאליי!"
ָ
זי"ע האט מען גערופן 'דער יונגער רבי' ,ווייל
כולם אגודה אחת לעשות רצונך ער איז שוין געווען א רבי בחייו פון זיין טאטן.
'ניקאליי' איז דעמאלטס געווען
בלבב שלם" ,און באגלייט דעם בית פאטער דער און אויך ווייל נאכדעם וואס זיין ָ צאר אין רוסלאנד און ער האט דער ַ
אהרן פון תשליך צוריק צום הויף, בית אהרן איז אוועק ,האט ער משמש געווען געפירט די מלוכה ביד רמה ,זיין
ווי דארטן האבן זיי ממשיך געווען בכתר אדמורו"ת פאר א יאר מיט א האלב און איז מיליטער איז געווען באקאנט אלס
מיט רקידין קדישין לכבוד שמחת אוועק יונגערהייט ,זי"ע). זייער מסודר און געטריי .האט דער
פ+רדס ה+תור+ה 20
"כי קדוש היום לאדוננו" ,ווי עס אונז אין דער גמרא (דף י"ז) אויפ'ן היום.
שטייט אין די פוסקים( ,עי' במטה "ד ְר ׁש ּו ה' ְ ּב ִה ָּמ ְצאוֹ ְק ָר ֻאה ּו
פסוק ִ ּ (כידוע ,וואס דער הייליגער בית אהרן
אפרים). ִ ּב ְהיוֹ תוֹ ָקרוֹ ב" (ישעיה נה ,ו) ,אז אין די שרייבט אין זיין ספר ,אז דער עיקר פון ראש
עשרת ימי תשובה האט א מענטש השנה איז 'רעות' -צו זיין באחדות אינאיינעם ,ווי
ווי אויך דער טור ברענגט (סימן
אויך די 'מדת השמחה' און אזוי ממליך זיין דעם
תקפ"ב) בשם די מדרש אז ראש א מורא'דיגן כח התשובה מער ווי א
אייבערשטן .די עבודת השמחה מיט די טענץ
השנה טוט מען נישט ָאן קיין גאנץ יאר. וואס מען האט דארט געזען זענען געווען אויף א
שווארצע בגדים חלילה ,אזוי ווי דער רמב"ם שרייבט אז הגם געוואלדיגן אופן .קומט אויס אז עס איז געווען
גוים וואס זענען צעבראכן ביים תשובה איז א געוואלדיגע זאך יראה און שמחה משולבים אינאיינעם .און
משפט .אדרבה ,מיר זענען פרייליך א גאנץ יאר און עס איז א מצות מחמת ענין 'ריעות' וואס ווערט דערמאנט כמה
עשה שאין הזמן גרמא ווייל איז פעמים בספרו הק' האבן סיי געזינגען דייקא די
מיט א בטחון אז דער אייבערשטער
וועט אונז מוחל זיין די עבירות ,מען דאך ווערט די שטענדיג נוגעָ , אויבנדערמאנטע פסוק).
טוט ָאן ווייסע בגדים ,מען גייט אין תשובה אין עשרת ימי תשובה מער
מקוה ערב ראש השנה ,רוחצין און אנגענומען און גלייך אנגענומען.
דער מהות פון ראש השנה:
מסתפרין .עס איז א יום שמחה. כלשונו" :התשובה והצעקה (ד.מ. צווישן א יום הפחד און א יום
עס שטייט אין די פוסקים (אין סי' תפילה) מתקבלת ביותר ,ומתקבלת שמחה
תצק"ז) אז די הלכות פון שמחת יו"ט מיד!". בעזרת השם וועלן מיר יעצט
איז אנדערש פון א יעדער יו"ט דער רמב"ם זאגט ווייטער אז לערנען עטליכע שטיקלעך בית
וווייל עס איז נישט אין די 'שלש דער כח התפילה און תשובה פון א אהרן ,וואו מען וועט זען ווי די
רגלים' ,עס איז נישטא קיין חיוב יחיד אין די טעג האט דעם זעלבן עבודת הקודש ביום ראש השנה
עולה רגל זיין ,אבער עס איז א יום כח ווי א תשובה פון א 'ציבור' צו באשטייט פון יראה און שמחה
שמחה מחמת די יו"ט ראש השנה, צורייסן א גזר דין. צוזאמען.
וואס מיר האבן בטחון אין מחילת קומט אויס ,עס איז א יום מיר וועלן מקדים זיין :פון איין
עוונות ווי עס שטייט אין טור .ווי הפחד ,ראש השנה איז א טאג פון זייט ווייסן מיר אז ראש השנה איז
אויך איז עס "יום גנוסיא של מלך" יראה" ,בראש השנה יכתבון וביום א טאג פון פחד ,ווי מיר זאגן אין
(וואו עס איז מבואר בדברי רבינו סעדי' גאון צום כיפור יחתמון" .עס איז א טאג
אין די טעמים פון תקיעות שופר ,וע"ע חת"ס
ונתנה תוקף "כי הוא נורא ואיום",
פון יראה ווייל עס איז דער אנהויב ווייל מען משפט דעם מענטש
בדרשותיו) ,מען איז ממליך הקב"ה פון די עשרת ימי תשובה ,און א
בכל שנה ושנה דורך די מצוה אין יענעם טאג .אזוי ווי די משנה
געוואלדיגער זמן פון תשובה. זאגט אין מסכת ראש השנה (דף
פון תקיעת שופר און די תפילות
מלכיות ,זכרונות און שופרות. ט"ז)" :וכל באי עולם עוברים לפניו
ראש השנה יום שמחה מלא כבני מרון" .די באקאנטע גמרא (דף
(עס איז דא אריכות אין די פוסקים בנוגע
בטחון י"ז) אז "שלשה ספרים נפתחים",
די חיוב שמחה אין ראש השנה אזוי ווי אלע
שלש רגלים .כידוע די שיטה פון אבן עזרא ,אין אבער פון דער אנדערער זייט און די גמרא (דף ח') זאגט אויף
ספר נחמי' שטייט אז עס איז דא א חיוב שמחה, געפינען מיר אז ראש השנה איז ש ָר ֵאל הוּא, דעם פסוק ִּ
"כי חֹק לְ יִ ְ ׂ
אזוי אויך אין ספר יראים מצוה רכ"ז ועוד ,וכן
א 'יום שמחה' .מיר זעען ביי עזרא ִמ ְׁש ּ ָפט לֵ אל ֵֹקי יַ ֲעקֹב" ,אז דער
הוא שיטת החת"ס סי' קס"ח ,ויש בזה אריכות אייבערשטער משפט דעמאלטס
בפוסקים ונ"מ להלכה לגבי אכילת בשר ושתיית
הסופר אז ער האט געזאגט פאר
די אידישע קינדער ראש השנה, יעדן איינעם.
יין מלבד חיוב קידוש ,ועוד חזון למועד).
ווען זיי האבן תשובה געטאן אויך זאגט די גמרא אין מסכת
די שיטה פונעם בית אהרן: אויף זייערע עבירות" :לְ כ ּו ִאכְ ל ּו ביצה אז "מזונותיו של אדם
תשובה ,יראה ,שמחה און ַמ ׁ ְש ַמ ִנּים ו ְּׁשת ּו ַמ ְמ ַת ִ ּקים" ,און ער קצובים לו מראש השנה ועד ראש
האט זיי געהייסן" :וְ ַאל ֵּת ָע ֵצב ּו ִּכי השנה" .דאס ברענגט א געוואלדיגן
התחזקות
ֶח ְדוַ ת ה' ִהיא ָמ ֻעזְ כֶ ם" (נחמיה ח ,י). פחד ,וויבאלד דער מענטש שטייט
קומט אויס אז לויט חז"ל און אזוי ווערט אויך געפסק'נט אין דעמאלטס ביים משפט.
לויטן שולחן ערוך האבן מיר יראה שולחן ערוך (סימן תקצ"ז) ,אז מען זאל נאך א סיבה פארוואס עס איז
פון איין זייט און שמחה פון דער מרבה זיין אין אכילה ושתיה און א צייט פון יראה איז ווייל ראש
אנדערער זייט. פאסטן ,אבער, עס איז אסור צו ַ השנה איז דער ערשטער טאג פון
בעזרת השם וועלן מיר זען מיט א געוואלדיגע ערענסקייט די עשרת ימי תשובה .חז"ל זאגן
21 פ+רדס ה+תור+ה
דער הייליגער בית אהרן האט די הלכה – לפנים משורת הדין – מורא'דיגע יסודות פונעם בית
געפאדערט פון אונז די צוויי זאגט דער אייבערשטער :איך וועל אהרן ווי אזוי די צוויי זאכן קומען
אויך גיין לפנים משורת הדין און עבודות אינאיינעם. צוזאמען .מיר וועלן ברענגען
מוותר זיין פאר אידישע קינדער די לשונות פונעם הייליגן בית
און זיי געבן אלע גוטע השפעות. עבודת היראה :דער כח פון אהרן וואו ער פאדערט אז ראש
'דין למטה' מבטל צו זיין 'דין השנה זאל זיין יראה מיט שמחה
השי"ת מתגבר ועושה עמם למעלה' אינאיינעם.
צדקה אין פרשת נצבים (דף ק"ל ע"ב ,ד"ה
יעצט לאמיר אריינגיין און
על דרך זה וועלן מיר זען די ראשיכם) זאגט דער הייליגער בית
זען די 'עבודת היראה' וואס
ווערטער פונעם הייליגן בית אהרן. אהרן -ער האט מאריך געווען
דער הייליגער בית אהרן האט
שבת קודש פרשת נצבים פאר
ער ברענגט ווייטער דעם געפאדערט פון אונז דעם הייליגן ָ ראש השנה און ער האט געזאגט
מדרש" :כשישראל עושין את טאג ראש השנה. פאר זיינע חסידים" ,צריך להיות
המשפט" ,ווען אידישע קינדער דער הייליגער בית אהרן (שם בבחינת התשובה והיראה בראש
מאכן דעם משפט" ,השי"ת מתגבר ד"ה איתא במדרש) ברענגט אראפ א השנה בבחינת לב נשבר".
ועושה עמם צדקה". פסוק" :וַ ִ ּיגְ ַ ּב ּה ה' ְצ ָבקוֹ ת ַ ּב ִּמ ׁ ְש ּ ָפט עס שטייט דא אינעם בית אהרן,
דאס הייסט אויב אידישע וְ ָה ֵקל ַה ָּקדוֹ ׁש נִ ְק ַ ּד ׁש ִ ּב ְצ ָד ָקה" .דער א .סיי די בחינה פון 'תשובה' ,ווייל
קינדער טוען תשובה פון זיך מדרש פרעגט א קשיא ,וואס מיינט עס איז די ערשטע טאג פון עשרת
אליינס און זיי זענען מעורר אויף דאס "ויגבה ה' צבקות במשפט"? ימי תשובה .ב .ער דערמאנט די
זיך מידת היראה -דין -אןן זענען וואס מיינט דאס אז "מען הייבט בחינה פון 'יראה' ,וויבאלד עס איז
מפשפש במעשיהם ,דאס הייסט כביכול אויף דעם אייבערשטן ביים דער טאג וואס דער אייבערשטער
'לפנים משורת הדין' ווייל זיי משפט"? משפט די וועלט.
טוען די משפט אויף זיך אליינס, נאך א זאך ,עס איז משמע ער זאגט ווייטער" :וכמו כן גודל
דעמאלטס איז הקב"ה אויך מגביה פונעם מדרש אז כאילו עס איז דא החיוב על התחזקות והשמחה".
די משפט לפנים משורת הדין און דא עפעס א בחינה פון נושא פנים דער בית אהרן האט מעורר געווען
שרייבט אונז ָאן בספרן של צדיקים זיין מיט ׁ'שוֹ חד' ,אז מען קען זיך די חסידים אויף דעם גרויסן חיוב
א כתיבה וחתימה טובה. אויפהייבן העכער פונעם משפט. פון 'חיזוק' און 'שמחה'.
די זעלבע זאך געפינען מיר אין דארטן איז דא נאך א שטיקל (ד"ה
להמשיך עליו היראה באלו חז"ל אין מסכת ברכות (כ ,ב) וואו
הימים ביום ה') ,עס איז געווען דאנערשטאג
זיי פרעגן :עס שטייט ביי ברכת נאכט -ליל שישי -פאר ראש
יך" .פרעגט שא ה' ּ ָפנָ יו ֵאלֶ ָ כהנים "יִ ּ ָ ׂ
דער הייליגער בית אהרן גייט השנה ,און דער הייליגער בית אהרן
מסביר זיין די ענין ווי אזוי מעורר די גמרא ,ווי קען זיין אז דער האט געגעבן א שמועס פאר די
צו זיין יראה. אייבערשטער איז נושא פנים? עס חסידים .ער זאגט דארטן "והאריך
שטייט דאך "וְ ל ֹא ִת ַ ּקח ׁשֹ ַחד"! בזה" – דער בית אהרן האט מאריך
"שהימים אלו מתחילין בדין
וסופן ברחמים" .עס פאנגט זיך ָאן די גמרא ענטפערט" :הם געווען צו שמועסן מיט די חסידים,
מיט א דין און א משפט ,אבער עס מדקדקין עד כזית ועד כביצה". "איך צריך לקבל זה היום ביראה
ענדיגט זיך מיט רחמים .ער זאגט וויבאלד אידישע קינדער גייען ובשמחה".
ווייטער" :והעיקר צריך כל אחד אויך 'לפנים משורת הדין' ,זאגט ער זאגט אז מען דארף מקבל
ואחד להמשיך עליו היראה באלו דער אייבערשטער כביכול" ,איך זיין דעם הייליגן טאג ראש השנה
הימים" .א מענטש זאל אויף זיך וועל אויך נושא פנים זיין און גיין מיט א 'יראה' און מיט א 'שמחה'.
