gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

קונטרס לחזות בנועם · Kuntrus Lachzos Beno'am — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: קונטרס לחזות בנועם · Kuntrus Lachzos Beno'am

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

קונטרס לחזות בנועם · Kuntrus Lachzos Beno'am — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫נעילת החג‬ ‫ראש השנה שנת תשפ"ו לפ"ק‬ ‫בביהמ"ד הגדול קרית יואל יצ"ו‬ ‫גליון ל"ד שנה ב' ‪ -‬ראש השנה תשפ"ז לפ"ק‬ ‫יויד לדול עבי‪:‬‬ ‫לחזות בנועם‬ ‫כל הזכיות ש ולות ©‬ ‫֑‬ ‫יו "ד ו ען די ד"לות ודש יעדע וודך‬ ‫שי ט דן די עיל יו לחזות בנועם‬ ‫‪lachzosbnoam@gmail.com‬‬ ‫יו נע ען ד חל דון די זיכוי הל"ים "יטע‬ ‫ווענדט דייך יום עלכת‬ ‫וזכות הל"ים תלוי "ך‬ ‫נתנדב ע"י‪:‬‬ ‫הל"ני הנ יד‬ ‫קליין היבו‬ ‫סאטמאר ‪1605-615-7777‬‬ ‫הערשקול‬ ‫דברותעקיבא‬ ‫קודש אויף‬ ‫מען קען הערן די ל'‬ ‫‪ 4/2/6‬פון די מעין מעניו‬ ‫אפטיילונג זבט‬ ‫נשודי "תו ל‬‫בנועם‬ ‫ביי די ספעציעלע לחזות‬ ‫לל ל‬ ‫עריכה ומראי מקומות ע"י‪:‬‬ ‫ב‪ .‬וו‪845-738-4665 .‬‬ ‫ען ען העלן די ד"לות ודש דויף קול סאטמאר ‪1605-615-7777‬‬ ‫י"ל בסיוע‬ ‫שליט"אדי עין עניו‬ ‫בנועםכ"ק מרן אדמו"ר‬ ‫‪ 4/2/6‬פון‬ ‫דפטיילונ‬ ‫לחזותספרי‬ ‫ספעייעלע‬ ‫להוצאת‬ ‫ועד‬ ‫"יי די‬ ‫נסדל לדפוס עבי‪:‬‬ ‫דברי כיבושין והתעוררות לקראת ימי השובבי"ם‬ ‫בזכות תקיעת שופר כפי תקנת חז"ל‪ ,‬ישפיע‬ ‫שזכינו לשמוע‬ ‫הקב"ה פרנסה ורפואה‪ ,‬ויגאלינו מגלותינו‬ ‫מכ"ק מרן רבינו הגה"ק שליט"א‬ ‫נעילת החג ראש השנה שנת תשפ"ו לפ"ק‬ ‫תשפ"ו לפ"ק‬ ‫שנת‬ ‫קרית יואל‬ ‫בביהמ"דויחי‬ ‫הגדול ‪-‬‬ ‫של"ס פרשת‬ ‫ביהמ"ד הגדול קרית יואל‬ ‫הקב”ה זאל‬ ‫שהאדם‬ ‫געווען אז‬ ‫התפלה‬ ‫מתקןזהו‬ ‫שלהאט‬ ‫מחט –‬ ‫הגולה‬ ‫פתחמאור‬ ‫כחודו‬ ‫גרשום‬ ‫רבינו לי‬ ‫פתחו‬ ‫נישט גט'ן כלל ישראל אדער נעמען נאך אן אומה‬ ‫מתפלל השיבנו ה' אליך ונשובה‬ ‫'תקעו בחודש שופר בכסה ליום חגנו‪ ,‬כי חוק לישראל הוא משפט לאלקי יעקב' (תהלים פ”א‬ ‫ד'‪-‬ה')‪.‬‬ ‫יקרא אתכם‬ ‫אנגערופן 'רבינו‬ ‫אשרווערט‬ ‫גרשום‬‫רבינואת‬ ‫פארוואסלכם‬ ‫האספו ואגידה‬ ‫ויאמר‪ -‬א טעם‬ ‫בניו‪ ,‬סברא‬ ‫יעקב אל‬ ‫ס'שטייט א‬ ‫ויקראאזוי‪,‬‬ ‫ס'קען זיין‬ ‫גרשום ‪ -‬דער גרויסער רבי‪ ,‬דער רבי‬ ‫רבינו א')‬ ‫געווען ‪ -‬דער‬ ‫הימים (מ"ט‬ ‫באחרית‬‫גרשום מאור הגולה' ‪ .‬אוודאי ער איז‬ ‫א‬ ‫פון כלל ישראל‪ ,‬רבינו גרשום האט געמאכט די ישיבה אין מגנצא‪ ,‬פון דארט איז ארויסגעקומען‬ ‫גאנץ‬ ‫איז די‬ ‫ממילא‬ ‫גערופן‬ ‫גרשוםב‪,‬האט‬ ‫אל רבינו‬ ‫בניו‪ ,‬יעקב‬ ‫יעקב פון‬ ‫תלמידים‬ ‫געווען‬ ‫ויקרא‬ ‫סדרה‬‫זענען‬ ‫רבי'ס די‬ ‫רש”י'ס‬ ‫וואך אין‬ ‫מירישראל‪,‬‬ ‫געפונען די‬ ‫די גדולי‬ ‫הימים‪.‬פון רבינו‬ ‫באחריתמגנצא‬ ‫אתכםישיבה פון‬ ‫יקרא פון די‬ ‫שטאמט‬ ‫אשר‬‫אלעס‬ ‫התוספות‪ ,‬את‬ ‫ואגידה לכם‬ ‫האספובעלי‬ ‫ויאמר און די‬ ‫ישראל‪ ,‬רש”י‪,‬‬ ‫כללקינדער‪,‬‬ ‫גרשוםג‪.‬‬ ‫א) 'ויקרא יעקב אל בניו' זאגט דער מדרשא (בראשית רבה צ"ח ב') רבי יודן‬ ‫שטייט אבער [עוד טעם אחר (הובא בספר כתר היהודי בההקדמה בשם הגה”ק מאסטראווצא זצ”ל‪ ,‬ובספר דגן שמים‬ ‫אמר‪' ,‬ויקרא אל בניו'‪ ,‬זאגט ער ויקרא ער האט גערופן צום באשעפער‪ ,‬צום‬ ‫מס' ר”ה דף יז‪):‬ד] דער אייבערשטער האט מקדש געווען כלל ישראל מיט חופה וקידושיןה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫הייליגן באשעפער‪' ,‬אל בניו'‪ ,‬אז דער באשעפער זאל זיין מיט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫געדארפט ווען שטיין ויקרא יעקב‬ ‫בהיכלו‬ ‫ולבקר‬ ‫וואלט‬ ‫די מתנות כהונה זאגט פשט‪ ,‬עס‬ ‫יעקב 'אל בניו'‪ ,‬טייטשט‬ ‫ויקראוכו'‪.