מטמוניות - אידיש · Mitmonios - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

ה ש י " ת ב ע ז ר ת
דער טויער צו דיין באהאלטענע אוצר
ראש השנה תשפ"ז
ּוְּבְ ֵכֵ ןֵּ�ּ ,תן �ָּּכבֹוֹד ה' ְלְ ַַע �ֶּּמָך,
ְּת ִ�ִּה ּ�ָּלה ִלִ ֵיֵר ֶֶאיָךְ ,וְ ִִת ְְקָוָ ה
טֹוָֹבָ ה ְלְ ד ְֹוְֹר � ֶׁׁשיָך
דאך באמת מצליח זיין און ברענגען נחת ,און מיט אביסל ווארימקייט שטייענדיג ביים שוועל פונעם נייעם יאר
און געפיל דערלייכט מען אים זיין וועלטל ,וואו ער דערגרייכט צו הבא עלינו לטובה ,ברענגען מיר אייך לכבוד
א חיים טובים — א געשמאק זיס לעבן כפשוטו דעם הייליגן יום טוב ראש השנה נאך א גליון אין דער
עקסטער דארף ארויסגעברענגט ווערן א יישר כח פאר אלע סעריע פון "מטמוניות" — א ליקוט פון מאמרים וואס וועט אייך געבן
חשוב'ע מנהלים ,מחנכים ,און רמ"י הישיבות שיחי' ,וואס אדאנק די געלעגנהייט מיטצולעבן די הייליגע טעג מיט א ברייטן בליק און
דעם צוזאמענארבעט מיט דעם חשוב'ן מפעל האבן זיי געפונען א באמת פילן א טעם אין די לעכטיגע זמנים.
את שאהבה נפשם – א סעד ועזר וואס ארבעט האנט-ביי-האנט דאס איז פון די יסודות אויף וואס מיר האבן אוועקגעשטעלט דעם
מיט דעם איינעם ציל :צו העלפן דעם בחור געפינען זיין וועג און חשובן מפעל ,טאקע מיט דעם איינעם ציל צו דערהייבן און באגלייטן
ארויסברענגען זיינע שטארקסטע כוחות צו זיין ליכטיגער הצלחה. בחורי ישראל דורך אריינברענגען די ליכטיגקייט פונעם הייליגן בעל
און אזוי אינאיינעם ברענגט דאס ארויס די שענסטע מנחת ביכורים שם טוב ותלמידיו הקדושים זי"ע ,וואס באלייכטן די וועלט מיט
פארן מלך רם ונשא ,וואס איז מעורר דעם רצון העליון מיט אן אהבה זייערע הייליגע ספרים .און דורך זיך מדבק זיין אין זייערע הייליגע
בלי גבול וואס דער רבוש"ע האט צו אונז אין יעדער צייט וועגן ,איז מען זוכה צו שפירן אן אמת'ן געשמאק בתורה ובעבודה,
אזוי ווי מיר געפינען זיך פאר א ראש השנה שחל להיות בשבת, לעבנדיג א לעכטיג לעבן פון קירבת אלוקים וואס דערהייבט דעם
איז כדאי צו דערמאנען דעם הייליגן קדושת לוי ,וואס ברענגט דעם מענטש אין יעדן מצב
לשון המשנה (ראש השנה כט" ):יום טוב של ראש השנה שחל להיות מפעלינו החשוב "תפארת ישראל" איז דאס ארט וואו עלטערן,
בשבת" ,און ער פרעגט :פארוואס נוצט די משנה דאס ווארט "יום מנהלים און מחנכים ווענדן זיך פאר הילף אין אלע אומשטענדן .און
טוב" ,וואס איז לכאורה איבעריג? זאגט ער אזוי :שבת קודש איז דאך טאקע פארדעם זענען מיר דא — אהערשטעלנדיג א צוזאמענארבעט
אסור בכתיבה ,און נאר אין א פאל פון פיקוח נפש זאגט די תורה אז פון חשובע און ערפארענע מחנכים וואס באגלייטן א בחור מיט הארץ
עס איז דוחה שבת .ממילא ,ווען ראש השנה געפאלט בשבת ,וואס און געפיל אין יעדן מצב אים צו דערלייכטן דעם וועג .וואס כשמו
קען דען דער רבוש"ע פארשרייבן פאר אידישע קינדער? אוודאי נאר כן הוא" ,תפארת ישראל" ארויסצוברענגען די נקודת ההתפארות פון
אזא כתיבה וואס איז דוחה שבת ,וואס דאס איז א כתיבה וחתימה כללות ישראל דורכן דערהייבן די שיינקייט פון יעדן בחור בפרטיות,
טובה פאר א זיס לעבן ,לאלתר לחיים ולשלום ווייל אזא כתיבה לתפארת כל ישראל
איז דאך זיכער א בחינה פון פיקוח נפש וואס איז דוחה דעם שבת
קודש! און דאס איז די גרויסע שמחה פארוואס עס ווערט אנגערופן תלי"ת אז מיר האבן געהאט די זכיה עוסק צו זיין אין די לעצטערע
"יום טוב של ראש השנה" ,ווייל עס איז א געוואלדיגע יו"ט וואס זמנים מיט מערערע געלעגנהייטן ,וואס נאר א דאנק אונזער
דעמאלטס גייט כלל ישראל ארויס זכאי בדין באגלייטונג האט זיך עס ממש איבערגעדרייט מן המיצר אל המרחב,
אריינברענגענדיג א ליכטיגקייט און קלארקייט ,א דאנק דעם האבן
דעריבער בעטן מיר טאקע פונעם רבונו של עולם אז מיר זאלן
מיר באוויזן צוריקצושטעלן אין סדר אפילו אזעלכע וואס זענען שוין
אלע זוכה זיין צו א שנה טובה ומתוקה מיט אלע פירושים ,א יאר
געווען מחוץ למסגרת פאר א לענגערע צייט
פון נחת און השפעות טובות ,כלל ישראל זאל האבן א האפענונג
און עס זאל זיין א בחינה פון "תהלה ליראיך ותקוה טובה לדורשיך" דאס איז ווייל מיר זעען באמת אינעם קינד נאר א גוטן רצון -א
עס זאל ארויסשיינען די שיינקייט וואס יעדער איד טראגט מיט זיך, "טוב הנעלם" וואס מען דארף פשוט ביי אים מגלה זיין .מיר אלע
און מיר זאלן קענען ממשיך זיין מיט די עבודת הקודש ביתר שאת גלייבן אז אידישע קינדער האבן א חשק צו טון נאר דעם באשעפער'ס
וביתר עז להגדיל תורה ולהאדירה ,ביז מיר וועלן זוכה זיין צום רצון ,מען דארף נאר אריינגיין אינעם אינערליכן גארטן פון זייער נפש
גואל צדק בב"א און זיי העלפן דערגרייכן דאס וואס זיי ווילן באמת .יעדער בחור וויל
1
מטמוני היום הרת עולם א התחדשות המלוכה
וואס ברענגט ארויס דעם תכלית הבריאה אור
זה היום תחלת מעשיך :דער שייכות צווישן דעם יום בריאת העולם און דעם עצם יום הדין • מה אנוש כי תזכרנו :טאקע
ווייל די גאנצע בריאה ווענדט זיך דייקא אין אונזער עבודה • חדות ה' היא מעוזכם :די גרויסע שמחה ווען מען ווייסט
פארוואס דער רבוש"ע משפט אונז • דורשיך לעולם לא יכשלו :וויאזוי עס שטימט דער גרויסער פחד אינאיינעם מיט'ן
זיין בוטח בדין • המלך המשפט :די עיקר עבודה פונעם טאג • קבלת עול מלכות שמים אדער ארויסגיין זכאי בדין
וואס זאגט עדות אויף איר באשעפער און
זכר כל המעשים לפניך בא מיר געפינען זיך אין די ימי הרחמים
שרייט ארויס מלכות שמים .און אט דאס איז
וואס עס שפילט זיך איבער יעדעס יאר ראש ואתה דורש מעשה כולם והרצון ,טעג וואס דער רבוש"ע געפינט זיך
נאנט צו אידישע קינדער .מען גרייט זיך צו
השנה פון דאסניי :עס קומט א התחדשות ונתנה תוקף קדושת היום כי הוא נורא א ראש השנה ,מען גייט ממליך זיין דעם
הבריאה ,עס קומט אראפ א נייע חיות אין ואיום ,צוליב דעם זאגט מען נישט קיין הלל, אייבערשטן אויף די גאנצע וועלט .ראש
די וועלט ,עס ווערט נתעורר א פרישע חיות ווי די גמרא (ראש השנה לב ):זאגט" :אפשר השנה איז נישט סתם נאך א יום טוב ,עס איז
במציאות מעשי בראשית מלך יושב על כסא דין ,ספרי חיים וספרי דער טאג וואס איז קובע דאס גאנצע יאר ,עס
מתים פתוחין לפניו ,וישראל אומרים שירה" איז די עצם נקודה און דער מוח פונעם יאר.
