gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫‪605 615 7777 #66‬‬ ‫אויס שבת קודש אזוי ווי די יאר האבן חז"ל געמאכט‬ ‫א גזירה אז מ'זאל נישט בלאזן קיין שופר? דאס איז‬ ‫דאך א ענין פון פיקוח נפש‪ ,‬דאס איז דאך דער וועג פון‬ ‫ממליך זיין דעם בוכ"ע פאר מלך‪ ,‬און דאס איז דאך‬ ‫מערבב דעם שטן?‬ ‫אויך דארף מען פארשטיין‪ ,‬אויב די תכלית ר"ה‬ ‫איז צו ממליך זיין דעם רבוש"ע‪ ,‬איז וויאזוי איז מען‬ ‫ממליך דעם רבוש"ע דורך בלאזן מיט א שופר? נאר‬ ‫דער ענין איז אזוי‪ ,‬ממליך זיין דעם רבוש"ע מיט אן‬ ‫עס קומט צו גיין די הייליגע לעכטיגע ראש‬ ‫מתפלל זיין אז די וועלט זאל צוקומען צו אן הכרה‪.‬‬ ‫אמת מיינט א מענטש דארף צוקומען צו א ביטול‬ ‫השנה‪ ,‬יעדער ווייסט אז די עיקר פון ראש השנה איז‬ ‫וידע כל פעול כי אתה פעלתו‪ ,‬ויבין כל יצור כי אתה‬ ‫גמור‪ ,‬און וויסן אז דער רבוש"ע איז אין עוד מלבדו‪,‬‬ ‫א טאג וואס מען איז ממליך דעם באשעפער ווי חז"ל‬ ‫יצרתו‪ .‬תפלה דאס איז שוין יא בידי‪ ,‬און דאס איז א זאך‬ ‫ס'איז גארנישט דא חוץ אים‪ .‬עס איז נישטא קיין שום‬ ‫"א ְמר ּו לְ ָפני מלְ כֻ ּיוֹ ת ְּכ ֵדי ֶׁש ּת ְמלִ יכוּנִ י ֲעלֵ יכֶׁ ם"‪,‬‬ ‫זאגן ִ‬ ‫וואס מ'דארף אריינלייגן כוחות ר"ה‪ ,‬מען דארף אסאך‬ ‫עקזיסטענץ אן אים‪ ,‬און אלעס ווערט געפירט דורך‬ ‫יעדעס יאהר ראש השנה איז א זמן פון התחדשות‬ ‫טרערן פארגיסן ר"ה ביי די תפילות אז ס'זאל זיין‬ ‫אים‪ ,‬און איך האב נישט דער מעגליכקייט גארנישט‬ ‫המלוכה‪ ,‬א זמן וואס מ'דארף פריש ממליך זיין דעם‬ ‫"ותמלוך אתה היא ד' אלקינו מהרה לבדך "על כל‬ ‫צו טון‪ ,‬און וואס ער טוט איז הכל לטובה‪ .‬און איך‬ ‫בורא כל העולמים פאר מלך‪ .‬ס'איז דא א פסוק " ִּכי לה'‬ ‫מעשיך" די וועלט קען מען נישט איבערמאכן‪ ,‬אבער‬ ‫פאלג אלעס וואס ער הייסט‪ ,‬און איך טו זיין רצון‪ ,‬צי‬ ‫ה ְּמלוּכָ ה ּומ ֵֹשל בּ ּגוֹ יִ ם"‪" .‬וְ ָעל ּו מוֹ ִש ִעים ְ ּבהר ִצ ּיוֹ ן לִ ְש ּפֹט‬ ‫מתפלל זיין אז זיי זאלן ערוועקט ווערן‪ .‬און נתעורר‬ ‫איך פארשטיי יא‪ ,‬צי איך פארשטיי נישט‪.‬‬ ‫ֶׁאת הר ֵע ָשו וְ ָהיְ ָתה לד' ה ְּמלוּכָ ה"‪ .‬זאגט דער הייליגער‬ ‫ווערן‪ ,‬און משיח זאל שוין קומען‪ ,‬און ס'זאל זיין די‬ ‫מלוכה בשלימות‪ ,‬שתתחדש המלוכה שלו על כל‬ ‫בארדיטשובער רב זי"ע‪ ,‬ס'איז דא אזא זאך ווי א מלך‪,‬‬ ‫העולמים‪ ,‬דאס איז אונזער התחייבות‪.‬‬ ‫און ס'איז דא אזא זאך ווי א מושל‪ .‬א "מלך" מיינט אז‬ ‫ער ווערט א קעניג דורך דעם וואס מען האט אים‬ ‫דאס הייסט אזוי ווען א מענטש איז ממלא דעם‬ ‫אויפגענומען פאר א קעניג‪ ,‬און "מושל" מיינט ער‬ ‫רצון השם‪ ,‬און ער טוט רצונו יתברך‪ ,‬ווען ער‬ ‫האט באצווינגען זיין פירערשאפט איבער יענעם‪.‬‬ ‫פארשטייט וואס דער רבוש"ע וויל‪ ,‬איז כביכול‬ ‫זאגט ער " ִּכי לד' ה ְּמלוּכָ ה" ‪ -‬דער רבוש"ע איז מלך‪.‬‬ ‫שפירט ער זיך א שותף למעשה בראשית‪ .