gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דברות קודש סאטמאר - אידיש · Dibrois Koidesh Satmar - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

מוציא לאור: דברות קודש סאטמאר - אידיש · Dibrois Koidesh Satmar - Yiddish

שבוע: ראש השנה (2026-09-07)

דברות קודש סאטמאר - אידיש · Dibrois Koidesh Satmar - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫קונטרס‬ ‫מאת‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫‪p‬‬ ‫יו"ל ע"י‬ ‫ועד להוצאת ספרי כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫תשפ"הזז לפ"ק פק"ק קרית יואל יצ"ו‬ ‫שנת תשפ"‬ ‫החדשהשנת‬ ‫השנההחדשה‬ ‫בפרוסהשנה‬ ‫בפרוס‬ ‫כל הזכיות שמורות להמו״ל ©‬ ‫ועד להוצאת ספרי כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫להערות והארות יכולין לפנות‬ ‫‪845 418 - 4421 ~ 845 662 - 4196‬‬ ‫ברכ‪ ‰‬לר‡˘ מ˘ביר‬ ‫ידידינו הרבני החשוב המפואר‪ ,‬יפה פרי תואר‪ ,‬ראש וראשון לכל‬ ‫דבר שבקדושה‪ ,‬במדה מרובה וגדושה‪ ,‬רודף צדקה וחסד ביד‬ ‫רחבה ורוח נדיבה‪ ,‬מכבד ה' מהונו‪ ,‬נודע בצדקת פזרונו‪ ,‬כשמן‬ ‫הטוב תורק שמו‪ ,‬עצה ותושיה ממנו נהנים‪ ,‬מש"ה זכה וזיכה את‬ ‫הרבים בהדפסת ספרי קדמונים‪ ,‬שבחו הטוב מי ימלל‪ ,‬אין גומרין‬ ‫עליו את ההלל‬ ‫מו"‪ ‰‬פינחס מ˘‪‡ú ‰‬נ„‡ נ"י‬ ‫אשר נדבה רוחו לנדב הוצאת הקונטרס‬ ‫לכבוד ראש השנה‬ ‫ישא ברכה מאת ה' וצדקה מאלקי ישעו ויתברך ממעון הברכות‬ ‫בהשפעות טובות וכל מילי דמיטב‪ ,‬ואך טוב וחסד ירדוף אותו כל‬ ‫הימים‪ ,‬רב נחת דקדושה‪ ,‬במדה מרובה וגדושה‪ ,‬ולהכתב בספרן‬ ‫שן צדיקים גמורים לשנה טובה ומתוקה‪ ,‬ויזכה להמשיך‬ ‫בפעולותיו הנכבדות רבות בשנים בבריות גופא ונהורא מעליא‪,‬‬ ‫עד ביאת הגואל‬ ‫קונטרס‬ ‫ילקוט דברות קודש‬ ‫‪ h‬ילקוט פנינים על סדר התפלה לראש השנה ‪g‬‬ ‫מי יחיה‬ ‫היום יכתב בספר הזכרונות החיים והמות )שחרית ראש השנה(‪.‬‬ ‫די גמרא זאגט )ברכות יח‪ (:‬רשעים בחייהם קרויים מתים‪ ,‬אין דעם טאג‬ ‫ראש השנה פארשרייבט מען החיי"ם והמו"ת‪ ,‬אויב א איד וועט‬ ‫זוכה זיין צו די ריכטיגע לעבן‪ ,‬א לעבן פון תורה און מצות‪ ,‬לעבעדיג‬ ‫הייסט נאר ווער עס לעבט א לעבן פון שמירת התורה והמצות‪ ,‬כי הם‬ ‫חיינו ואורך ימינו‪ .‬היינט שרייבט מען אן החיים והמות‪ ,‬מי יחיה‪ ,‬ווער עס‬ ‫וועט זיין א לעבעדיגע איד‪ ,‬א איד א שומר תורה ומצות‪ ,‬און ווער עס‬ ‫וועט האבן לעבעדיגע קינדער‪ ,‬ערליכע קינדער‪.‬‬ ‫*‬ ‫א מליצה ישרה אויף די שווערע נסיונות‬ ‫עוד יזכור לנו אהבת איתן אדונינו‪ ,‬ובבן הנעקד ישבית מדיננו‪ ,‬ובזכות‬ ‫התם יוציא לצדק דיננו )מוסף ראש השנה(‪.‬‬ ‫שטייט אין מדרש אז ווען אברהם אבינו האט געברענגט יצחק אויף די‬ ‫עקידה‪ ,‬האט יצחק געבעטן‪ ,‬טאטע‪ ,‬איך האב מורא אז צוליב‬ ‫פחד פונעם מעסער וועט זיך מיין גוף ווארפן‪ ,‬און איך וועל דיר מצער זיין‪,‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫ב‬ ‫און קען זיין די שחיטה וועט זיין פסול און איך וועל נישט זיין קיין כשר'ע‬ ‫קרבן‪ ,‬בעט איך דיר‪ ,‬בינד מיך גוט צו‪ .‬זאגט דער ערוגת הבשם אז עקידת‬ ‫יצחק איז א מליצה ישרה פאר אידישע קינדער‪ ,‬אויב יצחק אבינו האט‬ ‫מורא געהאט ער וועט נישט ביישטיין דעם נסיון‪ ,‬וואס זאלן מיר זאגן‪,‬‬ ‫ווען מיר האבן אזא גרויסע יצר הרע‪.‬‬ ‫דאס איז מען מתפלל ובבן הנעק"ד‪ ,‬דאס וואס יצחק אבינו איז געווארן‬ ‫צוגעבינדן ווייל ער האט מורא געהאט ער וועט נישט ביישטיין‬ ‫דעם נסיון‪ ,‬דאס איז א מליצה ישרה פאר אונז‪ ,‬אז דער אייבערשטער זאל‬ ‫פארשטאפן די מויל פון אלע מקטריגים‪.‬‬ ‫*‬ ‫דער אייבערשטער העלפט אונז אלעמאל‬ ‫באין מליץ יושר מול מגיד פשע תגיד ליעקב דבר חוק ומשפט וצדקינו‬ ‫במשפט המלך המשפט )מוסף ראש השנה(‪.‬‬ ‫דער רבי ז"ל טייטשט אין דברי יואל )הושענא רבה( די גמרא זאגט‬ ‫בעקבתא דמשיחא אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים‪ ,‬אז‬ ‫אמאל זענען געווען צדיקים וואס האבן געהאלפן אידישע קינדער מ'זאל‬ ‫קענען תשובה טון און זיך פירן ערליך‪ ,‬אבער היינט אין דעם דור פון‬ ‫עקבתא דמשיחא‪ ,‬איז אונז נישט געבליבן אויף וועם זיך צו פארלאזן‪ ,‬נאר‬ ‫אויפן הייליגן באשעפער‪ ,‬ער זאל אונז העלפן תשובה טון און זיך פירן‬ ‫אויפן ריכטיגן וועג‪.‬‬ ‫קען זיין פשט אין פסוק תקעו בחודש שופר בכסא ליום חגינו כי חק‬ ‫לישראל הוא משפט לאלקי יעקב‪ ,‬מ'בלאזט שופר‪ ,‬אמאל איז עס‬ ‫געווען א חק לישרא"ל‪ ,‬די צדיקים האבן אויסגע'פועל'ט אלעס גוטס‪,‬‬ ‫ג‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫היינט איז עס משפט לאלק"י יעקב‪ ,‬ס'איז אונז נאר געבליבן דער איין‬ ‫אייניגער באשעפער‪.‬‬ ‫דאס איז פשט‪ ,‬באין מליץ יושר מול מגיד פשע‪ ,‬ווען ס'קומט א צייט‬ ‫וואס איז נישטא קיין צדיקים און מליצי יושר וואס זאלן מתפלל‬ ‫זיין פאר אידישע קינדער‪ ,‬תגיד ליעק"ב‪ ,‬זאל מען זאגן פאר דעם דור פון‬ ‫עקבתא דמשיחא‪ ,‬דבר חוק ומשפט‪ ,‬אז היינט איז משפט לאלקי יעקב‪ ,‬און‬ ‫דער אייבערשטער אליין וועט אונז העלפן‪.‬‬ ‫*‬ ‫דער אייבערשטער שרייבט נישט קיין פרוזבול‬ ‫באין מליץ יושר מול מגיד פשע תגיד ליעקב דבר חוק ומשפט וצדקינו‬ ‫במשפט המלך המשפט‪) .‬מוסף ראש השנה(‬ ‫שטייט פון הרה"ק ר' פינחס קאריצער זללה"ה אז אין א שנת‬ ‫השמיטה זאל מען אינזין האבן ביי די סליחות פון ערב ראש‬ ‫השנה )סליחה כ"ה( ואשר יהיה לך את אחיך תשמט ידיך‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל משמט זיין די עבירות פון אידישע קינדער‪ ,‬און דאס‬ ‫דארף מען אינזין האבן סוף יאר‪ ,‬ווען דעמאלטס איז שמיטה משמט‪.‬‬ ‫דאס איז פשט באין מליץ יושר מול מגיד פשע‪ ,‬אויב ס'איז חלילה‬ ‫נישטא קיין מליצי יושר‪ ,‬תגיד ליעקב דב"ר חק ומשפט‪ ,‬די הלכה‬ ‫אז שמיטה איז משמט‪ ,‬און דאס לערנט מען ארויס פון פסוק )דברים טו ב(‬ ‫וזה דב"ר השמיטה‪ ,‬און דער אייבערשטער זאל אויך משמט זיין די‬ ‫עבירות פון אידישע קינדער‪.‬‬ ‫]הגם חז"ל זאגן )גיטין לד‪ (:‬הלל האט מתקן געווען א פרוזבול‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך א שומר משמרתה של תורה און איז‬ ‫מקיים די גזירות און תקנות חז"ל‪ ,‬לכאורה קען ער מאכן א פרוזבול אז‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫ד‬ ‫שמיטה זאל נישט משמט זיין די חובות‪ .‬די גמרא זאגט אבער דארט )דף‬ ‫לו‪ (:‬אז הלל האט מתקן געווען א פרוזבול לדרי עלמא‪ ,‬אבער לכולי עלמא‬ ‫לא‪ .‬קען זיין פשט הלל האט מתקן געווען א פרוזבול 'לדרי עלמא' פאר‬ ‫מענטשן וואס וואוינען אויף די וועלט‪ ,‬אבער 'לכולי עלמא' פארן‬ ‫אייבערשטן וואס די גאנצע וועלט באלאנגט פאר אים‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫מתקן געווען א פרוזבול‪ ,‬ממילא איז שמיטה משמשט די עבירות פון‬ ‫אידישע קינדער[‪.‬‬ ‫*‬ ‫אלע שלעכטס זאל אוועק גיין מיטן רויך פון שריפת חמץ‬ ‫וכל הרשעה כולה בעשן תכלה )תפלת ימים נוראים(‪ .‬ווען א איד טוט‬ ‫תשובה‪ ,‬איז דאך דא אסאך עבירות וואס ער געדענקט שוין אפילו‬ ‫נישט אז ער דארף תשובה טון‪ ,‬שטייט אין כסף נבחר )פ' בראשית( אזוי ווי‬ ‫מען טרעפט ביי ביעור חמץ‪ ,‬די גמרא זאגט )פסחים ח‪ (.‬בודק עד מקום שידו‬ ‫מגעת‪ ,‬מען דארף נאר בודק חמץ זיין ווי מען קען אנקומען‪ ,‬און די‬ ‫איבריגע איז מען מבטל בלב‪ ,‬די זעלבע זאך אז מען טוט תשובה אויף די‬ ‫עבירות וואס מען געדענקט‪ ,‬איז דער אייבערשטער מוחל אויך אויף די‬ ‫עבירות וואס מען געדענקט נישט‪.‬‬ ‫דאס איז פשט‪ ,‬וכל הרשעה‪ ,‬די אלע שלעכטס‪ ,‬דאס מיינט די עבירות‬ ‫וואס מען האט ל"ע געטון‪ ,‬בעשן תכלה‪ ,‬זאל ווערן פארלענדעט‬ ‫אין די רויך פון שריפת חמץ‪ ,‬אזוי ווי דארט העלפט מבטל זיין דעם חמץ‬ ‫אפילו וואס מען האט פארגעסן‪ ,‬אזוי זאל אויך העלפן דא אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל מוחל זיין אויף אלע עבירות אפילו וואס מ'געדענקט‬ ‫נישט‪.‬‬ ‫*‬ ‫ה‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫די רחוקים זאלן נתקרב ווערן‬ ‫וישמעו רחוקים ויבואו ויתנו לך כתר מלוכה )מוסף ראש השנה(‪ .‬וועמען‬ ‫מיינט מען די רחוקים‪ ,‬מען מיינט דעם קרוב שנתרחק‪,‬‬ ‫אידישע קינדער פון היימישע ערליכע שטובער וואס זענען ליידער‬ ‫אוועקגעפאלן‪ ,‬וואס אפילו אין אזא טאג ווי ראש השנה געפינען זיי זיך‬ ‫נישט אין די בתי מדרשים‪ ,‬זיי הערן נישט קיין תקיעת שופר‪ ,‬וישמעו‬ ‫רחוקים ויבואו‪ ,‬די רחוקים זאלן אויך צוריק קומען‪ ,‬ויתנו לך כתר מלוכה‪.‬‬ ‫*‬ ‫די גרויסע שופר אין הימל‬ ‫ובשופר גדול יתקע וקול דממה דקה ישמע )פיוט ונתנה תוקף(‪ .‬אזוי ווי‬ ‫אידישע קינדער זענען מקיים די מצוה פון תקיעת שופר‪ ,‬אזוי‬ ‫אויך בלאזט מען שופר אויבן אין הימל‪ ,‬און דורכדעם ווערט נתעורר‬ ‫רחמים אויף אידישע קינדער‪ .‬קען זיין‪ ,‬אז פון די מצוה פון תקיעת שופר‬ ‫וואס אידישע קינדער זענען מקיים‪ ,‬און עס גייט ארויף אויבן אין הימל‪,‬‬ ‫איז זיך פון דעם מצרף איין גרויסער שופר‪ ,‬וואס מיט דעם בלאזט מען‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬און דאס איז מעורר רחמים אויף אידישע קינדער‪ .‬און‬ ‫דאס איז פשט ובשופר 'גדול' יתקע‪ ,‬אויבן אין הימל בלאזט מען ראש‬ ‫השנה מיט א גרויסער שופר‪ ,‬וואס דאס ווערט צוזאמען געשטעלט פון די‬ ‫אלע מצות תקיעת שופר וואס אידן זענען מקיים בכל מקומות‬ ‫מושבותיהם‪.‬‬ ‫*‬ ‫יעדער איד הערט דעם קול שופר פון הימל‬ ‫ובשופר גדול יתקע וקול דממה דקה ישמע ומלאכים יחפזון וחיל‬ ‫ורעדה יאחזון )פיוט ונתנה תוקף(‪.‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫ו‬ ‫ווען מ'בלאזט שופר אויבן אין הימל‪ ,‬ווערט דאס געהערט אויך אויף די‬ ‫וועלט‪ ,‬אזוי ווי דער בעש"ט הקדוש זאגט אז יעדן טאג קומט‬ ‫ארויס א בת קול וואס איז מעורר צו תשובה‪ ,‬און יעדער איד הערט דעם‬ ‫בת קול‪ ,‬דאס זענען די הרהורי תשובה וואס א מענטש באקומט כסדר‪,‬‬ ‫די זעלבע זאך ווערט יעדער איד נתעורר צו תשובה ראש השנה‪ ,‬פון די‬ ‫קול השופר וואס ווערט געבלאזן אויבן אין הימל‪ ,‬און אז די מלאכים כאפן‬ ‫א ציטער‪ ,‬איז דאך כל שכן אז יעדער איד זאל כאפן א ציטער און נתעורר‬ ‫ווערן צו תשובה‪.‬‬ ‫*‬ ‫השי"ת זאגט מוסר פאר יעדן איד‬ ‫אמת כי אתה הוא דיין ומוכיח ויודע ועד )פיוט ונתנה תוקף(‪.‬‬ ‫דער הייליגער באשעפער איז א דיין ומוכיח‪ ,‬ער זאגט פארן יעדן‬ ‫איינציגן איד אינעם הייליגן טאג ראש השנה דברי תוכחה און‬ ‫מוסר‪ .‬דער הייליגער באשעפער פרעגט יעדן איד א קשיא‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫האסטו חוטא געווען‪ ,‬ווי אזוי האסטו געקענט טון אן עבירה‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער זעט אלע עבירות און ער ווייסט אלעס‪ ,‬און ער ווייזט פארן‬ ‫מענטש אין יענעם טאג‪ ,‬אין יענעם שעה‪ ,‬האסטו געטון די און די עבירה‪,‬‬ ‫ווי אזוי האט א איד געקענט חוטא זיין פארן בורא כל עולמים‪.