ממשיך זיין יראה .דאס טייטשט, לפנים משורת הדין". מען זעט דא קלאר אז די יראה
מען בעט פון דיר אז דו זאלסט דער הייליגער מהר"ל זאגט אז מיט די שמחה דארפן ביידע גיין
ממשיך זיין יראה אויף זיך ,דו דער אייבערשטער ארבעט 'מידה משולב אינאיינעם .עס זענען דא
זאלסט גיין לפנים משורת הדין און כנגד מידה' .אז אידישע קינדער נאך אסאך שטיקלעך ,מיר האבן
ברענגען אויף זיך יראה" ,באיזה זענען מוותר אויף דעם דין און נאר אראפגעברענגט ווי א עס ָ
אופן שיהיה" .עס איז נישט קיין אויף די הלכה ,און זיי גייען מער ווי סארט 'פתח' אנצוהויבן זען אז
פ+רדס ה+תור+ה 22
סופר זאגט טאקע אז דער עיקר מקבל זיין יראת העונש און פחד חילוק ווי אזוי דו זאלסט ממשיך
תשובה און פחד איז דוקא ערב פון די טעג .יראת העונש מיינט זיין די יראה.
ראש השנה .מען זעט טאקע אז אז ער זאל מורא האבן פון די ווי אזוי איז מען מעורר יראה?
דאס שטיקל פונעם בית אהרן איז עונשים אויף עבירות ,ער זאל אין הייליגן בית אהרן ,אין א
פאראין פרשת נצבים ,וואס איז ַ האבן דעם פחד ווייל ער וויל האבן צווייטע שטיקל אויף ראש השנה
ראש השנה. א כתיבה וחתימה טובה און א גוט (דף קל"ג ע"א) ,זאגט ער" :כי זה החודש
אבער למעשה זעט מען אין געבענטשט יאר.
מתחיל מן היראה ,ומקודם הוא
בית אהרן כמה פעמים די ענין פון דא דארף מען ארויסברענגען היראה תתאה" .ער ברענגט אראפ
תשובה אין ראש השנה איז דוקא אז עס זענען דא וואס מיינען אז ביי די גמרא פון רבי יוחנן בן זכאי אין
יא מיט יראת עונש .מען קען זאגן חסידים האט מען נישט געארבעט מסכת ברכות ,דער פערטער פרק,
אז אפילו אין ראש השנה ווען מען אויף יראת העונש ,און עס זענען וואס רבי יוחנן האט געזאגט פאר
טוט תשובה ,איז די יראת העונש דא וואס זאגן אז בפרט ראש השנה זיין פטירה ווי א צוואה פאר זיינע
נאר כדיוואס דער בית אהרן זאגט ָ האט מען נישט געטראכט דערפון, תלמידים" :הלוואי שיהא מורא
אים מעורר צו זיין און אויפצווועקן אבער מיר זעען דא פונעם הייליגן שמים עליכם כמורא בשר ודם".
ער זאל טון תשובה ,אבער נישט בית אהרן אז ער האט דאס יא זאגט דער הייליגער בית אהרן:
אז ער זאל טראכטן א גאנצע צייט געפאדערט. "היינו יראת עונש" ,דאס מיינט
פונעם עונש ,כמבואר בדרשות [אגב ,דער הייליגער חתם סופר יראת העונש.
חת"ס. אין די דרשות (דף שס"ז דרוש ט"ז ז"ך
ער זאגט ווייטער" :וזהו הפירוש
און דאס איז וואס דער הייליגער אלול ,ובעוד כמה מקומות) גייט אויף א וכולם מקבלים עליהם עול מלכות
קאזשניצער מגיד זאגט ,רעדט מורא'דיגן מהלך אז מען זאל אפילו שמים – היינו יראת המלכות ,יראת
ער פון פחד באופן חסרון בטחון, נישט האבן קיין פחד און מען זאל עונש" .דאס טייטשט ,יעדער
הן בתשובה והן בכתיבה וחתימה נישט טראכטן פון קיין חטא .דאס איינער פארשטייט און קען מקבל
טובה .אבער אוודאי דארף מען טייטשט ,אפילו ווען דו טוסט זיין יראת העונש" .ואחר כך",
האבן יראת העונש ,תשובה טון און תשובה מיט יראת העונש ,זאלסטו
זאגט ער" ,זה מזה" – מען קען
זיך מקבל זיין מכאן ולהבא). עס נישט דערמאנען ווי אויך נישט
ארויפגיין צו א צווייטע בחינה,
טראכטן .אין אנדערע שטיקלעך
"וכשיש דין למטה אין דין "זהו יראת הרוממות" ,דאס איז
חתם סופר איז משמע אז בשעת
למעלה" יראת הרוממות" ,מפחד ה' ומהדר
די 'תקיעות דמיושב' זאל מען
גאונו" .דערנאך זאגט ער" :ואחר
יא טראכטן פון תשובה כמבואר
לאמיר דא צוריקגיין צום כך בא לאהבת ה' ונותן באהבת
הייליגן בית אהרן ,וואס זאגט אז א באריז"ל ושל"ה הקדוש ,ומובא ג"כ
ה' זה לזה" ,וואס דאס איז שוין א
מענטש זאל זיך מעורר זיין יראה במג"א סי' תקפ"ד ,וכן בשו"ע הרב
הויכע מדרגה.
אין די טעג "באיזה אופן שיהיה". שם ,ובעזה"י עוד חזון למועד].
קומט אויס ,אז די וועג צו מעורר
מיר האבן מסביר געווען אז ער זאל אויך ווען מען קוקט אריין
זיין יראה איז דורך זיך מתבוננן זיין
זיך מעורר זיין אדער מיט יראת אינעם הייליגן קאזשניצער מגיד
אין יראת העונש ,כל אחד לפי מה
העונש (אדער מיט יראת הרוממות) .ער בשם זיין רבי'ן דער הייליגער
שהוא וואס עס איז אים מעורר צו
זאגט ווייטער" :וכשיש דין למטה, מעזריטשער מגיד ,זאגט ער אויך
די סארט יראה.
אין דין למעלה" .דאס איז א חז"ל, אז מען זאל נישט טראכטן פון
א מדרש ,אז אויב א איד משפט זיך קיין עונשים ווייל דאס איז מעורר
צוויי מדרגות אין יראה :יראת
למטה ,איז נישטא קיין דין למעלה. דינים.
העונש און יראת הרוממות
ווי מיר האבן מסביר געווען: לכאורה ,מען זעט דאך אז דער
ווען א מענטש גייט און טוט לפנים בית אהרן זאגט אז מען זאל יא לאמיר ממשיך זיין מיט זיינע
משורת הדין ,ער איז זיך אליין דן טראכטען פון יראת העונש .וואס הייליגע ווערטער.
און מאכט א חשבון הנפש ,דאס איז דער פשט? "על כל פנים ,עיקר ההתחלה
טייטשט נישט אז ער געדענקט איין מהלך קען זיין אז דער בית באלו הימים היא היראה ,ומשבר
נאר ער מאכט א זיינע עבירותָ , 'פאר' ראש אהרן רעדט דא פון ַ לבו בקרבו מגודל היראה והפחד".
חשבון הנפש און ער דערוועקט השנה ,וואס דער הייליגער חתם דער עיקר איז אז א מענטש זאל
23 פ+רדס ה+תור+ה
און טרינקט נישט געהעריג ,און ער זיינע עבירות. יראה ביי זיך ,דעמאלטס מאכט ער
זעט נישט זיין ווייב און קינדער, דער הייליגער בית אהרן אויף זיך א 'דין למטה' .און "כשיש
איז ער בשמחה אדער נישט? ענדיגט צו" :צריך מאד לירא דין למטה" ,ווען ער האט זיך אליין
דער תירוץ איז ,ער איז מלא ולפחד ,וזהו העיקר" .דער עיקר דן געווען למטה ,איז "אין דין
שמחה ער איז מלא פרייליכקייט. איז צו האבן א מורא'דיגע יראה למעלה".
וועט א מענטש פרעגן ופחד .און אויב א מענטש האט דער הייליגער בית אהרן
פארוואס? איי ,לכאורה ער עסט פחד" ,ואז הקב"ה עושה עמם זאגט (דף ק"ל ע"א)" ,וזהו פירוש
נישט ,ער טרינקט נישט ,ער רעדט צדקה" .אויב דו האסט דעם פחד, המדרש כשישראל עושין המשפט
נישט געהעריג מיט מענטשן און וועסטו האבן א געוואלדיגע צדקה כו'" ,דאס טייטש ,ווען אידישע
איז נישט מיט זיין משפחה ,ווי אזוי אז דער אייבערשטער וועט דיר קינדער זענען זיך אליין ַדן .דער
קען ער זיין בשמחה? אנוואונטשן א כתיבה וחתימה אייבערשטער זאגט דעמאלטס,
דער תירוץ איז ,ווייל ער ווייסט טובה און א גוט געבענטשט יאר. איך גיי אויך פארקוקן אויפ'ן
אז נאך א האלב יאר גייט קומען אזא משפט ,וויבאלד איר גייט ארויס
גרויסע תוצאה ,עס גייען קומען
ווי אזוי קען מען זיין בשמחה פון אייער וועג ,זאגט דער רבוש"ע
מיליאנען און דעמאלטס וועט זיין בשעת'ן פחד? דער משל כביכול ,גיי איך אויך ארויסגיין
א גרויסע הרחבה .ממילא ,אפילו פונעם בנין לפנים משורת הדין און איך וועל
יעצט איז ער אומבאקוועם ,איז גיין העכער פונעם משפט.
נאכן לערנען אזא שטיקל וועט
דאך פרייליך ווייל ער ווייסט אזער ָ ער זאגט ווייטער" :ועושה עמם
א מענטש פרעגן :ווי אזוי קען איך
עס גייט ארויסקומען א מורא'דיגע צדקה" .דער אייבערשטער טוט
זיין בשמחה?
שמחה. צדקה מיט אידישע קינדער און
נאר באמת דער הייליגער ָ ער וואונטש ָאן א כתיבה וחתימה
ווען א מענטש האט יעצט יראה בית אהרן האט דאס אליינס
און פחד ,איז די שאלה :ווי אזוי קען טובה ,און א גוט געבענטשט יאר.
פארענטפערט אין די שטיקל ,מיר
ער זיין בשמחה? זאגט דער הייליגער בית אהרן,
וועלן מרחיב זיין דעם דיבור מיט
זאגט דער הייליגער בית אהרן, איך גיי דיר יעצט זאגן צוויי מיני
א 'משל':
'יראות' -וואס מיר האבן געלערנט
אז דורך די יראה ופחד טוט דער א מענטש ווייסט אז מען האט אין דעם שטיקל דף קל"ג ,דא
אייברעשטער מיט אונז צדקה. אים פארקויפט א שטיק ריעל- זאגט ער עס בקיצור נמרץ" :ואופן
דורך דיין יראה ופחד – אויב "יש דין עסטעיט ,מען האט אים פארקויפט היראה" ,וואס איז דער אופן
למטה אין דין למעלה" – וועסטו א בנין .ער דארף יעצט משקיע זיין היראה? ער זאגט אזוי" :אם הוא
באקומען א כתיבה וחתימה טובה אינעם בנין עס צו פאררעכטן ,און מאותן המכירים קצת וקרובים
און א גוט געבענטשט יאר. נאכדעם וועט ער עס פארדינגען להשי"ת" ,אויב דו ביסט פון די
קומט אויס ,אז בשעת דו האסט און מאכן מיליאנען. עובדי ה' וואס זענען נאנט צום
די יראה ופחד ביסטו מלא שמחה, אבער דאס האלב יאר דארף אייבערשטן" ,בוודאי יש להם יראה
"ווייל דו ווייסט אז דו גייסט דא ער יעצט משקיע זיין עבודה קשה ופחד באותן הימים ,יראה עלאה" -
פארדינען מיליאנען!" עס צו פאררעכטן .אין דעם האלב דאס מיינט יראת הרוממות .דאס
יאר עסט ער נישט געהעריג און טייטש ,ער האט יראה פון גדלות
יראה אלס א מקור פאר תענוג שלאפט נישט געהעריג .ער קומט הבורא ,ער האט א יראת בושה ,ער
און זיסקייט אין עבודה אהיים שפעט ביינאכט און זעט האט א העכערע מין יראה.
אבער באמת איז 'קושיא קוים די ווייב און קינדער .עס קומט "ואם לאו" – אויב ער האט נישט
מעיקרא ליתא' .דער הייליגער אויס אז דאס האלב יאר געפינט קיין יראת הרוממות ,איז "מאימת
רבינו יונה (מס' ברכות אנהייב פרק ה') ער זיך אין א מורא'דיגן פארנעם, הדין נפשי תבחיל" ,דאס איז
זאגט ,אז ביי גשמיות'דיגע ענינים ער איז זיך מסגף ,ער איז אין א דער לשון פונעם פייטן .ער האט
איז יראה ,פחד ,שמחה און אהבה א מורא'דיגן פחד און יראה ווייל ער מורא ווייל ער וויל האבן א כתיבה
סתירה .ווידער אין עבודת ה' ,זאגט וויל אז דער בנין זאל געלונגען. וחתימה טובה ,ער וויל האבן א גוט
ער ,גייט "וגילו ברעדה" ,עס גייט יעצט שטעלט זיך די שאלה: געבענטשט יאר .ער וויל מען זאל
צוזאמען .ממילא ,ווען א מענטש דאס האלב יאר וואס ער עסט נישט אים חלילה נישט מעניש זיין אויף
פ+רדס ה+תור+ה 24
און ווארענען" :היט דיך ,טו נישט קומט אויס ,ביי עבודת השם, האט יראה און פחד ראש השנה,
קיין עבירה!" ווייל אויב א מענטש דורך יראה קומט זיסקייט. איז עס בכלל נישט קיין סתירה צו
זינדיגט חלילה ,צעברעכט ער שמחה.
