גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — ראש השנה (2026-09-07)

בס"ד
ר
ראש השנה תשפ"ז
''ראש השנה שחל בשבת''
ספר "ריח דודאים" אויף מסכת מגילה
זאגט א פשט על פי נגלה :פארוואס
"כסא" ,און לולב איז דער ענין פון "שם" –
"איך שמך נקרא עלי" .דער ענין פון מגילה
''דריי מצוות''
ברענגט די גמרא אלעמאל אראפ די דריי דאס איז דאך ''מחיית עמלק''. ארבעטן צוזאמען
מצוות צוזאמען – שופר ,לולב און מגילה?
ער זאגט אז עס מוז זיין אז מען האט גוזר זאגט מען אזוי" :אין השם שלם" – דער די גמרא ברענגט דעם טעם אויף דעם
געווען אויף ''אלע דריי צוזאמען'' אז ווען "שם" ,וואס איז לולב ,איז נישט בשלימות; וואס מ'בלאזט נישט קיין ''תקיעת שופר''
עס קומט אויס שבת זאל מען נישט מקיים "ואין הכסא שלם" – און דער "שופר" איז אום שבת ,אז דאס איז די זעלבע ווי דעם
זיין די מצוות .וואס איז דער הכרח דערצו? נישט בשלימות; "עד שימחה זרעו של ''טעמא דלולב'' און ''טעמא דמגילה''.
מען זעט אפט אין גמרא אז עס איז דא א עמלק" –מען מוז אויך צושטעלן די מגילה. דער ענין פון דעם קשר צווישן די דריי
געוויסער פאל וואס מען וואלט אפשר מצוות ווערט דערמאנט אינעם ספר אגרא
נישט געדארפט גוזר זיין ,אבער "כולא דכלה(,וישלח) אז עס איז מרומז אינעם
חדא גזירה" – אז מען מאכט א גזירה, דער ענין פון ווארט "של'ם" .שלם איז ראשי תיבות:
מאכט מען עס שוין בשלימות ,הגם דער
חשש איז נישט שטענדיג אזוי גרויס .ווען תקיעת שופר שופר ,לולב ,מגילה .אפשר קען מען זאגן
בדרך רמז ,לויטן לשון הגמרא" :אין השם
מען באטראכט די דריי מצוות ,זעט מען
אז דער חשש אז מען וועט צוקומען צו אן
איז אז דער שלם ואין הכסא שלם עד שימחה זרעו
של עמלק" .דא ווייזט מען אז עס איז דא
איסור איז נישט גלייך ביי אלע דריי. אייבערשטער עפעס א קשר צווישן אלע דריי מצוות
לכאורה ביי מגילה איז דא דער זאל זיך זעצן צוזאמען ,און די שלימות קומט דוקא דורך
אלע דריי.
גרעסטער חשש ,בשעת ביי שופר און אויף כסא
לולב איז דער חשש נישט אזוי שטארק.
פארוואס? די גמרא מאכט א ''הקדמה'', רחמים. ווען מען גייט שאקלען לולב ,זאגט מען
דארט א "יהי רצון" פארן שאקלען; אלעס
ווען רבה איז מסביר פארוואס מען ליינט זענען הויכע זאכן ,מען איז פארנומען מיט
נישט די מגילה אום שבת .זאגט רבה" :הכל ווען מען מאכט א שילוב פון אלע דריי: "אותיות שמך המיוחד ,ולידע איך שמך
חייבין בקריאת המגילה ,ואין הכל בקיאין שופר וואס איז "כסא" ,לולב וואס איז נקרא עלי" .דער ענין פון לולב איז אז דעם
במקרא מגילה" .יעדער איז מחויב אין דער "שם" ,צוזאמען מיט מחיית עמלק ,דאס אייבערשטנ'ס נאמען זאל זיין בשלימות
מצוה ,אבער נישט יעדער איז בקי וויאזוי וועט טאקע זיין "שלם" ,וואס איז די ראשי אויף אונז .דער ענין פון תקיעת שופר איז
מען טוט עס ,דעריבער איז דא א גזירה תיבות פון שופר ,לולב ,מגילה. דאך אז דער אייבערשטער זאל אויפשטיין
"שמא ילך אצל חכם אצל בקי" און מען פון כסא דין און זיך זעצן אויף כסא רחמים.