‬‬ ‫דאס קען זיין פשט וואס מען זאגט‪ ,‬אמת כי אתה הוא דיין ומוכיח‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער זאגט דברי תוכחה און ער פאדערט אויף‪ ,‬ער‬ ‫פרעגט היתכן וואו קומט דאס אז א איד זאל זיך אזוי אויפפירן‪ ,‬הלא‬ ‫בושה תכסה פנינו‪ ,‬וואס ענטפערט מען‪ ,‬וואס פאר א תירוץ האט מען צו‬ ‫ענטפערן פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫*‬ ‫ז‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫מען ברענגט פרנסה מיט די נשמה‬ ‫אמת כי אתה הוא יוצרם ואתה יודע יצרם כי הם בשר ודם אדם יסודו‬ ‫מעפר וסופו לעפר בנפשו יביא לחמו )פיוט ונתנה תוקף(‪ .‬לכאורה‬ ‫פארוואס שטייט בנפש"ו יביא לחמו‪ ,‬עס וואלט געדארפט שטיין בגופ"ו‬ ‫יביא לחמו‪ ,‬ווייל פרנסה קומט בדרך כלל מיט יגיעה פונעם גוף‪ .‬נאר‬ ‫באמת פארשטייט מען עס זייער גוט‪ ,‬אז מען קוקט זיך אום אויפן מצב די‬ ‫שווערע נסיונות וואס איז דא אויפן גאס‪ ,‬שטימט זייער גוט וואס מען‬ ‫זאגט בנפש"ו יביא לחמו‪ ,‬ווייל מיטן ברענגן פרנסה איז ליידער דא א‬ ‫גרויסע סכנה פאר די נפש פאר די נשמה‪.‬‬ ‫*‬ ‫זיך מתבונן זיין ווער געבט לעבן פאר א מענטש‬ ‫וידע כל פעול כי אתה פעלתו ויבין כל יציר כי אתה יצרתו ויאמר כל‬ ‫אשר נשמה באפו ה' אלקי ישראל מלך ומלכותו בכל משלה )סדר‬ ‫מלכיות(‪.‬‬ ‫שטייט אין ספר תומר דבורה )פרק א( אז א מענטש דארף זיך מתבונן זיין‬ ‫אין די גרויסע סבלנות פון השי"ת‪ ,‬דער אייבערשטער געט דאך‬ ‫כח פאר א מענטש יעדע רגע‪ ,‬און דער אייבערשטער זעט אלעס וואס א‬ ‫מענטש טוט יעדע מינוט‪ ,‬און אפילו ווען א מענטש זינדיגט ח"ו געט אים‬ ‫דער אייבערשטער ווייטער כח‪ ,‬דער מענטש טוט דאך די עבירה מיט דעם‬ ‫כח וואס דער אייבערשטער געט אים‪ ,‬און דער אייבערשטער כביכול איז‬ ‫סובל און ער איז אים ווייטער משפיע כח צו לעבן‪.‬‬ ‫ווען ס'קומט ראש השנה דארף זיך א מענטש מתבונן זיין‪ ,‬ווער געבט‬ ‫אים לעבן‪ ,‬ווער געבט אים כח אנצוגיין‪ ,‬ווי דער רמב"ם שרייבט‬ ‫)הלכות תשובה פ"ג ה"ד( אז תקיעת שופר קומט מעורר זיין א מענטש‪ ,‬זכרו‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫ח‬ ‫בוראכ"ם‪ ,‬געדענק ווער ס'האט דיר באשאפן‪ ,‬ווער געבט דיך לעבן‪ ,‬ווער‬ ‫שפייזט דיך‪.‬‬ ‫און דאס איז פשט‪ ,‬ויאמר כל אשר נשמה באפו‪ ,‬ווער ס'האט א נשמה‬ ‫און א אטעם‪ ,‬זאל פארשטיין אז דאס איז נישט פון זיך אליין‪ ,‬נאר‬ ‫דאס אלעס קומט פון ה' אלקי ישראל מלך ומלכותו בכל משלה‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער איז דער וואס געבט אים לעבן‪ ,‬און ווען א מענטש וועט זיך‬ ‫מתבונן זיין אין דעם‪ ,‬וועט ער פון דעם פארשטיין וואס פאר א פליכט‬ ‫עס ליגט אויף אים צו דינען דעם בורא עולם‪.‬‬ ‫*‬ ‫די פארלוירענע נשמות זאלן ממליך זיין השי"ת‬ ‫ויאמר כל אשר נשמה באפו ה' אלקי ישראל מלך ומלכותו בכל‬ ‫משלה )סדר מלכיות(‪ .‬מען איז מתפלל אויף די פארלוירענע אידן‪,‬‬ ‫אשר נשמה באפו‪ ,‬זיי האבן א נשמה חלק אלוק ממעל‪ ,‬אז זיי זאלן אויך‬ ‫נתעורר ווערן און זאגן ה' אלקי ישראל מלך‪ ,‬ממליך זיין דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫*‬ ‫דער זכות פון ווארטן אויף די גאולה‬ ‫אם כבנים רחמינו כרחם אב על בנים ואם כעבדים עינינו לך תלויות‬ ‫עד שתחנינו‪.‬‬ ‫קען זיין פשט‪ ,‬די גמרא זאגט )קידושין לו‪ (.‬ווען אידן טוען דעם רצון ה'‬ ‫ווערן זיי אנגערופן בנים למקום‪ .‬שטייט אין מדרש אז אין זכות‬ ‫נטרונא‪ ,‬דאס וואס מען ווארט אויף די גאולה‪ ,‬וועט מען אויסגעלייזט‬ ‫ווערן פון גלות‪ .‬איז מען מתפלל אין די תפלה אויף די גאולה שלימה‪ ,‬אם‬ ‫כבנים‪ ,‬אויב טוען מיר דעם רצון ה' און מיר זענען דיינע קינדער‪ ,‬רחמינו‬ ‫ט‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫כרחם אב על בנים‪ ,‬האב רחמנות אויף אונז אזוי ווי א טאטע אויף זיינע‬ ‫קינדער און לייז אונז אויס‪ ,‬ואם כעבדים‪ ,‬אויב חלילה מען איז נישט ראוי‬ ‫ווייל מען טוט נישט דעם רצון ה'‪ ,‬האבן מיר כאטש דעם זכות‪ ,‬אז עינינו‬ ‫לך תלויות‪ ,‬מיר האפן און ווארטן אויף די גאולה שלימה‪ ,‬און די זכות‬ ‫אליין איז גענוג מיר זאלן שוין אויסגעלייזט ווערן בקרוב‪.‬‬ ‫*‬ ‫דער אייבערשטער זעהט יעדע פארקלעמט הארץ‬ ‫ארשת שפתינו יערב לפניך אל רם ונשא מבין ומאזין מביט ומקשיב‬ ‫לקול תקיעתינו‪.‬‬ ‫עס מאכט זיך אמאל וואס א איד איז נעבעך אזוי פארזינקען‪ ,‬ער קען‬ ‫אפילו נישט עפענען דאס מויל מתפלל צו זיין צום הייליגן‬ ‫באשעפער און זיך אויסגיסן דאס הארץ מיט ווערטער‪ .‬די עצה איז מען‬ ‫זאל זיך אויסוויינען פארן בורא כל עולמים‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫ווייסט וואס טוט זיך אין א אידיש הארץ‪ ,‬אפילו מען זאגט נישט ארויס‬ ‫מיט ווערטער‪ ,‬פארשטייט שוין דער הייליגער באשעפער וואס עס פעלט‬ ‫פאר דעם איד‪.‬‬ ‫דאס איז פשט מבין ומאזין‪ ,‬דער אייבערשטער איז א מבין אויף די‬ ‫געברויכן פון א איד‪ ,‬און ער הערט צו די תפלות פון יעדן איינציגן‬ ‫איד‪ ,‬און אפילו אויב מען קען נישט עפענען דאס מויל ארויס צו זאגן מיט‬ ‫ווערטער וואס עס פעלט‪ ,‬מביט ומקשיב‪ ,‬דער אייבערשטער קוקט אריין‬ ‫אין אידישע הערצער‪ ,‬און ער זעט יעדע פארקלעמטע הארץ‪ ,‬יעדן איינעם‬ ‫וואס אים פעלט‪.‬‬ ‫*‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫י‬ ‫די חשיבות פון יעדע מעשה אין היינטיגן דור‬ ‫אתה זוכר את כל המפעל וגם כל היצור לא נכחד ממך‪ ,‬הכל גלוי‬ ‫וידוע לפניך ה' אלהינו צופה ומביט עד סוף כל הדורות )סדר‬ ‫זכרונות(‪.‬‬ ‫שטייט אין ספר חסידים )סי' תתקמ"ה( אז אין די שפעטערדיגע דורות‪,‬‬ ‫איז חשוב ביים אייבערשטן יעדע זאך וואס א מענטש טוט‪,‬‬ ‫אזוי חשוב ווי גרויסע מעשים וואס מען האט געטון אין די פריערדיגע‬ ‫דורות‪ .‬און דער פשט איז‪ ,‬אפילו היינטיגע צייטן זענען מיר נישט אויף די‬ ‫מדריגה צו קענען טון א מצוה אדער דינען השי"ת אזוי ווי די פריערדיגע‬ ‫דורות‪ ,‬מיט דעם אלעם איז זייער חשוב יעדע קליינע פעולה וואס א איד‬ ‫טוט‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער מעסט די פעולה לויטן דור‪.‬‬ ‫אתה זוכר את כל המפעל‪ ,‬דער אייבערשטער געדענקט יעדע זאך‬ ‫וואס א מענטש טוט‪ ,‬אויף אלעם וועט מען אפגעבן א דין‬ ‫וחשבון‪ ,‬אבער וגם כל היצור לא נכחד ממך‪ ,‬דער אייבערשטער ווייסט‬ ‫אויך אין וועלכע דור מען לעבט‪ ,‬און ווי גרויס די נסיונות זענען‪ ,‬הכל גלוי‬ ‫וידוע לפניך ה' אלהינו צופה ומביט עד סוף כל הדורות‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער זעט אלע דורות‪ ,‬און ער ווייסט אין וועלכע שווערע דור‬ ‫מיר געפינען זיך‪ ,‬ממילא יעדע קליינע זאך וואס א איד טוט איז זייער‬ ‫חשוב ביים הייליגן באשעפער‪ ,‬אפילו ווען עס איז אויף א קלענערע‬ ‫מדריגה פון די פריערדיגע דורות‪.‬‬ ‫*‬ ‫יום הזכרון ‪ -‬געדענקן די חסדים פון השי"ת‬ ‫כי זכר כל היצור לפניך בא‪ ,‬מעשה איש ופקדתו ועלילות מצעדי גבר‪,‬‬ ‫מחשבות אדם ותחבולותיו ויצרי מעללי איש‪ ,‬אשרי איש שלא‬ ‫ישכחך ובן אדם יתאמץ בך )סדר זכרונות(‪.‬‬ ‫יא‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫אין ייטב פנים )חנוכה אות א( ברענגט ער א מליצה ישרה‪ ,‬מען זאגט ביים‬ ‫דאווענען )תפלת נשמת( שכן חובת כל היצורים‪ ,‬דאס איז די פליכט‬ ‫פון יעדע באשעפעניש צו דאנקן און לויבן דעם באשעפער און באצאלן‬ ‫פאר די אלע גוטע זאכן וואס דער אייבערשטער טוט מיט א מענטש‪,‬‬ ‫אבער באמת איז א מענטש נישט יוצא זיין פליכט און ער באצאלט נישט‬ ‫צוריק גענוג פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬די סיבה איז ווייל א מענטש האט‬ ‫אין זיך א כח השכחה‪ ,‬ער פארגעסט די אלע חסדים וואס דער‬ ‫אייבערשטער טוט מיט אים כסדר‪ ,‬ווער עס גיט אים לעבן און געזונט‪.‬‬ ‫און דאס איז מרומז אין די ווערטער ש'כן ח'ובת כ'ל ה'יצורים‪ ,‬וואס איז‬ ‫די ראשי תיבות שכח"ה‪ ,‬עס איז טאקע דא א פליכט אויף יעדן‬ ‫באשעפעניש‪ ,‬אבער מען פארגעסט זיך‪.‬‬ ‫ראש השנה ווערט אנגערופן 'יום הזכרון'‪ ,‬דער פשט איז‪ ,‬אז אין דעם‬ ‫טאג געדענקט דער אייבערשטער יעדן מענטש‪ ,‬איז כמים הפנים‬ ‫אל פנים ווערט דורכדעם נתעורר די כח הזכרון אין יעדן איד‪ ,‬אז מיר‬ ‫זאלן זיך אויך דערמאנען און געדענקן דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און אלע‬ ‫חסדים וואס ער טוט מיט אונז‪ ,‬און דורכדעם ווערט מען נתעורר צו‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫דאס איז פשט‪ ,‬כי זכר כל היצור לפניך בא‪ ,‬ראש השנה קומט פאר‬ ‫השי"ת די זכרון פון יעדע באשעפעניש‪ ,‬ממילא כמים הפנים אל‬ ‫פנים ווערט נתעורר אין יעדע הארץ זיך צו דערמאנען פון השי"ת‪ ,‬איז‬ ‫אשרי איש שלא ישכחך‪ ,‬וואויל איז דעם מענטש וואס האלט אן דעם‬ ‫זכרון שטענדיג צו געדענקן די אלע חסדים וואס דער אייבערשטער טוט‬ ‫מיט אים‪.‬‬ ‫*‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫יב‬ ‫דער אייבערשטער געדענקט וואס א מענטש פארגעסט‬ ‫כי זוכר כל הנשכחות אתה הוא מעולם ואין שכחה לפני כסא כבודיך‬ ‫)סדר זכרונות(‪ .‬לכאורה דארף מען פארשטיין‪ ,‬אויב איז נישטא קיין‬ ‫שכחה ביי הקב"ה‪ ,‬וואס איז שייך צו זאגן אז דער אייבערשטער געדענקט‬ ‫אלע נשכחות‪.‬‬ ‫נאר דער פשט איז‪ ,‬דער אייבערשטער פירט זיך מיט א מענטש מדה‬ ‫כנגד מדה‪ ,‬אויב א מענטש איז א נאכגעביגער‪ ,‬און איז אלעמאל‬ ‫מוחל‪ ,‬אפילו ווען מען האט אים שטארק מצער געווען האלט ער נישט אן‬ ‫קיין שנאה ח"ו נאר ער איז מוחל בלב שלם‪ ,‬פירט זיך אויך דער‬ ‫אייבערשטער אזוי צו אים‪ ,‬און אפילו אויב חלילה ער האט געטון אסאך‬ ‫עבירות חס ושלום‪ ,‬אויב האט ער חרטה און ער טוט תשובה איז דער‬ ‫אייבערשטער מוחל‪ .‬אויב אבער א מענטש איז נישט מוחל קיינעם‪ ,‬און‬ ‫ער האלט א חשבון אויף ווער עס האט אים עפעס וויי געטון‪ ,‬און‬ ‫פארגעסט נישט קיין עוולות‪ ,‬דעמאלטס פירט זיך דער אייבערשטער אזוי‬ ‫צו אים‪.‬‬ ‫דאס איז פשט‪ ,‬כי זוכר כל הנשכחו"ת אתה הוא מעולם‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער געדענקט אלעס וואס דער מענטש פארגעסט‪ ,‬און‬ ‫ווען א מענטש פארגעסט וואס איינער האט אים מצער געווען און איז‬ ‫מוחל אויף זיין כבוד‪ ,‬איז דאס אים א זכות צום יום הדין‪ ,‬אז הגם ואין‬ ‫שכחה לפני כסא כבודיך‪ ,‬דער אייבערשטער פארגעסט גארנישט‪ ,‬מיט‬ ‫דעם אלעם אז דער מענטש פארגעסט יענעם'ס עוולות‪ ,‬פירט זיך דער‬ ‫אייבערשטער מיט אים מדה כנגד מדה און געדענקט נישט זיינע עוולות‪,‬‬ ‫נאר ער איז אים מוחל אויף אלע עבירות‪.‬‬ ‫*‬ ‫יג‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫לעתיד וועלן אלע פארלוירענע נשמות צוריקקומען‬ ‫והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול ובאו האובדים בארץ אשור‬ ‫והנדחים בארץ מצרים )סדר שופרות(‪.‬‬ ‫ווען דער אייבערשטער וועט העלפן דער גואל צדק וועט קומען‪ ,‬יתקע‬ ‫בשופר גדול‪ ,‬וועט ער בלאזן מיט א שופר גדול‪ ,‬ובאו האובדים‬ ‫בארץ אשור‪ ,‬עס וועלן צוריקומען די אלע פארלוירענע בארץ אשו"ר‪ ,‬די‬ ‫אלע פארלוירענע קינדער וואס זענען נעבעך פארלוירן געווארן אינעם‬ ‫לאנד פון גליקליכקייט און שוואויל טאג‪ ,‬ווען משיח וועט קומען וועלן די‬ ‫אלע פארלוירענע נשמות צוריקקומען‪.‬‬ ‫*‬ ‫דער אייבערשטער זעט די מחשבה פון תשובה‬ ‫כי אתה שומע קול שופר ומאזין תרועה ואין דומה לך )סדר שופרות(‪ .