gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בים‬ ‫בסיעתא דשמיא‬ ‫הר‬ ‫כות‬ ‫גליון פרדס התורה‬ ‫ב לז‬ ‫תנד‬ ‫ראש השנה‬ ‫נ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אידיש‬ ‫א קוואל‬ ‫פון חיזוק‬ ‫סליחות • ראש השנה • בדרכי רבותינו • מעיין הידיעות‬ ‫אינעם גליון‪:‬‬ ‫‪ 3‬מאמר פתיחה‬ ‫י"ל ע"י מערכת‬ ‫'פרדס התורה' לכתיבת‬ ‫‪ 7‬סליחות "זכור ברית"‬ ‫ועריכת שיעורי מורינו‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫‪ 9‬ראש השנה שחל בשבת‬ ‫•••‬ ‫‪ 13‬לשנה טובה‬ ‫הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי‬ ‫ישראל בארץ הקודש‪ ,‬דייני העדה‬ ‫‪ 15‬אכילת הסימנים‬ ‫החרדית‪ ,‬וגדולי רבני ארה"ב‬ ‫(ההסכמות במילואם נמצא‬ ‫‪ 17‬תפילה‬ ‫בספר 'טבריא של מעלה'‬ ‫שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)‬ ‫‪ 20‬יראתי מתוך שמחתי‬ ‫•••‬ ‫‪ 30‬בדרכי רבותינו‬ ‫די גליונות קען מען באקומען‬ ‫ביי די פאלגענדיגע לאקאלן‪:‬‬ ‫קרית יואל‬ ‫בארא פארק‬ ‫‪ 34‬מעיין הידיעות‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד שומרי שבת‬ ‫‪97 Acres Rd.‬‬ ‫‪5302 13 Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד עדת יראים וויען‬ ‫לעיקוואד‬ ‫‪1350 50 St.‬‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד הדרת קודש‬ ‫‪12 America Ave.‬‬ ‫סוואליווע‬ ‫ביהמ״ד סאטמאר‬ ‫‪4801 15 Ave.‬‬ ‫‪405 Forest Ave.‬‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫ביהמ״ד צאנז‬ ‫בנין בראך למטה‬ ‫קלויזענבורג‬ ‫לאקער ‪#405‬‬ ‫‪25 Havens Ave.‬‬ ‫‪Bedford Cor. Park‬‬ ‫ביהמ״ד בעלזא‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪44 Grove Springs‬‬ ‫‪801 Bedford Ave.‬‬ ‫‪Ct.‬‬ ‫מאורות‬ ‫טאמס ריווער‬ ‫‪218 Wallabout St.‬‬ ‫ביהמ״ד קהל בני יששכר‬ ‫מאנסי‬ ‫‪1767 Whitesville Rd.‬‬ ‫ביהמ״ד זוועהיל‬ ‫פלטבוש‬ ‫‪101 W Maple Ave.‬‬ ‫‪MB VINEYARD‬‬ ‫שיינער'ס שול‬ ‫‪3012 AVE J‬‬ ‫‪18 Forshay Rd.‬‬ ‫•••‬ ‫פרנס הגליון‬ ‫©‬ ‫נתנדב לז"נ‬ ‫להצטרפות קבלת שיעורי מורינו‬ ‫הרה"ק רבינו יואל‬ ‫הרב שליט"א והגליונות באימייל‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט‬ ‫ניתן לפנות‪:‬‬ ‫ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו‬ ‫להצטרפות קבלת הגליונות לבד‬ ‫ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים‬ ‫באימייל‪ ,‬ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪pardesgilyones@gmail.com‬‬ ‫פ ‪+‬רדס‬ ‫ראש השנה‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שיעורי‬ ‫הרה''ג רבי יששכר יהודה‬ ‫ה ‪+‬ת ור‪+‬ה‬ ‫גליון ‪45‬‬ ‫בערקוי שליט''א‬ ‫אב''ד פרדס התורה‬ ‫מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי‬ ‫זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת‬ ‫אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה‬ ‫נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫מאמר פתיחה‬ ‫ַ‬ ‫שטארק זיך! די הייליגע שבעה רועים דאווענען מיט אונז!‬ ‫(עי' בספר מדבר קדש ביי חג סוכות בענין‬ ‫דינען דעם מלך מלכי המלכים‬ ‫אריינטרעטן אין די הייליגע‬ ‫האושפיזין‪ ,‬וואס דער הייליגער 'שר שלום' פון‬ ‫הקב"ה‪.‬‬ ‫בעלזא זי"ע האט געזאגט א מורא'דיגע בחינה‪:‬‬ ‫טעג מיט התלהבות און קבלת‬ ‫"וזה ידוע דעם האבות באו אמהות גם כן באו"‬ ‫ווען מיר גייען יעצט אריין אין די‬ ‫עול מלכות שמים‬ ‫‪ -‬אז די אבות קומען צו גיין צוזאמען מיט די‬ ‫טעג‪ ,‬מיר גייען אריין דאווענען אין‬ ‫אמהות אין די הייליגע סוכה‪ .‬די זעלבע זאך‬ ‫בית המדרש‪ ,‬דארף מען וויסן אז‬ ‫בעזרת השם יתברך‪ ,‬מיר‬ ‫דא אויכעט‪ ,‬ביי די הייליגע טעג‪ ,‬קומען צו גיין‬ ‫נאר‬ ‫מיר דאווענען נישט אליינס‪ָ ,‬‬ ‫טרעטן יעצט אריין אין די הייליגע‬ ‫די אבות צוזאמען מיט די אמהות‪ .‬בפרט אז אין‬ ‫מיר דאווענען מיט נאך צדיקים ‪-‬‬ ‫טעג פון ראש השנה‪" ,‬כי קדוש‬ ‫ראש השנה זענען די אמהות נפקד געווארן‪.‬‬ ‫פאר מיר גייען צו די‬ ‫שטעלט אייך ָ‬ ‫היום לאדונינו"‪.‬‬ ‫ועוד‪ ,‬מיר ליינען דאך ביי קריאת התורה די‬ ‫קריאה פון "וה' פקד את שרה"‪ ,‬און מיר ליינען‬ ‫בית המדרש פון די אבות ואמהות‬ ‫יעדע אידיש קינד און יעדע‬ ‫די הפטורה‪ ,‬די הפטורה פון 'חנה'‪ .‬פארוואס?‬ ‫ראש השנה! מיר דארפן וויסן אז‬ ‫אידיש הארץ איז פול מיט שמחה‪,‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דעמאלטס פוקד‬ ‫נאר מיר‬‫דאס איז נישט קיין 'חלום'‪ָ ,‬‬ ‫יראה און קבלת עול מלכות שמים‬ ‫געווען די הייליגע אמהות‪ .‬ממילא איז אוודאי‬ ‫גייען האבן ימים נוראים אזעלכע‬ ‫ווען די טעג קומען ָאן‪ .‬מ'מאכט א‬ ‫און אוודאי קומען זיי אין בית המדרש זיך‬ ‫חשוב'ע געסט וואס קומען פונעם‬ ‫ברכת 'שהחיינו' מיט א מורא'דיגע‬ ‫משתתף זיין מיט אונזערע תפילות)‪.‬‬ ‫עולם העליון‪.‬‬ ‫התלהבות‪ ,‬אזוי ווי דער הייליגער‬ ‫דער הייליגער בית אהרן זי"ע‬ ‫דער הייליגער חתם סופר (דרוש‬ ‫חתם סופר זי"ע שרייבט אין זיינע‬ ‫שרייבט כמה פעמים בספרו‬ ‫י"ב דף ש"נ ‪ -‬וע"ע דרשות ז"ך אלול‪ ,‬י"ז‪ ,‬דף‬ ‫דרשות כמה פעמים (כ"ה אלול דף שמ"ט‬ ‫הקדוש‪ ,‬אז "ביי 'תקיעת שופר' איז‬ ‫שס"ז) זאגט בזה הלשון‪" :‬קבלנו" –‬ ‫‪ -‬ז"ך אלול דף שס"א ‪ -‬ז"ך אלול דף שס"ו) אז‬ ‫מען ממשיך די אבות הקדושים"‪.‬‬ ‫ער האט מקבל געווען פון זיינע‬ ‫ב"ה מ'האט דערלעבט נאך א יאר‪,‬‬ ‫ווען מען לערנט די ווערטער דארף‬ ‫הייליגע רבי'ס‪ ,‬און מעגליך פון‬ ‫הגם אונז ווייסן ווי מיר זעען אויס‪.‬‬ ‫כא ּפן א טרייסל! ווי אויך‬ ‫דאס אונז ַ‬ ‫אליהו הנביא זכור לטוב‪" ,‬שבראש‬ ‫עד כדי כך‪ ,‬אז די מלאכי מעלה‬ ‫ַאן התחזקות! מיר זען דערפון אז‬ ‫השנה ויום הכיפורים הנשמות‬ ‫פרעגן פארוואס מען זאגט נישט‬ ‫אפילו איך מיין אז איך ט ּו נישט‬ ‫האבות‪,‬‬ ‫ונשמות‬ ‫הקדושות‬ ‫'הלל' ראש השנה? ‪ -‬ווייל אז מען‬ ‫אויף קיין סאך מיט מיינע מצוות‬ ‫מצטרפים עמנו בבית הכנסת‬ ‫דערלעבט א יאר דארף מען זאגן‬ ‫וכו'‪ ,‬קומט דער בית אהרן און איז‬ ‫בתפלתנו"‪.‬‬ ‫'הלל' ָא ּפצוגעבן א שבח והודי' צום‬ ‫אונז מגלה וואס 'יעדער איד' טוט‬ ‫מיר גייען אריין אין בית המדרש‬ ‫אייבערשטן!‬ ‫אויף ביי תקיעת שופר!‬ ‫און מיר גייען זיך טרעפן מיט די‬ ‫נאך מער פון דעם זאגט דער‬ ‫מיר גייען אריין אין די‬ ‫נשמות פון די צדיקים‪ ,‬די נשמות‬ ‫חתם סופר‪ ,‬אז הקב"ה‪ ,‬דער 'הרוצה‬ ‫פרייליכסטע טעג פון יאר‪ ,‬אויף‬ ‫פון אברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪.‬‬ ‫בתשובה' וויל אז אונז זאלן תשובה‬ ‫וואס חז"ל זאגן (ר"ה יח‪ ,‬א) אויפ'ן‬ ‫שטארק זיך אידעלע! שטארק זיך!‬ ‫טון‪ ,‬און בעז"ה אנשרייבן א גוט‬ ‫"ד ְר ׁש ּו ה' ְ ּב ִה ָּמ ְצאוֹ ְק ָר ֻאה ּו‬ ‫פסוק ִ ּ‬ ‫די ז' רועים זענען דא מיט אונז!‬ ‫יאר‪ ,‬און מען זאל קענען ווייטער‬ ‫‪3‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫יעדן טאג צופרי‪ ,‬אויפ'ן וועג‬ ‫טאן און זיך צוריקקערן צום‬ ‫תשובה ָ‬ ‫ִ ּב ְהיוֹ תוֹ ָקרוֹ ב" (ישעיה נה‪ ,‬ו) – דער‬ ‫פון זיין הויז צום שניידער‪ ,‬איז ער‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫נביא ישעיה בעט אונז אז מיר‬ ‫דורך געגאנגען א ביהמ"ד‪ .‬איין‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז אין אזעלכע‬ ‫זאלן דאווענען און זוכן דעם‬ ‫טאג גייט ער פארביי דעם ביהמ"ד‬ ‫געהויבענע טעג איז יעדנס בקשה‪:‬‬ ‫אייבערשטן‪ .‬אז דאס זענען די טעג‬ ‫און ער הערט קולות וואו מען‬ ‫"רבוש"ע! הלוואי קען איך נעמען‬ ‫פון עשרת ימי תשובה וואס פאנגן‬ ‫דאווענט מיט אזא התלהבות‪ ,‬מיט‬ ‫די טעג און עס מיטנעמען אויף א‬ ‫זיך ָאן ראש השנה‪ ,‬ווען יעדע‬ ‫אזא שמחה‪ ,‬מיט אזא השתפכות‬ ‫גאנץ יאר!"‬ ‫אידיש קינד האט דעם כח פון א‬ ‫הנפש‪ .‬עס האט אים ממש‬ ‫מיר זענען מתפלל יעדן טאג‬ ‫'ציבור'‪ ,‬און דעם כח פון א 'צדיק‬ ‫געכאפט ביים הארץ‪ ,‬און ער איז‬ ‫ביים דאווענען דעם קאפיטל‬ ‫הדור'‪ ,‬ווי עס ווערט מבואר אין‬ ‫אריינגעגאנגען אינעווייניג‪ .‬ער‬ ‫"א ַחת‬ ‫"לְ ָדוִ ד ה' אוֹ ִרי"‪ ,‬און מיר זאגן ַ‬ ‫רמב"ם (הלכות תשובה)‪ ,‬אינעם ערוך‬ ‫האט געזען אז א רבי מיט חסידים‬ ‫ָׁש ַאלְ ִּתי ֵמ ֵאת יְ הוָ ה אוֹ ָת ּה ֲא ַב ֵּק ׁש‪,‬‬ ‫לנר‪ ,‬אינעם חתם סופר און נאך‪ ,‬אז‬ ‫זענען אנגעקומען אין שטאט‪ ,‬דאס‬ ‫ִׁש ְב ִּתי ְ ּב ֵבית ה' ָּכל יְ ֵמי ַח ַ ּיי"‪ .‬מיר‬ ‫יעדער איינער האט יעצט דעם כח‬ ‫איז געווען דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫זאגן עס דוקא אין די טעג ווייל מיר‬ ‫צו צערייסן יעדע גזר דין!‬ ‫משה'לע פשעווארסקער זי"ע‪ ,‬און‬ ‫בעטן דעם רבוש"ע אז מיר זאלן‬ ‫דער הייליגער בעל התניא זי"ע‬ ‫מ'דאווענט דארט מיט א התלהבות‬ ‫קענען מיטנעמען די געהויבענע‬ ‫אין 'ליקוטי תורה' (פ' כי תבא‪ ,‬נצבים‪,‬‬ ‫נורא‪ .‬דער הייליגער רבי ר' הערש‬ ‫טעג אויף א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫מאמרי ר"ה 'שיר המעלות ממעקים') איז אונז‬ ‫האט דאך געהאט א פלאם‪-‬‬ ‫מגלה אז אין די טעג באגיסט מעו‬ ‫בעזה"י וועלן מיר ארומרעדן ווי‬ ‫פייערדיגע נשמה‪ ,‬און ער האט‬ ‫יעדער איד מיט א התעוררות פון‬ ‫אזוי מיטצונעמען דער התעוררות‬ ‫מחליט געווען צו בלייבן דארט‬ ‫תשובה עילאה‪ .‬דאס הייסט די כח‬ ‫פון די טעג אויף א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫ביזן סוף דאווענען‪.‬‬ ‫פון 'מסירת נפש' וואס יעדער איד‬ ‫נאר דאס דאווענען האט זיך‬ ‫ווי ָ‬ ‫די מורא'דיגע מעשה פונעם‬ ‫האט נישט עובר זיין די ג' עבירות‪,‬‬ ‫געענדיגט‪ ,‬איז ער געלאפן צום‬ ‫הייליגן רבי ר' הערש‬ ‫און יעדער עם הארץ איז גרייט מיט‬ ‫שניידער‪ .‬ווען ער איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫א שמחה צו זיך מוסר נפש זיין פאר‬ ‫האט אים דער שניידער געפרעגט‪:‬‬ ‫רימנובער זי"ע און זיין‬ ‫די ג' עבירות‪.‬‬ ‫"פארוואס ביסטו געקומען‬ ‫מסירות נפש צום דאווענען‬ ‫אין די טעג ווערט נשפע אויף‬ ‫שפעט?" ער האט אים דערציילט‬ ‫דער קוויאשד'ער רב זי"ע האט‬ ‫יעדער איד א הרגש אש קודש‬ ‫די גאנצע מעשה‪ ,‬אז ער איז‬ ‫דערציילט א מורא'דיגע מעשה‪,‬‬ ‫פון די מסירת נפש אויף די גאנצע‬ ‫געבליבן אין ביהמ"ד צו הערן‬ ‫און בשעת'ן דערציילן האט ער‬ ‫תורה ומצוות‪ ,‬דאס הייסט יעדער‬ ‫דעם דאווענען‪ .‬דער שניידער איז‬ ‫געגאסן טייכן טרערן‪ .‬ער האט‬ ‫אידיש קינד באקומט א אש קודש‬ ‫געווען ַאן עם הארץ פון אמאל‪ ,‬ער‬ ‫דאס געהערט פונעם הייליגן‬ ‫צו לערנען און דאווענען יומם‬ ‫האט אים אנגעווארנט און געזאגט‪:‬‬ ‫סטראפקוב'ער רב זי"ע‪ ,‬וועלכער‬ ‫ולילה‪ ,‬מקיים זיין אלע מצוות‬ ‫"היינט לאז איך דיר דורך‪ ,‬אבער‬ ‫פאטער‪,‬‬‫האט עס געהערט פון זיין ָ‬ ‫מיט א ברען און א חשק‪ ,‬און לגבי‬ ‫מארגן זאלסטו עס נישט טון נאך‬ ‫דער הייליגער שינאווער רב זי"ע‪,‬‬ ‫מלחמת היצר קומט אראפ א פייער‬ ‫אמאל"‪.‬‬ ‫וועלכער האט עס אליין געהערט‬ ‫צו האלטן מלחמה מיט א גאווה‬ ‫צומארגנס איז דער הייליגער‬ ‫פונעם הייליגן רבי ר' הערש פון‬ ‫דקושה בעוז ותעצומות‪.‬‬ ‫רבי ר' הערש ווייטער געגאנגען צום‬ ‫רימנוב זי"ע‪.‬‬ ‫דער זעלבע בחינה פון בעל‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬און ווען ער האט געהערט‬ ‫כידוע איז דער הייליגער רבי‬ ‫התניא ווערט אראפגעברענגט אין‬ ‫דעם קול פונעם דאווענען‪ ,‬האט ער‬ ‫ר' הערש געווארן א יתום פון‬ ‫דרשות חתם סופר‪ ,‬וזל"ק (דרשות שבת‬ ‫נישט געטראכט קיין צוויי מאל און‬ ‫קליינווייז ָאן‪ .‬זיין מאמע איז געווען‬ ‫שובה‪ ,‬דף י"א)‪" :‬בראש השנה הקב"ה‬ ‫איז ווייטער אריינגעגאנגען דארט‬ ‫גאר ערליכע פרוי‪ ,‬און וויבאלד זי‬ ‫א ָ‬ ‫שולח התעוררות ממעל לכל איש‬ ‫מיט‪-‬דאווענען ביז'ן סוף‪ .‬כאטש‬ ‫האט געוואלט אז דאס קינד זאל‬ ‫ישראל לשוב אליו"‪ .‬דאס זענען‬ ‫ער האט געוואוסט אז ער וועט‬ ‫חלילה נישט גיין ליידיג און ער‬ ‫טעג וואס דער רבוש"ע עפנט‬ ‫כאפן א גוטן פסק פונעם שניידער‪,‬‬ ‫פאך‪ ,‬האט זי אים‬ ‫זאל לערנען א ַ‬ ‫אויף אונזערע הערצער‪ ,‬און וואו א‬ ‫איז אים גארנישט אנגעגאנגען‪.‬‬ ‫געשיקט צו א חייט‪ ,‬א שניידער אין‬ ‫איד זאל נאר גיין און שטיין‪ ,‬זאגט‬ ‫נאכן דאווענען איז ער געגאנגען‬ ‫שטאט ער זאל אים אויסלערנען‬ ‫דער חתם סופר‪ ,‬באגיסט מען אים‬ ‫צום שניידער‪ .‬דער שניידער האט‬ ‫ווי אזוי צו נייען קליידער‪.‬‬ ‫פון הימל מיט התעוררות ער זאל‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪4‬‬ ‫אב"ד שער אפרים וחבר ביד"צ טארטיקוב‪,‬‬ ‫דער הייליגער רבי משה'לע‬ ‫שוין געוואוסט פארוואס ער האט‬ ‫תשוח"ח לו)‪.‬‬ ‫פשעווארסקער געזאגט‪" :‬יונגעלע‪,‬‬ ‫פארשפעטיגט צום צווייטן מאל‪,‬‬ ‫גיי אהיים צו דיין מאמע און זאג איר‬ ‫פאר'ן‬ ‫און ער האט געגעבן א ּפ ַאטש ַ‬ ‫דער לימוד פון דער מעשה‪:‬‬ ‫אז דער רבי וויל דיך מיטנעמען און‬ ‫הייליגן רבי ר' הערש‪ .‬ער האט אים‬ ‫אפלאזן דעם עבר און בלייבן‬ ‫אויפהאדעווען ווי ַאן אייגן קינד‪.‬‬ ‫דערביי אנגעווארנט‪" :‬מארגן‪ ,‬אויב‬ ‫אין בית המדרש‬ ‫זאג איר אז ביים רבי'ן וועט דיר‬ ‫דו וועסט קומען שפעט‪ ,‬וועל איך‬ ‫גארנישט פעלן‪ .‬עס איז דא דארט א‬ ‫נאר‬ ‫נאר געבן א ּפ ַאטש‪ָ ,‬‬‫דיר נישט ָ‬ ‫לאמיר אריינטראכטן אין דער‬ ‫בית המדרש מיט חסידים‪ ,‬מ'וועט‬ ‫איך וועל דיך ארויסווארפן פון‬ ‫מעשה‪.‬‬ ‫לערנען מיט דיר חומש‪ ,‬משניות‬ ‫געשעפט‪ ,‬און דו וועסט מער נישט‬ ‫יעדעס יאר ראש השנה‪ ,‬עשרת‬ ‫און גמרא‪ ,‬און עס וועט אויך זיין‬ ‫קענען אריינקומען אהער!"‪.‬‬ ‫ימי תשובה‪ ,‬יום הקדוש‪ ,‬סוכות‪,‬‬ ‫גענוג צו עסן און צו טרינקען‪,‬‬ ‫הושענא רבה‪ ,‬שמיני עצרת‪ ,‬און‬ ‫צומארגנס איז דער הייליגער‬ ‫ממילא זאל זי זיך גארנישט זארגן"‪.‬‬ ‫רבי ר' הערש 'לכתחילה' נישט‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬גייען מיר אריין‬ ‫דער הייליגער רבי ר' הערש איז‬ ‫געגאנגען צום שניידער‪ .‬ער איז‬ ‫אין ביהמ"ד און מיר טרעפן זיך‬ ‫אהיימגעקומען און ער האט עס‬ ‫גלייך אריינגעגאנגען אין ביהמ"ד‬ ‫מיט די אבות הקדושים‪ ,‬ווי עס‬ ‫דערציילט פאר זיין מאמע'ן‪ .‬די‬ ‫און מיט‪-‬געדאווענט מיט א‬ ‫שטייט פונעם הייליגן חתם סופר‪.‬‬ ‫מאמע וואס איז געווען א גרויסע‬ ‫פלאם פייער ביז נאכן דאווענען‪.‬‬ ‫ביי תקיעת שופר קומען צו גיין‬ ‫אשה צדקנית‪ ,‬איז געגאנגען און‬ ‫אבער נאכן דאווענען האט ער זיך‬ ‫די אבות‪ ,‬ווי עס שטייט פונעם‬ ‫אים געגעבן א קיש אויפ'ן שטערן‪,‬‬ ‫מורא'דיג צעוויינט‪.‬‬ ‫הייליגן בית אהרן‪ .‬מיר גייען אריין‬ ‫אים איינגעפאקט א ברויט מיט א‬ ‫איינער פון די חסידים איז‬ ‫אין אזעלכע געהויבענע‪ ,‬לעכטיגע‬ ‫העמד‪ ,‬און אים געזאגט‪" :‬צאתכם‬ ‫צוגעגאנגען צום הייליגן רבי ר'‬ ‫טעג‪.‬‬ ‫לשלום"‪ .‬מען דארף וויסן אז בימים‬ ‫הערש און געפרעגט‪" :‬יונגעלע‪,‬‬ ‫מיר גייען יעצט אריין אין‬ ‫ההם האט דאס באדייט אז עס איז‬ ‫ביהמ"ד ממש אזוי ווי דער‬ ‫פארוואס וויינסטו?" האט אים‬ ‫מעגליך אז זי וועט אים קיינמאל‬ ‫הייליגער רבי ר' הערש רימינובער‬ ‫דער הייליגער רבי ר' הערש‬ ‫מער נישט זען‪ .‬דאס איז געווען‬ ‫איז אריינגעגאנגען אין ביהמ"ד‬ ‫דערציילט די מעשה‪ ,‬אז ער איז א‬ ‫די געוואלדיגע צדקות פון דעם‬ ‫ווען ער האט געהערט דאס‬ ‫יתום און עס איז דא א שניידער‬ ‫הייליגן רבי ר' הערש'ס מאמע‪.‬‬ ‫קול פון דאווענען ביים הייליגן‬ ‫פאך‪,‬‬ ‫וואס לערנט אים אויס א ַ‬ ‫און אזוי איז דער הייליגער רבי‬ ‫און פון דארט ברענגט ער אהיים‬ ‫'אור פני משה' פון פשעווארסק‪.‬‬ ‫געפארן מיט דעם הייליגן‬ ‫ָ‬ ‫ר' הערש‬ ‫פרנסה צו קענען ברענגען דאס‬ ‫דעמאלטס‪ ,‬ווען ער האט געהערט‬ ‫פשעווארסקער‪ ,‬און ער איז דארטן‬ ‫ביסל ברויט אין שטוב‪ ,‬אבער ער‬ ‫דאס קול פון דאווענען פונעם‬ ‫געבליבן ביז זיין הסתלקות‪ .‬נאך‬ ‫האט עס אויפגעגעבן ווייל ער‬ ‫הייליגן רבי משה'לע מיט די‬ ‫זיין הסתלקות‪ ,‬ווען די חסידים פון‬ ‫האט געוואלט הערן דעם רבי'ן‬ ‫חסידים‪ ,‬האט ער 'אלעס' מבטל‬ ‫געפארן קיין‬ ‫ָ‬ ‫רבי משה'לע זענען‬ ‫דאווענען מיט די חסידים‪.‬‬ ‫געווען! ער האט אוועקגעלייגט‬ ‫רימנוב‪ ,‬איז ער דעמאלטס אויך‬ ‫יעדע זאך אויף דער וועלט!‬ ‫האט אים דער חסיד געזאגט‪:‬‬ ‫געגאנגען קיין רימנוב‪ ,‬וואו ער‬ ‫נאר אז דער‬ ‫דער חילוק איז ָ‬ ‫"קום‪ ,‬לאמיר אריינגיין צום רבי'ן"‪.‬‬ ‫איז געווארן משמש בקודש ביים‬ ‫הייליגער רבי ר' הערש איז געבליבן‬ ‫הייליגן רבי ר' מענדלע רימונבער‬ ‫זענען זיי אריינגעגאנגען צום‬ ‫ביי דעם הייליגן רבי משה'לע‪ .‬די‬ ‫זי"ע‪ .‬פון דארטן און ווייטער‪,‬‬ ‫רבי'ן‪ ,‬דער הייליגער רבי משה'לע‬ ‫שאלה איז‪ ,‬ווי 'מיר' בלייבן?‬ ‫נאך רבי מענדלע'ס פטירה‪ ,‬האט‬ ‫פשעווארסקער‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫מיר דארפן אויך ָא ּפמאכן א‬ ‫ער איבערגענומען דעם כתר‬ ‫געהאט א מורא'דיגע מדרגה און‬ ‫'החלטה גמורה'‪ ,‬ווען מיר קומען‬ ‫האדמורו"ת אין רימנוב‪ ,‬ומשם‬ ‫א ניצוץ פונעם אלשיך הקדוש‪,‬‬ ‫אריין אין בית המדרש‪ ,‬און זאגן‪:‬‬ ‫תצא הוראה לישראל‪.‬‬ ‫ווי דער הייליגער חוזה פון לובלין‬ ‫"רבוש"ע‪ ,‬איך גיי שוין נישט‬ ‫עד כאן המעשה וואס דער‬ ‫זי"ע שרייבט אין זיין הסכמה אויפ'ן‬ ‫צוריק צום 'שניידער'‪ ...‬איך גיי‬ ‫הייליגער רבי ר' הערש האט אליין‬ ‫ספר אור פני משה‪.‬‬ ‫נישט מער צוריק צו ביטול תורה‪,‬‬ ‫פאר'ן שינאווער רב‪,‬‬ ‫דערציילט ַ‬ ‫נאר ער איז אריינגעקומען‪,‬‬ ‫ווי ָ‬ ‫איך גיי נישט מער צוריק צו די אלע‬ ‫זיע"א‪( .‬המעשה מובא בספר 'שיח זקנים'‬ ‫פארן רבי'ן‬ ‫האט ער דערציילט ַ‬ ‫עבירות!‬ ‫למורי הגה"צ רבי ישראל חיים אשרי שליט"א‬ ‫די גאנצע מעשה‪ .‬האט אים‬ ‫‪5‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫קבלה על להבא ביום הכיפורים"‪ .‬א‬ ‫געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫פון דאנעט און ווייטער‪' ,‬שבתי‬ ‫מענטש זאל זיך מאכן 'איין קבלה'‬ ‫ווי אויך איז נישטא קיין‬ ‫בבית ה' כל ימי חיי'! איך גיי‬ ‫ראש השנה‪ ,‬עשרת ימי תשובה‪,‬‬ ‫בעסערע געשעפט וואו א מענטש‬ ‫רטאגס! איך גיי‬ ‫פא ָ‬ ‫אויפשטיין ַ‬ ‫אדער יום כיפור‪ .‬און ווען ער מאכט‬ ‫קען ָא ּפווישן אלע עבירות לשעבר‪,‬‬ ‫דאווענען מיט א ברען! איך גיי האבן‬ ‫זיך די קבלה‪ ,‬זאלסטו וויסן אז דאס‬ ‫פאר'ן‬ ‫וואס די עבירות ברענגן ָאן ַ‬ ‫שמירת הלשון און שמירת עינים! א‬ ‫‪ -‬אפילו א קבלה קטנה ‪ -‬דרייט‬ ‫מענטש אלע זיינע גרעסטע‬ ‫קאך‬‫שבת קודש גייט זיין מיט א ָ‬ ‫איבער דעם מענטש ברוחניות‬ ‫פראבלעמען וואס ער האט געהאט‬ ‫און א ברען! סיי דאס דאווענען‪ ,‬סיי‬ ‫ובגשמיות‪ ,‬עס וואשט ָא ּפ דעם עבר‬ ‫אין זיין לעבן‪ ,‬און יעצט קען מען‬ ‫דאס לערנען שבת קודש‪ ,‬און סיי די‬ ‫און ברענגט אים א גוט געבענטשט‬ ‫אלעס ָא ּפווישן‪ ,‬אין ראש השנה‪,‬‬ ‫זמירות ותשבחות ביי די הייליגע‬ ‫יאר אויף להבא‪.‬‬ ‫עשרת ימי תשובה‪ ,‬און יום כיפור‪.‬‬ ‫סעודות שבת!"‬ ‫נאכדעם זאגט ער ַאן עצה טובה‬ ‫וואס דארף איך טון דערצו?‬ ‫דאס דארפן מיר מחליט זיין‬ ‫פון א קבלה וואס וועט דיר טוישן‬ ‫זאגט רבי ישראל סאלאנטער‪,‬‬ ‫יעצט ווען מיר קומען אריין אין די‬ ‫דיין גאנץ לעבן‪ .‬די קבלה קטנה‬ ‫איך דארף אז דו זאלסט טון "אפילו‬ ‫הייליגע טעג‪ .‬מיר דארפן דאווענען‬ ‫איז‪ ,‬דו זאלסט זיך מאכן א קביעות‬ ‫מעט טוב מאד" ‪ -‬אפילו דו טוסט‬ ‫צום אייבערשטן און זאגן אז מיר‬ ‫אין א 'מוסר ספר'‪ .‬מיט דעם גייט‬ ‫נאר אביסל‪ ,‬זאלסטו וויסן אז דאס‬ ‫ָ‬ ‫ווילן נישט צוריקגיין צו דעם‬ ‫דער מענטש נעמען א ריזיגע‬ ‫ביסל איז "אין ערוך לה בעניני‬ ‫שניידער'שע לעבן‪ ,‬מיר ווילן א 'ניי‬ ‫שטריק פאר א גאנץ יאר‪ ,‬יעדן טאג‬ ‫תבל"‪.‬‬ ‫לעבן'‪.‬‬ ‫ווען ער גייט מקיים זיין די קבלה‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אז עס איז נישטא‬ ‫און דעם לימוד מוסר‪ ,‬ברענגט ער‬ ‫אזא גוט געשעפט 'בגשמיות'‬ ‫די עצה פון רבי ישראל‬ ‫זיך צוריק אין די הייליגע טעג!‬ ‫איבער דער גאנצער וועלט! דו‬ ‫סאלאנטער‪ :‬טון א 'משהו'‬ ‫פארן איבער דער גאנצער‬ ‫קענסט ָ‬ ‫כמובן איז די שאלה‪ :‬ווי אזוי קען‬ ‫עצה קטנה צו מייחד זיין צייט‬ ‫וועלט און מאכן שותפות'ן מיט‬ ‫מען דאס טון?‬ ‫יעדן טאג ביי סוף שמונה‬ ‫די גרעסטע עשירים‪ ,‬אבער דאס‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬אז מען דארף‬ ‫עשרה‬ ‫ביסל וואס דו גייסט טון די טעג איז‬ ‫נעמען א 'חוט הקשר'‪ ,‬מען דארף‬ ‫העכער פון אלעס‪.‬‬ ‫בעזהש"י וועלן מיר געבן א עצה‬ ‫נעמען גאר א שטארקע שטריק‬ ‫עס 'אין ערוך' אין דער הצלחת זיך צו דערמאנען פון די קבלה‬ ‫און צוזאמבינדן די טעג‪ ,‬אזוי אז א‬ ‫נפשו זיך צו ראטעווען פון צרות קטנה אין די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫גאנץ יאר זאלן מיר זיין צוגעבינדן‬ ‫רבות ונצורות‪ ,‬אפילו אויב א‬ ‫צו די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫מוצאי שמחת תורה‪" ,‬שובו לכם‬ ‫מענטש וועט טון די קטנה‬ ‫לאהליכם"‪ ,‬יעדער גייט אהיים און‬ ‫ווי אזוי טוט מען דאס?‬ ‫שבקטנות אין די הייליגע טעג!‬ ‫פאנגן זיך ָאן די ווינטער טעג‪,‬‬‫עס ַ‬ ‫קומט צו גיין דער הייליגער רבי‬ ‫די הייליגע ווינטער נעכט‪ ,‬די 'ימי‬ ‫בינדן דאס יאר דורך א 'איין‬ ‫ישראל סאלאנטער זי"ע‪ ,‬אין זיינע‬ ‫חול המועד'‪ ,‬ווי דער הייליגער רבי‬ ‫קבלה' און א קביעות אין א‬ ‫מכתבים הידועים בספרו 'אור‬ ‫הערשל'ע זידיטשובער זי"ע האט‬ ‫לישראל' און זאגט דארטן א דבר‬ ‫'מוסר ספר'‬ ‫געזאגט‪ .‬יעדעס הארץ פון א אידיש‬ ‫נורא מאוד‪.‬‬ ‫די ערשטע זאך וואס רבי ישראל קינד טוט דעמאלטס אזוי וויי‪ ,‬וואו‬ ‫יום כיפור איז דער גרעסטער‬ ‫סאלאנטער איז אונז מגלה‪ ,‬אז מען קען מען זיך דען געזעגענען פון‬ ‫טאג‪ ,‬ווי חז"ל זאגן (תענית כ"ו)‪" :‬לא‬ ‫אזעלעכע הייליגע טעג?‬ ‫נאר א 'משהו'‪.‬‬ ‫זאל טון אפילו ָ‬ ‫היו ימים טובים לישראל כיום‬ ‫עס איז דא אויף דעם ַאן עצה‬ ‫פרעגט רבי ישראל סאלאנטער‪:‬‬ ‫הכיפורים"‪ .