‬ער האט א‬ ‫אבער ליידער ביי די גוים איז א מצב פון " ּומ ֵֹשל‬ ‫חלק‪ ,‬ער פארשטייט וואס דער רבוש"ע וויל‪ ,‬און ער‬ ‫בּ גּ וֹ יִ ם"‪ ,‬ביי די גוים זענען זיי באצווינגען מיט די‬ ‫איז ממלא דעם רצון‪ ,‬ווייל ער פארשטייט די תכלית‬ ‫ממשלה‪ ,‬דער אייבערשטער וועט העלפן‪" ,‬וְ ָעל ּו‬ ‫פון דעם וואס ער טוט‪ ,‬איז ווען ער טוט א זאך אפי'‬ ‫מוֹ ִש ִעים ְ ּבהר ִצ ּיוֹ ן לִ ְש ּפֹט ֶׁאת הר ֵע ָשו"‪ ,‬ווען משיח‬ ‫ווען עס ציעט אים עפעס אנדערש איז ער זיך טאקע‬ ‫וועט קומען וועט זיין "וְ ָהיְ ָתה לד' ה ְּמלוּכָ ה"‪ ,‬וועט זיין‬ ‫מבטל‪ ,‬אבער פארשטייענדיג די תכלית פון זיין טוהן‬ ‫א מלכות שמים אין די גאנצע וועלט‪" ,‬על ָּכל ָה ָא ֶׁרץ"‪,‬‬ ‫איז דאס איז נאך נישט די עכטע התבטלות פאר'ן‬ ‫"בּ ּיוֹ ם ההוּא" וועט יעדער איינער קענען אנערקענען‬ ‫רבוש"ע‪ ,‬ווען איז די התבטלות צו די מלכות‬ ‫אז נאר "ד' ֶׁא ָחד ו ְּשמוֹ ֶׁא ָחד"‪ .‬און דאס איז די תכלית‬ ‫במילואה? ווען דו טוסט א זאך וואס דו פארשטייסט‬ ‫וואס מ'דארף צוגיין צו ראש השנה‪ .‬ממליך זיין פון‬ ‫נישט וואס די חשבון איז‪ ,‬דו ווייסט נישט וואס די‬ ‫דער רבוש"ע האט אונז געגעבן א געוואלדיגע‬ ‫פריש דעם בורא כל עולמים אויף די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫כוונה איז‪ ,‬און דו טוסט עס פאר איין סיבה‪ :‬רק לעשות‬ ‫מתנה אז די "יום הדין" זאל זיין אינעם טאג פון די‬ ‫רצונו יתברך לבדו בלב שלם‪ ,‬ווייל איך וויל טון די‬ ‫התחדשות המלוכה‪ ,‬היות‪ ,‬אז איד קומט און ער איז‬ ‫רצון השם‪ ,‬אפילו איך פארשטיי נישט די חשבון‪ ,‬איך‬ ‫ממליך דעם רבוש"ע‪ ,‬אינעם טאג פון די יום הדין‪ ,‬דאס‬ ‫זע נישט די חשבון‪ .‬דעמאלטס איז די מלכות א מלכות‬ ‫אז ער ווייזט אז ער איז זיך מבטל און ער איז ממליך‬ ‫וואס מ'דארף פארשטיין איז אזוי‪ ,‬מען דארף‬ ‫שלם‪ ,‬דעמאלטס איז דער מלך אן אמת'ער מלך‪.‬‬ ‫דעם רבוש"ע דאס איז א געוואלדיגע המתקת הדינים‬ ‫ממליך זיין דעם רבוש"ע אויף זיך אין אויף די גאנצע‬ ‫און עס איז מעורר א געוואלדיגע זכות ליום הדין‪.‬‬ ‫וועלט‪ ,‬בשלמא אויף זיך‪ ,‬קענען מיר ממליך זיין דעם‬ ‫רבונו של עולם אויף אונז‪ ,‬דאס אליינס איז גארנישט‬ ‫דערפאר האט דער רבוש"ע געהייסן אז מ'זאל‬ ‫אזא פשוטע ארבעט‪ ,‬ממליך צו זיין אויף זיך מיינט‬ ‫בלאזן שופר‪ .‬אונז האבן מיר נישט קיין השגה וואס‬ ‫חז"ל זאגן אונז ווי אזוי מען איז ממליך דעם‬ ‫נישט נאר איך זאל וויסן אז דער רבוש"ע איז מיין מיין‬ ‫שופר איז‪ .‬א איד בלאזט שופר‪ ,‬און דורך דעם שופר‬ ‫"א ְמר ּו לְ ָפני מלְ כֻ ּיוֹ ת ְּכ ֵדי ֶׁש ּת ְמלִ יכוּנִ י ֲעלֵ יכֶׁ ם"‪,‬‬ ‫רבוש"ע ִ‬ ‫קעניג אין איך דארף אים דינען‪ ,‬נאר איך דארף וויסן‬ ‫ווערט אונז מעורר זכותים‪ ,‬ס'ווערט אויפגעטון זאכן‪,‬‬ ‫"בשוֹ ָפר"‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק‬ ‫" ּוב ֶּׁמה?" זאגן חז"ל‪ּ ְ ,‬‬ ‫און צוקומען צו די הכרה אז כי לד' המלוכה‪ ,‬אז דער‬ ‫אונז פארשטייען מיר נישט וואס דאס מיינט‪ .‬אבער‬ ‫"יוֹ ם ְּתרו ָּעה יִ ְהיֶׁ ה לָ כֶׁ ם"‪ .‬מ'דארף פארשטיין‪ ,‬אויב די כח‬ ‫רבוש"ע איז אין עוד מלבדו‪ ,‬מען דארף זיך מיט אן‬ ‫אונז ווייסן מיר אז "רחמנא אמר תקעו" די רבוש"ע‬ ‫פון שופר איז אזוי גרויס‪ ,‬די שפיץ פון ראש השנה איז‬ ‫אמת אינגאנצן מבטל זיין צו אנערקענען אז אין עוד‬ ‫האט געהייסן בלאזן טיען אונז די רצון ד' און מען‬ ‫דאך ממליך צו זיין דעם בורא כל העולמים‪ ,‬און ווי אויך‬ ‫מלבדו‪ ,‬אבער "והי' ד' למלך על כל הארץ" ווי אזוי קען‬ ‫בלאזטט‪ ,‬און אז די רבוש"ע האט געהייסן בלאזן‬ ‫זאגן דאך חז"ל אז די שופר האט א כח צו מערבב זיין‬ ‫איך דאס באווייזן דאס איז דאך נישט בידי צו מאכן אז‬ ‫באקומט די שופר א כח מעורר צו זיין כלל ישראל‬ ‫דעם שטן אז ער זאל נישט קענען מקטרג זיין אויף‬ ‫יענער זאל האבן א רצון ממליך צו זיין דעם‬ ‫זאל נענטער ווערן צום רבוש"ע‪ .