וועט עס טראגן ארבע אמות אין רשות דער הייליגער בני יששכר זי'ע אין זיין קומט אויס אז שופר איז דער ענין פון
א -גליון שיחתי
פלעצער איז נאר געווען א ''צירוף'' ,ווייל הלכות; מען דארף נישט קענען שאקלען הרבים.
מען האט איינמאל גוזר געווען אויף די דעם לולב ,מען דארף עס נאר קענען
אלע דריי מצוות. ''נעמען אין די האנט'' מיט א ברכה ,מען וואס וויל די גמרא דערמיט
הייבט עס אויף און מען איז שוין יוצא – ארויסברענגען אז ''הכל חייבין'' .מגילה
מ'דארף נישט א נטילה בעלמא און מען איז שוין יוצא. ליינען איז א חיוב אויף יעדן איד אליין.
קענען בלאזן... ער וויל טאקע גיין צום חכם ער זאל אים
אויסלערנען די ענינים און די פרטים,
דאס וואס מען קען יוצא זיין מיט הערן די
מגילה איז נאר צוליב "שומע כעונה" ,עס
אבער ער איז בכלל נישט פארלוירן אדער איז כאילו ער וואלט אליין געליינט .אבער
די נקודה וואס דער הייליגער "בני בהול פארן עצם קיום המצוה .קומט אויס וואס איז די ''מצוה'' צו ליינען די מגילה.
יששכר" ברענגט דא ארויס אז שופר אז ביי שופר איז עס א ווייטע חשש ,ווייל וואס איז אבער די מצוה פון תקיעת שופר?
איז נישט די מצוה פון ''בלאזן'' נאר פון פארוואס זאל ער גיין נעמען ''זיין'' שופר עס וואלט זיך געקענט מיינען אז עס איז
''שמיעה'' ,אבער עס דארף זיין איינער אין א צייט וואס ער דארף בכלל נישט א מצוה פאר יעדן איד צו בלאזן שופר,
וואס בלאזט כדי מען זאל קענען יוצא די מצוה פון ''בלאזן'' שופר ,נאר פון און מען קען ''יוצא זיין'' דורך הערן פון א
זיין .איז דא אין דעם ענין א תשובה אין ''שמיעה '',פון הערן דעם שופר? צווייטן .אבער דאס איז נישט ריכטיג; עס
"כתב סופר" (סימן ק"ד ),וואו ער זאגט איז בכלל נישט קיין מצוה מן התורה צו
אז ער האט א חידוש אויף די גמרא .ער בלאזן שופר .די מצוה איז צו "הערן" שופר
איז מורא'דיג משבח דעם חידוש און
רופט עס אן א "דבר יקר" ,א מתנה וואס היות נישט פון איינעם וואס בלאזט כדת וכדין און איז
א בר חיובא .עס איז דא א געוויסע צורה
דער אייבערשטער האט אים געשיקט
פון הימל .ער לערנט פשט אז די לשון יעדער קען וויאזוי ''תקיעת שופר'' דארף אויסזען,
אבער די מצוה פון יעדן יחיד איז נישט
הגמרא ביי שופר איז אויך אזוי :די גמרא בלאזן שופר, דאס בלאזן ,נאר די שמיעה .מען זעט דאס
פרעגט ,פארוואס קען מען נישט בלאזן
שופר אום שבת? זאגט די גמרא" :הכל איז על כרחך טאקע קלאר פונעם נוסח הברכה "לשמוע
קול שופר".