‬ער זאגט ווייטער אז‬ ‫אין אזעלכע געהויבענע טעג‪ ,‬וואס פשוטה‪ :‬יעדן טאג ביי 'אלקי נצור'‪,‬‬ ‫עס איז נישטא קיין בעסערע מסחר‪,‬‬ ‫זענען די בעסטע געשעפטן וואס ווען דו וועסט זיך דערמאנען דריי‬ ‫א געשעפט‪ ,‬ווי דער הייליגער טאג‬ ‫איך זאל משקיע זיין סיי מיט'ן גוף מאל א טאג ביים סוף פון שמונה‬ ‫יום הקדוש און די טעג פון עשרת‬ ‫און סיי מיט דער נשמה? וואו איז עשרה פון ראש השנה‪ ,‬יום הקדוש‪,‬‬ ‫ימי תשובה‪ .‬ער זאגט דארט אז‬ ‫"וואסערע קבלה קטנה האב איך‬ ‫דא ַאן אוצר רב צו משקיע זיין?‬ ‫מען רעדט דא פון געשעפטן סיי‬ ‫זאגט ער‪ ,‬איך גיי דיר מגלה זיין מקבל געווען אין די הייליגע טעג?"‬ ‫ברוחניות און סיי בגשמיות‪ ,‬אז א‬ ‫וואס דער משהו איז‪" :‬שתהיה איזו איינער האט מקבל געווען שמירת‬ ‫מענטש זאל זיך איינשרייבן א גוט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪6‬‬ ‫זיך יעדן טאג פון דער קבלה!‬ ‫בינדסט זיך צוריק צו די הייליגע‬ ‫הלשון‪ ,‬א צווייטער האט מקבל‬ ‫און דעמאלטס וועט מען זוכה‬ ‫טעג!‬ ‫געווען נישט צו שמועסן אינמיטן‬ ‫זיין אז די תפילה וואס מיר בעטן‪,‬‬ ‫ועוד‪ ,‬וויבאלד דו האסט דאס‬ ‫לערנען די ערשטע פופצן מינוט‪,‬‬ ‫'שבתי בבית ה' כל ימי חיי‪ ,‬לחזות‬ ‫א דריטער האט מקבל געווען‬ ‫מקבל געווען יעצט אין די הייליגע‬ ‫אויפצושטיין פארטאגס‪ ,‬און נאך‬ ‫בנועם ה' ולבקר בהיכלו'‪ ,‬זאל‬ ‫טעג‪ ,‬ווען די אבות הקדושים זענען‬ ‫איינער האט מקבל געווען צו‬ ‫מקויים ווערן‪.‬‬ ‫דא געווען און דו האסט געהאט די‬ ‫לערנען צוויי מינוט אדער פינף‬ ‫א כתיבה וחתימה טובה בספרן‬ ‫געוואלדיגע השראה‪ ,‬ביסטו מקשר‬ ‫מינוט מוסר יעדן טאג‪ .‬מיט די ּפ ָאר‬ ‫של צדיקים‪ ,‬און א גוט געבענטשט‬ ‫דאס גאנצע יאר מיט די הייליגע‬ ‫סעקונדע'ס ביי אלוקי נצור ‪ 3‬מאל‬ ‫יאר‪ ,‬אמן ואמן!‬ ‫טעג דורך דעם וואס דו דערמאנסט‬ ‫א טאג ‪ -‬נעמסטו א שטריק און דו‬ ‫סליחות "זכור ברית"‬ ‫"ועקידת יצחק היום ברחמים תזכור"‪ :‬אפילו למעשה איז די‬ ‫עקידה בפועל נישט געשען ביזן סוף • אונזער השתוקקות און‬ ‫שאיפה איז צו זיין ערליך‬ ‫דריטע מאל פאר פערציג טעג און‬ ‫בעזה"י וועלן מיר זען א מהלך‬ ‫ערב ראש השנה איז דער‬ ‫פערציג נעכט מקבל צו זיין די‬ ‫נפלא פון דער גאון וקדוש רבי‬ ‫רבוש"ע שוין מוחל א 'דריטל'‬ ‫לוחות אחרונות‪ ,‬און דער רבוש"ע‬ ‫שלמה קלוגער זי"ע איבער די‬ ‫פון די עבירות‬ ‫איז נתרצה געווארן און געזאגט‬ ‫גרויסע טאג פון ערב ראש השנה‪,‬‬ ‫"סלחתי כדברך"‪ .‬דעמאלטס האט‬ ‫און די סליחות פון "זכור ברית"‪.‬‬ ‫עס שטייט אין רמ"א (סי' תקפ"א)‬ ‫ער מגלה געווען פאר די אידישע‬ ‫אז ערב ראש השנה איז מען "מרבין‬ ‫קינדער דורך משה רבינו די י"ג‬ ‫י"ג מדות של רחמים און די‬ ‫בסליחות"‪ ,‬און אויך שטייט דארט‬ ‫מדות של רחמים‪.‬‬ ‫דריי זמנים פון סליחות‬ ‫פאסט‪ .‬עס איז געבויט אויף‬‫אז מען ַ‬ ‫דעם הייליגן מדרש וואס דער טור‬ ‫און טאקע וועגן דעם איז‬ ‫לאמיר יעצט אריינגיין אין‬ ‫ברענגט אראפ‪ ,‬וואס זאגט‪ ,‬אז ערב‬ ‫דער מנהג ביי אחינו בני ישראל‬ ‫די געוואלדיגע הייליגע סליחות‬ ‫ראש השנה איז דער אייבערשטער‬ ‫הספרדים איז אז מען זאגט שוין‬ ‫וואס מיר זאגן‪" ,‬זכור ברית אברהם‬ ‫מוחל א דריטל פון די עבירות‪ .‬מען‬ ‫סליחות מיט י"ג מדות פון אנהייב‬ ‫ועקידת יצחק"‪.‬‬ ‫רעדט דא נאך פאר די עשרת ימי‬ ‫חודש אלול‪.‬‬ ‫קודם וועלן מיר מקדים זיין‬ ‫תשובה האבן זיך אנגעהויבן‪ ,‬און‬ ‫ביי אחינו בני ישראל האשכנזים‬ ‫די ווערטער פון דער הייליגער‬ ‫שוין דעמאלטס איז דער רבוש"ע‬ ‫בלאזט מען שופר און מען זאגט‬ ‫טריסקער מגיד זי"ע אין 'מגן‬ ‫מוחל א שליש‪.‬‬ ‫דעם קאפיטל פון "לדוד ה' אורי"‪,‬‬ ‫אברהם'‪ ,‬וואו ער ברענגט ארויס א‬ ‫פון דאנעט זעט מען דעם‬ ‫וואס אין דעם שטייט ‪ 13‬מאל די‬ ‫מורא'דיגע זאך וואס טוט זיך ָא ּפ‬ ‫געוואלדיגן כח פון די ימי הרחמים‬ ‫שם הוי' וואס איז מרמז אויף די י"ג‬ ‫אין ָאט דעם טאג‪.‬‬ ‫והרצון וואס עס איז דא אין חודש‬ ‫מדות של רחמים‪ ,‬און דאס זאגט‬ ‫מיר ווייסן פונעם הייליגן‬ ‫אלול‪ ,‬און פון ערב ראש השנה‪ ,‬אז‬ ‫מען שוין דעם גאנצן חודש אלול‬ ‫אריז"ל אז גאנץ חודש אלול‬ ‫לכבוד די עבודה פון חודש אלול‬ ‫ביז נאך יום כיפור‪ .‬אבער ווען עס‬ ‫ווערט נשפע די 'י"ג מדות של‬ ‫און ערב ראש השנה איז דער‬ ‫קומט די וואך פאר ראש השנה‬ ‫רחמים'‪ .‬און די סיבה דערפאר איז‬ ‫אייבערשטער אונז שוין מוחל‬ ‫זאגט שוין יעדער סליחות‪ ,‬וואס‬ ‫ווייל משה רבינו איז ארויף דאס‬ ‫אויף א שליש‪.‬‬ ‫‪7‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫דער עקידה‪ ,‬דעמאלטס זאגן מיר‬ ‫אזוי‪" :‬שבאמירת הסליחות בשלשה‬ ‫דארט זאגט מען כסדר די י"ג מדות‬ ‫דעם פיוט פון "זכור ברית" וואס‬ ‫זמנים האלו אנחנו מעוררים הי"ג‬ ‫של רחמים‪.‬‬ ‫רבינו גרשום מאור הגולה האט‬ ‫תיקוני דיקנא‪ ,‬שיתמלא השם‬ ‫זאגט דער הייליגער טריסקער‬ ‫מתקן געווען‪.‬‬ ‫יתברך ברחמים עלינו ויחדש לנו‬ ‫מגיד א דבר נפלא מאד‪ .‬די‬ ‫אבער לכאורה שטעלט זיך א‬ ‫שנה טובה‪ ,‬וישפיע לנו מטלא‬ ‫סליחות זענען איינגעטיילט אין‬ ‫קשיא‪ :‬מען וואלט דאך געדארפט‬ ‫עילאה טל של תחיה שיהיה כתיבה‬ ‫‪ַ ,3‬אן התחלה‪ ,‬אמצע וסוף‪ ,‬סוף‪.‬‬ ‫זאגן דעם פיוט 'זכור ברית' אין‬ ‫וחתימה לחיים על כל ישראל"‪.‬‬ ‫דער ערשטער טאג סליחות‪ ,‬דער‬ ‫ראש השנה‪ ,‬אין דעם טאג וואס די‬ ‫דאס איז א ברכה פאר א גוט‬ ‫מיטלסטער טאג סליחות וואס איז‬ ‫מעשה עקידה איז געווען‪ ,‬און נישט‬ ‫געבענטשט יאר פונעם הייליגן‬ ‫ערב ראש השנה‪ ,‬און דער לעצטער‬ ‫נאר‬‫ערב ראש השנה ווען ער האט ָ‬ ‫טריסקער מגיד! ַאה‪ ,‬אשרינו מה‬ ‫טאג סליחות פאר יום כיפור‪ ,‬וואס‬ ‫אנגעהויבן צו גיין צו די עקידה?!‬ ‫טוב חלקנו!‬ ‫ווערט אנגערופן "שלש עשרה‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי שלמה‬ ‫מדות" צוליב דעם וואס מען זאגט‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫קלוגער א געוואלדיגע ַ‬ ‫דער ענין פון 'זכור ברית'‬ ‫דער פזמון אין פיוט "ה' ה' קל רחום‬ ‫כאטש מיר זאגן "ועקידת‬ ‫און 'עקידת יצחק' ערב ראש‬ ‫וחנון"‪.‬‬ ‫יצחק היום ברחמים תזכור"‪ ,‬דער‬ ‫השנה‬ ‫ער זאגט אז ווען מען נעמט‬ ‫רבוש"ע זאגט צו אז דער זכות‬ ‫לאמיר יעצט אריינגיין אינעם‬ ‫צוזאם די דריי טעג קומט עס‬ ‫פון עקידת יצחק וועט ביישטיין‬ ‫פיוט פון "זכור ברית"‪ ,‬וואס צוליב‬ ‫אויס דריי מאל י"ג‪ ,‬וואס דאס‬ ‫לדורות עולם‪ ,‬אבער 'למעשה' איז‬ ‫דעם ווערן די סליחות פון ערב‬ ‫איז בגימטריא ט"ל‪ .‬ד‪.‬ה‪ .‬אז דער‬ ‫די עקידה בפועל נישט געשען‬ ‫ראש השנה אנגערופן "זכור ברית"‪.‬‬ ‫רבוש"ע איז משפיע פאר אונז א‬ ‫ביז'ן סוף‪ ,‬ווייל דער רבוש"ע האט‬ ‫מען דארף פארשטיין פארוואס‬ ‫"טל של תחיה" פון תחיית המתים‬ ‫אים געזאגט 'והעלהו' אבער נישט‬ ‫מען זאגט דוקא דעם פיוט ערב‬ ‫אין די טעג וואס מען זאגט סליחות‪.‬‬ ‫'ושחטהו'‪.‬‬ ‫ראש השנה? דער הייליגער רבי‬ ‫דאס איז דער געוואלדיגער כח פון‬ ‫טוט ער אויף א חידוש‪ ,‬אז אפילו‬ ‫שלמה קלוגער זי"ע זאגט דערויף א‬ ‫סליחות‪.‬‬ ‫א מצוה וואס מען האט נישט גומר‬ ‫הפלא'דיגן יסוד‪.‬‬ ‫אויף דעם דבר תורה ענדיגט‬ ‫געווען בפועל ממש ווערט די מצוה‬ ‫עס איז דא א גרויסע מחלוקת‬ ‫דער טריסקער מגיד מיט א‬ ‫גערעכנט פון די 'הכנה למצוה'‪.‬‬ ‫אין חז"ל‪ ,‬ראשונים און אחרונים‬ ‫געוואלדיגע ברכה‪ .‬עס איז כדאי‬ ‫קומט אויס די מצוה פון די עקידה‬ ‫ווען עס איז געווען די עקידת‬ ‫צו באטאנען אז אין אנהייב פון זיין‬ ‫ווערט גערעכנט פון די ערשטע‬ ‫יצחק‪ .‬יש אומרים אז עס איז געווען‬ ‫ספר שרייבט ער‪ ,‬אז וויבאלד ער‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫ראש השנה‪ ,‬יש אומרים אז עס איז‬ ‫איז שוין 'בא בשנים' און ער איז א‬ ‫וז"ל‪" :‬גמר העקידה לא עשה‬ ‫געווען יום כיפור‪ ,‬ויש אומרים אז‬ ‫רבי פון אלפים ורבבות אידן‪ ,‬און‬ ‫אברהם ולא נגמר המעשה"‪.‬‬ ‫עס איז געווען יו"ט פסח‪( .‬זע אריכות‬ ‫עס איז אים שוין נישט געווען אזוי‬ ‫אבער ער זאגט א סוד נורא‪ :‬די‬ ‫איבער דעם אין מאמר 'מעיין הידיעות')‪.‬‬ ‫גרינג צו זאגן תורה ברבים‪ ,‬האט‬ ‫מחשבה‪ ,‬די רצון‪ ,‬די השתוקקות‬ ‫רבי שלמה קלוגער גייט מיט א‬ ‫ער אראפגעשריבן זיינע תורות אין‬ ‫און די שאיפות צו דער עקידה מצד‬ ‫מהלך אז עס איז געווען די צווייטע‬ ‫א ספר‪.‬‬ ‫אברהם און יצחק‪ ,‬דאס איז געטוהן‬ ‫טאג ראש השנה‪ .‬יעצט‪ ,‬אויב די‬ ‫ער זאגט דארט אז ווער עס‬ ‫געווארן 'בשלימות גמור'!‬ ‫עקידה זעלבסט איז געווען די‬ ‫וועט קויפן זיין ספר‪ ,‬און ‪ -‬כמובן ‪-‬‬ ‫די 'הליכה' צו די עקידה דאס‬ ‫צווייטע טאג ראש השנה‪ ,‬קומט‬ ‫עס לערנען‪ ,‬וועט זיין געבענטשט‬ ‫איז געווען א ציווי השם‪ ,‬א מצוה‬ ‫אויס אז ווען אברהם אבינו און‬ ‫מיט אלע ברכות כאילו מען‬ ‫וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫יצחק אבינו האבן אנגעהויבן גיין‬ ‫איז געקומען צו אים אליין‪ .‬ווי‬ ‫געהייסן‪ ,‬און דאס האבן זיי מקיים‬ ‫צו דער עקידה ‪ -‬וואס דאס איז‬ ‫פארשטענדליך אז זיין הבטחה און‬ ‫געווען בשלימות‪.‬‬ ‫געווען דריי טאג פריער‪ ,‬ווי עס‬ ‫זיין ברכה זענען נאך אלץ בתוקף‪,‬‬ ‫ווייל די הליכה צו די עקידה‬ ‫שטייט "וישכם אברהם בבוקר" ‪-‬‬ ‫און ווער ס'לערנט זיינע תורות‪,‬‬ ‫איז געווען א מצוה וואס דער‬ ‫איז דאס געווען ערב ראש השנה‪.‬‬ ‫ווערט געבענטשט פונעם הייליגן‬ ‫אייבערשטער האט געבעטן פון‬ ‫קומט אויס אז ערב ראש השנה‪,‬‬ ‫טריסקער מגיד‪.‬‬ ‫אברהם און יצחק צו 'גיין' צו דער‬ ‫ווען אברהם אבינו איז געגאנגען צו‬ ‫בפרט אז די תורה ענדיגט ער צו‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪8‬‬ ‫ועקידת יצחק'‪ ,‬ווען אברהם אבינו‬ ‫געוואלדיגע התחזקות וואס מיר‬ ‫עקידה‪ ,‬און די מצוה פון 'גיין צו די‬ ‫און יצחק אבינו זענען 'געגאנגען'‬ ‫קענען ארויסלערנען פון דעם‪.‬‬ ‫עקידה' האבן זיי געטון 'בשלימות'‪.‬‬ ‫צו די עקידה‪ ,‬און די 'הליכה‬ ‫לאמיר זיך אומקוקן אויף‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי שלמה‬ ‫למצוה' איז גערעכנט געווארן ווי‬ ‫אונזער פארגאנגענעם יאר‪.‬‬ ‫קלוגער ווייטער‪" :‬דבר שיש בו‬ ‫עס וואלט אויסגעפירט געווארן‬ ‫לאמיר צוזאמנעמען ערב ראש‬ ‫גמר מעשה‪ ,‬הגמר הוא עיקר" ‪ -‬א‬ ‫'בשלימות'‪ .‬אזוי אויך האבן מיר‬ ‫השנה דיינע אלע מצבים‪ ,‬דיינע‬ ‫זאך וואס מ'ענדיגט‪ ,‬איז אוודאי די‬ ‫א גאנץ יאר הונדערטער און‬ ‫אלע 'הכנות למצוות'‪ ,‬נעם צוזאם‬ ‫גמר המעשה די עיקר‪" .‬אבל דבר‬ ‫אלע דיינע 'רצונות'‪ ,‬וואס זענען‬ ‫שאין בו גמר מעשה"‪ ,‬א זאך וואס‬ ‫טויזנטער מאל 'אנגעהויבן צו גיין'‬ ‫ענליך צו אברהם אבינו מיט יצחק‬ ‫האט נישט קיין גמר המעשה ‪ -‬ווי‬ ‫צו די עקידה! צומאל איז די עקידה‬ ‫עקידת יצחק וואס מען האט נישט‬ ‫אבינו וואס זענען 'געגאנגען צו די‬ ‫געווען 'התמדה'‪ ,‬צומאל 'לשון‬ ‫עקידה'‪.‬‬ ‫אויסגעפירט בפועל ‪ -‬דארט איז‬ ‫הרע'‪ ,‬און צומאל 'כעס'‪ .‬מיר האבן‬ ‫די 'התחלה' דער 'גמר המעשה'!‬ ‫מיר נעמען צוזאם אלע‬ ‫נאר מיר האבן‬ ‫געוואלט זיין גוט‪ָ ,‬‬ ‫אונזערע שאיפות‪ ,‬דאס וואס מיר‬ ‫דאס גיין צו דער מצוה איז אליין די‬ ‫נישט אלעמאל 'אויסגעפירט' די‬ ‫האבן זיך 'געוואלט' אפהיטן פון‬ ‫גאנצע מצוה!‬ ‫עקידה‪ ,‬נישט אלעמאל האבן מיר‬ ‫לשון הרע‪ .‬מען נעמט צוזאם אלע‬ ‫וועגן דעם‪ ,‬זאגט רבי שלמה‬ ‫געלערנט בהתמדה‪ ,‬אדער געווען‬ ‫רצונות וואס מען האט געהאט צו‬ ‫קלוגער‪ ,‬זאגן מיר נישט דעם פיוט‬ ‫אפגעהיטן אין שמירת עיניים‬ ‫האבן כוונה ביים דאווענען‪ .‬מען‬ ‫פון "זכור ברית אברהם ועקידת‬ ‫אדער שמירת הלשון‪.‬‬ ‫נעמט צוזאם די גאנצע השתוקקות‬ ‫יצחק" דעם צווייטן טאג ראש‬ ‫וואס מען האט געהאט צו לערנען‬ ‫נאר מען זאגט עס ערב‬ ‫השנה‪ָ ,‬‬ ‫אבער ‪ ---‬מיר זענען זיך מחזק‬ ‫מיט א רציפות און התמדה שעות‬ ‫ראש השנה פארטאגס – ווייל‬ ‫מיט די 'כח הרצון' פון די עקידה‬ ‫פונקט דעמאלטס פארטאגס איז‬ ‫ארוכות‪ .‬מען נעמט צוזאם אלע‬ ‫און מיט דעם גייען מיר אריין צום‬ ‫אברהם אבינו געגאנגען צו די‬ ‫געגועים וואס מען האט געוואלט‬ ‫הייליגן טאג ראש השנה‪.‬‬ ‫עקידה‪ .‬דאס איז אזא געוואלדיגע‬ ‫האבן אין א שבת קודש‪ .‬זאגט רבי‬ ‫מיר וועלן אריינגיין צום הייליגן‬ ‫שלמה קלוגער‪ ,‬מיט די כח פון אלע‬ ‫זכות אריינצוגיין מיט דעם אין‬ ‫טאג ראש השנה‪ ,‬מיט בושה‬ ‫אונזערע רצונות‪ ,‬גייען מיר צו ערב‬ ‫ערב ראש השנה‪.‬‬ ‫מצד אחד‪ ,‬אבער מיט שמחה און‬ ‫ראש השנה צום יום הדין מיט א‬ ‫התחזקות מצד שני‪ ,‬און מיר וועלן‬ ‫געוואלדיגע שטארקע בטחון‪.‬‬ ‫דער כח פון רצון און‬ ‫זוכה זיין צו א כתיבה וחתימה‬ ‫און דאס זאגן מיר ערב ראש‬ ‫השתוקקות אלס א‬ ‫טובה און א גוט געבענטשט יאר‪,‬‬ ‫השנה‪:‬‬ ‫שלימות'דיגע מצוה‬ ‫לנו ולכל ישראל‪ ,‬אמן!‬ ‫רבוש"ע‪' ,‬זכור ברית אברהם‬ ‫די‬ ‫זען‬ ‫לאמיר‬ ‫יעצט‬ ‫ראש השנה שחל בשבת‬ ‫וואו איז דער זכות פונעם שופר?‬ ‫'כסא רחמים'‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬ווען עס‬ ‫מיר ווייסן דאך וואס עס שטייט‬ ‫מיט וואס וועט נתעורר ווערן‬ ‫קומט א ראש השנה וואס געפאלט‬ ‫אין מדרש‪ ,‬אז ווען אידישע‬ ‫די רחמים? ווי אזוי גייט מען‬ ‫אין שבת‪ ,‬מיט וואס וועט נתעורר‬ ‫קינדער בלאזן שופר‪ ,‬גייט דער‬ ‫מערבב זיין דעם שטן?‬ ‫ווערן די רחמים אויף אידישע‬ ‫אייבערשטער כביכול אראפ פון‬ ‫קינדער?‬ ‫'כסא דין' און ער זעצט זיך אויפ'ן‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪:‬‬ ‫‪9‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ברכות פון שמונה עשרה‪" ,‬זכרנו‬ ‫קינדער זענען מוסיף בתקיעות‪,‬‬ ‫מיר ווייסן אז חז"ל אין מס' ראש‬ ‫לחיים מלך חפץ בחיים וכתבנו‬ ‫מיר בלאזן סיי 'תקיעות דמיושב'‬ ‫השנה (כט‪ ,‬א) האבן מתקן געווען‬ ‫בספר החיים למענך אלקים חיים"‪.‬‬ ‫און סיי 'תקיעות דמעומד' ווייזן‬ ‫א גזירה "שמא יעבירנו ד' אמות‬ ‫לאמיר אביסל אריינקלערן‬ ‫זיי ארויס חביבות המצוה‪ ,‬ווערט‬ ‫ברשות הרבים"‪ ,‬דאס טייטש אז‬ ‫וואס מיר זאגן דא‪ .‬קודם בעטן מיר‪,‬‬ ‫דער שטן צומישט‪ ,‬און עס ברענגט‬ ‫מן התורה דארף מען בלאזן שופר‬ ‫רבוש"ע‪' ,‬זכרנו לחיים' דערמאן‬ ‫רחמים אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫אפילו ווען ראש השנה געפאלט‬ ‫אונז צום לעבן‪' .‬מלך חפץ בחיים'‬ ‫ממילא ביי מצוות שופר האט מען‬ ‫נאר חז"ל מפני הגזירה‬ ‫אין שבת‪ָ .‬‬ ‫– רבוש"ע‪ ,‬גיב אונז לעבן ווייל דו‬ ‫מקיל געווען ביי בי"ד‪.‬‬ ‫האבן מתקן געווען נישט צו בלאזן‪.‬‬ ‫ווילסט אונז געבן לעבן‪.‬‬ ‫עס איז דא א גרויסע מחלוקת‬ ‫מיר געפינען אין די משנה (כט‪,‬‬ ‫פארן רבוש"ע‬ ‫נאכדעם זאגן מיר ַ‬ ‫הראשונים צו די כוונה איז אויף‬ ‫ב) "יום טוב של ראש השנה שחל‬ ‫נאר מיר‬ ‫אז עס איז נישט גענוג‪ָ ,‬‬ ‫א בי"ד של כ"ג אדער של שלש‪.‬‬ ‫להיות בשבת‪ ,‬במקדש היו תוקעין‪,‬‬ ‫בעטן 'וכתבנו בספר החיים' –‬ ‫די שיטת הרי"ף איז אז אפילו א‬ ‫אבל לא במדינה‪ .‬משחרב בית‬ ‫רבוש"ע‪ ,‬שרייב עס אריין אין דעם‬ ‫בי"ד פון דריי קען בלאזן 'אפילו‬ ‫המקדש‪ ,‬התקין רבן יוחנן בן זכאי‬ ‫בזמן הזה'‪ .‬און דער הייליגער‬ ‫שיהיו תוקעין בכל מקום שיש בו‬ ‫ספר החיים‪.‬‬ ‫רי"ף ‪ -‬כידוע ‪ -‬האט טאקע אזוי‬ ‫בי"ד"‪.‬‬ ‫פרעגט דער חתם סופר‪ :‬אויב‬ ‫געטון הלכה למעשה ווי עס ווערט‬ ‫אין די גמרא איז מבואר אז נישט‬ ‫מיר בעטן פונעם אייבערשטן ער‬ ‫געברענגט אין ר"ן‪ ,‬אבער 'להלכה'‬ ‫נאר די בי"ד הגדול שבירושלים‪,‬‬ ‫זאל אונז צוזאגען לעבן‪ ,‬פארוואס‬ ‫נעמען מיר ָאן אז יו"ט ראש השנה‬ ‫נאר אויך אין 'יבנה'‪ ,‬ווי אויך יעדער‬‫ָ‬ ‫פעלט אויס צו בעטן אז ער זאל עס‬ ‫וואס געפאלט אין שבת בלאזט‬ ‫פלאץ ווי עס איז דא א בי"ד‪ .‬און‬ ‫אויך "אריינשרייבן"?‬ ‫מען נישט צוליב די גזירה‪.‬‬ ‫אפילו א בי"ד וואס איז נישט פון‬ ‫בין חיים של 'חס' לחיים של‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪:‬‬ ‫איין‪-‬און‪-‬זיבעציג‪ ,‬און נישט פון‬ ‫טאקע מיר זענען מקיים די גזירה‪,‬‬ ‫נאר א בי"ד פון‬ ‫דריי‪-‬און‪-‬צוואנציג‪ָ ,‬‬ ‫'חסד'‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט ווילן‬ ‫‪ 3‬דיינים "תוקעין אפילו בשבת"‪.‬‬ ‫זאגט דער חתם סופר‪ ,‬עס זענען‬ ‫מיר עס זאל נשפע ווערן אויף אונז‬ ‫זעט מען פון דא‪ ,‬אז מען האט‬ ‫דא צוויי מינים 'לעבן' וואס הקב"ה‬ ‫רחמים‪ ,‬און מיר ווילן מערבב זיין‬ ‫מתיר געווען צו בלאזן שופר אויף‬ ‫איז משפיע פאר די וועלט‪.‬‬ ‫דער ס"מ כמבואר בדברי התוס'‪.‬‬ ‫יעדן פלאץ ווי עס איז דא א בי"ד‪.‬‬ ‫עס איז דא דאס לעבן פון אלע‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬ווען עס קומט ראש‬ ‫קומט די הייליגע תוספות (ד"ה‬ ‫אומות העולם‪ .‬די אומות העולם‬ ‫השנה שחל להיות בשבת‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫אבל לא במדינה) און פרעגט א קשיא‪.‬‬ ‫זענען די וועלט בכלליות‪ ,‬בחינת‬ ‫גייט מען דעמאלטס מעורר זיין‬ ‫פארוואס ביי מצוות תקיעת שופר‬ ‫'עולם חסד יבנה'‪ ,‬וואס אויף דעם‬ ‫רחמים און מערבב זיין דעם שטן?‬ ‫איז מען מקיל צו בלאזן במקום‬ ‫שטייט דער פסוק אין ספר יונה‬ ‫בפרט בזמננו ווען מען בלאזט‬ ‫בי"ד‪ ,‬ווידער ביי לולב און מגילה‬ ‫אמר ה' ַא ָּתה ַח ְס ָּת ַעל‬ ‫(ד‪ ,‬י‪-‬יא) "וַ ּיֹ ֶ‬ ‫נישט אפילו בבי"ד?!‬ ‫איז מען נישט מקיל יו"ט ופורים‬ ‫ַה ִּק ָיקיוֹ ן ֲא ֶׁשר לֹא ָע ַמלְ ָּת ּבוֹ וְ לֹא‬ ‫שחל בשבת אפילו אויף א פלאץ‬ ‫גִ ַ ּדלְ ּתוֹ ֶׁש ִ ּבן לַ יְ לָ ה ָהיָ ה ו ִּבן לַ יְ לָ ה‬ ‫דער ביאור פונעם 'חתם סופר'‬ ‫וואו עס איז דא א בי"ד?‬ ‫ָא ָבד‪ :‬וַ ֲאנִ י לֹא ָאחוּס וגו'"‪ .‬דאס‬ ‫זי"ע‪ :‬צוויי מינע סארט 'לעבן'‬ ‫ענטפערט תוס'‪ ,‬ווייל מצוות‬ ‫מיינט אז דער רבוש"ע האט‬ ‫קומט דער הייליגער חתם‬ ‫שופר איז "להעלות זכרוניהם של‬ ‫רחמנות אויף זיינע ברואים אז זיי‬ ‫סופר זי"ע אין זיינע דרשות (ז' אלול‬ ‫ישראל לאביהן שבשמים‪ ,‬לא רצו‬ ‫זאלן לעבן‪ .‬דאס איז איין סארט‬ ‫שנת תק"צ) און ער זאגט דארט א‬ ‫לבטלו לגמרי"‪.‬‬ ‫לעבן‪ ,‬א כלליות'דיג לעבן‪.‬‬ ‫הפלא'דיגע מהלך‪.‬‬ ‫תוס' איז מגלה אז תקיעת שופר‬ ‫די ערשטע איז אפילו פאר די‬ ‫דער פסוק אין הושע (ו‪ ,‬ב) זאגט‪:‬‬ ‫האט א געוואלדיגע כח צו מעורר‬ ‫אומות העולם‪ .‬ווען הקב"ה גיבט‬ ‫"יְ ַח ֵ ּינ ּו ִמ ּיֹ ָמיִ ם ַ ּב ּיוֹ ם ַה ׁ ּ ְשלִ ִׁישי יְ ִק ֵ‬ ‫ימנ ּו‬ ‫זיין רחמי שמים! און חז"ל האבן‬ ‫פאר די אומות העולם לעבן‪ ,‬איז עס‬ ‫וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו"‪ .‬הייבט דער חתם‬ ‫עס נישט געוואלט אינגאנצן מבטל‬ ‫בגימטריא ‪ ,68‬פונקט ווי די ווארט‬ ‫סופר ָאן מיט א הקדמה‪ .‬מיר זאגן‬ ‫זיין‪ ,‬ממילא האט מען געלאזט אז‬ ‫'חיים'‪ .‬און די גימטריא דערפון איז‬ ‫אין עשרת ימי תשובה די הייליגע‬ ‫בי"ד זאל בלאזן‪.‬‬ ‫'חס'‪ .‬ח' איז אכט‪ ,‬צוויי מאל י' איז‬ ‫תפילות וואס די גאונים האבן‬ ‫די מפרשים צייכענען אויך צו‬ ‫צוואנציג‪ ,‬מ' איז פערציג‪ ,‬צוזאמען‬ ‫מתקן געווען צו זאגן ביי די ערשטע‬ ‫די גמרא (טז‪ ,‬ב)‪ ,‬אז ווען אידישע‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪10‬‬ ‫בגימטריא 'חס' (‪ .)68‬מיר בעטן דעם‬ ‫"ויסע"‪"-‬ויבא"‪"-‬ויט"‪ ,‬תחילת ג'‬ ‫"חס רחמנא‬ ‫איז עס ‪ ,68‬כמנין 'חס'‪ַ .‬‬ ‫אייבערשטן‪' :‬חס' – האב אויף אונז‬ ‫הפסוקים ואמצע ג' הפסוקים‪,‬‬ ‫עלן" – דער אייבערשטער האט‬ ‫רחמנות‪ ,‬אזוי ווי די פסוק זאגט ביי‬ ‫עי"ש)‪.‬‬ ‫רחמנות‪.‬‬ ‫נינוה‪ .‬דערנאך זאגן מיר ווייטער‪:‬‬ ‫פרעגט דער חתם סופר‪ :‬ווען‬ ‫אבער‪ ,‬זאגט דער חתם סופר‪,‬‬ ‫"מלך חפץ בחיים"‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫איז 'חיים' בגימטריא ‪( 68‬חס)‪ ,‬און‬ ‫עס איז דא א צווייטער סארט‬ ‫פסוק זאגט אין יחזקאל (יח‪ ,‬לב) ִּ‬ ‫"כי‬ ‫ווען איז מען זוכה צו א לעבן פון‬ ‫לעבן‪ ,‬א מיוחד'דיגע און אמת'דיגע‬ ‫לֹא ֶא ְח ּ ֹפץ ְ ּבמוֹ ת ַה ֵּמת"‪.‬‬ ‫נאך פיר אותיות צו ווערן 'חסד'‬ ‫לעבן פאר די עבדי השם‪ ,‬בני קל‬ ‫נאכדעם וואס מען האט שוין‬ ‫(‪?)72‬‬ ‫חי‪ ,‬ווי עס שטייט‪" :‬ואתם הדבקים‬ ‫דאס געבעטן‪ ,‬יעצט איז מען‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪:‬‬ ‫בה' אלקיכם חיים כלכם היום"‪.‬‬ ‫מוסיף צו דאווענען‪" :‬וכתבנו בספר‬ ‫אויב די פירסט זיך אויף ווי עס‬ ‫דאס איז א גאר אנדערע סארט‬ ‫החיים"‪ .‬מיט 'וכתבנו' מיינען מיר‬ ‫דארפט צו זיין ווי א אידיש קינד‬ ‫לעבן‪ ,‬א לעכטיג הייליגע לעבן‪.‬‬ ‫צו בעטן‪ :‬רבוש"ע‪ ,‬שרייב אריין‬ ‫דעמאלטס ביסטו זוכה צו 'חיים‬ ‫א לעבן פון תורה ומצוות‪ ,‬פון "כי‬ ‫דאס ווארט 'חיים' אין ספר‪ ,‬און‬ ‫של חסד'‪.‬‬ ‫הם חיינו ואורך ימינו ובהם נהגה‬ ‫אז דו שרייבסט עס ‪ -‬כביכול‪,‬‬ ‫אין ער לייגט צו א דבר פלא‪.‬‬ ‫יומם ולילה"‪ ,‬א לעבן פון "פקודי‬ ‫דארפסטו עס דאך שרייבן מיט 'פיר‬ ‫אויב דו זאגסט ארויס דאס ווארט‬ ‫ה' ישרים משמחי לב"‪ ,‬א לעבן פון‬ ‫אותיות'‪ ,‬און מיט די פיר אותיות ‪-‬‬ ‫נאר‬‫'חיים' מיט דער מויל‪ ,‬איז עס ָ‬ ‫"תורת ה' תמימה משיבת נפש"‪,‬‬ ‫‪ 68‬מיט ‪ - 4‬ווערט ‪ 72,‬פון 'חס' –‬ ‫‪( 68‬חס)‪ ,‬דאס איז דאס לעבן פון‬ ‫א לעבן פון "צדיקים יושבים‬ ‫'חסד'‪.‬‬ ‫די אומות העולם ווי עס שטייט‬ ‫ועטרותיהם בראשיהם ונהנים‬ ‫מיר זאגן ווייטער "למענך‬ ‫אמר ה' ַא ָּתה ַח ְס ָּת ַעל‬ ‫ביי ננוה‪" ,‬וַ ּיֹ ֶ‬ ‫מזיו השכינה"‪ .‬דאס איז א 'חיים‬ ‫אלוקים חיים"‪ .‬רבוש"ע‪ ,‬מיר ווילן‬ ‫ַה ִּק ָיקיוֹ ן ֲא ֶׁשר לֹא ָע ַמלְ ָּת ּבוֹ וְ לֹא‬ ‫של חסד'‪.‬‬ ‫לעבן כדי מיר זאלן קענען דינען‬ ‫גִ ַ ּדלְ ּתוֹ ׁ ֶש ִ ּבן לַ יְ לָ ה ָהיָ ה ו ִּבן לַ יְ לָ ה‬ ‫פרעגט דער חתם סופר‪ ,‬ווי‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬און אז מיר ווילן‬ ‫ָא ָבד‪ :‬וַ ֲאנִ י לֹא ָאחוּס וגו'"‪.