‬דער‬ ‫רמב"ם זאגט אז די מצוה פון תקיעת שופר איז מעורר זיין צו‬ ‫תשובה‪ ,‬שטייט אין ספרים אז די תכלית התשובה איז די מחשבה אין‬ ‫הארץ וואס א מענטש נעמט זיך פאר צו פארבעסערן זיינע מעשים‪,‬‬ ‫מלאכים ווייסן אבער נישט קיין מחשבות פון קיין מענטש‪ ,‬נאר דער‬ ‫הייליגער באשעפער ווייסט די מחשבות‪ .‬וועגן דעם זאגט מען כי אתה‬ ‫שומע קול שופר ומאזין תרועה‪ ,‬דער אייבערשטער הערט דעם קול שופר‬ ‫און די תרועה וואס איז מעורר א איד צו תשובה‪ ,‬און ער זעט די מחשבה‬ ‫אין הארץ וואס נעמט זיך פאר צו זיין גוט‪ ,‬ואין דומה לך‪ ,‬אין די זאך איז‬ ‫קיינער נישט גלייך צו דיר‪ ,‬ווייל אפילו מלאכים ווייסן נישט די מחשבות‬ ‫פון א מענטש‪ ,‬נאר דער איין איינציגער הייליגער באשעפער‪.‬‬ ‫‪y‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫יד‬ ‫רבינו סעדיה גאון ברענגט צען טעמים אויף די מצוה‬ ‫פון תקיעת שופר‪.‬‬ ‫‹‬ ‫› טעם א'‬ ‫ראש השנה איז דער טאג וואס דער אייבערשטער האט באשאפן די‬ ‫וועלט און געקעניגט אויף די וועלט‪ ,‬און דאס איז די סדר פון‬ ‫קעניג אז מ'בלאזט פאר זיין מיט פייפער'ס כדי מודיע זיין און לאזן הערן‬ ‫איבעראל זייער קעניגרייך‪ ,‬און וועגן דעם בלאזט מען שופר‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫זענען מיט דעם ממליך דעם הייליגן באשעפער אין טאג פון ראש השנה‪.‬‬ ‫און דער פסוק זאגט )תהלים צח ו( בחצוצרות וקול שופר הריעו לפני המלך‬ ‫ה'‪.‬‬ ‫דער טעם פארוואס דוקא ראש השנה איז מען ממליך דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז שוין געווען מלך אויך‬ ‫פאר די וועלט באשאף‪ ,‬אבער 'אין מלך בלא עם'‪ ,‬א קעניג איז נאר מיט א‬ ‫פאלק‪ ,‬וועגן דעם ראש השנה וואס דעמאלטס איז דער מענטש באשאפן‬ ‫געווארן‪ ,‬איז אנטפלעקט געווארן די קעניגרייך פון השי"ת‪ ,‬ווייל יעצט איז‬ ‫שוין דא א פאלק אויף וועם צו קעניגן‪ ,‬איז יעצט דער ריכטיגער זמן צו‬ ‫בלאזן שופר ממליך צו זיין דעם בורא כל עולמים‪.‬‬ ‫*‬ ‫‹‬ ‫› טעם ב'‬ ‫ראש השנה איז די ערשטער טאג פון עשרת ימי תשובה‪ ,‬און מ'בלאזט‬ ‫שופר כדי מ'זאל נתעורר ווערן צו תשובה‪.‬‬ ‫באמת דער טעם איז א שטיקל סתירה צו די ערשטע טעם‪ ,‬ווייל די‬ ‫גמרא זאגט מלך שמחל על כבודו אין כבודו מחול‪ ,‬א מלך קען‬ ‫טו‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫נישט מוחל זיין אויף זיין כבוד‪ ,‬און אויב בלאזט מען שופר ממליך צו זיין‬ ‫דעם אייבערשטן פאר א קעניג‪ ,‬ווי אזוי קען ער מוחל זיין אויף זיין כבוד‪.‬‬ ‫שטייט אבער אין ישמח משה )פ' האזינו( אז דאס וואס א מלך קען נישט‬ ‫מוחל זיין אויף זיין כבוד‪ ,‬איז דוקא ביי א מלך בשר ודם‪ ,‬ווייל די‬ ‫קעניגרייך באלאנגט נישט פאר אים‪ ,‬ס'איז געווען קעניגן פאר אים‪ ,‬און‬ ‫ס'גייט זיין קעניגן נאך אים‪ ,‬האט ער נישט קיין רעכט מוחל צו זיין אויף‬ ‫זיין כבוד‪ .‬אבער דער אייבערשטער איז דאך איין איינציגער קעניג אויף די‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬און די קעניגרייך באלאנגט פאר אים‪ ,‬ממילא האט ער‬ ‫רעכט מוחל צו זיין אויף די כבוד פון די מלוכה‪ .‬בלאזט מען טאקע שופר‬ ‫ממליך צו זיין דעם באשעפער‪ ,‬וואס ער איז א מלך יחיד ומיוחד‪ ,‬און‬ ‫צוליב דעם טעם טאקע העלפט תשובה‪ ,‬און דער אייבערשטער איז מוחל‪.‬‬ ‫*‬ ‫‹‬ ‫› טעם ג'‬ ‫צו דערמאנען מתן תורה‪ ,‬וואס דעמאלטס האט מען אויך געהערט א‬ ‫קול שופר‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט )שמות יט טז( וקול שופר חזק מאד‪ ,‬און‬ ‫מ'זאל מקבל זיין אויף זיך צו היטן די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫שטייט אין תשב"ץ אז ביי מתן תורה זענען אלע אבות און אמהות‬ ‫געווען דארט‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט ויחן שם ישרא"ל נגד ההר‪,‬‬ ‫ישרא"ל איז די ראשי תיבות א'ברהם י'צחק י'עקב ש'רה ר'בקה ר'חל‬ ‫ל'אה‪ .‬דער חתם סופר זאגט‪ ,‬אז ראש השנה קומען די נשמות פון אבות‬ ‫אין ביהמ"ד און זיי זענען זיך מצרף מיט אונזערע תפלות‪ .‬דאס איז די רמז‬ ‫וואס מ'בלאזט שופר צו דערמאנען מתן תורה‪ ,‬אז אזוי ווי ביי מתן תורה‬ ‫זענען די אבות ואמהות געווען דארט‪ ,‬אזוי אויך ראש השנה קומען זיין‬ ‫אראפ אין ביהמ"ד און דאווענען מיט צוזאמען מיט אונז‪.‬‬ ‫*‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫טז‬ ‫‹‬ ‫› טעם ד'‬ ‫צו דערמאנען די מוסר ווערטער פון די נביאים וואס זענען צוגעגליכן צו‬ ‫תקיעת שופר‪ .‬ווי דער פסוק זאגט )יחזקאל לג ד( ושמע השומע את קול‬ ‫השופר ולא נזהר וגו'‪.‬‬ ‫שטייט אין ייטב לב )פ' תולדות( אז ווען צדיקים זענען מתפלל‪ ,‬עפענען‬ ‫זיי א וועג פאר די שפעטערדיגע דורות‪ ,‬אז אפילו מ'איז נישט‬ ‫אליין ראוי מתפלל צו זיין‪ ,‬זאלן זיי אויך געהאלפן ווערן דורך די תפלות‪.‬‬ ‫זאגט דער קדושת יו"ט )פ' תצוה( אז די זעלבע זאך איז ביי יעדע דבר רוחני‪,‬‬ ‫אפילו מען איז נישט אליין בכח צו טון עפעס בשלימות‪ ,‬פארלאזט מען‬ ‫זיך אויף די כח פון די פריערדיגע צדיקים‪ .‬ממילא ווען מ'דארף זאגן מוסר‬ ‫פאר אידישע קינדער‪ ,‬אפילו מ'איז נישט אליין בכח טוט מען זיך פארלאזן‬ ‫אויף די כח פון די פריערדיגע צדיקים וואס זיי האבן שוין געעפענט א‬ ‫וועג פאר די שפעטער'דיגע דורות‪.‬‬ ‫*‬ ‫‹‬ ‫› טעם ה'‬ ‫צו דערמאנען חורבן בית המקדש וואס דעמאלטס איז געווען א קול‬ ‫תרועה פון די פיינט‪ .‬ווי דער פסוק זאגט )ירמיה ד יט( כי קול שופר‬ ‫שמעה נפשי תרועת מלחמה‪.‬‬ ‫חז"ל זאגן כל דור שלא נבנה בית המקדש בימיו כאילו נחרב בימיו‪,‬‬ ‫יעדער דור וואס דער בית המקדש איז נישט געווארן אויפגעבויט‬ ‫איז אזוי ווי ס'איז חרוב געווארן אין דעם דור‪ .‬אמאל האט זיך דער‬ ‫הייליגער ישמח משה זייער מצער געווען אויף דעם מאמר חז"ל‪ ,‬און ער‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬דאס מיינט אז אין מיינע צייטן איז חס ושלום דער בית‬ ‫המקדש חרוב געווארן‪ ,‬האט אים געזאגט זיין זון הרה"ק רבי אלעזר ניסן‬ ‫מדראהביטש זצ"ל אז דער פשט איז‪ ,‬אזוי ווי ווען דער בית המקדש איז‬ ‫יז‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫חרוב געווארן און אידן האבן זיך מצער געווען‪ ,‬האט דער צער מכפר‬ ‫געווען די עבירות‪ ,‬אזוי אויך אין יעדן דור ווען דער בית המקדש ווערט‬ ‫נישט אויפגעבויט‪ ,‬און מען איז זיך מצער אויף דעם‪ ,‬איז דאס מכפר די‬ ‫עבירות‪.‬‬ ‫וועגן דעם בלאזט מען שופר צו דערמאנען חורבן בית המקדש‪ ,‬און די‬ ‫צער אויף חורבן בית המקדש דאס איז מכפר אין דעם הייליגן‬ ‫טאג ראש השנה‪.‬‬ ‫*‬ ‫‹‬ ‫› טעם ו'‬ ‫צו דערמאנען עקידת יצחק וואס יצחק אבינו האט זיך מוסר נפש‬ ‫געווען פאר השי"ת‪.‬‬ ‫דער מדרש זאגט אז דער אייבערשטער האט זיך בארימט מיט אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬ווען איך האב אים געהייסן ער זאל מקריב זיין יצחק אויף‬ ‫די עקידה‪ ,‬וואלט ער מיר געקענט זאגן‪ ,‬נעכטן האסטו מיר געזאגט כי‬ ‫ביצחק יקרא לך זרע‪ ,‬אז פון יצחק וועלן ארויסקומען ווייטערדיגע דורות‪,‬‬ ‫און יעצט הייסטו איך זאל אים מקריב זיין אויף די עקידה‪ ,‬אבער אברהם‬ ‫אבינו האט נישט געפרעגט קיין קשיות אויף השי"ת‪ .‬זאגט דער ישמח‬ ‫משה )פ' וירא( אז דאס איז א שטארקע מליצה און א זכות פאר אידישע‬ ‫קינדער אין די הייליגע טעג‪ ,‬ווען די מקטריגים ווילן מקטרג זיין‪ ,‬זאגט‬ ‫השי"ת‪ ,‬אברהם אבינו האט נישט געפרעגט קיין קשיות אפילו ער האט‬ ‫געהאט א שטארקע קשיא‪ ,‬מדה כנגד מדה לאז איך נישט פרעגן קיין‬ ‫קשיות אויף אידישע קינדער‪ .‬וועגן דעם בלאזט מען שופר צו דערמאנען‬ ‫עקידת יצחק‪ ,‬מעורר צו זיין די מליצה ישרה‪ ,‬און אין דעם זכות איז מען‬ ‫זוכה צו א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫*‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫יח‬ ‫‹‬ ‫› טעם ז'‬ ‫דאס הארץ זאל ווערן אויפגעציטערט פון די קול השופר און דורכדעם‬ ‫זאל מען צוברעכן דאס הארץ פאר השי"ת‪ .‬ווי דער פסוק זאגט‬ ‫)עמוס ג ו( אם יתקע שופר בעיר ועם לא יחרדו‪.‬‬ ‫מ'בלאזט שופר כדי דאס הארץ זאל ווערן אויפגעציטערט‪ ,‬מ'זאל‬ ‫אריינטראכטן אז אין דעם טאג שרייבט מען אן וואס עס‬ ‫גייט זיין א גאנץ יאר‪ ,‬אבער לכאורה איז דאס אן עבודה מיראה‪ ,‬ווייל‬ ‫מ'נעמט זיך פאר צו פארבעסערן די מעשים מכח די יראה און פחד פונעם‬ ‫יום הדין‪ .‬שטייט אבער אין ייטב לב )פ' ראה( אז אמאל ווען ס'איז געווען א‬ ‫בית המקדש און מ'האט געזען כסדר אפענע זאכן‪ ,‬איז נישט געווען אזא‬ ‫גרויסע זאך ווען מ'האט געדינט דעם אייבערשטן אדער געטון תשובה‬ ‫וועגן יראת העונש‪ ,‬אבער היינט אין גלות ווען ס'איז דא אזא הסתר פנים‪,‬‬ ‫איז אפילו אן עבודה וואס איז וועגן פחד פון יראת העונש אויך זייער‬ ‫חשוב ביי השי"ת‪ ,‬ווייל דאס אליין אז מ'האט די אמונה אין שכר ועונש‬ ‫איז געוואלדיגע חשיבות‪.‬‬ ‫*‬ ‫‹‬ ‫› טעם ח'‬ ‫צו דערמאנען דעם יום הדין הגדול וואס וועט זיין ווען משיח וועט‬ ‫קומען‪ ,‬אזוי ווי ס'שטייט אין פסוק )צפניה א יד( כי קרוב יום ה' הגדול‬ ‫וגו' יום שופר ותרועה‪.‬‬ ‫ווען מ'בלאזט שופר ווערט נתעורר דאס וועט זיין לעתיד ווען משיח‬ ‫וועט קומען‪ ,‬אז אלע אידן טון א שלימות'דיגע תשובה‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער רעכנט שוין פאר יעצט די זכותים פון אידישע קינדער‪ ,‬וואס‬ ‫גייט זיין לעתיד‪ ,‬און דורכדעם איז מען זוכה ביום הדין פון ראש השנה‪.‬‬ ‫*‬ ‫יט‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫‹‬ ‫› טעם ט'‬ ‫צו דערמאנען דעם טאג וואס דער אייבערשטער וועט צוזאמען נעמען‬ ‫אידישע קינדער פון גלות‪ ,‬אזוי ווי ס'שטייט אין פסוק )ישעיה כז יג(‬ ‫והיה ביום ההוא יתקע בשופר גדול ובאו האובדים בארץ אשור וגו'‪.‬‬ ‫שטייט אין ייטב לב )פ' בא( ווען א איד דאנקט דעם אייבערשטן‪ ,‬נישט‬ ‫נאר אויף די חסדים וואס ער האט יעצט‪ ,‬נאר אויך אויף די‬ ‫חסדים וואס דער אייבערשטער גייט טון‪ ,‬אזוי ווי מ'זאגט ביי די זמירות‬ ‫שב"ק‪ ,‬מודה אני לפניך וכו' על כל החסד אשר עשית עמדי ואשר אתה‬ ‫עתיד לעשות עמי‪ ,‬דעמאלטס מדה כנגד מדה רעכנט אים דער‬ ‫אייבערשטער זיינע מצות‪ ,‬אפילו וואס ער האט נאך יעצט נישט געטון‪,‬‬ ‫נאר ער גייט טון אינעם עתיד‪ ,‬רעכנט עס דער אייבערשטער כאילו ער‬ ‫האט עס שוין יעצט געטון‪ .‬קומט אויס אז ראש השנה אפילו מ'האט נישט‬ ‫חס ושלום גענוג זכותים‪ ,‬רעכנט דער אייבערשטער די זכותים וואס‬ ‫מ'גייט טון אינעם עתיד‪ .‬קען זיין אז דאס איז נאך א טעם פארוואס‬ ‫מ'בלאזט שופר ראש השנה‪ ,‬מיר דאנקן דעם אייבערשטן אויף אלע‬ ‫חסדים פון ביז אהער‪ ,‬און אויף אלע חסדים וואס ער גייט טון אינעם‬ ‫עתיד‪ ,‬און אויך אויף דעם וואס מיר וועלן בקרוב זוכה זיין אז דער‬ ‫אייבערשטער וועט צוזאמען נעמען אידישע קינדער פון גלות‪ ,‬און אים‬ ‫דעם זכות איז מען זוכה ראש השנה בדין‪.‬‬ ‫*‬ ‫‹‬ ‫› טעם י'‬ ‫צו דערמאנען תחיית המתים און צו גלייבן אין דעם‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט‬ ‫)ישעיה יח ג( כל יושבי תבל ושוכני ארץ כנשוא נס הרים תראו וכתקוע‬ ‫שופר תשמעו‪.‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫כ‬ ‫שטייט אין בני יששכר ווען א איד זינדיגט חס ושלום פארן הייליגן‬ ‫באשעפער דער מלך מלכי המלכים‪ ,‬ווי אזוי קען ער תשובה‬ ‫טון‪ ,‬די גמרא זאגט מלך שמחל על כבודו אין כבודו מחול‪ .