דערמיט די גאנצע רוחניות'דיגע יראה איז די גרעסטע תענוג די סבה דערפאר איז ווי דער
אברים פון זיין נשמה ,ווי אויך און טובה פארן מענטש הייליגער בית אהרן איז מאריך אין
בגשמיות ,און די תוצאות איז די גאנצע ספר ,אז עבודת השם איז
זאגט דער בית אהרן ווייטער,
אין לשער ,ווי עס שטייט אין די זיס ,יראה פון הקב"ה איז נישט א
"והעיקר הוא על ידי היראה ,ואחר
הייליגע תורה. יראה פון א לייב וואס איז מזיק,
כך באה לו התשוקה" .ד.ה .יראת
אויף דער וועלט האבן מיר שמים ברענגט א תשוקה און "יִ ְר ַאת ה' ּתוֹ ִסיף יָ ִמים" -זאגט דער
א בחירה און מיר זעען נישט די א זיסקייט נישט צו ווערן ח"ו פסוק אין משלי.
מציאות אזוי אפן ,דערפאר האט אנגעצויגן אדער מרה שחורה'דיג דער הייליגער רבי אהרן הגדול
הקב"ה באשאפן די ענין פון יראה ח"ו. זי"ע אין דעם הייליגן זמר "קה
אונז צו העלפן מיר זאלן נישט
לאמיר אביסל מרחיב זיין די אכסוף" ,לערנט אונז אויס אז
אריינפאלן אין דער טיפע תהום
ענין .שטעלט אייך פאר א מענטש "משוך נועם יראתיך" -יראת
פון עבירות וכו' .דאס מיינט אז
שפאצירט זיך אזוי רואיג צווישן שמים איז זיס!
די יראה איז זיס .און מיר רעדן דא
נאר פון א פשוט'ע יראת טאלן ,ער קוקט זיך די בערג און ָ די סיבה פארוואס יראה איז
אפילו ָ
העונש – איז די גרעסטע טובה ארום אויף די הערליכע בריאה זיס איז א לאנגע אריכות פון א
וואס א מענטש קען האבן. און דאנקט דעם באשעפער אויף שמועס ,בדרך תמצית וועלן מיר
די שיינע וועלט וואס ער האט אויסשמועסן אין קורצן:
יראת העונש ראטעוועט באשאפן .ער כאפט אבער בכלל דער בית אהרן אין פ' נצבים
אונז פון די גרעסטע נישט אז ער געפינט זיך ממש (דף ק"ל ע"ב ,ד"ה ביום ה') .אויפ'ן פסוק
ביים עק פון א הויכן שפיציגן "ה ֶנ ֱּח ָמ ִדים ִמזָ ָּהב ו ִּמ ּ ַפז ָרב ו ְּמתו ִּקים
ַ
שווינדלערייען בארג ,און אויב גייט ער נאך ִמ ְ ּד ַב ׁש וְ נ ֶֹפת צו ִּפים" (תהלים יט ,יא),
די ספרים הקדושים ברענגען אביסל קען ער חלילה אריינפאלן
זאגט אזוי' .נחמדים' מיינט זיס,
נאך א משל אויף דעם :ס'איז געווען אין א טיפע תהום רח"ל ,וואס די
לעכטיג ,תענוג ,מידת אהבה.
א מענטש וואס האט געוואלט קאנסעקווענצן דערפון קענען זיין
'מזהב' מיינט גאלד .מיר ווייסן אז
פארדינען א ריזיגע מציאה און שרעקליך.
דער זוהר הקדוש זאגט אז "זהב"
קויפן א גרויסן בנין מיט אסאך פונקט אפאר פוס פאר ער איז א בחינה פון יראה.
דירות פאר א שפאט-ביליגן פרייז, דערנענטערט זיך צום תהום,
און ער האט שוין אפילו געהאט ַאן לכאורה דארף מען פארשטיין,
כאפט אים זיין חבר אן מיט כח און
אונטערגעשריבענעם קאנטראקט ווי קומט זיסקייט מיט יראה
הייבט ָאן שרייען" :וואו גייסטו?!
מיט'ן פארקויפער. צוזאמען?
וואס טוסטו?!" דער מענטש
פלוצלינג קומט ָאן זיין חבר און ווערט אינגאנצן דערציטערט און זאגט דער הייליגער בית אהרן,
ווארנט אים מיט שרעק" :וואס אויפגעשוידערט פון שרעק ,און "מאין בא לו החמדה" ,פון וואו
טוסטו? יענער איז א באקאנטער ער פרעגט זיין חבר מיט כעס: קומט צו א מענטש א תענוג און
שווינדלער און א גנב!" דער קונה "וואס ווילסטו פון מיר? פארוואס א זיסקייט אין עבודת ה'? פון וואו
פארשטייט נישט וואס זיין חבר דערשרעקסטו מיר אזוי שטארק?" קומט א שמחה אין עבודת ה'?
וויל" :פארוואס שרעקסטו מיר אזוי ענטפערט אים דער חבר מיט ער זאגט ווייטער" :מזהב,
אפ? וואס רעדסטו? איך האנדל רואיגקייט" :קום אהער ,איך מבחינת זהב ,והוא בחינת היראה,
שוין מיט אים א לאנגע צייט ,ער וועל דיר ווייזן – איך האב יעצט כמבואר בזוהר הקדוש" .די
איז אזא זיסער און לעכטיגער איד, געראטעוועט דיין לעבן!" זיסקייט און די שמחה אין עבודת
ער געבט מיר דא א בנין כמעט די זעלבע זאך איז מיט 'יראת ה' קומט דייקא דורך יראה .ער
בחנם!" העונש' .דער אייבערשטער האט זאגט" :והעיקר על ידי היראה,
דער חבר לאזט נישט נאך באשאפן דעם פחד פון עונש כדי ואחר כך באה לו התשוקה" .ווען דו
און הייבט אים ָאן אנצופילן מיט אונז אויפצואוועקן פון אונזער וועסט האבן יראה ,וועט שפעטער
פחדים" :דו מוזט מיר גלייבן ,דאס טיפן שלאף ,אונז אויפצושאקלען זיין אזא זיסקייט.
25 פ+רדס ה+תור+ה
געווארן א ַשֹר ווואס דרייט זיך יראה ברענגט די שענסטע איז זיין גאנצע טאקטיק! ער מאכט
בחדרי המלכות. תוצאות זיך זיס נאר כדי דיך אריינצונארן
אין א שווינדל ,און דו וועסט
די נאנטקייט וואס קומט דורך מיר גייען אבער זען נאך א דרגא פארלירן דיין גאנצע געלט!"
יראה און ענווה אין מתיקות פון יראה. ווען דער חבר זעט אז ער קען
ס'איז געווען א מלך וואס האט אים נישט איבערצייגן ,גייט ער צו
יעצט וועלן מיר גיין צו נאך
געזוכט א ַשֹר וואס זאל זיין זיין זיין גאנצע משפחה און חברים און
א שטאפל אין יראה וואס ווערט
רעכטע האנט .יעדער פארשטייט מאכט א גאנצע איבערקערעניש,
ארום גערעדט אין ספה"ק מאור
אז אזא פאזיציע קומט מיט ביז יעדער איז געקומען און אים
עינים ווי אויך אין ספה"ק באר
אומגעהויערע געלטַ ,אן אייגענעם אנגעפילט מיט שרעק און מורא.
מים חיים כמה פעמים ,וואס דער
פאלאץ ,און א נאנטקייט צום קעניג למעשה ,צוליב דעם גרויסן
העכערע שטאפל ברענגט א
וואס מ'קען זיך נישט פארשטעלן. רעשור און לחץ ,האט ער ּפ ׁ
געוואלדיגע 'תענוג עילאה'.
דער מלך האט אבער געוואלט אפגעלאזט דעם מקח .ס'האט
בהקדם ,א משל אויף דעם ענין:
אויספרובירן ווער ס'איז טאקע נישט געדויערט לאנג ,און ס'איז
א קעניג האט געזוכט א פריוואטן
ראוי פאר דעם כבוד ,און ער האט נתגלה געווארן פאר די גאנצע
עצה-געבער ,עמיצער מיט וועמען
געהייסן אז אלע קאנדידאטן שטאט אז דער מוכר איז טאקע
ער קען זיך דורכשמועסן און אים
זאלן אריינקומען צו אים יעדן געווען א גרויסער שווינדלער.
אנטפלעקן זיין הארץ .דאס איז
טאג .ער האט געוואלט זען לויט דער איד איז גלייך צוריקגעגאנגען
פארשטענדליך געווען די גרעסטע
זייער התנהגות ווער עס איז צו זיין חבר און משפחה און
שטרעבונג פון יעדן איינעם אין
באמת געטריי .יעדן טאג זענען זיך שטארק באדאנקט פאר'ן
דעם קעניגס הויף .ווייל די תענוג
פארשידענע אריינגעקומען אנווארפן דעם פחד און לייגן דעם
פון זען און נהנה זיין פונעם 'אור
ָשֹ ִרים ,זיי האבן גערעדט שיין און גאנצן לחץ אויף אים ,ווייל דאס
פני המלך' מידי יום ביומו ,און צו
געלויבט די מלוכה ,אבער עס איז האט אים געראטעוועט פון א
זיין די פריוואטע עצה-געבער איז
געווען איינער פון די אלע וואס זיכערן שווינדל .זעען מיר פון דעם
נישט שייך מסביר צו זיין.
פלעגט אריינקומען מיט אזא אז יראה איז די בעסטע זאך וואס
דער קעניג האט דורכגעפירט געוואלדיגע דרך ארץ ,מיט אזא קען זיין.
דעם זעלבן סדר און געלאזט די ביטול און יראה ,און פארשטייט
ש ִרים אריינקומען רעדן צו אים, ָֹ יראת העונש ראטעוועט אונז
זיך אז דער קעניג האט אים גלייך פון די שווינדלערייען פונעם יצר
כדי צו זען ווער עס איז פאסיג צו אויסגעקליבן אלס זיין ַשֹר.
זיין זיין 'ידיד נפש' .למעשה האט הרע ,וואס וויל אונז איינרעדן אז
דער זעלבער ענין איז ביי עבירות זענען געשמאק ,אז רעדן
ער אויסגעקליבן דעם ַשֹר וואס
אונז :ווען מיר האבן יראה ,ווייזן אינמיטן לערנען איז גוט ,אדער אז
האט געהאט די גרעסטע יראה
מיר ארויס פאר'ן רבוש"ע אז מיר לשון הרע און רכילות איז א תענוג.
און ענוה .מיר רעדן דא נישט פון
אנערקענען אין זיין מלכות און מיר יראת העונש קומט און שרייעט:
א פחד פון עונש ,נאר א פחד פון
שפירן דעם מלך מלכי המלכים. "יצר הרע! די ביסט א שווינדלער,
די רוממות און די טיפע חכמה
פונעם קעניג .דער שכר דערפון דערנאך זאגט דער רבוש"ע ,אז גנב ,רוצח ,ארויס פון דא!"
איז געווען אז ער איז געווארן דער דו האסט יראה ,קלויב איך דיך אויס יראה איז די זיסטע זאך אין דער
פריוואטער יועץ ,און ער קען רעדן צו זיין מיין ַשֹר און איך וועל דיר וועלט.
מיט'ן קעניג פנים אל פנים ,ואין לך געבן אלעס גוטס! דאס איז די ביאור פון רבינו יונה
תענוג גדול מזה .דער תענוג און יראה ברענגט די שענסטע אז ביי עבודת השם ,יראה ,אהבה
כבוד איז העכער פון יעדן באגריף. תוצאות. מיט שמחה גייען אינאיינעם! ווייל
(כאטש דער משל איז נישט הונדערט ווי אויך ווערט ער נענטער צום יראה פון עבירות העלפט אונז
פראצענט דומה) ,אבער ווען א איד אייבערשטן -ער ווערט א עובד צו ווערן געראטעוועט פון אלע
ווייזט ארויס יראה און ענוה פאר'ן ה' וואס מען גיבט אים אוצרות שווינדלערייען פונעם יצה"ר .דאס
באשעפער און ער איז מכיר אין פון תענוגים ביי עבודת ה' ,א שבת איז די מתיקות און תענוג וואס
זיין מלכות ,זאגט דער רבוש"ע: און א יו"ט איז ביי אים מעין עוה"ב דער בית אהרן זאגט ,וואס דאס
'בנים אתם לה' אלקיכם' ,דו ווערסט ממש! פארוואס? ווייל ער איז קומט פון 'יראה'.
פ+רדס ה+תור+ה 26
ביאור הענין :דורך דעם וואס השם איז זיס אפילו ָאן קיין משלים, כביכול מיין פריוואטער יועץ".
א מענטש האט יראה ,פועל'ט און אפילו ווען מען פארשטייט עס דער אייבערשטער זאגט,
ער ַאן המתקת הדינים ,ער ווישט נאר פשוט ווייל נישט מיט'ן שכלָ . אידישע קינדער לייגן תפילין און
ָא ּפ עבירות און צורייסט דעם גזר דער רבוש"ע האט אונז געזאגט זאגן 'שמע ישראל' צו מעיד זיין
דין .און אז עס איז דא ַאן המתקה, די מצות פון יראה ,און ווען א איד אויף מיין מלכות ,און וויבאלד
האט ער א זיס לעכטיג יאר ,און עס איז מקיים א מצוה,איז עס זיס! און דו האסט יראה און ענוה און דו
ווערט ביי אים "מתוקים מדבש אוודאי די מצוה פון יראה וואס ביסט מכיר אין מיין מלוכה ,גיי
ונופת צופים" .דאס איז די מהלך דאס איז א 'מצוה כללית בכל איך כביכול אויך לייגן תפילין און
וואס מיר האבן געלערנט פריער הקומה' ווערט דער מענטש מלא דארט שרייבן "מי כעמך ישראל גוי
"אם יש דין למטה אין דין למעלה", שמחה ותענוג ,ווי עס שטייט אין אחד בארץ".