‬‬ ‫אזוי מאכט מען אז די גימטריא פון‬ ‫דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬קומט זיך‬ ‫אבער אויב דו שרייבסט ארויס‬ ‫'חיים של ח"ס'‪ ,‬צו ווערן 'חיים של‬ ‫אונז דער צווייטער מין חיים‪ ,‬וואס‬ ‫דאס ווארט 'חיים' אויפ'ן פאפיר‪,‬‬ ‫חס"ד'‪ ,‬וואס חס"ד איז בגימטריא‬ ‫איז מצד חסד‪.‬‬ ‫ווען דו שרייבסט עס ארויס‪ ,‬ח‪-‬י‪-‬‬ ‫‪?72‬‬ ‫י‪-‬ם שרייבסטו דאך פיר אותיות‪,‬‬ ‫זאגט ער‪ ,‬אויב דו וועסט צולייגן‬ ‫סוד הגימטריא של 'ובכן'‬ ‫אז דו שרייבסט די פיר אותיות‪,‬‬ ‫די פיר אותיות‪ ,‬ח‪-‬י‪-‬י‪-‬ם‪ ,‬וועט‬ ‫מידת החסד סוד התענית‬ ‫דארפסטו צולייגן צו די ‪ 68‬נאך ‪4‬‬ ‫ווערן פון 'חס' – 'חסד'‪.‬‬ ‫ביטול גזירת המן‬ ‫אותיות‪ ,‬צוזאמען ווערט עס 'חסד'‪.‬‬ ‫חס"ד ‪ -‬דאס גייט ארויף אויף‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫אידישע קינדער‪ .‬אידישע קינדער‬ ‫ווייטער א דבר נורא‪ .‬דער טור‬ ‫די כוונה הפנימית אין 'וכתבנו'‬ ‫וואס דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬גיבט‬ ‫ברענגט אין סימן תקפ"ב אז מיר‬ ‫דאס איז דער פשט פון וואס‬ ‫זיי דער אייבערשטער אויך חיים‪,‬‬ ‫זאגן דריי מאל ו"בכן" אין די שמונה‬ ‫מיר דאווענען צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫לעבן‪ .‬אבער דאס לעבן וואס דער‬ ‫עשרה פון ראש השנה‪ .‬פארוואס?‬ ‫קודם דאווענען מיר אביסל‪ ,‬אזוי‬ ‫אייבערשטער גיבט פאר אידישע‬ ‫ברענגט דער טור פון די ראשונים‪,‬‬ ‫ווי עס שטייט אין טור (סי' תקפ"ב)‪,‬‬ ‫קינדער קומט מיט נאך פיר‬ ‫אז דריי מאל "בכן" באטרעפט די‬ ‫אז ביים אנהייב שמונה עשרה‬ ‫אותיות‪ ,‬ח"ס ‪ -‬ח"ס‪-‬ד‪ ,‬דאס איז א‬ ‫גימטריא פון ע"ב (‪ ,)72‬וואס דאס‬ ‫בעט מען "זכרנו לחיים"‪ .‬אבער‬ ‫'חיים של חסד'‪.‬‬ ‫איז די גימטריא פון חס"ד‪.‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ביים סוף פון שמונה‬ ‫דער חתם סופר זאגט ווייטער‪,‬‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪,‬‬ ‫עשרה‪ ,‬זאגט מען "וכתוב לחיים‬ ‫אז 'חסד' איז בגימטריא ע"ב (‪,)72‬‬ ‫און ער ברענגט פונעם מנות הלוי א‬ ‫טובים"‪ .‬זאגט דער טור בשם רב‬ ‫כידוע דער 'שם ע"ב'‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫מורא'דיגן פשט‪ .‬מיר געפינען ביי‬ ‫האי גאון‪ ,‬אז קודם בעט מען אביסל‬ ‫דער שם פון חסד‪ .‬הושענא רבה‪,‬‬ ‫אסתר המלכה‪ ,‬אז מרדכי און אסתר‬ ‫און נאכדעם איז מען מוסיף‪.‬‬ ‫ווען מיר זענען מתפלל "אני והו‬ ‫האבן זיך געשיקט שליחים אהין‬ ‫זאגט דער חתם סופר‪ :‬דאס‬ ‫הושיעה נא"‪ ,‬זענען מיר מורא'דיג‬ ‫און צוריק ווי אזוי מבטל צו זיין די‬ ‫זעלבע איז דא אויך‪ .‬קודם‬ ‫פארנומען מיט דעם שם ע"ב‪( ,‬ווי‬ ‫גזירה‪ ,‬און זיי זענען אויפגעקומען‬ ‫בעטן מיר "זכרנו לחיים"‪ ,‬דאס‬ ‫רש"י ברענגט אין מסכת סוכה (מה‪ ,‬א) אז‬ ‫מיט א עצה צו פאסטן דריי טעג‬ ‫איז פשוט'ע לעבן וואס איז‬ ‫דאס איז די ר"ת פון די ‪ 3‬פסוקים‬ ‫‪11‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫דריטע טאג צו משלים זיין די מנין‬ ‫לויט דעם גאנצן בנין‪ ,‬לאמיר יעצט‬ ‫און דריי נעכט‪ .‬פרעגט דער מנות‬ ‫פון ע"ב וואס זאל געבן חיות און‬ ‫צוקומען צו א ראש השנה וואס‬ ‫הלוי‪ ,‬וואס איז דער סוד פון פאסטן‬ ‫געפאלט אויס אום שבת‪.‬‬ ‫פונקט דריי טעג און דריי נעכט?‬ ‫ממתיק זיין די דינים‪ ,‬איז יעדעס‬ ‫יעדעס יאר ראש השנה‬ ‫נאר וויבאלד יעדער טאג האט‬ ‫ָ‬ ‫יאר האבן מיר די מצוה פון תקיעת‬ ‫האבן מיר צוויי טעג‪ ,‬וואס ווערן‬ ‫פיר און צוואנציג שעה‪ ,‬דריי מאל‬ ‫שופר‪.‬‬ ‫פארעכנט אלס איין 'יומא אריכתא'‪,‬‬ ‫פיר און צוואנציג איז ‪ .72‬דורך דעם‬ ‫"ב ּיוֹ ם ַה ׁ ּ ְשלִ ִׁישי" – ווען‬ ‫אבער ַ ּ‬ ‫וואס צוזאמען זענען דאס אכט און‬ ‫וואס מען וועט פאסטען ‪ 72‬שעה‬ ‫פערציג שעה‪ ,‬כמנין מ"ח‪ .‬אבער‬ ‫וועט מען ממשיך זיין די מידת‬ ‫ראש השנה געפאלט אום שבת‬ ‫מיר דארפן דאך צוקומען צו צוויי‬ ‫החסד‪ ,‬ווייל חס"ד איז בגימטריא‬ ‫און עס קומט צו נאך א טאג פון‬ ‫און זיבעציג שעה ‪ -‬ע"ב‪ ,‬עס פעלט‬ ‫ע"ב‪.‬‬ ‫קדושת שבת "יְ ִק ֵמנ ּו וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו"‬ ‫אונז נאך ‪ 24‬שעה?‬ ‫זאגט דער מנות הלוי‪ ,‬דאס איז‬ ‫פאר'ן‬ ‫‪ -‬זענען מיר זוכה צו לעבן ַ‬ ‫זאגט דער חתם סופר א דבר‬ ‫דער פשט וואס אסתר המלכה‬ ‫נורא מאוד‪ .‬די מצוה פון תקיעת‬ ‫האט געזאגט פאר מרדכי‪:‬‬ ‫אייבערשטן ווייל מיר האבן די‬ ‫שופר האט אזא שטארקן כח‪ ,‬אז‬ ‫"ובכן אבוא אל המלך"‪' ,‬בכן' איז‬ ‫צוויי און זיבעציג שעה פון חסד‪.‬‬ ‫דאס איז משלים כאילו עס איז דא‬ ‫בגימטריא ע"ב‪ ,‬מרמז צו זיין אויף‬ ‫"וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו" איז מרמז‬ ‫נאך א טאג פון כ"ד שעות‪ .‬ממילא‬ ‫מידת החסד‪ .‬דורך דעם וואס‬ ‫האבן מיר צוזאמען דריי טעג‪ ,‬וואס‬ ‫די אידן וועלן פאסטן צוויי און‬ ‫אויף "למענך אלקים חיים"‪,‬‬ ‫דאס זענען צוויי און זיבעציג שעה‬ ‫זיבעציג שעה‪ ,‬וועלן זיי ממשיך זיין‬ ‫ווייל דעמאלטס דינען מיר דעם‬ ‫ע"ב און מיר האבן די מידת החס"ד‬ ‫די מדת החסד און דעם שם ע"ב‪,‬‬ ‫אייבערשטן אלס ַאן עבד השם‪ ,‬און‬ ‫בגימ' ע"ב!‬ ‫און דעמאלטס "אבוא אל המלך"‬ ‫ווען א מענטש איז ַאן עבד השם‬ ‫זאגט דער חתם סופר‪ ,‬דאס‬ ‫– וועל איך קומען צום 'מלכו של‬ ‫איז אין א געווענליך יאר‪ .‬אבער‬ ‫עולם' און פועל'ן מבטל צו זיין די‬ ‫איז ער זוכה צו חסד‪ ,‬וואס איז‬ ‫ווען ראש השנה געפאלט אום‬ ‫גזירה‪.‬‬ ‫בגימטריא ע"ב‪.‬‬ ‫שבת‪ ,‬וויבאלד שבת פארמאגט אן‬ ‫דער טור דא ביי אונז זאגט‪ ,‬אז‬ ‫(בדרך אפשר י"ל‪ ,‬דאי' שבשבת קודש‬ ‫אייגענע קדושה‪ ,‬לייגט שבת צו נאך‬ ‫ווען עס קומט ראש השנה זאגן מיר‬ ‫מוחלין לו על כל עוונותיו‪ ,‬וכן עם הארץ אימת‬ ‫א טאג‪ .‬מיר האבן די צוויי טעג ראש‬ ‫דריי מאל "ובכן"‪ ,‬און ער ברענגט‬ ‫השנה‪ ,‬מ"ח‪ ,‬און צו דעם לייגען מיר‬ ‫שבת עליו‪ ,‬וג"כ זוכין לכתרים של נעשה ונשמע‬ ‫אראפ דעם פסוק ביי אסתר המלכה‬ ‫צו קדושת שבת וואס רעכנט זיך‬ ‫כדאי' מאר"י הקדוש‪ ,‬ממילא אז כל יהודי זוכה‬ ‫"ובכן אבוא אל המלך" ‪.‬‬ ‫ווי נאך א טאג‪ ,‬כ"ד‪ ,‬צוזאמען וועט‬ ‫להיות 'עבד השם'‪ ,‬וממילא כל אחד נכנס לדינו‬ ‫זיין ע"ב כמנין חס"ד‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬וואס פאר א שייכות‬ ‫של ח‪-‬י‪-‬י‪-‬ם שבגימ' חס"ד שהוא מיוחד לעובדי‬ ‫האט ראש השנה מיט די גזירה פון‬ ‫אויב אזוי האבן מיר שוין די צוויי‬ ‫המן? אבער לויט ווי מיר שמועסן‪,‬‬ ‫השם כדכ' החת"ס הנ"ל)‪.‬‬ ‫און זיבעציג שעה‪ ,‬אכט און פערציג‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪ ,‬איז‬ ‫שעה פון ראש השנה און נאך פיר‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫עס מורא'דיג‪ ,‬ווייל אסתר המלכה‬ ‫און צוואנציג שעה פון שבת‪.‬‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין אויסצונוצן‬ ‫האט זיך אויך באנוצט מיט'ן שם‬ ‫זאגט דער חתם סופר‪ ,‬אז אין‬ ‫ע"ב און מיט חסד‪ ,‬און דאס זעלבע‬ ‫יעדע רגע אין אזא געוואלדיגן זמן‬ ‫אזא פאל דארף מען נישט צוקומען‬ ‫בעטן מיר אין די הייליגע טעג אז‬ ‫פון ראש השנה שחל להיות בשבת‪,‬‬ ‫צו די מצוה פון תקיעת שופר‪ ,‬ווייל‬ ‫בזכות התפלה ותשובה זאלן מיר‬ ‫מיר האבן שוין מצד די עצם צוויי‬ ‫זוכה זיין צו ח‪-‬י‪-‬י‪-‬ם וואס איז ס"ח‬ ‫פועל'ן א 'כתיבה' וחתימה טובה‬ ‫טעג ראש השנה‪ ,‬מיט שבת‪ ,‬די צוויי‬ ‫בספרן של צדיקים‪ ,‬און מיר זאלן‬ ‫מיט די פיר אותיות וואס איז בגימ'‬ ‫און זיבעציג שעה פון חסד!‬ ‫חס"ד ‪.‬‬ ‫שוין זוכה זיין צום "ביום השלישי‬ ‫זאגט ער‪ ,‬דאס איז דער פשט‬ ‫יקימנו ונחיה לפניו"‪ ,‬וואס גייט‬ ‫אין פסוק (הושע ו‪ ,‬ב) "יְ ַח ֵ ּינ ּו ִמ ּיֹ ָמיִ ם‬ ‫ווי אזוי שבת קודש פילט‬ ‫ארויף אויפ'ן בנין בית המקדש‬ ‫ימנ ּו וְ נִ ְחיֶ ה לְ ָפנָ יו"‪.‬‬‫ַ ּב ּיוֹ ם ַה ׁ ּ ְשלִ ִׁישי יְ ִק ֵ‬ ‫אויס די שעות פון 'חסד'‬ ‫'יומים' מיינט צוויי טעג‪ ,‬ווען עס‬ ‫השלישי בתפארתו במהרה בימינו‪,‬‬ ‫במקום שופר‬ ‫נאר פארהאן צוויי טעג‪,‬‬ ‫זענען ָ‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫כמנין מ"ח‪ .‬אבער מיר דארפן א‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪,‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪12‬‬ ‫לשנה טובה‬ ‫דער מורא'דיגער כח הדיבור אין די ‪ 48‬שעה פון ראש השנה‬ ‫וואס קען איבערדרייען אלע עולמות!‬ ‫קומט אויס אז דער כח הדיבור‬ ‫'תלוים ועומדים'‪ .‬מיר זאגן דאך אין‬ ‫"תכתב ותחתם"‪ :‬זענען מיר‬ ‫און דער כח הברכה וואס איין איד‬ ‫ונתנה תוקף‪" :‬בראש השנה יכתבון‬ ‫אלע צדיקים?‬ ‫קען וואונטשן פארן צווייטן איז‬ ‫וביום צום כיפור יחתמון"‪.‬‬ ‫איום ונורא! כלל ישראל האט א‬ ‫ראש השנה איז דער 'מ ַֹח השנה'‪,‬‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬לויט דער רמ"א און‬ ‫כח מיט זייערע רייד צו מאכן גאנץ‬ ‫די מ"ח שעה וואס זענען משפיע‬ ‫די גירסא פונעם מעגלי צדק אז‬ ‫כלל ישראל פאר צדיקים!‬ ‫אויף א גאנץ יאר‪ ,‬דעריבער דארף‬ ‫מען זאגט איינער פארן צווייטן‬ ‫לאמיר אביסל פארברייטערן די‬ ‫מען מורא'דיג היטן דעם דיבור‪.‬‬ ‫'תכתב ותחתם'‪ ,‬מיינט דאס דאך אז‬ ‫סוגיא‪.‬‬ ‫דו האלטסט אז יעדער איז א צדיק‬ ‫דער דיבור אין די אכט און‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע‪,‬‬ ‫גמור?‬ ‫פערציג שעה האט א מורא'דיגן‬ ‫דער סניגורן של ישראל‪ ,‬שרייבט‬ ‫כח‪ ,‬און מען דארף זען צו רעדן‬ ‫אין זיין ספר (פרשת שופטים) ַאן עצה‬ ‫דער כח פון 'להחזיק לצדיק'‪:‬‬ ‫גוטע זאכן אויף זיך אליינס און‬ ‫נפלאה א גאנץ יאר‪ ,‬און בפרט די‬ ‫ווי אזוי אונזערע רייד‬ ‫זיך מחזק זיין מיט גוטע דיבורים‪,‬‬ ‫הייליגע טעג‪.‬‬ ‫חלילה נישט ארויסזאגן קיין‬ ‫באשאפן א נייע מציאות‬ ‫נעגאטיווע זאכן‪ .‬און זיכער נישט‬ ‫וזל"ק‪" :‬הנה הקב"ה שופט את‬ ‫לאמיר אביסל פארברייטערן די‬ ‫אויף אנדערע אידישע קינדער‪,‬‬ ‫כנסת ישראל בבוא יום המשפט‬ ‫קשיא‪ .‬דער מגן אברהם מיינט צו‬ ‫נאר אדרבה רעדן און טראכטן‬ ‫ָ‬ ‫בגודל רחמיו וחסדיו"‪ .‬דער‬ ‫פרעגן‪ ,‬גאנץ כלל ישראל ווינטשט‬ ‫גוטס אויף אידישע קינדערלעך‪.‬‬ ‫אייבערשטער ווען ער קומט‬ ‫משפט'ן כלל ישראל‪ ,‬ווי ס'שטייט‬ ‫פאר'ן צווייטן‪ ,‬אז מיר‬‫זיך איינער ַ‬ ‫לאמיר זען דעם כח הדיבור‬ ‫אין די גמרא אין ראש השנה‪" ,‬וכל‬ ‫זענען צדיקים גמורים וואס ווערן‬ ‫וואס ווערט גע'פסק'נט אין שולחן‬ ‫באי עולם עוברים לפניו כבני מרון"‪,‬‬ ‫שוין נכתב ונחתם ראש השנה‪ ,‬דאס‬ ‫ערוך‪.‬‬ ‫די גמרא זאגט "כי חק לישראל‬ ‫מיינט דאך אז דעם 'וחתמנו' וואס‬ ‫דער רמ"א זאגט אין סי' תקצ"ב‪,‬‬ ‫הוא משפט לאלקי יעקב"‪ ,‬ס'איז א‬ ‫מען זאגט ביי נעילה‪ ,‬זאגט מען‬ ‫אז ראש השנה ביינאכט ווינטשט‬ ‫יום המשפט‪ ,‬פונדעסטוועגן דער‬ ‫שוין יעצט ליל ראש השנה! וואס‬ ‫מען זיך‪" ,‬ונוהגין שכל אחד אומר‬ ‫אייבערשטער וויל משפט'ן אידן‬ ‫איז דער ביאור הענין?‬ ‫לחבירו לשנה טובה תכתב"‪.‬‬ ‫מיט'ן 'מידת הרחמים'‪.‬‬ ‫ענטפערט דער מגן אברהם א‬ ‫קומט דער מגן אברהם (ס"ק ח')‬ ‫ווי די גמרא זאגט‪" ,‬אמר הקדוש‬ ‫הפלא'דיגן תירוץ‪:‬‬ ‫און ברענגט אראפ פונעם ספר‬ ‫ברוך הוא‪ ,‬אמרו לפני מלכיות כדי‬ ‫"וכן נכון שיחזיקו לצדיק‬ ‫מעגלי צדק (וואס איז געווען אין די צייטן‬ ‫שתמליכוני עליכם‪ ,‬זכרונות כדי‬ ‫שנחתם לאלתר לחיים" – דער‬ ‫פונעם בית יוסף)‪ ,‬אז מען זאל זאגן‬ ‫שיעלה זכרונכם לפני לטובה‪,‬‬ ‫מג"א אז זאגט עס איז ריכטיג‪,‬‬ ‫'תכתב ותחתם'‪ ,‬דאס הייסט אז‬ ‫ובמה? בשופר"‪ .‬ווי אויך שטייט‬ ‫יא יא! אזוי דארף זיין‪ ,‬מען דארף‬ ‫מען זאל שוין ווערן געחתמ'עט‬ ‫אין מדרש אז ביי תקיעת שופר‬ ‫מחזיק זיין דעם חבר פאר א צדיק‪.‬‬ ‫אויך‪.‬‬ ‫גייט דער אייבערשטער כביכול‬ ‫דאס טייטש‪ ,‬דער מגן אברהם‬ ‫פרעגט דער מגן אברהם א‬ ‫אראפ פון "כסא דין ויושב על כסא‬ ‫פסק'נט ַאן 'הלכה למעשה' אז דער‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ :‬מיר אלע ווייסן‬ ‫רחמים"‪.‬‬ ‫דיבור וואס דו זאגסט אז דיין חבר‬ ‫נאר 'צדיקים גמורים' ווערן‬ ‫דאך אז ָ‬ ‫זאגט דער הייליגער קדושת לוי‪,‬‬ ‫איז א צדיק‪ ,‬דאס גייט ממשיך זיין‬ ‫געשריבן און גע'חתמ'ט גלייך‬ ‫דער רבוש"ע וויל משפט'ן די אידן‬ ‫אז ער זאל טאקע זיין א צדיק!‬ ‫ראש השנה‪ ,‬אבער 'בינונים' זענען‬ ‫‪13‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫פאר זיך אליין‪ ...‬טראכטן גוטס אויף‬ ‫של חסד‪ ,‬ברענגסטו אראפ חסד‬ ‫ס'פאדערט‬‫ָ‬ ‫מיט רחמים‪ ,‬אבער‬ ‫זיך און רעדן גוטס אויף זיך אליין‪.‬‬ ‫פאר גאנץ כלל ישראל‪.‬‬‫זיך א 'פעולה קטנה' פון אונז‪ .‬ווי‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגער תנא‬ ‫דער מגן אברהם זאגט‪" ,‬וכן נכון‬ ‫ס'שטייט אין זוהר הקדוש כמה‬ ‫דבי אליהו‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫שיחזיקו לצדיק שנחתם לאלתר‬ ‫פעמים‪ ,‬אז ַאן אתערותא דלתתא‬ ‫מהרש"א אין מסכת מכות (דף י')‬ ‫לחיים" ‪ -‬ס'איז ריכטיג צו טון אזוי‪.‬‬ ‫איז מעורר אתערותא דלעילא‪.‬‬ ‫זאגט דעם זעלבן יסוד פונעם תנא‬ ‫דער מגן אברהם מיינט צו זאגן די‬ ‫פרעגט דער הייליגער קדושת‬ ‫דבי אליהו‪.‬‬ ‫כוונה פון בארדיטשובער רב‪ ,‬ס'איז‬ ‫לוי‪ ,‬וואסערע פעולה זאל מען טון?‬ ‫די גמרא זאגט דארט ביי 'בלעם‬ ‫ריכטיג אז מ'זאל זען צו מלמד‬ ‫זאגט דער קדושת לוי‪" ,‬על‬ ‫הרשע'‪ ,‬אז "בדרך שאדם רוצה‬ ‫זכות זיין‪ ,‬ווייל דורך דעם וועסטו‬‫ידי שאנו למטה מתנהגים בחסד‬ ‫לילך מוליכין אותו"‪ .‬זאגט דער‬ ‫האבן א גוט געבענטשט יאר‪ ,‬און‬ ‫ומלמדים זכות על כל איש מישראל‬ ‫הייליגער מהרש"א‪ ,‬ווען א מענטש‬ ‫דיין חבר א גוט געבענטשט יאר‪,‬‬ ‫לדונם לכף זכות‪ ,‬על ידי זה גם‬ ‫טראכט נעגאטיוו און רעדט‬ ‫און גאנץ כלל ישראל אויכעט‪.‬‬ ‫מלמעלה נתעורר אותה המדה‬ ‫נעגאטיוו – ער זאגט אז ער איז א‬ ‫בעצם שטייט דא נאך א יסוד‬ ‫ומלמדים גם עליו וגם על כל זרע‬ ‫רשע ח"ו‪ ,‬ער טויגט נישט‪ ,‬ער קען‬ ‫נפלא אין מג"א‪ .‬אז ווען דו הערסט‬ ‫ישראל חסדים"‪.‬‬ ‫נישט לערנען אדער דאווענען‪ ,‬ער‬ ‫פון דיין חבר אז דו ביסט א צדיק‬ ‫עס איז דא צוויי עצות‪ :‬אדער‬ ‫קען נישט אויפשטיין פארטאגס‪,‬‬ ‫און אז ער האלט דיך פאר א צדיק‪,‬‬ ‫זאלסטו טון חסד בפועל‪ ,‬דאס‬ ‫עבודת השם איז נישט פאר אים‪,‬‬ ‫גיט דאס 'א גוטע געפיל'‪ ,‬א הרגשה‬ ‫הייסט דו ביסט אן עסקן וואס‬ ‫ער קען זיך נישט היטן פון לשון‬ ‫טובה פאר דיין חבר‪ ,‬און די תולדה‬ ‫טוט חסד‪ ,‬זאלסטו וויסן דו טוסט‬ ‫הרע – און ער האלט אין איין רעדן‬ ‫פון די געפיל ברענגט ארויס אזא‬ ‫דא מורא'דיגע זאכן‪ ,‬ווייל מדה‬ ‫און טראכטן אז ער קען נישט‪,‬‬ ‫מין כח און ענערגיע פאר דיין‬ ‫כנגד מדה‪ ,‬אז דו טוסט חסד‪ ,‬וועט‬ ‫באשאפט ער מיט זיינע ווערטער‬ ‫חבר אז ער זאל טאקע תשובה‬ ‫מען טון פאר דיר חסד מלמעלה‪.‬‬ ‫אין מחשבות שווארצע מלאכים‬ ‫טון‪ ,‬און זיך מקבל זיין אויף להבא‪,‬‬ ‫און טאמער דו ביסט נישט פון‬ ‫רח"ל‪ .‬און די דאזיגע מלאכים‬ ‫טוישן זיין לעבן‪ ,‬דאווענען מיט‬ ‫די מענטשן וואס זענען עסקנים‬ ‫שטייען נישט ליידיג‪ ..‬זיי דרייען‬ ‫התלהבות‪ ,‬און אנהייבן דינען דעם‬ ‫און טוען חסד בפועל‪ ,‬זאלסטו‬ ‫דעם מענטש א קאפ ער זאל מקיים‬ ‫אייבערשטן מיט א געוואלדיגע‬ ‫עכ"פ בדיבור ובמחשבה רעדן און‬ ‫זיין זיין 'אייגענע פסק הלכה'‪,‬‬ ‫שמחה‪ ,‬און ער וועט טאקע ווערן א‬ ‫טראכטן און זאגן פאר דיין חבר‬ ‫אז ער זאל נישט קענען לערנען‬ ‫צדיק!‪...‬‬ ‫גוטע ווערטער‪ ,‬מחזק זיין זיין חבר‪,‬‬ ‫בהתמדה ח"ו!‬ ‫א איד וואס הערט ראש השנה‬ ‫געב אים א שמייכל‪ ,‬הייב אים אויף‪,‬‬ ‫דאס איז געווען פשט ביי בלעם‬ ‫ביינאכט ווען יעדעם'ס הארץ איז‬ ‫און מיט דעם וועסטו מעורר זיין‬ ‫הרשע‪ ,‬ער האט א גאנצע צייט‬ ‫מלא פחד‪ ,‬און פלוצלינג הערט‬ ‫זכותים אויף דיר‪ ,‬און דער קדושת‬ ‫געטראכט און גערעדט אז ער‬ ‫ער איינמאל און נאכאמאל דאס‬ ‫לוי לייגט צו אז אויב דו טוסט דאס‬ ‫וויל נישט זיין גוט‪ ,‬א גאנצע צייט‬ ‫געשריי‪" :‬דו ביסט א צדיק!" דאס‬ ‫וועסטו מאכן אז אויך אויף גאנץ‬ ‫האט ער געוואלט זיין א 'גונב‬ ‫גיבט אריין א געוואלדיגע חיות‬ ‫כלל ישראל וועט נשפע ווערן‬ ‫דעת עליון' ‪ -‬ער האט באשאפען‬ ‫אין דער מענטש עד זאל זיך טאקע‬ ‫רחמים‪.‬‬ ‫טויזענטע מלאכים וואס האבן‬ ‫נעמען צו די עבודת הקודש אין די‬ ‫און דער קדושת לוי ענדיגט‬ ‫אים געשטופט טאקע צו גיין ‪-‬‬ ‫נייע יאר און ווערן א צדיק‪ .‬דאס איז‬ ‫צו אזוי‪" :‬נמצא כי האדם מעורר‬ ‫אז די רבש"ע האט געזאגט "לך"‪,‬‬ ‫דער געוואלדיגער כח הדיבור ראש‬ ‫במעשיו למטה את השער העליון‬ ‫דו קענסט גיין מיט זיי‪ ,‬אבער דו‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫לפתוח שערי חסד‪ ,‬להריק ברכה על‬ ‫וועסט ממילא גארנישט אויפטון‪,‬‬ ‫כל זרע ישראל"‪.‬‬ ‫די סכנה פון נעגאטיווע‬ ‫"כי ברוך הוא"‪ ,‬אידישע קינדער‬ ‫זאגט דער הייליגער קדושת לוי‪,‬‬ ‫זענען געבענטשט‪.‬‬ ‫דיבורים לויט'ן תנא דבי‬ ‫זאלסט וויסן‪ ,‬אז מיט דעם‪ ,‬נישט‬ ‫מדה טובה מרובה‪ ,‬ווען א‬ ‫אליהו און מהרש"א ~‬ ‫נאר אויף‬ ‫נאר דו טוסט פאר דיר‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫מענטש פאנגט ָאן צו טראכטן‪:‬‬ ‫מען דארף אבער שטארק‬ ‫גאנץ כלל ישראל טוסטו אויף א‬ ‫"איך בין א צדיק‪ ,‬איך גיי אויפשטיין‬ ‫מורא'דיגע זאך‪ ,‬ווייל דורך דעם באטאנען אז א מענטש זאל נישט‬ ‫פארטאגס‪ ,‬איך גיי לערנען‬ ‫וואס דו טוסט עוסק זיין אין חסד‪ ,‬פארגעסן צו זאגן גוטע ווערטער‬ ‫בהתמדה‪ ,‬איך גיי מיך אפהיטן פון‬ ‫נאר אויך‬ ‫אדער דיבורים של חסד‪ ,‬מחשבה נישט ָ‬ ‫נאר פאר זיין חבר‪ָ ,‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪14‬‬ ‫טראכטן די געוואלדיגע כח פון א‬ ‫ראש השנה אלס דער‬ ‫לשון הרע און רכילות‪ ,‬איך גיי היטן‬ ‫מצווה ובפרט פון 'תקיעת שופר'‬ ‫'בלופרינט' פונעם יאר‪:‬‬ ‫ּ‬ ‫מיינע אויגן‪ ,‬איך גיי האבן א דביקות‬ ‫וואס מיט'ן קול שופר "הקב"ה‬ ‫טראכטן פאזעטיוו‬ ‫און א ברענענדיגע דאווענען שבת‪,‬‬ ‫יושב על כסא רחמים"‪.‬‬ ‫איך גיי דינען דעם אייבערשטן מיט‬ ‫האלטן אין איין טראכטן‪:‬‬ ‫כל שכן וכל שכן ווען עס קומט‬ ‫שמחה און אים דאנקן יעדע רגע"‪,‬‬ ‫"בעזרת השם איך וועל זיין אן עובד‬ ‫ראש השנה‪ ,‬דער 'מח השנה'‪ ,‬די‬ ‫די דאזיגע מחשבות טובות און‬ ‫מחשבות און דיבורים וואס מיר‬ ‫דיבורים טובים באשאפן לעכטיגע‬ ‫השם‪ ,‬עס גייט זיין א שמחה'דיג‬ ‫האבן יעצט האבן אזא געוואלדיגן‬ ‫גוטע מלאכים‪.‬‬ ‫יאר‪ ,‬איך גיי האבן נחת פון די‬ ‫כח‪ .‬ווי דער הייליגער רבי ר' פנחס‬ ‫זאגט דער הייליגער מהרש"א‬ ‫קינדער און פרנסה בהרחבה"‪ ,‬וכו'‬ ‫קאריצער זי"ע זאגט אין 'אמרי‬ ‫אז די דאזיגע מלאכים נעמען צו‬ ‫וכו'‪...‬‬ ‫ּ‬ ‫'בלופרינט'‬ ‫פנחס'‪ ,‬אז דאס איז דער‬ ‫די בחירה פונעם מענטש און לייגן‬ ‫די אלע דיבורים וועלן פועל'ן‪,‬‬ ‫פונעם יאר‪ .‬זאל מען א גאנצע‬ ‫אים אריין בעל כרחו אין א מצב אז‬ ‫פונקט ווי מיר זעען אז דער תנא‬ ‫‪ 24‬שעה כסדר נאר טראכטן‬ ‫ער ווערט אן עובד ה' און א צדיק‬ ‫דבי אליהו‪ ,‬רמ"א בשם דער טור‪,‬‬ ‫פאזעטיוו‪:‬‬ ‫גמור!‬ ‫דער מעגלי צדק‪ ,‬מגן אברהם‪,‬‬ ‫טראכטן אז איך בין א בן מלך ‪-‬‬ ‫דאס איז דער פשט פון "בדרך‬ ‫מהרש"א און קדושת לוי האבן‬ ‫בנים אתם לה' אלוקיכם‪ .‬טראכטן‬ ‫שאדם רוצה לילך מוליכין אותו"‪.‬‬ ‫גע'פסק'נט‪ ,‬אז דורך דעם דיבור פון‬ ‫דברי חיזוק ובטחון פון דער טור‬ ‫דאס איז דער כח המחשבה און דער‬ ‫מחזיק זיין דעם חבר פאר א צדיק‪,‬‬ ‫בשם המדרש‪ ,‬אז מיר גייען זוכה‬ ‫כח הדיבור פון א מענטש‪ ,‬אז ער‬ ‫ווערט ער טאקע נכתב ונחתם ווי א‬ ‫זיין בדין‪ .‬טראכטן די גרויסקיט‬ ‫באשאפט מלאכים וואס פירן אים‬ ‫צדיק גמור!‬ ‫פון תשובה ותפלה‪ ,‬בפרט פון‬ ‫אויפ'ן גוטן וועג‪.‬‬ ‫און דורך דעם דיבור פון מחזיק‬ ‫מלכיות‪-‬זכרונות‪-‬שופרות וואס‬ ‫(כמובן אז די ּפ ָאזעטיווע כח המחשבה‬ ‫זיין דיר אליינס וועסטו אויכעט‬ ‫דאס גייט מיר ברענגן א זיס‬ ‫דארף גיין מיט א געוואלדיגע 'בטחון' אין הקב"ה‬ ‫נכתב ונחתם ווערן ווי א צדיק גמור!‬ ‫לעכטיג יאר ברוחניות וגשמיות‪.‬‬ ‫בתפילה הכנעה וענווה)‪.‬‬ ‫אכילת הסימנים‬ ‫דער כח פון אכילת הסימנים און דער מקור המנהג‬ ‫אז מען זאל זאגן "יהי רצון לפניך‬ ‫דארט אזוי‪" :‬אמר אביי‪ ,‬השתא‬ ‫דער מקור פון די סימנים אין‬ ‫ה' אלקינו ואלקי אבותינו"‪ ,‬און ביי‬ ‫דאמרת סימנא מילתא היא" ‪ -‬אזוי‬ ‫גמרא‬ ‫יעדע מין זאגן זיין ספעציפישן‬ ‫ווי א סימן האט אין זיך א דבר שיש‬ ‫בו ממש‪" ,‬יהא רגיל איניש למיכל‬ ‫כלל ישראל פירט זיך ליל ראש‬ ‫נוסח‪.‬‬ ‫ריש שתא" ‪ -‬זאל א מענטש זיין‬ ‫השנה צו טינקן דעם עפל אין‬ ‫עס זענען דא וואס האלטן אז‬ ‫האניג‪ ,‬און עסן די הייליגע סימנים‪,‬‬ ‫געוואוינט צו עסן אנהייב יאר‪:‬‬ ‫נאר ביים תפוח בדבש זאגט מען‬ ‫ָ‬ ‫"קרא‪ ,‬רוביא‪ ,‬כרתי‪ ,‬סלקא‪ ,‬ותמרי"‪.‬‬ ‫כדי מיר זאלן האבן א זיס‪ ,‬לעכטיג‬ ‫דעם יהי רצון מיט אייבערשטנ'ס‬ ‫און געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫דער הייליגער בית יוסף‬ ‫נאמען‪ ,‬און ביי די אלע אנדערע‬ ‫ברענגט אראפ פון די ראשונים‬ ‫דער מקור פון די סימנים איז א‬ ‫נאר דעם יהי‬ ‫סימנים זאגט מען ָ‬ ‫אז מען זאל זאגן דעם "יהי רצון"‬ ‫מנהג וואס ווערט שוין געברענגט‬ ‫רצון ָאן דעם נאמען‪ .‬יעדער איינער‬ ‫מיט'ן אייבערשטנ'ס נאמען‪ ,‬בשם‬ ‫אין דער גמרא אין מסכת כריתות‬ ‫פירט זיך לויט זיין מנהג‪ ,‬נהרא‬ ‫ומלכות‪ ,‬פונקט ווי ביים דאווענען‪.‬‬ ‫(דף ו‪ ,‬א)‪ ,‬ווי אויך אין דער גמרא‬ ‫ונהרא פשטיה‪.‬‬ ‫דער לשון פונעם בית יוסף איז‪,‬‬ ‫סוף מסכת הוריות‪ .‬די גמרא זאגט‬ ‫‪15‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫פון דעם עפל צום מענטש‪:‬‬ ‫ּפ ָאזיטיוון צד‪" :‬אויב עס וועט זיין‬ ‫די קשיא פון 'דרכי אמורי'‬ ‫ווערן אליין זיס און לעכטיג‪...‬‬ ‫א זוניגער טאג וועט זיין א גוטער‬ ‫און 'נַ ַח ׁש'‬ ‫טאג"‪ ,‬אבער ער פירט נישט אויס‬ ‫נאר באטאנען א‬ ‫מען דארף דא ָ‬ ‫וואס וועט זיין אויב נישט‪ ,‬דאס‬ ‫אבער דא שטעלט זיך א‬ ‫מורא'דיגע נקודה‪ :‬ווען מען איז‬ ‫הייסט שוין נישט קיין 'נַ ַח ׁש'‪.