‬‬ ‫שטייטתלמידיו הן‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬תלמידי‬ ‫דיולערב אסורין)‬ ‫גערופןד”ה‬ ‫האט‬ ‫במס' ביצה (כד‪:‬‬ ‫יעקברש”י‬ ‫כתב עליו‬ ‫בניו'‪,‬‬ ‫'אתזה כבר‬ ‫א) כינוי‬ ‫וז”ל‪ :‬ובתשובת רבינו גרשום מאור הגולה מצאתי כמותי‪ ,‬עכ”ל‪.‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬ער‬ ‫שהרה”ק‬ ‫כתר צום‬ ‫היהודי מסופר באריכות‬ ‫גערופן‬ ‫יעקב' ד)ער האט‬ ‫בהקדמת ספר‬ ‫של רבי‬ ‫'ויקרא‬ ‫סמך ביסודו‬‫יודן‬ ‫כתב‪ :‬רבי‬ ‫מצאתי לי‬ ‫מדרשבנוטע)אמר‬ ‫ובמס'דער‬ ‫שבת (פה‪ :‬ד”ה‬ ‫משינאווא זצ”ל שאל את הרה”ק מאסטראווצא זצ”ל אודות איזה‬ ‫לקמן'אל בניו'‪ ,‬אז דער באשעפער זאל זיין מיט‬ ‫שערוריה בגט בעל כרחה‪ ,‬והרה”ק מאסטראווצא אמר שאינו‬ ‫אבי הגולה‪ .‬ועי' גם‬ ‫באשעפער‪,‬‬ ‫גרשוםצום‬ ‫מפי רבינו‬ ‫געווען‬ ‫הזקן אחי אמי‬ ‫מתפלל‬ ‫האט‬ ‫שמעון‬ ‫ולבקר בהיכלו אות ג'‪.‬‬ ‫מסכים להתיר‪ ,‬ואמר אז ביאור זה למה נקרא נקרא רבינו גרשום‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫זיינע‬ ‫ב) שלושת רבותיו של רש”י‪ ,‬היינו רבינו יעקב בן יקר‪ ,‬ורבינו‬ ‫מאור הגולה‪ ,‬עיי”ש‪.‬‬ ‫יצחק בן יהודה‪ ,‬ורבינו יצחק הלוי‪ ,‬היו תלמידי רבינו גרשום‪ .‬ועי'‬ ‫וכן נתפרסם מימרא זו ע”י הגאון ר' צבי יחזקאל מיכלזון ז”ל‬ ‫ולבקר בהיכלו‬ ‫ברשב”ם (פסחים קיא‪ .‬ד”ה מתקטלין) וז”ל‪ :‬כך שמע רבינו [היינו רש”י‬ ‫שהביאו בספרו דגן שמים‪ ,‬וכן כתב בעוד כמה מקומות (תל תלפיות‬ ‫(עיי”ש בהגהות מהר”ב רנשבורג על הגליון)] מרבו‪ ,‬ורבו מפי גרשום‪ ,‬עכ”ל‪.‬‬ ‫ויקרא יעקב אל בניו ‪ ...‬רבי יודן אמר ויקרא יעקב לאל להיות עם בניו (ביאר במתנות כהונה‪ :‬ויקרא‬ ‫א‪.‬‬ ‫ג) זה לשון רשיה”ק בתשובת רש”י (סי' ע') בתו”ד‪ :‬רבינו גרשום‬ ‫שנת תרנ”ט אות י”ג‪ ,‬שער בת רבים קו”א הפטרת פר' עקב‪ ,‬ובהשמטות לספר טעמי‬ ‫ויאמר האספו וגו' ‪ ...‬רבי אחא אמר‬ ‫‪...‬‬ ‫בניו)‬ ‫לצורך‬ ‫המנהגים)‪ ,‬בשם גדול א'‪.‬‬ ‫אל‬ ‫אל‬ ‫אשכנז שקרא‬ ‫וכותים‬ ‫גלות משמע‬ ‫את בניו‬ ‫כתיב[בני]‬ ‫מדלאוכל‬ ‫ודייק כולנו‪,‬‬ ‫להש"י‪.‬‬ ‫אנו חיין‬ ‫לאל‪:‬שמפיו‬ ‫יעקב‬ ‫הגולה‬ ‫מאור‬ ‫הטהרו‪ ,‬היך מה דאת אמר (נחמיה יב כ"ח‪-‬ל') ויאספו וגו' ויטהרו את הלשכות‪.‬‬ ‫בנועם‬ ‫נעילת החג ראש השנה תשפ"ו‬ ‫לחזות‬ ‫ד‬ ‫מ'זאגט ביי יעדע חתונה‪' ,‬מקדש עמו ישראל על ידי חופה וקידושין' (יש”ש כתובות ז‪ :‬ד”ה מאי‪ ,‬ומהרש”א‬ ‫בחידושי אגדות שם ד”ה פירוש ברכת)ו‪.‬‬ ‫אבער מ'האט ל”ע געזינדיגט‪ ,‬מ'איז געגאנגען אין גלות‪ ,‬איז דא א חשש אז דער אייבערשטער‬ ‫זאל אפ'גט'ן כלל ישראל‪ .‬רבינו גרשום האט געמאכט צוויי תקנות ‪ -‬ווייל ס'איז דא צוויי‬ ‫חששות‪ ,‬אדער דער אייבערשטער זאל געבן א גט פאר כלל ישראל‪ ,‬איי‪ ,‬כלל ישראל וויל דאך‬ ‫נישט זיך אפ'גט'ן פונעם אייבערשטן‪ ,‬על פי הלכה קען מען געבן א גט פאר א ווייב בעל כרחה‪.‬‬ ‫ולבקר בהיכלו‬ ‫שמחת לבו' זה מתן תורה שנאמר (שמות ל”א י”ח) 'ויתן אל משה‬ ‫ודבר זה הביא מרן רביה”ק בעל ברך משה זי”ע (בברך משה פר' נצבים‬ ‫ככלותו' ככלתו כתיב ‪ ...