חייבין בתקיעת שופר ואין הכל בקיאין,
וגזירה שמא ילך אצל בקי" .וואס איז די
אז די מצוה ביי א מצוה וואס יעדער יחיד איז
הקדמה וואס די גמרא מאכט "הכל חייבין איז נישט דאס אליין מחויב צו ליינען ,ווי מגילה ,האט א
בתקיעת שופר"? עס איז דאך א דבר ידוע
אז א מצות עשה דאורייתא איז יעדער איד בלאזן שופר נאר מענטש א געוואלדיגן עול; ער איז בהול
עס צו טון ,דעריבער וועט ער שנעל
מחויב! פארוואס דארף די גמרא מקדים
זיין אז ''יעדער איז מחויב'' פארן זאגן אז
דאס הערן דעם נעמען די מגילה און לויפן צו א בקי ער
''נישט יעדער איז א בקי''? שופר. זאל אים אויסלערנען .אבער ביי תקיעת
שופר איז מען נישט אזוי פארלוירן; דו
דארפסט דאך נישט אליין בלאזן ,דו
זאגט ער ,אז עס קען זיין אז ביי לולב איז עס א ווייטע חשש ,ווייל קענסט פשוט גיין צו איינעם וואס זאל
אין די ווערטער האט די גמרא בעצם איז נישטא וואס צו קענען אזוי ווייט. בלאזן פאר דיר .געווענליך האט א בעל
''באהאלטענערהייט'' פארענטפערט א די עיקר מצוה קען ער מקיים זיין אן צו גיין תוקע זיין אייגענעם שופר ,ממילא איז
קשיא וואס איז ערגעץ געבליבן שווער צו יענעם; אפילו אויב ער וועט עס נישט דאס א ''ווייטער חשש'' אז א מענטש וואס
און מען זעט נישט אז די גמרא זאל עס בינדן פונקטליך מיט אלע קיישעלעך, קען נישט בלאזן וועט נעמען א שופר
פארענטפערן .מיט דעם אויסדרוק ,וואס וועט ער אויך יוצא זיין די מצוה ,דעריבער און לויפן צו א צווייטן .קומט אויס אז
זעט אויס ווי אן אריכות הלשון – "הכל איז ער נישט פארלוירן .ביי מגילה אבער, ביי מגילה איז עס א נאנטער חשש ,ווייל
חייבין בתקיעת שופר ואין הכל בקיאין" דארטן איז מען די מערסטע פארלוירן. "הכל חייבין במקרא מגילה" און יעדער
– ווערט פארענטפערט א קשיא .וועלכע מוז מען זאגן ,זאגט דער הייליגער "ריח דארף עס אליין קענען ,אבער ביי תקיעת
קשיא איז שווער געבליבן ,און וויאזוי דודאים" ,אז די ''עיקר גזירה'' איז געווען שופר ,וואו די מצוה איז צו הערן ,איז עס א
ווערט עס פארענטפערט מיט דעם ביי מגילה ,און בחדא מחתא האט מען שוין ווייטער חשש.
אויסדרוק? זאגט דער "כתב סופר" א גוזר געווען אויף אלע דריי .מיט דעם וועט
וואונדערליכן פשט :קודם זאגט די גמרא מען אלעמאל איבערחזר'ן :היינו טעמא ביי לולב איז אויך דא א קליינע חשש,
אז דאס וואס מען בלאזט נישט קיין שופר דשופר ,היינו טעמא דלולב ,היינו טעמא ווייל ביי לולב איז נישט דא אזוי ווייט
ווען ראש השנה געפאלט אום שבת ,זעט דמגילה – מסביר צו זיין אז די עיקר סיבה פארוואס צו גיין צו א בקי .סתם צו נעמען
מען פון די שינוי הפסוקים .אין איין פסוק פארוואס מען האט גוזר געווען אין אלע א לולב האט דאך נישט קיין סאך פרטי
ב -גליון שיחתי
וואו שליחות העלפט נישט ,זאל די תורה און פרובירן זיך אויסצולערנען תקיעת שטייט "זכרון תרועה" ,וואס גייט ארויף
הייסן טון א מצוה וואס נישט יעדער קען? שופר ,אבער עס גייט נישט .עס זענען אויף ''שבת'' ווען מען ''דערמאנט'' נאר
אזא זאך איז נישטא אין די תרי"ג מצוות. דא מענטשן וואס קענען יא בלאזן און דעם ענין פון תרועה ,און "יום תרועה"
מענטשן וואס קענען נישט .אויב אזוי, גייט ארויף אויף א וואכעדיגן טאג.