די יראה וואס מען איז ממשיך אויף משלי "יִ ְר ַאת ה' ּתוֹ ִסיף יָ ִמים". דער אייבערשטער זאגט" :דו
זיך ברענגט אונז א זיס לעכטיג יאר און ווי דער הייליגער רבינו ווערסט מיין שותף אין די בריאה!",
-איז אוודאי די יראה געבינדן מיט יונה זאגט אז 'יראה' צוזאמען מיט ווי אונז טרעף מער אז א יעדער
שמחה. 'אהבה' זענען איין זאך .הגם איך שב"ק ביי 'ויכולו' ווען מען זאגט
פארשטיי עס טאקע נישט ,זאגט קידוש ,ווערן מיר א 'שותף למעשה
סך הכל: דער רבינו יונה אזוי גייט עס אין בראשית' .עס איז ידוע וואס דער
קומט אויס ,מיר האבן דא כמה עבודת השם .די יראה פונעם מדרש זאגט אז דער באשעפער
מהלכים ווי אזוי יראה ברענגט באשעפער איז די זיסטע זאך האט ליב אידישע קינדער מיט די
שמחה: וואס קען נאר זיין ,אפילו אן קיין העכסטע מדרגות פון ליבשאפט,
א .עבודת ה' ברענגט יראה, שום משל און אן קיין שכל'דיגע ביז ער האט אונז אנגערופן "בתי,
תענוג און שמחה ווי דער בית הסברים .מיר האבן נאר געברענגט אחותי ,רעיתי ,יונתי ,תמתי" ,דאס
אהרן לערנט עס פשט אינעם די משלים כדי א מענטש זאל אלעס קומט דורך דעם כח פון
פסוק "הנחמדים מזהב" .על פי קענען אנהייבן די עבודה פון אונטן יראה.
דער מדרש "אם יש דין למטה ארויף ,מתתא לעילא ,און צו האבן עס קומט דאך אויס פון דעם,
אין דין למעלה" באקומט ער א א 'בית יד' צו אנכאפן די ענין פון אז די יראה וואס מיר האבן צום
כתיבה וחתימה טובה און א גוט יראה מיט'ן שכל הגשמי. באשעפער ברענגט אונז ער ווערט
געבענטשט יאר ,ממילא ווערט ער דאס איז דער ביאור הענין וואס נענטער צום אייייבערשטען -מען
מלא שמחה. דער הייליגער בית אהרן שרייבט גיבט אים אוצרות פון תענוגים ביי
ב .יראת העונש וואס היט אפ דא ,אז יראה ברענגט תשוקה. עבודת ה' א דאוווענען א מצווה
א מענטש פון עבירות -וואס זיך ווייל דאס איז דער מציאות! יראה א שבת!! א יו"ט איז ביי אים מעין
צו אפהיטן פון עבירות איז פון די איז די זיסטע קשר צום הייליגן עוה"ב !!!! וווייל ער איז געווארען א
גרעסטע תענוגים אז מען זאל באשעפער .ווי דער הייליגער רבי שר ווואס דרייט זיך בחדרי המלכות
נישט נפגם ווערן ווי אויך נענש אהרן הגדול זי"ע זאגט אין זמר ולא עוד אלא "פנים בפנים"
ווערן פון עבירות. "קה אכסוך"" ,משוך נועם יראתיך" דעם גרעסטן תענוג און די
-יראה איז די זיסטע זאך! נאנטסטע שייכות און קרבת השם.
ג .יראה ברענגט צו אז הקב"ה
זאל בוחר זיין אין דיר צו ווערן זיין ווי אונז האבען גשמועסט עס
דער יראה פון "מתוקים פארשטייט זיך אליין אז ס'זענען
ַשֹר ,און צו משפיע זיין פון אלעם
מדבש" דא נאך פילע משלים אויף דעם,
גוטן.
דערנאך זאגט ער נאך א בחינה אבער מיר האבן יעצט גענוצט
ד .א העכערע יראה -ווייל דורך
ווי זיסקייט קומט פון יראה .דאס משלים וואס זענען דברים השוה
די יראה איז דער איייבערשטער
איז די שכר וואס קומט פון יראה, לכל נפש ,זאכן וואס יעדער איינער
כביכול בוחר אין דיר אז דו זאלסט
וואס מיר האבן דערמאנט אנפאנג קען גרינג פארשטיין.
זוכה זיין צו פנים בפנים און נהנה
זיין מאור השיכנה כמבואר במאור שיעור "אם יש דין למטה אין דין
למעלה" ,לאמיר זען לשון קדשו:
יראת השם העכער פונעם
עינים ובאר מים חיים ועוד.מען
שכל
גיבט אים אוצרות פון תענוגים ביי "ומתוקים מדבש" – די המתקה
עבודת ה' א דאוווענען א מצווה קומט פון בחינת 'דבש'. מען דארף אבער וויסן ,אז יראת
27 פ+רדס ה+תור+ה
פשוט טאנצן פאר שמחה אז ער לבוא עם המלך שמו חיים" .מיט אזעלכע לשונות א שבת!! א יו"ט איז ביי אים מעין
וואונטש ער אים ער זאל זוכה זיין צו זען די
האט זוכה געווען צו זיין ַאן עבד עוה"ב! ווייל ער איז געווארען א שר
השם! נאך מער ,דעק מלך מלכי זיבן רועים (די אושפיזין) ביי שמחת בית ווואס דרייט זיך בחדרי המלכות
המלכים זוכט מיין עבודה! און השואבה אין סוכות בחיים חיותו. ולא עוד אלא "פנים בפנים"
ער שרייבט דארט "המכונים לבוא
דאס מיינט "אמרו לפני מלכיות די עצם תענוג צו נהנה זיין מזיו
עם המלך שמו חיים" ,וואס זיי
כדי שתמליכוני עליכם" -אז דאס השכינה איז די גרעסטע ְשֹכַ ר.
זענען אנגעגרייט צו קומען מיט
וואס א מענטש איז זוכה ממליך ה .נאך א סיבה פארוואס
משיח .אז ער וואונטש אים ָאן אז
צו זיין דעם אייבערשטן ,דארף יראה ברענגט תענוג :פשוט ווייל
סוכות זאל ער זוכה זיין צו זען די
אים ברענגען די גרעסטע שמחה. וויבאלד דאס איז דער רצון השם,
אושפיזין מוז זיין אז מען רעדט דא
ועוד ,הקב"ה בעט זיך ביי מיר, פון אזא גרויסן חסיד). און מיט יעדער מצוה וואס א איד
"אמרו לפני" ,כביכול הקב"ה זוכט טוט איז ער מדבק די נשמה לאבינו
נחזור צום עצם בריוו (דאס איז א
מיינע תפילות .דאס דארף געבן א בריוו וואס פאדערט בעצם אן אריכות גדולה שבשמים בתענוגים לאין קץ.
מענטש א געוואלדיגע הרגשה פון ועיון גדול עד למאוד) ,ער פאנגט ָאן
שמחה ,שזכה צו זיין א עבד משרת "אל ֵּת ָע ֵצב ּו
מיט'ן פסוק פון עזראַ :
די הדרכה פונעם אלטן
את קונו לקבל מלכותו ברצון. ִּכי ֶח ְדוַ ת ה' ִהיא ָמ ֻעזְ ּכֶ ם" ,און ער איז סטאלינער :שמחה אלס ַאן
און יעצט זעהט א לשון: דארט מבאר באריכות ווי אזוי מען עבד השם
"ויראה לתקן ולהשלים המלוכה" דארף זיין ראש השנה מיט יראה בעזה"י וועלן מיר דא מוסיף
-ער זאל זען צו פאררעכטן און און שמחה אינאיינעם. זיין א מורא'דיגע בחינה פון שמחה
משלים זיין די מלוכה פונעם איך וועל נאכזאגן עטליכע וואס איז נוגע א גאנץ יאר ,ובפרט
אייבערשטן" ,שקלקל בכל השנה", לשונות" :על כן עצה היעוצה אין אט די ימים נוראים.
דאס מיינט תשובה טון און קבלה להתחזק עצמו ולבו ולשמוח דער אלטער סטאלינער ,הרה"ק
להבא" .ויעלה זכרונו לפניו לטובה בכל הטוב שעשה ,וידע בעצמו רבי אשר'ל הראשון זי"ע ,אין די
בעת תקיעת שופר" .זאגט דער שבכל עת שבא לברכה זו תפלה, 'מכתבים' (געדרוקט אין ספר בית אהרן דף
סטאלינער :וואס מיינט ָ הייליגער או לשאר עסק עבודת הבורא או קמ"ח ע"א אונטן) .שרייבט דארט צו א
שופר? וואס מיינט מלכיות? מצוה שנתאמץ אצלו ,שיש לו מזה חסיד ,רבי אברהם יעקב ,פונעם
"והיינו על ידי השמחה שזכה לקבל תענוג ונחת ושמחה שזכה להתקרב בריוו זעט מען אז ער שרייבט צו
מלכותו ברצון ,כמו שכתוב 'וביום לעבודתו" .דער אלטער סטאלינער
ַאן ענק שבענקים.
שמחתכם'". שרייבט אז א מענטש דארף זיין
פרייליך מיט דעם וואס ער דינט די נקודה פון די בריוו לענינינו
סטאלינער,ָ זאגט דער הייליגער וואס מיר רעדן ,איז אז דורכדעם
אז דער שפיץ פון מלכיות ,זכרונות דעם אייבערשטן.
וואס א איד איז זיך מתבונן אז
און שופרות ,פון תקיעת שופר ,זיך נאכדעם שרייבט ער די יסוד
אפילו בשפל המצב שלו ,ווארט
פרייענדיג אז ער איז אן "עבד ה'!" נאך אמאל ביתר ביאור .ער זאגט
דער אייבערשטער צו הערן זיין
דאס איז דער שפיץ פון גאנץ ראש אזוי :לכאורה ,ווי אזוי קען מען זיין
תורה ,תפילה און מצוות ,דארף ער
השנה! בשמחה ראש השנה?
פשוט שפרינגען פאר שמחה אז
דהיינו. אויף דעם זאגט ער אזוי" :על "איך האב די זכיה צו זיין א משרת
א) פריער האבן מיר גערעדט זה נתן השם יתברך ברחמיו עצה, ביים קעניג! לעבדו וליהנות מזיו
אמרו לפני מלכיות כדי שתמליכוני שכינתו!" וואס מלאכים ושרפים
איבער די עצם שמחה לשרת המלך
עליכם". האבן נישט די זכיה צו זאגן 'קדוש'
מדי יום ביום.
ב) יעצט זאגט ער נאך א 'קדוש' טאג טעגליך ,צו מקיים זיין
דער שפיץ פון ראש השנה: די אייבערשטנ'ס מצוות וכו' וכו',
טיפערע זאך ,אז דאס אליינס אז ממליך זיין דעם אויבערשטן
הקב"ה בחר בנו מכל העמים צו זיין ַאה ,אשרינו מה טוב חלקינו!
מיט פרייד (עס איז כדאי קודם דער סוף פונעם בריוו -
ַאן "עבד ה' ",און איך האב געהאט
ער שרייבט אים צום סוף ער זאל זען צו דינען
די זכיה צו זיין נבחר צו זיין אן עבד כדי אביסל מסביר צו זיין וואס
דעם אייבערשטן" :בשמחה ובטוב לבב מרוב
ה' ,דאס אליינס דארף ברענגען א סטאלינער שרייבט:דער אלטער ָ כל" ,און דורך דעם "יזכה לשמוח בשמחת בית
מענטש שמחה לאין קץ! ער זאגט אז א איד דארף השואבה ,ולקבל פני הרואים בחיי חיותו המוכנים
פ+רדס ה+תור+ה 28
ומתנותיו לחיים" ,דעמאלטס איז שבת קודש ,און מען דארף עס פודה זיין ניצוצות און מבטל
מען זוכה צו דער שמחה באתגליא, ארויסנעמען פון זיי. זיין גזירות דורך שמחה
"וזהו העיקר של שמחת בית יעצט ,ווען איך בין מקבל עול
השואבה" .און ער גייט דארט אריין מלכות שמים מיט שמחה ,נעם איך יעצט גייט מען זעהן נאך א
גאר טיפע זאכן.אין ָ ארויס א געוואלד מיט ניצוצות, טיפערע בחינה -ער רעדט וועגען
פדיית הניצוצות אז דורך די שמחה
"ולהמתיקם ולהאיר באור פני מלך
תמצית עבודת היו"ט במשנת פון עבודת ה' דאס איז גורם אז עס
חיים ,ורצונו להמתיק ולבטל כל
הבית אהרן מקארלין זי"ע ברענגט צוריק די שפע פאר א
הקטרוגים".
מענטש
עכ"פ ,מיר זעען דא א מורא'דיגע זאגט דער הייליגער בית אהרן:
און ער זאגט ווייטער" :כבר
הדרכה און א דרך העבודה פונעם נאר דו ביסט נאר דאסָ , נישט ָ
אמרתי זה הפירוש על פסוק
הייליגן בית אהרן ווען עס קומט דעמאלטס מבטל 'אלע גזירות'!