‬‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ :‬מיר ווייסן דאך‬ ‫פארקאכט אין די סימנים און מען‬‫ָ‬ ‫אז מען טאר נישט טון קיין זאכן‬ ‫קומט אויס פונעם מהרש"א א‬ ‫עסט דעם עפל מיט האניג און אלע‬ ‫וואס זענען 'דרכי אמורי' און מען‬ ‫מורא'דיגע זאך‪ ,‬אז דער גאנצער‬ ‫זיסע זאכן‪ ,‬דארף מען מאכן זיכער‬ ‫טאר נישט טון קיין 'נַ ַח ׁש'‪ ,‬ד‪.‬מ‪.‬‬ ‫ענין פון 'דרכי האמורי' און גיין אין‬ ‫אז די האניג זאל נישט בלייבן בלויז‬ ‫מען טאר נישט ּפרואווען דעם‬ ‫נאר‬‫די וועגן פון די גויים ח"ו‪ ,‬איז ָ‬ ‫אייבערשטן‪( ,‬נישט טון קיין כישוף אדער‬ ‫אויפ'ן עפל‪...‬‬ ‫אויב מען טוט דעם 'נעגאטיוון‬ ‫סימנים וכדו')‪.‬‬ ‫מען דארף זען אז דער זיסער‬ ‫חלק' ווייל דעמאלטס ווייזט ער‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬ראש השנה ביינאכט‬ ‫עפל מיט'ן האניג און די לעכטיגע‬ ‫אז ער האט נישט קיין בטחון און‬ ‫‪ -‬וואס איז דאך דער 'מח השנה'‪,‬‬ ‫סימנים‪ ,‬ווען זיי קומען אריין אינעם‬ ‫ער גלייבט נישט אין תשובה‪ ,‬תורה‬ ‫וואס ביי יעדע ריר וואס מען טוט‬ ‫מענטש‪ ,‬זאלן זיי איבערדרייען‬ ‫און מצוות‪ .‬אבער אויב א מענטש‬ ‫דארף מען זיין אזוי פארזיכטיג‬ ‫דעם מענטש גופא‪ .‬דער מוח‬ ‫איז פול מיט בטחון און טראכט‬ ‫עס זאל זיין לפנים משורת הדין‪,‬‬ ‫זאל ווערן האניג‪ ,‬דאס הארץ זאל‬ ‫נאר גוטס‪ ,‬דעמאלטס מעג ער טון‬ ‫ָ‬ ‫ווי קען מען טון אזא זאך וואו עסן‬ ‫ווערן האניג‪ ,‬מען זאל אליין ווערן‬ ‫סימנים‪ ,‬ווייל 'סימנא מילתא היא'‪.‬‬ ‫'סימנים' וואס קען חלילה אויסקוקן‬ ‫זיס און לעכטיג‪ָ .‬אנהייבן צו דינען‬ ‫לויט דעם פארשטייען מיר‬ ‫ווי א 'נַ ַח ׁש'?‬ ‫דעם אייבערשטן מיט א מורא'דיגן‬ ‫יעצט פארוואס מיר עסן די‬ ‫די קשיא ווערט שוין געפרעגט‬ ‫תענוג און מיט א שמחה‪ ,‬און‬ ‫סימנים‪ ,‬ווייל מיר עסן די זיסע און‬ ‫אין די ראשונים‪ ,‬און בעזרת השם‬ ‫אויפהערן טראכטן שליליות'דיגע‬ ‫נאר כדי צו מאכן‬ ‫געשמאקע זאכן ָ‬ ‫וועלן מיר דא זען א יסוד נפלא‬ ‫מחשבות אז איך האב נישט די‬ ‫'סימנים טובים'‪ ,‬און מיר האבן בכלל‬ ‫וואס וועט באלייכטן דעם סוגיא‪.‬‬ ‫כוחות צו זיין א עובד השם‪ ,‬וכדו'‪.‬‬ ‫נישט קיין אנדערע כוונות דערין‪.‬‬ ‫נאר אדרבה ואדרבה‪ ,‬אנהייבן צו‬ ‫ָ‬ ‫אגב‪ ,‬עס איז דא א מורא'דיגער‬ ‫דער ביאור פונעם מהרש"א‪:‬‬ ‫טראכטן זיסע זאכן‪" :‬טוב לי תורת‬ ‫תרומת הדשן‪ .‬דער לקט יושר‪ ,‬וואס‬ ‫סימנים טובים מיט בטחון‬ ‫פיך מאלפי זהב וכסף‪ "...‬די תורה‬ ‫איז געווען א תלמיד פונעם תרומת‬ ‫דער הייליגער מהרש"א סוף‬ ‫הקדושה איז "מתוקים מדבש ונפת‬ ‫הדשן‪ ,‬ברענגט אראפ א מורא'דיגן‬ ‫מס' הוריות זאגט א דבר נורא‪.‬‬ ‫צופים‪" "...‬פקודי ה' ישרים משמחי‬ ‫מנהג פון זיין רבי'ן‪.‬‬ ‫ער זאגט אז דער גאנצער ענין‬ ‫לב‪" "...‬הנחמדים מזהב ומפז רב‬ ‫ער זאגט אז זיין רבי פלעגט‬ ‫נאר ווען א מענטש‬ ‫פון 'נַ ַח ׁש' איז ָ‬ ‫ומתוקים מדבש ונפת צופים‪ "...‬מען‬ ‫עסן אלע סימנים דורכאויס די‬ ‫מאכט א 'ספק'‪ ,‬ער איז נישט זיכער‬ ‫דארף ָאנהייבן טראכטן אז עבודת‬ ‫גאנצע עשרת ימי תשובה‪ .‬ער איז‬ ‫און ער זאגט ביידע צדדים‪ .‬למשל‬ ‫ה' איז געשמאק! זיס! לעכטיג!‬ ‫עס מדייק פונעם לשון הגמרא‪:‬‬ ‫ער זאגט אזוי‪ :‬אויב עס וועט זיין‬ ‫"אמר אביי‪ ,‬השתא דאמרת סימנא‬ ‫א זוניגער טאג‪ ,‬וועט זיין א גוטער‬ ‫און די זעלבע זאך‪ ,‬מ'דארף‬ ‫מילתא היא‪ ,‬לעולם יהא רגיל‬ ‫טאג‪ ,‬אבער אויב עס וועט רעגענען‪,‬‬ ‫אנהייבן צו טראכטן זיס און‬ ‫למחזי בריש שתא"‪' .‬ריש שתא'‬ ‫וועט חלילה זיין פארקערט‪ .‬זאגט‬ ‫לעכטיג אויף א צווייטע אידיש‬ ‫מיינט דעם אנהייב פונעם יאר‪,‬‬ ‫דער מהרש"א אז דאס הייסט‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫זאגט ער אז דאס מיינט די גאנצע‬ ‫'נַ ַח ׁש'‪ ,‬ווייל ער רעדט נעגאטיווע‬ ‫ווען מ'עסט די עפל מיט די‬ ‫עשרת ימי תשובה‪.‬‬ ‫זאכן‪ .‬און וויבאלד א אידיש קינד‬ ‫האניג‪ ,‬דארף עס אריינגיין אין אונז‬ ‫און לויט ווי מיר האבן‬ ‫איז תלוי בהקב"ה קומט אויס אז‬ ‫און אונז איבערמאכן‪ ,‬אז מיר זאלן‬ ‫געשמועסט‪ ,‬מיינט עס אז א‬ ‫שלעכטץ איז נישט א פארזיכערטע‬ ‫אליין אויך ווערן א שטיקל האניג‪...‬‬ ‫מענטש זאל "גאנץ עשרת ימי‬ ‫זאך ‪ -‬ער קען תשובה טון און מרבה‬ ‫עס זאל זיין א 'טופח על מנת‬ ‫תשובה" כסדר טראכטן און שפירן‬ ‫זיין בתפלה ובתיקון המעשים‪.‬‬ ‫להטפיח'‪ ,‬סיי פאר אונז און סיי פאר‬ ‫נאר די גוטע חלקים און דעם חלק‬ ‫ָ‬ ‫אבער‪ ,‬זאגט דער הייליגער‬ ‫די ארומיגע‪.‬‬ ‫הבטחון‪ ,‬און בכלל נישט טראכטן‬ ‫מהרש"א‪ ,‬אויב א מענטש מאכט‬ ‫א זיס געבענטשט יאר!‬ ‫פונעם אנדערן זייט‪.‬‬ ‫נאר דעם‬ ‫זיך א סימן און זאגט ָ‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪16‬‬ ‫תפילה‬ ‫די כח התפילה אין די הייליגע טעג צוזאמען מיט די אבות‬ ‫הקדושים פון גן‪-‬עדן‬ ‫די געוואלדיגע גילוי פונעם‬ ‫איז מוכרח מזה אז מיין תורה‬ ‫דער יצה"ר ביים דאווענען און‬ ‫חתם סופר‪ :‬די אבות דאווענען‬ ‫ומצוות איז "יא חשוב" ביים‬ ‫דער תשובה צו אים‬ ‫מיט אונז‬ ‫אייבערשטן!‬ ‫אין די הייליגע טעג‪ ,‬וואס שעות‬ ‫דאס זעלבע ביי תפילה‪ .‬דער‬ ‫קומט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫ארוכות זענען מיר דאווענען אין‬ ‫רבוש"ע וויל איך זאל דאווענען ‪3‬‬ ‫זי"ע אין זיינע דרשות (סליחות דרוש י"ב‬ ‫בית המדרש‪ ,‬מ'גיסט זיך אויס‬ ‫מאל א טאג צו אים‪ ,‬אינדערוואכן‪,‬‬ ‫דף ש"נ‪ ,‬וע"ע דרוש י"ז דף שס"ו) און זאגט א‬ ‫דאס הארץ און מ'בעט פאר א‬ ‫שבת‪ ,‬יו"ט‪ ...‬און עס שטייט נישט‬ ‫חיזוק נורא ואיום‪ .‬ער זאגט אז ווען‬ ‫גוט געבענטשט יאר ברוחניות‬ ‫קיין שום ּפטוֹ ר אין די תורה אז‬ ‫מיר דאווענען אין די הייליגע טעג‪,‬‬ ‫ובגשמיות‪ .‬מיר בעטן דעם‬ ‫"ווייל איך בין נישט א בעל מדריגה‬ ‫קומען אראפ נשמות קדושות‪,‬‬ ‫אייבערשטן‪" :‬אבינו מלכנו‪ ,‬פתח‬ ‫בין איך פטור פון דאווענען‪ "...‬איז‬ ‫דאס הייסט די נשמות פון גן עדן‪,‬‬ ‫שערי שמים לתפילתנו"‪.‬‬ ‫מוכרח מזה אז מיין תפילה איז "יא‬ ‫די אבות הקדושים קומען אראפ‪ ,‬צו‬ ‫זייער ָאפט פארדרייט דער יצר‬ ‫חשוב"!‬ ‫דאווענען אינאיינעם מיט אונז די‬ ‫הרע דעם קאפ ביים דאווענען מיט‬ ‫הייליגע טעג‪.‬‬ ‫ובפרט ביי ראש השנה שטייט‬ ‫מחשבות ווי‪" :‬ווער זאגט אז דיין‬ ‫אין חז"ל (ר"ה טז‪ ,‬א) "אמר הקב"ה‬ ‫דאס איז אזא געוואלדיגע‬ ‫דאווענען איז חשוב? ווער זאגט‬ ‫אמרו לפני מלכיות שתמלוכוני‬ ‫התחזקות! לאמיר אריינטראכטן‪,‬‬ ‫אז דיין דאווענען גייט בכלל ארויף‬ ‫עליכם"‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫אין הימל? און אפילו אויב עס גייט‬ ‫אויב מיר וואלטן געגאנגען‬ ‫כביכול אליינס בעט זיך ביי יעדער‬ ‫יא ארויף‪ ,‬ווער זאגט מען גייט דיר‬ ‫דאווענען אין אברהם אבינו'ס‬ ‫איז באשר הוא שם‪" ,‬אמרו לפני‬ ‫ענטפערן? דו ווייסט דאך יא ווער‬ ‫אדער דוד המלך'ס בית המדרש‪,‬‬ ‫וואלטן מיר זיך געשפירט אזוי‬ ‫מלכיות!" ‪ -‬שטייט דא ווי חשוב‬ ‫דו ביסט‪ ,‬לב יודע מרת נפשו‪"...‬‬ ‫גוט און אהיימגעקומען מיט אזא‬ ‫און טייער מיין תפילה איז‪.‬‬ ‫די אלע מחשבות און הרגשים‬ ‫שטארקן בטחון‪ ,‬וויבאלד מיר‬ ‫דערנאך זאגט די גמרא‪" ,‬אמרו‬ ‫צעברעכן א מענטש מורא'דיג‬ ‫האבן געדאווענט מיט אברהם‬ ‫לפי זכרונות שיעלו זכרוניכם‬ ‫שטארק און נעמען אוועק די‬ ‫ַ‬ ‫אבינו און דוד המלך אליין!‬ ‫לטובה"‪ .‬ווייטער שטייט דא‬ ‫גאנצע התחזקות התפילה‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫אז מיין תפלה איז יא ווערד א‬ ‫די ערשטע תירוץ וואס מען‬ ‫אז פונקט דאס פאסירט אין די‬ ‫געוואלד‪.‬‬ ‫דארף ענטפערן דער יצה"ר א‬ ‫הייליגע טעג‪.‬‬ ‫דערנאך שטייט "ובמה?‬ ‫גאנץ יאר ובפרט אין די הייליגע‬ ‫וזל"ק‪" :‬קבלנו" – מיר האבן‬ ‫בשופר"‪ .‬דאס טייטש‪ ,‬מיין מצוה‪,‬‬ ‫טעג‪ ,‬איז אז מ'זאל אים זאגן פשוט‬ ‫מקבל געווען‪" ,‬שבראש השנה‬ ‫אין די שפל המצב וואס איך‬ ‫און גלאט‪" ,‬איך בין א איד און דער‬ ‫ויום הכיפורים הנשמות הקדושות‬ ‫זע אויס‪ ,‬איז זייער חשוב ביים‬ ‫רבש"ע וואס האט מיר געזאגט‬ ‫שכבר מתו" – דאס מיינט די‬ ‫רבוש"ע!‬ ‫ביים בארג סיני צו היטן שבת‪ ,‬לייגן‬ ‫נשמות פון די צדיקים‪" ,‬ונשמות‬ ‫דעס איז א יסוד א גאנץ יאר‬ ‫תפילין‪ ,‬און אלע מצוות‪ ..‬אין איך‬ ‫האבות" – די הייליגע אבות‬ ‫בכלל‪ ,‬ובפרט אין די הייליגע טעג‬ ‫האב נישט קיין שום ּפטוֹ ר אויף‬ ‫הקדושים‪" ,‬מצטרפים עמנו בבית‬ ‫וואס מיר זענען מרבה בתפילות‬ ‫קיין שום מצוה אדער עבירה ווייל‬ ‫הכנסת בתפילתנו"‪.‬‬ ‫ותחנונים לפני אדון כל‪.‬‬ ‫איך בין נישט אזא בעל מדריגה!‬ ‫‪17‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫וואס ער איז געווען דער בעל‬ ‫משתתף זיין מיט אונזערע תפילות‪.‬‬ ‫האמהות הקדושות מתפללים‬ ‫העובדא בעצמו (מובא בספר 'ספרא‬ ‫עמנו‬ ‫דמלכא' דף ש'‪ ,‬ובעוד ספרי תולדות החת"ס)‪.‬‬ ‫דער סוד פון "קבלנו"‬ ‫דער הייליגער חתם סופר נאך‬ ‫יעצט‪ ,‬מיר האבן געזען דער‬ ‫יעצט דארף מען דא צולייגן‬ ‫הייליגער חתם סופר זאגט אז די‬ ‫די ערשטע סעודה ערב יום כיפור‬ ‫עטליכע נקודות וואס אנטהאלטן‬ ‫פלעגט זיך מייחד זיין אין א צימער‪,‬‬ ‫הייליגע 'אבות הקדושים' קומען‬ ‫געוואלדיגע חיזוקים אין די‬ ‫אראפ ראש השנה צום דאווענען‪.‬‬ ‫און ער האט קיינעם נישט געלאזט‬ ‫ווערטער פונעם חתם סופר‪.‬‬ ‫אריינקומען‪ ,‬אין אלע שטוב‬ ‫וואס טוט זיך מיט די 'אמהות‬ ‫די ערשטע זאך איז‪ ,‬דער חתם‬ ‫הקדושות'? ובפרט אז אונז ווייסן‬ ‫מענטשן האבן געוואוסט אז עס‬ ‫סופר זאגט "קבלנו"‪ ,‬אבער ער‬ ‫מיר אז בראש השנה נפקדה שרה‪,‬‬ ‫איז א מורא'דיגע זמן‪ ,‬ולא יהיו איש‬ ‫פארציילט נישט פון וועמען ער‬ ‫רחל‪ ,‬חנה‪ ,‬ווי ס'שטייט אין די גמרא‬ ‫לפתוח הדלת‪.‬‬ ‫האט עס מקבל געווען‪ .‬געווענליך‬ ‫ראש השנה (דף י"א)‪.‬‬ ‫איין יאר ערב יום הקדוש האט‬ ‫ווען דער חתם סופר זאגט נאך‬ ‫רבי משה טובי' לעהמאן‪ ,‬ווען ער‬ ‫איז בעצם דארף מען דא‬ ‫א זאך פון זיינע רבי'ס‪ ,‬ווי רבי‬ ‫צוצייכענען די ווערטער פון‬ ‫איז געווען א חתן ביים חתם סופר‪,‬‬ ‫נתן אדלער‪ ,‬דער הייליגער בעל‬ ‫געוואלט זייער שטארק מקבל זיין‬ ‫הייליגן 'שר שלום' פון בעלזא זי"ע‬ ‫הפלאה‪ ,‬רבי זלמן חסיד ‪ -‬וואס‬ ‫(עי' מדבר קדש דף צ"א‪ -‬ק"ה) וואס זאגט‬ ‫א ברכה פאר די הייליגע טאג‪ .‬רבי‬ ‫האט געהאט 'גילוי אליהו' כעידות‬ ‫משה טובי'‪ ,‬האט נישט געוואוסט‬ ‫ביי די ענין פון די אושפיזין וואס‬ ‫רבו‪ ,‬רבי מענדלע ליליגער‬ ‫קומען צו גיין די יום טוב סוכות‪.‬‬ ‫אז יעצט‪ ,‬נאכן ערשטן סעודה‪,‬‬ ‫‪ -‬תלמיד פון פני יהושע‪ ,‬רבי‬ ‫ווען דער הייליגער חתם סופר איז‬ ‫כידוע אז דער זוהר הקדוש זאגט‬ ‫טעבלי שייער‪ ,‬ועוד ענקי הרוח‬ ‫אז יעדן טאג פון יום טוב סוכות‬ ‫פארשפארט‪ ,‬עפנט קיינער נישט‬ ‫טוט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫אויף דעם טיר‪ .‬איז ער צוגעגאנגען‬ ‫קומען צו גיין אלע אבות הקדושים‪,‬‬ ‫דערמאנען זייערע נעמען מיט‬ ‫נאר יעדן טאג איז דא איינער‬ ‫ָ‬ ‫צום טיר בתמימות‪ ,‬ער האט‬ ‫גרויס התלהבות‪ ,‬יראת הכבוד און‬ ‫בראש‪ ,‬דער ערשטער טאג אברהם‪,‬‬ ‫אויפגעמאכט דעם טיר‪ .‬אזוי ווי‬ ‫השתוקקות‪ ,‬בפרט אז "האומר דבר‬ ‫דער צווייטער טאג יצחק‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪.‬‬ ‫ער האט אויפגעמאכט דעם טיר‪,‬‬ ‫בשם אומרו מביא גאולה לעולם"‪.‬‬ ‫האט ער געגעבן א שפרינג אויף‬ ‫זאגט דער הייליגער 'שר שלום'‬ ‫דא אבער דערמאנט ער נישט קיין‬ ‫צוריק‪ ,‬ער איז אראפגעפאלן און‬ ‫פון בעלזא‪" ,‬וזה ידוע דעם האבות‬ ‫שום נאמען‪.‬‬ ‫גע'חלש'ט‪...‬‬ ‫באו אמהות גם כן באו" ‪ -‬אז די‬ ‫ס'איז זייער מעגליך אז ווען דער‬ ‫אבות קומען צו גיין צוזאמען מיט‬ ‫דער הייליגער חתם סופר איז‬ ‫חתם סופר האט געזאגט "קבלנו"‪,‬‬ ‫די אמהות‪ .‬און ער זאגט דארטן‬ ‫ארויסגעקומען‪ ,‬האט ער אים‬ ‫האט ער געמיינט 'אליהו הנביא‬ ‫כמה וכמה גמטריאות ווי ס'איז‬ ‫וואס געזען?"‬‫"האסט ּו ַ‬ ‫געפרעגט‪ָ :‬‬ ‫זכור לטוב'‪ .‬און ווי מיר וועלן זען אז‬ ‫מרומז‪ ,‬אז ווען די אבות קומען‬ ‫האט ער געענטפערט‪" :‬איך‬ ‫אליהו הנביא איז געווען ַאן אפטער‬ ‫האב מיך דערשראקן‪ ,‬איך האב‬ ‫צוזאמען די אמהות‪.‬‬ ‫גאסט ביי אים‪ ,‬ובפרט 'ערב יום‬ ‫ַ‬ ‫געזען א פייער!" און דער הייליגער‬ ‫די זעלבע זאך איז דא אויכעט‪,‬‬ ‫הקדוש'‪ ,‬ווי מיר וועלן זען אין די‬ ‫חתם סופר האט אים אריינגעזאגט‬ ‫ביי די הייליגע טעג אז די אבות‬ ‫קומענדיגע מעשה‪.‬‬ ‫אין אויער‪" :‬איך האב א באזוך‬ ‫קומען‪ ,‬קומען צו גיין די אמהות‬ ‫געהאט‪ ,‬אליהו הנביא איז געוועזען‬ ‫גילוי אליהו הנביא אצל החתם‬ ‫פונקט אזוי‪ .‬בפרט אז אין ראש‬ ‫ביי מיר!‪"...‬‬ ‫השנה זענען די אמהות נפקד‬ ‫סופר כל ערב יום הקדוש‬ ‫ווען ר' ישראל שטערן פון‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫לאנדאן האט געהערט די מעשה‬ ‫יאנקעלע‬ ‫רבי‬ ‫הרה"ק‬ ‫נאך מער‪ ,‬מיר ליינען דאך ביי‬ ‫פון ר' פנחס יודא ליבערמאן‪ ,‬וואס‬ ‫פשעווארסקער זי"ע האט געבעטן‬ ‫קריאת התורה די קריאה פון "וה'‬ ‫ער האט עס געהערט פון דעת‬ ‫מפרסם צו זיין די מעשה‪:‬‬ ‫פקד את שרה"‪ ,‬און מיר ליינען די‬ ‫סופר‪ ,‬איז ער געגאנגען און עס‬ ‫דער הייליגער פרעשבורגער‬ ‫הפטורה פון 'חנה'‪ .‬פארוואס? ווייל‬ ‫איבערדערציילט פאר הרה"ק‬ ‫רב‪ ,‬דער 'דעת סופר' זי"ע‪ ,‬פלעגט‬ ‫דער אייבערשטער האט דעמאלטס‬ ‫רבי יאנקעלע פשעווארסקער‬ ‫פארציילן א מעשה וואס ער האט‬ ‫פוקד געווען די הייליגע אמהות‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער האט אים געבעטן‬ ‫מקבל געווען פון דער איידעם פון‬ ‫ממילא איז אוודאי און אוודאי‬ ‫ער זאל איבערדערציילן און אים‬ ‫חתם סופר רבי משה טובי' לעהמאן‬ ‫קומען זיי אין בית המדרש זיך‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪18‬‬ ‫עס ליגט דא א געוואלדיגע‬ ‫מלאכי השרת האבן געפרעגט דעם‬ ‫איבערדערציילן די מעשה מיט די‬ ‫התחזקות‪ ,‬ווייל דער חתם סופר‬ ‫אייבערשטן‪" :‬מפני מה אין ישראל‬ ‫פונקטליכע לשונות‪.‬‬ ‫איז אונז מגלה אז דאס וואס די‬ ‫אומרים שירה בראש השנה וביום‬ ‫דערנאך האט הרה"ק רבי‬ ‫אבות הקדושים קומען אראפ איז‬ ‫הכפורים?"‬ ‫יאנקעלע געבעטן ר' ישראל‪ ,‬א‬ ‫א 'הלכה למעשה' און נישט בלויז א‬ ‫דער חתם סופר איז מסביר‬ ‫בקשה‪ .‬אז ווען ער גייט דריקן‬ ‫בחינה פון א 'דרוש'‪ ,‬און וועגן דעם‬ ‫כמה פעמים אין זיינע דרשות‪ ,‬אז‬ ‫איינע פון די ספרי חתם סופר‪ ,‬זאל‬ ‫טאקע זאגט מען נישט קיין הלל!‬ ‫א טאג וואס דער אייבערשטער‬ ‫ער אין די לעצטע עמוד אריינלייגן‬ ‫ווערט געקרוינט אלס מלך‪" ,‬יום‬ ‫די פאלגענדיגע ווערטער‪:‬‬ ‫די אבות הקדושים זוכן אונז‬ ‫גנוסיא של מלך"‪ ,‬אדער ווייל עס‬ ‫"לבקשת ידידי יענקל לייזער‬ ‫אויף אין אונזער בית המדרש‬ ‫פאנגט זיך ָאן א ניי יאר און ב"ה מיר‬ ‫מאנטווערפן‪ ,‬אני רוצה להדפיס זו"‪.‬‬ ‫האבן דערלעבט א יאר‪ ,‬און הקב"ה‬ ‫נאך א מורא'דיגע נקודה שטייט‬ ‫און ער האט דערביי צוגעלייגט‪,‬‬ ‫איז אונז מזכה מיט די מצוה פון‬ ‫דא אין חתם סופר‪.‬‬ ‫"ביסט עס מחויב צו מדפיס זיין!"‬ ‫'תשובה'‪ ,‬אזא טאג איז א גרויסע‬ ‫לאמיר זיך מתבונן זיין‪ ,‬אויב‬ ‫שמחה און מ'וואלט לכאורה‬ ‫זעט מען פון דא אז דער חתם‬ ‫מיר וואלטן געגאנגען דאווענען‬ ‫געדארפט זאגן הלל‪.‬‬ ‫סופר האט געהאט כסדר גילוי‬ ‫אין דעם בית המדרש פון‬ ‫אליהו‪ ,‬ובפרט ערב יום כיפור‪.‬‬ ‫דעריבער פרעגן די מלאכים‪,‬‬ ‫אברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪ ,‬וואלטן‬ ‫ממילא זייער מעגליך אז דער‬ ‫פארוואס זאגן מיר נישט קיין‬ ‫מיר אהיימגעקומען מיט אזא‬ ‫"קבלנו" גייט ארויף אויף אליהו‬ ‫שירה?‬ ‫זיכערקייט אז אונזערע תפילות‬ ‫הנביא‪.‬‬ ‫אייבערשטער‬ ‫דער‬ ‫און‬ ‫זענען נתקבל געווארן‪.‬‬ ‫עס איז באקאנט אז זיין זון‪,‬‬ ‫ענטפערט זיי‪" :‬ספרי חיים וספרי‬ ‫אבער דאך וואלטן מיר אפשר‬ ‫דער הייליגער רבי שמעון סופר‬ ‫מתים פתוחים לפנֵ י ויאמרו שירה?"‬ ‫געהאט א ספק‪" :‬ווער זאגט אז איך‬ ‫זי"ע‪ ,‬דער קראקאווער רב‪ ,‬האט‬ ‫זאגט דער חתם סופר א חידוש‬ ‫דערציילט אז זיין טאטע דער חתם‬ ‫האב די זכיה אז מיין תפילה זאל‬ ‫נורא‪ .‬וויבאלד ראש השנה און יום‬ ‫ארויפגיין אינאיינעם מיט די תפילה‬ ‫סופר האט אים געזאגט‪" :‬אליהו‬ ‫כיפור דארפן מיר צוקומען צו די‬ ‫הנביא איז ַאן ָאפטער גאסט ביי‬ ‫נאר‬‫פונעם צדיק?" מיר וואלטן זיך ָ‬ ‫תפילות פון די אבות הקדושים‪,‬‬ ‫מחזק געווען מיט דעם וואס מיר‬ ‫מיר!"‬ ‫און זיי קומען טאקע אראפ פון גן‪-‬‬ ‫האבן געדאווענט לעבן א צדיק‪,‬‬ ‫עס איז אויך זייער מעגליך‬ ‫עדן צו דאווענען מיט אונז‪ ,‬גייט ָאן‬ ‫ווייל "צדיק גוזר והקדוש ברוך הוא‬ ‫אז דער הייליגער חתם סופר‬ ‫דער כלל וואס דוד המלך זאגט אין‬ ‫מקיים"‪ ,‬ובפרט ווי דער חתם סופר‬ ‫האט דאס מקבל געווען פון זיינע‬ ‫תהלים (קטו‪ ,‬יז) "לֹא ַה ֵּמ ִתים יְ ַהלְ ל ּו‬ ‫שרייבט אין זיינע הגהות אין שו"ע‬ ‫הייליגע רבי'ס‪ ,‬דער נשר הגדול רבי‬ ‫ָק ּה"‪ .‬וויבאלד די אבות הקדושים‬ ‫אויף הלכות תפילה (סי' ק"ב‪ ,‬סק"א)‪,‬‬ ‫נתן אדלער אדער דער לוי הגדול‬ ‫געפינען זיך שוין אויף יענע וועלט‪,‬‬ ‫אז 'חנה' האט געדאווענט אין די‬ ‫קענען זיי נישט זאגן קיין שירה‬ ‫בעל הפלאה ועוד‪ .‬עכ"פ‪ ,‬בכל אופן‬ ‫ד' אמות פון 'עלי הכהן'‪ ,‬און דאס‬ ‫אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫שיהי'‪ ,‬האבן מיר דא א 'קבלה' און א‬ ‫איז געווען מסוגל אז אירע תפילות‬ ‫'פסק' פון הייליגן חתם סופר אז די‬ ‫זאגט דער רבוש"ע פאר די‬ ‫ז' רועים דאווענען מיט אונז!‬ ‫זאלן אנגענומען ווערן‪.‬‬ ‫מלאכים‪ :‬אין די הייליגע טעג ווען‬ ‫דא קומט אבער דער חתם סופר‬ ‫איך שיק אראפ די אבות הקדושים‬ ‫די סיבה פארוואס מ'זאגט‬ ‫און איז אונז מגלה‪ ,‬אז 'היינטיגע‬ ‫צו העלפן די אידישע קינדער‬ ‫צייטן' דארפן מיר בכלל נישט‬ ‫נישט קיין הלל ראש השנה‬ ‫דאווענען‪ ,‬קענען די אידישע‬ ‫האבן קיין ספק צו אונזערע תפילות‬ ‫קינדער נישט זאגן הלל בשעת די‬ ‫נאך א דבר נורא שטייט דא אין‬ ‫ווערען נתקבל‪ ,‬ווייל די אלע אבות‬ ‫אבות שטייען דארט און קענען‬ ‫חתם סופר‪ .‬מיר ווייסן אז מ'זאגט‬ ‫הקדושים קומען אראפ פון גן עדן‬ ‫נישט מיטזאגן‪ .‬דעריבער זאגן מיר‬ ‫נישט קיין 'הלל' ראש השנה‪ .‬די‬ ‫צו אונז אין בית המדרש! זיי זוכן‬ ‫נישט קיין הלל ראש השנה און יום‬ ‫גמרא איז סוף ראש השנה‪ ,‬און די‬ ‫אונז אויף!‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫גמרא אין ערכין (דף י') זאגט אז די‬ ‫‪19‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫די אבות הקדושים קומען אראפ זרע אברהם יצחק ויעקב‪ ,‬אין זיי‬ ‫די שטארקייט און חשיבות‬ ‫ספעציעל צו אונז און דאווענען זוכן אונז אויף צו מתפלל זיין מיט‬ ‫פון א אידיש קינד ביים‬ ‫מיט אונז‪.‬‬ ‫דאווענען‬ ‫אונז‪.‬‬ ‫ב‪ .‬מיר שפירן אויך א‬ ‫ממילא גייען מיר אריין אין די‬ ‫ג‪ .‬די הייליגע אמהות דאווענען‬ ‫געוואלדיגע 'חשיבות'‪ ,‬ווען די‬ ‫הייליגע טעג‪:‬‬ ‫אבות הקדושים קומען דאווענען‬ ‫א‪ .‬מיט א געוואלדיגע‬ ‫אויך אינאיינעם מיט אונז‪.‬‬ ‫מיט אונז אין אונזער בית המדרש‪,‬‬ ‫'התחזקות'‪ ,‬אז בעזה"י גייען מיר‬ ‫גע'פועל'ט אלעס גוטס!‬ ‫מיר שפירן אונזער חשיבות אלץ‬ ‫אויס'פועל'ן אלעס גוטס‪ ,‬וויבאלד‬ ‫יראתי מתוך שמחתי‬ ‫די יסודות פון יו"ט ראש השנה במשנת הרה"ק ה'בית אהרן'‬ ‫מקארלין זי"ע‪ :‬יראה‪ ,‬תשובה און שמחה אינאיינעם‬ ‫ער איז אריין צו זיין טאטן‪ ,‬דעם‬ ‫חסיד געזאגט אז ניקאליי קען זיך‬ ‫ניקאליי!"‬ ‫"א קדחת אויף ָ‬ ‫הייליגן בית אהרן‪ ,‬און ווען זיין‬ ‫נאך פיל ָא ּפלערנען פון דער עבודה‬ ‫טאטע האט עס געהערט‪ ,‬האט‬ ‫פון די קארלינער חסידים‪.‬‬ ‫מיר גייען יעצט לערנען די‬ ‫ער געלאזט רופן דעם חב"ד'סקער‬ ‫יסודות פון יו"ט ראש השנה‬ ‫ער האט געזאגט‪" :‬אויסהונגערן‬ ‫חסיד ווייל ער האט עס געוואלט‬ ‫במשנתו פון דעם הייליגן בית אהרן‬ ‫צוויי טויזנט סאלדאטן דריי טאג‬ ‫פון קארלין זיע"א‪.‬‬ ‫איבערהערן‪ ,‬ער האט געהאלטן‬ ‫און נאך שיסן מיט אזא פייער!"‬ ‫אז דאס איז א געוואלדיגער לימוד‬ ‫‪ -‬ווייל עס איז צוויי טעג ראש‬ ‫ביי דעם הייליגן חצר האט מען‬ ‫זכות‪ .‬און דער חב"ד'סקער חסיד‬ ‫געזען אז ווען עס איז אנגעקומען‬ ‫השנה און אין קארלין האט מען‬ ‫האט איבערגעזאגט זיין ווארט‬ ‫יו"ט ראש השנה‪ ,‬איז פון איין זייט‬ ‫געענדיגט דאווענען סוף טאג (און‬ ‫פאר'ן הייליגן בית אהרן‪ ,‬און ער‬ ‫ַ‬ ‫געווען א געוואלדיגע השראה‬ ‫גלייך נאכדעם קומט צום גדליה‪ ,‬אדער מעגליך‬ ‫האט מורא'דיג הנה געהאט‪.‬‬ ‫פון 'יראה' און א שטארקער 'כח‬ ‫וועגן די תענית ערב ראש השנה)‪.‬‬ ‫עכ"פ‪ ,‬אין קארלין האט מען‬ ‫התפילה'‪ .‬עס איז דא א באקאנטע‬ ‫דערמיט האט ער געמיינט צו‬ ‫מעשה מיט א חב"ד'סקער חסיד‬ ‫געזען די מורא'דיגע יראה און די‬ ‫קאך און דער ברען‬ ‫זאגן אז דער ָ‬ ‫פונעם צמח צדק‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫געוואלדיגע עבודה פון איין זייט‪,‬‬ ‫מיט וואס זיי האבן געדאווענט‬ ‫געווען אונטערוועגנס ראש השנה‬ ‫אבער פון דער אנדערער זייט קען‬ ‫איז געווען עפעס וואס דער‬ ‫און האט נישט געקענט אנקומען‬ ‫מען נישט באשרייבן די שמחה‬ ‫ניקאליי קען זיך נאך מקנא‬ ‫ָ‬ ‫צאר‬‫ַ‬ ‫צו זיין רבי'ן‪ ,‬האט ער געדאוונט‬ ‫וואס איז דארט געווען ראש השנה‪.‬‬ ‫זיין‪ .‬דאס האט ער דערציילט‬ ‫דארט אין קארלין‪.‬‬ ‫עס איז מקובל פון די זקנים פון‬ ‫פאר עטליכע חסידים‪ ,‬און דער‬ ‫קארלין‪ ,‬אז נאך תשליך האבן די‬ ‫מוצאי יו"ט האט ער זיך‬ ‫יונגער רבי פון קארלין האט דאס‬ ‫אויסגעדריקט‪" :‬א קדחת אויף‬ ‫קארלינער חסידים געטאנצן פאר‬ ‫געהערט‪( .‬הרה"ק רבי אשר'ל סטאלינער‬ ‫לאנגע שעות אויף דעם ניגון "ויעשו‬ ‫ניקאליי!"‬ ‫ָ‬ ‫זי"ע האט מען גערופן 'דער יונגער רבי'‪ ,‬ווייל‬ ‫כולם אגודה אחת לעשות רצונך‬ ‫ער איז שוין געווען א רבי בחייו פון זיין טאטן‪.