‬ומאז נכנסנו לחופה עמו ונתיחדנו לאשתו‬ ‫דף רכ”א‪ ,‬ולימים נוראים דף כ”ב) בשם מרן רביה”ק בעל דברי יואל זי”ע‬ ‫נהג עמנו בהלכות חתן עם כלתו בכל הדברים המתיחסים בין איש‬ ‫בשם הקדמונים‪ ,‬ונכון להביא לשונו הטהור אשר דיבר בקדשו‬ ‫לאשתו ‪ ...‬אני אומר כי שמא בא הרמז בזה למה שנדע משרשי‬ ‫בנוכחת מרן רביה”ק בעל דברי יואל זי”ע באסיפה רבתי ביום‬ ‫הדינים (שו”ע אה”ע סי' ס”ט) שהבעל כשישא אשה יתחייב לה תכף‬ ‫א' דחוה”מ פסח שנת תש”ל לפ”ק (נדפס בחידו”ת מהר”ם ט”ב לפסח‬ ‫ומיד בי' דברים‪ ,‬וכו' (עי' לקמן ולבקר בהיכלו אות י”ד)‪.‬‬ ‫דף ע”ט) וז”ל‪ :‬איך האב געהערט אמאל פון פעטער זאל מאריך‬ ‫ועיי”ע בהפלאה עמ”ס כתובות (ז‪ ):‬שהביא כמה וכמה שיטות‬ ‫ימים זיין‪ ,‬פארוואס דער רבינו גרשום הייסט מאור הגולה‪ ,‬עס איז‬ ‫מתי היה האירוסין ומתי הקידושין‪.‬‬ ‫דאך געווען בימיו נאך גדולים פון די ראשונים וואס הייסן נישט‬ ‫מאור הגולה‪ ,‬האט ער געזאגט בדרך מליצה‪ ,‬אז רבינו גרשום האט‬ ‫ו) במס' כתובות (ז‪ ):‬איתא‪ :‬תניא אידך‪ ,‬מברכין ברכת חתנים‬ ‫דאך געמאכט א תקנה אז מ'טאר נישט נעמען קיין שתי נשים‪,‬‬ ‫בבית חתנים‪ ,‬וברכת ארוסין בבית הארוסין‪ .‬ברכת הארוסין מאי‬ ‫און ער האט אויך געמאכט א גזירה אז מ'טאר נישט גט'ן בעל‬ ‫מברך‪ ,‬רבין בר רב אדא ורבה בר רב אדא תרוייהו משמיה דרב‬ ‫כרחך‪ ,‬זענען דאס געוואלדיגע גרויסע תקנות וואס דער רבינו‬ ‫יהודה אמרי‪' ,‬ברוך אתה ה׳ אלקינו מלך העולם אשר קדשנו‬ ‫גרשום האט מתקן געווען פארן כלל ישראל‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך‬ ‫במצותיו וצונו על העריות ואסר לנו את הארוסות והתיר לנו את‬ ‫אז אין כמה דורות טרעפט זיך ל”ע אז אידן גייען אוועק פון דרך‬ ‫הנשואות על ידי חופה וקדושין'‪ ,‬רב אחא בריה דרבא מסיים בה‬ ‫התורה ל”ע‪ ,‬ממילא קען דאך ווערן א קטרוג אויף כלל ישראל‬ ‫משמיה דרב יהודה‪' ,‬ברוך אתה ה׳‪ ,‬מקדש ישראל על ידי חופה‬ ‫אז דער אייבערשטער זאל אונז ח”ו פארטוישן מיט אן אנדערע‬ ‫וקדושין'‪ .‬ובפשטות הביאור הוא כמבואר שם ברא”ש (פ”א‬ ‫פאלק‪ ,‬השי”ת איז דאך אבער שומר משמרתה של תורה (ירושלמי‬ ‫הי”ג)‪ :‬וברכה זו נתקנה לתת שבח להקב”ה אשר קדשנו במצותיו‬ ‫ראש השנה פ”ג ה”ג)‪ ,‬און אז דער רבינו גרשום האט מתקן געווען אז‬ ‫והבדילנו מן העמים וצונו לקדש אשה המותרת לנו וכו''‪ ,‬אמנם‬ ‫מ'טאר נישט נעמען קיין שתי נשים‪ ,‬און מ'טאר נישט מגרש‬ ‫גדולי האחרונים רמזו בו ענין קידושי הקב”ה לעמו ישראל‪.‬‬ ‫זיין בעל כרחה‪ ,‬און אז מיר זענען די אידן וואס השי”ת האט אונז‬ ‫וז”ל המהרש”ל ביש”ש‪ :‬מאי מברכין ‪ ...‬והתיר לנו את הנשואות‬ ‫מקדש געווען‪ ,‬און מיר ווילן זיך נישט גט'ן פון השי”ת‪ ,‬איז נישט‬ ‫ע”י חופה וקדושין ‪ ...‬גם יש בו שבח ודוגמא למתן תורה‪ ,‬שהקב”ה‬ ‫קיין מציאות אז דער בורא כל עולמים זאל דאס טון‪ ,‬ווייל רבינו‬ ‫קידש לישראל בקדושי התורה שהיא 'מורשה' (דברים ל”ג ד') אל‬ ‫גרשום האט דאך דאס גע'אסר'ט‪ ,‬פאר דעם הייסט ער 'רבינו‬ ‫תקרי מורשה אלא מאורסה (ברכות נז‪ ,).‬וענן על ההר כעין חופה‬ ‫גרשום מאור הגולה' ווייל ער האט דערלייכט די אידן אין גלות אז‬ ‫וישראל זכו לאותה קדושה‪.‬‬ ‫מיר זענען געבליבן מקושר צו הקב”ה‪.‬‬ ‫וז”ל המהרש”א‪ :‬א”נ שיש לפרש דמסיים בה הכי‪ ,‬על פי מ”ש‬ ‫ה) בכמה וכמה מדרשי חז”ל מבואר דמתן תורה היה הקידושין‬ ‫בכמה דוכתין דמיון ישראל לגבי הקב”ה כאשה לבעלה‪ ,‬וז”ש‬ ‫לכנסת ישראל‪ ,‬ובבינה לעתים (דרוש מ”ב) מבאר דהיינו שהקב”ה‬ ‫דהוא מקדש לו ג”כ עמו ישראל בדוגמא זו בקדושין שהיא נתינת‬ ‫הוא כביכול כבעל לכלל ישראל בכל הענינים‪ ,‬וזל”ק‪ :‬לא היו‬ ‫התורה כמ”ש אל תקרי מורשה אלא מאורסה (ברכות נז‪ ,).