שאומרים קודם תקיעת שופר,
דער הייליגער יו"ט ראש השנה. 'שש אנכי על אמרתך כמוצא שלל
עס דארף זיין א יראה מיט א שמחה עבודת הימים נוראים ויו"ט
רב'"( .פשוט פשט מיינט דער פסוק אז עס גייט
אינאיינעם. סוכות ארויף אויף די תורה הקדושה .דוד המלך זאגט
א .א יראה פונעם משפט ,א יעצט גייט דער אלטע אז ער האט זיך געפרייט מיט די תורה הקדושה
יראת העונש פון די עבירות ,און אז נאר ער"כמוצא שלל רב" .דאס טייטשט נישט ָ
סטאלינער מסביר זיין די חילוק האט זיך געפרייט מיט די תורה ווי מיט ַאן אוצר
מען זאל האבן א כתיבה וחתימה בעבודה פון ימים נוראים אין יו"ט נאר ער האט זיך געפרייט מיט די פון מיליאנעןָ ,
טובה און א גוט געבענטשט יאר. סוכות תורה "כמוצא שלל רב" אזוי ווי ער וואלט יעצט
ב .מען דארף האבן א מורא'דיגע זאגט יעצט דער אלטער געפינען ַאן אוצר 'צום ערשטן מאל' .דאס מיינט
יראה און מען דארף תשובה סטאלינער א מורא'דיגע זאך :די ָ אז יעדן טאג ווען ער האט געלערנט ,האט ער זיך
טון ,און בשעת מען טוט תשובה געפרייט כאילו ער טרעפט יעצט דעם אוצר צום
שמחה וואס דו האסט ביי תקיעת ערשטן מאל ,וואס די שמחה דארט איז פיל פיל
דארף מען האבן יראה .קודם שופר ראש השנה ,זאלסטו וויסן גרעסער).
יראת העונש ,און נאכדעם יראת נאר 'בפנימיות' ,ווייל
אז דאס איז ָ
הרוממות. סטאלינער
ָ זאגט דער אלטער
'בחיצוניות' איז דא א מורא'דיגע
פשט אין דעם פסוק" :הנה
פון דער אנדערער זייט דארף יראה" .רק" ,זאגט ער" ,שעדיין
שהמלוכה נקראת אמירה מלשון
מען האבן א מורא'דיגע שמחה. בימים אלו אינו בפועל ממש".
אראמיש מיינט 'אמירה'אמר" .אין ַ
און וואס איז די שמחה? האבן מיר 'בחיצוניות' איז דא א מלכות ,די מלכות שמים" .וכשאני
געזאגט :די ערשטע זאך איז ,אז געוואלדיגע יראה .ווי עס שטייט שש" -ווען א אידיש קינד פרייט
עבודת ה' איז יראה מיט שמחה, פונעם הייליגן תולדות זי"ע אין זיך אויף דעם ,אויף וואס? אז ער
און עס איז נישט קיין סתירה .ווי פרשת קדושים בשם דעם בעל איז ַאן עבד ה'" ,ומקבל אני עלי
דער הייליגער בית אהרן זאגט: שם טוב הקדוש זי"ע ,אז כאטש עולו בשמחה" -איך פריי מיך אז
א .יראה ברענגט תענוג - א גאנץ יאר דארף מען דינען איך דין דעם אייבערשטן ,איך
"הנחמדים מזהב ומפז רב" .די דעם אייבערשטן מיט יראה און פריי מיך אז איך האב די זכיה צו
זיסקייט אין עבודה קומט ווען א אהבה ,און די אהבה זאל זיין מער דינען דעם באשעפער" .על ידי זה
מענטש האט יראה. באתגליא ,זאגט ער ,בפרט שבתות מוציא שלל רב מכמה ניצוצות" -
ב .דורך דעם וואס א מענטש און ימים טובים ,אבער אין די ימים דורך דעם נעמט ער ארויס אלע
ווייסט אז ער האט יראה" ,וכשיש נוראים ,אוודאי דארף זיין אהבה השפעות וואס די סטרא אחרא
דין למטה ,אין דין למעלה" .וועט און אוודאי דארף זיין שמחה ,אבער מיט'ן יצר הרע האבן גע'גנב'עט.
ער ווערן אנגעשריבן אויף א גוט באתגליא דארף זיין יראה ,די יראה ביאור הדברים :דער יצר הרע
געבענטשט יאר ,מען וועט אים דארף זיין מער. מיט די סטרא אחרא דורך דעם
מוחל זיין אלע עבירות און צורייסן זאגט דער הייליגער בית אהרן, וואס זיי רעדן איין א יוד צו טון א
דעם גזר דין ,און דאס ברענגט אים אבער "וביום חג הסוכות ,שנתגלה עבירה ח"ו ,גנב'ענען זיי געזונט,
א געוואלדיגע שמחה. השמחה ואומרים זמן שמחתינו, פרנסה ,נחת ...זיי גנב'ענען די
ג .און יעצט האבן מיר געזען אז הוא חג האסיף ,היינו שנאסף תענוגים אין תורה ,די תענוגים
דא אין דעם בריוו פונעם אלטן את תבואתינו מכל השנה כל חסדיו פון דאווענען ,די תענוגים אין
29 פ+רדס ה+תור+ה
זיין כמה וכמה ניצוצות"( .ויעשו כלם טובה ומתוקה סטאלינער ,א העכערע בחינה פוןָ
אגודה אחת" -כידוע די ענין פון אחדות וריעות שמחה ,אז א מענטש פרייט זיך
אין טאקע אזוי האט מען
וואס דער בית אהרן רעדט ארום זייער שטארק
קארלין שעות ַ געטאנצן אין מיט דעם וואס ער איז ַאן עבד ה',
די ימים נוראים ווי אויך בשמחה ,איז דא א
מוראדיגע שמועס אין די ליקוטים לשון קדשו ארוכות לאחר תשליך : ער פרייט זיך אז ער איז ממליך דעם
אויף אידיש ,ובעזהש"י עוד חזון למועד). "ויעשו כולם אגודה אחת אייבערשטן.
תשובה! יראה! בהחתחזקות! לעשות רצונך בלבב שלם!" ד .דורך די שמחה פון עבודת ה'
ובשמחה! זיי האבן זיך געפרייט ראש דאס איז גורם מען איז פודה אלע
און דורך דעם צורייסן גזירות, השנה אז מען איז זוכה צו טון ניצוצות בשבי' אין עס ברענגט
און מען וועט זוכה זיין צו א דעם רצון השם .און דער אלטער צוריק די שפע פאר א מענטש ווי
כתיבה וחתימה טובה און א גוט סטאלינער זאגט ,אז אויב דו וועסט
ָ אוך עס צורייסט אלע גזירות רעות
געבענטשט יאר ,אמן! זיך מיט דעם פרייען ,וועסטו פודה אין מען שרייבט אונז אהן א שנה
בדרכי רבותינו
במשנת מרנא הבעש"ט הקדוש זי"ע
תפילה. איז זייער הארץ פארקלעמט דער צער פון א מענטש ווען
דער הייליגער רבי משה'לע פון יסורים ,צער און דאגות .זיי דאס הארץ איז צעבראכן
קאברינער זי"ע האט דערציילט ווארטן אויף גרויסע ישועות,
און ממילא קענען זיי נישט אין די הייליגע טעג ווען מיר
פונעם הייליגן בעל שם טוב א
עפענען זייער הארץ ,דאס הארץ געפינען זיך אין בית המדרש און
סיפור נורא:
איז פארשטיינערט פון אזויפיל מיר דאווענען שעות ארוכות,
עס איז געווען ביים בעל שם וואונטשט זיך יעדער איינער אז
הקדוש אין איינע פון די טעג פאר צער און יסורים .זיי וואלטן זיך
שטארק געוואונטשט צו האבן די תפילות זאלן נתקבל ווערן
ראש השנה ,און ער האט מכבד לרחמים ולרצון .יעדער זוכט א
געווען רבי וואלף קיצעס זי"ע א פתיחת הלב ,א ווארעם און א
צוגאסן הארץ ,אזוי ווי מיר זאגן סגולה ווי אזוי די תפילות זאלן
ער זאל זיין דער 'בעל תוקע'. נתקבל ווערן .אזוי אויך ווען עס
כידוע ליגט דער הייליגער רבי ביי די הושענות "שופכים לב
כמים" .זיי וואלטן געוואלט זוכה קומען די הייליגע טעג ,וואונטשט
וואלף קיצעס לעבן דעם בעל שם זיך יעדע אידיש קינד אין זיין
הקדוש וואס פון דעם זעט מען זיין זיין אויסצוגיסן דאס הארץ צום
אייבערשטן ,אבער זיי קענען הארץ אז ביי די הייליגע תפילות
געוואלדיגע גרויסקייט. פון ראש השנה און יום הקדוש
נישט ,ווייל דאס הארץ איז
איין יאר פאר ראש השנה האט זאל ער האבן א צוגאסן הארץ,
צעבראכן און פארקלעמט.
רבי וואלף קיצעס מחליט געווען זיין הארץ זאל זיין אנגעווארעמט
אראפצושרייבן אלע 'כוונות די מעשה פונעם הייליגן בעל און ער זאל קענען דאווענען
האריז"ל' אויף א צעטל ,כדי ער צום אייבערשטן מיט השתפכות
שם טוב מיט די פארלוירענע
זאל עס קענען האבן אין מחזור הנפש .עס איז א מורא'דיגער צער
כוונות פון רבי וואלף קיצעס פאר א מענטש ווען דאס הארץ
און עס זאל אים זיין גרינגער צו
געדענקען .ווען עס איז געקומען בעזרת השם וועלן מיר זען איז פארקלעמט און ער קען נישט
די הפסקה און רבי וואלף איז וויאזוי דער הייליגער בעל שם דאווענען מיט קיין ווארימקייט.
געגאנגען אין מקוה ,איז דער בעל עס זענען דא מענטשן וואס טוב הקדוש זי"ע האט אונז מגלה
שם הקדוש צוגעגאנגען צו רבי ווען עס קומען די הייליגע טעג ,געווען ווי אזוי צוצוגיין צו אזא
פ+רדס ה+תור+ה 30
האבן כוונה און עס גייט אים נישט, כוונות. וואלף'ס מחזור ,גענומען דעם
אמאל ווייל ער האט געוואלט האט דער בעל שם הקדוש צעטל און עס באהאלטן.
האבן א צוגאסן הארץ און עס גייט "ווייסטו געזאגט: ווייטער איז וואלף רבי ווען
נישט ,און אמאל ווייל ער האט פארוואס? יעדעס יאר פארלאזט צוריקגעקומען ,האט דער בעל
דאגות און יסורים און ווארט שוין איר זיך אויף די כוונות .כוונות שם הקדוש געוויזן אנצופאנגען
יארן אויף א ישועה – דעריבער איז היחודים איז א מורא'דיגע זאך, 'למנצח' ,דער גאנצער עולם האט
זיין הארץ פארקלעמט און דאס ס'איז א שליסל צו אלע היכלות. געקאכט און געברענט .ווען ער
דאווענען גייט נישט. אמאל טרעפט מען דעם שליסל האט געוואלט זאגן די ברכה פאר
אבער וואס דער מענטש כאפט און אמאל נישט. תקיעת שופר און האט געזוכט
נישט איז ,אז אויב ער האט א אבער וואס פאסירט ווען עס דעם צעטל מיט די כוונות ,זעט ער
צובראכענע הארץ ,עס מאכט נישט איז דא א 'מחיצה של ברזל' אדער פלוצלינג אז עס איז נישט דא .ער
אויס וואסערע טעם אדער סיבה א 'מחיצה של אבן'? דעמאלטס האט געמישט דעם מחזור אהער
עס האט געברענגט דעם לב נשבר, קען דער שליסל נישט עפענען און אהין ,אבער ער האט גארנישט
'האק',
דער לב נשבר איז ווי א ַ די שטיינער ,און דער שליסל געפונען.
און ער צוברעכט אלע מחיצות קען נישט עפענען אן אייזערנע זיין הארץ איז געווארן
של ברזל שבין ישראל לאבינו מחיצה". אינגאנצן צעבראכן .וואס טוט מען
שבשמים! דא? אבער ער האט שוין געמוזט
האט דער הייליגער בעל שם
די וויכטיגקייט פון אמונה און הקדוש אויסגעפירט: אנפאנגען די ברכה ,ווייל דער
"אבער א צובראכענע הארץ איז ווארט.
הייליגער בעל שם הקדוש ַ
בטחון בלית ברירה האט ער אנגעהויבן
'האק' ,און א צובראכענע
אזוי ווי א ַ
אבער ,מען דארף אוודאי האבן הארץ צוברעכט אלע חומות זאגן די ברכה מיט א מורא'דיג
'אמונה' און 'בטחון'. און אלע מחיצות .ווען דו האסט צעבראכן הארץ ,און אזוי האט ער
דער הייליגער רבינו בחיי נישט געהאט דעם צעטל ,האסטו געבלאזן די תקיעות יענע יאר – ָאן
אין 'כד הקמח' איז מסביר ,אז געהאט א צעבראכן הארץ ,און נאר מיט א קיין שום כוונות האר"יָ ,
תפילה איז א ביטוי פון אמונה מיט דעם האסטו צעבראכן אלע כוונה תמימה ופשוטה לקיים מצות
און בטחון .אויב דו וועסט האבן מחיצות!" בוראו.
אמונה און בטחון אז "לב נשבר עד כאן המעשה וואס דער נאכן דאווענען האבן זיך די
ונדכה אלקים לא תבזה" ,און האט קאברינער הייליגער הייליגע תלמידים געזעצט צו
אז א צובראכענע הארץ ברעכט דערציילט פונעם בעל שם הקדוש. די סעודה ,נהנה צו זיין מזיו
אלע מחיצות של ברזל ,וועסטו השכינה ופני מלכם בראשם,
בעז"ה ּפועל'ן א ישועה מיט דיין דער לב נשבר פונעם מענטש דער הייליגער בעל שם הקדוש.