‬‬ ‫'ניקאליי' איז דעמאלטס געווען‬ ‫בלבב שלם"‪ ,‬און באגלייט דעם בית‬ ‫פאטער דער‬ ‫און אויך ווייל נאכדעם וואס זיין ָ‬ ‫צאר אין רוסלאנד און ער האט‬ ‫דער ַ‬ ‫אהרן פון תשליך צוריק צום הויף‪,‬‬ ‫בית אהרן איז אוועק‪ ,‬האט ער משמש געווען‬ ‫געפירט די מלוכה ביד רמה‪ ,‬זיין‬ ‫ווי דארטן האבן זיי ממשיך געווען‬ ‫בכתר אדמורו"ת פאר א יאר מיט א האלב און איז‬ ‫מיליטער איז געווען באקאנט אלס‬ ‫מיט רקידין קדישין לכבוד שמחת‬ ‫אוועק יונגערהייט‪ ,‬זי"ע)‪.‬‬ ‫זייער מסודר און געטריי‪ .‬האט דער‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪20‬‬ ‫"כי קדוש היום לאדוננו"‪ ,‬ווי עס‬ ‫אונז אין דער גמרא (דף י"ז) אויפ'ן‬ ‫היום‪.‬‬ ‫שטייט אין די פוסקים‪( ,‬עי' במטה‬ ‫"ד ְר ׁש ּו ה' ְ ּב ִה ָּמ ְצאוֹ ְק ָר ֻאה ּו‬ ‫פסוק ִ ּ‬ ‫(כידוע‪ ,‬וואס דער הייליגער בית אהרן‬ ‫אפרים)‪.‬‬ ‫ִ ּב ְהיוֹ תוֹ ָקרוֹ ב" (ישעיה נה‪ ,‬ו)‪ ,‬אז אין די‬ ‫שרייבט אין זיין ספר‪ ,‬אז דער עיקר פון ראש‬ ‫עשרת ימי תשובה האט א מענטש‬ ‫השנה איז 'רעות' ‪ -‬צו זיין באחדות אינאיינעם‪ ,‬ווי‬ ‫ווי אויך דער טור ברענגט (סימן‬ ‫אויך די 'מדת השמחה' און אזוי ממליך זיין דעם‬ ‫תקפ"ב) בשם די מדרש אז ראש‬ ‫א מורא'דיגן כח התשובה מער ווי א‬ ‫אייבערשטן‪ .‬די עבודת השמחה מיט די טענץ‬ ‫השנה טוט מען נישט ָאן קיין‬ ‫גאנץ יאר‪.‬‬ ‫וואס מען האט דארט געזען זענען געווען אויף א‬ ‫שווארצע בגדים חלילה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫דער רמב"ם שרייבט אז הגם‬ ‫געוואלדיגן אופן‪ .‬קומט אויס אז עס איז געווען‬ ‫גוים וואס זענען צעבראכן ביים‬ ‫תשובה איז א געוואלדיגע זאך‬ ‫יראה און שמחה משולבים אינאיינעם‪ .‬און‬ ‫משפט‪ .‬אדרבה‪ ,‬מיר זענען פרייליך‬ ‫א גאנץ יאר און עס איז א מצות‬ ‫מחמת ענין 'ריעות' וואס ווערט דערמאנט כמה‬ ‫עשה שאין הזמן גרמא ווייל איז‬ ‫פעמים בספרו הק' האבן סיי געזינגען דייקא די‬ ‫מיט א בטחון אז דער אייבערשטער‬ ‫וועט אונז מוחל זיין די עבירות‪ ,‬מען‬ ‫דאך ווערט די‬ ‫שטענדיג נוגע‪ָ ,‬‬ ‫אויבנדערמאנטע פסוק)‪.‬‬ ‫טוט ָאן ווייסע בגדים‪ ,‬מען גייט אין‬ ‫תשובה אין עשרת ימי תשובה מער‬ ‫מקוה ערב ראש השנה‪ ,‬רוחצין און‬ ‫אנגענומען און גלייך אנגענומען‪.‬‬ ‫דער מהות פון ראש השנה‪:‬‬ ‫מסתפרין‪ .‬עס איז א יום שמחה‪.‬‬ ‫כלשונו‪" :‬התשובה והצעקה (ד‪.‬מ‪.‬‬ ‫צווישן א יום הפחד און א יום‬ ‫עס שטייט אין די פוסקים (אין סי'‬ ‫תפילה) מתקבלת ביותר‪ ,‬ומתקבלת‬ ‫שמחה‬ ‫תצק"ז) אז די הלכות פון שמחת יו"ט‬ ‫מיד!"‪.‬‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר יעצט‬ ‫איז אנדערש פון א יעדער יו"ט‬ ‫דער רמב"ם זאגט ווייטער אז‬ ‫לערנען עטליכע שטיקלעך בית‬ ‫וווייל עס איז נישט אין די 'שלש‬ ‫דער כח התפילה און תשובה פון א‬ ‫אהרן‪ ,‬וואו מען וועט זען ווי די‬ ‫רגלים'‪ ,‬עס איז נישטא קיין חיוב‬ ‫יחיד אין די טעג האט דעם זעלבן‬ ‫עבודת הקודש ביום ראש השנה‬ ‫עולה רגל זיין‪ ,‬אבער עס איז א יום‬ ‫כח ווי א תשובה פון א 'ציבור' צו‬ ‫באשטייט פון יראה און שמחה‬ ‫שמחה מחמת די יו"ט ראש השנה‪,‬‬ ‫צורייסן א גזר דין‪.‬‬ ‫צוזאמען‪.‬‬ ‫וואס מיר האבן בטחון אין מחילת‬ ‫קומט אויס‪ ,‬עס איז א יום‬ ‫מיר וועלן מקדים זיין‪ :‬פון איין‬ ‫עוונות ווי עס שטייט אין טור‪ .‬ווי‬ ‫הפחד‪ ,‬ראש השנה איז א טאג פון‬ ‫זייט ווייסן מיר אז ראש השנה איז‬ ‫אויך איז עס "יום גנוסיא של מלך"‬ ‫יראה‪" ,‬בראש השנה יכתבון וביום‬ ‫א טאג פון פחד‪ ,‬ווי מיר זאגן אין‬ ‫(וואו עס איז מבואר בדברי רבינו סעדי' גאון‬ ‫צום כיפור יחתמון"‪ .‬עס איז א טאג‬ ‫אין די טעמים פון תקיעות שופר‪ ,‬וע"ע חת"ס‬ ‫ונתנה תוקף "כי הוא נורא ואיום"‪,‬‬ ‫פון יראה ווייל עס איז דער אנהויב‬ ‫ווייל מען משפט דעם מענטש‬ ‫בדרשותיו)‪ ,‬מען איז ממליך הקב"ה‬ ‫פון די עשרת ימי תשובה‪ ,‬און א‬ ‫בכל שנה ושנה דורך די מצוה‬ ‫אין יענעם טאג‪ .‬אזוי ווי די משנה‬ ‫געוואלדיגער זמן פון תשובה‪.‬‬ ‫זאגט אין מסכת ראש השנה (דף‬ ‫פון תקיעת שופר און די תפילות‬ ‫מלכיות‪ ,‬זכרונות און שופרות‪.‬‬ ‫ט"ז)‪" :‬וכל באי עולם עוברים לפניו‬ ‫ראש השנה יום שמחה מלא‬ ‫כבני מרון"‪ .‬די באקאנטע גמרא (דף‬ ‫(עס איז דא אריכות אין די פוסקים בנוגע‬ ‫בטחון‬ ‫י"ז) אז "שלשה ספרים נפתחים"‪,‬‬ ‫די חיוב שמחה אין ראש השנה אזוי ווי אלע‬ ‫שלש רגלים‪ .‬כידוע די שיטה פון אבן עזרא‪ ,‬אין‬ ‫אבער פון דער אנדערער זייט‬ ‫און די גמרא (דף ח') זאגט אויף‬ ‫ספר נחמי' שטייט אז עס איז דא א חיוב שמחה‪,‬‬ ‫געפינען מיר אז ראש השנה איז‬ ‫ש ָר ֵאל הוּא‪,‬‬ ‫דעם פסוק ִּ‬ ‫"כי חֹק לְ יִ ְ ׂ‬ ‫אזוי אויך אין ספר יראים מצוה רכ"ז ועוד‪ ,‬וכן‬ ‫א 'יום שמחה'‪ .‬מיר זעען ביי עזרא‬ ‫ִמ ְׁש ּ ָפט לֵ אל ֵֹקי יַ ֲעקֹב"‪ ,‬אז דער‬ ‫הוא שיטת החת"ס סי' קס"ח‪ ,‬ויש בזה אריכות‬ ‫אייבערשטער משפט דעמאלטס‬ ‫בפוסקים ונ"מ להלכה לגבי אכילת בשר ושתיית‬ ‫הסופר אז ער האט געזאגט פאר‬ ‫די אידישע קינדער ראש השנה‪,‬‬ ‫יעדן איינעם‪.‬‬ ‫יין מלבד חיוב קידוש‪ ,‬ועוד חזון למועד)‪.‬‬ ‫ווען זיי האבן תשובה געטאן‬ ‫אויך זאגט די גמרא אין מסכת‬ ‫די שיטה פונעם בית אהרן‪:‬‬ ‫אויף זייערע עבירות‪" :‬לְ כ ּו ִאכְ ל ּו‬ ‫ביצה אז "מזונותיו של אדם‬ ‫תשובה‪ ,‬יראה‪ ,‬שמחה און‬ ‫ַמ ׁ ְש ַמ ִנּים ו ְּׁשת ּו ַמ ְמ ַת ִ ּקים"‪ ,‬און ער‬ ‫קצובים לו מראש השנה ועד ראש‬ ‫האט זיי געהייסן‪" :‬וְ ַאל ֵּת ָע ֵצב ּו ִּכי‬ ‫השנה"‪ .‬דאס ברענגט א געוואלדיגן‬ ‫התחזקות‬ ‫ֶח ְדוַ ת ה' ִהיא ָמ ֻעזְ כֶ ם" (נחמיה ח‪ ,‬י)‪.‬‬ ‫פחד‪ ,‬וויבאלד דער מענטש שטייט‬ ‫קומט אויס אז לויט חז"ל און‬ ‫אזוי ווערט אויך געפסק'נט אין‬ ‫דעמאלטס ביים משפט‪.‬‬ ‫לויטן שולחן ערוך האבן מיר יראה‬ ‫שולחן ערוך (סימן תקצ"ז)‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫נאך א סיבה פארוואס עס איז‬ ‫פון איין זייט און שמחה פון דער‬ ‫מרבה זיין אין אכילה ושתיה און‬ ‫א צייט פון יראה איז ווייל ראש‬ ‫אנדערער זייט‪.‬‬ ‫פאסטן‪ ,‬אבער‪,‬‬ ‫עס איז אסור צו ַ‬ ‫השנה איז דער ערשטער טאג פון‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר זען‬ ‫מיט א געוואלדיגע ערענסקייט‬ ‫די עשרת ימי תשובה‪ .‬חז"ל זאגן‬ ‫‪21‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫דער הייליגער בית אהרן האט די הלכה – לפנים משורת הדין –‬ ‫מורא'דיגע יסודות פונעם בית‬ ‫געפאדערט פון אונז די צוויי זאגט דער אייבערשטער‪ :‬איך וועל‬ ‫אהרן ווי אזוי די צוויי זאכן קומען‬ ‫אויך גיין לפנים משורת הדין און‬ ‫עבודות אינאיינעם‪.‬‬ ‫צוזאמען‪ .‬מיר וועלן ברענגען‬ ‫מוותר זיין פאר אידישע קינדער‬ ‫די לשונות פונעם הייליגן בית‬ ‫און זיי געבן אלע גוטע השפעות‪.‬‬ ‫עבודת היראה‪ :‬דער כח פון‬ ‫אהרן וואו ער פאדערט אז ראש‬ ‫'דין למטה' מבטל צו זיין 'דין‬ ‫השנה זאל זיין יראה מיט שמחה‬ ‫השי"ת מתגבר ועושה עמם‬ ‫למעלה'‬ ‫אינאיינעם‪.‬‬ ‫צדקה‬ ‫אין פרשת נצבים (דף ק"ל ע"ב‪ ,‬ד"ה‬ ‫יעצט לאמיר אריינגיין און‬ ‫על דרך זה וועלן מיר זען די‬ ‫ראשיכם) זאגט דער הייליגער בית‬ ‫זען די 'עבודת היראה' וואס‬ ‫ווערטער פונעם הייליגן בית אהרן‪.‬‬ ‫אהרן ‪ -‬ער האט מאריך געווען‬ ‫דער הייליגער בית אהרן האט‬ ‫שבת קודש פרשת נצבים פאר‬ ‫ער ברענגט ווייטער דעם‬ ‫געפאדערט פון אונז דעם הייליגן‬ ‫ָ‬ ‫ראש השנה און ער האט געזאגט‬ ‫מדרש‪" :‬כשישראל עושין את‬ ‫טאג ראש השנה‪.‬‬ ‫פאר זיינע חסידים‪" ,‬צריך להיות‬ ‫המשפט"‪ ,‬ווען אידישע קינדער‬ ‫דער הייליגער בית אהרן (שם‬ ‫בבחינת התשובה והיראה בראש‬ ‫מאכן דעם משפט‪" ,‬השי"ת מתגבר‬ ‫ד"ה איתא במדרש) ברענגט אראפ א‬ ‫השנה בבחינת לב נשבר"‪.‬‬ ‫ועושה עמם צדקה"‪.‬‬ ‫פסוק‪" :‬וַ ִ ּיגְ ַ ּב ּה ה' ְצ ָבקוֹ ת ַ ּב ִּמ ׁ ְש ּ ָפט‬ ‫עס שטייט דא אינעם בית אהרן‪,‬‬ ‫דאס הייסט אויב אידישע‬ ‫וְ ָה ֵקל ַה ָּקדוֹ ׁש נִ ְק ַ ּד ׁש ִ ּב ְצ ָד ָקה"‪ .‬דער‬ ‫א‪ .‬סיי די בחינה פון 'תשובה'‪ ,‬ווייל‬ ‫קינדער טוען תשובה פון זיך‬ ‫מדרש פרעגט א קשיא‪ ,‬וואס מיינט‬ ‫עס איז די ערשטע טאג פון עשרת‬ ‫אליינס און זיי זענען מעורר אויף‬ ‫דאס "ויגבה ה' צבקות במשפט"?‬ ‫ימי תשובה‪ .‬ב‪ .‬ער דערמאנט די‬ ‫זיך מידת היראה ‪ -‬דין ‪ -‬אןן זענען‬ ‫וואס מיינט דאס אז "מען הייבט‬ ‫בחינה פון 'יראה'‪ ,‬וויבאלד עס איז‬ ‫מפשפש במעשיהם‪ ,‬דאס הייסט‬ ‫כביכול אויף דעם אייבערשטן ביים‬ ‫דער טאג וואס דער אייבערשטער‬ ‫'לפנים משורת הדין' ווייל זיי‬ ‫משפט"?‬ ‫משפט די וועלט‪.‬‬ ‫טוען די משפט אויף זיך אליינס‪,‬‬ ‫נאך א זאך‪ ,‬עס איז משמע‬ ‫ער זאגט ווייטער‪" :‬וכמו כן גודל‬ ‫דעמאלטס איז הקב"ה אויך מגביה‬ ‫פונעם מדרש אז כאילו עס איז דא‬ ‫החיוב על התחזקות והשמחה"‪.‬‬ ‫די משפט לפנים משורת הדין און‬ ‫דא עפעס א בחינה פון נושא פנים‬ ‫דער בית אהרן האט מעורר געווען‬ ‫שרייבט אונז ָאן בספרן של צדיקים‬ ‫זיין מיט ׁ'שוֹ חד'‪ ,‬אז מען קען זיך‬ ‫די חסידים אויף דעם גרויסן חיוב‬ ‫א כתיבה וחתימה טובה‪.‬‬ ‫אויפהייבן העכער פונעם משפט‪.‬‬ ‫פון 'חיזוק' און 'שמחה'‪.‬‬ ‫די זעלבע זאך געפינען מיר אין‬ ‫דארטן איז דא נאך א שטיקל (ד"ה‬ ‫להמשיך עליו היראה באלו‬ ‫חז"ל אין מסכת ברכות (כ‪ ,‬ב) וואו‬ ‫הימים‬ ‫ביום ה')‪ ,‬עס איז געווען דאנערשטאג‬ ‫זיי פרעגן‪ :‬עס שטייט ביי ברכת‬ ‫נאכט ‪ -‬ליל שישי ‪ -‬פאר ראש‬ ‫יך"‪ .‬פרעגט‬ ‫שא ה' ּ ָפנָ יו ֵאלֶ ָ‬ ‫כהנים "יִ ּ ָ ׂ‬ ‫דער הייליגער בית אהרן גייט‬ ‫השנה‪ ,‬און דער הייליגער בית אהרן‬ ‫מסביר זיין די ענין ווי אזוי מעורר‬ ‫די גמרא‪ ,‬ווי קען זיין אז דער‬ ‫האט געגעבן א שמועס פאר די‬ ‫צו זיין יראה‪.‬‬ ‫אייבערשטער איז נושא פנים? עס‬ ‫חסידים‪ .‬ער זאגט דארטן "והאריך‬ ‫שטייט דאך "וְ ל ֹא ִת ַ ּקח ׁשֹ ַחד"!‬ ‫בזה" – דער בית אהרן האט מאריך‬ ‫"שהימים אלו מתחילין בדין‬ ‫וסופן ברחמים"‪ .‬עס פאנגט זיך ָאן‬ ‫די גמרא ענטפערט‪" :‬הם‬ ‫געווען צו שמועסן מיט די חסידים‪,‬‬ ‫מיט א דין און א משפט‪ ,‬אבער עס‬ ‫מדקדקין עד כזית ועד כביצה"‪.‬‬ ‫"איך צריך לקבל זה היום ביראה‬ ‫ענדיגט זיך מיט רחמים‪ .‬ער זאגט‬ ‫וויבאלד אידישע קינדער גייען‬ ‫ובשמחה"‪.‬‬ ‫ווייטער‪" :‬והעיקר צריך כל אחד‬ ‫אויך 'לפנים משורת הדין'‪ ,‬זאגט‬ ‫ער זאגט אז מען דארף מקבל‬ ‫ואחד להמשיך עליו היראה באלו‬ ‫דער אייבערשטער כביכול‪" ,‬איך‬ ‫זיין דעם הייליגן טאג ראש השנה‬ ‫הימים"‪ .‬א מענטש זאל אויף זיך‬ ‫וועל אויך נושא פנים זיין און גיין‬ ‫מיט א 'יראה' און מיט א 'שמחה'‪.‬‬ ‫ממשיך זיין יראה‪ .‬דאס טייטשט‪,‬‬ ‫לפנים משורת הדין"‪.‬‬ ‫מען זעט דא קלאר אז די יראה‬ ‫מען בעט פון דיר אז דו זאלסט‬ ‫דער הייליגער מהר"ל זאגט אז‬ ‫מיט די שמחה דארפן ביידע גיין‬ ‫ממשיך זיין יראה אויף זיך‪ ,‬דו‬ ‫דער אייבערשטער ארבעט 'מידה‬ ‫משולב אינאיינעם‪ .‬עס זענען דא‬ ‫זאלסט גיין לפנים משורת הדין און‬ ‫כנגד מידה'‪ .‬אז אידישע קינדער‬ ‫נאך אסאך שטיקלעך‪ ,‬מיר האבן‬ ‫ברענגען אויף זיך יראה‪" ,‬באיזה‬ ‫זענען מוותר אויף דעם דין און‬ ‫נאר אראפגעברענגט ווי א‬ ‫עס ָ‬ ‫אופן שיהיה"‪ .‬עס איז נישט קיין‬ ‫אויף די הלכה‪ ,‬און זיי גייען מער ווי‬ ‫סארט 'פתח' אנצוהויבן זען אז‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪22‬‬ ‫סופר זאגט טאקע אז דער עיקר‬ ‫מקבל זיין יראת העונש און פחד‬ ‫חילוק ווי אזוי דו זאלסט ממשיך‬ ‫תשובה און פחד איז דוקא ערב‬ ‫פון די טעג‪ .‬יראת העונש מיינט‬ ‫זיין די יראה‪.‬‬ ‫ראש השנה‪ .‬מען זעט טאקע אז‬ ‫אז ער זאל מורא האבן פון די‬ ‫ווי אזוי איז מען מעורר יראה?‬ ‫דאס שטיקל פונעם בית אהרן איז‬ ‫עונשים אויף עבירות‪ ,‬ער זאל‬ ‫אין הייליגן בית אהרן‪ ,‬אין א‬ ‫פאר‬‫אין פרשת נצבים‪ ,‬וואס איז ַ‬ ‫האבן דעם פחד ווייל ער וויל האבן‬ ‫צווייטע שטיקל אויף ראש השנה‬ ‫ראש השנה‪.‬‬ ‫א כתיבה וחתימה טובה און א גוט‬ ‫(דף קל"ג ע"א)‪ ,‬זאגט ער‪" :‬כי זה החודש‬ ‫אבער למעשה זעט מען אין‬ ‫געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫מתחיל מן היראה‪ ,‬ומקודם הוא‬ ‫בית אהרן כמה פעמים די ענין פון‬ ‫דא דארף מען ארויסברענגען‬ ‫היראה תתאה"‪ .‬ער ברענגט אראפ‬ ‫תשובה אין ראש השנה איז דוקא‬ ‫אז עס זענען דא וואס מיינען אז ביי‬ ‫די גמרא פון רבי יוחנן בן זכאי אין‬ ‫יא מיט יראת עונש‪ .‬מען קען זאגן‬ ‫חסידים האט מען נישט געארבעט‬ ‫מסכת ברכות‪ ,‬דער פערטער פרק‪,‬‬ ‫אז אפילו אין ראש השנה ווען מען‬ ‫אויף יראת העונש‪ ,‬און עס זענען‬ ‫וואס רבי יוחנן האט געזאגט פאר‬ ‫טוט תשובה‪ ,‬איז די יראת העונש‬ ‫דא וואס זאגן אז בפרט ראש השנה‬ ‫זיין פטירה ווי א צוואה פאר זיינע‬ ‫נאר כדי‬‫וואס דער בית אהרן זאגט ָ‬ ‫האט מען נישט געטראכט דערפון‪,‬‬ ‫תלמידים‪" :‬הלוואי שיהא מורא‬ ‫אים מעורר צו זיין און אויפצווועקן‬ ‫אבער מיר זעען דא פונעם הייליגן‬ ‫שמים עליכם כמורא בשר ודם"‪.‬‬ ‫ער זאל טון תשובה‪ ,‬אבער נישט‬ ‫בית אהרן אז ער האט דאס יא‬ ‫זאגט דער הייליגער בית אהרן‪:‬‬ ‫אז ער זאל טראכטן א גאנצע צייט‬ ‫געפאדערט‪.‬‬ ‫"היינו יראת עונש"‪ ,‬דאס מיינט‬ ‫פונעם עונש‪ ,‬כמבואר בדרשות‬ ‫[אגב‪ ,‬דער הייליגער חתם סופר‬ ‫יראת העונש‪.‬‬ ‫חת"ס‪.‬‬ ‫אין די דרשות (דף שס"ז דרוש ט"ז ז"ך‬ ‫ער זאגט ווייטער‪" :‬וזהו הפירוש‬ ‫און דאס איז וואס דער הייליגער‬ ‫אלול‪ ,‬ובעוד כמה מקומות) גייט אויף א‬ ‫וכולם מקבלים עליהם עול מלכות‬ ‫קאזשניצער מגיד זאגט‪ ,‬רעדט‬ ‫מורא'דיגן מהלך אז מען זאל אפילו‬ ‫שמים – היינו יראת המלכות‪ ,‬יראת‬ ‫ער פון פחד באופן חסרון בטחון‪,‬‬ ‫נישט האבן קיין פחד און מען זאל‬ ‫עונש"‪ .‬דאס טייטשט‪ ,‬יעדער‬ ‫הן בתשובה והן בכתיבה וחתימה‬ ‫נישט טראכטן פון קיין חטא‪ .‬דאס‬ ‫איינער פארשטייט און קען מקבל‬ ‫טובה‪ .‬אבער אוודאי דארף מען‬ ‫טייטשט‪ ,‬אפילו ווען דו טוסט‬ ‫זיין יראת העונש‪" .‬ואחר כך"‪,‬‬ ‫האבן יראת העונש‪ ,‬תשובה טון און‬ ‫תשובה מיט יראת העונש‪ ,‬זאלסטו‬ ‫זאגט ער‪" ,‬זה מזה" – מען קען‬ ‫זיך מקבל זיין מכאן ולהבא)‪.‬‬ ‫עס נישט דערמאנען ווי אויך נישט‬ ‫ארויפגיין צו א צווייטע בחינה‪,‬‬ ‫טראכטן‪ .‬אין אנדערע שטיקלעך‬ ‫"וכשיש דין למטה אין דין‬ ‫"זהו יראת הרוממות"‪ ,‬דאס איז‬ ‫חתם סופר איז משמע אז בשעת‬ ‫למעלה"‬ ‫יראת הרוממות‪" ,‬מפחד ה' ומהדר‬ ‫די 'תקיעות דמיושב' זאל מען‬ ‫גאונו"‪ .‬דערנאך זאגט ער‪" :‬ואחר‬ ‫יא טראכטן פון תשובה כמבואר‬ ‫לאמיר דא צוריקגיין צום‬ ‫כך בא לאהבת ה' ונותן באהבת‬ ‫הייליגן בית אהרן‪ ,‬וואס זאגט אז א‬ ‫באריז"ל ושל"ה הקדוש‪ ,‬ומובא ג"כ‬ ‫ה' זה לזה"‪ ,‬וואס דאס איז שוין א‬ ‫מענטש זאל זיך מעורר זיין יראה‬ ‫במג"א סי' תקפ"ד‪ ,‬וכן בשו"ע הרב‬ ‫הויכע מדרגה‪.‬‬ ‫אין די טעג "באיזה אופן שיהיה"‪.‬‬ ‫שם‪ ,‬ובעזה"י עוד חזון למועד‪].‬‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז די וועג צו מעורר‬ ‫מיר האבן מסביר געווען אז ער זאל‬ ‫אויך ווען מען קוקט אריין‬ ‫זיין יראה איז דורך זיך מתבוננן זיין‬ ‫זיך מעורר זיין אדער מיט יראת‬ ‫אינעם הייליגן קאזשניצער מגיד‬ ‫אין יראת העונש‪ ,‬כל אחד לפי מה‬ ‫העונש (אדער מיט יראת הרוממות)‪ .‬ער‬ ‫בשם זיין רבי'ן דער הייליגער‬ ‫שהוא וואס עס איז אים מעורר צו‬ ‫זאגט ווייטער‪" :‬וכשיש דין למטה‪,‬‬ ‫מעזריטשער מגיד‪ ,‬זאגט ער אויך‬ ‫די סארט יראה‪.‬‬ ‫אין דין למעלה"‪ .‬דאס איז א חז"ל‪,‬‬ ‫אז מען זאל נישט טראכטן פון‬ ‫א מדרש‪ ,‬אז אויב א איד משפט זיך‬ ‫קיין עונשים ווייל דאס איז מעורר‬ ‫צוויי מדרגות אין יראה‪ :‬יראת‬ ‫למטה‪ ,‬איז נישטא קיין דין למעלה‪.‬‬ ‫דינים‪.‬‬ ‫העונש און יראת הרוממות‬ ‫ווי מיר האבן מסביר געווען‪:‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬מען זעט דאך אז דער‬ ‫ווען א מענטש גייט און טוט לפנים‬ ‫בית אהרן זאגט אז מען זאל יא‬ ‫לאמיר ממשיך זיין מיט זיינע‬ ‫משורת הדין‪ ,‬ער איז זיך אליין דן‬ ‫טראכטען פון יראת העונש‪ .‬וואס‬ ‫הייליגע ווערטער‪.‬‬ ‫און מאכט א חשבון הנפש‪ ,‬דאס‬ ‫איז דער פשט?‬ ‫"על כל פנים‪ ,‬עיקר ההתחלה‬ ‫טייטשט נישט אז ער געדענקט‬ ‫איין מהלך קען זיין אז דער בית‬ ‫באלו הימים היא היראה‪ ,‬ומשבר‬ ‫נאר ער מאכט א‬ ‫זיינע עבירות‪ָ ,‬‬ ‫'פאר' ראש‬ ‫אהרן רעדט דא פון ַ‬ ‫לבו בקרבו מגודל היראה והפחד"‪.‬‬ ‫חשבון הנפש און ער דערוועקט‬ ‫השנה‪ ,‬וואס דער הייליגער חתם‬ ‫דער עיקר איז אז א מענטש זאל‬ ‫‪23‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫און טרינקט נישט געהעריג‪ ,‬און ער‬ ‫זיינע עבירות‪.‬‬ ‫יראה ביי זיך‪ ,‬דעמאלטס מאכט ער‬ ‫זעט נישט זיין ווייב און קינדער‪,‬‬ ‫דער הייליגער בית אהרן‬ ‫אויף זיך א 'דין למטה'‪ .‬און "כשיש‬ ‫איז ער בשמחה אדער נישט?‬ ‫ענדיגט צו‪" :‬צריך מאד לירא‬ ‫דין למטה"‪ ,‬ווען ער האט זיך אליין‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬ער איז מלא‬ ‫ולפחד‪ ,‬וזהו העיקר"‪ .‬דער עיקר‬ ‫דן געווען למטה‪ ,‬איז "אין דין‬ ‫שמחה ער איז מלא פרייליכקייט‪.‬‬ ‫איז צו האבן א מורא'דיגע יראה‬ ‫למעלה"‪.‬‬ ‫וועט א מענטש פרעגן‬ ‫ופחד‪ .‬און אויב א מענטש האט‬ ‫דער הייליגער בית אהרן‬ ‫פארוואס? איי‪ ,‬לכאורה ער עסט‬ ‫פחד‪" ,‬ואז הקב"ה עושה עמם‬ ‫זאגט (דף ק"ל ע"א)‪" ,‬וזהו פירוש‬ ‫נישט‪ ,‬ער טרינקט נישט‪ ,‬ער רעדט‬ ‫צדקה"‪ .‬אויב דו האסט דעם פחד‪,‬‬ ‫המדרש כשישראל עושין המשפט‬ ‫נישט געהעריג מיט מענטשן און‬ ‫וועסטו האבן א געוואלדיגע צדקה‬ ‫כו'"‪ ,‬דאס טייטש‪ ,‬ווען אידישע‬ ‫איז נישט מיט זיין משפחה‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫אז דער אייבערשטער וועט דיר‬ ‫קינדער זענען זיך אליין ַדן‪ .‬דער‬ ‫קען ער זיין בשמחה?‬ ‫אנוואונטשן א כתיבה וחתימה‬ ‫אייבערשטער זאגט דעמאלטס‪,‬‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬ווייל ער ווייסט‬ ‫טובה און א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫איך גיי אויך פארקוקן אויפ'ן‬ ‫אז נאך א האלב יאר גייט קומען אזא‬ ‫משפט‪ ,‬וויבאלד איר גייט ארויס‬ ‫גרויסע תוצאה‪ ,‬עס גייען קומען‬ ‫ווי אזוי קען מען זיין בשמחה‬ ‫פון אייער וועג‪ ,‬זאגט דער רבוש"ע‬ ‫מיליאנען און דעמאלטס וועט זיין‬ ‫בשעת'ן פחד? דער משל‬ ‫כביכול‪ ,‬גיי איך אויך ארויסגיין‬ ‫א גרויסע הרחבה‪ .‬ממילא‪ ,‬אפילו‬ ‫פונעם בנין‬ ‫לפנים משורת הדין און איך וועל‬ ‫יעצט איז ער אומבאקוועם‪ ,‬איז‬ ‫גיין העכער פונעם משפט‪.‬‬ ‫נאכן לערנען אזא שטיקל וועט‬ ‫דאך פרייליך ווייל ער ווייסט אז‬‫ער ָ‬ ‫ער זאגט ווייטער‪" :‬ועושה עמם‬ ‫א מענטש פרעגן‪ :‬ווי אזוי קען איך‬ ‫עס גייט ארויסקומען א מורא'דיגע‬ ‫צדקה"‪ .‬דער אייבערשטער טוט‬ ‫זיין בשמחה?‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫צדקה מיט אידישע קינדער און‬ ‫נאר באמת דער הייליגער‬ ‫ָ‬ ‫ער וואונטש ָאן א כתיבה וחתימה‬ ‫ווען א מענטש האט יעצט יראה‬ ‫בית אהרן האט דאס אליינס‬ ‫און פחד‪ ,‬איז די שאלה‪ :‬ווי אזוי קען‬ ‫טובה‪ ,‬און א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫פארענטפערט אין די שטיקל‪ ,‬מיר‬ ‫ער זיין בשמחה?‬ ‫זאגט דער הייליגער בית אהרן‪,‬‬ ‫וועלן מרחיב זיין דעם דיבור מיט‬ ‫זאגט דער הייליגער בית אהרן‪,‬‬ ‫איך גיי דיר יעצט זאגן צוויי מיני‬ ‫א 'משל'‪:‬‬ ‫'יראות' ‪ -‬וואס מיר האבן געלערנט‬ ‫אז דורך די יראה ופחד טוט דער‬ ‫א מענטש ווייסט אז מען האט‬ ‫אין דעם שטיקל דף קל"ג‪ ,‬דא‬ ‫אייברעשטער מיט אונז צדקה‪.‬‬ ‫אים פארקויפט א שטיק ריעל‪-‬‬ ‫זאגט ער עס בקיצור נמרץ‪" :‬ואופן‬ ‫דורך דיין יראה ופחד – אויב "יש דין‬ ‫עסטעיט‪ ,‬מען האט אים פארקויפט‬ ‫היראה"‪ ,‬וואס איז דער אופן‬ ‫למטה אין דין למעלה" – וועסטו‬ ‫א בנין‪ .‬ער דארף יעצט משקיע זיין‬ ‫היראה? ער זאגט אזוי‪" :‬אם הוא‬ ‫באקומען א כתיבה וחתימה טובה‬ ‫אינעם בנין עס צו פאררעכטן‪ ,‬און‬ ‫מאותן המכירים קצת וקרובים‬ ‫און א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫נאכדעם וועט ער עס פארדינגען‬ ‫להשי"ת"‪ ,‬אויב דו ביסט פון די‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז בשעת דו האסט‬ ‫און מאכן מיליאנען‪.‬‬ ‫עובדי ה' וואס זענען נאנט צום‬ ‫די יראה ופחד ביסטו מלא שמחה‪,‬‬ ‫אבער דאס האלב יאר דארף‬ ‫אייבערשטן‪" ,‬בוודאי יש להם יראה‬ ‫"ווייל דו ווייסט אז דו גייסט דא‬ ‫ער יעצט משקיע זיין עבודה קשה‬ ‫ופחד באותן הימים‪ ,‬יראה עלאה" ‪-‬‬ ‫פארדינען מיליאנען!"‬ ‫עס צו פאררעכטן‪ .‬אין דעם האלב‬ ‫דאס מיינט יראת הרוממות‪ .‬דאס‬ ‫יאר עסט ער נישט געהעריג און‬ ‫טייטש‪ ,‬ער האט יראה פון גדלות‬ ‫יראה אלס א מקור פאר תענוג‬ ‫שלאפט נישט געהעריג‪ .‬ער קומט‬ ‫הבורא‪ ,‬ער האט א יראת בושה‪ ,‬ער‬ ‫און זיסקייט אין עבודה‬ ‫אהיים שפעט ביינאכט און זעט‬ ‫האט א העכערע מין יראה‪.‬‬ ‫אבער באמת איז 'קושיא‬ ‫קוים די ווייב און קינדער‪ .‬עס קומט‬ ‫"ואם לאו" – אויב ער האט נישט‬ ‫מעיקרא ליתא'‪ .‬דער הייליגער‬ ‫אויס אז דאס האלב יאר געפינט‬ ‫קיין יראת הרוממות‪ ,‬איז "מאימת‬ ‫רבינו יונה (מס' ברכות אנהייב פרק ה')‬ ‫ער זיך אין א מורא'דיגן פארנעם‪,‬‬ ‫הדין נפשי תבחיל"‪ ,‬דאס איז‬ ‫זאגט‪ ,‬אז ביי גשמיות'דיגע ענינים‬ ‫ער איז זיך מסגף‪ ,‬ער איז אין א‬ ‫דער לשון פונעם פייטן‪ .‬ער האט‬ ‫איז יראה‪ ,‬פחד‪ ,‬שמחה און אהבה א‬ ‫מורא'דיגן פחד און יראה ווייל ער‬ ‫מורא ווייל ער וויל האבן א כתיבה‬ ‫סתירה‪ .‬ווידער אין עבודת ה'‪ ,‬זאגט‬ ‫וויל אז דער בנין זאל געלונגען‪.‬‬ ‫וחתימה טובה‪ ,‬ער וויל האבן א גוט‬ ‫ער‪ ,‬גייט "וגילו ברעדה"‪ ,‬עס גייט‬ ‫יעצט שטעלט זיך די שאלה‪:‬‬ ‫געבענטשט יאר‪ .‬ער וויל מען זאל‬ ‫צוזאמען‪ .‬ממילא‪ ,‬ווען א מענטש‬ ‫דאס האלב יאר וואס ער עסט נישט‬ ‫אים חלילה נישט מעניש זיין אויף‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪24‬‬ ‫און ווארענען‪" :‬היט דיך‪ ,‬טו נישט‬ ‫קומט אויס‪ ,‬ביי עבודת השם‪,‬‬ ‫האט יראה און פחד ראש השנה‪,‬‬ ‫קיין עבירה!" ווייל אויב א מענטש‬ ‫דורך יראה קומט זיסקייט‪.