עס פאסירט א יעצט איז נישט קיין צייט צו לויבן דעם מען דארף מאכן א ערנסטע הכנה און ריכטיג
התחדשות הבריאה רבוש"ע מיט שירה ,עס איז א "יום הזכרון",
א ערנסטע צייט פון דין וחשבון ווען מען
ארויסהאבן דעם מהות פון ראש השנה .מיר
טרעפן אין דעם טאג פארשידענע ענינים,
עס שטייט פונעם בעל התניא (אגרת גייט איבער אלע אונזערע מעשים – "זכר כל לאמיר עס אויסשמועסן און צולייגן ,כדי
הקודש יד) ,אז יעדן ערב ראש השנה ווערט המעשים לפניך בא ואתה דורש מעשה כולם". מען זאל עס קענען פארשטיין און ריכטיג
דער אור פונעם פארגאנגענעם יאר נסתלק מיט לעבן.
פון די אנדערע זייט אבער ,געפינען מיר
לשורשו – דאס מיינט אז די אלטע חיות
אויך דעם ענין פון שמחה ,ווי עס שטייט
זוחלים ורועדים מיום בואך
פון דעם פארגאנגענעם יאר גייט אוועק .און
אין ירושלמי" :אבל ישראל אינם כן ,לובשים
דורך אונזער עבודה ,מיט דעם וואס מיר
זענען ממליך דעם רבוש"ע אינאיינעם מיט
לבנים ,ואוכלים ושותים ושמחים" .אידישע
קינדער זענען בטוח אז זיי וועלן ארויסגיין
עס קומט א ראש השנה
די עבודת התשובה ,און דאס בלאזן שופר,
זכאי בדין .אזוי אויך זעט מען ווי נחמיה
זענען מיר מעורר דעם רצון העליון אז דער דער אמת איז אזוי :מצד א' איז ראש השנה
האט אויסגערופן" :לכו אכלו משמנים ושתו
רבוש"ע זאל וועלן באשאפן די וועלט פון דער טאג וואס מען איז ממליך דעם רבוש"ע.
ממתקים ...ואל תעצבו כי חדות ה' היא
דאסניי .נישט בלויז דורך צוריקברענגען א אלע תפלות ובקשות ,אלעס וואס מען בעט,
מעזכם".
חיות אין די בריאה ,נאר מען איז ממשיך א דרייט זיך ארום מלכות שמים" :ותמלוך אתה
התחדשות במלכות שמים ,עס קומט אראפ איז לאמיר פארשטיין :וואס איז די עבודה הוא ה' אלוקינו מהרה לבדך" – מען שרייט
א נייע הארה וואס איז נאך קיינמאל נישט און דער ריכטיגער צוגאנג צום ראש השנה, אויס "המלך" ,און אלעס איז איבער דעם ענין
אראפגעקומען זינט ששת ימי בראשית. וואס ווערט נתגלה אין דעם טאג? און פון אויסרופן אז דער רבוש"ע פירט די גאנצע
פארוואס דארף מען היינט ממליך זיין דעם וועלט .מען בעט אז עס זאל זיין "וידע כל
מדת הדין די 'מחשבה רבוש"ע מער ווי יעדן אנדערן טאג? פעול כי אתה פעלתו ויבין כל יציר כי אתה
תחילה' פונעם רבוש"ע יצרתו" ,א כלליות'דיגע בקשה אז די גאנצע
זה היום תחלת מעשיך בריאה זאל איינזען אז נאר דער רבוש"ע איז
דאס איז דער טעם פארוואס עס איז דער
'יום הדין' ,ווי עס שטייט אין די גמרא (ראש
א זכר למעשי בראשית דער וואס פירט אלעס.
השנה כז ).רבי אליעזר אומר בתשרי נברא מיר ווייסן אז יעדער יום טוב האט זיין ומצד שני איז עס א יום הדין ,חיל ורעדה
העולם ,און רבי יהושע אומר בניסן נברא באזונדערע עבודה .עס איז א צייט ווען עס יאחזון ויאמרו הנה יום הדין א טאג וואס
העולם .זאגט תוספות אויפן פלאץ אז אלו ווערט נתגלה די הארה פון דעם טאג ,ווי דער רבוש"ע איז דן די גאנצע בריאה" ,מלך
ואלו דברי אלוקים חיים :וויבאלד אין חודש למשל פסח איז דער ענין פון יציאת מצרים במשפט יעמוד ארץ" ,עס הערשט א פחד
תשרי איז געווען דער "עלה במחשבה" צו ,שבועות איז די אור פון קבלת התורה, ואימה "כל באי עולם יעברון לפניך כבני
באשאפן די בריאה ,אזוי ווי רש"י ברענגט אא"וו .וועלכע הארה ווערט נתעורר יעדן מרון" ,מען שטייט און מען בעט זיך אויס
אויפן פסוק" :בראשית ברא אלוקים" – ראש השנה? מיר זאגן אין די פסוקים" :זה ביים דאוווענען א כתיבה וחתימה טובה,
בתחילה עלה במחשבה לבראות את העולם היום תחלת מעשיך זכרון ליום ראשון" ראש עס ווערט אנגעשריבן א אויסגאנג פון א
במדת הדין ,ראה שאין העולם מתקיים ,עמד השנה איז דער יום בריאת העולם – "זה היום דין ומשפט וואס איז נוגע יעדן יחיד און
ושיתף עמה מדת הרחמים .די ספרי קודש תחלת מעשיך" – ראש השנה איז דער טאג יעדן פרט און עס באנעמט יעדן מענטש
זענען מבאר ,אז אט דער 'מחשבה תחילה' וואס דער רבוש"ע האט באשאפן די וועלט, ווער ווייסט וואס מען שרייבט אן פאר אים.