‬ובחופה‬ ‫ימים טובים לישראל ראויים להפליג בהם השמחה כל כך כחג‬ ‫הוא יחוד שכינתו במקדש עמנו‪ ,‬וכמו שדרשו (תענית שם) 'ביום‬ ‫השבועות המקודש הזה‪ ,‬אשר בו בשם ה' קל עולם נגמר הזווג‬ ‫חתונתו זה מתן תורה וביום שמחת לבו זה יום שנתחנך המשכן'‬ ‫המבורך בין החתן המרומם על כל ברכה ותהלה יתעלה שמו לעד‪,‬‬ ‫ודו”ק‪.‬‬ ‫ובת זוגו כנסת ישראל אלקים יכוננה‪ .‬ויום זה של מתן תורה הוגבל‬ ‫ועיי”ע באריכות בהפלאה (שם)‪ ,‬ובפתיחה לספר המקנה עמ”ס‬ ‫לזה החתון‪ ,‬כדבריהם ז”ל (במדבר רבה י”ב ח') 'ביום חתונתו' זה סיני‬ ‫קידושין‪ ,‬ובשו”ת בית אפרים (הקדמה לחלק אה”ע)‪.‬‬ ‫חתונים היו‪ ,‬שנאמר (שמות י”ט י') 'וקדשתם היום ומחר'‪' ,‬וביום‬ ‫ה‬ ‫בנועם‬ ‫נעילת החג ראש השנה תשפ"ו‬ ‫לחזות‬ ‫אדער‪ ,‬על פי הלכה מעג מען נעמען א צווייטע ווייב‪ ,‬קען דער אייבערשטער אויסקלויבן א‬ ‫צווייטע אומה ‪ -‬אננעמען א צווייטע אומה‪.‬‬ ‫איז געקומען רבינו גרשום און ער האט געמאכט א תקנה ‪ -‬ער האט געמאכט א חרם‪ ,‬נישט‬ ‫מ'טאר גט'ן א ווייב בעל כרחה (אה”ע סימן קי”ט ס”ו)ז‪ ,‬און נישט מ'מעג נעמען אן אשה על אשתו‬ ‫(אה”ע סימן א' ס”י)ח‪ .‬ממילא קען דער אייבערשטער נישט אפ'גט'ן כלל ישראל בעל כרחה‪ ,‬און ער קען‬ ‫נישט נעמען א צווייטע אומה‪ ,‬ממילא בלייבט כלל ישראל אן אשה לבעלה‪ ,‬און דאס באלייכט‬ ‫אין גלות‪.‬‬ ‫אפילו מ'איז אין גלות‪ ,‬דער אייבערשטער מוז צוריקנעמען כלל ישראל‪ ,‬ער קען נישט נעמען‬ ‫קיין צווייטע‪ ,‬און ער קען נישט געבן א גט בעל כרחה‪ .‬דאס איז רבינו גרשום מאור הגולה‪.‬‬ ‫טעמי מצות תקיעת שופר‬ ‫מ'ווייסט‪ ,‬רבי סעדיה גאון זאגט טעמים אויף תקיעות שופר (מובא באבודרהם בטעמי התקיעות)ט ‪-‬‬ ‫ס'איז דא צען טעמים פון רבי סעדיה גאון‪ .‬איינס (ענין השלישי)י צו דערמאנען מתן תורה‪ .‬איינס‬ ‫(ענין החמישי)יא צו דערמאנען חורבן בית המקדש‪ .‬און איינס (ענין התשיעי)יב צו דערמאנען 'והיה ביום‬ ‫ההוא יתקע בשופר גדול' (ישעי' כ”ז י”ג)‪ ,‬דער אייבערשטער וועט זיך מרחם זיין‪ ,‬ס'וועט קומען‬ ‫אמאל א זמן‪ ,‬דער אייבערשטער וועט ארויסנעמען אידישע קינדער פון גלות‪.‬‬ ‫וואס פאר א שייכות האבן די דריי ענינים צוזאמען?‬ ‫ביי מתן תורה זעט מען אז הקב”ה איז מסכים צו‬ ‫אלע תקנות חז”ל‬ ‫ביי מתן תורה זעט מען (שבת פז‪' ).‬הוסיף משה יום אחד מדעתו'‪ ,‬משה רבינו האט מוסיף‬ ‫געווען א טאג פרישה‪ .‬דער אייבערשטער האט געוואלט געבן די תורה אין דריטן טאג‪ ,‬משה‬ ‫רבינו האט געזאגט נאך א טאג פרישה‪.‬‬ ‫ולבקר בהיכלו‬ ‫מה שקבלו אבותינו על עצמם נעשה ונשמע‪.‬‬ ‫ז) המחבר כתב‪ :‬יכול לגרשה בלא דעתה‪ .‬וכתב הרמ”א‪ :‬וכל זה‬ ‫יא) באבודרהם שם‪ :‬והענין החמישי להזכירנו חורבן בית המקדש‬ ‫מדינא‪ ,‬אבל רבינו גרשום החרים שלא לגרש אשה שלא מדעתה‪.‬‬ ‫וקול תרועת מלחמות האויבים‪ ,‬כמו שנאמר (ירמי' ד' י”ט) 'כי קול‬ ‫ח) פסק המחבר‪ :‬רבינו גרשום החרים על הנושא על אשתו וכו'‪.‬‬ ‫שופר שמעה נפשי תרועת מלחמה'‪ ,‬וכשאנו שומעים קול השופר‬ ‫נבקש מאת השם על בנין בית המקדש‪.‬‬ ‫ט) זה לשון האבודרהם‪ :‬כתב רבינו סעדיה‪ ,‬מה שצונו הבורא‬ ‫יתברך לתקוע בשופר בראש השנה יש בזה עשרה ענינים‪.‬‬ ‫יב) באבודרהם שם‪ :‬והענין התשיעי להזכירנו קבוץ נדחה ישראל‬ ‫ולהתאוות אליו שנאמר בו (ישעי' כ”ז י”ג) 'והיה ביום ההוא יתקע‬ ‫י) באבודרהם שם‪ :‬והענין השלישי להזכירנו מעמד הר סיני‪,‬‬ ‫בשופר גדול ובאו האובדים בארץ אשור וכו''‪.