‬דאס טוען מיר‪ ,‬אונז‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬ווי קען זיין אז ווען ראש השנה געפאלט‬ ‫אייבערשטען פאר קעניג‪ ,‬נאר וואס דעהן בעטן און‬ ‫בלאזן מיר שופר ווייל דער רבוש"ע האט געהייסן בלאזן שופר‪ .‬ס'איז נישט קיין‬ ‫ווערטער וואס ווערן געזאגט‪ ,‬ווערטער וואס ברענגן עפעס ארויס‪ .‬בלויס ארויסגעבן א‬ ‫קול‪ ,‬א גלאטע קול פאר'ן רבונו של עולם‪ ,‬דאס איז זייו רצון‪ ,‬די מצוה איז "לשמוע קול‬ ‫שופר" סיי דער שומע און סיי דער בלאזער האבן די זעלבע מצוה צו הערן די קול הערן‪,‬‬ ‫די עיקר איז התבטלות צום רבוש"ע בלאזן אן קיין חשבונות בלויז ווייל "רחמנא אמר‬ ‫כלל ישראל‪ .‬און אזוי‬ ‫תקעו" די בלאזן די התבטלות איז מעורר די שלימות'דיגע כח פון מלכות שמים‪.‬‬ ‫פארשרייבט ער זיי לחיים‬ ‫און מיר ווייזן פאר'ן רבונו של עולם‪ ,‬אונז פארשטייען מיר נישט וואס די חשבון איז‪,‬‬ ‫טובים‪.‬‬ ‫אזוי ווי א מענטש פארשטייט נישט פארוואס עפעס ברויט געבט די חיות פון דעם‬ ‫אבער שבת וואס די טאג‬ ‫מענ טש‪ ,‬און פארוואס א כשר'ע בהמה וואס ווערט געשאכטן כראוי איז כשר‪ ,‬און איין‬ ‫שרייט פארוואס די באשעפער‬ ‫משהו אנדערש‪ ,‬ארויף אדער אראפ איז די די בהמה טרייף‪ ,‬נאר ער טוט וואס די תורה‬ ‫האט באשאפן די וועלט‪ ,‬כי בו‬ ‫הייסט‪ ,‬די זעלבע איז מיט תקיעת שפר ער בלאזט אן א חשבון בלויז ווייל די רבוש"ע האט‬ ‫שבת קל מכל מלאכתו‪ ,‬וואס‬ ‫קודם דארף מען פארשטיין‬ ‫געהייסן בלאזן‪ .‬והא ראי' ווען א מענטש זאל בלאזן די זעלבע תקיעות אינמיטן יאהר‪ ,‬איז‬ ‫דאס איז אלעס לצורך כלל‬ ‫וואס איז בכלל די עבודה פון‬ ‫די תקיעות נישט מערבב דעם שטן‪ ,‬עס טוט נישט די תכלית פון די תקיעות פון ר"ה‪ ,‬נאר‬ ‫ישראל‪ ,‬און דורכדעם וואס כלל‬ ‫תקיעת שופר‪ ,‬וואס דאס איז היי‬ ‫ר"ה ווען ער טוט דאס ווייל ער איז זיך מבטל צום רבוש"ע‪ ,‬און ער בלאזט בלויז ווייל דער‬ ‫ישראל מאכט קידוש און‬ ‫יאר נישטא ווייל ראש השנה‬ ‫רבוש"ע האט געהייסן בלאזן‪ ,‬די תקיעות האט אין זיך א כח מעורר צו זיין רחמים און‬ ‫מ'שרייט צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫פאלט אויס שבת‪ .‬דערנאך קען‬ ‫תשובה ‪ ,‬און דער התבטלות איז מערבב די שטן‪.‬‬ ‫"ויכלו השמים והארץ"‪ ,‬אז דער‬ ‫מען וויסן די זאך וואס מען טוט‬ ‫אייבערשטער האט באשאפן די‬ ‫אויף דורכ'ן יום השבת‪.‬‬ ‫וועלט‪ .‬און שבת גייט צוריק די‬ ‫די תורה זאגט "תקעו בחודש שופר בכסה ליום חגנו" שטייט אין חז"ל אז "בכסה"‬ ‫גאנצע בריאה לשרשו הראשון‪.‬‬ ‫איז א ל' פון צודעדעקט‪ ,‬די תורה הייסט בלאזן שופר ווען די שייכות פון בלאזן שופר‬ ‫און כלל ישראל אליין גייען אויך‬ ‫עס ווערט מבואר אין די‬ ‫מיטן יו"ט זענען פארדעקט‪ ,‬דו פארשטייסט דאס נישט‪" ,‬כי חק לישראל היא" פאר‬ ‫ארויף אויף א הויכע מדריגה‪,‬‬ ‫ספרים צוויי עיקר נקודות‪,‬‬ ‫אידען איז דער גאנצער ענין פון בלאזן א חק‪ ,‬און אפי' הכי זענען זיי זיך מבטל און בלאזן‪,‬‬ ‫דארף מען נישט צוקומען צום‬ ‫(ס'איז דא אסאך מהלכים‪ ,‬אונז‬ ‫דאס "משפט לאלקי יעקב" די התבטלות דאס איז דער סיוע צום משפט צו אויספועלן‬ ‫שופר‪ ,‬וואס זאל מעורר זיין דעם‬ ‫וועלן אנכאפן בעיקר ווי עס‬ ‫אז די אידן זאלן האבן א זיס לעכטיג יאהר‪ ,‬ווייל