2
פונעם רבוש"ע צו באשאפן די וועלט מיט
מדת הדין ,דאס איז מעורר דעם יום הדין
רבי יהודה'לע דזשיקובער זצ"ל האט דערציילט ,אז זיין זיידע דער עטרת יהושע
פון דאסניי יעדעס יאר ראש השנה
זי"ע האט זיך אמאל אנגערופן ביים טיש און דערציילט ,אז ווען ער איז געווען אין
די שטאט וויען ,האט ער דארט געזען א גאסן קערער רייניגן די גאס .האט ער ווי עס שטייט אין יערת דבש (חלק שני,
אים געפרעגט" :וואס דארף מען קערן? עס ווערט דאך ממילא באלד נאכאמאל דרוש ה') אויפן נוסח "היום הרת עולם" ,אז
שמוציג! האט דער גוי געענטפערט :הער ראבינער ,ווען מען קערט נישט יעדן טאג, דאס ווארט "הרת" איז א לשון הווה – ווייל
וואלט די שמוץ שוין געווען העכערן קאפ – און ער האט אזוי געוויזן מיט די האנט. די התחדשות איז א זאך וואס פאסירט יעדן
דער נמשל דערפון איז ,אז א מענטש זאל קיינמאל נישט אויפהערן צו לעבן ראש השנה! עס ווערט נתהווה א פרישע
מיט תשובה .דאס איז די גרעסטע מתנה וואס דער אייבערשטער האט אונז חיות אין די בריאה מיט א נייע הארה ,אזוי
געגעבן מיט די הייליגע טעג – א באזונדערע עת רצון ווען אידישע קינדער קומען ווי די וועלט ווערט געבוירן מחדש ממש .
זיך איבערבעטן מיט'ן רבונו של עולם מען וואשט אפ דעם גאנצן עבר ,און מען
באקומט א פרישע געלעגנהייט אנצוהויבן א נייעם ,ריינעם בלאט. ראש השנה איז דער
יום בריאת האדם
לכאורה דארף מען פארשטיין :אויב
אט דאס זעלבע פאסירט יעדן ראש א וועלט פון נבראים ,דעמאלטס ווערט דער ראש השנה איז א "זכרון ליום ראשון" און
השנה איידער מען גייט באנייען די בריאה רבונו של עולם אנגערופן "מלך" ,ווייל דער עס קומט אראפ א הארה פון מעשי בראשית,
מיט א נייע חיות :וויבאלד די וועלט איז כלל איז דאך אז "אין מלך בלא עם" ,און נאר וואלט דאך ראש השנה געדארפט זיין כ"ה
דאך דער פלאץ פאר דער מלוכה פונעם דורכן מענטש ווערט אויסגעפירט דער רצון אלול – אין דעם טאג פון די עצם בריאת
אייבערשטן ,מוז די התחדשות מיטקומען המלוכה פונעם אייבערשטן. העולם? ראש השנה איז דאך שוין דער
מיט א געהעריגן פלאן .כביכול ,עס דארף זעקסטער טאג ,אויב אזוי ,וויאזוי ווערט עס
זיך לוינען פארן רבוש"ע צו באנייען דעם דער מענטש וואס ער אנגערופן "זה היום תחלת מעשיך" ?
גאנצן געשעפט! ממילא קומט פאר א דין
ומשפט וואו דער רבוש"ע איז דן אויף יעדן איז די תכלית הבריאה נאר וואס דען ,א' תשרי איז דער יום
פרט ,מען גייט איבער די מלוכה – וויאזוי בריאת האדם ,דער טאג ווען אדם הראשון
און טאקע דערפאר געפאלט נישט ראש
עס וועט ארויסגעברענגט ווערן און דורך איז באשאפן געווארן ,דער אדם הראשון וואס
השנה בכ"ה אלול – דעם יום בריאת שמים
וועם עס וועט אויסגעפירט ווערן דער רצון איז געווען מעשי כפיו של הקב"ה ,ווי עס
וארץ – נאר זעקס טעג שפעטער ,אינעם טאג
ה' אויף דער וועלט. שטייט אין תניא אויפן פסוק "ויפח באפיו
וואס דער רבוש"ע האט באשאפן דעם אדם.
נשמת חיים" – מאן דנפח מתוכיה נפח ,ער
וואס דאס איז דער עיקר חידוש :אז דווקא
איז דער תכלית הבריאה ,און דורך אים איז
דער קטרוג פון מה דורך אונז אידישע קינדער ווערט די בריאה
די גאנצע בריאה נשלם געווארן .ער האט
אנוש כי תזכרנו
נתחדש פון דאסניי יעדעס יאר
אויסגערופן אין דעם טאג "באו נשתחוה
יעצט ,אז מיר פארשטייען די מטרה און ונכרעה לפני ה' עושנו" ,און אזוי ארום האט
און ווען עס קומט די צייט פון התחדשות דעם תכלית הבריאה ,וויאזוי אלעס דרייט זיך ער אריינגעברענגט גילוי אלוקות אין דער
הבריאה ,ווערט נתעורר דער קטרוג פון ארום דעם מענטש וואס איז מגלה מלכות גאנצער וועלט.
דאסניי .ווי עס שטייט אין ספר הקדוש שמים בעולם ,הייבן מיר אן צו פארשטיין
עבודת ישראל ,אז די מלאכים קומען און די נקודה פונעם "היום יעמוד במשפט כל דירה בתחתונים – דער
טענה'ן פארן רבוש"ע" :מה אנוש כי תזכרנו"
– ווען זייער עיקר טענה איז :פאר וואס עפעס
יצורי עולמים" – פארוואס עס פעלט אויס
אז עס זאל זיין בעפאר א גאנצער יום הדין
גילוי פון מלכות שמים
דארף דער רבוש"ע זיך מייחד זיין און ווערן ומשפט ,אויב דער גאנצער תכלית פון די וואס איז דאס די בריאה? וואס פעלט
אנגערופן "אלוקי ישראל"? און דורך דעם בריאה איז פאר אידישע קינדער און פאר דעם רבונו של עולם ,וואס איז דאך מלא
ווערט א פרישער ,גרויסער קטרוג אויף די זייער חלק אין התחדשות המלוכה. כל הארץ כבודו ,אז ער זאל דארפן די
גאנצע בריאה. מעשי האדם ותחבולותיו דא אין דעם עולם
דיין חלק אינעם השפל? נאר מיר אלע ווייסן דעם יסוד:
זאגט ער אזוי :דווקא דורך דעם גרויסן
משפט פון ראש השנה – ווען אידישע
התחדשות המלוכה "נתאוה לו יתברך לעשות דירה בתחתונים".