‬‬ ‫שנאמר בו (שמות י”ט ט”ז) 'וקול שופר חזק מאד'‪ ,‬ונקבל על עצמנו‬ ‫בנועם‬ ‫נעילת החג ראש השנה תשפ"ו‬ ‫לחזות‬ ‫ו‬ ‫דער זיידע ז”ל אין עצי חיים זי”ע (שבועות אות י”א)יג זאגט 'הוסיף משה רבינו יום אחד מדעתו'‪,‬‬ ‫ווייל מן התורה איז באמת גענוג צוויי טעג פרישה‪ ,‬מדרבנן דארף צו זיין נאך א טאג‪ .‬משה‬ ‫רבינו ‪ -‬איז דאך דער 'אב לחכמים' ‪ -‬האט געוואלט מ'זאל מקיים זיין די פרישה אפילו מדרבנן‪,‬‬ ‫האט ער מוסיף געווען יום אחד מדעתו‪ .‬און דער אייבערשטער האט מסכים געווען‪ ,‬ער האט‬ ‫אפגעשטופט מתן תורה‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז מסכים צו אלע תקנות חז”ל‪.‬‬ ‫הגם ס'איז געווען א 'חורבן ביהמ”ק'‪ ,‬זעט מען פון‬ ‫'מתן תורה' אז ס'וועט זיין 'יתקע בשופר גדול'‬ ‫קומט אויס פון מתן תורה‪ ,‬וואס מ'זעט אז דער אייבערשטער האט געווארט ‪ -‬פון מתן תורה‬ ‫האט ער געווארט נאך א טאג‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז מקבל אלע תקנות חז”ל‪ .‬ממילא‬ ‫אויב דער אייבערשטער איז מקבל אלע תקנות חז”ל‪ ,‬איז ער מקבל אויכעט דעם חרם דרבינו‬ ‫גרשום‪ ,‬ס'איז נישט קיין דאורייתא‪ ,‬ס'איז נאר א תקנה פון רבינו גרשום‪ ,‬נישט אפצו'גט'ן כלל‬ ‫ישראל ‪ -‬נישט צו גט'ן א ווייב בעל כרחה און נישט צו נעמען אן אשה על אשתו‪.‬‬ ‫ממילא‪ ,‬הגם ס'איז געווען א חורבן בית המקדש‪ ,‬און אידישע קינדער זענען צובראכן שוין‬ ‫אזויפיל יארן‪ ,‬אבער מ'ווייסט די הבטחה אז ס'וועט זיין 'והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול' ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט נישט אפגע'גט כלל ישראל‪ ,‬און ער קען נישט אפ'גט'ן כלל ישראל‪ ,‬און‬ ‫ער קען נישט מוסיף זיין אן אשה על אשתו‪.‬‬ ‫ממילא קומט אויס‪ ,‬דאס געבט חיזוק פאר כלל ישראל‪ ,‬מ'דערמאנט חורבן בית המקדש‪ ,‬ווייל‬ ‫ס'וועט זיין 'והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול'‪.‬‬ ‫הקב”ה איז מקיים די תקנה פון רבינו גרשום‪,‬‬ ‫ווער ער זיכער אויסלייזן כלל ישראל‬ ‫די חיובים פון א בעל פאר אן אשה ‪ -‬וואס א מאן איז מחויב צו געבן‪ ,‬שטייט אין מסכת‬ ‫כתובות (נא‪ ).‬און ס'ווערט גע'פסק'נט אזוי אין שולחן ערוך (אה”ע סי' ס”ט סעיף א'‪-‬ב')יד‪.‬‬ ‫ולבקר בהיכלו‬ ‫ויש להוסיף על דבריו דאפילו למאן דאית ליה דצריך לפרושי ו'‬ ‫יג) בעצי חיים‪ :‬בגמ' שבת (פז‪ ).‬לדברי ר' יוסי‪ ,‬יום אחד הוסיף‬ ‫עונות היינו ג”כ רק מדרבנן אבל מן התורה א”צ לפרושי רק שלש‬ ‫משה מדעתו והסכים הקב”ה על ידו‪ ,‬עיי”ש‪ .‬וקשה להבין למה‬ ‫עונות‪ .‬ולפי”ז יש לומר דהא רצונו של הקב”ה שנהיה נכונים ליום‬ ‫הוסיף‪ ,‬ולא פירש בגמרא הטעם לזה ‪ ...‬ואפשר י”ל עפ”י מה‬ ‫השלישי ומוכח מזה דא”צ לפרושי רק ג' עונות‪ ,‬היינו משום שלא‬ ‫שכתב המג”א (סי' תצ”ד סק”א) האיך אנו אומרים בשבועות יום‬ ‫נצטוינו מפי הקב”ה רק תורה שבכתב‪ ,‬וכיון דמדאורייתא א”צ‬ ‫מתן תורתינו‪ ,‬הלא קיי”ל כרבי יוסי דאמר בז' בסיון נתנה תורה‪,‬‬ ‫לפרושי רק ג' עונות‪ ,‬לכן היינו ראוי לקבל התורה בו' בסיון‪ .‬אבל‬ ‫דהא קיי”ל ביו”ד (סי' קצ”ו) דבעי לפרושי ו' עונות‪ ,‬ולדינדן לעולם‬ ‫משה הוסיף יום אחד מדעתו כיון דמדרבנן צריך לפרושי ששה‬ ‫שבועות בו' בסיון‪ ,‬ותירץ המג”א דהא דקיי”ל ביו”ד כרבי יוסי‬ ‫עונות‪ ,‬ועל כן אמר משה לקבל התורה בשבע בסיון כדי לקיים‬ ‫היינו לחומרא‪ ,‬אבל מצד עיקר הדין אי”צ לפרושי ו' עונות עיי”ש‪.