די תקיעות ברענגט צו אז "עלה אלקים‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫ווערט מבואר אין דברי חיים‪ ,‬און‬ ‫בתרועה ד' בקול שופר" די תקיעות וואס ווערן געבלאזן מיט הכנעה און התבטלות בלי‬ ‫אין מאור ושמש) איינס‪ :‬אז‬ ‫חשבון בלויז ווייל די רבוש"ע האט געהייסן בלאזן‪ ,‬דאס דערהייבט דער כבוד ד' דאס‬ ‫תקיעת שופר פארמאכט די‬ ‫אבער די הייליגער ישמח‬ ‫מקטרגים אז זיי זאלן נישט‬ ‫איז המלכה בשלימות פאר מלכות שמים‪ ,‬ממילא דורך די התעלות כבוד שמים ווערט‬ ‫משה לייגט אראפ אז ווען ראש‬ ‫קענען רעדן און זאלן נישט‬ ‫נתהפך פון "אלקים" "מדת הדין" צו "ד'" "מדת הרחמים"‪.‬‬ ‫קענען מקטרג זיין אויף אידישע‬ ‫השנה פאלט אויס שבת‪ ,‬איז דא‬ ‫א טיפערע און שווערערע‬ ‫קינדער‪ .‬אזוי איז פירט זיך די‬ ‫עבודה‪ ,‬וויבאלד שופר איז גוט‬ ‫שכינה הקדושה מיט אידישע‬ ‫דערפאר אזא יאהר ווי די יאהר ווען ר"ה געפאלט אים שב"ק בלאזט מען נישט קיין‬ ‫וויאזוי ס'קוקט אויס‪ ,‬עס‬ ‫קינדער ברחמים און נישט‬ ‫שופר‪ ,‬כאטש די עיקר כח פון ר"ה איז תקיעת שופר‪ ,‬אבער היות די כח פון די התעוררת‬ ‫פארמאכט די מקטריגים און עס‬ ‫אויסהערן וואס די מקטרגים‬ ‫אין די אלע ענינים נשגבים וואס טוט זיך אפ בשעת'ן בלאזן ליגט בעיקר אין די כח‬ ‫איז מעורר די שכינה זיך‬ ‫האבן צו זאגן‪.‬‬ ‫ההתבטלות פונעם בלאזן‪ ,‬ווייל ער איז זיך מבטל צום רבוש"ע‪ ,‬איז שב"ק וואס ווי‬ ‫אומצוקוקן אויף די אידן‪.‬‬ ‫באקאנט פון אלע ספרי חסידות‪ ,‬אז שב"ק דאס איז דער גרעסטער סימבאל פון‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען‬ ‫התבטלות‪ ,‬מען טוט נישט קיין שום מלאכה‪ ,‬מען רוהט צו אנערקענען די שלימות‬ ‫מש"כ שבת‪ ,‬כדי ס'זאל‬ ‫זייער גוט‪ .‬שבת‪ ,‬איז באקאנט‪,‬‬ ‫באמונה אז אלעס טוט נאר די רבוש"ע‪ ,‬און אין עוד מלבדו‪ ,‬איז ווען א איד רוהט שב"ק‬ ‫קענען טוען די ריכטיגע‬ ‫אז ס'איז נישטא קיין מקטרגים‪,‬‬ ‫ארבעט‪ .‬דארף עס זיין מיט אן‬ ‫ס'איז נישטא קיין קליפות‪ .‬און‬ ‫טוט ער דער זעלבע פעולה פון התבטלות צו רצון ד' ער טוט אנערקענען אז אין עוד‬ ‫אינערליכע עבודה‪ ,‬מיט אן‬ ‫דאס טוט אויף שבת‪ ,‬אז ס'איז‬ ‫מלבדו‪ ,‬ממילא איז דער שב"ק זעלבסט די גרעסטער המתקת הדינים‪ ,‬און דער‬ ‫אינערליכע געפיל‪ .‬קומט אויס‬ ‫בכלל נישטא דער גאנצער‬ ‫גרעסטער המלכה צו ממליך זיין דעם רבוש"ע מיט שלימות מלכות שמים‪ ,‬פעלט שוין‬ ‫מהלך פון מקטריגים וואס‬ ‫מען‬ ‫דארף‬ ‫שבת‬ ‫אז‬ ‫נישט אויס צו בלאזן שופר‪.‬‬ ‫קומען שטערן פון זיך פירן מיט‬ ‫אריינארבעטן אין שבת אליינס‪.‬‬ ‫מ'דארף אויפעסן דעם שבת‪,‬‬ ‫רחמים‪ ,‬וואס ס'איז דא סתם א‬ ‫באארבעטן דעם שבת אז ס'זאל‬ ‫יאר‪ ,‬שבת איז מער לייכטער און‬ ‫דאס דארפן אונז זיך מחזק זיין און צו גיין צום יו"ט אז נישט קיין נפק"מ ווי אונז‬ ‫זיין א ריכטיגע שבת'דיגע‬ ‫מער רואיגער‪ ,‬וויבאלד ס'איז‬ ‫האלטן ווי טיף אונז זענען פארפלאנטעט‪ ,‬אויב וועלן אונז צו גיין און בלאזן שופר מיט‬ ‫תקיעת שופר‪ ,‬און מען דארף‬ ‫נישטא די קליפות וואס רעדן‬ ‫א ביטול גמור צו טוהן די רצון ד'‪ ,‬וועלן אונז זוכה זיין צו זיין זכאי בדין צו האבן א‬ ‫זאגן פאר'ן אייבערשטן אז דו‬ ‫שלעכץ אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫גליקליך יאהר‪ ,‬ווי מיר מיר זעהן אז די שופר איז מרמז אויף עקידת יצחק‪ ,‬וואס איז די‬ ‫האסט באשאפן די גאנצע‬ ‫רמז שטייט אין ספה"ק אז ביי די עקידה איז יצחק געלעגן צו פארברענט ווערן פאר‬ ‫וועלט‪ .