היות נישט יעדער קען בלאזן שופר ,איז וואס וועט זיין דא? מוז זיין די תורה
על כרחך אז די מצוה איז נישט דאס בלאזן פארלאנגט נישט פון א מענטש ער זאל למעשה האט די גמרא דאס
שופר נאר דאס הערן דעם שופר .דאס אליינס בלאזן ,נאר די תורה וויל אז דער אפגעפרעגט ,ווייל מדאורייתא איז נישטא
טאקע ווייזט אונז די תורה" :יום תרועה" שופר זאל אריינגיין אין דיר ,אז דו זאלסט אזא זאך ווי "זכרון תרועה" אלס פטור ,נאר
איז איין פסוק ,אבער דער אנדערער הערן דעם שופר .וואו שטייט דאס? וועגן מדאורייתא דארף מען בלאזן שופר אפילו
פסוק איז "זכרון תרועה" ,אריינצונעמען דעם איז דא א צווייטע פסוק" :זכרון אום שבת .אויב אזוי ,פארוואס בלאזט מען
די תרועה ,צוצוהערן דעם שופר ,און תרועה מקרא קודש" .וואס טייטשט טאקע נישט שבת? אלס די גזירה דרבה.
זיך מתבונן זיין אז דער שופר רעדט צו "זכרון תרועה"? מען קען עס טייטשן אז איז דאך שווער :אויב מדאורייתא דארף
אונז ,אז מען זאל צוהערן צום שופר מיט מען זאל געדענקען דעם ''ענין פון תרועה'' מען אלעמאל יא בלאזן שופר ,פארוואס
כוונה .ממילא זאגט דער כתב סופר אז דורך זאגן פסוקים ,אבער עס קען אויך שטייט טאקע אין איין פסוק "זכרון
דאס איז א ''דבר נפלא מאד'' אלס פשט
מיינען אז א איד זאל ''ארייננעמען אין זיך תרועה"? די קשיא איז געבליבן שווער .די
אין דער גמרא .די גמרא האט דאך קודם
די תרועה '',ער זאל אינזין האבן אז מען גמרא האט טאקע געזאגט א נייעם פשט
אראפגעברענגט די סתירה צווישן די
צוויי פסוקים ,און די גמרא האט געוואלט בלאזט יעצט שופר .דאס מיינט אז ער זאל פארוואס מען בלאזט למעשה נישט קיין
ענטפערן אויף איין וועג ,אבער מען האט הערן דעם שופר .קומט אויס אז איין פסוק שופר שבת ,אבער די גמרא האט נישט
עס אפגעפרעגט .יעצט ,ווען די גמרא גייט זאגט "יום תרועה" ,אז מען דארף טאקע פארענטפערט די פריערדיגע סתירת
זאגן דעם נייעם וועג פון גזירה דרבה ,זאגט בלאזן שופר ,און דער צווייטער פסוק הפסוקים צווישן "יום תרועה" און "זכרון
אויף דעם די גמרא אגב ,און ''ווארפט שוין זאגט "זכרון תרועה" ,אז מען דארף עס תרועה" .עס זעט אויס ווי די קשיא איז
אריין'' דעם תירוץ אויף דער פריערדיגער אויפנעמען ,הערן ,און אינזין האבן וואס קיינמאל נישט געווארן פארענטפערט.
סתירה .מיט וועלכע ווערטער? זאגט דער שופר קומט אונז זאגן.