‬‬ ‫ז‬ ‫בנועם‬ ‫נעילת החג ראש השנה תשפ"ו‬ ‫לחזות‬ ‫א מאן איז מחויב צו געבן מזונות ‪ -‬צו געבן זיין ווייב זאל האבן פרנסה‪ ,‬און ס'דארף זיין‬ ‫בהרחבה‪ ,‬לויטן מאנ'ס פארמעגליכקייט דארף ער צו געבן פארן ווייב (שם סי' ע' ס”ג)טו‪.‬‬ ‫א מאן דארף צו געבן רפואה‪ ,‬אויב זי איז נישט געזונט דארף דער מאן היילן די ווייב‪.‬‬ ‫און אז זי ווערט געפאנגען ‪' -‬אם תשתבאי אפרקינך' (כתובות שם)טז ‪ -‬דארף ער איר אויסלייזן‪.‬‬ ‫דאס איז אלעס אויב ס'איז נישט דא קיין גט‪ ,‬טאמער אבער מ'איז אפגע'גט‪ ,‬איז נישטא קיין‬ ‫שום חיוב‪ .‬טאמער איז דא א חשש אז דער אייבערשטער זאל חלילה אפ'גט'ן כלל ישראל‪,‬‬ ‫דעמאלטס איז נישטא קיין שום חיוב פון הקב”ה‪ ,‬נישט אויף מזונות‪ ,‬נישט אויף רפואה‪ ,‬נישט‬ ‫אויף פרקונה‪ .‬אזוי ווי דער רבינו גרשום האט געמאכט א תקנה אז מ'טאר נישט אפ'גט'ן די ווייב‪,‬‬ ‫קען דער אייבערשטער ‪ -‬דער אייבערשטער איז דאך מקיים אלע תקנות חז”ל ‪ -‬קען ער דאך‬ ‫נישט אפ'גט'ן‪ ,‬איז ער מחויב אין די אלע חיובים פון בעל לאשתו‪.‬‬ ‫ממילא בלאזט מען שופר‪' ,‬והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול'‪ ,‬אז אונז זעמיר זיכער אז‬ ‫דער אייבערשטער וועט אויסלייזן כלל ישראל‪ ,‬ווייל ס'איז דא א חיוב 'אם תשתבאי אפרקינך'‬ ‫[והיינו הקשר שבין הג' טעמים לתקיעות שופר‪' ,‬דממתן תורה' מוכח שהקב”ה מקיים תקנות‬ ‫חז”ל‪ ,‬וזה בא לחזק אותנו דהגם שהיה 'חורבן ביהמ”ק' אנו מובטחים שעוד 'יתקע בשופר גדול'‬ ‫ויפרקנו מגלותינו]‪.‬‬ ‫'תקעו ב' חודש שופר'‪' ,‬כי חק' וועט זיין פרנסה 'לישראל'‪ ,‬ווייל‬ ‫'משפט לאלקי יעקב' הקב”ה איז מקיים תקנת חז”ל‬ ‫דער זיידע ז”ל אין ייטב פנים אין די תורות פון ראש השנה (אבני זכרון אות י')יז זאגט 'תקעו בחודש‬ ‫שופר'‪' ,‬תקעו בחודש' ב' חודש‪ .‬דער צווייטער טאג ראש השנה איז ב' לחודש ‪ -‬יעדער ווייסט‪,‬‬ ‫ראש השנה דעם ערשטן טאג איז דער ערשטער טאג אין תשרי‪ ,‬דער צווייטער טאג ראש‬ ‫השנה איז דער צווייטער טאג [בתשרי] ‪' -‬תקעו בחודש שופר' תקעו ב' לחודש‪ .‬מן התורה איז‬ ‫ולבקר בהיכלו‬ ‫במה דברים אמורים בעני שבישראל‪ ,‬אבל אם היה עשיר הכל לפי‬ ‫מצות פרישה ששה עונות‪ ,‬והסכים הקב”ה על ידו דהא הגדרים‬ ‫עשרו‪.‬‬ ‫וסייגים שישראל עושין הם ג”כ רצון הבורא ב”ה‪ ,‬כמאמר הכתוב‬ ‫טז) במס' כתובות איתא בהמשנה אם כתב כתובה לאשתו‪ ,‬ולא‬ ‫(דברים י”ז י”א) ולא תסור מן הדבר אשר יגידו לך ימין ושמאל‪ ,‬וכו'‪.‬‬ ‫כתב בה את כל התנאים שתיקנו חז”ל‪ ,‬והכי איתא התם‪ :‬לא‬ ‫יד) פסק המחבר‪ :‬כשנושא אדם אשה מתחייב לה בעשרה‬ ‫כתב לה 'אם תשתבאי אפרקינך ואותבינך לי לאינתו'‪ ,‬ובכהנת‬ ‫דברים‪ ,‬וזוכה בה בד' דברים אפי' לא נכתבו‪ .‬אלו הן הי' דברים‪,‬‬ ‫'אהדרינך למדינתך'‪ ,‬חייב‪ ,‬שהוא תנאי בית דין‪.‬‬ ‫מזונותיה‪ ,‬וכסותה‪ ,‬ועונתה‪ ,‬ועיקר כתובתה‪ ,‬ורפואתה‪ ,‬ולפדותה‬ ‫יז) בייטב פנים שם מבאר דע”י שאוחזין במעשה אבותינו יש‬ ‫אם נשבית‪ ,‬וקבורתה‪ ,‬ולהיות נזונת מנכסיו‪ ,‬וכו'‪.‬‬ ‫כח לבטל גזירה של מעלה‪ ,‬וזל”ק‪ :‬וזה שאמר (תהלים פ”א ד') 'תקעו‬ ‫טו) בשו”ע‪ :‬וכמה מזונות פוסקים לאשה‪ ,‬לחם שתי סעודות בכל‬ ‫בחדש שופר' גם 'בכסה ליום חגינו'‪ ,‬היינו ביום ב' שהוא מכוסה‬ ‫יום‪ ,‬ופרפרות לאכול בה הפת‪ ,‬ושמן לאכילה ולהדלקת הנר ‪...‬‬ ‫בנועם‬ ‫נעילת החג ראש השנה תשפ"ו‬ ‫לחזות‬ ‫ח‬ ‫איין טאג יום טוב‪' ,‬יום תרועה יהיה לכם'‪ ,‬איין טאג איז יום טוב‪ .