‬עס פאסירט נישט פון‬ ‫עולה‪ ,‬ווען אאע"ה האט גענומען די איל וואס איז געווען פארפלאנטעט "נאחז בסבך‬ ‫זיך אליינס‪ .‬נאר מען דארף‬ ‫די צווייטע שטארקע זאך‬ ‫קרניו" אין אן קיין חשבונות "והעלהו לעולה תחת בנו" ער האט דאס מקריב געווען פאר‬ ‫מגלה זיין די אמת‪ ,‬די אמת פון די‬ ‫וואס תקיעת שופר טוט‪ :‬איז אז‬ ‫עולה מיט א ביטול גמור אן קיין חשבון בלויז צו טוהן רצון ד' האט דאס ממלא געווען‬ ‫בריאה‪ .‬אז דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫וויבאלד ר"ה איז א יום המלוכה‪,‬‬ ‫"תחת בנו"‪ ,‬דאס א לימוד אין חיזוק אין המתקה לדורות אויב בלאזט מען שופר אפי' עס‬ ‫ער איז דער באשעפער‪ ,‬און ער‬ ‫און א יום הדין און אלע וועלטן‬ ‫איז נאך א מצב ליידער פון "נאחז בסבך קרניו" מען איז שווער פארפלאנטערט‪ ,‬אבער‬ ‫טוט אלעס‪ ,‬און ער מאכט‬ ‫גייען ארויף זייער הויעך‪( ,‬ווי די‬ ‫אויב מען שטארקט זיך אין מען בלאזט שופר בלויז ווייל די רבוש"ע האט געהייסן‬ ‫אלעס‪ ,‬און גארנישט אן אים איז‬ ‫ספרים רופן עס אן נסירה)‪ ,‬דארף‬ ‫בלאזן‪ ,‬מען איז זיך מבטל צום רבוש"ע דעלמאטס "והעלהו לעולה תחת בנו" ווערן‬ ‫נישטא‪ .‬ווען מ'קאכט אזוי אין א‬ ‫זיין א מעשה וואס שלעפט‬ ‫נמתק אלע דינים‪ ,‬ווייל כי לא אחפוץ במות המת כי אם בשובו מדרכו וחי'‪ ,‬זאל דער‬ ‫שבת‪ ,‬דעמאלטס ווערט ריכטיג‬ ‫כביכול צוריק אראפ דעם‬ ‫אייבערשטער העלפן מיר זאלן זוכה זיין צו ממליך זיין דעם רבוש"ע מיט א ביטול גמור‬ ‫נסתם די מקטרגים‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטן זיך אומצוקוקן אויף‬ ‫צו אנערקענען אז אין עוד מלבדו‪ ,‬אין בשכר זה זאלן מיר זוכה זיין ארויסצוגיין זכאי‬ ‫דעמאלטס קוקט זיך דער‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬וואס דורכ'ן‬ ‫בדין‪ ,‬אין מיר זאלן זוכה זיין‪ ,‬צו ותמלוך אתה ד' אלקינו מהרה לבדך על כל מעשיך צו‬ ‫אייבערשטער ריכטיג אום אויף‬ ‫שופר ווערט מגלה די רצון‬ ‫והי' ד' למלך על כל הארץ דורך ואלו מושיעים לשפוט את הר עשו בביאת גוא"צ בב"א‬ ‫אידישע קינדער‪.‬‬ ‫הבריאה‪ ,‬אז די אייבערשטער‬ ‫האט באשאפן די וועלט פאר‬ ‫פראבלעם‪ ,‬מיט אלעס‪ ,‬יעדער האט דאך א גאנצע ליסט‬ ‫וואס ער איז א מתפלל ראש השנה‪ .‬און פון די אנדערע‬ ‫זייט איז עס א יום מלוכה‪ ,‬מ'דארף נאך תשובה טון‪,‬‬ ‫מ'טוט תשובה‪ ,‬אהין און צוריק און צוריק און אהין‪,‬‬ ‫מ'איז צעמישט פארוואס קען מען נישט זיין מסודר'דיג‪,‬‬ ‫קלאר? וואס איז מיין תפקיד? וואס איז די עבודה? מיט‬ ‫א פונקטליגע פלאן? זיך אוועקשטעלן‪ ,‬זיין מסודר ראש‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫אפילו מ'האט שוין גוט אפגעלערנט ראש השנה‪,‬‬ ‫יעדער איינער האט זיך זיינע ספרים‪ ,‬יעדער נעמט זיין‬ ‫הארץ איז נישט דא‪ ,‬א מינוט יא‪ ,‬א מינוט נישט‪ .‬מ'איז‬ ‫מהלך‪ ,‬ער ווייסט שוין וואס ראש השנה איז‪ ,‬ער האט‬ ‫צומישט און צוחישט‪ ,‬מ'שלאפט ווייניג פון ערב ראש‬ ‫שוין געמאכט א סדר היום‪ ,‬וואס ער גייט מתפלל זיין‪,‬‬ ‫השנה‪ ,‬מ'עסט ווייניג‪ ,‬מ'עסט נישט געהעריג‪ ,‬פיר‬ ‫יעדער וויל‪ ,‬אז ווען עס קומט ראש השנה — אפילו‬ ‫ווען ער גייט זאגן תהלים‪ ,‬און אלעס‪ .