דער רבונו של עולם האט געוואלט אז עס
קינדער קומען און מען בלאזט שופר מיט מען קען עס מסביר זיין מיט א משל: זאל זיין א פלאץ וואו עס זאל נתגלה ווערן
תשובה און קבלת עול מלכות שמים – ווערט פונקט ווי ווען א מענטש עפנט א נייע ביזנעס, מלכות שמים ,יא! דער תכלית פון בריאת
ארויסגעברענגט די פנימיות פון אידן ,אז פארשטייט זיך אז דער בעל הבית זיצט און שמים וארץ איז אז עס זאל זיין א וועלט פון
מיר זענען "בנים למקום" .דורך דעם ווערט פלאנירט פאראויס ,וואו ער איז דן איבער נבראים ,מענטשעלעך וואס זאלן אנערקענען
נאכאמאל נתעורר דער גוואלדיגער תענוג יעדן פרט ,ער גייט איבער דעם גאנצן מהלך אז דער רבונו של עולם איז דער מלך על כל
וואס דער רבוש"ע האט פון אידישע קינדער, פון זיין געשעפט און מאכט אלע חשבונות, הארץ ווי ער טייטשט אין ספר הקדוש אור
וואס דאס שטעלט אפ און איז מבטל דעם כדי ער זאל האבן גענוג ריווח און עס זאל המאיר" :לעת נעשה בחפצו כל אזי מלך
גאנצן קטרוג פון די מלאכים. זיך אים לוינען אריינצוגיין אינעם גאנצן עסק. שמו נקרא" – דייקא ווען עס איז געווארן
3
אבער מיט א ריכטיגן און ברייטערן בליק עפעס זיסער ווי דעם?! אז דער רבוש"ע
לעורר רצון העליון
איז עס דער טאג וואס מיר פירן אויס אונזער
תפקיד אויף דער וועלט און דעם תכלית
אליינס קומט צו אונז און בעט פון זיינע
אידישע קינדער" :אמרו לפני מלכויות דורך אונזער עבודה
פארוואס מיר זענען באשאפן געווארן :מגלה זכרונות ושופרות .מלכויות – כדי שתמליכוני און דאס איז די עיקר עבודה – וואס דארפן
צו זיין מלכות וכבוד שמים אויף זיך אליין עליכם ,זכרונות – כדי שיעלה זכרונכם לפני מיר טון וועגן דעם? מיר זענען מעורר דעם
און אויף דער גאנצער וועלט .דאס איז די לטובה ,ובמה? בשופר" .ווי עס שטייט דער רצון העליון צו באנייען די בריאה מיט דעם
גרעסטע גוטס וואס דער אייבערשטער קען לשון אין ספר הקדוש אור המאיר" :ואין לך וואס מיר דערמאנען פארן רבוש"ע דעם
געבן פאר א נברא — אז ער זאל זוכה זיין חיך מתוק מזה ,שהאדון ה' צבאות ביקש גרויסן תענוג וואס ער האט פון אונז" :כה
אנצוקומען צו זיין שלימות און אויספירן כזאת מידינו" .טראכט אריין וואס דא גייט אמר ה' מלך ישראל וגאלו ...אני ראשון ואני
זיין תכלית אויף דער וועלט ,צו מכתיר זיין פאר! מיר זענען א חלק פון די עצם מלוכה. אחרון" ,אז נאר מיר זענען די וואס זענען
דעם מלך מלכי המלכים אויף זיך און אויף מכיר אין זיין מלוכה .און טאקע דערפאר
די גאנצע בריאה. ווי די ספרי קודש זענען מבאר ,אז
דערפאר זאגט מען דעם "היום הרת עולם" ווענדט זיך די גאנצע קיום פון די בריאה נאר
אין אונז! ווייל מיר זענען די וואס פירן אויס
די גרויסע שמחה – כי
גלייך נאך יעדן סדר פון די פסוקים ,ווייל
דעמאלטס ווערט נמשך די התחדשות דעם רצון המלוכה
חדוות ה' היא מעוזכם המלכות! עס איז א בפועל'דיגע זאך וואס ווי אויך מיט די פסוקים פון זכרונות ,וואס
פאסירט יעצט ממש דורך אונזער עבודה. רעדן פון די אבות הקדושים וואס האבן
די גרעסטע זאך וואס מיר קענען ערייכן
געדינט דעם אייבערשטן ,און מען איז ממשיך
ראש השנה איז דאס ,וואס מיר אנטפלעקן
אונזער חלק אין מלכות שמים .ווייל מיר דער כח השופר -אשרי מיט דעם עתיד פון כלל ישראל לעתיד לבוא
זענען די בוני המלוכה! מיט דעם וואס מיר העם יודעי תרועה "והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול" .דורך
דרייען זיך דא ארום אויסצופירן רצונו יתברך דעם ווערט נתעורר דער גוואלדיגער תענוג
ווי די גמרא פירט אויס :ובמה ...וויאזוי וואס דער רבוש"ע האט פון אידישע קינדער,
שמו ,ווערט נתגלה אונזער שייכות צום האבן מיר דעם כח? -דורכן שופר! "אשרי
קעניג .ווען מיר בעטן אויף מלכות מיינט וואס דאס איז מבטל דעם גאנצן קטרוג פון
העם יודעי תרועה" -זאגט דער מדרש: די מלאכים ,און מיר ווייזן פארן רבוש"ע אז
עס טאקע דאס :אז מיר זענען דא מיט אן "אשרי העם שיודעין לרצות את בוראם
אמת'דיגער הכרה אז עס איז גארנישט דא עס לוינט זיך צו באשאפן א נייע בריאה!
בתרועה" אפילו ווען א מענטש האט שוין
אויף דער וועלט חוץ דעם רבוש"ע ,און
מען איז זיך מקבל צו טון נאר דעם רצון
נישט קיין דיבורים פארן מלך ,הערט דער
אייבערשטער דעם פשוט'ן קול השופר .ווי די שטענדיגע אהבה
ה' .דורכדעם זענען מיר זוכה צו זיין פון עס שטייט פונעם הייליגן צאנזער רב ,אין על כן המו מעי לו
די צדיקים הדבקים בה' ,וואס ווערן נכתב ספה"ק דברי חיים ,זאגט ער :אז דער כח
לאלתר לחיים טובים. אאה ...די הארץ קען אויסגיין פון אהבה
פון שופר איז נאך העכער פונעם כח הדיבור
און קרבת אלוקים ווען מען זאגט די לעכטיגע
און דאס איז אונזער גרויסע שמחה – מיר עס ברענגט ארויס א רצון פון די טיפסטע
פסוקים פון מלכויות ,זכרונות ,שופרות! "כי
פרייען זיך מיט דעם אייביגן קשר בין ישראל אמת'ע חלקים פונעם נפש,
לה' המלוכה ומושל בגוים" – אונזער צוגאנג
לקוב''ה וואס ווערט נתגלה אין דעם טאג ,און "כי אתה שומע קול שופר ומאזין תרועה צום רבוש"ע איז ווי א בן מלך ,כלל ישראל
מיר זענען פארזיכערט אז מיר בלייבן מיטן ואין דומה לך" -א עבודה וואס פארט ארויף ווערט אנגערופן "הבן יקיר לי אפרים אם
באשעפער אויף אייביג ,כלל ישראל איז זיין ביזן כסא הכבוד און שרייט אויס אז מיר ילד שעשועים" ,דאס קינד וואס ווען מען
פאלק און ער איז אונזער מלך. זענען גרייט צו זיין די עושי רצונו יתברך! נאר רעדט נאר פון אים ,דערמאנט עס די בעסטע
דורך אונז גייט נתגלה ווערן מלכות שמים זכרונות" :על כן המו מעי לו"! עס רעדט
א לעבן פון אשרי איש שלא בעולם ,וואס אינאיינעם מיטן כח התשובה זיך דא פון אן אהבה בלי גבול בין ישראל
ישכחך ובן אדם יתאמץ בך פון שפרו מעשיכם וואס ווערט נתעורר
בשעת תקיעת שופר ,זענען מיר מקבל אויף
לאביהם שבשמים.
"אשרי האיש שלא ישכחך" – מיר זאלן זיך ממשיך צו זיין נאך א יאר פון דינען דעם און דורך דעם וואס מיר זאגן איבער די
זוכה זיין אויסצופירן דעם תכלית פאר וואס רבוש"ע מיט א פנימיות'דיגע עבודה. פסוקים ,זענען מיר ממשיך א נייע חיות אז
מיר זענען אלע דא" ,ובן אדם יתאמץ בך כי עס זאל נתגלה ווערן מלכות שמים בעולם
דורשיך לעולם לא יכשלו" – יעדער איד וויל דער כח פון לרחם עמו ביום דין ,און דורך דעם ווערט די גאנצע בריאה
נתהווה פון דאס ניי .ווי די גמרא (ראש השנה
דאך באמת נאר א לעבן פון קרבת אלוקים
און שפירן דעם רבוש"ע "ולא יכלמו לנצח ווען מ'קוקט אן דעם טאג פון ראש השנה לב ).פרעגט" :הני עשרה מאמרות כנגד מי?