‬די חכמים האבן געזאגט מ'זאל‬ ‫האלטן צוויי טעג יום טוב‪' ,‬בכסה ליום חגנו' ‪-‬טייטשט ער ‪ -‬ווייל מ'האט נישט געוואוסט ווען‬ ‫ס'איז יום טוב‪ ,‬אזוי איז דאך געווען [כשלא היו בקיאים בקביעא דירחא]‪.‬‬ ‫'כי חק לישראל הוא'‪ ,‬דאס ברענגט חק איז א לישנא דמזוני (ביצה טז‪):‬יח‪.‬‬ ‫ווייל אז דער אייבערשטער קען נישט אפ'גט'ן כלל ישראל איז דער אייבערשטער מחויב‬ ‫במזוני‪ ,‬ממילא איז 'כי חק לישראל הוא'‪ ,‬איז דאס אן הבטחה פאר כלל ישראל אז דער‬ ‫אייבערשטער וועט געבן מזוני ‪ -‬שפייז פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫'משפט לאלקי יעקב'‪ ,‬יעקב אבינו האט מקדים געווען אפרים למנשה (בראשית מ”ח כ')‪ .‬מנשה‬ ‫איז געווען דער בכור און יעקב אבינו האט מקדים געווען אפרים למנשה‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫האט אויכעט מסכים געווען‪ ,‬אין כל התורה כולה איבעראל איז אפרים פאר מנשה‪ .‬פארוואס‬ ‫איז אפרים פאר מנשה? ווייל יעקב אבינו האט אזוי געהייסן (מדרש תנחומא פר' נשא כ”ט)יט [הרי מוכח‬ ‫שהקב”ה מקיים גזירות ותקנות חז”ל‪ ,‬ומחיוב ליתן 'חק לישראל']‪.‬‬ ‫'הבן יקיר לי אפרים'‪ ,‬איז אן הבטחה אז 'זכור אזכרנו עוד'‪,‬‬ ‫הקב”ה וועט אויך מקיים אלע תקנות חז”ל‬ ‫פון דעם זעט מען‪' ,‬הבן יקיר לי אפרים' (ירמיה ל”א י”ט)‪ ,‬אפרים איז זייער טייער‪ ,‬מ'זעט אז‬ ‫אפרים איז פאר מנשה‪ ,‬און וועגן דעם ווייסט מען ‪ -‬דאס איז אן הבטחה‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫וועט זיך מרחם זיין אויף אידישע קינדער‪' .‬כי מדי דברי בו'‪ ,‬יעקב אבינו האט מקדים געווען‪,‬‬ ‫'זכור אזכרנו עוד'‪ ,‬וואס איז די עוד? מקיים צו זיין אלע תקנות חז”ל‪ ,‬נישט צו גט'ן דאס ווייב בעל‬ ‫כרחה‪ ,‬און נישט נעמען א צווייטע אשה‪ ,‬און צו געבן מזוני ‪ -‬צו געבן פרנסה‪ .‬דאס איז די הבטחה‬ ‫פון כלל ישראל‪.‬‬ ‫ולבקר בהיכלו‬ ‫בכסא ליום חגנו'‪ ,‬איזהו חג שהחדש מתכסה בו הוי אומר זה‬ ‫ונעלם לאבותינו לרחוקים אם הוא יום טוב או לא‪ ,‬גם ירמוז 'תקעו‬ ‫ראש השנה‪ ,‬וכתיב (שם פסוק ה') 'כי חק לישראל הוא משפט‬ ‫בחדש שופר' ב' חדש‪ ,‬היינו ביום שני לחדש‪' ,‬בכסה ליום חגינו'‬ ‫לאלקי יעקב'‪ .‬מאי משמע דהאי 'חק' לישנא דמזוני הוא‪ ,‬דכתיב‬ ‫בשביל שהיה נעלם לאבותינו הגם שאנו בקיאים‪ ,‬על זה אמר‬ ‫(בראשית מ”ז כ”ט) 'ואכלו את חקם אשר נתן להם פרעה'‪ .‬מר זוטרא‬ ‫הטעם 'כי חק לישראל' מה שהוא חק לישראל‪' ,‬הוא משפט‬ ‫אמר מהכא (משלי ל' ח') 'הטריפני לחם חקי'‪.‬‬ ‫לאלקי יעקב' שהקב”ה עושה כפי שחוקקים ישראל לטוב‪,‬‬ ‫כן שופט משפטי‪ ,‬וזה הוא בזכות שאנו אוחזין מעשה אבותינו‬ ‫יט) במדרש תנחומא‪ :‬לא יאמר אדם איני מקים מצות זקנים‬ ‫בידינו כאמור [וכ”כ שם באות נ”א ובאות ס”ג]‪.‬‬ ‫הואיל ואינן מן התורה‪ ,‬אמר להם הקב”ה‪ ,‬בני‪ ,‬אין אתם רשאין‬ ‫לומר כך‪ ,‬אלא כל מה שגוזרים עליכם תהיו מקיימין‪ ,‬שנאמר‬ ‫יח) במס' ביצה‪ :‬כל מזונותיו של אדם קצובים לו מראש השנה‬ ‫(דברים י”ז י'‪-‬י”א) 'ועשית על פי התורה אשר יורוך'‪ .‬למה‪ ,‬שאף על‬ ‫ועד יום הכפורים‪ ,‬חוץ מהוצאת שבתות והוצאת יום טוב והוצאת‬ ‫דבריהם אני מסכים‪ ,‬שנאמר (איוב כ”ב כ”ח) 'ותגזר אמר ויקם לך'‪.‬‬ ‫בניו לתלמוד תורה‪ ,‬שאם פחת פוחתין לו‪ ,‬ואם הוסיף מוסיפין‬ ‫תדע לך‪ ,‬שהרי יעקב בשעה שברך מנשה ואפרים‪ ,‬מה כתיב שם‬ ‫לו‪ .