‬נאר דער‬ ‫אייבערשטער איז אונזער טאטע‪ ,‬און א טאטע קען יא מוחל זיין פאר זיין‬ ‫קינד‪ .‬דאס אז דער אייבערשטער איז אונזער טאטע זעהט מען ביי תחיית‬ ‫המתים‪ ,‬וואס די גמרא זאגט אז די שליסל פון תחיית המתים איז אין די‬ ‫הענט פון הקב"ה‪ ,‬און ער וועט אליין מאכן תחיית המתים לעתיד‪ ,‬איז‬ ‫לכאורה שווער דער אייבערשטער איז דאך א כהן‪ ,‬און ווי אזוי קען ער‬ ‫זיך כביכול מטמא זיין צו אידישע קינדער‪ ,‬איז די תירוץ אז אידן זענען‬ ‫קינדער פון הייליגן באשעפער‪ ,‬און א טאטע מעג זיך מטמא זיין צו א‬ ‫קינד‪ .‬וועגן דעם בלאזט מען שופר צו דערמאנען תחיית המתים‪ ,‬וואס פון‬ ‫דעם זעט מען אז מיר זענען קינדער פון הייליגן באשעפער‪ ,‬און דורכדעם‬ ‫העלפט תשובה‪ ,‬און מיר וועלן זוכה זיין צו א גוט געבענטשט יאר‪.‬‬ ‫‪y‬‬ ‫כא‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫‪ h‬ניצוצי אורה והתחזקות לראש השנה ‪g‬‬ ‫‹‬ ‫› סליחות פארטאגס ברוב עם הדרת מלך‬ ‫דער רמב"ם זאגט )הלכות תשובה פ"ג ה"ד( ונהגו כולם לקום בלילה וכו'‬ ‫ולהתפלל בבתי כנסיות בדברי תחנונים ובכיבושין עד שיאור היום‪ .‬און‬ ‫אזוי איז טאקע געווען דער מנהג ישראל אז מ'איז אויפגעשטאנען‬ ‫אינדערפרי און מ'האט געזאגט סליחות פארטאגס באשמורת הבוקר‪,‬‬ ‫דעמאלטס איז א עת רצון וואס מ'קען מתפלל זיין‪ ,‬און די תפלות ווערן‬ ‫נתקבל צו הקב"ה‪.‬‬ ‫אוודאי ווען מ'גייט אין ביהמ"ד איז דא מנינים איינס נאך די אנדערע‪,‬‬ ‫סיי סליחות‪ ,‬און סיי צום דאווענען‪ ,‬אבער אן ארנטליכער בחור‪ ,‬א בחור‬ ‫א בן תורה‪ ,‬וואס ער האט אין זיך א ריח תורה און א ריח פון יראת שמים‪,‬‬ ‫דארף זיך קובע זיין אז סליחות שטייט מען אויף פארטאגס‪ ,‬און מ'קומט‬ ‫אין בית המדרש און מ'זאגט סליחות ברוב עם הדרת מלך‪ ,‬און דערנאך‬ ‫זעצט מען זיך אוועק לערנען כאטש א שעה צוויי‪ ,‬און אזוי גרייט מען‬ ‫זיך צו צום דאווענען‪.‬‬ ‫ס'איז זייער גוט ווען בחורים קומען זיך צוזאם און מ'זאל דאווענען‬ ‫צוזאמען‪ ,‬נישט מיט קיין כאפעריי‪ ,‬אז מ'דאווענט א גאנץ יאר‪ ,‬איז דאך‬ ‫מכל שכן אז אין די טעג דארף מען נזהר זיין בתפלה‪ ,‬אז ס'זאל זיין ראוי‪,‬‬ ‫ווען מ'זאגט המלך הקדוש‪ ,‬זאל עס זיין ראוי לכבודו פון מלכות‪) .‬דרשה‬ ‫סוף זמן ה' תבא תשנ"ח(‬ ‫‪y‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫כב‬ ‫‹‬ ‫› זיך גרייטן צום יום טוב מיטן לערנען הלכות חג בחג‬ ‫א בחור א בן תורה דארף צו וויסן תקיעת שופר איז טאקע א מצות‬ ‫עשה‪ ,‬מ'בלאזט עס אין בית המדרש‪ ,‬אבער א בחור וואס איז נאר א‬ ‫שטיקל בן תורה דארף וויסן אן הלכה פון א תקיעה‪ ,‬ער דארף וויסן וואס‬ ‫הייסט די שיעור תקיעה‪ ,‬די שיעור תרועה‪ ,‬ווי גרויס דארף צו זיין א‬ ‫תקיעה‪ ,‬ווי גרויס דארף צו זיין א תרועה‪ ,‬ס'איז דא א מחלוקה רש"י און‬ ‫דער ריב"א וויפיל מ'בלאזט‪ ,‬ט' טרומיטין צי ג' טרומיטין‪ ,‬און ווי אזוי‬ ‫איז א שברים תרועה‪ ,‬ווילאנג דאס דארף צו זיין‪ ,‬בנשימה אחת‪ ,‬שתי‬ ‫נשימות‪ ,‬אדורכצולערנען און וויסן א הלכה פון תקיעת שופר‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫פסק'נט מען‪ ,‬ווי אזוי איז מען מחמיר‪ ,‬צוגיין צו א מצוה און האבן עפעס‬ ‫געלערנט‪.‬‬ ‫די זעלבע ווען ס'קומט שפעטער די אנדערע ימים טובים‪ ,‬וואס‬ ‫הייסט ד' מינים‪ ,‬וואס הייסט א אתרוג מהודר‪ ,‬מ'גייט און מ'קויפט א‬ ‫אתרוג‪ ,‬אויף וואס צאלט מען געלט?‪ ,‬אויף וואס לאזט מען זיך קאסטן‬ ‫אסאך געלט?‪ ,‬וואס איז די הידור?‪ ,‬וואס הייסט א שיינע לולב?‪ ,‬אויף‬ ‫יעדע זאך דארף מען וויסן א מקור אין די הלכה‪.‬‬ ‫מ'לערנט מסכת סוכה‪ ,‬אדער הלכות סוכה‪ ,‬וואס הייסט א סוכה‪ ,‬א‬ ‫פסול'ע סוכה‪ ,‬א כשר'ע סוכה‪ ,‬די שיעור‪ ,‬סכך פסול‪ ,‬ג' טפחים ד'‬ ‫טפחים‪ ,‬אויר‪ ,‬באקאנטע הלכות אין סוכה‪ ,‬מ'זאל וויסן וואס ס'הייסט א‬ ‫סוכה‪.‬‬ ‫אבער אין די זעלבע צייט דארף מען וויסן‪ ,‬אז כדי די ימים טובים‬ ‫זאלן אויפהייבן דעם מענטש מיט א התרוממות הנפש‪ ,‬דארף מען‬ ‫דורכלערנען חסיד'ישע ספרים‪ ,‬יעדער טרעפט וואס זיין נשמה ציהט‪,‬‬ ‫דער ספר אדער יענער ספר‪ ,‬כולם קדושים‪ ,‬אלע ספרים זענען הייליג‪,‬‬ ‫כג‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫תלמידי בעל שם האבן אריינגעלייגט אזא געוואלדיגע כח הקדושה אין‬ ‫זייערע ספרים‪.‬‬ ‫ווען מ'לערנט אדורך די ספרים‪ ,‬פילט מען וואס הייסט א תקיעה‪,‬‬ ‫וואס הייסט א תרועה‪ ,‬גנוחי גנח ילולי יליל‪ ,‬דאס הארץ איז צובראכן‬ ‫מרוב חטאים עונות ופשעים‪ ,‬און ווי אזוי מ'קען זיך מיט דעם‬ ‫אויסלייטערן‪ ,‬וואס די תקיעה איז מרמז‪ ,‬און וואס די תרועה איז מרמז‪,‬‬ ‫וואס יום כיפור איז מרמז‪ ,‬וואס א לולב איז מרמז‪ ,‬וואס א סוכה איז‬ ‫מרמז‪ ,‬אזוי אויך אלע ימים טובים‪ .‬אז מ'לערנט א מוסר ספר‪ ,‬ווארעמט‬ ‫דאס אויף‪ ,‬דאס וועקט אויף‪ ,‬און עס מאנט‪ ,‬תקיעת שופר זאגט עורו‬ ‫ישנים משינתכם‪ ,‬אבער ס'איז נאך דא א ענין וואס העלפט אויפוועקן פון‬ ‫דעם טיפן שלאף‪) .‬דרשה סוף זמן ה' תבא תשנ"ח(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› לערנען הלכות אין ספרי חסידות‬ ‫ס'איז דא די לימודים פון יו"ט‪ ,‬מסכת ראש השנה‪ ,‬צי ענינים אין‬ ‫מסכת יומא‪ ,‬מסכת סוכה‪ ,‬שולחן ערוך‪ ,‬צי די הלכות פון ראש השנה‪ ,‬די‬ ‫הלכות פון יום כיפור‪ ,‬די הלכות פון סוכה‪ ,‬לאמיר נישט צוגיין צום יו"ט‬ ‫טריקן אן א לחלוחית פון תורה‪ ,‬מ'קען נישט מרגיש זיין קיין טעם אין‬ ‫יום טוב אז מ'לערנט נישט די הלכה פון דעם יו"ט‪ ,‬און ס'איז דא אסאך‬ ‫סימנים אין שו"ע וואס מ'דארף אדוכצולערנען‪ ,‬א איד איז מען נאר אז‬ ‫מ'קען די הלכות‪.‬‬ ‫לאמיר אויסנוצן די צייט לערנען די הלכות פון יו"ט‪ ,‬צי די גמרא פון‬ ‫יו"ט‪ ,‬לאמיר אויסנוצן די צייט אריינקוקן אין א מוסר ספר‪ ,‬ווען דען‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫כד‬ ‫אויב נישט יעצט‪ ,‬אויב נישט אין די מורא'דיגע צייט וואס א איד דארף‬ ‫זיך בארעכענען‪ ,‬א איד איז זיך מחויב צו מאכן א חשבון הנפש‪ ,‬און דאס‬ ‫איז מסייע אז מ'לערנט ספרי יראה‪ ,‬מ'לערנט ספרים וואס זענען‬ ‫ספעציעל געמאכט געווארן להלהיב לבבות ישראל לאביהם שבשמים‪,‬‬ ‫מ'קוקט אריין אין א ספר און מ'ווערט געוואר אז נישט נאר מ'האט נישט‬ ‫יוצא געווען כלפי שמיא‪ ,‬נאר מ'האט נישט אנגעהויבן צו טון עפעס‬ ‫כלפי שמיא‪ ,‬נישט נאר מ'האט נישט געטון כלפי שמיא‪ ,‬נאר מ'האט‬ ‫נעבעך יא געטון‪ ,‬מ'האט געטון אנדערע זאכן וואס מ'טאר נישט צו טון‪,‬‬ ‫ביי דעם האלט מען‪.‬‬ ‫מ'מוז דאך האבן עמיצער וואס זאל מעורר זיין‪ ,‬דאס איז נאר אז‬ ‫מ'לערנט א מוסר ספר‪ ,‬א חסיד'יש ספר‪ ,‬מ'לערנט ספרים הקדושים פון‬ ‫תלמידי בעל שם הקדוש‪ ,‬ס'הייבט אויף א מענטש‪ ,‬ס'איז מעורר‬ ‫ס'ווארעמט אים אויף‪ ,‬ס'זאגט אים עפעס‪ ,‬ס'זאגט אים וואס איז דער‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬וואס איז די הייליגע תורה‪ ,‬וואס איז די הייליגע‬ ‫יו"ט‪ ,‬און וואס א איד איז‪) .‬דרשה סוף זמן ה' נצו"י תשנ"ט(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› זיך אויפוועקן פון שלאף א גאנץ חודש‬ ‫תקעו בחודש שופר בכסא ליום חגינו‪ ,‬וואס הייסט תקעו 'בחודש'‬ ‫שופר‪ ,‬מ'זאל בלאזן אין חודש? בלאזט מען דען אין חודש? מ'בלאזט‬ ‫דאך נאר ראש השנה וואס דאס איז ראש חודש‪ .‬נאר דער אמת איז‬ ‫מ'דארף צו וויסן וואס איז שופר‪ ,‬דער רמב"ם זאגט שופר איז עורו‬ ‫ישנים משנתכם‪ ,‬ראש השנה וואס דאס איז ראש חודש בלאזט מען‬ ‫טאקע שופר בפועל‪ ,‬אבער דער אמת איז אז א גאנץ חודש דארף בלאזן‬ ‫כה‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫שופר ביי זיך אין הארץ‪ ,‬עורו ישנים משינתכם איז נישט געזאגט‬ ‫געווארן בלויז ראש השנה‪ ,‬דאס איז תקעו בחוד"ש שופר‪ ,‬א גאנץ חודש‬ ‫זאל מען בלאזן שופר‪ ,‬בכסא ליום חגינו‪ ,‬נאר באתכסיא‪ ,‬ראש השנה‬ ‫בלאזט מען באתגליא‪ ,‬און די איבעריגע צייט בלאזט מען שופר‬ ‫באתכסיא‪ ,‬אבער ביי זיך אין הארץ דארף יעדער איינער מפשפש‬ ‫במעשים זיין‪ ,‬און נתעורר ווערן א גאנץ חודש צו תשובה‪) .‬דרשה סוף זמן‬ ‫ה' תבא תשנ"ח(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› דער דין ומשפט וואס ווארט אויף יעדן איינעם‬ ‫עס קומט דער הייליגע טאג ראש השנה‪ ,‬וכל באי עולם יעברון לפניך‬ ‫כבני מרון‪ ,‬יעדער איינער גייט אדורך פארן רבונו של עולם‪ ,‬ער קוקט אן‬ ‫יעדן איינעם‪ ,‬און ער איז דן יעדן איינעם‪ ,‬און ער זעהט יעדער איינער‬ ‫וואס ער האט געטון‪ ,‬ס'איז א יום המשפט‪ ,‬און דערפאר איז דאס 'ימים‬ ‫נוראים'‪ ,‬טעג פון מורא און פון פחד‪ ,‬די פחד דארף צו זיין א פחד וואס‬ ‫זאל דורכנעמען א מענטש פון קאפ ביז פיס‪ ,‬ער זאל שטיין באימה‬ ‫ובפחד‪ ,‬און ער זאל זיך מתבונן זיין וואס דאס מיינט‪ ,‬וויסן אז ער גייט‬ ‫זיך שטעלן פאר א משפט פארן בורא כל עולמים‪ ,‬דאס איז דער דיין‬ ‫האמת‪ ,‬ס'בלאפט זיך גארנישט‪ ,‬מ'שטייט פארן כסא הכבוד‪ ,‬און השי"ת‬ ‫אליינס איז דן‪.‬‬ ‫אמת כי אתה הוא דיין ומוכיח‪ ,‬דער אייבערשטער איז א דיין‪ ,‬ווען‬ ‫יעדער איינער גייט אדורך פארן אים‪ ,‬און ער קוקט אן יעדן מענטש‪ ,‬יעדן‬ ‫באשעפעניש‪ ,‬און ער זעהט וואס ער האט געטון בדיבור במעשה‬ ‫ובמחשבה‪ ,‬גארנישט איז נישט פארהוילן‪ ,‬ער זעהט דעם אמת לאמיתו‪.‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫כו‬ ‫און דער אייבערשטער איז אויך מוכיח‪ ,‬בשעת דער אייבערשטער איז דן‬ ‫זאגט ער דברי תוכחה פאר יעדע בריאה‪ ,‬ער קוקט אן יעדן מענטש‪ ,‬און‬ ‫ער זעהט אז דאס און דאס איז געטון געווארן‪ ,‬פרעגט ער דעם מענטש‬ ‫היתכן? ווי אזוי האסטו דאס געטון?‪ ,‬ווי אזוי האסטו זיך געטרויעט אזא‬ ‫מין זאך צו טון?‪ ,‬ווי אזוי האסטו זיך דערוואגט אזא מין זאך צו טון?‪,‬‬ ‫און די נשמה שטייט אויבן‪ ,‬און אויף יעדע זאך וואס מ'דערמאנט אים דו‬ ‫האסט דאס און דאס געטון‪ ,‬ענטפערט די נשמה‪ ,‬על הן הן‪ ,‬ועל לאו לאו‪,‬‬ ‫ער איז מודה אויף וואס ער האט יא געטון און אויף וואס ער האט נישט‬ ‫תוכחה פון הקב"ה אליינס‪ ,‬און‬ ‫געמעגט טון‪ ,‬מען הערט די דברי‬ ‫ס'כאפט אן א בושה‪ ,‬מען טרויעט זיך נישט אויפצוהייבן די אויגן‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס מ'זאגט און וואס מ'ליינט איז 'מאליו יקרא'‪ ,‬אלעס איז אמת‪ ,‬און‬ ‫מיט קיין פאלשע תירוצים פרובירט מען אפילו נישט אפצולייקענען‪,‬‬ ‫ווייל מ'פארשטייט און מ'ווייסט אז דאס איז די מקום המשפט ווי ס'איז‬ ‫אלעס אמת וצדק‪ ,‬מ'דארף געבן א דין וחשבון אויף יעדע זאך‪ ,‬און אויב‬ ‫ס'טויג נישט‪ ,‬טויג זייער נישט‪.‬‬ ‫מיר שטייען נאך יעצט א פאר טאג פאר דעם הייליגן טאג ראש‬ ‫השנה‪ ,‬און מ'קען נאך מתקן זיין‪ ,‬מ'קען נאך אסאך און אסאך זיך‬ ‫צוגרייטן מליצי יושר‪ ,‬אוועק צונעמען די חטאים עונות ופשעים‪ ,‬אוועק‬ ‫צונעמען דעם חרון אף‪ ,‬אז מ'זאל נישט שטיין מיט אזויפיל בושה‪.‬‬ ‫אזוי גייט אדורך ראש השנה‪ ,‬און מ'געט אים נאך צען טעג ביז יום‬ ‫הכיפורים דער הייליגן טאג‪ ,‬עס איז קראוהו בהיותו קרוב‪ ,‬מ'קען נאך‬ ‫מתקן זיין ‪ -‬א גאנץ יאר קען מען מתקן זיין‪ ,‬יעצט על אחת כמה וכמה‪,‬‬ ‫ס'איז גרינגער‪ ,‬השי"ת איז נענטער און ער קוקט ארויס‪ ,‬ער איז א פותח‬ ‫שער לדופקי בתשובה‪ ,‬אז מ'זאל חוזר זיין בתשובה‪.