כל החוסים בך" – ווייל נאר דעמאלטס איז מיט אט דעם ליכטיגן בליק ,איז עס גאר אמר רבי יוחנן :כנגד עשרה מאמרות שנברא
א מענטש פארזיכערט מיט א גוט לעבן אין אנדערש פון וויאזוי מיר זענען געוואוינט צו בהן העולם" – יעדער "ונאמר" וואס מען זאגט
אלע ענינים דא אויף דער וועלט ,און אוודאי קוקן בחיצוניות - .וואס דאס איז געווענליך: ביי די פסוקים איז קעגן נאך א מאמר פון
לעולם הבא. אז וויבאלד עס קומט דאך א נייער יאר, די עשרה מאמרות מיט וועלכע די וועלט
און עס איז דא א גרויסער יום הדין ,און איז באשאפן געווארן
און דאס איז אונזער גרויסער בטחון אין מיר דארפן ארויסגיין זכאי בדין ,צוליב דעם
דער גאנצער מדת הדין! מיט דעם וואס
מיר ווייסן פארוואס דער רבוש"ע משפט
זוכן מיר עצות וויאזוי דאס צו באווייזן ,און
מיר טוען אלעס וואס מיר קענען — תשובה,
די גדלות פון אמרו לפני מלכויות
אונז .אוודאי איז דא א פחד – "מי לא תפילה וצדקה — כדי צו זוכה זיין בדין. און נאך מער פון דעם :איז דען פארהאן
4
נפקד כהיום הזה" ,אבער דער
א התחדשות וואס פחד איז אז עס זאל שוין טאקע
נתגלה ווערן ריכטיג דער קשר
שטעלט צוריק דעם און ברית און ס'זאל נמתק ווערן
אלע דינים פון כלל ישראל .ווי
מענטש אין פלאץ דער רבי זי"ע פלעגט זאגן :אז
אלע עולמות ווארטן און קוקן
ארויס אויף אונזער עבודה עס
זאל שוין זיין דער ריכטיגער תיקון
א מענטש אין זיין ערשטן שטאנדפונקט — דער טאג פון התחדשות דער צייט וואס בשלימות מתוך רחמים וחסדים
גיבט עס דעם מענטש א מעגליכקייט צו די גאנצע בריאה ווערט באנייט ,עס קומט
כי לה' המלוכה -דער
אנהייבן אפשאצן די אינערליכע כוחות און א נייע יאר – "זה היום תחלת מעשיך" – א
די חשיבות וואס מיר טראגן מיט זיך .דאס נייע יצירה פון בריאת העולם .מען הייבט
הויבט אן אויפצוועקן דעם צלם אלוקים אן א נייעם בלאט אין לעבן און עס קומט ריכטיגער בן מלך
וואס געפינט זיך אין אונז ,עס דערהייבט א פרישער חשבון .דאס איז דער טאג וואס
און דערפאר איז דער רבוש"ע
דעם מענטש און עס קערט אים צוריק צו אדם הראשון איז באשאפן געווארן ,פון ווען
פאר אונז ווי א מלך" ,כי לה'
זיין אריגינעלן ערשטן גדלות און חשיבות, די גאנצע מענטשהייט האט זיך אנגעהויבן המלוכה ומושל בגוים" – מיר
ווי די גמרא אין מסכת סנהדרין (לז ):זאגט: זענען בני מלכים וואס זוכן די
ראש השנה איז די התחלה וואס ברענגט
"למה נברא אדם יחידי? שחייב אדם לומר: טובת המלוכה ,מיר זענען דא
צוריק דעם מענטש צום ערשטן יסוד ,א צייט
בשבילי נברא העולם" וואס דאס איז טאקע מגלה צו זיין כבודו בעולם.
ווען דער רבונו של עולם קלויבט נאכאמאל
דער תכלית פון דעם טאג :אריינצוגיין אין א פארקערט פון די אומות
אויס דעם נברא וואס הייסט "אדם" ,און
גדלות הנפש און אנהייבן מחשיב צו זיין די העולם ,וואס פאר זיי איז עס
דערפאר ווערט דאס אנגערופן "זכרון ליום נאר בבחינת 'מושל' .און דאס
אייגענע עבודה .ווייל נאר ווען א מענטש
ראשון" – מען קוקט אריין אינעם אינערליכן איז דער ריכטיגער צוגאנג צום
הויבט אן צו אנערקענען זיין אייגענעם
שורש פונעם מענטש ,פונקט ווי אדם הייליגן ראש השנה :עס איז א
חשיבות ,דורך דעם וואס ער שעצט זיך ,און
הראשון פארן חטא ,ווי עס שטייט אין קהלת פרייליכער טאג ,אבער מיט א
ווייסט זיין תפקיד וואס ער האט דא אויפן
(ז ,כט)" :אשר עשה האלהים את האדם ישר "וגילו ברעדה" ,טאקע ווייל מיר
וועלט ,דעמאלטס ווערט ער דערהויבן און
והמה בקשו חשבנות רבים" זענען דער עיקר חלק אין די
ער פילט אז ער איז דער וואס ערפילט דעם בריאה ,ווייל דורך אונזער עבודה
רצון הבורא אבער נישט סתם א מענטש ,נאר טאקע מאכן מיר די אתערותא דלתתא
אזא איינער וואס געפינט זיך אויף דער וואס ברענגט אריין א חיות אין
מען קען זאגן אז כמעט אלע נפשיות'דיגע
העכסטער דרגה אין די בריאה :אן אדם וואס אלע עולמות.
פראבלעמען און יסורי הנפש וואס פלאגן א
שפיגלט אפ דעם צלם אלוקים וואס ער
מענטש אינעם חיי יום יום ,קומען נאר ווייל
דער מענטש האלט זיך נישט גענוג חשוב,
טראגט מיט זיך ,א געשטעל וואס שפיגלט
ווער נכלל אינעם בקשה
ער פארגעסט פון זיין גרויסקייט ,וואס דאס
אפ א ריינקייט פון א מענטש וואס באנוצט
זיך מיט זיין נאטירליכע כוחות מיט ישרות פון וידע כל פעול
אלעס ברענגט דערצו אז ער זאל אריינפאלן
און געטליכקייט .אזא איינער וואס מצד זיין
אין א קטנות ,וואו דער מענטש קען פילן ביי און אוודאי טאר מען נישט
עצם נאטור איז ער געהויבן ,און זיין גאנצע פארגעסן בשעת ווען מען
זיך ווי ער איז עפעס א מינדערוויכטיגער
שטרעבן איז נאר צו דינען דעם בורא עולם בעט "וידע כל פעול כי אתה
אביעקט ח"ו ווי איינער וואס האט נישט
קיין באזונדערע חשיבות אזא שטייגער ווי די גרויסע חשיבות פעלתו" ,מיינט עס אויך אונז
בפרטיות! "מלוך על כל העולם
וואס אדם הראשון האט פארמאגט פאר
אבער ראש השנה ,ווען א מענטש קערט כולו" – מיינט אונזער עולם
ער איז נכשול געווארן אינעם חטא – וואס
זיך אום צו זיין שורש און ער הייבט יא אן הקטן – יעדער איינער אין זיין
דער קלקול האט שפעטער געברענגט צו וועלטל מיט דאס זייניגע וואס
צו טראכטן פון די כוחות וואס ער טראגט
דער שווערער ירידה פון "ויתעצב ה' אל ער טראגט מיט זיך .דעריבער
מיט זיך ,ער פארשטייט זיינע מעגליכקייטן
לבו" און "וכל יצר מחשבות לבו רק רע כל דארף מען טאקע בעטן דעם
און דערהויבט זיך .ער גייט אריין אין א
היום" – דער חטא וואס האט פאראורזאכט רבוש"ע אז מען זאל ארויסגיין
מצב פון גדלות און לעבט אינעם ענין פון
א פגם אין דער גאנצער בריאה .וואס דאס זכאי בדין ,עס זאל זיין א כתיבה
"בשבילי נברא העולם“ – דעמאלטס ווערט די וחתימה טובה ,מען זאל זוכה זיין
איז אונזער עבודה ביזן היינטיגן טאג :מתקן
התחדשות הבריאה פאר אים א געלעגנהייט להיכתב בספרן של צדיקים ,און
צו זיין דעם חטא אדם הראשון
צו אנהייבן פון פריש ,זיך צוריקצוקערן צו עס זאל פארשריבן ווערן א א
זיין אמת'ן שורש ,אנהייבן א לעכטיגן לעבן על כל פנים ,מיט דעם וואס מיר באקומען גוט יאר מתוך רחמים וחסדים
מיט זיינע אמת'ע רצונות און שאיפות ,און זיך דעם בליק וויאזוי מען קוקט אונז אן — אז מיט השפעות טובות בגשמיות
פירן אלס דער מענטש וואס ער איז באמת ראש השנה ווערן מיר באטראכט פונקט ווי וברוחניות.