‬פארוואס יעדעס‬ ‫טעג ווען מען עסן נישט געהעריג‪ ,‬ערב ראש השנה‪,‬‬ ‫אויב מען איז קלאר אין די באדייט פון דעם טאג —‬ ‫יאר ראש השנה‪ ,‬פאלט אלעס אוועק?‬ ‫ראש השנה‪ ,‬און צום גדלי'‪ ,‬מען איז פארמאטערט‪ ,‬די‬ ‫צוגיין מיט א ישוב הדעת‪ .‬די בית אהרן זאגט אז דער‬ ‫נפש איז אויסגעמוטשעט ראש השנה‪.‬‬ ‫עיקר פאר ראש השנה איז ישוב הדעת; דער עיקר איז‬ ‫ישוב הדעת‪ .‬יעדער וויל צוגיין צו ראש השנה מיט א‬ ‫נאר מען דארף וויסן אלעמאל ובפרט ראש השנה‪,‬‬ ‫ישוב הדעת‪ ,‬ווייל ביים אנהויב יאר הויבט זיך אן א נייע‬ ‫ווי לאנג א מענטש גייט אויף זיין פלאן און ער וויל דוקא‬ ‫יעדער וויל אבער זיין קלאר ראש השנה‪ ,‬יעדער‬ ‫וועלט‪ ,‬און וועגן דעם וויל מען האבן ישוב הדעת‪.‬‬ ‫אז ס'מוז זיין אזוי ווי ער האטו זיך פארגעשטעלט‪ ,‬איז‬ ‫וויל האבן אינגאנצן זיין הארץ מיט א קלארקייט‪,‬‬ ‫ער א גרויסער עבד‪ ,‬אבער נישט פארן אייבערשטן‪ ,‬נאר‬ ‫אבער ס'קומט למעשה‪ ,‬ווייסט יעדער איינער‪- ,‬‬ ‫פאר זיך‪ ,‬ווייל ער דינט א גאנצן טאג זיין פלאן וואס ער‬ ‫מ'דארף דאס אויסשמועסן‪ ,‬מ'זאל זיין גרייט אויף‬ ‫אבער די מציאות איז‪ ,‬ווען ס'קומט ראש השנה‪,‬‬ ‫האט געמאכט‪ .‬אן א פלאן הייבט זיך גארנישט אן‪ .‬ער‬ ‫דעם‪ -,‬אז ס'קומט ראש השנה‪ ,‬האט מען נישט די‬ ‫איז דא אזויפיל בלבולים‪ ,‬אזויפיל זאכן וואס צומישן‬ ‫מוז מאכן א פלאן‪ ,‬א מהלך‪ ,‬און אויסשטעלן‪ ,‬פרובירן צו‬ ‫פונקטליכע פלאן וואס מען האט געמאכט פאר ראש‬ ‫דעם מענטש‪ ,‬ס'איז מטריד דעם מענטש‪ .‬בבית ובחוץ‪,‬‬ ‫גיין אויף די בעסטע וואס איז שייך‪.‬‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫שכנים מיט קינדער‪ ,‬ביים דאווענען‪ ,‬די זיץ‪ ,‬איינער‬ ‫קומט אריין אין איינער גייט ארויס‪ ,‬א שכן וואס געבט‬ ‫אים טאביק יעדע מינוט‪ ,‬און דער אנדערער האט‬ ‫און די עיקר איז מען צומישט איבער די עבודה‬ ‫מיטגעברענגט א קינד‪ ,‬און דאס קינד גייט און שטעלט‬ ‫פון דעם טאג‪ .‬איין מינוט‪ ,‬ממליך זיין דעם‬ ‫זיך אויף‪ .‬און כל מיני זאכן איז דא‪ ,‬די בעל תפילה‪,‬‬ ‫אבער ווען איז א איד באמת ממליך דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬פאר מען פארגעסט‪ ,‬דארף מען מתפלל‬ ‫אפילו די ניגונים‪ ,‬ס'איז דא אזוי זאכן וואס זענען‬ ‫אייבערשטן בפועל ממש ראש השנה‪ .‬נישט ער טראכט‬ ‫זיין‪ ,‬ס'איז א יום הדין‪ ,‬משפחות‪ ,‬קינדער‪ ,‬פרנסה‪,‬‬ ‫מבלבל דעם מענטשן מבחוץ‪.‬‬ ‫אז ער איז ממליך דעם אייבערשטן‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫איז מלך אין זיבן עולמות‪ ,‬אין טשיינע און אין אינדיע און‬ ‫שידוכים‪ ,‬דער א שידוך‪ ,‬די פארבלעם‪ ,‬יענע‬ ‫און בפנים איז פי כמה‪ ,‬די מוח איז נישט דא‪ ,‬די‬ ‫האט נישט געהאט קיין ספקות‪ ,‬יצחק האט געוואוסט‬ ‫אלע ווייטע פלעצער‪ .‬ווען איז ער ממליך אויף זיך‬ ‫פונקטליך וואס מ'וויל פון אים‪ .‬דער טאטע האט אים‬ ‫דעם אייבערשטן? ראש השנה אליין‪ ,‬ווען דער שכן‬ ‫געזאגט‪ ,‬דער אייבערשטער האט געהייסן אים צו‬ ‫נאך מער ווי דעם‪ ,‬ווייל די טבע פון א מענטש איז‪,‬‬ ‫שטעלט זיך אויף נאכאמאל און נאכאמאל און‬ ‫נעמען פאר אן עולה‪ ,‬ער איז נישט געווען מסופק קיין‬ ‫ווי לאנג ס'גייט אים אלעס וויאזוי ער האט זיך‬ ‫נאכאמאל‪ ,‬און דא דער קינד‪ ,‬און דא ער קומט‬ ‫איין רגע‪ ,‬ער האט געוואוסט קלאר וואס עס איז דער‬ ‫אויסגעשטעלט‪ ,‬איז ער זייער גוט מיט זיך‪ ,‬ער איז זייער‬ ‫אהיים צו די סעודה און זאכן זענען נאכנישט גרייט‪,‬‬ ‫רצון השם‪ .