‬‬ ‫כז‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫און אז מ'רעדט פון דעם דארף מען צו וויסן‪ ,‬אז מ'מיינט דאס נישט‬ ‫בלויז ווערטער‪ ,‬נאר מ'זאל וויסן אז דאס איז טאקע דברים אמיתיים און‬ ‫דאס איז געזאגט געווארן פאר יעדן איינציגן מענטש‪ ,‬אים מיינט טאקע‬ ‫דער פסוק‪.‬‬ ‫שטייט אין יערות דבש אז די זיבן וואכעדיגע טעג פון עשרת ימי‬ ‫תשובה ‪ -‬אויסער ראש השנה יום כיפור איז דא זיבן טעג ‪ -‬דעמאלטס‬ ‫קען מען מתקן זיין אין די זיבן טעג יעדן טאג וואס מ'האט פוגם געווען‬ ‫יעדן טאג פון די וואך‪ ,‬זונטאג מיינט אלע זונטאג'ס‪ ,‬מאנטאג אלע‬ ‫מאנטאג'ס‪ ,‬און אזוי קומט אויס אז אין איין טאג פון די וואך דארף מען‬ ‫און מען קען מתקן זיין אלעס וואס מ'האט געטון אין דעם טאג‪ ,‬ליגט א‬ ‫גרויסע אויפגאבע אויף יעדן מענטש ער זאל נישט דורכלאזן די צייט‬ ‫מיט נארישקייטן‪.‬‬ ‫און אזוי גייט ווייטער עד בוא יום העשור ביז ס'קומט אן דער‬ ‫הייליגער טאג יום כיפור דער יום סליחה ומחילה‪ ,‬און נאכדעם קומט‬ ‫דער יו"ט סוכות וואס אידן זענען זוכה תשובה צו טון מאהבה‪ ,‬מיט די‬ ‫ד' מינים און מיט די מצות עשה פון סוכה‪ ,‬ביז הושענא רבה שמיני‬ ‫עצרת שמחת תורה‪ ,‬אלעס געהויבענע טעג אין דעם חודש תשרי‪ ,‬דאס‬ ‫איז די געהויבענסטע חודש אין יאר‪) .‬מתוך דב"ק בישיבה"ק ה' תבא תשנ"ח(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› בלייבן מיט די קבלות טובות פון די הייליגע טעג‬ ‫דער מחבר אין סימן תקפ"ה ס"א הייבט אן‪ ,‬צריך לתקוע מעומד‪,‬‬ ‫מ'דארף בלאזן שופר שטייענדיג‪ ,‬זאגט אויף דעם דער רמ"א הג"ה‪,‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫כח‬ ‫ונוהגין‪ ,‬דער מנהג איז‪ ,‬לתקוע על הבימה‪ ,‬מ'בלאזט אויף די בימה‪,‬‬ ‫במקום שקורין‪ ,‬דארט וואו מ'ליינט די תורה‪ .‬כ'האב מיך אביסל מתבונן‬ ‫געווען אין די ווערטער פון שו"ע‪ ,‬וואס פאר א שייכות האט תקיעת‬ ‫שופר שופר צו קריאת התורה‪.‬‬ ‫כ'האב געקלערט אזוי‪ ,‬ס'איז דא א באקאנטע ישמח משה )פ' ראה(‬ ‫אויפן פסוק לא תעשון ככל אשר אנחנו עושים פה היום איש כל הישר‬ ‫בעיניו‪ ,‬כי לא באתם עד עתה אל המנוחה ואל הנחלה‪ .‬ווייל דער נביא‬ ‫זאגט )ירמיה לא טו( מנעי קולך מבכי וכו' כי יש שכר לפעולתך ושבו בנים‬ ‫לגבולם‪ ,‬זאגט דער ישמח משה‪ ,‬מ'זעהט ס'קומען די הייליגע טעג‪ ,‬אידן‬ ‫פאסטן‪ ,‬אידן דאווענען‪ ,‬אידן זאגן תהלים‪ ,‬און מ'טוט אלעס כמצווה‬ ‫עלינו‪ ,‬און דאך האט מען נאכנישט אויסגע'פועל'ט די גאולה שלימה‪ .‬די‬ ‫סיבה איז‪ ,‬אמת מ'בלאזט שופר און מ'קלאפט על חטא‪ ,‬און מ'פאסט יום‬ ‫הקדוש און מ'טוט די אלע מצות היום‪ ,‬אבער דער עיקר איז עזיבת‬ ‫החטא‪ ,‬א איד אז ער האט חוטא געווען און ער האט געטון עפעס קעגן‬ ‫רצון ה'‪ ,‬און ער וויל תשובה טון‪ ,‬איז די עיקר תשובה חרטה אויפן עבר‪,‬‬ ‫אבער די חרטה אויפן עבר מוז אויסגעדרוקט ווערן אין עזיבת החטא‪,‬‬ ‫מ'לאזט אפ די אלטע מעשים‪ ,‬מ'טוט מער נישט דאס וואס מ'האט געטון‬ ‫ביז היינט‪ ,‬טאמער איז נישטא קיין עזיבת החטא‪ ,‬דעמאלטס איז א סימן‬ ‫אז מ'האלט נישט ביי גארנישט‪.‬‬ ‫זאגט דער נביא מנעי קולך מבכי‪ ,‬כי יש שכר לפעולתך‪ ,‬אויף אלע‬ ‫פעולת המצות וואס מ'האט געטון צאלט מען שכר‪ ,‬אבער אויב ס'איז יא‬ ‫אזוי פארוואס איז מען נאכנישט געהאלפן געווארן מיט די ריכטיגע‬ ‫גאולה‪ ,‬ווייל ושבו בנים לגבולם‪ ,‬ווען ס'גייט אדורך די ימים נוראים‬ ‫קערט מען זיך צוריק צום אלטן‪ ,‬ס'איז אזא יאר ווי פאר א יאר‪ ,‬ס'איז‬ ‫כט‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫נישטא קיין עזיבת החטא‪ ,‬ממילא האט מען גארנישט אויפגעטון מיט די‬ ‫תשובה‪ ,‬האלט מען ווי מ'האט געהאלטן‪.‬‬ ‫טייטשט דער ישמח משה‪ ,‬לא תעשון ככל אשר אנחנו עושים פה‬ ‫היום‪ ,‬זאלסט נישט טון אזוי ווי מ'האט געטון ביז יעצט‪ ,‬אזוי ווי ס'זעהט‬ ‫אויס דער היינטיגער טאג‪ ,‬והראיה אז ס'איז נישט גוט‪ ,‬כי לא באתם עד‬ ‫עתה אל המנוחה ואל הנחלה‪ ,‬אז מ'איז נאכנישט געקומען אל המנוחה‬ ‫ואל הנחלה‪ ,‬איז א סימן אז די אלעס וואס מ'האט געטון האט נישט‬ ‫געטויגט‪ ,‬ממילא זאל מען נישט טון אויף דעם אופן‪ ,‬נאר מ'זאל עס טון‬ ‫אויף א בעסערע אופן אויף א שענערן אופן‪ .‬אזוי טייטשט דער ישמח‬ ‫משה‪.‬‬ ‫דער זיידע ז"ל אין ייטב לב די וואך פרשת נצבים האט א שיינע‬ ‫שמועס איבער דעם ענין‪ ,‬ס'איז דא א מדרש אם יש כאן אעברה נא אין‬ ‫כאן סלח נא‪ ,‬אם יש כאן סלח נא אין כאן אעברה נא‪ ,‬זאגט דער ייטב לב‬ ‫ס'איז דא ‪ 51‬טעג פון ראש חודש אלול ביז נאך הושענא רבה‪ ,‬ווען‬ ‫ס'קומט חודש אלול און מ'הייבט אן צו בלאזן שופר‪ ,‬באקומט יעדער‬ ‫איד אן ערנסטקייט פון אלול‪ ,‬אן ערנסטקייט פון די הייליגע טעג‪,‬‬ ‫מ'ווערט נתעורר מ'ווערט אנגעווארעמט‪ ,‬וואס דען פאסירט‪ ,‬אז נאך די‬ ‫הייליגע טעג איז ושבו בנים לגבולם‪ ,‬ס'גייט אדורך די ימים טובים און‬ ‫ס'הייבט זיך אן ווידער די וואכעדיגע טעג‪ ,‬איז מען דער זעלבער מענטש‬ ‫וואס מ'איז געווען ביז יעצט‪ .‬זאגט ער אם יש כאן אעברה נא‪ ,‬אז דער‬ ‫מענטש זאגט אעברה נ"א זאל נאר אדורכגיין די נ"א יום‪ ,‬לאמיר דאס‬ ‫אדורכשוויצן אדורכשטיפן‪ ,‬יעצט איז טאקע אזעלכע מורא'דיגע טעג‬ ‫מ'טאר דאס נישט טון מ'טאר יענץ נישט טון‪ ,‬מ'דארף זיך אביסל‬ ‫אכטונג געבן‪ ,‬אבער ווען די טעג וועלן דורכגיין וועט מען שוין צוריק‬ ‫זען וואס מ'האט צו טוהן אויף דעם עולם‪ ,‬דעמאלטס איז אין כאן סלח‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫ל‬ ‫נ"א‪ ,‬איז דער אייבערשטער נישט מוחל‪ .‬פירט ער אויס אתם נצבים‬ ‫היום‪ ,‬מ'זאל שטיין‪ ,‬וואס הייסט שטיין‪ ,‬די אלע הרהורים טובים‪,‬‬ ‫מחשבות טהורות‪ ,‬אלעס וואס מ'איז זיך מקבל אין די הייליגע טעג‪ ,‬זאל‬ ‫בלייבן שטיין אויפן זעלבן מעמד‪ ,‬אויפן זעלבן מצב‪ ,‬מ'זאל נישט פאלן‬ ‫פון די מדריגה‪ ,‬נאר אלעס וואס מ'פירט זיך‪ ,‬וואס מ'וויל‪ ,‬זאל מען זעהן‬ ‫אז ס'זאל בלייבן שטיין‪.‬‬ ‫שטייט אין מדרש אם אתם רוצים לעמוד בעולם עסקו בתורה‪ ,‬טייטש‬ ‫דארט דער זיידע ז"ל מיט דעם אם אתם רוצים לעמוד בעולם‪ ,‬אז מ'וויל‬ ‫ס'זאל בלייבן שטיין‪ ,‬דאס הייסט אז דאס וואס מ'האט זיך מקבל געווען‬ ‫וואס מ'איז נתעורר געווארן זאל זיין ישראל במעמדם‪ ,‬מ'זאל זיך האלטן‬ ‫מיט דעם‪ ,‬וואס איז די עצה צו דעם‪ ,‬עסקו בתורה‪ ,‬מ'זאל עוסק זיין‬ ‫בתורה‪ ,‬די כח הקדושה פון די תורה איז אז דאס אלעס וואס מ'האט זיך‬ ‫מקבל געווען די הייליגע טעג‪ ,‬דאס אלעס וואס מ'וויל זיין באמת ‪ -‬א‬ ‫איד וויל דאך דאס באמת זיין דאס וואס ער איז זיך מקבל אין די הייליגע‬ ‫טעג‪ ,‬נאר ס'האלט זיך נישט‪ ,‬אז מ'וויל ס'זאל זיך האלטן ס'זאל בלייבן‬ ‫שטיין ‪ -‬איז עסקו בתורה‪ ,‬דאס איז קדושת התורה‪ ,‬אזוי טייטשט דער‬ ‫זיידע ז"ל אין ייטב לב די וואך אין פרשת נצבים‪.‬‬ ‫דער רמב"ם זאגט‪ ,‬דער טעם פון תקיעת שופר איז עורו ישנים‬ ‫משינתכם‪ ,‬די שופר איז מעורר אידישע קינדער צו תשובה‪ ,‬דער קול‬ ‫שופר מאנט‪ ,‬דער קול שופר וועקט‪ ,‬און דער קול שופר רעדט‪ ,‬ס'רעדט‬ ‫ווערטער‪ ,‬מ'דארף עס נאר דערהערן‪ ,‬אזוי ווי מ'מאכט די ברכה לשמוע‬ ‫קול שופר‪ ,‬מ'זאל דערהערן וואס די קול שופר זאגט‪ ,‬דער שופר זאגט אז‬ ‫ס'איז ראש השנה אויף די וועלט‪ ,‬און ס'איז א יום המשפט‪ ,‬און מ'גייט‬ ‫אפגעבן א דין וחשבון אויף יעדע מעשה‪ ,‬אויף יעדן דיבור און אויף‬ ‫יעדע מחשבה‪ ,‬דער קול שופר מאנט א איד‪.‬‬ ‫לא‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫אם יתקע שופר בעיר ועם לא יחרדו פרעגט דער נביא )עמוס ג ו(‬ ‫בלשון בתמיה‪ ,‬איז דען דאס מעגליך אזא מין זאך‪ ,‬דער נביא פארשטייט‬ ‫אפילו נישט ווי אזוי ס'קען זיין אזא מין זאך אז מ'זאל בלאזן שופר‪,‬‬ ‫והעם לא יחרדו‪ ,‬מ'ווערט נישט אויפגעציטערט ‪ -‬דער פעטער ז"ל‬ ‫פלעגט צו זאגן היינט איז עס ליידער בניחותא‪ ,‬אם יתקע שופר בעיר‪,‬‬ ‫מ'בלאזט שופר אין שטאט‪ ,‬און ועם לא יחרדו‪ ,‬מ'ווערט נישט‬ ‫אויפגעציטערט ס'טוט נישט די פעולה‪ ,‬דאס איז א גרויסע צרה און א‬ ‫גרויסע פראבלעם‪ ,‬אבער דער נביא פרעגט דאס בלשון בתמיה‪ ,‬ווי איז‬ ‫דאס מעגליך‪ ,‬ער קען נישט פארשטיין אזא מין זאך‪ ,‬אז מ'זאל בלאזן‬ ‫שופר און מ'זאל נישט אויפגעציטערט ווערן‪ ,‬וועלכע אידישע הארץ‬ ‫ווערט נישט אויפגעציטערט ראש השנה אז מ'בלאזט שופר באימה‬ ‫ובפחד‪.‬‬ ‫דאס קען אפשר זיין פשט אין לשון המחבר‪ ,‬דער מחבר פסק'נט‬ ‫להלכה צריך לתקוע מעומד‪ ,‬מ'דארף בלאזן שופר שטייעדיגערהייט‪,‬‬ ‫ס'זאל בלייבן שטיין‪ ,‬ס'זאל זיך האלטן‪ ,‬ס'זאל בלייבן ביי דעם וואס‬ ‫מ'איז זיך מקבל ביי תקיעת שופר‪.‬‬ ‫דער פראבלעם איז‪ ,‬מען בלאזט טאקע שופר און מען ווערט‬ ‫אויפגעציטערט‪ ,‬אבער ווען עס גייט אדורך ראש השנה‪ ,‬און ס'גייט‬ ‫אדורך עשרת ימי תשובה‪ ,‬און מ'בארואיגט זיך‪ ,‬מ'ווערט רואיג‪ ,‬און‬ ‫מ'גייט צוריק צום אלטן‪ ,‬און מ'האלט דארט וואו מ'האט געהאלטן‪ ,‬דאס‬ ‫הייסט נישט אז מ'בלאזט שטייעדיג‪ ,‬אויב די תקיעת שופר בלייבט נישט‬ ‫שטיין‪ ,‬אז ס'האט נישט קיין קיום‪ ,‬ס'איז נישט א נצחיות‪ ,‬הייסט נישט אז‬ ‫מ'בלאזט שטייעדיגערהייט‪ ,‬תקיעת שופר מעומד איז פשט אז די פעולה‬ ‫וואס מ'ווערט נתעורר צו תשובה פון תקיעת שופר‪ ,‬דאס בלייבט אויף‬ ‫נאך יום טוב אויך‪.‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫לב‬ ‫זאגט אויף דעם דער רמ"א‪ ,‬וואס איז די עצה אז מ'זאל בלאזן שופר‬ ‫שטייענדיג‪ ,‬מ'זאל נישט פאלן נאכדעם פון די מדריגה‪ ,‬ונוהגין און‬ ‫מ'פירט זיך לתקוע על הבימה במקום שקורין‪ ,‬אז מ'בלאזט שופר דארט‬ ‫וואו מ'ליינט די תורה‪ ,‬אזוי ווי דער זיידע ז"ל זאגט אם אתם רוצים‬ ‫לעמוד בעולם‪ ,‬אז וויל מ'בלייבן שטיין‪ ,‬עסקו בתורה‪ ,‬זאל מען עוסק‬ ‫זיין בתורה‪ ,‬אז מ'האט די כח התורה דעמאלסט בלייבט מען ביי דעם‪,‬‬ ‫טאמער נישט פאלט מען‪ ,‬מ'קען זיך נישט האלטן ביי דעם וואס די שופר‬ ‫איז מעורר‪ ,‬נאר אז מ'איז עוסק בתורה‪) .‬לתלמידי הישיבה ה' נצו"י תשנ"ט(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› ממליך זיין דעם אייבערשטן מיט די תורה‬ ‫כ'האב אזוי אינזין געהאט נאך א ענין‪ ,‬מ'בלאזט שופר אויף די בימה‬ ‫במקום שקורין בתורה‪.‬‬ ‫איינס פון די טעמים פון תקיעת שופר איז וואס רבי סעדיה גאון‬ ‫זאגט‪ ,‬מ'איז ממליך דעם אייבערשטן אויף די גאנצע וועלט‪ ,‬וועגן דעם‬ ‫זאגט מען פסוקי מלכיות‪ ,‬מ'שרייט אויס אז דער אייבערשטער איז דער‬ ‫איין איינציגער באשעפער‪ ,‬און ער איז מלך איבער די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫לכאורה פארוואס טוט מען דאס דייקא אין ראש השנה‪ ,‬ס'איז דאך‬ ‫גילטיג א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫ווייל ראש השנה איז דער יום הבריאה‪ ,‬ווען דער אייבערשטער האט‬ ‫באשאפן דעם מענטש‪ ,‬אבער אין מלך בלא עם‪ ,‬דער אייבערשטער איז‬ ‫געווען מלך פריער אויך‪ ,‬אבער אן א פאלק אויף וואס איז ער מלך‪ ,‬ראש‬ ‫השנה ווען דער אייבערשטער האט באשאפן דעם מענטש‪ ,‬איז נתגלה‬ ‫לג‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫געווארן מלכותו לעיני כל‪ ,‬ווייל ס'איז שוין געווען אויף וועמען צו זיין‬ ‫א מלך‪ ,‬וועגן דעם ראש השנה ווען ס'איז די יום הבריאה און ס'איז‬ ‫נתגלה געווארן דאס מלכות‪ ,‬בלאזט מען דעמאלטס שופר אויף דעם‬ ‫וואס מ'איז ממליך דעם בורא כל עולמים‪.