דאווענען. אינמיטן די סעודה האט זיך
'האק' וואס צוברעכט
אלס א ַ
דו וועסט זען ווי פלוצלינג דער דער בעל שם הקדוש אנגערופן
אלע טויערן!
'לב אבן' וועט נתהפך ווערן צו א צו רבי וואלף" :היינט האט איר
הארץ פון 'שופכים לב כמים' ,אזוי ווען עס קומען די הייליגע זייער גוט געמאכט מיט אייערע
ווי מיר זאגן ביי די הושענות .און תפילות פון די הייליגע טעג און תקיעות" .רבי וואלף איז געבליבן
בעזרת השם וועסטו זוכה זיין צו א מענטש פילט זיך פארקלעמט היי-יאר האט
ָ שטיל ,וויסנדיג אז
גרויסע ישועות! – אמאל ווייל ער האט געוואלט ער נישט אינזין געהאט קיין שום
31 פ+רדס ה+תור+ה
ראש השנה אצל הרה"ק ה'דברי חיים' מצאנז זי"ע
אין די ימים נוראים ,איז א שאד הייליגער צאנזער רב געווען נערץ דער בערלינער איד ראש
זי זאל יעצט פארן קיין צאנז ,זי בפי כל צדיקי הדור און געפירט ַאן השנה ביים הייליגען צאנזער
זאל ענדערש גיין נאך סוכות צום עדה פון אלפי רבבות ישראל ,ער רב זי"ע
הייליגן צאנזער רב און אים בעטן איז אויך געווען באוואוסט אלס
ער זאל זיך מצרף זיין צו דעם דער פוסק הדור און שר התורה. ס'איז דא א מורא'דיגע מעשה
היתר. זיין כח התורה און זיין כח הקדושה פון א איד פון 'בערלין' ,וואס איז
די פרוי ,וויבאלד זי איז געווען איז געווען נערץ בפי כל גדולי בכלל נישט געווען קיין חסיד'ישער
אין א מורא'דיגע מצב פון עגמת עולם -אשכנז'ישע ,ליטווישע און איד ,און בכלל נישט קיין גרויסער
נפש ,איז גלייך געגאנגען און אויבערלענדישע. בר אוריין ,ער איז געווען ווייט
אנגעקומען קיין צאנז ערב יום אינעם ספר שו"ת 'דברי פון צו זיין א בעל השגה .ער איז
נאר זי איז הקדוש ביינאכט .ווען ָ חיים' זענען דא תשובות צו אלע געווען אין צאנז אויף ראש השנה
אנגעקומען האט זי אנגעהויבן ביים הייליגן צאנזער רב זי"ע ,און
רבנים פון די ארומיגע שטעט
פארפירן .דער הייליגער צאנזער ער האט געזאגט אזעלכע הגדרות
אין לענדער .פון גאליציע ,פוילן,
רב האט געפרעגט וואס ס'גייט וואס ס'איז כדאי צו צונעמען ,אזוי
אונגערן ,רוסלאנד ,א.א.וו .בכל ד'
פאר ,און דער הייליגער דברי חיים ָ וועלן מיר האבן א שטיקל השגה
חלקי שו"ע ,די שווערסטע שאלות
האט געזאגט מען זאל איר צולאזן, וואס עס האט זיך אפגעטון ביים
בעניני איסור והיתר ,מקוואות,
און זי האט אים דערציילט די הייליגן צאנזער רב אום ראש
היתר עגונות ,מסורות העופות,
גאנצע מעשה. השנה.
ועוד ,זענען געשיקט געווארן צו
איז דער הייליגער צאנזער רב אים .ס'איז ידוע די הפלגות וואס די מעשה ברענגט ארויס
געגאנגען ,און זיך אוועקגעשטעלט דער גאון און פוסק הדור בעל די געוואלדיגע הרגשה וואס
'ערב יום הקדוש ביינאכט' שרייבן 'שואל ומשיב' זי"ע האט געזאגט איז געווען אין די הייליגע טעג
א תשובה פאר צוויי שעה! ער האט אויפ'ן הייליגן צאנזער רב ,ווי מיר במחיצת הקודש לפני ולפנים ,וואס
געשריבן דעם גאנצן בירור פונעם וועלן שוין זען. כאטש ער איז נישט געווען קיין
היתר-עגונה אז ער איז מסכים און חסיד'ישער איד און נישט קיין בעל
דער פרוי מעג חתונה האבן. די עגונה-שאלה און די השגה ,פונדעסטוועגן האט ער
שנעלע תשובה ערב יום געשפירט אזעלכע גרויסע השגות
ווען זי איז צוריקגעקומען צום
ביים הייליגן צאנזער רב .דאס גיט
הייליגן שואל ומשיב האט ער הקדוש אונז א שטיקל 'פתח כחודו של
עס ממש נישט געוואלט גלייבן...
ס'איז באקאנט די מעשה פון ַאן מחט' צו פארשטיין וואס עס האט
ווייל ער האט דאך געוואוסט זיין
עבודת הקודש פונעם צאנזער זיך אפגעטון ביי דעם הייליגן צדיק .עגונה וואס דער שואל ומשיב האט
רב אין די טעג ,און עס וועט נישט איר געשיקט צום הייליגן צאנזער
רב .די מעשה גייט אזוי: דער הייליגער 'דברי חיים':
זיין מעגליך זי זאל דאס קענען
דער הייליגער שואל ומשיב גודל נשמתו וגאונתו בתורה
באקומען פון אים.
כידוע האט מען געזאגט אויפ'ן כידוע איז דער הייליגער מיט זיין בית דין האבן זיך געזעצט
הייליגן צאנזער רב ,אז פון די צאנזער רב געהאט אלפי רבבות שעות ארוכות ,טאג נאך טאג,
הייליגע טעג ביז נאך שמחת תורה חסידים ,ובתוכם רבי'ס ,רבנים און דורכצוטון די סוגיא ,און ער האט
איז ער געשלאפן געציילטע שעות, דיינים ,עס איז באקאנט אז צדיקים געשריבן א היתר-עגונה פאר דער
ממש למעלה מגדר אנושי .ועל האבן געזאגט אויף זיין עבודת פרוי .אבער דער הייליגער שואל
כולם האט ער געשריבן א תשובה הקודש אז ער האט געהאט א ניצוץ ומשיב האט זיך אויסגענומען אז
אויף ַאן עגונה-שאלה ,וואס דער נאר בתנאי אז זי באקומט פונעם הייליגן בארדיטשובער רב דאס איז ָ
הייליגער שואל ומשיב מיט זיין און פונעם תנא רבי עקיבא( ,וואס צו דעם א הסכמה פונעם הייליגן
בית דין האבן זיך געמוטשעט דאס איז א שמועס פאר זיך אליין' ,לא עשו אסף צאנזער רב.
דערויף עטליכע טעג ,און ער האט ער האט געזאגט פאר דער המקנה' ,ועוד חזון למועד).
עס געשריבן אין בלויז צוויי שעה! נאר איז דער פרוי אז וויבאלד יעצט האלט מען אבער נישט ָ
פ+רדס ה+תור+ה 32
געדויערט פינף און פערציג מינוט קריאת התורה ,וואס האט גענומען (מ'דארף דא צולייגן אז דער צאנזער רב
האט געהאט טויזנטער חסידים וואס האבן
ראש השנה! יעצט פארשטיי איך שעות ארוכות ,און די טישן זענען
אנגעקלאפט ביי זיין טיר מיט קוויטלעך ,מיט
פארוואס ער איז א 'וואונדער- געגאנגען ממש ביז'ן עלות .עס איז צדקות און מיט עבודות ,און פונדעסטוועגן האט
ראבינער' ,אז דער 'אשר יצר' נעמט געווען 'לא יום ולא לילה'. ער אין צוויי שעה געשריבן דעם היתר-עגונה).
לענגער ווי מלכיות-זכרונות-
א גן-עדן אויף דער וועלט און דער שואל ומשיב האט
שופרות"...
זיך דעמאלט אויסגעדריקט
דער ענין פונעם 'וואונדער-
ארויסנעמען חיזוק און השגות געוואלדיגע הגדרות אויפ'ן
ראבינער' צאנזער רב'ס גאונות ווייל עס
אזא מעשה האט אלפי אלפים נאך ראש השנה האט זיך דער האט געדויערט אפאר טעג פאר
פירושים ...יעדער איינער זאל איד אויסגעדריקט מיט צוויי זיין בי"ד צו שרייבן די תשובה און
זיך מאכן זיינע אייגענע פירושים פתגמים וואס זענען חובקות דער הייליגער צאנזער רב האט
און פירושי פירושים .יעדער זאל זרועות עולם ,ווען מ'הערט עס פון דאס געשריבן אין צווי שעה! נאך
ארויסנעמען פאר זיך די חיזוקים א פשוט'ע בערלינער איד וואס איז דערצו ערב יום הקדוש -ווען אלפי
און די השגות וואס ער דארף ,כדי בכלל נישט געווען קיין חסידישער ישראל דופקים על פתחו!
אויפצומאכן אונזער מוח הגשמי אדער א בר אוריין ,האט עס א טעם
און אונזער לב הגשמי ,און אביסל מיוחד צו הערן זיין הרגשה וואס א הנהגה למעלה מן הזמן :די
מגלה זיין אונזערע השגות .מיר ער האט געשפירט אין צאנז. עבודת התפילה
זאלן אנהייבן צו משתוקק זיין און די ערשטע הרגשה האט ער עכ"פ ,דער הייליגער צאנזער
שטרעבן צו וויסן וואס עס מיינט געזאגט" :צוויי טעג און צוויי נעכט רב איז געווען נערץ בפי כל גדולי
ראש השנה ,וואס עס מיינט עבודת נישט געשלאפן און נישט געגעסן, הדור ,זיין נאמען איז געגאנגען ביז
הצדיקים ,און פארשטיין וואס עס אבער אזא 'טעם גן-עדן' וואס די אשכנז'ישע שטעט ,און דער
מיינט וואס אידן האבן געשפירט איך האב געשפירט אין צאנז ראש איד פון בערלין איז געקומען אויף
ביי צדיקים ,ווי אויך די טעם גן- השנה ,האב איך מיין גאנץ לעבן ראש השנה קיין צאנז.
עדן וואס מען האט געשפירט ביים נישט געשפירט! מ'דארף נישט מסביר זיין אז
הייליגן צאנזער רב אין הויף. די צווייטע זאך האט ער דער גאנצער הלוך ילך אין צאנז
דער אייבערשטער זאל העלפן געזאגט" :איך פארשטיי יעצט איז פאר א בערלינער איד געווען
מיר זאלן זוכה זיין צו גיין אין פארוואס מ'רופט דעם הייליגן ממש ווי 'פנים חדשות באו לכאן'...
די דרכי הצדיקים .און אז מיר צאנזער רב א 'וואונדער- ער איז געווען געוואוינט צו א
פארציילן די סיפורי צדיקים און ראבינער'" .ער האט עס מסביר פארט זייגער ,און וואו אלעס ָ
מיר ווערן נתעורר צו גיין אין געווען אזוי" :ביי מוסף איז שוין פונקטליך מיט א סדר .אבער די
זייערע וועגן ,וועלן זיי אוודאי זיין געווען זייער שפעט נאך די עבודה הנהגה ביים הייליגן צאנזער רב,
א מליץ יושר פאר אונז. פונעם הייליגן צאנזער רב ביי בפרט ראש השנה ,איז געווען
ווי מיר האבן שוין דערמאנט פון שחרית און קריאת התורה .ס'איז למעלה מן הזמן.
אין די הייליגע דרשות חתם סופר שוין געווען שפעט נאכמיטאג און דער איד איז געווען געוואוינט
וואס זאגט ,אז מיר האבן א קבלה מ'האט געדארפט דאווענען מוסף אז א מעריב דויערט מאקסימום
אז די נשמות פון די צדיקים און און מנחה און זיך וואשן צו די ביז א האלבע שעה ,און דא האט
די נשמות פון די אבות הקדושים סעודה נאך מבעוד יום ,דעריבער א מעריב געקענט נעמען א שעה
קומען אין די הייליגע טעג אין בית האט די גאנצע מלכיות-זכרונות- מיט א האלב אדער צוויי שעה.
המדרש .איז אוודאי און אוודאי, שופרות געדויערט קוים א האלבע א קריאת-שמע פונעם הייליגן
ווען מיר פארציילן סיפורי צדיקים, שעה. צאנזער רב האט געקענט דויערן א
קומען זיי אראפ העלפן אונז און "אבער" ,האט ער געזאגט" ,די גאנצע שעה! ווער רעדט נאך ווען
זענען פאר אונז א מליץ יושר ,אמן. 'אשר יצר' פונעם צאנזער רב האט עס איז געקומען צו שחרית און
33 פ+רדס ה+תור+ה
מעיין הידיעות
די הייליגע מנהגים ,ניגוני נוסחאות ,און סימנים פון ליל ראש השנה
זאך ,אז די נוסחאות און די ניגונים, מיר געפינען ביי די סימנים פון די חשיבות פון מנהגי ישראל
די הייליגע מנהגים וואס מיר האבן ליל ראש השנה ,אז שוין אין די אין שולחן ערוך און די מסורת
מקבל געווען ,שטאמען נאך פון גמרא מסכתות כריתות און הוריות האבות
משה רבינו מסיני! אז די הייליגע תנאים אין אמוראים
האבן געגעסן די סימנים ,און ווי מיר געפינען ביי די ימים נוראים
דער הייליגער מהר"ל ברענגט מיר וועלן שפעטער זען ,האט מען א געוואלד מיט 'מנהגים' .מיר זעען
ַאן התחזקות פאר כלל ישראל שוין געגעסן די סימנים נאך אין אז הגם דער גאנצער טור-שולחן
דורך אראפברענגען די 'שירת די צייטן פון די אבות הקדושים, ערוך איז אוועקגעשטעלט על פי
הלויים' אברהם יצחק ויעקב. הלכה ,זענען דא צוויי סימנים וואס
זענען אוועקגעשטעלט בלויז אויף
דער ריי"ץ פון ליובאוויטש זי"ע נוסחאות ימים נוראים מימות מנהגים.