‬אמר רבי אבהו‪ ,‬מאי קראה (תהלים פ”א ד') 'תקעו בחדש שופר‬ ‫ט‬ ‫בנועם‬ ‫נעילת החג ראש השנה תשפ"ו‬ ‫לחזות‬ ‫ברכת הקודש‬ ‫שטיי מיר מוצאי ראש השנה‪ ,‬אידן האבן מקיים געווען דברי חז”ל ‪ -‬מ'האט מקיים געווען די‬ ‫דברי תורה 'יום תרועה יהיה לכם'‪ ,‬געבלאזן שופר‪ ,‬און מקיים געווען די דברי חז”ל (ראש השנה טז‪).‬‬ ‫'תוקעין וחוזרין ותוקעין'‪ .‬מקיים געווען די דברי חז”ל‪ ,‬האלטן צוויי טעג יום טוב ‪ -‬ס'איז אויך‬ ‫פון חז”ל די צוויי טעג יום טוב‪.‬‬ ‫ווייל אידן זענען מקיים די דברי חז”ל‪ ,‬אין דעם זכות איז הקב”ה אויכעט מקיים די דברי חז”ל‬ ‫‪ -‬אזוי ווי מיר האבן געשמועסט ‪ -‬נישט צו גט'ן בעל כרחה‪ ,‬נאר צו נעמען כלל ישראל און געבן‬ ‫פאר כלל ישראל אלעס וואס כלל ישראל דארף‪.‬‬ ‫אידישע קינדער דארפן האבן פרנסה‪ ,‬אידישע קינדער דארפן זיין געזונט‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫דארף ארויסנעמען אידישע קינדער פונעם לאנגן ביטערן גלות‪ .‬אלעס איז דער אייבערשטער‬ ‫מחויב צו טון‪ ,‬און אי”ה דער אייבערשטער וועט העלפן וועט ער אויסלייזן אידישע קינדער‪.‬‬ ‫'ועשית משבצות זהב' קעסטעלעך פון גאלד‬ ‫מ'זאגט נאך פונעם רבי'ן פון לובלין (הובא בספר זכרון אליהו פר' תצוה ד”ה ועשית ציץ)כ‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫אמאל‪' ,‬ועשית משבצות זהב' (שמות כ”ח י”ג) ‪ -‬האט ער געזאגט ‪' -‬ועשית' זאלסט מאכן‪' ,‬משבצות‬ ‫זהב' קעסטעלעך פון גאלד‪ .‬אזוי האט ער געזאגט‪ .‬מיט דעם האט ער משפיע געווען פאר אידישע‬ ‫קינדער געלט‪' .‬ועשית' זאלסט מאכן‪' ,‬משבצות זהב' קעסטעלעך פון גאלד‪.‬‬ ‫'ועשית' איז בגימטריא תשפ”ו‪ .‬עס קומט ‪ -‬דאס יאר אי”ה וועט זיין 'ועשית משבצות זהב'‬ ‫פאר יעדן איינציגן איד‪' ,‬משבצות זהב' קעסטעלעך מיט גאלד‪ .‬א שפע גדול פאר יעדן איינעם‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער וועט העלפן אז אידישע קינדער וועלן האבן 'משבצות זהב'‪ ,‬ס'וועט זיין‬ ‫אסאך געלט‪ ,‬אידן וועלן מקיים זיין מצות ומעשים טובים‪ ,‬מ'וועט געבן צדקה‪ ,‬מ'וועט אלעס‬ ‫טון‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער וועט העלפן מ'וועט זיין אי”ה געזונט‪.‬‬ ‫ולבקר בהיכלו‬ ‫מזידיטשוב] זללה”ה שאמר בשם הרה”ק מלובלין זללה”ה‪,‬‬ ‫(בראשית מ”ח כ') 'וישם את אפרים לפני מנשה'‪ ,‬עשה הקטן קדם‬ ‫אשר פעם אחד בשבת פרשת תצוה לא אמר תורה בליל שבת‪,‬‬ ‫לגדול‪ ,‬וקים הקב”ה גזרתו‪ ,‬אימתי‪ ,‬בקרבנות הנשיאים שהקריב‬ ‫אך אמר בזה הלשון “יש לי לומר איזה דבר‪ ,‬אבל אינם מניחים‬ ‫שבט אפרים תחלה‪ ,‬שנאמר (במדבר ז' מ”ח) 'ביום השביעי נשיא‬ ‫לי”‪ ,‬וכן בסעודת שחרית אמר ג”כ בזה הלשון‪ ,‬ואח”כ בסעודה‬ ‫לבני אפרים'‪ ,‬ואחר כך מנשה‪ ,‬מנין‪ ,‬ממה שקראו בענין (שם פסוק‬ ‫שלישית אמר “עתה יש לי רשות לומר מה שהיה במחשבתי‪,‬‬ ‫נ”ד) 'ביום השמיני נשיא לבני מנשה'‪.‬‬ ‫הפירוש 'ועשית משבצות זהב' (שמות כ”ח י”ג) ירצה אשר כל אחד‬ ‫בזכרון אליהו‪ :‬שמעתי מאאמו”ר [הרה”ק מהרי”א‬ ‫כ)‬ ‫מישראל יהיה להם 'משבצות' פירוש תיבות‪ ,‬מלאים זהב”‪.‬‬ ‫בנועם‬ ‫נעילת החג ראש השנה תשפ"ו‬ ‫לחזות‬ ‫י‬ ‫דער אייבערשטער וועט משפיע זיין‪ ,‬אזוי ווי דער בעל איז מחויב במזונות‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫וועט משפיע זיין פרנסה‪ ,‬דער אייבערשטער וועט משפיע זיין בריאות הגוף‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬רפואות און ישועות פאר אלע אידישע קינדער‪ ,‬מ'זאל זוכה‬ ‫זיין צו די גאולה שלימה במהרה בימינו אמן‪.‬‬