‬‬ ‫די שאלה איז‪ ,‬ס'איז אמת ויציב אז דער אייבערשטער איז מלך‪ ,‬אבער‬ ‫אויף וועמען איז דער אייבערשטער מלך‪ ,‬ווער טוט אנערקענען דעם‬ ‫אייבערשטנס מלוכה‪ ,‬אבער ווער ווייסט דאס?‪ ,‬ווער פילט דאס?‪ ,‬און‬ ‫ווער וויל האבן א שייכות מיטן אייבערשטנ'ס מלוכה?‬ ‫נאר דער עם הנבחר‪ ,‬אידישע קינדער וואס האבן מקבל געווען די‬ ‫תורה‪ ,‬ואנחנו עמו וצאן מרעיתו‪ ,‬מיר זענען דעם אייבערשטנ'ס פאלק‪,‬‬ ‫אז ס'איז דא אידן אויף די וועלט וואס זיי האלטן די תורה‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫איז דעם אייבערשטנס מלוכה באתגליא‪.‬‬ ‫ווען מ'בלאזט שופר און מען טוט ערקלערן מיטן תקיעת שופר אז‬ ‫דער אייבערשטער איז א מלך‪ ,‬בלאזט מען שופר דארט וואו מ'ליינט די‬ ‫תורה‪ ,‬ווייל א דאנק דעם וואס דער אייבערשטער האט אונז געגעבן די‬ ‫תורה‪ ,‬ווייסן מיר אז דער אייבערשטער איז מלך‪ ,‬א דאנק די תורה איז דא‬ ‫אן עם הנבחר‪ ,‬איז דא אויף וועמען דער אייבערשטער זאל קעניגן‪.‬‬ ‫א איד ווי אזוי ער זאל נישט אויסזעהן‪ ,‬ווי שוואך ער זאל נישט זיין‪,‬‬ ‫אבער סוף כל סוף א איד איז ער‪ ,‬און ער גלייבט אין הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫און ער גלייבט אז דער אייבערשטער איז דער מלך‪ ,‬און ער זאגט אבינו‬ ‫מלכינו אין לנו מלך אלא אתה‪ ,‬איז ער שוין א איד‪ ,‬און ער האט שוין א‬ ‫שייכות צום מלך מלכי המלכים‪ ,‬ער האט א קשר‪.‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫לד‬ ‫וועגן דעם בלאזט מען שופר דארט וואו מ'ליינט‪ ,‬און מ'זאגט פאר‬ ‫השי"ת‪ ,‬וואס איך בין בין איך‪ ,‬איך בין אבער א עבד פארן מלך‪ ,‬איך טוה‬ ‫אנערקענען אין דעם אייבערשטנ'ס מלוכה‪ ,‬און איך וויל האבן א קשר‬ ‫מיטן מלך‪ ,‬איך וויל האבן א שייכות מיטן מלך‪.‬‬ ‫און די שייכות מיטן מלך איז דורך די תורה הקדושה‪ ,‬קודשא בריך‬ ‫הוא ואורייתא וישראל חד הוא‪ ,‬דאס איז די קשר פון אידן מיטן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬א דאנק די תורה הקדושה זענען מיר אידן‪ ,‬און א דאנק די‬ ‫תורה הקדושה זענען מיר מקושר אין הקב"ה‪ ,‬א דאנק די תורה הקדושה‬ ‫האבן מיר א קשר טאקע מיטן מלך‪ ,‬און וועגן דעם בלאזט מען שופר‬ ‫דארט וואו מ'ליינט די תורה הקדושה‪ ,‬דאס איז אונז מקשר צום מלך‬ ‫מלכי המלכים‪ ,‬און דאס איז א לימוד זכות פאר אידישע קינדער‪ ,‬דער‬ ‫ערגסטער איד איז בעסער ווי דער בעסטער גוי‪ ,‬א דאנק די תורה‬ ‫הקדושה‪) .‬לתלמידי הישיבה ה' נצו"י תשנ"ט(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› דער אייבערשטער ווארט אויף 'מיין' תורה‬ ‫קען זיין פארוואס מ'דערמאנט ראש השנה מתן תורה ]ווי רב סעדיה‬ ‫גאון זאגט אז מ'בלאזט שופר צו דערמאנען מתן תורה‪ ,‬וואס דעמאלטס‬ ‫האט מען אויך געהערט א קול שופר‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט )שמות יט טז(‬ ‫וקול שופר חזק מאד‪ ,‬און מ'זאל מקבל זיין אויף זיך צו היטן די הייליגע‬ ‫תורה[‪.‬‬ ‫בשעת מתן תורה האבן די מלאכים גע'טענה'ט תנה הודך על השמים‬ ‫)שבת פח‪ ,(:‬אבער דער אייבערשטער האט געגעבן די תורה דוקא פאר‬ ‫לה‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬ווייל משה רבינו האט געפרעגט כלום יצר הרע יש ביניכם‪,‬‬ ‫עטץ האט נישט קיין יצר הרע‪ .‬א איד‪ ,‬א בשר ודם האט א יצר הרע‪ ,‬און‬ ‫אז ער שלאגט זיך מיט'ן יצר הרע און ער איז לוחם קעגן יצר הרע‪ ,‬האט‬ ‫כביכול הקב"ה א תענוג און א קורת רוח‪ ,‬שאמרתי ונעשה רצוני‪ ,‬ס'איז‬ ‫נישט אזוי גרינג אנגעקומען‪ ,‬מ'האט זיך געדארפט שלאגן מיט א יצר‬ ‫הרע‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער כביכול איז זיך מתענג מיט די עבודה פון ערליכע‬ ‫אידן‪ ,‬דורכ'ן מלחמת היצר‪ ,‬מער ווי די עבודה פון מלאכי השרת וואס זיי‬ ‫האבן נישט קיין יצר הרע און האבן נישט א בחירה‪ ,‬און ווייל נאר א בשר‬ ‫ודם האט א בחירה‪ ,‬האט ער געגעבן די תורה פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫א מענטש דארף זיך אביסל מתבונן זיין‪ ,‬דער אויבערשטער האט‬ ‫מלאכים שרפים חיות ואופני הקודש‪ ,‬וואס אונז האב מיר נישט קיין‬ ‫השגה פון זייער קדושה‪ ,‬און זיי זענען געווען גרייט מקבל צו זיין די‬ ‫תורה‪ ,‬אבער דער אייבערשטער האט נישט געגעבן די תורה פאר זיי‪ ,‬נאר‬ ‫פאר א בשר ודם וואס לעבט אויפ'ן עולם השפל‪ ,‬אן אוכל ושותה‪ ,‬וואס‬ ‫דרייט זיך ארום דא אויף די וועלט‪ ,‬פארוואס האט דאס דער‬ ‫אייבערשטער געגעבן פאר א מענטש?‪ ,‬ווייל מ'האט א יצר הרע‪ ,‬ווייל‬ ‫מ'האט א בחירה חפשית‪ ,‬און דער אויבערשטער כביכול האט מער הנאה‬ ‫פון די עבודה פון יעדן בשר ודם‪ ,‬ווי פון די עבודה פון מלאכים שרפים‬ ‫חיות ואופני הקודש‪.‬‬ ‫דארף זיך א מענטש אביסל מתבונן זיין‪ ,‬דער אויבערשטער האט‬ ‫בוחר געווען צו געבן די תורה פאר מיר‪ ,‬נישט פאר מלאכים‪ ,‬פארוואס‬ ‫האט ער דאס געגעבן פאר מיר און נישט פאר די מלאכים? ווייל כביכול‬ ‫האט מער הנאה פון די תורה וואס 'איך' לערן‪ ,‬פון די מצות וואס 'איך'‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫לו‬ ‫בין מקיים‪ ,‬ווי די מצות וואס די מלאכים וואלטן געקענט מקיים זיין‪ ,‬און‬ ‫די תורה וואס זיי וואלטן געלערנט‪ ,‬האב איך ערפילט מיין פליכט? האב‬ ‫איך געטוהן וואס מען דארף?‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך פאר א סיבה געגעבן די תורה פאר א‬ ‫בשר ודם און נישט פאר מלאכים‪ ,‬איז דאך פשט אז דער אויבערשטער‬ ‫פארלאנגט פון 'מיר' אז 'איך' זאל עפעס טון‪ ,‬האב איך עררייכט דעם‬ ‫ציל וואס דער אייבערשטער האט ארויפגעלייגט אויף מיר?‬ ‫א מענטש דארף האבן אביסל דעם ריכטיגן התבוננות‪ ,‬אביסל‬ ‫אריינטראכטן‪ ,‬און אז מ'טראכט אביסל אריין באקומט מען אביסל א‬ ‫שילד‪-‬געפיל‪ ,‬איך האב נישט געטוהן ביז יעצט וואס כ'האב געדארפט צו‬ ‫טון‪ ,‬אבער איך קען מיך בעסערן‪ ,‬ס'איז דא א געלעגנהייט‪) .‬ליל הושענא‬ ‫רבה תשפ"ו(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› דער אייבערשטער פארגעסט נישט פון קיינעם‬ ‫ס'קומען די הייליגע טעג‪ ,‬וכולם נסקרין בסקירה אחת‪ ,‬יעדער‬ ‫מענטש‪ ,‬די גאנצע בריאה‪ .‬אלעס גייט אדורך‪ ,‬וכל באי עולם יעברון‬ ‫לפניו כבני מרון‪ ,‬קיינעם לאזט מען נישט אויס‪.‬‬ ‫ס'איז דא אמאל א מענטש וואס טראכט צו זיך‪ ,‬פון מיר האט דער‬ ‫באשעפער פארגעסן‪ ,‬דער באשעפער האט טאקע יעדן איינעם אינזין‪,‬‬ ‫אבער מיר האט ער נישט אינזין‪ ,‬חלילה אזוי צו זאגן‪ ,‬דער באשעפער‬ ‫האט פון קיינעם נישט פארגעסן‪ ,‬ער האט יעדן איינעם אינזין‪ ,‬ער ווייסט‬ ‫לז‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫יעדן איינעם וואס אים איז גוט‪ ,‬און יעדן איינעם וואס ער דארף‪ ,‬און‬ ‫יעדן איינעם וואס ער ברויך‪ ,‬און ווען ער ברויך‪ ,‬יעדן איינעם‪.‬‬ ‫אתם נצבים היום כולכם לפני ה' אלקיכם‪ ,‬אלע שטייען פארן‬ ‫באשעפער‪ ,‬דער באשעפער קוקט יעדן איינעם אן‪ ,‬און ער ווייסט וואס‬ ‫ער דארף צו האבן‪ ,‬דער אייבערשטער האט נישט פארגעסן פון קיינעם‪,‬‬ ‫ער ווייסט יעדן איינעם וואס אים דריקט און וואס אים קוועטשט‪ ,‬און‬ ‫וואס אים טוט וויי‪ ,‬כי ידעתי את מכאוביו‪.‬‬ ‫מ'זאגט אין די תפלות ותתן לנו ה' אלקינו את יום הזכרון הזה יום‬ ‫תרועה מקרא קודש זכר ליציאת מצרים‪ ,‬וואס הייסט זכר ליציאת‬ ‫מצרים‪ ,‬פסח איז זכר ליציאת מצרים‪ ,‬סוכות קען מען זאגן‪ ,‬וואס איז‬ ‫ראש השנה זכר ליציאת מצרים‪ .‬נאר אין מצרים האט דער אייבערשטער‬ ‫געזאגט כי ידעתיו את מכאוביו‪ ,‬איך ווייס יעדן איינעם וואס אים טוט‬ ‫וויי‪ ,‬וואס פעלט אים פערזענליך‪ .‬ראש השנה בלאזט מען שופר זכר‬ ‫ליציאת מצרים‪ ,‬וואס דער אייבערשטער האט געזאגט כי ידעתי את‬ ‫מכאוביו‪ ,‬איך ווייס וואס יעדן איינעם טוט וויי‪ ,‬און אז דער‬ ‫אייבערשטער ווייסט‪ ,‬דארף מען זיך פארלאזן אויפן אייבערשטען דער‬ ‫אייבערשטער וועט אלעס פירן צום גוטן‪) .‬מתוך דב"ק לפני תלמידי ישיבה"ק‬ ‫שיעור ד' יום ב' נצוי תשפ"ג(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› די געוואלדיגע זכות פון נשים צדקניות‬ ‫דער טאטע זכרונו לברכה האט אמאל ביי א דרשה אין ראש השנה‬ ‫מעורר געווען איבער דעם ענין פון צניעות‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬דער‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫לח‬ ‫פסוק זאגט )דברים כט ט( אתם נצבים היום כלכם לפני ה' אלקיכם‪ ,‬היום‬ ‫מיינט ראש השנה )זוה"ק בא לב‪ ,(:‬טפכם‪ ,‬אין זכות פון תינוקות של בית‬ ‫רבן‪ ,‬נשיכם‪ ,‬מיינט מען אין זכות פון צניעות פון אידישע טעכטער‪ ,‬אין‬ ‫זכות פון תשב"ר און אין זכות פון צניעות גייט מען ארויס זכאי בדין‬ ‫אין ראש השנה‪.‬‬ ‫כ'האב אזוי געקלערט וואס איז דער פשט אז אין זכות פון נשים‬ ‫צנועות גייט מען ארויס זכאי בדין‪ .‬נאר דער טאטע ז"ל האט אמאל‬ ‫נאכגעזאגט פון בעלזער רב הרה"ק מהרי"ד זללה"ה‪ ,‬אז ווען א אשה‬ ‫האט חתונה און זי שערט זיך אפ די האר‪ ,‬ברענגט זי מיט דעם א קרבן‬ ‫פארן באשעפער‪ ,‬דאס איז א שווערע זאך‪ ,‬אז דאס איז ממש א קרבן‪.‬‬ ‫ממילא צוליב דעם איז מען זוכה ראש השנה בדין אין זכות פון די‬ ‫צניעות פון די נשים‪ ,‬דאס מיינט מען אין זכות פון דעם מסירות נפש‬ ‫פון צניעות פון די נשים זענען מיר זוכה ראש השנה אויסצובעטן א גוט‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫איך האב מיך אזוי מתבונן געווען‪ ,‬תקיעת שופר איז דאך א‬ ‫געוואלדיגע מצוה‪ ,‬אזא הייליגע זאך‪ ,‬פארוואס נשים זענען להלכה‬ ‫פטור פון תקיעת שופר )שו"ע או"ח סי' תקפ"ט סק"ג(‪.‬‬ ‫נאר עס קען זיין אזוי‪ ,‬תקיעת שופר איז א ענין פון מסירות נפש‪,‬‬ ‫ס'איז א זכר צו עקידת יצחק )ראש השנה טז‪ ,(.‬און נשים כשרות וויבאלד‬ ‫זיי גייען אנגעטוהן בצניעות‪ ,‬האבן זיי שוין מסירות נפש‪ ,‬פעלט זיי‬ ‫שוין נישט אויס אז זיי זאלן בלאזן שופר זוכה צו זיין בדין‪ .‬אויב פירט‬ ‫מען זיך אבער נישט חלילה בצניעות‪ ,‬מיט וואס פאר א זכותים קען מען‬ ‫זוכה זיין בדין‪.‬‬ ‫לט‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫דארף מען זיך מחזק זיין בעניני צניעות בכללית און בפרטיות‪,‬‬ ‫באמת יעדער איינער ווייסט‪ ,‬מען דארף נישט מסביר זיין וואס מיינט‬ ‫צניעות‪ ,‬אין בית רחל לייגט מען אריין געוואלדיגע כחות בעניני‬ ‫צניעות‪ ,‬יעדע פרוי ווייסט וואס מיינט צניעות‪ ,‬און מיט וועלכען‬ ‫מלבוש מען מעג גיין וכדומה‪) .‬מתוך דרשת שבת שובה שנת תשע"ה(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› דברי התבוננות לראש השנה ועשי"ת‬ ‫ווען ס'קומען די הייליגע טעג‪ ,‬כאפט אן א אימה און א פחד‪ ,‬ס'איז‬ ‫ימים נוראים‪ ,‬מורא'דיגע טעג‪ ,‬ס'איז פחד ה' וגאון עוזו‪ ,‬די גרויסקייט‬ ‫פון הייליגן באשעפער‪ ,‬מ'שטעלט זיך פאר א דין ומשפט פארן‬ ‫איינציגן הייליגן באשעפער אליין‪ ,‬ווער ווערט נישט אויפגעציטערט‪.‬‬ ‫אידישע קינדער ווערן נתעורר לתשובה‪ ,‬לב יודע מרת נפשו‪.‬‬ ‫בראש השנה אסור להתוודות‬ ‫אבער ראש השנה טאר מען זיך נישט מתוודה זיין )עיין של"ה הקדוש‬ ‫מס' ראש השנה פרק נר מצוה בשם ספר תולעת יעקב(‪ ,‬דאס איז אזא מורא'דיגע‬ ‫טאג‪ ,‬ס'איז אזוי הייליג און ס'איז אזוי הארב‪ ,‬אז מ'טאר נישט‬ ‫ארויסברענגן מיטן מויל א חטא‪ ,‬ווייל מ'קען חלילה מעורר זיין א‬ ‫קטרוג‪.