‬עס שטייט אין מדרש‪ ,‬אברהם אבינו האט‬ ‫צופרידן מיט זיך‪ ,‬ער שפירט זיך זייער גוט‪ ,‬באקוועם‪ .‬א‬ ‫מיט אלע מיני זאכן‪ ,‬און ער האט געוואלט‬ ‫געלעבט מיט ספיקות‪ .‬דאס איז די שווערסטע נסיון‪,‬‬ ‫מענטש וואס איז באקוועם מיט זיך איז ער א שטיק יש‪,‬‬ ‫אויפשטיין ביים עלות‪ ,‬ער האט געוואלט אויסזאגן‬ ‫די ספיקות‪ ,‬די צומישקייט‪ .‬דאס איז אן מורא'דיגע‬ ‫א שטיק מציאות‪ ,‬עס איז פארקערט פון עבדות‪,‬‬ ‫איינמאל תהלים‪ ,‬צוויי מאל תהלים‪ ,‬דריי מאל‬ ‫נסיון פאר א מענטש צו ווערן צוקלאפט דערפון‪,‬‬ ‫פארקערט פון ביטול צום אייבערשטן‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫תהלים‪ ,‬אלע מיני זאכן וואס מאכט זיך‪ ,‬כל מיני‬ ‫אבער ער טוט די ריכטיגע זאך‪ ,‬ער לויפט צום‬ ‫איז פארלוירן‪ ,‬ער טרעפט זיך אין ראש השנה‪ ,‬וואס וועט‬ ‫עגמת נפש‪ ,‬און ער זאגט אז אויב דער‬ ‫אייבערשטן‪,‬‬ ‫זיין דא‪ ,‬ער האט פארגעסן אויף זיך צו בעטן‪ ,‬און איך‬ ‫אייבערשטער וויל אזוי‪ ,‬זאל זיין אזוי‪ .‬אז דער‬ ‫האב אויך פארגעסן אלעס וואס איך האב פאר ראש‬ ‫אייבערשטער וויל אזוי‪ ,‬איז גוט אזוי‪ .‬פארוואס?‬ ‫השנה געלערנט אז די עיקר איז מלכות‪ ,‬וואו האלט איך‬ ‫ווייל איך דין נישט מיך‪ ,‬איך דין דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫די גאנצע שופר איז א זכר צום קרן פונעם אייל‪.‬‬ ‫אויף די וועלט? ער ווערט אינגאנצן פארלוירן‪ .‬וואס טוט‬ ‫מ'מאכט נישט קיין זכר אויף די אייל אליין‪ .‬וואס איז‬ ‫א איד ווען ער איז פארלוירן? ער לויפט צום‬ ‫פונקט די קרן? די קרן זאגט מען יעדן טאג ער איז‬ ‫אייבערשטן‪ .‬ער זאגט‪" ,‬אייבערשטער‪ ,‬איך ווייס נישט‬ ‫א גאנץ ראש השנה איז א איד ממליך זיין דעם‬ ‫געווען פארהאנקערט‪ .‬א מענטש טרעפט זיך ראש‬ ‫וואס גייט זיין דא‪ ,‬ס'קומט א נייע יאר‪ ,‬איך ווייס נישט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬מלך‪ ,‬מלך‪ ,‬מלך‪ .‬און אינמיטן ראש‬ ‫השנה‪ ,‬ער איז פארהאנקערט‪ ,‬ער איז‬ ‫וואס איך טו דא‪ ".‬ער איז מורא'דיג פארלוירן‪ .‬דער לויפן‬ ‫השנה פרעגט די אייבערשטער פון די איד לאמיר‬ ‫פארפלאנטערט‪ ,‬ער ווייסט נישט וואס גייט זיין מיט‬ ‫צום אייבערשטן פון די פארלוירנקייט דאס איז די‬ ‫זעען צו די האלטסט טאקע אז איך בין מלך‪ ,‬ער‬ ‫די ראש השנה‪ ,‬ער ווייסט וואס מען טוט מיט די אלע‬ ‫שטערקסטע זאך וואס א איד קען טון ראש השנה‪.‬‬ ‫רוקט אים אונטער אזא שוועריקייט‪ ,‬איינער א‬ ‫צומישקייטןן‪ .‬אבער מען קען מתקן זיין די אלע‬ ‫קלייניגקייט‪ .‬איינער א שטערקערע זאך‪ ,‬איינער‬ ‫ספיקות ביי תקיעת שופר? די אמונה פון תקיעת‬ ‫רעגט אים דארט אויף‪ ,‬די בעל תפילה ציעט‪ .‬כל מיני‬ ‫שופר‪ ,‬אז א איד ווייסט אז די אלע ספיקות ברענגט‬ ‫די תנועה אין נפש אז א איד זאגט‪" ,‬איך בין‬ ‫סארטן זאכן וואס מ'רוקט אים אונטער ראש השנה‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער‪ .‬פארוואס ברענגט דער‬ ‫פארלוירן‪ ,‬איך ווייס נישט וואס גייט זיין דא‪ ",‬און פון‬ ‫און דער אייבערשטער פרעגט אים‪ ,‬ווער איז מלך?‬ ‫אייבערשטער ספיקות פאר א מענטש? מ'לעבט אזא‬ ‫פארלוירנקייט לויפט ער צום אייבערשטן‪ ,‬למשל ער‬ ‫ווער איז בעל הבית דא? ווער איז בעל הבית דא?