5
�ִׁשְׁבְ ֵטֵ י ְְמ ק ֹֹו ָרָא ְך ֲֲע ֵלֵ ה ְוְ ַַה ְְמ �ֵׁשׁל
לאמיר זיין ווי דער חכם וואס זוכט נאר די טובת המלוכה
ווער מיר זענען. דער חכם האט זייער גוט פארשטאנען אז מען שטייט פאר א יום הדין ,ווען מיר קוקן
זיין מצב איז זייער ביטער .איז ער געפאלן אויף אונזערע מעשים טובים ,לב יודע מרת
און דא ליגט די גאנצע נקודה אינעם עצם פארן מלך און געבעטן איידער דער משפט נפשו — יעדער מיט ווייסט וואס ער האט זיך
מהות פון דעם יום הדין :ראש השנה איז מען קומט ארויס :זאל מען מיר ערלויבן נאך פאראורזאכט במשך השנה" :מי יצדק לפניך
דן אויף דער עצם מלכות שמים ,וויפיל עס איין זאך צו אנטאן די אלטע בגדים וואס בדין" מיט וואס פאר א פנים גייען מיר זיך
זאל נתגלה ווערן אורו יתברך בעולם -דער איך האב געטראגן ווען איך האב דעם מלך פארענטפערן ביים משפט? מיט וואס קענען
גאנצער משפט וואס מען איז דן וויפיל כוחות ארויסגעפירט פונעם וואלד .וכך הוה .ווי נאר מיר זיך פארטיידיגן און זוכה זיין צו א גוט יאר
און גשמיות א מענטש דארף באקומען ,איז ער האט זיך אנגעטאן די אלטע בגדים ,האט
אויך נאר כדי צו קענען מוציא זיין מכח אל זיך דער מלך דערמאנט און אויסגערופן — עס איז דא א משל וואס דער סניגורן של
הפועל דעם גילוי פון כבוד שמים דאס איז דאך דער מענטש וואס האט מיך ישראל דער הייליגער קדושת לוי ,ברענגט:
ממליך געווען! ער האט מיך צוריקגעברענגט עס איז געוען אמאל א מלך וואס איז
ראש השנה ,ווען א איד קומט אין ארויס פאר שוואוילטאג צו פאנגען חיות.
צום פאלאץ און מיך אוועקגעזעצט אויפן
בית המדרש בעטן פונעם רבוש"ע ,בעט אריינוואנדערנדיג טיף אינעם וואלד ,האט
כסא המלוכה! גלייך זענען נתעורר געווארן
ער אוודאי נישט נאר אויף זיינע אייגענע זיך דער מלך פארבלאנדזשעט נישט וויסנדיג
די רחמנות ,ער האט אים מוחל געווען און
פרטיות'דיגע הצטרכות'ן ,ער איז דא כדי דעם וועג ארויס .זייענדיג אזוי פארצווייפלט,
אים געשאנקען דאס לעבן
עס זאל נתגלה ווערן מער מלכות שמים האט ער זיך אומגעקוקט צו איינער וועט אים
בעולם — "זכרנו לחיים למענך אלוקים חיים", זאגט דער הייליגער קדושת לוי דער נמשל קענען העלפן אין זיין שווערן מצב .זעט ער
פאר דיר רבוש"ע! מען בעט אז עס זאל זיין איז ווען עס קומט ראש השנה ,ווען מען איז פשוט'ע דארפסלייט פויערן ,וואס האבן אים
"מלוך על כל העולם כולו" ,מיר זענען דא אויף שוקל די מעשים פון יעדן מענטש -חיל ורעדה אפילו נישט דערקענט און נישט געוואוסט
דעם עצם מלוכה ,אז עס זאל זיך שוין נתגלה יאחזון והנה יום הדין! שטעלט זיך די שאלה: וויאזוי אים ארויסצופירן פונעם וואלד
ווערן מלכות שמים אויף דער גאנצע וועלט. במה אצדק לפניך בדין? מיט וואס גיי איך זיך
בארעכטיגן ...זאל איך זיך ּפשוט בעטן אויף ביז עס איז אדורך נאך א שטיק צייט ,און
און דאס אליינס איז די גרעסטע המתקה מיין נפש ,זאל איך וויינען ,וואס זאל איך זאגן? דער מלך האט באגעגנט איינעם א שטיקל
וואס קען נאר זיין ,ווייל ווען מיר זענען עוסק נאר וואס דען מיר טוען דאס וואס דער חכם חכם וואס האט גלייך דערקענט אז דאס
אין בויען זיין מלכות ,זענען מיר מעורר דעם האט געטאן :ער האט דערמאנט דעם מלך איז דער מלך .ער האט געהאט גרויס יראת
רצון העליון פונעם אייבערשטן -א מדרגה אז ער איז דער וואס האט אים געראטעוועט הכבוד ,און מיט זיין חכמה האט ער געוואוסט
וואס נאר דער "חכם" און די שרי המלוכה און צוריקגעברענגט אויפן כסא המלוכה .מיט דעם וועג ארויס .ער האט ארויסבאגלייט דעם
פארשטייען דעם וואס מיר קומען מיטן שופר און מיר מלך ,אים צוריקגעברענגט צום פאלאץ ,און
בלאזן ,דערמאנען מיר דעם רבונו של עולם אים אוועקגעזעצט אויף זיין כסא המלוכה.