אין זיינע בריוו ברענגט אראפ וואס משה רבינו מסיני דער ערשטער איז סימן תקפ"ג,
ער האט מקבל געווען פון אבותיו וואס איז א סימן אוועקגעשטעלט
הקדושים ולמעלה בקודש ,אז די מיר וועלן דא צוצייכענען א פונעם הייליגן טור ,דעם מחבר און
ניגונים און די הייליגע נוסחאות מורא'דיגן שטיקל פונעם הייליגן דעם רמ"א ,בלויז אויף די מנהגי
פון די ימים נוראים און ימים טובים, תולדות זי"ע אין פרשת כי תצא ישראל פון ליל ראש השנה (ומקורם
וואס ביי כלל ישראל איז עס א (אות י"ב ביים סוף) ,וואו ער זאגט א בחז"ל במס' כריתות והוריות) ,צוזאמען
'צד השוה' – ווי פריער ערווענט. דבר נורא איבער די 'מנהגים' וואס מיט אלע אנדערע מנהגים פון
און ער זאגט אז דאס האט דער כלל ישראל האט ,ובמיוחד לגבי די ראש השנה ,ווי גיין צו 'תשליך'
הייליגער מהר"ל אראפגעברענגט 'נוסחאות' פון די הייליגע טעג. וכדומה.
פאר כלל ישראל. עס איז דאך באקאנט אז די דאס צווייטע מאל וואס מיר
דאס איז געווען ווען כלל ישראל נוסחאות בכל ארצות אייראפע געפינען א גאנצן סימן וואס איז
איז אדורך גאר שווערע צייטן ,אין בעיקרו ובשרשרו זענען זיי אוועקגעשטעלט בלויז אויף
די יארן פון די גזירות ת"ח ות"ט, ענדליך איינער צום אנדערן. מנהגים ,איז אין הלכות יום
מיט נאך אנדערע שרעקליכע יעדע חצר און יעדע קהילה האט הכיפורים סימן תר"ה ,וואו דער
גזירות ,האט דער מהר"ל געבעטן טאקע איר אייגענעם קנייטש, טור מיט'ן מחבר און דעם רמ"א
מען זאל אראפשיקן א חיזוק פון אבער ביסודו זענען די ניגונים די האבן אוועקגעשטעלט א סימן
הימל צו מחזק זיין כלל ישראל. זעלבע .זאגט דארט דער הייליגער אויפ'ן ענין פון 'כפרות' ,וואס איז
מען האט דעמאלטס געעפנט תולדות ,אז די ניגונים פון די ימים אויך בלויז א מנהג.
די שערי שמים ,און דער הייליגער נוראים "הניגון הוא מסיני" – די ווען עס קומען די הייליגע
מהר"ל האט געהערט די 'שירת ניגונים האט מען מקבל געווען טעג ,האט דאך יעדער איינער א
הלויים' .און דאס האט ער מסיני ,דעריבער "אין לשנותה", געוואלד מיט מנהגים און יעדער
איבערגעגעבן פאר כלל ישראל מען זאל עס נישט טוישן ,און ער האט זיין מסורת האבות .דארף
זיך צו מחזק זיין .און דאס זענען ענדיגט צו "והאמת כך הוא". מען זען אנצוהאלטן די מנהגים,
די נוסחאות פון די ימים נוראים און ער גייט דארט אריין אין דעם אזוי ווי מיר זעען אז דער הייליגער
ימים טובים. אז מען האט צוגעלייגט ניגונים טור ,מחבר און רמ"א ,האבן
די מציאות הדברים איז ,אז ביי אנדערע שטיקלעך וואס זענען עקסטערע אוועקגעשטעלט
מען זעט אז ביי די ניגונים פון די נישט אזוי מקובל ,און ער רעדט סימנים אויף מנהגים .עס איז נישט
ימים נוראים און ימים טובים ,פון דארט אז די חזנים זאלן נישט קיין חיוב ,עס איז נישט קיין מצוה,
קליינע קינדער אין בית המדרש מסלסל זיין בקול .אבער עכ"פ ,אין עס זענען מנהגים ,אבער 'יסודתם
ביז'ן גדול שבגדולים ,ווערן אלע תולדות שטייט דא א מורא'דיגע בהררי קודש'.
פ+רדס ה+תור+ה 34
ווערט געברענגט אין הגהות געוואלט ווייזן אז מנהגי ישראל נתעורר .לויט ווי מיר שמועסן
אשר"י (מס' ראש השנה פרק א' סימן ה') ,און יסודתם בהררי קודש ,און אז אפילו יעצט פארשטייען מיר עס ,ווייל
דער בית יוסף ברענגט עס אראפ, אין די צייטן פון חז"ל האט מען דער הייליגער תולדות זאגט אז עס
וואו עס שטייט" :אנו נוהגין לאכול שוין געגעסן די סימנים. איז א קבלה ממשה מסיני ,און ווי
ראש איל ודבש חי" .מען עסט די מיר זעען יעצט אז דער ריי"ץ זאגט
ראש כבש ,די ראש איל ,מיט האניג, דער ראש כבש האט מען אז ער האט מקבל געווען מאבותיו
"ומטבילין את הראש בדבש" – מען שוין געגעסן בימי האבות אז דער מהר"ל האט געהערט די
טינקט איין דעם קאפ אין האניג. הקדושים שירת הלויים .אויב אזוי ,ווערט
דער זעלבער מנהג ווערט דאך יעדער אוודאי נתעורר...
עס איז דא א מורא'דיגער חתם
אראפגעברענגט פונעם תרומת (אגב מען זעט טאקע אז אין גאנץ ארצות
סופר אין פרשת ויצא (דפוס ירושלים
הדשן .דער לקט יושר ברענגט אז עמוד קנ"ט ד"ה ואולי ,נישט די געווענליכע
אייראפע אז די נוסח ביסודו איז אייניג ,משא"כ
זיין רבי ,דער תרומת הדשן ,האט ארצות המערב וכדו' -לויט די מסורה פון
'תורת משה' אדער די פינף בענדער) ,וואס מהר"ל פארשטייט מען דאס זייער גוט ,ווייל
זיך אזוי געפירט. צייכנט צו ,אז די סימנים האט מען נאר אין אייראפע איז דאס נתפשט געווארן ווייל
ָ
קומט אויס אז עס איז געווען שוין געגעסן נאך אין די צייטן פון ביי זיי האט מען געדארפט התחזקות .וכדי לציין
א מנהג צו עסן א ראש כבש ראש אברהם ,יצחק ויעקב. אז אחב"י הספרדים ובפרט פון תימן האבן אויף
השנה .בפשטות איז עס א מנהג בהקדם :דער טור ברענגט דעם מסורות נפלאים ,ואכהמ"ל).
וואס שטייט אינעם רמ"א און ביים אראפ אין תקפ"ג סעיף ב' ,אז דער אבער וואס מיר דארפן נאך
מהר"ם מראטענבורג ,אבער דעם מהר"ם מראטענבורג פלעגט עסן א ארויסלערנען פון דעם איז ,אז
מנהג געפינט מען אפילו נישט אין 'ראש איל' -א קאפ פון א ווידער מנהגי ישראל זענען גאר געוואלדיג
די גמרא ,ווייל אין די גמרא ווערן -ראש השנה ,אלס א 'זכר לאילו גרויס ,און יסודתם בהררי קודש.
געברענגט אנדערע סימנים ,און של יצחק' ,כדי צו דערמאנען
דער ראש כבש איז בלויז א חידוש עקידת יצחק ,אזוי ווי מיר זאגן אין דער מנהג פון עסן א ראש
פון די גאונים און פונעם מהר"ם די תפילות ראש בשנה" :ועקידת איל -זכר לעקידת יצחק
מראטענבורג. יצחק היום ברחמים תזכור".
אבער מיר וועלן זען א לגבי די 'סימנים' פון ליל ראש
דער בית יוסף ברענגט דעם
מורא'דיגע זאך ,אז דאס איז שוין השנה :אין אלגעמיין ,אויב מען
מרדכי אין מסכת יומא (סימן תשכ"ג)
מקובל פון די אבות הקדושים .דער וועט פרעגן עמיצן פון וואו די
בשם די גאונים ,אז מען פלעגט
הייליגער חתם סופר אין פרשת מנהגים שטאמען ,וועט ער זאגן
עסן קעפ פון שעפסן ראש השנה
ויצא זאגט אז עס איז געווען דער אז מסתמא איז עס אלט עטליכע
"כדי שישמיענו הקדוש ברוך הוא
מנהג פון אברהם ,יצחק ויעקב ,אז הונדערט יאר.
לטובה בראש השנה" ,אז דער
דעם טאג פון עקידת יצחק – וואס אייבערשטער זאל אונז אויסהערן. אבער דער וואס קוקט אריין אין
דאס איז געווען ראש השנה – האבן נאך א זאך זאגט ער" :וישימנו די גמרא אין מסכת כריתות (ה ,ב) און
זיי געגעסן א ראש כבש! לראש ולא לזנב" – מען עסט א אין סוף מסכת הוריות ,זעט אז די
ראש כבש 'שנהיה לראש ולא סימנים פון ליל ראש השנה זענען
די שיטה אז עקידת יצחק איז לזנב' .עס קומט אויס אז עס זענען שוין געווען בימי חז"ל.
פארגעקומען אום ראש השנה דא צוויי טעמים דערויף. דא איז כדאי צוצייכענען אן
בנוגע אז די זמן פון די עקידה אינעם רמ"א אין שולחן ערוך אינטערעסאנטע הערה :ווען
איז געווען ראש השנה איז דא ווערן טאקע געברענגט די צוויי דער טור אין סימן תקפ"ג ברענגט
אין דעם א גאנצע שמועס ,אין די טעמים פארוואס מען עסט א אראפ די מנהגים פון עסן די
מדרשי חז"ל ופוסקים צו דאס ראש כבש :איינס ,כדי מיר זאלן סימנים ליל ראש השנה ,איז ער
איז געווען ראש השנה ,יום כיפור, זיין לראש ולא לזנב .און צווייטנס, מעתיק די גאנצע גמרא .לכאורה
אדער פסח. אלס א זכר לאילו של יצחק ,מען איז עס א פלא ,דער טור איז דאך א
א .די שיטה פונעם זוהר הקדוש זאל דערמאנען די זכותים און דער פוסק וואס קומט פסק'ענען הלכה,
(פרשת ויקרא דף י"ח ,ופרשת כי תצא דף רפ"ב), אייבערשטער זאל אונז דערמאנען פארוואס ברענגט ער אראפ די
און אויך דער מדרש אין פסיקתא לטובה. גאנצע גמרא?
רבתי (פרק מ') זאגט אז די עקידה איז נאך אן אינטערעסאנטע זאך נאר דער פשט איז ,ער האט ָ
35 פ+רדס ה+תור+ה
זאגט ער אים דארט אז ער האט ראשונים און אחרונים שטייט אז געווען ראש השנה.
יתי ַב ּיוֹ ם"היִ ִ מנדד שינה געוועןָ , די עקידה איז געווען יום כיפור. מיר געפינען אויך א געוואלד
ֲאכָ לַ נִ י ח ֶֹרב וְ ֶק ַרח ַ ּב ָּליְ לָ ה וַ ִּת ַ ּדד אזוי שטייט אין ילקוט ראובני (סוף מיט ראשונים וואס האלטן אזוי.
ְׁשנָ ִתי ֵמ ֵעינָ י" – אפילו ווען עס איז פרשת וירא) .דרשות ר"י אבן שואב דער שבלי הלקט (הלכות ראש השנה,
געווען קאלט אדער ווען די זון (-א תלמיד פון רשב"א ,דרשת יו"כ עמ' תק"ז), סימן רפ"ח) זאגט אז מיר ליינען די
האט געבאקן זומער און ווינטער, די ריקאנטי .עי' בפי' הרד"ל אויף פרשה פון עקידת יצחק ראש
האב איך שטענדיג אפגעהיטן פרקי דרבי אליעזר (פרק ל"א ס"ק מ"ד). השנה ווייל "מעשה העקידה היה
דיינע שאף .און אין פסוק שטייט דער חיד"א אין זיין ספר 'עבודת בראש השנה" .אזוי אויך האלטן
אז יעקב אבינו דריקט זיך אויס: הקודש' (מנחה יום כיפור) .ועי"ש ווי ער דער רוקח (אין פרשת וירא און אין הלכות
"וְ ֵאילֵ י צֹאנְ ָך לֹא ָאכָ לְ ִּתי" ,איך האב האט מסדר געווען א תפלה מיוחדת ראש השנה) ,דער ספר התניא (סימן
נישט געגעסן 'אילי צאנך'. צו זאגן יום הקדוש בענין העקידה רפ"ח).