‬ ‫צומישטע לעבן א גאנץ יאר‪ ,‬מ'קען נישט ראש השנה‬ ‫דערמאנט זיך אז דער אריז"ל זאגט אז מ'דארף וויינען‪,‬‬ ‫לאמיר זען ווי אזוי די נעמסט עס אויף?‪.‬‬ ‫האבן ישוב הדעת‪ ,‬ס'ארבעט נישט אזוי‪ .‬מ'לעבט א‬ ‫און ער קען נישט וויינען‪ ,‬ער ווערט אינגאנצן‬ ‫גאנץ יאר אזוי צומישט און צוחוש'ט‪ .‬מ'קען נישט‬ ‫צוטרייסלט‪ .‬און וואס טוט מען ווען מען איז‬ ‫אנקומען ראש השנה מיט ישוב הדעת‪ ,‬מ'זאל זיך‬ ‫צוטרייסלט? ער לויפט צום אייבערשטן‪ ,‬ער שרייט‪,‬‬ ‫און דאס דארף מען וויסן‪ ,‬די עיקר עבודה איז‬ ‫מיישב זיין‪ ,‬די תאוה איז אזוי‪ ,‬אבער ס'גייט נישט אזוי‪.‬‬ ‫"איך בין צוטראסקעט‪ ,‬איך וויין נישט‪ ,‬און איך קען נישט‬ ‫למעשה‪ ,‬בפועל ממש‪ ,‬ווי מער ס'מאכט זיך א עגמת‬ ‫ס'קומט אן ראש השנה אז מ'איז גוט צומישט און‬ ‫גארנישט‪ ".‬דער לויפן צום אייבערשטן איז אסאך מער‬ ‫נפש ראש השנה‪ ,‬די קאפ ארבעט נישט‪ ,‬די הארץ‬ ‫צוחוש'ט‪.‬‬ ‫ווי די וויינען‪ ,‬אסאך מער‪ ,‬ווייל דו טוסט די ריכטיגע זאך‪,‬‬ ‫ארבעט נישט‪ ,‬מ'טרעפט זיך אין אן אנדערן סארט‬ ‫דו לויפסט צום אייבערשטן‪ .‬דארט דארף א איד‬ ‫מחשבות‪ ,‬אינמיטן תקיעת שופר די קאפ פארט‬ ‫אנקומען‪ ,‬דו לויפסט צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫אוועק אין נארישקייטן‪ ,‬און מ'פרעגט זיך‪ ,‬וואו בין‬ ‫אבער אויסנוצן די צומישקייט‪ ,‬און מיט די‬ ‫איך דא אויף די וועלט? איך טראכט דא כל מיני‬ ‫צומישקייט לויפט מען צום אייבערשטן‪ ,‬קומט מען‬ ‫קטנות‪ ,‬כל מיני שטותים‪ ,‬און דער מענטש ווערט‬ ‫אן צו די ריכטיגע פלאץ‪ ,‬מ'מאכט רווחים פון די‬ ‫עס איז פאסיג די ווארט פון די רבי ז"ל‪ ,‬ער פרעגט‬ ‫אינגאנצן צורידערט‪ .‬די עבודה פון א איד איז‪ ,‬איך‬ ‫פראבלעם‪ ,‬אז ס'איז דא ספיקות און צומישקייטן‪ ,‬און‬ ‫פארוואס איז די נסיון העקידה וואס מען זאגט ר"ה‬ ‫וועל זיך נעמען יעדע רגע פריש‪ ,‬און די רגע ממליך‬ ‫מ'לויפט צום אייבערשטן‪ ,‬פועל'ט מען די גרעסטע‬ ‫מיוחס אויף אברהם‪ ,‬נישט אויף יצחק‪ ,‬פארקערט ווי די‬ ‫זיין דעם אייבערשטן‪ ,‬פון יעצט און ווייטער‪ ,‬א‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫לשון ווי אייביג ווען עס הייסט עקידת יצחק‪ .‬ראש השנה‬ ‫גאנצן צייט נאכאמאל און נאכאמאל‪ .‬אבער א איד‬ ‫זאגט מען עקידת אברהם אבינו‪ ,‬ער זאגט ווייל יצחק‬ ‫ווערט נישט פארלוירן‪ ,‬דאס איז א ריכטיגע מלכות‪.‬‬ ‫אין מאנסי וועט זיין צוגעשטעלט דעם בין הזמנים א‬ ‫גאר הערליכע פראגראם און ראם פון כולל בין הזמנים‪.‬‬ ‫נאכן זיך טרעפן מיט די חבירים פון בית המדרש‪ ,‬נאכן וויילן בימי הקיץ אין די בערג‪,‬‬ ‫די כולל וועט זיין צוגעשטעלט אין בית המדרש‬ ‫האבן די בחורים זיך צוריק אנגעהויבן זיך צוזאמנעמען‪,‬און פארברענגן אינאיינעם‪.‬‬ ‫הגדול‪ ,‬ווי עס וועט זיין צוטיילט אין צוויי סדרים‪.‬‬ ‫צום אלעם ערשט האט מען אנגעהויבן מיט א התוועדות הכנה‪ ,‬ווי די בחורים האבן‬ ‫אזוי אויך וועט יעדן טאג זיין צוגעשטעלט א רייכע‬ ‫זיך צוזאמגענומען דעם פארגאנגענעם מיטוואך נאכט‪ ,‬אין בית המדרש קדושת יו"ט‬ ‫פת שחרית און חדר הקאווע‪.‬‬ ‫צוזאמען מיטן דומ"ץ הבית המדרש‪ ,‬ווי מען האט זיך צוזאמען אויסגעשמועסט איבער‬ ‫די הייליגע טעג וואס שטייען שוין ביים טיר‪ .‬און געזינגען ניגוני דביקות והתעוררות‪.‬‬ ‫מער פרטים און די סדר הדרשות וועט נאכפאלגן‪.‬‬