ווען מען נעמט דעם שופר אין האנט און פארשטייט זיך אז דער חכם האט געפינען
דעם "קול השופר הולך וחזק מאוד" פונעם
מען הייבט אן בלאזן ,דערמאנט עס דעם גרויס חן און ליבשאפט בעיני המלך ,און ער
זמן מתן תורתנו
רבוש"ע א געוויסע קול ,א זיסע שטימע האט אים אויפגענומען בין שריו ויועציו .ער
וואס האט אויסגערופן "נעשה ונשמע" .און ווען דער רבונו של עולם האט זיך האט גענומען פון אים די אלטע פשוט'ע
יעצט ,ווען דער קול ווערט נמשך אינאיינעם ארומגעדרייט צו אלע אומות העולם טאקע קליידער און זיי פארטוישט מיט בגדי מלוכה
מיט דעם וואס דער אייבערשטער זעט אז די פראסטע אומות העולם אז זיי זאלן מקבל כאחד השרים .אבער די אלטע ,פשוט'ע
דער איד דאגט פאר זיין כבוד ,זאגט דער זיין די תורה און זיי האבן נישט געוואלט, בגדים וואס דער חכם האט געטראגן ווען
אייבערשטער" :אה ...ווער איז דער וואס בעט זענען מיר אידישע קינדער געקומען און ער האט אים ארויסגעפירט פונעם וואלד
דא? ער איז דאך דער עם חכם ונבון -ער געשריגן "נעשה ונשמע" ,און מקבל געווען האט דער מלך באפוילן אוועקלייגן אין זיין
איז דאך דער וואס האט מיך מושיב געווען אויף זיך דעם עול התורה און עול מלכות געהיים-אוצר
אויפן כסא המלוכה!" אים מוז איך דאך געבן שמים און מיט דעם כח פון תקיעות שופר,
א געוואלדיגע שפע אין אלע ענינים .איך טוען מיר כביכול אן די דאזיגע אלטע בגדים עס זענען אדורך אסאך יארן ,ויהי היום
דארף האבן די אידישע קינדער פאר מיין פון מתן תורה .מיר זאגן :רבונו של עולם! מיר איז אויפגעשטאנען א קריגעריי צווישן דעם
מלוכה ,און מיט דעם זענען מיר מדחה אלע זענען די וואס זענען דיר ממליך אויף די גאנצע קעניג און דעם שר .דער מלך איז געווארן
מקטרגים .עס ערוועקט דעם טיפסטן קשר וועלט ,טאקע מיט דעם קול השופר וואס זייער בכעס און האט באפוילן מען זאל
מיטן רבונו של עולם ,און אזוי ווערן מיר מיר האבן מקבל געווען די תורה הקדושה. שטעלן דעם שר פאר א משפט ,וואו עס
פארשריבן לאלתר לחיים טובים ולשלום. טוען מיר דערמאנען דעם רבונו של עולם האט אים געדראעט א שווערע שטראף,
6
מקדש השבת וישראל ויום הזכרון
רב זי"ע הי"ד ,א תורה בשם דעם הייליגן גארליצער רב זי"ע וואס זיי גוט מיטן שבת ,וועט דער שבת קודש
האט געטייטשט די ווערטער אינעם זמר פון שבת היום' :מעבור זיין פאר דיר א מליץ טוב
דרך וגבולים' – אויף דעם וואס מען בלאזט נישט קיין שופר ראש
השנה כשחל בשבת ,אזוי ווי עס שטייט אין די גמרא (ראש השנה כ"ט) אין אזא יאר וואס דער ערשטער טאג ראש השנה געפאלט אום
וועגן דעם חשש שמא יעבירנו ד' אמות ברשות הרבים ,ממילא ,איז שבת קודש און מען בלאזט נישט קיין שופר – און נאך דערצו
'מעשות היום פעלים' – אז מען קען נישט מקיים זיין מצות תקיעת וואס דער ערשטער טאג ראש השנה איז דאך בבחינת דינא קשיא
שופר ,איז וואס טוט מען? 'לאכול ולשתות בהילולים' — מיטן עסן און אידישע קינדער דארפן מליצי יושר וואס זאל מבטל זיין אלע
די מאכלי שבת קען מען מתקן זיין במקום שופר מקטריגים -איז ידוע די גמרא (ראש השנה ט"ז)" :כל שנה שאין
תוקעין לה בתחלתה ,מריעין לה בסופה" .וואס אוודאי מיינט נישט
אוודאי איז עס נישט אזוי פשוט צו פארשטיין ,אז מען עסט דאס ,אזוי ווי תוספות זאגט אויפן פלאץ :אז די גמרא רעדט נישט
קוגל איז עס במקום שופר?! נאר מקען עס מסביר זיין מיט דעם פון א יאר וואס ראש השנה געפאלט אום שבת ,וואס דעמאלטס
וואס כ'האב געזען דארט צושטעלן צו א שפת אמת (ראש השנה ד"ה בלאזט מען נישט כתקנת חכמים.
אשרי) וואס רעדט פונעם כח השופר וואס דער רבוש"ע האט געגעבן
עס איז דאך אבער יא א מצב פון חיל ורעדה יחזון והנה יום
פאר אידישע קינדער .זאגט ער :דער שופר איז אזא חשוב קול ,עס
הדין ,איז וואס איז טאקע אונזער כח אין אזא צייט? שבת האבן מיר
איז אזא קול וואס קומט ארויס פונעם קנה – עפעס וואס קומט
דאך נישט דעם כח השופר ,נאר מיר ווייסן אז דער גאנצער ענין
ארויס פון דעם פנימיות'דיגן חלק פונעם מענטש ,א קול וואס איז
פון תקיעת שופר איז דאך לערבב את השטן ,און אזוי זענען מיר
שטארקער פונעם כח הדיבור וואס קומט ארויס נאר דורכן וושט,
מבטל צו זיין אלע מקטרגים .אבער שבת קודש איז דאך נישט
וואס דאס איז דער געווענדליכע כח פון וואס א מענטש רעדט.
דא קיין דינים ,אזוי ווי עס שטייט אין ספר הקדוש מאור ושמש,
זאגט ער אזוי :שבת קודש איז א יומא דנשמתא ,עס איז א אויף דעם לשון הזוהר פון "כגוונא"" :וכל שולטי רוגזין ומארי דדינא
צייט וואס דער גוף האדם ווערט נתעלה " -וקראת לשבת עונג" - כולהו ערקין ומתעברין מינה" — אום שבת קודש זענען נישט פאראן
פארדעם איז עונג שבת א מצוה ווייל דער עצם גוף פון א מענטש קיין דינים און אלע מקטרגים ווערן בטל ,ממילא דארפן מיר נישט
ווערט נתעלה בשבת ,ממילא דארף מען שוין נישט צוקומען צום צוקומען צום כח השופר ,ווייל דער שבת קודש אליין איז די
כח השופר ,וואס ברענגט ארויס אזא פנימיות'דיגע כח דורכן קנה, גרעסטע המתקת הדינים.
פון אזא מקום וואס איז העכער פונעם חומר ,ווייל שבת קודש ווער איז זוכה צו דעם? וויאזוי ווערט דער שבת קודש פאר אונז
איז אלעס איינס .ממילא אפילו נאר מיטן זאגן שופרות ,טאקע א מליץ יושר אנשטאט דעם שופר? אויף דעם שטייט מורא'דיגע
נאר בדבור איז עס שוין אויך במקום שופר .זעט מען דא ממש ווערטער אין ספר הקדוש ערבי נחל (פרשת אמור ,דרוש ג') ער רעדט
דעם ענין אז עונג הגוף בשבת איז א מצוה ,ווייל דער גוף ווערט דארט וועגן א ראש השנה שחל בשבת ,זאגט ער :דער שבת קודש
נתעלה צו א העכערע בחינה ממש ווי א חלק פונעם עצם נשמה, אליין איז במקום שופר און ער איז ממליץ טוב פאר אידישע קינדער,
דורכן מענג זיין דעם שבת איז מען מתקן דעם גאנצן מענטש וואס ער פירט אבער אויס מיט א תנאי — אז מען דארף זיין "גוט" מיטן
ווערט נתעלה ,און דאס איז מתקן א מענטש מיטן זעלבן כח אזוי שבת! אזא איינער וואס פירט זיך אום שבת קודש ווי עס דארף צו
ווי תקיעת שופר. זיין ,ווער עס איז א שומר שבת כהלכתו דורך דעם וואס ער איז
ריכטיג דבוק בקדושת השבת דורכאויס דעם גאנצן יאר -דעמאלט
על כל פנים ,דארף מען טאקע זיין נזהר אינעם כח פון די מאכלי איז מען זוכה אז דער שבת קודש ווערט דער סניגור און מליץ טוב
שבת ,ווייל 'הכל בתר רישא גריר' .מה דאך אז מען מאכט אזא וואס באזיגט אלע מקטרגים און מבטל אלע שווערע דינים!