‬‬ ‫איז עס בכלל נישט קיין סתירה צו‬ ‫זינדיגט חלילה‪ ,‬צעברעכט ער‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫דערמיט די גאנצע רוחניות'דיגע‬ ‫יראה איז די גרעסטע תענוג‬ ‫די סבה דערפאר איז ווי דער‬ ‫אברים פון זיין נשמה‪ ,‬ווי אויך‬ ‫און טובה פארן מענטש‬ ‫הייליגער בית אהרן איז מאריך אין‬ ‫בגשמיות‪ ,‬און די תוצאות איז‬ ‫די גאנצע ספר‪ ,‬אז עבודת השם איז‬ ‫זאגט דער בית אהרן ווייטער‪,‬‬ ‫אין לשער‪ ,‬ווי עס שטייט אין די‬ ‫זיס‪ ,‬יראה פון הקב"ה איז נישט א‬ ‫"והעיקר הוא על ידי היראה‪ ,‬ואחר‬ ‫הייליגע תורה‪.‬‬ ‫יראה פון א לייב וואס איז מזיק‪,‬‬ ‫כך באה לו התשוקה"‪ .‬ד‪.‬ה‪ .‬יראת‬ ‫אויף דער וועלט האבן מיר‬ ‫שמים ברענגט א תשוקה און‬ ‫"יִ ְר ַאת ה' ּתוֹ ִסיף יָ ִמים" ‪ -‬זאגט דער‬ ‫א בחירה און מיר זעען נישט די‬ ‫א זיסקייט נישט צו ווערן ח"ו‬ ‫פסוק אין משלי‪.‬‬ ‫מציאות אזוי אפן‪ ,‬דערפאר האט‬ ‫אנגעצויגן אדער מרה שחורה'דיג‬ ‫דער הייליגער רבי אהרן הגדול‬ ‫הקב"ה באשאפן די ענין פון יראה‬ ‫ח"ו‪.‬‬ ‫זי"ע אין דעם הייליגן זמר "קה‬ ‫אונז צו העלפן מיר זאלן נישט‬ ‫לאמיר אביסל מרחיב זיין די‬ ‫אכסוף"‪ ,‬לערנט אונז אויס אז‬ ‫אריינפאלן אין דער טיפע תהום‬ ‫ענין‪ .‬שטעלט אייך פאר א מענטש‬ ‫"משוך נועם יראתיך" ‪ -‬יראת‬ ‫פון עבירות וכו'‪ .‬דאס מיינט אז‬ ‫שפאצירט זיך אזוי רואיג צווישן‬ ‫שמים איז זיס!‬ ‫די יראה איז זיס‪ .‬און מיר רעדן דא‬ ‫נאר פון א פשוט'ע יראת‬ ‫טאלן‪ ,‬ער קוקט זיך‬ ‫די בערג און ָ‬ ‫די סיבה פארוואס יראה איז‬ ‫אפילו ָ‬ ‫העונש – איז די גרעסטע טובה‬ ‫ארום אויף די הערליכע בריאה‬ ‫זיס איז א לאנגע אריכות פון א‬ ‫וואס א מענטש קען האבן‪.‬‬ ‫און דאנקט דעם באשעפער אויף‬ ‫שמועס‪ ,‬בדרך תמצית וועלן מיר‬ ‫די שיינע וועלט וואס ער האט‬ ‫אויסשמועסן אין קורצן‪:‬‬ ‫יראת העונש ראטעוועט‬ ‫באשאפן‪ .‬ער כאפט אבער בכלל‬ ‫דער בית אהרן אין פ' נצבים‬ ‫אונז פון די גרעסטע‬ ‫נישט אז ער געפינט זיך ממש‬ ‫(דף ק"ל ע"ב‪ ,‬ד"ה ביום ה')‪ .‬אויפ'ן פסוק‬ ‫ביים עק פון א הויכן שפיציגן‬ ‫"ה ֶנ ֱּח ָמ ִדים ִמזָ ָּהב ו ִּמ ּ ַפז ָרב ו ְּמתו ִּקים‬ ‫ַ‬ ‫שווינדלערייען‬ ‫בארג‪ ,‬און אויב גייט ער נאך‬ ‫ִמ ְ ּד ַב ׁש וְ נ ֶֹפת צו ִּפים" (תהלים יט‪ ,‬יא)‪,‬‬ ‫די ספרים הקדושים ברענגען‬ ‫אביסל קען ער חלילה אריינפאלן‬ ‫זאגט אזוי‪' .‬נחמדים' מיינט זיס‪,‬‬ ‫נאך א משל אויף דעם‪ :‬ס'איז געווען‬ ‫אין א טיפע תהום רח"ל‪ ,‬וואס די‬ ‫לעכטיג‪ ,‬תענוג‪ ,‬מידת אהבה‪.‬‬ ‫א מענטש וואס האט געוואלט‬ ‫קאנסעקווענצן דערפון קענען זיין‬ ‫'מזהב' מיינט גאלד‪ .‬מיר ווייסן אז‬ ‫פארדינען א ריזיגע מציאה און‬ ‫שרעקליך‪.‬‬ ‫דער זוהר הקדוש זאגט אז "זהב"‬ ‫קויפן א גרויסן בנין מיט אסאך‬ ‫פונקט אפאר פוס פאר ער‬ ‫איז א בחינה פון יראה‪.‬‬ ‫דירות פאר א שפאט‪-‬ביליגן פרייז‪,‬‬ ‫דערנענטערט זיך צום תהום‪,‬‬ ‫און ער האט שוין אפילו געהאט ַאן‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫כאפט אים זיין חבר אן מיט כח און‬ ‫אונטערגעשריבענעם קאנטראקט‬ ‫ווי קומט זיסקייט מיט יראה‬ ‫הייבט ָאן שרייען‪" :‬וואו גייסטו?!‬ ‫מיט'ן פארקויפער‪.‬‬ ‫צוזאמען?‬ ‫וואס טוסטו?!" דער מענטש‬ ‫פלוצלינג קומט ָאן זיין חבר און‬ ‫ווערט אינגאנצן דערציטערט און‬ ‫זאגט דער הייליגער בית אהרן‪,‬‬ ‫ווארנט אים מיט שרעק‪" :‬וואס‬ ‫אויפגעשוידערט פון שרעק‪ ,‬און‬ ‫"מאין בא לו החמדה"‪ ,‬פון וואו‬ ‫טוסטו? יענער איז א באקאנטער‬ ‫ער פרעגט זיין חבר מיט כעס‪:‬‬ ‫קומט צו א מענטש א תענוג און‬ ‫שווינדלער און א גנב!" דער קונה‬ ‫"וואס ווילסטו פון מיר? פארוואס‬ ‫א זיסקייט אין עבודת ה'? פון וואו‬ ‫פארשטייט נישט וואס זיין חבר‬ ‫דערשרעקסטו מיר אזוי שטארק?"‬ ‫קומט א שמחה אין עבודת ה'?‬ ‫וויל‪" :‬פארוואס שרעקסטו מיר אזוי‬ ‫ענטפערט אים דער חבר מיט‬ ‫ער זאגט ווייטער‪" :‬מזהב‪,‬‬ ‫אפ? וואס רעדסטו? איך האנדל‬ ‫רואיגקייט‪" :‬קום אהער‪ ,‬איך‬ ‫מבחינת זהב‪ ,‬והוא בחינת היראה‪,‬‬ ‫שוין מיט אים א לאנגע צייט‪ ,‬ער‬ ‫וועל דיר ווייזן – איך האב יעצט‬ ‫כמבואר בזוהר הקדוש"‪ .‬די‬ ‫איז אזא זיסער און לעכטיגער איד‪,‬‬ ‫געראטעוועט דיין לעבן!"‬ ‫זיסקייט און די שמחה אין עבודת‬ ‫ער געבט מיר דא א בנין כמעט‬ ‫די זעלבע זאך איז מיט 'יראת‬ ‫ה' קומט דייקא דורך יראה‪ .‬ער‬ ‫בחנם!"‬ ‫העונש'‪ .‬דער אייבערשטער האט‬ ‫זאגט‪" :‬והעיקר על ידי היראה‪,‬‬ ‫דער חבר לאזט נישט נאך‬ ‫באשאפן דעם פחד פון עונש כדי‬ ‫ואחר כך באה לו התשוקה"‪ .‬ווען דו‬ ‫און הייבט אים ָאן אנצופילן מיט‬ ‫אונז אויפצואוועקן פון אונזער‬ ‫וועסט האבן יראה‪ ,‬וועט שפעטער‬ ‫פחדים‪" :‬דו מוזט מיר גלייבן‪ ,‬דאס‬ ‫טיפן שלאף‪ ,‬אונז אויפצושאקלען‬ ‫זיין אזא זיסקייט‪.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫געווארן א ַשֹר ווואס דרייט זיך‬ ‫יראה ברענגט די שענסטע‬ ‫איז זיין גאנצע טאקטיק! ער מאכט‬ ‫בחדרי המלכות‪.‬‬ ‫תוצאות‬ ‫זיך זיס נאר כדי דיך אריינצונארן‬ ‫אין א שווינדל‪ ,‬און דו וועסט‬ ‫די נאנטקייט וואס קומט דורך‬ ‫מיר גייען אבער זען נאך א דרגא‬ ‫פארלירן דיין גאנצע געלט!"‬ ‫יראה און ענווה‬ ‫אין מתיקות פון יראה‪.‬‬ ‫ווען דער חבר זעט אז ער קען‬ ‫ס'איז געווען א מלך וואס האט‬ ‫אים נישט איבערצייגן‪ ,‬גייט ער צו‬ ‫יעצט וועלן מיר גיין צו נאך‬ ‫געזוכט א ַשֹר וואס זאל זיין זיין‬ ‫זיין גאנצע משפחה און חברים און‬ ‫א שטאפל אין יראה וואס ווערט‬ ‫רעכטע האנט‪ .‬יעדער פארשטייט‬ ‫מאכט א גאנצע איבערקערעניש‪,‬‬ ‫ארום גערעדט אין ספה"ק מאור‬ ‫אז אזא פאזיציע קומט מיט‬ ‫ביז יעדער איז געקומען און אים‬ ‫עינים ווי אויך אין ספה"ק באר‬ ‫אומגעהויערע געלט‪ַ ,‬אן אייגענעם‬ ‫אנגעפילט מיט שרעק און מורא‪.‬‬ ‫מים חיים כמה פעמים‪ ,‬וואס דער‬ ‫פאלאץ‪ ,‬און א נאנטקייט צום קעניג‬ ‫למעשה‪ ,‬צוליב דעם גרויסן‬ ‫העכערע שטאפל ברענגט א‬ ‫וואס מ'קען זיך נישט פארשטעלן‪.‬‬ ‫רעשור און לחץ‪ ,‬האט ער‬ ‫ּפ ׁ‬ ‫געוואלדיגע 'תענוג עילאה'‪.‬‬ ‫דער מלך האט אבער געוואלט‬ ‫אפגעלאזט דעם מקח‪ .‬ס'האט‬ ‫בהקדם‪ ,‬א משל אויף דעם ענין‪:‬‬ ‫אויספרובירן ווער ס'איז טאקע‬ ‫נישט געדויערט לאנג‪ ,‬און ס'איז‬ ‫א קעניג האט געזוכט א פריוואטן‬ ‫ראוי פאר דעם כבוד‪ ,‬און ער האט‬ ‫נתגלה געווארן פאר די גאנצע‬ ‫עצה‪-‬געבער‪ ,‬עמיצער מיט וועמען‬ ‫געהייסן אז אלע קאנדידאטן‬ ‫שטאט אז דער מוכר איז טאקע‬ ‫ער קען זיך דורכשמועסן און אים‬ ‫זאלן אריינקומען צו אים יעדן‬ ‫געווען א גרויסער שווינדלער‪.‬‬ ‫אנטפלעקן זיין הארץ‪ .‬דאס איז‬ ‫טאג‪ .‬ער האט געוואלט זען לויט‬ ‫דער איד איז גלייך צוריקגעגאנגען‬ ‫פארשטענדליך געווען די גרעסטע‬ ‫זייער התנהגות ווער עס איז‬ ‫צו זיין חבר און משפחה און‬ ‫שטרעבונג פון יעדן איינעם אין‬ ‫באמת געטריי‪ .‬יעדן טאג זענען‬ ‫זיך שטארק באדאנקט פאר'ן‬ ‫דעם קעניגס הויף‪ .‬ווייל די תענוג‬ ‫פארשידענע‬ ‫אריינגעקומען‬ ‫אנווארפן דעם פחד און לייגן דעם‬ ‫פון זען און נהנה זיין פונעם 'אור‬ ‫ָשֹ ִרים‪ ,‬זיי האבן גערעדט שיין און‬ ‫גאנצן לחץ אויף אים‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫פני המלך' מידי יום ביומו‪ ,‬און צו‬ ‫געלויבט די מלוכה‪ ,‬אבער עס איז‬ ‫האט אים געראטעוועט פון א‬ ‫זיין די פריוואטע עצה‪-‬געבער איז‬ ‫געווען איינער פון די אלע וואס‬ ‫זיכערן שווינדל‪ .‬זעען מיר פון דעם‬ ‫נישט שייך מסביר צו זיין‪.‬‬ ‫פלעגט אריינקומען מיט אזא‬ ‫אז יראה איז די בעסטע זאך וואס‬ ‫דער קעניג האט דורכגעפירט‬ ‫געוואלדיגע דרך ארץ‪ ,‬מיט אזא‬ ‫קען זיין‪.‬‬ ‫דעם זעלבן סדר און געלאזט די‬ ‫ביטול און יראה‪ ,‬און פארשטייט‬ ‫ש ִרים אריינקומען רעדן צו אים‪,‬‬ ‫ָֹ‬ ‫יראת העונש ראטעוועט אונז‬ ‫זיך אז דער קעניג האט אים גלייך‬ ‫פון די שווינדלערייען פונעם יצר‬ ‫כדי צו זען ווער עס איז פאסיג צו‬ ‫אויסגעקליבן אלס זיין ַשֹר‪.‬‬ ‫זיין זיין 'ידיד נפש'‪ .‬למעשה האט‬ ‫הרע‪ ,‬וואס וויל אונז איינרעדן אז‬ ‫דער זעלבער ענין איז ביי‬ ‫עבירות זענען געשמאק‪ ,‬אז רעדן‬ ‫ער אויסגעקליבן דעם ַשֹר וואס‬ ‫אונז‪ :‬ווען מיר האבן יראה‪ ,‬ווייזן‬ ‫אינמיטן לערנען איז גוט‪ ,‬אדער אז‬ ‫האט געהאט די גרעסטע יראה‬ ‫מיר ארויס פאר'ן רבוש"ע אז מיר‬ ‫לשון הרע און רכילות איז א תענוג‪.‬‬ ‫און ענוה‪ .‬מיר רעדן דא נישט פון‬ ‫אנערקענען אין זיין מלכות און מיר‬ ‫יראת העונש קומט און שרייעט‪:‬‬ ‫א פחד פון עונש‪ ,‬נאר א פחד פון‬ ‫שפירן דעם מלך מלכי המלכים‪.‬‬ ‫"יצר הרע! די ביסט א שווינדלער‪,‬‬ ‫די רוממות און די טיפע חכמה‬ ‫פונעם קעניג‪ .‬דער שכר דערפון‬ ‫דערנאך זאגט דער רבוש"ע‪ ,‬אז‬ ‫גנב‪ ,‬רוצח‪ ,‬ארויס פון דא!"‬ ‫איז געווען אז ער איז געווארן דער‬ ‫דו האסט יראה‪ ,‬קלויב איך דיך אויס‬ ‫יראה איז די זיסטע זאך אין דער‬ ‫פריוואטער יועץ‪ ,‬און ער קען רעדן‬ ‫צו זיין מיין ַשֹר און איך וועל דיר‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫מיט'ן קעניג פנים אל פנים‪ ,‬ואין לך‬ ‫געבן אלעס גוטס!‬ ‫דאס איז די ביאור פון רבינו יונה‬ ‫תענוג גדול מזה‪ .‬דער תענוג און‬ ‫יראה ברענגט די שענסטע‬ ‫אז ביי עבודת השם‪ ,‬יראה‪ ,‬אהבה‬ ‫כבוד איז העכער פון יעדן באגריף‪.‬‬ ‫תוצאות‪.‬‬ ‫מיט שמחה גייען אינאיינעם! ווייל‬ ‫(כאטש דער משל איז נישט הונדערט‬ ‫ווי אויך ווערט ער נענטער צום‬ ‫יראה פון עבירות העלפט אונז‬ ‫פראצענט דומה)‪ ,‬אבער ווען א איד‬ ‫אייבערשטן ‪ -‬ער ווערט א עובד‬ ‫צו ווערן געראטעוועט פון אלע‬ ‫ווייזט ארויס יראה און ענוה פאר'ן‬ ‫ה' וואס מען גיבט אים אוצרות‬ ‫שווינדלערייען פונעם יצה"ר‪ .‬דאס‬ ‫באשעפער און ער איז מכיר אין‬ ‫פון תענוגים ביי עבודת ה'‪ ,‬א שבת‬ ‫איז די מתיקות און תענוג וואס‬ ‫זיין מלכות‪ ,‬זאגט דער רבוש"ע‪:‬‬ ‫און א יו"ט איז ביי אים מעין עוה"ב‬ ‫דער בית אהרן זאגט‪ ,‬וואס דאס‬ ‫'בנים אתם לה' אלקיכם'‪ ,‬דו ווערסט‬ ‫ממש! פארוואס? ווייל ער איז‬ ‫קומט פון 'יראה'‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪26‬‬ ‫ביאור הענין‪ :‬דורך דעם וואס‬ ‫השם איז זיס אפילו ָאן קיין משלים‪,‬‬ ‫כביכול מיין פריוואטער יועץ"‪.‬‬ ‫א מענטש האט יראה‪ ,‬פועל'ט‬ ‫און אפילו ווען מען פארשטייט עס‬ ‫דער אייבערשטער זאגט‪,‬‬ ‫ער ַאן המתקת הדינים‪ ,‬ער ווישט‬ ‫נאר פשוט ווייל‬ ‫נישט מיט'ן שכל‪ָ .‬‬ ‫אידישע קינדער לייגן תפילין און‬ ‫ָא ּפ עבירות און צורייסט דעם גזר‬ ‫דער רבוש"ע האט אונז געזאגט‬ ‫זאגן 'שמע ישראל' צו מעיד זיין‬ ‫דין‪ .‬און אז עס איז דא ַאן המתקה‪,‬‬ ‫די מצות פון יראה‪ ,‬און ווען א איד‬ ‫אויף מיין מלכות‪ ,‬און וויבאלד‬ ‫האט ער א זיס לעכטיג יאר‪ ,‬און עס‬ ‫איז מקיים א מצוה‪,‬איז עס זיס! און‬ ‫דו האסט יראה און ענוה און דו‬ ‫ווערט ביי אים "מתוקים מדבש‬ ‫אוודאי די מצוה פון יראה וואס‬ ‫ביסט מכיר אין מיין מלוכה‪ ,‬גיי‬ ‫ונופת צופים"‪ .‬דאס איז די מהלך‬ ‫דאס איז א 'מצוה כללית בכל‬ ‫איך כביכול אויך לייגן תפילין און‬ ‫וואס מיר האבן געלערנט פריער‬ ‫הקומה' ווערט דער מענטש מלא‬ ‫דארט שרייבן "מי כעמך ישראל גוי‬ ‫"אם יש דין למטה אין דין למעלה"‪,‬‬ ‫שמחה ותענוג‪ ,‬ווי עס שטייט אין‬ ‫אחד בארץ"‪.‬‬ ‫די יראה וואס מען איז ממשיך אויף‬ ‫משלי "יִ ְר ַאת ה' ּתוֹ ִסיף יָ ִמים"‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאגט‪" :‬דו‬ ‫זיך ברענגט אונז א זיס לעכטיג יאר‬ ‫און ווי דער הייליגער רבינו‬ ‫ווערסט מיין שותף אין די בריאה!"‪,‬‬ ‫‪ -‬איז אוודאי די יראה געבינדן מיט‬ ‫יונה זאגט אז 'יראה' צוזאמען מיט‬ ‫ווי אונז טרעף מער אז א יעדער‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫'אהבה' זענען איין זאך‪ .‬הגם איך‬ ‫שב"ק ביי 'ויכולו' ווען מען זאגט‬ ‫פארשטיי עס טאקע נישט‪ ,‬זאגט‬ ‫קידוש‪ ,‬ווערן מיר א 'שותף למעשה‬ ‫סך הכל‪:‬‬ ‫דער רבינו יונה אזוי גייט עס אין‬ ‫בראשית'‪ .‬עס איז ידוע וואס דער‬ ‫קומט אויס‪ ,‬מיר האבן דא כמה‬ ‫עבודת השם‪ .‬די יראה פונעם‬ ‫מדרש זאגט אז דער באשעפער‬ ‫מהלכים ווי אזוי יראה ברענגט‬ ‫באשעפער איז די זיסטע זאך‬ ‫האט ליב אידישע קינדער מיט די‬ ‫שמחה‪:‬‬ ‫וואס קען נאר זיין‪ ,‬אפילו אן קיין‬ ‫העכסטע מדרגות פון ליבשאפט‪,‬‬ ‫א‪ .‬עבודת ה' ברענגט יראה‪,‬‬ ‫שום משל און אן קיין שכל'דיגע‬ ‫ביז ער האט אונז אנגערופן "בתי‪,‬‬ ‫תענוג און שמחה ווי דער בית‬ ‫הסברים‪ .‬מיר האבן נאר געברענגט‬ ‫אחותי‪ ,‬רעיתי‪ ,‬יונתי‪ ,‬תמתי"‪ ,‬דאס‬ ‫אהרן לערנט עס פשט אינעם‬ ‫די משלים כדי א מענטש זאל‬ ‫אלעס קומט דורך דעם כח פון‬ ‫פסוק "הנחמדים מזהב"‪ .‬על פי‬ ‫קענען אנהייבן די עבודה פון אונטן‬ ‫יראה‪.‬‬ ‫דער מדרש "אם יש דין למטה‬ ‫ארויף‪ ,‬מתתא לעילא‪ ,‬און צו האבן‬ ‫עס קומט דאך אויס פון דעם‪,‬‬ ‫אין דין למעלה" באקומט ער א‬ ‫א 'בית יד' צו אנכאפן די ענין פון‬ ‫אז די יראה וואס מיר האבן צום‬ ‫כתיבה וחתימה טובה און א גוט‬ ‫יראה מיט'ן שכל הגשמי‪.‬‬ ‫באשעפער ברענגט אונז ער ווערט‬ ‫געבענטשט יאר‪ ,‬ממילא ווערט ער‬ ‫דאס איז דער ביאור הענין וואס‬ ‫נענטער צום אייייבערשטען ‪ -‬מען‬ ‫מלא שמחה‪.‬‬ ‫דער הייליגער בית אהרן שרייבט‬ ‫גיבט אים אוצרות פון תענוגים ביי‬ ‫ב‪ .‬יראת העונש וואס היט אפ‬ ‫דא‪ ,‬אז יראה ברענגט תשוקה‪.‬‬ ‫עבודת ה' א דאוווענען א מצווה‬ ‫א מענטש פון עבירות ‪ -‬וואס זיך‬ ‫ווייל דאס איז דער מציאות! יראה‬ ‫א שבת!! א יו"ט איז ביי אים מעין‬ ‫צו אפהיטן פון עבירות איז פון די‬ ‫איז די זיסטע קשר צום הייליגן‬ ‫עוה"ב !!!! וווייל ער איז געווארען א‬ ‫גרעסטע תענוגים אז מען זאל‬ ‫באשעפער‪ .‬ווי דער הייליגער רבי‬ ‫שר ווואס דרייט זיך בחדרי המלכות‬ ‫נישט נפגם ווערן ווי אויך נענש‬ ‫אהרן הגדול זי"ע זאגט אין זמר‬ ‫ולא עוד אלא "פנים בפנים"‬ ‫ווערן פון עבירות‪.‬‬ ‫"קה אכסוך"‪" ,‬משוך נועם יראתיך"‬ ‫דעם גרעסטן תענוג און די‬ ‫‪ -‬יראה איז די זיסטע זאך!‬ ‫נאנטסטע שייכות און קרבת השם‪.‬‬ ‫ג‪ .‬יראה ברענגט צו אז הקב"ה‬ ‫זאל בוחר זיין אין דיר צו ווערן זיין‬ ‫ווי אונז האבען גשמועסט עס‬ ‫דער יראה פון "מתוקים‬ ‫פארשטייט זיך אליין אז ס'זענען‬ ‫ַשֹר‪ ,‬און צו משפיע זיין פון אלעם‬ ‫מדבש"‬ ‫דא נאך פילע משלים אויף דעם‪,‬‬ ‫גוטן‪.‬‬ ‫דערנאך זאגט ער נאך א בחינה‬ ‫אבער מיר האבן יעצט גענוצט‬ ‫ד‪ .‬א העכערע יראה ‪ -‬ווייל דורך‬ ‫ווי זיסקייט קומט פון יראה‪ .‬דאס‬ ‫משלים וואס זענען דברים השוה‬ ‫די יראה איז דער איייבערשטער‬ ‫איז די שכר וואס קומט פון יראה‪,‬‬ ‫לכל נפש‪ ,‬זאכן וואס יעדער איינער‬ ‫כביכול בוחר אין דיר אז דו זאלסט‬ ‫וואס מיר האבן דערמאנט אנפאנג‬ ‫קען גרינג פארשטיין‪.‬‬ ‫זוכה זיין צו פנים בפנים און נהנה‬ ‫זיין מאור השיכנה כמבואר במאור‬ ‫שיעור "אם יש דין למטה אין דין‬ ‫למעלה"‪ ,‬לאמיר זען לשון קדשו‪:‬‬ ‫יראת השם העכער פונעם‬ ‫עינים ובאר מים חיים ועוד‪.‬מען‬ ‫שכל‬ ‫גיבט אים אוצרות פון תענוגים ביי‬ ‫"ומתוקים מדבש" – די המתקה‬ ‫עבודת ה' א דאוווענען א מצווה‬ ‫קומט פון בחינת 'דבש'‪.‬‬ ‫מען דארף אבער וויסן‪ ,‬אז יראת‬ ‫‪27‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫פשוט טאנצן פאר שמחה אז ער‬ ‫לבוא עם המלך שמו חיים"‪ .‬מיט אזעלכע לשונות‬ ‫א שבת!! א יו"ט איז ביי אים מעין‬ ‫וואונטש ער אים ער זאל זוכה זיין צו זען די‬ ‫האט זוכה געווען צו זיין ַאן עבד‬ ‫עוה"ב! ווייל ער איז געווארען א שר‬ ‫השם! נאך מער‪ ,‬דעק מלך מלכי‬ ‫זיבן רועים (די אושפיזין) ביי שמחת בית‬ ‫ווואס דרייט זיך בחדרי המלכות‬ ‫המלכים זוכט מיין עבודה! און‬ ‫השואבה אין סוכות בחיים חיותו‪.‬‬ ‫ולא עוד אלא "פנים בפנים"‬ ‫ער שרייבט דארט "המכונים לבוא‬ ‫דאס מיינט "אמרו לפני מלכיות‬ ‫די עצם תענוג צו נהנה זיין מזיו‬ ‫עם המלך שמו חיים"‪ ,‬וואס זיי‬ ‫כדי שתמליכוני עליכם" ‪ -‬אז דאס‬ ‫השכינה איז די גרעסטע ְשֹכַ ר‪.‬‬ ‫זענען אנגעגרייט צו קומען מיט‬ ‫וואס א מענטש איז זוכה ממליך‬ ‫ה‪ .‬נאך א סיבה פארוואס‬ ‫משיח‪ .‬אז ער וואונטש אים ָאן אז‬ ‫צו זיין דעם אייבערשטן‪ ,‬דארף‬ ‫יראה ברענגט תענוג‪ :‬פשוט ווייל‬ ‫סוכות זאל ער זוכה זיין צו זען די‬ ‫אים ברענגען די גרעסטע שמחה‪.‬‬ ‫וויבאלד דאס איז דער רצון השם‪,‬‬ ‫אושפיזין מוז זיין אז מען רעדט דא‬ ‫ועוד‪ ,‬הקב"ה בעט זיך ביי מיר‪,‬‬ ‫פון אזא גרויסן חסיד)‪.‬‬ ‫און מיט יעדער מצוה וואס א איד‬ ‫"אמרו לפני"‪ ,‬כביכול הקב"ה זוכט‬ ‫טוט איז ער מדבק די נשמה לאבינו‬ ‫נחזור צום עצם בריוו (דאס איז א‬ ‫מיינע תפילות‪ .‬דאס דארף געבן א‬ ‫בריוו וואס פאדערט בעצם אן אריכות גדולה‬ ‫שבשמים בתענוגים לאין קץ‪.‬‬ ‫מענטש א געוואלדיגע הרגשה פון‬ ‫ועיון גדול עד למאוד)‪ ,‬ער פאנגט ָאן‬ ‫שמחה‪ ,‬שזכה צו זיין א עבד משרת‬ ‫"אל ֵּת ָע ֵצב ּו‬ ‫מיט'ן פסוק פון עזרא‪ַ :‬‬ ‫די הדרכה פונעם אלטן‬ ‫את קונו לקבל מלכותו ברצון‪.‬‬ ‫ִּכי ֶח ְדוַ ת ה' ִהיא ָמ ֻעזְ ּכֶ ם"‪ ,‬און ער איז‬ ‫סטאלינער‪ :‬שמחה אלס ַאן‬ ‫און יעצט זעהט א לשון‪:‬‬ ‫דארט מבאר באריכות ווי אזוי מען‬ ‫עבד השם‬ ‫"ויראה לתקן ולהשלים המלוכה"‬ ‫דארף זיין ראש השנה מיט יראה‬ ‫בעזה"י וועלן מיר דא מוסיף‬ ‫‪ -‬ער זאל זען צו פאררעכטן און‬ ‫און שמחה אינאיינעם‪.‬‬ ‫זיין א מורא'דיגע בחינה פון שמחה‬ ‫משלים זיין די מלוכה פונעם‬ ‫איך וועל נאכזאגן עטליכע‬ ‫וואס איז נוגע א גאנץ יאר‪ ,‬ובפרט‬ ‫אייבערשטן‪" ,‬שקלקל בכל השנה"‪,‬‬ ‫לשונות‪" :‬על כן עצה היעוצה‬ ‫אין אט די ימים נוראים‪.‬‬ ‫דאס מיינט תשובה טון און קבלה‬ ‫להתחזק עצמו ולבו ולשמוח‬ ‫דער אלטער סטאלינער‪ ,‬הרה"ק‬ ‫להבא‪" .‬ויעלה זכרונו לפניו לטובה‬ ‫בכל הטוב שעשה‪ ,‬וידע בעצמו‬ ‫רבי אשר'ל הראשון זי"ע‪ ,‬אין די‬ ‫בעת תקיעת שופר"‪ .‬זאגט דער‬ ‫שבכל עת שבא לברכה זו תפלה‪,‬‬ ‫'מכתבים' (געדרוקט אין ספר בית אהרן דף‬ ‫סטאלינער‪ :‬וואס מיינט‬ ‫ָ‬ ‫הייליגער‬ ‫או לשאר עסק עבודת הבורא או‬ ‫קמ"ח ע"א אונטן)‪ .‬שרייבט דארט צו א‬ ‫שופר? וואס מיינט מלכיות?‬ ‫מצוה שנתאמץ אצלו‪ ,‬שיש לו מזה‬ ‫חסיד‪ ,‬רבי אברהם יעקב‪ ,‬פונעם‬ ‫"והיינו על ידי השמחה שזכה לקבל‬ ‫תענוג ונחת ושמחה שזכה להתקרב‬ ‫בריוו זעט מען אז ער שרייבט צו‬ ‫מלכותו ברצון‪ ,‬כמו שכתוב 'וביום‬ ‫לעבודתו"‪ .‬דער אלטער סטאלינער‬ ‫ַאן ענק שבענקים‪.‬‬ ‫שמחתכם'"‪.‬‬ ‫שרייבט אז א מענטש דארף זיין‬ ‫פרייליך מיט דעם וואס ער דינט‬ ‫די נקודה פון די בריוו לענינינו‬ ‫סטאלינער‪,‬‬‫ָ‬ ‫זאגט דער הייליגער‬ ‫וואס מיר רעדן‪ ,‬איז אז דורכדעם‬ ‫אז דער שפיץ פון מלכיות‪ ,‬זכרונות‬ ‫דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫וואס א איד איז זיך מתבונן אז‬ ‫און שופרות‪ ,‬פון תקיעת שופר‪ ,‬זיך‬ ‫נאכדעם שרייבט ער די יסוד‬ ‫אפילו בשפל המצב שלו‪ ,‬ווארט‬ ‫פרייענדיג אז ער איז אן "עבד ה'!"‬ ‫נאך אמאל ביתר ביאור‪ .‬ער זאגט‬ ‫דער אייבערשטער צו הערן זיין‬ ‫דאס איז דער שפיץ פון גאנץ ראש‬ ‫אזוי‪ :‬לכאורה‪ ,‬ווי אזוי קען מען זיין‬ ‫תורה‪ ,‬תפילה און מצוות‪ ,‬דארף ער‬ ‫השנה!‬ ‫בשמחה ראש השנה?‬ ‫פשוט שפרינגען פאר שמחה אז‬ ‫דהיינו‪.‬‬ ‫אויף דעם זאגט ער אזוי‪" :‬על‬ ‫"איך האב די זכיה צו זיין א משרת‬ ‫א) פריער האבן מיר גערעדט‬ ‫זה נתן השם יתברך ברחמיו עצה‪,‬‬ ‫ביים קעניג! לעבדו וליהנות מזיו‬ ‫אמרו לפני מלכיות כדי שתמליכוני‬ ‫שכינתו!" וואס מלאכים ושרפים‬ ‫איבער די עצם שמחה לשרת המלך‬ ‫עליכם"‪.‬‬ ‫האבן נישט די זכיה צו זאגן 'קדוש'‬ ‫מדי יום ביום‪.‬‬ ‫ב) יעצט זאגט ער נאך א‬ ‫'קדוש' טאג טעגליך‪ ,‬צו מקיים זיין‬ ‫דער שפיץ פון ראש השנה‪:‬‬ ‫די אייבערשטנ'ס מצוות וכו' וכו'‪,‬‬ ‫טיפערע זאך‪ ,‬אז דאס אליינס אז‬ ‫ממליך זיין דעם אויבערשטן‬ ‫הקב"ה בחר בנו מכל העמים צו זיין‬ ‫ַאה‪ ,‬אשרינו מה טוב חלקינו!‬ ‫מיט פרייד‬ ‫(עס איז כדאי קודם דער סוף פונעם בריוו ‪-‬‬ ‫ַאן "עבד ה'‪ ",‬און איך האב געהאט‬ ‫ער שרייבט אים צום סוף ער זאל זען צו דינען‬ ‫די זכיה צו זיין נבחר צו זיין אן עבד‬ ‫כדי אביסל מסביר צו זיין וואס‬ ‫דעם אייבערשטן‪" :‬בשמחה ובטוב לבב מרוב‬ ‫ה'‪ ,‬דאס אליינס דארף ברענגען א‬ ‫סטאלינער שרייבט‪:‬‬‫דער אלטער ָ‬ ‫כל"‪ ,‬און דורך דעם "יזכה לשמוח בשמחת בית‬ ‫מענטש שמחה לאין קץ!‬ ‫ער זאגט אז א איד דארף‬ ‫השואבה‪ ,‬ולקבל פני הרואים בחיי חיותו המוכנים‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪28‬‬ ‫ומתנותיו לחיים"‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫שבת קודש‪ ,‬און מען דארף עס‬ ‫פודה זיין ניצוצות און מבטל‬ ‫מען זוכה צו דער שמחה באתגליא‪,‬‬ ‫ארויסנעמען פון זיי‪.‬‬ ‫זיין גזירות דורך שמחה‬ ‫"וזהו העיקר של שמחת בית‬ ‫יעצט‪ ,‬ווען איך בין מקבל עול‬ ‫השואבה"‪ .‬און ער גייט דארט אריין‬ ‫מלכות שמים מיט שמחה‪ ,‬נעם איך‬ ‫יעצט גייט מען זעהן נאך א‬ ‫גאר טיפע זאכן‪.‬‬‫אין ָ‬ ‫ארויס א געוואלד מיט ניצוצות‪,‬‬ ‫טיפערע בחינה ‪ -‬ער רעדט וועגען‬ ‫פדיית הניצוצות אז דורך די שמחה‬ ‫"ולהמתיקם ולהאיר באור פני מלך‬ ‫תמצית עבודת היו"ט במשנת‬ ‫פון עבודת ה' דאס איז גורם אז עס‬ ‫חיים‪ ,‬ורצונו להמתיק ולבטל כל‬ ‫הבית אהרן מקארלין זי"ע‬ ‫ברענגט צוריק די שפע פאר א‬ ‫הקטרוגים"‪.‬‬ ‫מענטש‬ ‫עכ"פ‪ ,‬מיר זעען דא א מורא'דיגע‬ ‫זאגט דער הייליגער בית אהרן‪:‬‬ ‫און ער זאגט ווייטער‪" :‬כבר‬ ‫הדרכה און א דרך העבודה פונעם‬ ‫נאר דו ביסט‬ ‫נאר דאס‪ָ ,‬‬ ‫נישט ָ‬ ‫אמרתי זה הפירוש על פסוק‬ ‫הייליגן בית אהרן ווען עס קומט‬ ‫דעמאלטס מבטל 'אלע גזירות'!‬ ‫שאומרים קודם תקיעת שופר‪,‬‬ ‫דער הייליגער יו"ט ראש השנה‪.‬‬ ‫'שש אנכי על אמרתך כמוצא שלל‬ ‫עס דארף זיין א יראה מיט א שמחה‬ ‫עבודת הימים נוראים ויו"ט‬ ‫רב'"‪( .‬פשוט פשט מיינט דער פסוק אז עס גייט‬ ‫אינאיינעם‪.‬‬ ‫סוכות‬ ‫ארויף אויף די תורה הקדושה‪ .‬דוד המלך זאגט‬ ‫א‪ .‬א יראה פונעם משפט‪ ,‬א‬ ‫יעצט גייט דער אלטע‬ ‫אז ער האט זיך געפרייט מיט די תורה הקדושה‬ ‫יראת העונש פון די עבירות‪ ,‬און אז‬ ‫נאר ער‬‫"כמוצא שלל רב"‪ .