לכאורה דארף מען פארשטיין, בשעת תפלת מנחה .דער רמ"ע דער אבודרהם ביי די תפילה פון
מפאנו (עשרה מאמרות' ,חיקור דין' ח"בה
פארוואס האט ער זיך אויסגעדריקט ראש השנה ,ביי די תקיעות ,זאגט
פונקט אויף די 'איל' אז ער האט עס פ"א' ,אם כל חי' ח"ג סי' ל"ב' ,הנפש' ח"ד פי"ד). אז דאס איז די סיבה פארוואס מיר
נישט געגעסן? ג .ויש אומרים אז עס איז געווען בלאזן 'תרועה' .ראש השנה ווערט
יו"ט פסח ט"ו ניסן ,עיין מדרש דאך אנגערופן "יוֹ ם ְּתרו ָּעה" (במדבר
זאגט דער הייליגער חתם סופר,
רבה (פרשת בא פרק ט"ו אות י"א) ,דער כט ,א) .אין די תורה ווערט עס נישט
אז ווען יעקב אבינו איז געווען אין
הייליגער רבי ר' יהונתן אייבשיץ נאר 'יום אנגערופן 'יום תקיעה' ָ
בית לבן ,האט ער נישט מקיים
אין 'תפארת יהונתן' (פרשת וירא). תרועה' ,ווייל דאס קומט אונז ווייזן
געווען דעם מנהג פון עסן דעם
ראש כבש אין ראש השנה. דעם זכות פון 'עקידת יצחק' .וואס
דער חידוש פונעם חתם סופר: הייסט?
פארוואס? די אבות הקדושים האבן ער ברענגט א מדרש אויף שרה
ווייל היות ער האט נישט געגעסן א 'ראש כבש' אמנו אז זי האט געזאגט "ותצחק
געוואלט אז לבן מיט זיין משפחה
לאמיר יעצט צוריקגיין צו די ותיבב ותילל" – דאס טייטש ,ווען
זאלן אים חושד זיין אז ער האט
ווערטער פונעם חתם סופר .דער שרה אמנו האט געהערט ראש
עפעס צוגענומען פון זיי ,האט ער
חת"ס גייט מיט די שיטה אז די השנה אז יצחק איז נעקד געווארן
נישט גענומען פון די אילים דעם
עקידה איז געווען ראש השנה, על גבי המזבח ,האט זי זיך געפרייט
קאפ .וועגן דעם האט ער געזאגט אבער אויך געוויינט.
פאר לבן" :וְ ֵאילֵ י צֹאנְ ָך ל ֹא ָאכָ לְ ִּתי" – ַ און ער איז מחדש א מורא'דיגע
אפילו ראש השנה" ,ווען מיר האבן זאך .אז אום ראש השנה ,ווען עס דער אבודרהם לערנט פשט אז
איז געווען עקידת יצחק – ווי מיר עס איז געווען א 'בכיה של שמחה',
א קבלה אז אברהם ,יצחק און יעקב
האבן יעצט געשמועסט – האבן די און איר נשמה איז אויסגעגאנגען,
פלעגן עסן דעם ראש כבש" ,האב
אבות הקדושים געהאט א מנהג צו פרחה נשמתה ,מיט א 'דביקות'.
איך עס נישט געגעסן ליל ראש
עסן א ראש איל ,אלס א זכר צו די נאך אסאך מפרשים לערנען אויך
השנה.
עקידה. אזוי ווי דעם אבודרהם אז דאס
מקורות הסימנים מן התורה אבער ,זאגט דער חתם סופר ,עס וואס שרה אמנו'ס נשמה איז
איז געווען א שטיק צייט ,עטליכע אויסגעגאנגען איז נישט געווען
נביאים וכתובים נאר מחמת 'דביקות'.
יאר ,וואס יעקב אבינו האט נישט מחמת 'צער'ָ ,
מיר וועלן אויך צוצייכענען געגעסן דעם ראש כבש אדער ראש זאגט דער אבודרהם ,וועגן דעם
א מורא'דיגן מטה משה אין סימן איל .ווען איז דאס געווען? ווען ער שטייט אין די תורה "יוֹ ם ְּתרו ָּעה
תש"צ. איז געווען בבית לבן. יִ ְהיֶ ה לָ כֶ ם" ,כדי דער אייבערשטער
זאגט דער הייליגער מטה משה, מיר געפינען אין די פסוקים פון זאל געדענקען די געוואלדיגע
אז מען עסט זיסע זאכן ליל ראש פרשת ויצא (בראשית לא ,לו-מ) אז ווען מדרגה פון עקידת יצחק און די
השנה און מען זאגט "שתתחדש יעקב אבינו האט געזאגט פאר לבן געוואלדיגע דרגה פון שרה אמנו,
עלינו שנה טובה ומתוקה" ,און "מה ּ ִפ ְׁש ִעי ַמה ַח ָּט ִ
אתי ִּכי ָדלַ ְק ָּת ַ אז זי האט זיך געפרייט און געהאט
ער זאגט אויף דעם" :דבר זה כתוב ַא ֲח ָרי" -וואס האב איך געזינדיגט א בכיה של שמחה.
בתורה ושנוי בנביאים ומשולש אז דו האסט מיר נאכגעיאגט? ב .אבער אין אנדערע מדרשים,
פ+רדס ה+תור+ה 36
דארף עסן א סעודה .דארט שטייט געברענגט זיסע זאכן ,איז דאס א ראיה אז מען בכתובים".
זאל עסן דברים מתוקים דורכאויס די גאנצע
(ח ,י) "לְ כ ּו ִאכְ ל ּו ַמ ְׁש ַמ ִנּים ו ְּׁשת ּו א" .כתוב בתורה" :אין דער
ַמ ְמ ַת ִּקים" ,און דער מטה משה איז עשרת ימי תשובה).
תורה הקדושה שטייט (שמות טו ,כה)
מדייק צוויי זאכן :פשטות הפסוק ג" .ומשולש בכתובים" :אין "וַ ִ ּי ְצ ַעק ֶאל ה' וַ ּיוֹ ֵרה ּו ה' ֵעץ וַ ַ ּי ׁ ְשלֵ ְך
קומט אונז לערנען די הלכה אין "מ ְׁש ּ ְפ ֵטי ה'
תהלים שטייט (יט ,י) ִ שם ֶאל ַה ַּמיִ ם וַ ִ ּי ְמ ְּתק ּו ַה ָּמיִ ם ָׁשם ָ ׂ
שולחן ערוך אז מען דארף עסן א ֱא ֶמת ָצ ְדק ּו יַ ְח ָ ּדו"' .משפטי ה'' גייט לוֹ חֹק ו ִּמ ְׁש ּ ָפט וְ ָׁשם נִ ָּסהוּ" — דער
סעודה ראש השנה און מען טאר ארויף אויף ראש השנה ווען דער פסוק שטייט גלייך נאך די 'שירת
נישט פאסטן .דאס איז דער מקור אייבערשטער משפט די וועלט, הים' .זאגט ער אזוי' :חק ומשפט'
פון די ראשונים נישט צו פאסטן און גלייך דערנאך שטייט (פסוק יא)
גייט ארויף אויף ראש השנה ,און
ראש השנה. "ו ְּמתו ִּקים ִמ ְ ּד ַב ׁש וְ נ ֶֹפת צו ִּפים" ,אז גלייך דערנעבן שטייט 'וימתקו
אבער דער מטה משה איז ראש השנה עסט מען זיסע זאכן המים' .זאגט דער מטה משה אז
מדייק פונעם פסוק אז ראש השנה מיט האניג. דאס קומט אונז לאזן הערן ,אז
דארף מען עסן זיסע זאכן ,מען "ביום המשפט ראש השנה יאכלו
דארף עסן דעם עפל מיט האניג
דער מקור פון עסן עפל מיט
מתוקים" — מען זאל עסן זיסע
און אלע זיסע סימנים .פארוואס? האניג ראש השנה זאכן אום ראש השנה.
ווייל עזרא הסופר האט געזאגט ד .דערנאך ברענגט ער נאך ב" .שנוי בנביאים" :עס שטייט
"אכְ ל ּו ַמ ְׁש ַמ ִנּים ו ְּׁשת ּו ַמ ְמ ַת ִ ּקים" .ווי
ִ א פסוק אין תהלים (פא ,ד-ה) ,וואו ביי אביגיל (שמואל א ,כה ,לו) "וַ יְ ִהי
אויך ווערט דערמאנט אין די אלע "ת ְקע ּו ַבח ֶֹד ׁש ׁשוֹ ָפר עס שטייט ִּ ש ֶרת ַה ָ ּי ִמים ,"...און פארדעם ַּכ ֲע ֶ ׂ
פסוקים 'דבש' ,ממילא ברענגט ש ָר ֵאל ַ ּב ֵּכ ֶסה לְ יוֹ ם ַח ֵ ּגנוִּּ ,כי חֹק לְ יִ ְ ׂ (פסוק יח) שטייט "וַ ְּת ַמ ֵהר ֲא ִביגַ יִ ל
ער א ראי' צום מנהג ישראל בכל הוּא ִמ ְׁש ּ ָפט לֵ אל ֵֹקי יַ ֲעקֹב" ,און אתיִ ם לֶ ֶחם ו ׁ ְּשנַ יִ ם נִ ְבלֵ י וַ ִּת ַּקח ָמ ַ
הדורות צו עסן האניג אין ראש שפעטער שטייט (פסוק יז) "וַ ַ ּי ֲאכִ ילֵ ה ּו יַ יִ ן וַ ֲח ֵמ ָׁישה צֹאן ֲעשׂ ּויוֹ ת וַ ֲח ֵמ ָׁישה
השנה. ש ִ ּב ֶיע ָּך". ֵמ ֵחלֶ ב ִח ָּטה ו ִּמצּ וּר ְ ּד ַב ׁש ַא ְ ׂ אתיִ ם ְס ִאים ָקלִ י ו ֵּמ ָאה ִצ ֻּמ ִקים ו ָּמ ַ
וזה לשונו" :לכן נהגו העולם ה .עס שטייט אין תהלים (פב ,א) שם ַעל ַה ֲחמ ִֹרים" .און ְ ּד ֵבלִ ים וַ ָּת ֶ ׂ
לאכול דבש בראש השנה" ,צוליב "מזְ מוֹ ר לְ ָא ָסף ֱאל ִֹקים נִ ָ ּצב ַ ּב ֲע ַדת ִ די גמרא זאגט אז די 'עשרת
די אלע ראיות וואס ער האט ֵקל ְ ּב ֶק ֶרב ֱאל ִֹקים יִ ְׁש ּפֹט" ,און אינעם הימים' זענען געווען די 'עשרת ימי
געברענגט, לעצטן פסוק פונעם פריערדיגן תשובה' .זעט מען פון דארט אז מען
ווי אויך זעהן מיר די מקור קאפיטל שטייט אויך "ו ֵּמ ֵחלֶ ב ִח ָּטה עסט און טרינקט זיסע זאכן אין די
פון אכילת הסימנים "כתובה ש ִ ּב ֶיע ָּך" ,סמוכין זה ו ִּמצּ וּר ְ ּד ַב ׁש ַא ְ ׂ טעג.
בתורה ,שנויה בנביאים ,ומשולשת לזה ,צו ווייזן אז אין יום המשפט (אגב ,דאס איז א מקור צו דעם וואס מיר
בכתובים". עסט מען זיסע זאכן. האבן געברענגט פונעם הייליגן תרומת הדשן,
און אזוי ווערט אויך געברענגט אין סמ"ק ,אז
דער אייבערשטער זאל העלפן ו .דערנאך ברענגט ער אראפ
דער ראבי"ה און דער מרדכי האבן אלע געגעסן
מיר זאלן זוכה זיין מקיים צו זיין דעם פסוק אין נחמיה ,וואס דער די סימנים די גאנצע עשרת ימי תשובה .און
מנהגי ישראל און ממשיך זיין הייליגער מחבר ברענגט אויך לויט ווי עס ווערט דא אראפגעברענגט אינעם
די מסורה" ,ועקידת יצחק היום אראפ אין סימן תקצ"ז ,אז מען טאר מטה משה ,אז דער מקור איז פון אביגיל וואו
ברחמים תזכור" ,אמן! נאר מען פאסטן ראש השנה ָ נישט ַ עס שטייט ביי די עשרת הימים אז זי האט
= פרנסי חודש תשרי =
יון בלשה"ק נתנדב
ליון באידיש
נתנדב
עורים על הטע
גל הג לעפאון השי
ע" ע" ליין
ה
י
י
הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו נתנדב ע"י
הרה"ח ר' שמעון
לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה הרה"ח ר' חיים מנחם
דרוממער הי"ו
בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו ראזינגער הי"ו
לזכות ברכה והצלחה
נלב"ע א' תשרי -ראש השנה לזכות ברכה והצלחה
בכל הענינים
ת.נ.צ.ב.ה. בכל הענינים
זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב ,וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’
37 פ+רדס ה+תור+ה קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
שליט"א מאנדעל
0 1 2 3
שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
מאנדעל שליט"א
זעטיגט אייער נשמה און באלייכט אייער טאג
דורך שעפן חיזוק אמונה און ביטחון,
השקפת החיים און ידיעת התורה פון די
צו ספאנסערן
אדער פאר
פאזעטיווע
קאמעטארן קען
מען זיך ווענדן צו
הרה"ח ר'
חיים מנחם
ראזינגער הי"ו
347.570.0413
מען קען אויך הערן די
שיעורים פון רב אויף:
קול פרדס התורה קול נשמותינו
אידיש718.760.1111 #1 :
718.506.9694
ענגליש718.759.1111 #1 :
עינים ליין
718.977.5554
במוצש''ק #0
במשך השבוע 1-2-7-4
א פרישע וואך
צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט ' 'Subscribeצו פול מיט חיזוק
shiurimlishmo@gmail.com
פ+רדס ה+תור+ה 38
שיעורים דורך
אויס די וואך:
זונטאג
מאמר הפרשה
מאנטאג
חובת הלבבות
דינסטאג
טבריא של מעלה
מיטוואך
אוצר הידיעות
דאנערשטאג
יאהרצייטן
פרייטאג
אור של שב"ק
מוצאי שבת
מלוה מלכה
SQUARE
39 פ+רדס ה+תור+ה
פ+רדס ה+תור+ה 40