‬‬ ‫המתוודה צריך לפרט את החטא‬ ‫ס'איז שוין דורך די צוויי טעג ראש השנה‪ ,‬מיר שטייען שוין אין די‬ ‫אנדערע טעג פון עשרת ימי תשובה וואס איז מיוסד אויף תשובה‪,‬‬ ‫ס'איז שוין א זמן וואס מ'מעג זיך שוין מתוודה זיין‪ ,‬און מ'דארף זיך‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫מ‬ ‫מתוודה זיין‪ ,‬ס'איז א חיוב אויף יעדן בעל תשובה‪ ,‬און די גמרא )יומא‬ ‫פו‪ (:‬לערנט דאס ארויס פון משה רבינו‪ ,‬ס'שטייט )שמות לב לא( אנא חטא‬ ‫העם הזה חטאה גדולה ויעשו להם אלהי זהב‪ ,‬אז מ'דארף ארויסזאגן‬ ‫און זיך מתוודה זיין פארן רבש"ע אויף וואס מ'האט חוטא געווען‪.‬‬ ‫דע לפני מי אתה עתיד ליתן דין וחשבון‬ ‫השי"ת זאל העלפן מ'זאל האבן די זכיה צו א אמת'דיגע הרהור‬ ‫תשובה‪ ,‬מ'זאל באמת נתעורר ווערן צו תשובה מעומקא דלבא‪ ,‬יעדער‬ ‫איינער ביי זיך ווייסט וואס מ'האט מתקן צו זיין‪ ,‬קיינער נארט זיך‬ ‫נישט‪ ,‬און קיינער וויל זיך נישט נארן‪ ,‬און דעם באשעפער קען מען‬ ‫אוודאי נישט אפנארן‪ ,‬מ'ווייסט דעם אמת ווי אזוי מ'זעט אויס‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫מ'איז נזהר געווען אין די לא תעשה'ס‪ ,‬ווי אזוי מ'איז נזהר געווען אין‬ ‫די מצות עשה'ס‪ ,‬ווי אזוי ס'האט אויסגעזען דאס עבודת ה'‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫דאס יראת שמים זעט אויס‪ ,‬ווי אזוי דאס לעבן איז אדורכגעגאנגען‬ ‫מיום עמדו על דעתו עד היום הזה‪ ,‬אויף יעדע זאך וועט מען געבן א‬ ‫דין ומשפט ווען ס'וועט קומען דער ריכטיגער טאג און מ'וועט זיך‬ ‫שטעלן פארן בית דין של מעלה‪.‬‬ ‫בעשרת ימי תשובה הקב"ה קרוב אלינו‬ ‫און ס'איז דא אזא זמן פון תשובה‪ ,‬עשרת ימי תשובה‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער האט מייחד געווען דעם זמן פאר תשובה‪ ,‬ווי די גמרא‬ ‫זאגט )ראש השנה יח‪ (.‬דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב )ישעיה נה‬ ‫ו(‪ ,‬דאס זענען די טעג פון עשרת ימי תשובה וואס דער אייבערשטער‬ ‫איז נאנט‪ ,‬כביכול לאזט זיך אראפ‪ ,‬ער קומט אראפ און ער הערט אויס‬ ‫יעדן איינעם‪ ,‬איינער וואס האט חוטא געווען און ער וויל תשובה טון‪,‬‬ ‫איז דער אייבערשטער ברוב רחמיו וחסדיו מקבל די תשובה‪ ,‬ער איז א‬ ‫פותח שער לדופקי בתשובה‪.‬‬ ‫מא‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן מ'זאל האבן די זכיה אויסצונוצן די‬ ‫געהויבענע זמנים די הייליגע זמנים די מורא'דיגע זמנים אויף‬ ‫אמת'דיגע תשובה‪ ,‬מ'זאל נתעורר ווערן צו תשובה באמת ובלב שלם‪.‬‬ ‫חרטה ועזיבת החטא‬ ‫מ'דארף וויסן ביי זיך‪ ,‬אז וואס מ'האט געטון‪ ,‬און אויף דעם דרך‬ ‫וואס מ'איז געגאנגען ביז היינט‪ ,‬דאס איז נישט געווען דער ריכטיגער‬ ‫דרך‪ .‬ליידער מ'איז געגאנגען אויף פארקרומטע דרכים‪ ,‬מ'איז‬ ‫נאכגעגאנגען דעם יצר הרע‪.‬‬ ‫קבלה על להבא‬ ‫מ'דארף זיך מקבל זיין בלב שלם מאי דהוה הוה‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫איז געווען‪ ,‬איך גיי דאס מער נישט טון‪ ,‬יהיה מה שיהיה‪ ,‬וואסערע‬ ‫מעשה ס'איז נאר נישט געווען אינעם עבר‪ ,‬אלעס בלייבט א עבר‪ ,‬און‬ ‫מער נישט!‪ ,‬מהיום והלאה וועט מען נזהר זיין בקלה כבחמורה‪ ,‬יעדע‬ ‫לא תעשה‪ ,‬יעדע נדנוד איסור וואס מ'טאר נישט טון‪ ,‬חלילה וחלילה צו‬ ‫טון‪.‬‬ ‫מ'זאל זיך מקבל זיין מקיים צו זיין די מצות עשה‪ ,‬דינען דעם‬ ‫באשעפער מיט לימוד התורה און קיום המצות‪ ,‬דאווענען‪ ,‬טון מצות‬ ‫און מעשים טובים‪ ,‬מיט ערנסטע מחשבות‪ ,‬מיט ערנסטע הרהורים‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער איז רוצה בתשובת רשעים‪ ,‬ער איז א חנון המרבה‬ ‫לסלוח‪ ,‬אבער דאס איז נאר אויב מ'טוט תשובה‪ ,‬און מ'איז זיך מקבל א‬ ‫קבלה טובה‪.‬‬ ‫תשובה מיינט נישט קיין תעניתים‪ ,‬תשובה מיינט נישט קיין‬ ‫סיגופים‪ ,‬תשובה מיינט גאנץ פשוט‪ ,‬א חרטה אויפן עבר‪ ,‬איך בין‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫מב‬ ‫מתחרט וואס איך האב געטון‪ ,‬און איך בין זיך מקבל בלב שלם אז אין‬ ‫עתיד וועט דאס מער נישט זיין‪ ,‬דאס וואס איך האב געטון‪ ,‬וועל איך‬ ‫מער נישט טון‪ ,‬און דאס איז תשובה‪ ,‬א אמת'דיגע קבלה‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫האט מען מייסד געווען עשרת ימי תשובה‪ ,‬זמנים וואס מ'קען די אלע‬ ‫זאכן מתקן זיין‪.‬‬ ‫לידע האמת לאמיתו‬ ‫והחי יתן אל לבו‪ ,‬אוי ס'איז דא זייער אסאך וואס מ'דארף מתקן‬ ‫זיין‪ ,‬זייער אסאך ענינים‪ ,‬יעדער ווייסט ביי זיך‪ ,‬עכ"פ וואס מ'געדענקט‬ ‫דארף מען זיך מאכן א אמת'דיגע חשבון הנפש וואו מ'האלט אויף דעם‬ ‫עולם‪ ,‬וואו מ'איז פארקראכן‪ ,‬וואו מ'האט פארבלאנדזשעט‪ ,‬און וואס‬ ‫מ'האט אלס געטון זאכן שלא כהוגן‪ ,‬מיט א אמת'דיגן צוגאנג‪ ,‬נישט‬ ‫פאלש‪ ,‬נישט זיך מייפה זיין‪.‬‬ ‫דער של"ה הקדוש טייטשט )מס' ראש השנה יסודות התשובה הדין העשירי(‬ ‫וואס ס'שטייט אין שולחן ערוך )סימן תקפ"ו סי"ז( המציירים בשופר‬ ‫צורות במיני צבעונים כדי לנאותו לא יפה הם עושים‪ .‬זאגט ער המצייר‪,‬‬ ‫ווער ס'מאלט אויס אויפן שופר שיינע בילדער‪ ,‬ער מאכן שיין זיינע‬ ‫מעשים וואס ער האט געטון‪ ,‬לא יפה הם עושים‪ ,‬א בעל תשובה דארף‬ ‫וויסן דעם אמת וואס ער איז געווען‪ ,‬זיך אויסמאלן שיינע בילדער‪,‬‬ ‫ס'איז אזוי געווען ס'איז אהער געווען‪ ,‬דאס איז נישט גוט‪ ,‬דאס‬ ‫שטערט די תשובה‪ .‬מ'דארף וויסן דעם אמת לאמיתו‪ ,‬מ'האט‬ ‫געזינדיגט‪ ,‬מ'האט געטון זאכן שלא כהוגן‪ ,‬מ'דארף ביי זיך אליינס‬ ‫וויסן דעם אמת און איינערקענען דעם אמת‪ ,‬און נתעורר צו ווערן‪,‬‬ ‫וויסן וואס איז געווען‪.‬‬ ‫מג‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫וידוי בינו לבין קונו‬ ‫מ'דארף זיך מתוודה זיין בינו לבין קונו‪ ,‬חטאתי עויתי ופשעתי‪,‬‬ ‫ס'דארף קיינער נישט הערן‪ ,‬דער באשעפער הערט יעדן איינעם‪ ,‬און‬ ‫מיט דעם איז מען יוצא‪ ,‬דאס איז תשובה‪ ,‬און דאס איז עשרת ימי‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫למלאות הזמן של עשרת ימי תשובה‬ ‫השי"ת זאל העלפן מ'זאל אויסנוצן די צייט‪ ,‬דער יצה"ר קומט און‬ ‫פארדרייט דעם קאפ אין די הויכע זמנים‪ ,‬מ'זאל נישט מאכן דעם‬ ‫ריכטיגן חשבון‪ ,‬דאס איז דרכו של היצר‪ ,‬ער פארפארעט דעם מענטש‬ ‫מיט אלע שטותים‪ ,‬ער זאל זיין פארנומען מיט אלע אומוויכטיגע זאכן‪,‬‬ ‫מ'דארף וויסן ס'איז גארנישט דא אויף דעם עולם נאר דאס‪ ,‬מ'זאל‬ ‫אויסנוצן די צייט נאר אויף תשובה‪ ,‬און נאכאמאל זיך איבערטראכטן‬ ‫וואס איז געווען דעם עבר‪ ,‬און מיט א ריכטיגע קבלה אויפן עתיד‪ ,‬און‬ ‫השי"ת וועט אוודאי און אוודאי מקבל זיין די תשובה פון אידישע‬ ‫קינדער‪ ,‬דער מקור הטוב איז רוצה להטיב‪ ,‬ער וויל אידן זאלן זיין‬ ‫ערליך‪ ,‬און אויב חלילה מ'האט חוטא געווען און מ'טוט תשובה איז‬ ‫השי"ת מוחל‪ ,‬ודרך תשובה הורית‪ ,‬דער אייבערשטער האט געלערנט‬ ‫פאר אידישע קינדער א דרך פון תשובה‪ ,‬השי"ת איז מוחל פאר יעדן‬ ‫איינעם און אויף אלע עבירות‪ ,‬כל תשא עון‪ ,‬אויף יעדע עבירה איז‬ ‫הקב"ה מוחל אויב מ'טוט תשובה אויף דעם‪) .‬ס"ג שבת שובה תשע"ח(‬ ‫‪y‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫מד‬ ‫‹‬ ‫› מקיים זיין מצות תקיעת שופר מיט שמחה‬ ‫ס'איז געווען אמאל שבועות אין צאנז‪ ,‬אינדערפרי פארן דאווענען‪,‬‬ ‫און דער קול אריה ‪ -‬וואס איז געווען א גרויסער צאנזער חסיד ‪ -‬איז‬ ‫געווען אין בית המדרש‪ ,‬און דארט איז געווען ר' קלמן כהנא פון סיגעט‪,‬‬ ‫ער איז געווען א גרויסער עושר‪ ,‬איז ר' קלמן צוגעגאנגען צום קול אריה‬ ‫שבועות אינדערפרי‪ ,‬און ער זאגט אים‪ ,‬איר האט זייער א גוטן קאפ ‪-‬‬ ‫דער קול אריה איז געווען א חריף ‪ -‬ווען דער אייבערשטער געבט אונז‬ ‫ווען נישט קיין תורה‪ ,‬איר מיט אייער גוטן קאפ וואלט איר אויסגעשטיגן‬ ‫און געווארן א גרויסער מיניסטער צו א באנקיר‪ ,‬איר וואלט געווען‬ ‫עפעס א זאך‪ ,‬וואס וואלט איך אבער געווען ווען דער אייבערשטער‬ ‫געבט ווען נישט די תורה‪ ,‬איך וואלט ווען געווען א פשוטער גוי וואס‬ ‫דרייט זיך אין די גאסן‪ ,‬און היינט אז דער אייבערשטער האט אונז‬ ‫געגעבן די תורה און איך בין א איד‪ ,‬בין איך מלא שמחה‪ ,‬איך בין נישט‬ ‫קיין פשוטער גוי ווי אלע גוים‪.‬‬ ‫און ר' קלמן האט אנגעכאפט דעם קול אריה ‪ -‬ער איז געווען א עושר‬ ‫און ער איז געווען א גרויסער תלמיד חכם ‪ -‬און זיי האבן זיך ביידע‬ ‫אויפגעשטעלט אין ביהמ"ד און זיי האבן זיך גענומען טאנצן‪ ,‬ס'איז‬ ‫געווען נאך אידן דארט אין ביהמ"ד‪ ,‬און ווען זיי האבן געזען ווי זיי‬ ‫טאנצן האבן זיי זיך צוגעשטעלט טאנצן‪ ,‬אזוי איז געווארן א גרויסער‬ ‫רינג‪ ,‬און דאס גאנצע ביהמ"ד איז ארויס אין א רקידה‪ ,‬מ'האט געטאנצן‪,‬‬ ‫דאס האט אזוי אנגעהאלטן א לענגערע צייט‪ ,‬ביז דער דברי חיים איז‬ ‫אריינגעקומען דאווענען‪.‬‬ ‫ווען דער דברי חיים איז אריינגעקומען צום דאווענען און ער האט‬ ‫געזען דעם עולם טאנצן‪ ,‬האט ער געפרעגט וואס גייט דא פאר‪ ,‬האט‬ ‫מה‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫אים עמיצער דערציילט וואס ר' קלמן האט געזאגט פארן קול אריה‪ ,‬און‬ ‫ווי זיי האבן אנגעהויבן צו טאנצן‪ ,‬און דער עולם טאנצט מיט‪ ,‬מ'פריידט‬ ‫זיך אז דער אייבערשטער האט געגעבן די תורה‪ ,‬און מיר זענען אידן‪.‬‬ ‫דער דברי חיים האט הנאה געהאט און געגעבן א שמייכל‪ ,‬ער האט‬ ‫הנאה געהאט‪.‬‬ ‫כ'האב געקלערט אזוי‪ ,‬די גמרא זאגט‪ ,‬תרועה איז גנוחי גניח ילולי‬ ‫יליל‪ ,‬מ'קרעכצט מ'וויינט‪ ,‬און וואס איז א תקיעה‪ ,‬תקיעה איז א לשון‬ ‫שמחה ]כמו )במדבר י י( ותקעתם בחצוצרות וגו'[‪.‬‬ ‫תקעו בחודש שופר‪ ,‬מ'בלאזט ראש השנה שופר מיט שמחה‪ ,‬כי ח"ק‬ ‫לישרא"ל היא‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט אונז געגעבן די תורה )שנקרא‬ ‫חק( און מיר זענען אידן!‪ ,‬ווי אזוי מיר זען אויס און וואס אונז האב מיר‪,‬‬ ‫מיר זענען אידן! מיר זענען נישט קיין פשוטע פראסטע גוים פון די גאס‪,‬‬ ‫נאר מיר זענען אידן!‪ ,‬און פאר דעם איז תקעו‪ ,‬מ'בלאזט מיט א שמחה‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט אונז געגעבן די תורה משפט לאלקי יעקב‪.‬‬ ‫ווען ס'קומט פאר ראש השנה‪ ,‬און מ'געבט אריין א ספר תורה‪ ,‬און‬ ‫מ'פריידט זיך מיט די תורה‪ ,‬אונז פריי מיר זיך כי חק לישראל היא‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער האט אונז געגעבן א הייליגע תורה‪ ,‬אשר בחר בנו מכל‬ ‫העמים ונתן לנו את תורתו‪.‬‬ ‫אתה בחרתנו מכל העמים זאגט מען ראש השנה‪ ,‬פונקט ווי מ'זאגט‬ ‫עס פסח‪ ,‬אתה בחרתנו מכל העמים אהבת אותנו ורצית בנו ורוממתנו‬ ‫מכל הלשונות‪ ,‬דער אייבערשטער האט אונז אויפגעהויבן‪ ,‬ממילא איז‬ ‫מען בשמחה‪.‬‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫מו‬ ‫און דער נביא האט געזאגט )נחמיה ח י( אכלו משמנים ושתו ממתקים‬ ‫וגו' כי חדות ה' היא מעוזכם‪ ,‬מ'פריידט זיך‪ ,‬א איד דארף צו זיין‬ ‫בשמחה‪ ,‬אוודאי ס'איז ימים נוראים‪ ,‬וגילו ברעדה )תהלים ב יא(‪ ,‬אבער‬ ‫וגילו דארף זיין!‪ ,‬ראש השנה דארף מען נישט זיין פארזויערט‪,‬‬ ‫מ'דארף נישט חלילה זיין ווי אבלים‪ ,‬ראש השנה דארף מען זיין‬ ‫בשמחה!‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬ס'קומט א ניי יאר‪ ,‬ס'קומט א גוט‬ ‫יאר!‪ ,‬ס'קומט א געבענטשט יאר!‪ ,‬ס'קומט א פרייליך יאר!‪) .‬מתוך דב"ק‬ ‫לתלמידי ישיבה"ק שיעור ד' יום ה' נצו"י תשע"ז בסיום כתיבת ס"ת(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› מ'בלאזט שופר ווייל מ'האט נישט קיין ווערטער אין מויל‬ ‫דער רמב"ם זאגט )הלכות תשובה פ"ג ה"ד(( כאטש תקיעת שופר איז א‬ ‫מצוה‪ ,‬טעם יש בדבר‪ ,‬תקיעת שופר רופט אויס "עורו ישנים משינתכם"‪,‬‬ ‫מ'זאל זיך אויפכאפן פון שלאף‪" ,‬וזכרו בוראכם" מ'זאל זיך דערמאנען‬ ‫אז ס'איז דא א הייליגער באשעפער‪ ,‬און מ'זאל זיך משפר זיין די‬ ‫מעשים‪.‬‬ ‫לכאורה אויב אזוי‪ ,‬צו וואס דארף מען בלאזן שופר וואס דער שופר‬ ‫זאל זאגן "עורו ישנים משינתכם"‪ ,‬מ'האט געקענט זאגן די ווערטער‬ ‫גלייך‪ ,‬מ'זאל זיך אויפשטעלן און זאגן "עורו ישנים משינתכם!"‪ ,‬מ'זאל‬ ‫זיך אויפכאפן פון שלאף‪ .‬אויב דאס איז דער תכלית פון תקיעת שופר‪,‬‬ ‫וואלט מען בלויז געדארפט זאגן די ווערטער‪ ,‬וואס איז דער ענין פון‬ ‫תקיעת שופר?‬ ‫מז‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫נאר קען אפשר זיין‪ ,‬תקיעת שופר איז גנוחי גניח ילולי יליל‪ ,‬דאס‬ ‫הארץ וויינט פאר'ן באשעפער‪ ,‬אויב מ'קען זאגן "עורו ישנים משינתכם"‬ ‫איז שוין גוט‪ ,‬אויב מ'קען זאגן אן ערליך ווארט פאר'ן הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬האלט מען שוין ביי עפעס‪ ,‬ליידער איז מען אזוי ווייט פון א‬ ‫אמת'ע אידישע ווארט‪ ,‬אזוי ווייט פון א אמת'ע אידישע תפילה‪ ,‬אז ווען‬ ‫ס'קומט די הייליגע טעג‪ ,‬קען נאר זיין גנוחי גניח ילולי יליל‪ ,‬זיך‬ ‫אויסוויינען פאר'ן הייליגן באשעפער‪ ,‬בעטן דעם הייליגן באשעפער אז‬ ‫מ'זאל קענען זאגן עפעס א דיבור‪ ,‬מ'זאל קענען עפעס מתפלל זיין פאר'ן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬מ'זאל קענען זאגן עורו ישנים משינתכם‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫וועט שוין דער אייבערשטער העלפן ער וועט מקבל זיין תפלות ישראל‪.‬‬ ‫דאס וואס מ'בלאזט שופר‪ ,‬קומט ווייזן ווי ווייט מען איז‪ ,‬אז ס'איז‬ ‫נאר גנוחי גניח ילולי יליל‪ ,‬ס'קומט דער הייליגער טאג ראש השנה‪ ,‬און‬ ‫ניטאמאל קיין ווערטער קען מען זאגן פאר'ן הייליגן באשעפער‪ ,‬מ'קען‬ ‫אבער וויינען אויף דעם מצב וואו מ'האלט‪ ,‬און בעטן דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬השי"ת זאל געבן ווערטער אין מויל אריין‪ ,‬מ'זאל קענען‬ ‫מתפלל זיין צו השי"ת‪) .‬מתוך ס"ג שופטים תשס"ו(‬ ‫‪y‬‬ ‫‹‬ ‫› נאר השי"ת פארשטייט אונזערע נסיונות‬ ‫אתם נצבים היום כולכם לפני ה' אלקיכם‪ ,‬היום דא ראש השנה‪,‬‬ ‫יעדער שטייט פאר'ן הייליגן באשעפער דער בוחן כליות ולב‪ ,‬ער קוקט‬ ‫אריין אין יעדן הארץ‪ ,‬ער זעהט יעדן איינציגן איד וואס מ'האט געטוהן‪,‬‬ ‫ווי אזוי מ'האט זיך אויפגעפירט א גאנץ יאר‪ ,‬הכל גלוי וידוע לפניו‪,‬‬ ‫אלעס איז קלאר פארן בורא כל עולמים‪ ,‬יעדע מעשה וואס מ'האט‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫מח‬ ‫געטוהן‪ ,‬יעדע דיבור וואס מ'האט גערעדט‪ ,‬יעדע מחשבה וואס מ'האט‬ ‫אינזין געהאט‪ ,‬הקב"ה איז א יודע מחשבות‪ ,‬הקב"ה ווייסט יעדע זאך‬ ‫וואס מ'האט געטוהן‪ ,‬און אויף יעדע זאך דארף מען געבן א דין וחשבון‪.‬‬ ‫עס כאפט אן אימה און א פחד‪ ,‬מ'האט געהאט א חודש אלול און‬ ‫מ'האט געקענט תשובה טוהן‪ ,‬מ'האט געקענט מפשפש במעשים זיין‪,‬‬ ‫ווען מען האט ווען דעם ריכטיגן דעת און דעם ריכטיגן שכל‪ ,‬וואלט מען‬ ‫דאך אויסגענוצט דעם חודש אלול אויף תשובה און אויף תיקון‬ ‫המעשים‪ ,‬בעוה"ר איז אדורך דער גאנצער חודש אלול‪ ,‬כלל ישראל‬ ‫שטייט מיט א ציטערדיג הארץ‪ ,‬מיט א צובראכן הארץ ערב ראש השנה‬ ‫פאר'ן בורא כל עולמים‪ ,‬לא בחסד ולא במעשים באנו לפניך‪ ,‬כדלים‬ ‫וכרשים דפקנו דלתיך‪ ,‬מ'שטייט דא אין א שווערן מצב‪ ,‬כלל ישראל איז‬ ‫צובראכן כחרס הנשבר‪.‬‬ ‫וואס דען‪ ,‬דער זיידע ז"ל אין ישמח משה זאגט )לערב ראש השנה‬ ‫נאר‬ ‫אות ב( אל תבוא במשפט עמנו כי לא יצדק לפניך כל חי‪ ,‬מלאכי מעלה‬ ‫זיצן אין בית דין של מעלה‪ ,‬און זיי זענען דן די גאנצע וועלט‪ ,‬מלאכים‬ ‫פארשטייען נישט א בשר ודם‪ ,‬מלאכים פארשטייען נישט וואס הייסט א‬ ‫יצר הרע‪ ,‬מלאכים פארשטייען נישט די נסיונות וואס אידן מאכן מיט‪ ,‬כי‬ ‫הוא ידע יצרינו‪ ,‬דער איין איינציגער באשעפער אליין ער ווייסט דעם יצר‬ ‫הרע‪ ,‬ער ווייסט וואס אידן מאכן מיט אין כובד הגלות די נסיונות היצר‪.‬‬ ‫אל תבוא במשפט עמנו‪ ,‬צו קומען בדרך משפט פאר'ן בית דין של‬ ‫מעלה‪ ,‬כי לא יצדק לפניך כל חי‪ ,‬ווייל מלאכים אין בית דין של מעלה‬ ‫פארשטייען נישט‪ ,‬נאר מלפניך משפטינו יצא‪ ,‬דער איין איינציגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬עיניך תחזינה מישרים‪ ,‬הקב"ה ער קען זעהן עפעס א מליצה‬ ‫ישרה פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫מט‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫דער פעטער ז"ל האט נאכגעזאגט דעם ישמח משה ביי א דרשה ראש‬ ‫השנה‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬די משנה זאגט אין סוף מסכת סוטה בעקבתא‬ ‫דמשיחא אין לנו להשען אלא על אבינו שבשמים‪ ,‬אמאל איז געווען‬ ‫צדיקים און ערליכע אידן‪ ,‬האט מען געקענט אדורכגיין אפילו פארן בית‬ ‫דין של מעלה‪ ,‬אבער בעיקבתא דמשיחא אין לנו להשען אלא על אבינו‬ ‫שבשמים‪ ,‬נאר אויפ'ן הייליגן באשעפער וואס ער פארשטייט און ווייסט‬ ‫אונזער מצב‪ .‬ער זאגט נאך פון צמח דוד‪ ,‬אז ס'איז געקומען נשמות‬ ‫בקובלנא צום הייליגן רבי ר' מענדעלע‪ ,‬אז רבי מיכל'ע זלאטשובער‬ ‫זיצט אין בית דין של מעלה‪ ,‬און ער איז זייער מחמיר‪ ,‬ער איז געבוירן‬ ‫מיט א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬און ער האט מתפלל געווען אז מ'זאל‬ ‫שטעלן א צווייטן צדיק אין בית דין של מעלה‪ ,‬איינער וואס פארשטייט‬ ‫מער וואס הייסט א פשוט'ער בשר ודם‪.‬‬ ‫דער טאטע ז"ל האט אמאל געזאגט ראש השנה‪ ,‬די פריערדיגע‬ ‫צדיקים‪ ,‬די צדיקי הדורות‪ ,‬ווייסן נישט וואס הייסט דער גלות וואס אונז‬ ‫זיצן דא‪ ,‬דער ביטערער גלות ווי אזוי ס'זעהט אויס די ערות הארץ‪ ,‬ווי‬ ‫אזוי ס'זעהט אויס דא אין אמעריקא ווי אזוי מ'לעבט דא‪ ,‬די פריערדיגע‬ ‫צדיקים האבן זיך נישט געקענט דאס פארשטעלן‪ ,‬די פריערדיגע צדיקים‬ ‫ווער ס'זאל נאר נישט זיין וואס זיצט אין בית דין של מעלה‪ ,‬קענען נישט‬ ‫פארשטיין היינטיגע צייטן א איד‪ ,‬זיי האבן נישט קיין השגה וואספארא‬ ‫שפלות ס'קען זיין‪ ,‬נאר איין איינציגער באשעפער‪ ,‬ער האט באשאפן‬ ‫דעם גלות‪ ,‬דער באשעפער איז א יודע כל תעלומות‪ ,‬די אלע זאכן וואס‬ ‫פאר צדיקים איז פארהוילן וואס זיי קענען אונז נישט פארשטיין‪ ,‬הקב"ה‬ ‫האט פארטריבן אידישע קינדער אין גלות‪ ,‬ער האט אונז פארטריבן דא‬ ‫אין דעם גלות אין די מדינה וואס מיר זענען‪ ,‬נאר הקב"ה וואס ער האט‬ ‫געשיקט אידישע קינדער אין גלות‪ ,‬ער ווייסט דעם גלות‪ ,‬און ער‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫נ‬ ‫פארשטייט דעם גלות‪ ,‬און ער פארשטייט וואס אידישע קינדער מאכן‬ ‫מיט‪.‬‬ ‫אתם נצבים היום כולכם לפני ה' אלקיכם‪ ,‬משה רבינו האט געוואלט‬ ‫מחזק זיין כלל ישראל ‪ -‬כלל ישראל איז געווען צובראכן‪ ,‬מ'האט‬ ‫געזעהן ואתכם אזרה בגוים‪ ,‬משה רבינו האט געזאגט דברי תוכחה‪,‬‬ ‫משה רבינו האט אהערגעשטעלט ווי אזוי אידן וועלן זיין אין דעם‬ ‫לאנגען ביטערן גלות‪ ,‬הוריקו פניהם‪ ,‬מי יוכל לעמוד‪ ,‬ווער וועט קענען‬ ‫אויסהאלטן די נסיונות אין אזא ביטערן גלות‪ ,‬מי יוכל לעמוד בדין‪ ,‬ווער‬ ‫ס'וועט שטיין אין בית דין של מעלה וועט דאס נישט פארשטיין‪ ,‬בית דין‬ ‫של מעלה וועט זיך אראפזעצן ראש השנה דן זיין אידישע קינדער‪ ,‬ווער‬ ‫וועט קענען שטיין פארן בית דין של מעלה ביים משפט דעם הייליגן‬ ‫טאג ראש השנה‪.‬‬ ‫משה רבינו איז געקומען מחזק זיין כלל ישראל‪ ,‬אתם נצבים היום‪,‬‬ ‫היום דא ראש השנה‪ ,‬כולכם לפני ה' אלקיכם‪ ,‬מ'וועט קענען שטיין‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬מ'וועט שטיין בדין ומשפט נישט פארן בית‬ ‫דין של מעלה‪ ,‬ווייל קיינער פארשטייט אונז נישט‪ ,‬קיינער ווייסט נישט‬ ‫וואס דא טוהט זיך‪ ,‬קיינער ווייסט נישט וואס אידן מאכן מיט בזמן הזה‪,‬‬ ‫נאר דער איין איינציגער באשעפער‪ ,‬נאר ער וועט קענען זעהן‪ ,‬ער קען‬ ‫צוקוקן‪ ,‬ער קען דן זיין אידישע קינדער‪ ,‬כי הוא ידע יצרינו‪ ,‬נאר ער‬ ‫ווייסט אידישע קינדער וויאזוי זיי זעהן אויס‪ ,‬און וואס זיי מאכן מיט‬ ‫טאג נאך טאג‪ ,‬ווי אזוי מ'גייט אדורך די שווערע נסיונות‪) .‬מתוך ס"ג נצבים‬ ‫תשע"ב(‬ ‫‪y‬‬ ‫נא‬ ‫ילקוט דברות קודש ’ לראש השנה‬ ‫‹‬ ‫› אונזער שמחה אין גלות אז מיר זענען אידן‬ ‫דער חתם סופר אין די דרשות ז' אב )דף שמ‪ (:‬זאגט א מורא'דיגע‬ ‫בחינה אין שבח פון אידישע קינדער‪ ,‬אפילו זיי זענען אין גלות אין זייער‬ ‫א שווערן מצב‪ ,‬בצרה ובשביה‪ ,‬עם כל זה זענען זיי בשמחה‪ ,‬און מ'זאגט‬ ‫בשמחה ברוך שלא עשני גוי‪ ,‬וואס איז די שמחה? מען קוקט זיך אום‪,‬‬ ‫מען איז אין ביטערן גלות‪ ,‬מ'ליידט זיך אן צרות צרורות‪ ,‬אבער מ'איז‬ ‫בשמחה‪ ,‬ישמח ישראל בעושיו )תהלים קמט ב(‪ ,‬מיט דעם וואס מען איז‬ ‫נישט קיין גוי‪ ,‬נאר מען איז א איד!‪.‬‬ ‫דער חתם סופר זאגט דא זייער א טיפן רעיון‪ ,‬אידישע קינדער זענען‬ ‫אין גלות‪ ,‬און מ'ליידט זיך אן געוואלדיגע צרות‪ ,‬אבער מען זאגט נאך‬ ‫אלץ ברוך אלקינו שבראנו לכבודו והבדילנו מן התועים‪ ,‬מ'דאנקט דעם‬ ‫באשעפער! לכאורה ווען איך וואלט חלילה געווען א גוי‪ ,‬וואלט איך‬ ‫נישט געווען אין גלות‪ ,‬איך וואלט געווען א גוי ווי אלע גוים‪ ,‬אבער‬ ‫ס'איז אלעס כדאי!‪ ,‬מען דאנקט דעם באשעפער אז מען איז א איד!‪ ,‬און‬ ‫מיט די אלע עגמת נפש מיט די אלע צרות‪ ,‬מאכט מען א ברכה ברוך‬ ‫שלא עשני גוי!‪.‬‬ ‫רב סעדיה גאון זאגט צען טעמים אויף תקיעת שופר‪ ,‬איין טעם‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס איז דער דרך המלכים אז מען טראמפייטערט ביום המלוכה‪ ,‬ראש‬ ‫השנה איז דער יום המלוכה‪ ,‬מען איז ממליך דעם אייבערשטן מלך על‬ ‫כל הארץ‪ ,‬וועגן דעם בלאזט מען שופר‪ .‬ער זאגט נאך א טעם‪ ,‬אז תקיעת‬ ‫שופר קומט צו דערמאנען חורבן בית המקדש‪ ,‬ווען די גוים זענען‬ ‫אריינגעקומען האבן זיי טראמפייטערט אויף זייער נצחון‪ .‬לכאורה ווי‬ ‫קומט דאס ראש השנה צו דערמאנען חורבן בית המקדש?‬ ‫לראש השנה ‘ ילקוט דברות קודש‬ ‫נב‬ ‫נאר דאס קומט דערמאנען‪ ,‬אפילו ס'איז דא א חורבן בית המקדש‪,‬‬ ‫מען איז אין א לאנגן ביטערן גלות‪ ,‬דאך טראמפייטערן אונז‪ ,‬און מיר‬ ‫זענען ממליך דעם בורא כל עולמים‪ ,‬די גאנצע וועלט איז נישט ממליך‪,‬‬ ‫נאר אונז אידישע קינדער זענען ממליך דעם רבונו של עולם אויף די‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬און מ'טוט עס בשמחה‪ ,‬איך בין ממליך דעם הייליגן‬ ‫באשעפער ראש השנה‪ ,‬אפילו מ'איז אין גלות‪ ,‬און דאס איז א מליצה‬ ‫ישרה ראש השנה אויף אידישע קינדער‪) .‬ליל פורים שנת תשפ"ו לפ"ק(‬ ‫‪y‬‬