‬דאס טייטשט נישט ָ‬ ‫סטאלינער מסביר זיין די חילוק‬ ‫האט זיך געפרייט מיט די תורה ווי מיט ַאן אוצר‬ ‫מען זאל האבן א כתיבה וחתימה‬ ‫בעבודה פון ימים נוראים אין יו"ט‬ ‫נאר ער האט זיך געפרייט מיט די‬ ‫פון מיליאנען‪ָ ,‬‬ ‫טובה און א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫סוכות‬ ‫תורה "כמוצא שלל רב" אזוי ווי ער וואלט יעצט‬ ‫ב‪ .‬מען דארף האבן א מורא'דיגע‬ ‫זאגט יעצט דער אלטער‬ ‫געפינען ַאן אוצר 'צום ערשטן מאל'‪ .‬דאס מיינט‬ ‫יראה און מען דארף תשובה‬ ‫סטאלינער א מורא'דיגע זאך‪ :‬די‬ ‫ָ‬ ‫אז יעדן טאג ווען ער האט געלערנט‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫טון‪ ,‬און בשעת מען טוט תשובה‬ ‫געפרייט כאילו ער טרעפט יעצט דעם אוצר צום‬ ‫שמחה וואס דו האסט ביי תקיעת‬ ‫ערשטן מאל‪ ,‬וואס די שמחה דארט איז פיל פיל‬ ‫דארף מען האבן יראה‪ .‬קודם‬ ‫שופר ראש השנה‪ ,‬זאלסטו וויסן‬ ‫גרעסער)‪.‬‬ ‫יראת העונש‪ ,‬און נאכדעם יראת‬ ‫נאר 'בפנימיות'‪ ,‬ווייל‬ ‫אז דאס איז ָ‬ ‫הרוממות‪.‬‬ ‫סטאלינער‬ ‫ָ‬ ‫זאגט דער אלטער‬ ‫'בחיצוניות' איז דא א מורא'דיגע‬ ‫פשט אין דעם פסוק‪" :‬הנה‬ ‫פון דער אנדערער זייט דארף‬ ‫יראה‪" .‬רק"‪ ,‬זאגט ער‪" ,‬שעדיין‬ ‫שהמלוכה נקראת אמירה מלשון‬ ‫מען האבן א מורא'דיגע שמחה‪.‬‬ ‫בימים אלו אינו בפועל ממש"‪.‬‬ ‫אראמיש מיינט 'אמירה'‬‫אמר"‪ .‬אין ַ‬ ‫און וואס איז די שמחה? האבן מיר‬ ‫'בחיצוניות' איז דא א‬ ‫מלכות‪ ,‬די מלכות שמים‪" .‬וכשאני‬ ‫געזאגט‪ :‬די ערשטע זאך איז‪ ,‬אז‬ ‫געוואלדיגע יראה‪ .‬ווי עס שטייט‬ ‫שש" ‪ -‬ווען א אידיש קינד פרייט‬ ‫עבודת ה' איז יראה מיט שמחה‪,‬‬ ‫פונעם הייליגן תולדות זי"ע אין‬ ‫זיך אויף דעם‪ ,‬אויף וואס? אז ער‬ ‫און עס איז נישט קיין סתירה‪ .‬ווי‬ ‫פרשת קדושים בשם דעם בעל‬ ‫איז ַאן עבד ה'‪" ,‬ומקבל אני עלי‬ ‫דער הייליגער בית אהרן זאגט‪:‬‬ ‫שם טוב הקדוש זי"ע‪ ,‬אז כאטש‬ ‫עולו בשמחה" ‪ -‬איך פריי מיך אז‬ ‫א‪ .‬יראה ברענגט תענוג ‪-‬‬ ‫א גאנץ יאר דארף מען דינען‬ ‫איך דין דעם אייבערשטן‪ ,‬איך‬ ‫"הנחמדים מזהב ומפז רב"‪ .‬די‬ ‫דעם אייבערשטן מיט יראה און‬ ‫פריי מיך אז איך האב די זכיה צו‬ ‫זיסקייט אין עבודה קומט ווען א‬ ‫אהבה‪ ,‬און די אהבה זאל זיין מער‬ ‫דינען דעם באשעפער‪" .‬על ידי זה‬ ‫מענטש האט יראה‪.‬‬ ‫באתגליא‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬בפרט שבתות‬ ‫מוציא שלל רב מכמה ניצוצות" ‪-‬‬ ‫ב‪ .‬דורך דעם וואס א מענטש‬ ‫און ימים טובים‪ ,‬אבער אין די ימים‬ ‫דורך דעם נעמט ער ארויס אלע‬ ‫ווייסט אז ער האט יראה‪" ,‬וכשיש‬ ‫נוראים‪ ,‬אוודאי דארף זיין אהבה‬ ‫השפעות וואס די סטרא אחרא‬ ‫דין למטה‪ ,‬אין דין למעלה"‪ .‬וועט‬ ‫און אוודאי דארף זיין שמחה‪ ,‬אבער‬ ‫מיט'ן יצר הרע האבן גע'גנב'עט‪.‬‬ ‫ער ווערן אנגעשריבן אויף א גוט‬ ‫באתגליא דארף זיין יראה‪ ,‬די יראה‬ ‫ביאור הדברים‪ :‬דער יצר הרע‬ ‫געבענטשט יאר‪ ,‬מען וועט אים‬ ‫דארף זיין מער‪.‬‬ ‫מיט די סטרא אחרא דורך דעם‬ ‫מוחל זיין אלע עבירות און צורייסן‬ ‫זאגט דער הייליגער בית אהרן‪,‬‬ ‫וואס זיי רעדן איין א יוד צו טון א‬ ‫דעם גזר דין‪ ,‬און דאס ברענגט אים‬ ‫אבער "וביום חג הסוכות‪ ,‬שנתגלה‬ ‫עבירה ח"ו‪ ,‬גנב'ענען זיי געזונט‪,‬‬ ‫א געוואלדיגע שמחה‪.‬‬ ‫השמחה ואומרים זמן שמחתינו‪,‬‬ ‫פרנסה‪ ,‬נחת‪ ...‬זיי גנב'ענען די‬ ‫ג‪ .‬און יעצט האבן מיר געזען‬ ‫אז הוא חג האסיף‪ ,‬היינו שנאסף‬ ‫תענוגים אין תורה‪ ,‬די תענוגים‬ ‫דא אין דעם בריוו פונעם אלטן‬ ‫את תבואתינו מכל השנה כל חסדיו‬ ‫פון דאווענען‪ ,‬די תענוגים אין‬ ‫‪29‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫זיין כמה וכמה ניצוצות‪"( .‬ויעשו כלם‬ ‫טובה ומתוקה‬ ‫סטאלינער‪ ,‬א העכערע בחינה פון‬‫ָ‬ ‫אגודה אחת" ‪ -‬כידוע די ענין פון אחדות וריעות‬ ‫שמחה‪ ,‬אז א מענטש פרייט זיך‬ ‫אין טאקע אזוי האט מען‬ ‫וואס דער בית אהרן רעדט ארום זייער שטארק‬ ‫קארלין שעות‬ ‫ַ‬ ‫געטאנצן אין‬ ‫מיט דעם וואס ער איז ַאן עבד ה'‪,‬‬ ‫די ימים נוראים ווי אויך בשמחה‪ ,‬איז דא א‬ ‫מוראדיגע שמועס אין די ליקוטים לשון קדשו‬ ‫ארוכות לאחר תשליך ‪:‬‬ ‫ער פרייט זיך אז ער איז ממליך דעם‬ ‫אויף אידיש‪ ,‬ובעזהש"י עוד חזון למועד)‪.‬‬ ‫"ויעשו כולם אגודה אחת‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫תשובה! יראה! בהחתחזקות!‬ ‫לעשות רצונך בלבב שלם!"‬ ‫ד‪ .‬דורך די שמחה פון עבודת ה'‬ ‫ובשמחה!‬ ‫זיי האבן זיך געפרייט ראש‬ ‫דאס איז גורם מען איז פודה אלע‬ ‫און דורך דעם צורייסן גזירות‪,‬‬ ‫השנה אז מען איז זוכה צו טון‬ ‫ניצוצות בשבי' אין עס ברענגט‬ ‫און מען וועט זוכה זיין צו א‬ ‫דעם רצון השם‪ .‬און דער אלטער‬ ‫צוריק די שפע פאר א מענטש ווי‬ ‫כתיבה וחתימה טובה און א גוט‬ ‫סטאלינער זאגט‪ ,‬אז אויב דו וועסט‬ ‫ָ‬ ‫אוך עס צורייסט אלע גזירות רעות‬ ‫געבענטשט יאר‪ ,‬אמן!‬ ‫זיך מיט דעם פרייען‪ ,‬וועסטו פודה‬ ‫אין מען שרייבט אונז אהן א שנה‬ ‫בדרכי רבותינו‬ ‫במשנת מרנא הבעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫תפילה‪.‬‬ ‫איז זייער הארץ פארקלעמט‬ ‫דער צער פון א מענטש ווען‬ ‫דער הייליגער רבי משה'לע‬ ‫פון יסורים‪ ,‬צער און דאגות‪ .‬זיי‬ ‫דאס הארץ איז צעבראכן‬ ‫קאברינער זי"ע האט דערציילט‬ ‫ווארטן אויף גרויסע ישועות‪,‬‬ ‫און ממילא קענען זיי נישט‬ ‫אין די הייליגע טעג ווען מיר‬ ‫פונעם הייליגן בעל שם טוב א‬ ‫עפענען זייער הארץ‪ ,‬דאס הארץ‬ ‫געפינען זיך אין בית המדרש און‬ ‫סיפור נורא‪:‬‬ ‫איז פארשטיינערט פון אזויפיל‬ ‫מיר דאווענען שעות ארוכות‪,‬‬ ‫עס איז געווען ביים בעל שם‬ ‫וואונטשט זיך יעדער איינער אז‬ ‫הקדוש אין איינע פון די טעג פאר‬ ‫צער און יסורים‪ .‬זיי וואלטן זיך‬ ‫שטארק געוואונטשט צו האבן‬ ‫די תפילות זאלן נתקבל ווערן‬ ‫ראש השנה‪ ,‬און ער האט מכבד‬ ‫לרחמים ולרצון‪ .‬יעדער זוכט א‬ ‫געווען רבי וואלף קיצעס זי"ע‬ ‫א פתיחת הלב‪ ,‬א ווארעם און א‬ ‫צוגאסן הארץ‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן‬ ‫סגולה ווי אזוי די תפילות זאלן‬ ‫ער זאל זיין דער 'בעל תוקע'‪.‬‬ ‫נתקבל ווערן‪ .‬אזוי אויך ווען עס‬ ‫כידוע ליגט דער הייליגער רבי‬ ‫ביי די הושענות "שופכים לב‬ ‫כמים"‪ .‬זיי וואלטן געוואלט זוכה‬ ‫קומען די הייליגע טעג‪ ,‬וואונטשט‬ ‫וואלף קיצעס לעבן דעם בעל שם‬ ‫זיך יעדע אידיש קינד אין זיין‬ ‫הקדוש וואס פון דעם זעט מען זיין‬ ‫זיין אויסצוגיסן דאס הארץ צום‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אבער זיי קענען‬ ‫הארץ אז ביי די הייליגע תפילות‬ ‫געוואלדיגע גרויסקייט‪.‬‬ ‫פון ראש השנה און יום הקדוש‬ ‫נישט‪ ,‬ווייל דאס הארץ איז‬ ‫איין יאר פאר ראש השנה האט‬ ‫זאל ער האבן א צוגאסן הארץ‪,‬‬ ‫צעבראכן און פארקלעמט‪.‬‬ ‫רבי וואלף קיצעס מחליט געווען‬ ‫זיין הארץ זאל זיין אנגעווארעמט‬ ‫אראפצושרייבן אלע 'כוונות‬ ‫די מעשה פונעם הייליגן בעל‬ ‫און ער זאל קענען דאווענען‬ ‫האריז"ל' אויף א צעטל‪ ,‬כדי ער‬ ‫צום אייבערשטן מיט השתפכות‬ ‫שם טוב מיט די פארלוירענע‬ ‫זאל עס קענען האבן אין מחזור‬ ‫הנפש‪ .‬עס איז א מורא'דיגער צער‬ ‫כוונות פון רבי וואלף קיצעס‬ ‫פאר א מענטש ווען דאס הארץ‬ ‫און עס זאל אים זיין גרינגער צו‬ ‫געדענקען‪ .‬ווען עס איז געקומען‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר זען‬ ‫איז פארקלעמט און ער קען נישט‬ ‫די הפסקה און רבי וואלף איז‬ ‫וויאזוי דער הייליגער בעל שם‬ ‫דאווענען מיט קיין ווארימקייט‪.‬‬ ‫געגאנגען אין מקוה‪ ,‬איז דער בעל‬ ‫עס זענען דא מענטשן וואס טוב הקדוש זי"ע האט אונז מגלה‬ ‫שם הקדוש צוגעגאנגען צו רבי‬ ‫ווען עס קומען די הייליגע טעג‪ ,‬געווען ווי אזוי צוצוגיין צו אזא‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪30‬‬ ‫האבן כוונה און עס גייט אים נישט‪,‬‬ ‫כוונות‪.‬‬ ‫וואלף'ס מחזור‪ ,‬גענומען דעם‬ ‫אמאל ווייל ער האט געוואלט‬ ‫האט דער בעל שם הקדוש‬ ‫צעטל און עס באהאלטן‪.‬‬ ‫האבן א צוגאסן הארץ און עס גייט‬ ‫"ווייסטו‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ווייטער‬ ‫איז‬ ‫וואלף‬ ‫רבי‬ ‫ווען‬ ‫נישט‪ ,‬און אמאל ווייל ער האט‬ ‫פארוואס? יעדעס יאר פארלאזט‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬האט דער בעל‬ ‫דאגות און יסורים און ווארט שוין‬ ‫איר זיך אויף די כוונות‪ .‬כוונות‬ ‫שם הקדוש געוויזן אנצופאנגען‬ ‫יארן אויף א ישועה – דעריבער איז‬ ‫היחודים איז א מורא'דיגע זאך‪,‬‬ ‫'למנצח'‪ ,‬דער גאנצער עולם האט‬ ‫זיין הארץ פארקלעמט און דאס‬ ‫ס'איז א שליסל צו אלע היכלות‪.‬‬ ‫געקאכט און געברענט‪ .‬ווען ער‬ ‫דאווענען גייט נישט‪.‬‬ ‫אמאל טרעפט מען דעם שליסל‬ ‫האט געוואלט זאגן די ברכה פאר‬ ‫אבער וואס דער מענטש כאפט‬ ‫און אמאל נישט‪.‬‬ ‫תקיעת שופר און האט געזוכט‬ ‫נישט איז‪ ,‬אז אויב ער האט א‬ ‫אבער וואס פאסירט ווען עס‬ ‫דעם צעטל מיט די כוונות‪ ,‬זעט ער‬ ‫צובראכענע הארץ‪ ,‬עס מאכט נישט‬ ‫איז דא א 'מחיצה של ברזל' אדער‬ ‫פלוצלינג אז עס איז נישט דא‪ .‬ער‬ ‫אויס וואסערע טעם אדער סיבה‬ ‫א 'מחיצה של אבן'? דעמאלטס‬ ‫האט געמישט דעם מחזור אהער‬ ‫עס האט געברענגט דעם לב נשבר‪,‬‬ ‫קען דער שליסל נישט עפענען‬ ‫און אהין‪ ,‬אבער ער האט גארנישט‬ ‫'האק'‪,‬‬ ‫דער לב נשבר איז ווי א ַ‬ ‫די שטיינער‪ ,‬און דער שליסל‬ ‫געפונען‪.‬‬ ‫און ער צוברעכט אלע מחיצות‬ ‫קען נישט עפענען אן אייזערנע‬ ‫זיין הארץ איז געווארן‬ ‫של ברזל שבין ישראל לאבינו‬ ‫מחיצה"‪.‬‬ ‫אינגאנצן צעבראכן‪ .‬וואס טוט מען‬ ‫שבשמים!‬ ‫דא? אבער ער האט שוין געמוזט‬ ‫האט דער הייליגער בעל שם‬ ‫די וויכטיגקייט פון אמונה און‬ ‫הקדוש אויסגעפירט‪:‬‬ ‫אנפאנגען די ברכה‪ ,‬ווייל דער‬ ‫"אבער א צובראכענע הארץ איז‬ ‫ווארט‪.‬‬ ‫הייליגער בעל שם הקדוש ַ‬ ‫בטחון‬ ‫בלית ברירה האט ער אנגעהויבן‬ ‫'האק'‪ ,‬און א צובראכענע‬ ‫אזוי ווי א ַ‬ ‫אבער‪ ,‬מען דארף אוודאי האבן‬ ‫הארץ צוברעכט אלע חומות‬ ‫זאגן די ברכה מיט א מורא'דיג‬ ‫'אמונה' און 'בטחון'‪.‬‬ ‫און אלע מחיצות‪ .‬ווען דו האסט‬ ‫צעבראכן הארץ‪ ,‬און אזוי האט ער‬ ‫דער הייליגער רבינו בחיי‬ ‫נישט געהאט דעם צעטל‪ ,‬האסטו‬ ‫געבלאזן די תקיעות יענע יאר – ָאן‬ ‫אין 'כד הקמח' איז מסביר‪ ,‬אז‬ ‫געהאט א צעבראכן הארץ‪ ,‬און‬ ‫נאר מיט א‬ ‫קיין שום כוונות האר"י‪ָ ,‬‬ ‫תפילה איז א ביטוי פון אמונה‬ ‫מיט דעם האסטו צעבראכן אלע‬ ‫כוונה תמימה ופשוטה לקיים מצות‬ ‫און בטחון‪ .‬אויב דו וועסט האבן‬ ‫מחיצות!"‬ ‫בוראו‪.‬‬ ‫אמונה און בטחון אז "לב נשבר‬ ‫עד כאן המעשה וואס דער‬ ‫נאכן דאווענען האבן זיך די‬ ‫ונדכה אלקים לא תבזה"‪ ,‬און‬ ‫האט‬ ‫קאברינער‬ ‫הייליגער‬ ‫הייליגע תלמידים געזעצט צו‬ ‫אז א צובראכענע הארץ ברעכט‬ ‫דערציילט פונעם בעל שם הקדוש‪.‬‬ ‫די סעודה‪ ,‬נהנה צו זיין מזיו‬ ‫אלע מחיצות של ברזל‪ ,‬וועסטו‬ ‫השכינה ופני מלכם בראשם‪,‬‬ ‫בעז"ה ּפועל'ן א ישועה מיט דיין‬ ‫דער לב נשבר פונעם מענטש‬ ‫דער הייליגער בעל שם הקדוש‪.‬‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫אינמיטן די סעודה האט זיך‬ ‫'האק' וואס צוברעכט‬ ‫אלס א ַ‬ ‫דו וועסט זען ווי פלוצלינג דער‬ ‫דער בעל שם הקדוש אנגערופן‬ ‫אלע טויערן!‬ ‫'לב אבן' וועט נתהפך ווערן צו א‬ ‫צו רבי וואלף‪" :‬היינט האט איר‬ ‫הארץ פון 'שופכים לב כמים'‪ ,‬אזוי‬ ‫ווען עס קומען די הייליגע‬ ‫זייער גוט געמאכט מיט אייערע‬ ‫ווי מיר זאגן ביי די הושענות‪ .‬און‬ ‫תפילות פון די הייליגע טעג און‬ ‫תקיעות"‪ .‬רבי וואלף איז געבליבן‬ ‫בעזרת השם וועסטו זוכה זיין צו‬ ‫א מענטש פילט זיך פארקלעמט‬ ‫היי‪-‬יאר האט‬ ‫ָ‬ ‫שטיל‪ ,‬וויסנדיג אז‬ ‫גרויסע ישועות!‬ ‫– אמאל ווייל ער האט געוואלט‬ ‫ער נישט אינזין געהאט קיין שום‬ ‫‪31‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ראש השנה אצל הרה"ק ה'דברי חיים' מצאנז זי"ע‬ ‫אין די ימים נוראים‪ ,‬איז א שאד‬ ‫הייליגער צאנזער רב געווען נערץ‬ ‫דער בערלינער איד ראש‬ ‫זי זאל יעצט פארן קיין צאנז‪ ,‬זי‬ ‫בפי כל צדיקי הדור און געפירט ַאן‬ ‫השנה ביים הייליגען צאנזער‬ ‫זאל ענדערש גיין נאך סוכות צום‬ ‫עדה פון אלפי רבבות ישראל‪ ,‬ער‬ ‫רב זי"ע‬ ‫הייליגן צאנזער רב און אים בעטן‬ ‫איז אויך געווען באוואוסט אלס‬ ‫ער זאל זיך מצרף זיין צו דעם‬ ‫דער פוסק הדור און שר התורה‪.‬‬ ‫ס'איז דא א מורא'דיגע מעשה‬ ‫היתר‪.‬‬ ‫זיין כח התורה און זיין כח הקדושה‬ ‫פון א איד פון 'בערלין'‪ ,‬וואס איז‬ ‫די פרוי‪ ,‬וויבאלד זי איז געווען‬ ‫איז געווען נערץ בפי כל גדולי‬ ‫בכלל נישט געווען קיין חסיד'ישער‬ ‫אין א מורא'דיגע מצב פון עגמת‬ ‫עולם ‪ -‬אשכנז'ישע‪ ,‬ליטווישע און‬ ‫איד‪ ,‬און בכלל נישט קיין גרויסער‬ ‫נפש‪ ,‬איז גלייך געגאנגען און‬ ‫אויבערלענדישע‪.‬‬ ‫בר אוריין‪ ,‬ער איז געווען ווייט‬ ‫אנגעקומען קיין צאנז ערב יום‬ ‫אינעם ספר שו"ת 'דברי‬ ‫פון צו זיין א בעל השגה‪ .‬ער איז‬ ‫נאר זי איז‬ ‫הקדוש ביינאכט‪ .‬ווען ָ‬ ‫חיים' זענען דא תשובות צו אלע‬ ‫געווען אין צאנז אויף ראש השנה‬ ‫אנגעקומען האט זי אנגעהויבן‬ ‫ביים הייליגן צאנזער רב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫רבנים פון די ארומיגע שטעט‬ ‫פארפירן‪ .‬דער הייליגער צאנזער‬ ‫ער האט געזאגט אזעלכע הגדרות‬ ‫אין לענדער‪ .‬פון גאליציע‪ ,‬פוילן‪,‬‬ ‫רב האט געפרעגט וואס ס'גייט‬ ‫וואס ס'איז כדאי צו צונעמען‪ ,‬אזוי‬ ‫אונגערן‪ ,‬רוסלאנד‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬בכל ד'‬ ‫פאר‪ ,‬און דער הייליגער דברי חיים‬ ‫ָ‬ ‫וועלן מיר האבן א שטיקל השגה‬ ‫חלקי שו"ע‪ ,‬די שווערסטע שאלות‬ ‫האט געזאגט מען זאל איר צולאזן‪,‬‬ ‫וואס עס האט זיך אפגעטון ביים‬ ‫בעניני איסור והיתר‪ ,‬מקוואות‪,‬‬ ‫און זי האט אים דערציילט די‬ ‫הייליגן צאנזער רב אום ראש‬ ‫היתר עגונות‪ ,‬מסורות העופות‪,‬‬ ‫גאנצע מעשה‪.‬‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫ועוד‪ ,‬זענען געשיקט געווארן צו‬ ‫איז דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫אים‪ .‬ס'איז ידוע די הפלגות וואס‬ ‫די מעשה ברענגט ארויס‬ ‫געגאנגען‪ ,‬און זיך אוועקגעשטעלט‬ ‫דער גאון און פוסק הדור בעל‬ ‫די געוואלדיגע הרגשה וואס‬ ‫'ערב יום הקדוש ביינאכט' שרייבן‬ ‫'שואל ומשיב' זי"ע האט געזאגט‬ ‫איז געווען אין די הייליגע טעג‬ ‫א תשובה פאר צוויי שעה! ער האט‬ ‫אויפ'ן הייליגן צאנזער רב‪ ,‬ווי מיר‬ ‫במחיצת הקודש לפני ולפנים‪ ,‬וואס‬ ‫געשריבן דעם גאנצן בירור פונעם‬ ‫וועלן שוין זען‪.‬‬ ‫כאטש ער איז נישט געווען קיין‬ ‫היתר‪-‬עגונה אז ער איז מסכים און‬ ‫חסיד'ישער איד און נישט קיין בעל‬ ‫דער פרוי מעג חתונה האבן‪.‬‬ ‫די עגונה‪-‬שאלה און די‬ ‫השגה‪ ,‬פונדעסטוועגן האט ער‬ ‫שנעלע תשובה ערב יום‬ ‫געשפירט אזעלכע גרויסע השגות‬ ‫ווען זי איז צוריקגעקומען צום‬ ‫ביים הייליגן צאנזער רב‪ .‬דאס גיט‬ ‫הייליגן שואל ומשיב האט ער‬ ‫הקדוש‬ ‫אונז א שטיקל 'פתח כחודו של‬ ‫עס ממש נישט געוואלט גלייבן‪...‬‬ ‫ס'איז באקאנט די מעשה פון ַאן‬ ‫מחט' צו פארשטיין וואס עס האט‬ ‫ווייל ער האט דאך געוואוסט זיין‬ ‫עבודת הקודש פונעם צאנזער‬ ‫זיך אפגעטון ביי דעם הייליגן צדיק‪ .‬עגונה וואס דער שואל ומשיב האט‬ ‫רב אין די טעג‪ ,‬און עס וועט נישט‬ ‫איר געשיקט צום הייליגן צאנזער‬ ‫רב‪ .‬די מעשה גייט אזוי‪:‬‬ ‫דער הייליגער 'דברי חיים'‪:‬‬ ‫זיין מעגליך זי זאל דאס קענען‬ ‫דער הייליגער שואל ומשיב‬ ‫גודל נשמתו וגאונתו בתורה‬ ‫באקומען פון אים‪.‬‬ ‫כידוע האט מען געזאגט אויפ'ן‬ ‫כידוע איז דער הייליגער מיט זיין בית דין האבן זיך געזעצט‬ ‫הייליגן צאנזער רב‪ ,‬אז פון די‬ ‫צאנזער רב געהאט אלפי רבבות שעות ארוכות‪ ,‬טאג נאך טאג‪,‬‬ ‫הייליגע טעג ביז נאך שמחת תורה‬ ‫חסידים‪ ,‬ובתוכם רבי'ס‪ ,‬רבנים און דורכצוטון די סוגיא‪ ,‬און ער האט‬ ‫איז ער געשלאפן געציילטע שעות‪,‬‬ ‫דיינים‪ ,‬עס איז באקאנט אז צדיקים געשריבן א היתר‪-‬עגונה פאר דער‬ ‫ממש למעלה מגדר אנושי‪ .‬ועל‬ ‫האבן געזאגט אויף זיין עבודת פרוי‪ .‬אבער דער הייליגער שואל‬ ‫כולם האט ער געשריבן א תשובה‬ ‫הקודש אז ער האט געהאט א ניצוץ ומשיב האט זיך אויסגענומען אז‬ ‫אויף ַאן עגונה‪-‬שאלה‪ ,‬וואס דער‬ ‫נאר בתנאי אז זי באקומט‬ ‫פונעם הייליגן בארדיטשובער רב דאס איז ָ‬ ‫הייליגער שואל ומשיב מיט זיין‬ ‫און פונעם תנא רבי עקיבא‪( ,‬וואס צו דעם א הסכמה פונעם הייליגן‬ ‫בית דין האבן זיך געמוטשעט‬ ‫דאס איז א שמועס פאר זיך אליין‪' ,‬לא עשו אסף צאנזער רב‪.‬‬ ‫דערויף עטליכע טעג‪ ,‬און ער האט‬ ‫ער האט געזאגט פאר דער‬ ‫המקנה'‪ ,‬ועוד חזון למועד)‪.‬‬ ‫עס געשריבן אין בלויז צוויי שעה!‬ ‫נאר איז דער פרוי אז וויבאלד יעצט האלט מען‬ ‫אבער נישט ָ‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪32‬‬ ‫געדויערט פינף און פערציג מינוט‬ ‫קריאת התורה‪ ,‬וואס האט גענומען‬ ‫(מ'דארף דא צולייגן אז דער צאנזער רב‬ ‫האט געהאט טויזנטער חסידים וואס האבן‬ ‫ראש השנה! יעצט פארשטיי איך‬ ‫שעות ארוכות‪ ,‬און די טישן זענען‬ ‫אנגעקלאפט ביי זיין טיר מיט קוויטלעך‪ ,‬מיט‬ ‫פארוואס ער איז א 'וואונדער‪-‬‬ ‫געגאנגען ממש ביז'ן עלות‪ .‬עס איז‬ ‫צדקות און מיט עבודות‪ ,‬און פונדעסטוועגן האט‬ ‫ראבינער'‪ ,‬אז דער 'אשר יצר' נעמט‬ ‫געווען 'לא יום ולא לילה'‪.‬‬ ‫ער אין צוויי שעה געשריבן דעם היתר‪-‬עגונה)‪.‬‬ ‫לענגער ווי מלכיות‪-‬זכרונות‪-‬‬ ‫א גן‪-‬עדן אויף דער וועלט און‬ ‫דער שואל ומשיב האט‬ ‫שופרות‪"...‬‬ ‫זיך דעמאלט אויסגעדריקט‬ ‫דער ענין פונעם 'וואונדער‪-‬‬ ‫ארויסנעמען חיזוק און השגות‬ ‫געוואלדיגע הגדרות אויפ'ן‬ ‫ראבינער'‬ ‫צאנזער רב'ס גאונות ווייל עס‬ ‫אזא מעשה האט אלפי אלפים‬ ‫נאך ראש השנה האט זיך דער‬ ‫האט געדויערט אפאר טעג פאר‬ ‫פירושים‪ ...‬יעדער איינער זאל‬ ‫איד אויסגעדריקט מיט צוויי‬ ‫זיין בי"ד צו שרייבן די תשובה און‬ ‫זיך מאכן זיינע אייגענע פירושים‬ ‫פתגמים וואס זענען חובקות‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב האט‬ ‫און פירושי פירושים‪ .‬יעדער זאל‬ ‫זרועות עולם‪ ,‬ווען מ'הערט עס פון‬ ‫דאס געשריבן אין צווי שעה! נאך‬ ‫ארויסנעמען פאר זיך די חיזוקים‬ ‫א פשוט'ע בערלינער איד וואס איז‬ ‫דערצו ערב יום הקדוש ‪ -‬ווען אלפי‬ ‫און די השגות וואס ער דארף‪ ,‬כדי‬ ‫בכלל נישט געווען קיין חסידישער‬ ‫ישראל דופקים על פתחו!‬ ‫אויפצומאכן אונזער מוח הגשמי‬ ‫אדער א בר אוריין‪ ,‬האט עס א טעם‬ ‫און אונזער לב הגשמי‪ ,‬און אביסל‬ ‫מיוחד צו הערן זיין הרגשה וואס‬ ‫א הנהגה למעלה מן הזמן‪ :‬די‬ ‫מגלה זיין אונזערע השגות‪ .‬מיר‬ ‫ער האט געשפירט אין צאנז‪.‬‬ ‫עבודת התפילה‬ ‫זאלן אנהייבן צו משתוקק זיין און‬ ‫די ערשטע הרגשה האט ער‬ ‫עכ"פ‪ ,‬דער הייליגער צאנזער‬ ‫שטרעבן צו וויסן וואס עס מיינט‬ ‫געזאגט‪" :‬צוויי טעג און צוויי נעכט‬ ‫רב איז געווען נערץ בפי כל גדולי‬ ‫ראש השנה‪ ,‬וואס עס מיינט עבודת‬ ‫נישט געשלאפן און נישט געגעסן‪,‬‬ ‫הדור‪ ,‬זיין נאמען איז געגאנגען ביז‬ ‫הצדיקים‪ ,‬און פארשטיין וואס עס‬ ‫אבער אזא 'טעם גן‪-‬עדן' וואס‬ ‫די אשכנז'ישע שטעט‪ ,‬און דער‬ ‫מיינט וואס אידן האבן געשפירט‬ ‫איך האב געשפירט אין צאנז ראש‬ ‫איד פון בערלין איז געקומען אויף‬ ‫ביי צדיקים‪ ,‬ווי אויך די טעם גן‪-‬‬ ‫השנה‪ ,‬האב איך מיין גאנץ לעבן‬ ‫ראש השנה קיין צאנז‪.‬‬ ‫עדן וואס מען האט געשפירט ביים‬ ‫נישט געשפירט!‬ ‫מ'דארף נישט מסביר זיין אז‬ ‫הייליגן צאנזער רב אין הויף‪.‬‬ ‫די צווייטע זאך האט ער‬ ‫דער גאנצער הלוך ילך אין צאנז‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫געזאגט‪" :‬איך פארשטיי יעצט‬ ‫איז פאר א בערלינער איד געווען‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו גיין אין‬ ‫פארוואס מ'רופט דעם הייליגן‬ ‫ממש ווי 'פנים חדשות באו לכאן'‪...‬‬ ‫די דרכי הצדיקים‪ .‬און אז מיר‬ ‫צאנזער רב א 'וואונדער‪-‬‬ ‫ער איז געווען געוואוינט צו א‬ ‫פארציילן די סיפורי צדיקים און‬ ‫ראבינער'"‪ .‬ער האט עס מסביר‬ ‫פארט‬ ‫זייגער‪ ,‬און וואו אלעס ָ‬ ‫מיר ווערן נתעורר צו גיין אין‬ ‫געווען אזוי‪" :‬ביי מוסף איז שוין‬ ‫פונקטליך מיט א סדר‪ .‬אבער די‬ ‫זייערע וועגן‪ ,‬וועלן זיי אוודאי זיין‬ ‫געווען זייער שפעט נאך די עבודה‬ ‫הנהגה ביים הייליגן צאנזער רב‪,‬‬ ‫א מליץ יושר פאר אונז‪.‬‬ ‫פונעם הייליגן צאנזער רב ביי‬ ‫בפרט ראש השנה‪ ,‬איז געווען‬ ‫ווי מיר האבן שוין דערמאנט פון‬ ‫שחרית און קריאת התורה‪ .‬ס'איז‬ ‫למעלה מן הזמן‪.‬‬ ‫אין די הייליגע דרשות חתם סופר‬ ‫שוין געווען שפעט נאכמיטאג און‬ ‫דער איד איז געווען געוואוינט‬ ‫וואס זאגט‪ ,‬אז מיר האבן א קבלה‬ ‫מ'האט געדארפט דאווענען מוסף‬ ‫אז א מעריב דויערט מאקסימום‬ ‫אז די נשמות פון די צדיקים און‬ ‫און מנחה און זיך וואשן צו די‬ ‫ביז א האלבע שעה‪ ,‬און דא האט‬ ‫די נשמות פון די אבות הקדושים‬ ‫סעודה נאך מבעוד יום‪ ,‬דעריבער‬ ‫א מעריב געקענט נעמען א שעה‬ ‫קומען אין די הייליגע טעג אין בית‬ ‫האט די גאנצע מלכיות‪-‬זכרונות‪-‬‬ ‫מיט א האלב אדער צוויי שעה‪.‬‬ ‫המדרש‪ .‬איז אוודאי און אוודאי‪,‬‬ ‫שופרות געדויערט קוים א האלבע‬ ‫א קריאת‪-‬שמע פונעם הייליגן‬ ‫ווען מיר פארציילן סיפורי צדיקים‪,‬‬ ‫שעה‪.‬‬ ‫צאנזער רב האט געקענט דויערן א‬ ‫קומען זיי אראפ העלפן אונז און‬ ‫"אבער"‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬די‬ ‫גאנצע שעה! ווער רעדט נאך ווען‬ ‫זענען פאר אונז א מליץ יושר‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫'אשר יצר' פונעם צאנזער רב האט‬ ‫עס איז געקומען צו שחרית און‬ ‫‪33‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫מעיין הידיעות‬ ‫די הייליגע מנהגים‪ ,‬ניגוני נוסחאות‪ ,‬און סימנים פון ליל ראש השנה‬ ‫זאך‪ ,‬אז די נוסחאות און די ניגונים‪,‬‬ ‫מיר געפינען ביי די סימנים פון‬ ‫די חשיבות פון מנהגי ישראל‬ ‫די הייליגע מנהגים וואס מיר האבן‬ ‫ליל ראש השנה‪ ,‬אז שוין אין די‬ ‫אין שולחן ערוך און די מסורת‬ ‫מקבל געווען‪ ,‬שטאמען נאך פון‬ ‫גמרא מסכתות כריתות און הוריות‬ ‫האבות‬ ‫משה רבינו מסיני!