עסק פון א 'סימנא מילתא' אויף א גוט יאר ,כל שכן די זאך אליין
וואס מיר קענען פועל'ן במקום שופר .און אוודאי ווען מען נעמט
לאכול ולשתות בהילולים -דורכן כח פון מאכלי
אן דעם יום שבתון מיט א קבלה אויף להבא אז מיר זענען "גוט
מיטן שבת" – דורך דעם וואס מען נעמט זיך אונטער וויאזוי זיך
שבת איז מען מבטל אלע מקטרגים
אויפצופירן אום שבת קודש און באמת מיטצולעבן דעם שבת מיט עס איז דא אזא מימרא וואס די וועלט זאגט נאך פון צדיקים ,אז
א געשמאק – דעמאלטס וועט דער שבת קודש דערהייבן דעם ראש השנה שחל בשבת קען מען פועל'ן מיטן עסן קוגל במקום
גאנצן מענטש צו א העכערע מדרגה .און דער שבת אליין וועט תקיעות שופר ...איז אזוי ,איך האב עס געזען אין די שמועסן פון
טאקע זיין דער גרעסטער מלמד זכות וואס וועט מדחה זיין אלע רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע ,וואס וואונדערט זיך אויך דערויף,
מקטרגים ,בעבור כבוד שמך הנערץ והנקדש. ער ברענגט דארט נאך וואס ער האט געהערט פונעם קאלאשיצער
7
מטמוני
הנפש
אבינו מלכנו כתבנו
למעלה" ,אלעס וואס פאסירט אויבן אין
הימל ,צי עס איז ברחמים אדער דאס
פארקערטע ח"ו ,ווערט גאר נמשך פונעם
בספר חיים טובים
מענטש אליינס! א מורא'דיגער יסוד ,אז עס
ווענדט זיך אין דיר אליינס ...אז מען גייט אין
א מצב פון ליכטיגקייט בנהירו דאנפין ,מען
איז מצפה צו חסדי המקום און מען לעבט
מיט האפענונג און רחמים ,איז מען גורם דאס
זעלבע ,אז דער רבוש"ע זאל מאיר פנים זיין מענטש איז מחובר במחשבה ער וויל דעם "א כתיבה וחתימה טובה" ,דער וואונטש
צו אים און עס זאל אראפקומען א השפעה קשר מיטן רבונו של עולם ,דעמאלטס וואס אידישע קינדער וואונטשן זיך איינער
מיט רחמים אבער אז דער מענטש פירט פארשרייבט ער זיך דאס אריין .ער איז בוטח דעם צווייטן במאור פנים ,איז עפעס וואס
זיך אויף מיט אנדערע אופנים ,איז עס חס בה' ,דאס וואס ער טראכט במחשבה אז ער האט מיט וויאזוי מיר קוקן אויף זיך ,און
ושלום גורם דער היפוך מלמעלה. וויל זיין נאנט צום אייבערשטן ,דאס אליינס אוודאי די בליק וואס מיר האבן אויף א חבר.
ברענגט אים די כתיבה לחיים.
על כל פנים ,מיר זעען דא איין גרויסן ווי עס שטייט אין ספה"ק עבודת ישראל,
יסוד :דער מענטש איז דער וואס שטעלט עס גייט נאך טיפער :ווי עס שטייט פונעם אז דער מענטש אליינס איז גאר דער וואס
עס אוועק ,ער האלט די פעדער אין די הייליגן רבי ר' הערש מרימינוב זי"ע ,די עיקר פארשרייבט זיך דעם חיים טובים ,ער
האנט ,און ער איז ביכולת דאס זיך אליינס עבודה פון ראש השנה איז תיקון המחשבה. ברענגט בשם דעם מעזריטשער מגיד זי"ע’
צו פארשרייבן. ראש השנה ,יום כיפור סוכות זענען מרמז וז"ל" :הכתיבה לחיים בספר פירושו החקיקה
אויף תיקון פון מחשבה ,דיבור ,מעשה. במחשבתו של אדם ,כי הרשע בזוכרו את
דער מענטש מיט זיין מחשבה — מיט עונותיו ונפחד ורעד אין לבו ברשות ולשוב
וואס ער איז געבונדן צום רבונו של עולם ראש השנה איז א יום הזיכרון א טאג וואס
ווענדט זיך בדעת האדם ,און דורך דעם אל ה' הרי זה נכתב לאלתר למיתה .מה שאין
פארשרייבט ער זיך די בעסטע יאר וואס איז כן הצדיקים ,הגם שהם זוחלים ורועדים
נאר שייך לחיים טובים .ווייל ער איז ברשות וואס מען איז מחובר צום רבוש"ע מען איז
מקבל עול מלכות שמים איז מען מתקן די מאימת השי"ת ,הם בוטחים בישועתו וחסדו
פונעם אייבערשטן ער איז מקושר "הוא ומתחזקים לשוב אל ה' והם נכתבים לאלתר
אלוקינו ואנחנו בני ישראל עמו" און אוודאי מחשבה לטובה בעיקר געשעהט עס דורכן
עבודת התפלה" ,האמנתי כי אדבר" מיט לחיים וחקוק במחשבתם הכתיבה לטובה".
אויף די עכטע קשר דארף מען ארבעטן עס
זאל זיין א אמת'ע זאך .אבער מיט דעם וואס דעם וואס דער מענטש זאגט איינמאל און מורא'דיגע ווערטער וואס געט אונז די
מען האט גוטע מחשבות און מען איז בוטח נאכאמאל איך וויל נאר דעם רבוש"ע ווערט בליק אויף די עיקר נקודה דא ,אז א מענטש
בה' ,דעמאלטס ווען מען איז מצפה לישועתו, עס אריינגעקריצט. שטייט און בעט זיך ביים רבונו של עולם
הייבט זיך אן בויען דעם קשר. "כתבנו בספר חיים טובים ,טאטע אין הימל
און יא! דו ביסט עס קובע אזוי ווי
פארשרייב מיר א גוט יאר פון חיות און לעבן
און דאס זעלבע איז כלפי א חבר :ווי עס דער הייליגער תולדות יעקב יוסף ברענגט
יעדער וויל א כתיבה וחתימה טובה אבער
שטייט פון אריז"ל אז דער סוד פון ראש אין פרשת ויקרא וז"ל" :דע מה למעלה
דער מענטש ווייסט גאר נישט אז ער איז
השנה איז דער ענין "בתוך עמי אנכי יושבת" – ממך! אי אכזריות אי רחמים זה נמשך
דער וואס פארשרייבט עס אליינס!
מען איז א חלק פון כלל ישראל .און מיט 'ממך' ,אי קיימי בנהירו דאנפין אזי גורם
דעם וואס מיר קוקן אויף אן אנדערן חבר כך למעלה - ,אויב מען געפינט זיך אין א ווי אזוי? דורך די מחשבה פון א מענטש ,די
במאור פנים מיט א גוט אויג ,העלפן מיר מצב פון ליכטיגקייט ,דעמאלטס איז מען בליק וואס דו האסט אויף דיר אליינס ...דיין
אים אריינלייגן אין זיין מחשבה אז ער איז גורם למעלה דאס זעלבע ,און דאס זעלבע קשר מיטן רבוש"ע ,דאס אליינס פארשרייבט
גוט ,און מיר זענען אלע זוכה צו א גוט יאר. איז מיט עצבות אדער אכזריות שבך גורם עס אפ אינעם אייגענעם מוח .אויב דער
יוצא לאור ע"י תפארת ישראל
להארות והערות יכולין לפנות להרב דוד קטינא
845.908.5585 Ext 4
Contact@TiferasYisroel.Org
8