‬ ‫אז די הייליגע תנאים אין אמוראים‬ ‫האבן געגעסן די סימנים‪ ,‬און ווי‬ ‫מיר געפינען ביי די ימים נוראים‬ ‫דער הייליגער מהר"ל ברענגט‬ ‫מיר וועלן שפעטער זען‪ ,‬האט מען‬ ‫א געוואלד מיט 'מנהגים'‪ .‬מיר זעען‬ ‫ַאן התחזקות פאר כלל ישראל‬ ‫שוין געגעסן די סימנים נאך אין‬ ‫אז הגם דער גאנצער טור‪-‬שולחן‬ ‫דורך אראפברענגען די 'שירת‬ ‫די צייטן פון די אבות הקדושים‪,‬‬ ‫ערוך איז אוועקגעשטעלט על פי‬ ‫הלויים'‬ ‫אברהם יצחק ויעקב‪.‬‬ ‫הלכה‪ ,‬זענען דא צוויי סימנים וואס‬ ‫זענען אוועקגעשטעלט בלויז אויף‬ ‫דער ריי"ץ פון ליובאוויטש זי"ע‬ ‫נוסחאות ימים נוראים מימות‬ ‫מנהגים‪.‬‬ ‫אין זיינע בריוו ברענגט אראפ וואס‬ ‫משה רבינו מסיני‬ ‫דער ערשטער איז סימן תקפ"ג‪,‬‬ ‫ער האט מקבל געווען פון אבותיו‬ ‫וואס איז א סימן אוועקגעשטעלט‬ ‫הקדושים ולמעלה בקודש‪ ,‬אז די‬ ‫מיר וועלן דא צוצייכענען א‬ ‫פונעם הייליגן טור‪ ,‬דעם מחבר און‬ ‫ניגונים און די הייליגע נוסחאות‬ ‫מורא'דיגן שטיקל פונעם הייליגן‬ ‫דעם רמ"א‪ ,‬בלויז אויף די מנהגי‬ ‫פון די ימים נוראים און ימים טובים‪,‬‬ ‫תולדות זי"ע אין פרשת כי תצא‬ ‫ישראל פון ליל ראש השנה (ומקורם‬ ‫וואס ביי כלל ישראל איז עס א‬ ‫(אות י"ב ביים סוף)‪ ,‬וואו ער זאגט א‬ ‫בחז"ל במס' כריתות והוריות)‪ ,‬צוזאמען‬ ‫'צד השוה' – ווי פריער ערווענט‪.‬‬ ‫דבר נורא איבער די 'מנהגים' וואס‬ ‫מיט אלע אנדערע מנהגים פון‬ ‫און ער זאגט אז דאס האט דער‬ ‫כלל ישראל האט‪ ,‬ובמיוחד לגבי די‬ ‫ראש השנה‪ ,‬ווי גיין צו 'תשליך'‬ ‫הייליגער מהר"ל אראפגעברענגט‬ ‫'נוסחאות' פון די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫וכדומה‪.‬‬ ‫פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫עס איז דאך באקאנט אז די‬ ‫דאס צווייטע מאל וואס מיר‬ ‫דאס איז געווען ווען כלל ישראל‬ ‫נוסחאות בכל ארצות אייראפע‬ ‫געפינען א גאנצן סימן וואס איז‬ ‫איז אדורך גאר שווערע צייטן‪ ,‬אין‬ ‫בעיקרו ובשרשרו זענען זיי‬ ‫אוועקגעשטעלט בלויז אויף‬ ‫די יארן פון די גזירות ת"ח ות"ט‪,‬‬ ‫ענדליך איינער צום אנדערן‪.‬‬ ‫מנהגים‪ ,‬איז אין הלכות יום‬ ‫מיט נאך אנדערע שרעקליכע‬ ‫יעדע חצר און יעדע קהילה האט‬ ‫הכיפורים סימן תר"ה‪ ,‬וואו דער‬ ‫גזירות‪ ,‬האט דער מהר"ל געבעטן‬ ‫טאקע איר אייגענעם קנייטש‪,‬‬ ‫טור מיט'ן מחבר און דעם רמ"א‬ ‫מען זאל אראפשיקן א חיזוק פון‬ ‫אבער ביסודו זענען די ניגונים די‬ ‫האבן אוועקגעשטעלט א סימן‬ ‫הימל צו מחזק זיין כלל ישראל‪.‬‬ ‫זעלבע‪ .‬זאגט דארט דער הייליגער‬ ‫אויפ'ן ענין פון 'כפרות'‪ ,‬וואס איז‬ ‫מען האט דעמאלטס געעפנט‬ ‫תולדות‪ ,‬אז די ניגונים פון די ימים‬ ‫אויך בלויז א מנהג‪.‬‬ ‫די שערי שמים‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫נוראים "הניגון הוא מסיני" – די‬ ‫ווען עס קומען די הייליגע‬ ‫מהר"ל האט געהערט די 'שירת‬ ‫ניגונים האט מען מקבל געווען‬ ‫טעג‪ ,‬האט דאך יעדער איינער א‬ ‫הלויים'‪ .‬און דאס האט ער‬ ‫מסיני‪ ,‬דעריבער "אין לשנותה"‪,‬‬ ‫געוואלד מיט מנהגים און יעדער‬ ‫איבערגעגעבן פאר כלל ישראל‬ ‫מען זאל עס נישט טוישן‪ ,‬און ער‬ ‫האט זיין מסורת האבות‪ .‬דארף‬ ‫זיך צו מחזק זיין‪ .‬און דאס זענען‬ ‫ענדיגט צו "והאמת כך הוא"‪.‬‬ ‫מען זען אנצוהאלטן די מנהגים‪,‬‬ ‫די נוסחאות פון די ימים נוראים און‬ ‫ער גייט דארט אריין אין דעם‬ ‫אזוי ווי מיר זעען אז דער הייליגער‬ ‫ימים טובים‪.‬‬ ‫אז מען האט צוגעלייגט ניגונים‬ ‫טור‪ ,‬מחבר און רמ"א‪ ,‬האבן‬ ‫די מציאות הדברים איז‪ ,‬אז‬ ‫ביי אנדערע שטיקלעך וואס זענען‬ ‫עקסטערע‬ ‫אוועקגעשטעלט‬ ‫מען זעט אז ביי די ניגונים פון די‬ ‫נישט אזוי מקובל‪ ,‬און ער רעדט‬ ‫סימנים אויף מנהגים‪ .‬עס איז נישט‬ ‫ימים נוראים און ימים טובים‪ ,‬פון‬ ‫דארט אז די חזנים זאלן נישט‬ ‫קיין חיוב‪ ,‬עס איז נישט קיין מצוה‪,‬‬ ‫קליינע קינדער אין בית המדרש‬ ‫מסלסל זיין בקול‪ .‬אבער עכ"פ‪ ,‬אין‬ ‫עס זענען מנהגים‪ ,‬אבער 'יסודתם‬ ‫ביז'ן גדול שבגדולים‪ ,‬ווערן אלע‬ ‫תולדות שטייט דא א מורא'דיגע‬ ‫בהררי קודש'‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪34‬‬ ‫ווערט געברענגט אין הגהות‬ ‫געוואלט ווייזן אז מנהגי ישראל‬ ‫נתעורר‪ .‬לויט ווי מיר שמועסן‬ ‫אשר"י (מס' ראש השנה פרק א' סימן ה')‪ ,‬און‬ ‫יסודתם בהררי קודש‪ ,‬און אז אפילו‬ ‫יעצט פארשטייען מיר עס‪ ,‬ווייל‬ ‫דער בית יוסף ברענגט עס אראפ‪,‬‬ ‫אין די צייטן פון חז"ל האט מען‬ ‫דער הייליגער תולדות זאגט אז עס‬ ‫וואו עס שטייט‪" :‬אנו נוהגין לאכול‬ ‫שוין געגעסן די סימנים‪.‬‬ ‫איז א קבלה ממשה מסיני‪ ,‬און ווי‬ ‫ראש איל ודבש חי"‪ .‬מען עסט די‬ ‫מיר זעען יעצט אז דער ריי"ץ זאגט‬ ‫ראש כבש‪ ,‬די ראש איל‪ ,‬מיט האניג‪,‬‬ ‫דער ראש כבש האט מען‬ ‫אז ער האט מקבל געווען מאבותיו‬ ‫"ומטבילין את הראש בדבש" – מען‬ ‫שוין געגעסן בימי האבות‬ ‫אז דער מהר"ל האט געהערט די‬ ‫טינקט איין דעם קאפ אין האניג‪.‬‬ ‫הקדושים‬ ‫שירת הלויים‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬ווערט‬ ‫דער זעלבער מנהג ווערט‬ ‫דאך יעדער אוודאי נתעורר‪...‬‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגער חתם‬ ‫אראפגעברענגט פונעם תרומת‬ ‫(אגב מען זעט טאקע אז אין גאנץ ארצות‬ ‫סופר אין פרשת ויצא (דפוס ירושלים‬ ‫הדשן‪ .‬דער לקט יושר ברענגט אז‬ ‫עמוד קנ"ט ד"ה ואולי‪ ,‬נישט די געווענליכע‬ ‫אייראפע אז די נוסח ביסודו איז אייניג‪ ,‬משא"כ‬ ‫זיין רבי‪ ,‬דער תרומת הדשן‪ ,‬האט‬ ‫ארצות המערב וכדו' ‪ -‬לויט די מסורה פון‬ ‫'תורת משה' אדער די פינף בענדער)‪ ,‬וואס‬ ‫מהר"ל פארשטייט מען דאס זייער גוט‪ ,‬ווייל‬ ‫זיך אזוי געפירט‪.‬‬ ‫צייכנט צו‪ ,‬אז די סימנים האט מען‬ ‫נאר אין אייראפע איז דאס נתפשט געווארן ווייל‬ ‫ָ‬ ‫קומט אויס אז עס איז געווען‬ ‫שוין געגעסן נאך אין די צייטן פון‬ ‫ביי זיי האט מען געדארפט התחזקות‪ .‬וכדי לציין‬ ‫א מנהג צו עסן א ראש כבש ראש‬ ‫אברהם‪ ,‬יצחק ויעקב‪.‬‬ ‫אז אחב"י הספרדים ובפרט פון תימן האבן אויף‬ ‫השנה‪ .‬בפשטות איז עס א מנהג‬ ‫בהקדם‪ :‬דער טור ברענגט‬ ‫דעם מסורות נפלאים‪ ,‬ואכהמ"ל)‪.‬‬ ‫וואס שטייט אינעם רמ"א און ביים‬ ‫אראפ אין תקפ"ג סעיף ב'‪ ,‬אז דער‬ ‫אבער וואס מיר דארפן נאך‬ ‫מהר"ם מראטענבורג‪ ,‬אבער דעם‬ ‫מהר"ם מראטענבורג פלעגט עסן א‬ ‫ארויסלערנען פון דעם איז‪ ,‬אז‬ ‫מנהג געפינט מען אפילו נישט אין‬ ‫'ראש איל' ‪ -‬א קאפ פון א ווידער‬ ‫מנהגי ישראל זענען גאר געוואלדיג‬ ‫די גמרא‪ ,‬ווייל אין די גמרא ווערן‬ ‫‪ -‬ראש השנה‪ ,‬אלס א 'זכר לאילו‬ ‫גרויס‪ ,‬און יסודתם בהררי קודש‪.‬‬ ‫געברענגט אנדערע סימנים‪ ,‬און‬ ‫של יצחק'‪ ,‬כדי צו דערמאנען‬ ‫דער ראש כבש איז בלויז א חידוש‬ ‫עקידת יצחק‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן אין‬ ‫דער מנהג פון עסן א ראש‬ ‫פון די גאונים און פונעם מהר"ם‬ ‫די תפילות ראש בשנה‪" :‬ועקידת‬ ‫איל ‪ -‬זכר לעקידת יצחק‬ ‫מראטענבורג‪.‬‬ ‫יצחק היום ברחמים תזכור"‪.‬‬ ‫אבער מיר וועלן זען א‬ ‫לגבי די 'סימנים' פון ליל ראש‬ ‫דער בית יוסף ברענגט דעם‬ ‫מורא'דיגע זאך‪ ,‬אז דאס איז שוין‬ ‫השנה‪ :‬אין אלגעמיין‪ ,‬אויב מען‬ ‫מרדכי אין מסכת יומא (סימן תשכ"ג)‬ ‫מקובל פון די אבות הקדושים‪ .‬דער‬ ‫וועט פרעגן עמיצן פון וואו די‬ ‫בשם די גאונים‪ ,‬אז מען פלעגט‬ ‫הייליגער חתם סופר אין פרשת‬ ‫מנהגים שטאמען‪ ,‬וועט ער זאגן‬ ‫עסן קעפ פון שעפסן ראש השנה‬ ‫ויצא זאגט אז עס איז געווען דער‬ ‫אז מסתמא איז עס אלט עטליכע‬ ‫"כדי שישמיענו הקדוש ברוך הוא‬ ‫מנהג פון אברהם‪ ,‬יצחק ויעקב‪ ,‬אז‬ ‫הונדערט יאר‪.‬‬ ‫לטובה בראש השנה"‪ ,‬אז דער‬ ‫דעם טאג פון עקידת יצחק – וואס‬ ‫אייבערשטער זאל אונז אויסהערן‪.‬‬ ‫אבער דער וואס קוקט אריין אין‬ ‫דאס איז געווען ראש השנה – האבן‬ ‫נאך א זאך זאגט ער‪" :‬וישימנו‬ ‫די גמרא אין מסכת כריתות (ה‪ ,‬ב) און‬ ‫זיי געגעסן א ראש כבש!‬ ‫לראש ולא לזנב" – מען עסט א‬ ‫אין סוף מסכת הוריות‪ ,‬זעט אז די‬ ‫ראש כבש 'שנהיה לראש ולא‬ ‫סימנים פון ליל ראש השנה זענען‬ ‫די שיטה אז עקידת יצחק איז‬ ‫לזנב'‪ .‬עס קומט אויס אז עס זענען‬ ‫שוין געווען בימי חז"ל‪.‬‬ ‫פארגעקומען אום ראש השנה‬ ‫דא צוויי טעמים דערויף‪.‬‬ ‫דא איז כדאי צוצייכענען אן‬ ‫בנוגע אז די זמן פון די עקידה‬ ‫אינעם רמ"א אין שולחן ערוך‬ ‫אינטערעסאנטע הערה‪ :‬ווען‬ ‫איז געווען ראש השנה איז דא‬ ‫ווערן טאקע געברענגט די צוויי‬ ‫דער טור אין סימן תקפ"ג ברענגט‬ ‫אין דעם א גאנצע שמועס‪ ,‬אין די‬ ‫טעמים פארוואס מען עסט א‬ ‫אראפ די מנהגים פון עסן די‬ ‫מדרשי חז"ל ופוסקים צו דאס‬ ‫ראש כבש‪ :‬איינס‪ ,‬כדי מיר זאלן‬ ‫סימנים ליל ראש השנה‪ ,‬איז ער‬ ‫איז געווען ראש השנה‪ ,‬יום כיפור‪,‬‬ ‫זיין לראש ולא לזנב‪ .‬און צווייטנס‪,‬‬ ‫מעתיק די גאנצע גמרא‪ .‬לכאורה‬ ‫אדער פסח‪.‬‬ ‫אלס א זכר לאילו של יצחק‪ ,‬מען‬ ‫איז עס א פלא‪ ,‬דער טור איז דאך א‬ ‫א‪ .‬די שיטה פונעם זוהר הקדוש‬ ‫זאל דערמאנען די זכותים און דער‬ ‫פוסק וואס קומט פסק'ענען הלכה‪,‬‬ ‫(פרשת ויקרא דף י"ח‪ ,‬ופרשת כי תצא דף רפ"ב)‪,‬‬ ‫אייבערשטער זאל אונז דערמאנען‬ ‫פארוואס ברענגט ער אראפ די‬ ‫און אויך דער מדרש אין פסיקתא‬ ‫לטובה‪.‬‬ ‫גאנצע גמרא?‬ ‫רבתי (פרק מ') זאגט אז די עקידה איז‬ ‫נאך אן אינטערעסאנטע זאך‬ ‫נאר דער פשט איז‪ ,‬ער האט‬ ‫ָ‬ ‫‪35‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫זאגט ער אים דארט אז ער האט‬ ‫ראשונים און אחרונים שטייט אז‬ ‫געווען ראש השנה‪.‬‬ ‫יתי ַב ּיוֹ ם‬‫"היִ ִ‬ ‫מנדד שינה געווען‪ָ ,‬‬ ‫די עקידה איז געווען יום כיפור‪.‬‬ ‫מיר געפינען אויך א געוואלד‬ ‫ֲאכָ לַ נִ י ח ֶֹרב וְ ֶק ַרח ַ ּב ָּליְ לָ ה וַ ִּת ַ ּדד‬ ‫אזוי שטייט אין ילקוט ראובני (סוף‬ ‫מיט ראשונים וואס האלטן אזוי‪.‬‬ ‫ְׁשנָ ִתי ֵמ ֵעינָ י" – אפילו ווען עס איז‬ ‫פרשת וירא)‪ .‬דרשות ר"י אבן שואב‬ ‫דער שבלי הלקט (הלכות ראש השנה‪,‬‬ ‫געווען קאלט אדער ווען די זון‬ ‫(‪-‬א תלמיד פון רשב"א‪ ,‬דרשת יו"כ עמ' תק"ז)‪,‬‬ ‫סימן רפ"ח) זאגט אז מיר ליינען די‬ ‫האט געבאקן זומער און ווינטער‪,‬‬ ‫די ריקאנטי‪ .‬עי' בפי' הרד"ל אויף‬ ‫פרשה פון עקידת יצחק ראש‬ ‫האב איך שטענדיג אפגעהיטן‬ ‫פרקי דרבי אליעזר (פרק ל"א ס"ק מ"ד)‪.‬‬ ‫השנה ווייל "מעשה העקידה היה‬ ‫דיינע שאף‪ .‬און אין פסוק שטייט‬ ‫דער חיד"א אין זיין ספר 'עבודת‬ ‫בראש השנה"‪ .‬אזוי אויך האלטן‬ ‫אז יעקב אבינו דריקט זיך אויס‪:‬‬ ‫הקודש' (מנחה יום כיפור)‪ .‬ועי"ש ווי ער‬ ‫דער רוקח (אין פרשת וירא און אין הלכות‬ ‫"וְ ֵאילֵ י צֹאנְ ָך לֹא ָאכָ לְ ִּתי"‪ ,‬איך האב‬ ‫האט מסדר געווען א תפלה מיוחדת‬ ‫ראש השנה)‪ ,‬דער ספר התניא (סימן‬ ‫נישט געגעסן 'אילי צאנך'‪.‬‬ ‫צו זאגן יום הקדוש בענין העקידה‬ ‫רפ"ח)‪.‬‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫בשעת תפלת מנחה‪ .‬דער רמ"ע‬ ‫דער אבודרהם ביי די תפילה פון‬ ‫מפאנו (עשרה מאמרות‪' ,‬חיקור דין' ח"בה‬ ‫פארוואס האט ער זיך אויסגעדריקט‬ ‫ראש השנה‪ ,‬ביי די תקיעות‪ ,‬זאגט‬ ‫פונקט אויף די 'איל' אז ער האט עס‬ ‫פ"א‪' ,‬אם כל חי' ח"ג סי' ל"ב‪' ,‬הנפש' ח"ד פי"ד)‪.‬‬ ‫אז דאס איז די סיבה פארוואס מיר‬ ‫נישט געגעסן?‬ ‫ג‪ .‬ויש אומרים אז עס איז געווען‬ ‫בלאזן 'תרועה'‪ .‬ראש השנה ווערט‬ ‫יו"ט פסח ט"ו ניסן‪ ,‬עיין מדרש‬ ‫דאך אנגערופן "יוֹ ם ְּתרו ָּעה" (במדבר‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪,‬‬ ‫רבה (פרשת בא פרק ט"ו אות י"א)‪ ,‬דער‬ ‫כט‪ ,‬א)‪ .‬אין די תורה ווערט עס נישט‬ ‫אז ווען יעקב אבינו איז געווען אין‬ ‫הייליגער רבי ר' יהונתן אייבשיץ‬ ‫נאר 'יום‬ ‫אנגערופן 'יום תקיעה' ָ‬ ‫בית לבן‪ ,‬האט ער נישט מקיים‬ ‫אין 'תפארת יהונתן' (פרשת וירא)‪.‬‬ ‫תרועה'‪ ,‬ווייל דאס קומט אונז ווייזן‬ ‫געווען דעם מנהג פון עסן דעם‬ ‫ראש כבש אין ראש השנה‪.‬‬ ‫דעם זכות פון 'עקידת יצחק'‪ .‬וואס‬ ‫דער חידוש פונעם חתם סופר‪:‬‬ ‫הייסט?‬ ‫פארוואס?‬ ‫די אבות הקדושים האבן‬ ‫ער ברענגט א מדרש אויף שרה‬ ‫ווייל היות ער האט נישט‬ ‫געגעסן א 'ראש כבש'‬ ‫אמנו אז זי האט געזאגט "ותצחק‬ ‫געוואלט אז לבן מיט זיין משפחה‬ ‫לאמיר יעצט צוריקגיין צו די‬ ‫ותיבב ותילל" – דאס טייטש‪ ,‬ווען‬ ‫זאלן אים חושד זיין אז ער האט‬ ‫ווערטער פונעם חתם סופר‪ .‬דער‬ ‫שרה אמנו האט געהערט ראש‬ ‫עפעס צוגענומען פון זיי‪ ,‬האט ער‬ ‫חת"ס גייט מיט די שיטה אז די‬ ‫השנה אז יצחק איז נעקד געווארן‬ ‫נישט גענומען פון די אילים דעם‬ ‫עקידה איז געווען ראש השנה‪,‬‬ ‫על גבי המזבח‪ ,‬האט זי זיך געפרייט‬ ‫קאפ‪ .‬וועגן דעם האט ער געזאגט‬ ‫אבער אויך געוויינט‪.‬‬ ‫פאר לבן‪" :‬וְ ֵאילֵ י צֹאנְ ָך ל ֹא ָאכָ לְ ִּתי" –‬ ‫ַ‬ ‫און ער איז מחדש א מורא'דיגע‬ ‫אפילו ראש השנה‪" ,‬ווען מיר האבן‬ ‫זאך‪ .‬אז אום ראש השנה‪ ,‬ווען עס‬ ‫דער אבודרהם לערנט פשט אז‬ ‫איז געווען עקידת יצחק – ווי מיר‬ ‫עס איז געווען א 'בכיה של שמחה'‪,‬‬ ‫א קבלה אז אברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‬ ‫האבן יעצט געשמועסט – האבן די‬ ‫און איר נשמה איז אויסגעגאנגען‪,‬‬ ‫פלעגן עסן דעם ראש כבש"‪ ,‬האב‬ ‫אבות הקדושים געהאט א מנהג צו‬ ‫פרחה נשמתה‪ ,‬מיט א 'דביקות'‪.‬‬ ‫איך עס נישט געגעסן ליל ראש‬ ‫עסן א ראש איל‪ ,‬אלס א זכר צו די‬ ‫נאך אסאך מפרשים לערנען אויך‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫עקידה‪.‬‬ ‫אזוי ווי דעם אבודרהם אז דאס‬ ‫מקורות הסימנים מן התורה‬ ‫אבער‪ ,‬זאגט דער חתם סופר‪ ,‬עס‬ ‫וואס שרה אמנו'ס נשמה איז‬ ‫איז געווען א שטיק צייט‪ ,‬עטליכע‬ ‫אויסגעגאנגען איז נישט געווען‬ ‫נביאים וכתובים‬ ‫נאר מחמת 'דביקות'‪.‬‬ ‫יאר‪ ,‬וואס יעקב אבינו האט נישט‬ ‫מחמת 'צער'‪ָ ,‬‬ ‫מיר וועלן אויך צוצייכענען‬ ‫געגעסן דעם ראש כבש אדער ראש‬ ‫זאגט דער אבודרהם‪ ,‬וועגן דעם‬ ‫א מורא'דיגן מטה משה אין סימן‬ ‫איל‪ .‬ווען איז דאס געווען? ווען ער‬ ‫שטייט אין די תורה "יוֹ ם ְּתרו ָּעה‬ ‫תש"צ‪.‬‬ ‫איז געווען בבית לבן‪.‬‬ ‫יִ ְהיֶ ה לָ כֶ ם"‪ ,‬כדי דער אייבערשטער‬ ‫זאגט דער הייליגער מטה משה‪,‬‬ ‫מיר געפינען אין די פסוקים פון‬ ‫זאל געדענקען די געוואלדיגע‬ ‫אז מען עסט זיסע זאכן ליל ראש‬ ‫פרשת ויצא (בראשית לא‪ ,‬לו‪-‬מ) אז ווען‬ ‫מדרגה פון עקידת יצחק און די‬ ‫השנה און מען זאגט "שתתחדש‬ ‫יעקב אבינו האט געזאגט פאר לבן‬ ‫געוואלדיגע דרגה פון שרה אמנו‪,‬‬ ‫עלינו שנה טובה ומתוקה"‪ ,‬און‬ ‫"מה ּ ִפ ְׁש ִעי ַמה ַח ָּט ִ‬ ‫אתי ִּכי ָדלַ ְק ָּת‬ ‫ַ‬ ‫אז זי האט זיך געפרייט און געהאט‬ ‫ער זאגט אויף דעם‪" :‬דבר זה כתוב‬ ‫ַא ֲח ָרי" ‪ -‬וואס האב איך געזינדיגט‬ ‫א בכיה של שמחה‪.‬‬ ‫בתורה ושנוי בנביאים ומשולש‬ ‫אז דו האסט מיר נאכגעיאגט?‬ ‫ב‪ .‬אבער אין אנדערע מדרשים‪,‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪36‬‬ ‫דארף עסן א סעודה‪ .‬דארט שטייט‬ ‫געברענגט זיסע זאכן‪ ,‬איז דאס א ראיה אז מען‬ ‫בכתובים"‪.‬‬ ‫זאל עסן דברים מתוקים דורכאויס די גאנצע‬ ‫(ח‪ ,‬י) "לְ כ ּו ִאכְ ל ּו ַמ ְׁש ַמ ִנּים ו ְּׁשת ּו‬ ‫א‪" .‬כתוב בתורה"‪ :‬אין דער‬ ‫ַמ ְמ ַת ִּקים"‪ ,‬און דער מטה משה איז‬ ‫עשרת ימי תשובה)‪.‬‬ ‫תורה הקדושה שטייט (שמות טו‪ ,‬כה)‬ ‫מדייק צוויי זאכן‪ :‬פשטות הפסוק‬ ‫ג‪" .‬ומשולש בכתובים"‪ :‬אין‬ ‫"וַ ִ ּי ְצ ַעק ֶאל ה' וַ ּיוֹ ֵרה ּו ה' ֵעץ וַ ַ ּי ׁ ְשלֵ ְך‬ ‫קומט אונז לערנען די הלכה אין‬ ‫"מ ְׁש ּ ְפ ֵטי ה'‬ ‫תהלים שטייט (יט‪ ,‬י) ִ‬ ‫שם‬ ‫ֶאל ַה ַּמיִ ם וַ ִ ּי ְמ ְּתק ּו ַה ָּמיִ ם ָׁשם ָ ׂ‬ ‫שולחן ערוך אז מען דארף עסן א‬ ‫ֱא ֶמת ָצ ְדק ּו יַ ְח ָ ּדו"‪' .‬משפטי ה'' גייט‬ ‫לוֹ חֹק ו ִּמ ְׁש ּ ָפט וְ ָׁשם נִ ָּסהוּ" — דער‬ ‫סעודה ראש השנה און מען טאר‬ ‫ארויף אויף ראש השנה ווען דער‬ ‫פסוק שטייט גלייך נאך די 'שירת‬ ‫נישט פאסטן‪ .‬דאס איז דער מקור‬ ‫אייבערשטער משפט די וועלט‪,‬‬ ‫הים'‪ .‬זאגט ער אזוי‪' :‬חק ומשפט'‬ ‫פון די ראשונים נישט צו פאסטן‬ ‫און גלייך דערנאך שטייט (פסוק יא)‬ ‫גייט ארויף אויף ראש השנה‪ ,‬און‬ ‫ראש השנה‪.‬‬ ‫"ו ְּמתו ִּקים ִמ ְ ּד ַב ׁש וְ נ ֶֹפת צו ִּפים"‪ ,‬אז‬ ‫גלייך דערנעבן שטייט 'וימתקו‬ ‫אבער דער מטה משה איז‬ ‫ראש השנה עסט מען זיסע זאכן‬ ‫המים'‪ .‬זאגט דער מטה משה אז‬ ‫מדייק פונעם פסוק אז ראש השנה‬ ‫מיט האניג‪.‬‬ ‫דאס קומט אונז לאזן הערן‪ ,‬אז‬ ‫דארף מען עסן זיסע זאכן‪ ,‬מען‬ ‫"ביום המשפט ראש השנה יאכלו‬ ‫דארף עסן דעם עפל מיט האניג‬ ‫דער מקור פון עסן עפל מיט‬ ‫מתוקים" — מען זאל עסן זיסע‬ ‫און אלע זיסע סימנים‪ .‬פארוואס?‬ ‫האניג ראש השנה‬ ‫זאכן אום ראש השנה‪.‬‬ ‫ווייל עזרא הסופר האט געזאגט‬ ‫ד‪ .‬דערנאך ברענגט ער נאך‬ ‫ב‪" .‬שנוי בנביאים"‪ :‬עס שטייט‬ ‫"אכְ ל ּו ַמ ְׁש ַמ ִנּים ו ְּׁשת ּו ַמ ְמ ַת ִ ּקים"‪ .‬ווי‬ ‫ִ‬ ‫א פסוק אין תהלים (פא‪ ,‬ד‪-‬ה)‪ ,‬וואו‬ ‫ביי אביגיל (שמואל א‪ ,‬כה‪ ,‬לו) "וַ יְ ִהי‬ ‫אויך ווערט דערמאנט אין די אלע‬ ‫"ת ְקע ּו ַבח ֶֹד ׁש ׁשוֹ ָפר‬ ‫עס שטייט ִּ‬ ‫ש ֶרת ַה ָ ּי ִמים‪ ,"...‬און פארדעם‬ ‫ַּכ ֲע ֶ ׂ‬ ‫פסוקים 'דבש'‪ ,‬ממילא ברענגט‬ ‫ש ָר ֵאל‬ ‫ַ ּב ֵּכ ֶסה לְ יוֹ ם ַח ֵ ּגנוּ‪ִּ ,‬כי חֹק לְ יִ ְ ׂ‬ ‫(פסוק יח) שטייט "וַ ְּת ַמ ֵהר ֲא ִביגַ יִ ל‬ ‫ער א ראי' צום מנהג ישראל בכל‬ ‫הוּא ִמ ְׁש ּ ָפט לֵ אל ֵֹקי יַ ֲעקֹב"‪ ,‬און‬ ‫אתיִ ם לֶ ֶחם ו ׁ ְּשנַ יִ ם נִ ְבלֵ י‬ ‫וַ ִּת ַּקח ָמ ַ‬ ‫הדורות צו עסן האניג אין ראש‬ ‫שפעטער שטייט (פסוק יז) "וַ ַ ּי ֲאכִ ילֵ ה ּו‬ ‫יַ יִ ן וַ ֲח ֵמ ָׁישה צֹאן ֲעשׂ ּויוֹ ת וַ ֲח ֵמ ָׁישה‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫ש ִ ּב ֶיע ָּך"‪.‬‬ ‫ֵמ ֵחלֶ ב ִח ָּטה ו ִּמצּ וּר ְ ּד ַב ׁש ַא ְ ׂ‬ ‫אתיִ ם‬ ‫ְס ִאים ָקלִ י ו ֵּמ ָאה ִצ ֻּמ ִקים ו ָּמ ַ‬ ‫וזה לשונו‪" :‬לכן נהגו העולם‬ ‫ה‪ .‬עס שטייט אין תהלים (פב‪ ,‬א)‬ ‫שם ַעל ַה ֲחמ ִֹרים"‪ .‬און‬ ‫ְ ּד ֵבלִ ים וַ ָּת ֶ ׂ‬ ‫לאכול דבש בראש השנה"‪ ,‬צוליב‬ ‫"מזְ מוֹ ר לְ ָא ָסף ֱאל ִֹקים נִ ָ ּצב ַ ּב ֲע ַדת‬ ‫ִ‬ ‫די גמרא זאגט אז די 'עשרת‬ ‫די אלע ראיות וואס ער האט‬ ‫ֵקל ְ ּב ֶק ֶרב ֱאל ִֹקים יִ ְׁש ּפֹט"‪ ,‬און אינעם‬ ‫הימים' זענען געווען די 'עשרת ימי‬ ‫געברענגט‪,‬‬ ‫לעצטן פסוק פונעם פריערדיגן‬ ‫תשובה'‪ .‬זעט מען פון דארט אז מען‬ ‫ווי אויך זעהן מיר די מקור‬ ‫קאפיטל שטייט אויך "ו ֵּמ ֵחלֶ ב ִח ָּטה‬ ‫עסט און טרינקט זיסע זאכן אין די‬ ‫פון אכילת הסימנים "כתובה‬ ‫ש ִ ּב ֶיע ָּך"‪ ,‬סמוכין זה‬ ‫ו ִּמצּ וּר ְ ּד ַב ׁש ַא ְ ׂ‬ ‫טעג‪.‬‬ ‫בתורה‪ ,‬שנויה בנביאים‪ ,‬ומשולשת‬ ‫לזה‪ ,‬צו ווייזן אז אין יום המשפט‬ ‫(אגב‪ ,‬דאס איז א מקור צו דעם וואס מיר‬ ‫בכתובים"‪.‬‬ ‫עסט מען זיסע זאכן‪.‬‬ ‫האבן געברענגט פונעם הייליגן תרומת הדשן‪,‬‬ ‫און אזוי ווערט אויך געברענגט אין סמ"ק‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫ו‪ .‬דערנאך ברענגט ער אראפ‬ ‫דער ראבי"ה און דער מרדכי האבן אלע געגעסן‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין מקיים צו זיין‬ ‫דעם פסוק אין נחמיה‪ ,‬וואס דער‬ ‫די סימנים די גאנצע עשרת ימי תשובה‪ .‬און‬ ‫מנהגי ישראל און ממשיך זיין‬ ‫הייליגער מחבר ברענגט אויך‬ ‫לויט ווי עס ווערט דא אראפגעברענגט אינעם‬ ‫די מסורה‪" ,‬ועקידת יצחק היום‬ ‫אראפ אין סימן תקצ"ז‪ ,‬אז מען טאר‬ ‫מטה משה‪ ,‬אז דער מקור איז פון אביגיל וואו‬ ‫ברחמים תזכור"‪ ,‬אמן!‬ ‫נאר מען‬ ‫פאסטן ראש השנה ָ‬ ‫נישט ַ‬ ‫עס שטייט ביי די עשרת הימים אז זי האט‬ ‫= פרנסי חודש תשרי =‬ ‫יון בלשה"ק‬ ‫נתנדב‬ ‫ליון באידיש‬ ‫נתנדב‬ ‫עורים על הטע‬ ‫גל‬ ‫הג‬ ‫לעפאון‬ ‫השי‬ ‫ע"‬ ‫ע"‬ ‫ליין‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫י‬ ‫הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫הרה"ח ר' שמעון‬ ‫לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה‬ ‫הרה"ח ר' חיים מנחם‬ ‫דרוממער הי"ו‬ ‫בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו‬ ‫ראזינגער הי"ו‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫נלב"ע א' תשרי ‪ -‬ראש השנה‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫בכל הענינים‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫בכל הענינים‬ ‫זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב‪ ,‬וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’‬ ‫‪37‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שליט"א‬ ‫מאנדעל‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫זעטיגט אייער נשמה און באלייכט אייער טאג‬ ‫דורך שעפן חיזוק אמונה און ביטחון‪,‬‬ ‫השקפת החיים און ידיעת התורה פון די‬ ‫צו ספאנסערן‬ ‫אדער פאר‬ ‫פאזעטיווע‬ ‫קאמעטארן קען‬ ‫מען זיך ווענדן צו‬ ‫הרה"ח ר'‬ ‫חיים מנחם‬ ‫ראזינגער הי"ו‬ ‫‪347.570.0413‬‬ ‫מען קען אויך הערן די‬ ‫שיעורים פון רב אויף‪:‬‬ ‫קול פרדס התורה‬ ‫קול נשמותינו‬ ‫אידיש‪718.760.1111 #1 :‬‬ ‫‪718.506.9694‬‬ ‫ענגליש‪718.759.1111 #1 :‬‬ ‫עינים ליין‬ ‫‪718.977.5554‬‬ ‫במוצש''ק ‪#0‬‬ ‫במשך השבוע ‪1-2-7-4‬‬ ‫א פרישע וואך‬ ‫צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט '‪ 'Subscribe‬צו‬ ‫פול מיט חיזוק‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪38‬‬ ‫שיעורים דורך‬ ‫אויס די וואך‪:‬‬ ‫זונטאג‬ ‫מאמר הפרשה‬ ‫מאנטאג‬ ‫חובת הלבבות‬ ‫דינסטאג‬ ‫טבריא של מעלה‬ ‫מיטוואך‬ ‫אוצר הידיעות‬ ‫דאנערשטאג‬ ‫יאהרצייטן‬ ‫פרייטאג‬ ‫אור של שב"ק‬ ‫מוצאי שבת‬ ‫מלוה מלכה‬ ‫‪SQUARE‬‬ ‫‪39‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪40‬‬