די גמרא אזוי" :הכל חייבין בתקיעת זאגט דער "כתב סופר" ,אז די קשיא
שופר" – עס איז דאך א מצוה אויף יעדן מצוה פון ''זכרון ווערט פארענטפערט אין די ווערטער
איד – "ואין הכל בקיאין בתקיעת שופר".
ווי קען זיין אז עס זאל זיין א מצוה וואס
תרועה'' ארייננעמען "הכל חייבין בתקיעת שופר" .דהיינו ,ווען
עס וואלט סתם אזוי געשטאנען אין די
''הכל חייבין'' אבער ''אין הכל בקיאין''? די דעם ''שופר'' תורה "יום תרועה יהיה לכם" ,וואלט איך
תורה גיט דאך נישט קיין מצוה וואס נישט געטראכט כפשוטו אז עס איז א מצוה אויף
יעדער קען טון .אויב אזוי ,פארשטייסטו וואס איז דער פשט? מען זעט פון דעם יעדער איד אליינס צו בלאזן שופר .אויב
פון דעם אז די מצוה איז נישט צו בלאזן, אז עס איז טאקע דא א מצוה פון בלאזן עס איז א מצוה אויף יעדער איד צו בלאזן,
נאר די מצוה איז צו הערן .וועגן דעם שופר ,אבער עס איז נישט קיין מצוה אז קען מען נישט יוצא זיין ווען א צווייטער
שטייט "זכרון תרועה" .ער האט יעצט יעדער דארף אליינס בלאזן; מען דארף בלאזט פאר דיר .מען דארף אפילו וויסן צי
פארענטפערט די פריערדיגע קשיא ,אז
בלאזן שופר כדי יעדער איינער זאל "שומע כעונה" וואלט געהאלפן אויף דעם;
"זכרון תרועה" קומט אונז אויסצולערנען
אנקומען צו "זכרון תרועה" .וואס איז אויף ''ווערטער'' העלפט עס ,אבער ווער
אז די מצוה איז נישט צו בלאזן שופר נאר
צו הערן שופר .דאס איז א דרך הלימוד אין טאקע דער פשט? ווייל דער כלל איז ,אז זאגט אז אויף ''תקיעת שופר'' העלפט עס?
א גמרא ,וואס קען מיט אן אריכות הלשון די תורה גיבט נישט קיין מצוות וואס נישט עס וואלט נישט געווען שייך צו מאכן א
באהאלטענערהייט פארענטפערן א יעדער איד קען מקיים זיין .יעדע מצוה פון שליח ,ווייל ביי א ''מצוה שבגופו'' העלפט
קשיא וואס איז געבליבן שווער פון פריער. די תורה דארף יעדער איד קענען מקיים נישט קיין שליחות .ווען עס וואלט געווען
דאס איז דער כתב סופר'ס דבר יקר וואס זיין .היות ''בלאזן שופר'' איז אן ''אומנות'', א מצוה פון "יום תרועה יהיה לכם" ,וואלט
ער איז אזוי שטארק משבח. וואס דער נסיון ווייזט אז אסאך מענטשן יעדער איד געמוזט אליינס בלאזן שופר.
פלאגן זיך און קענען עס נישט באווייזן,
ביי ''מילה'' איז קען נישט זיין אז די תורה זאל הייסן טון
אזא מצוה אליינס .מען זעט טאקע אז די
אבער דאס איז זייער א שווערע זאך,
ווייל די מציאות איז אז זייער אסאך
דער עולם רואיג... תורה האט געהייסן טון מצוות וואס נישט מענטשן קענען נישט בלאזן קיין שופר.
יעדער קען טון ,ווי ''מילה'' אדער אנדערע ער זאגט דארט אין "כתב סופר" אן
עס איז דא נאך א שטארקע דיוק זאכן ,אבער דארטן העלפט ''שליחות''. אינטערעסאנטע לשון :עס איז ידוע אז
אויף דעם ענין ,וואס סיי דער כתב סופר אבער א מצוה וואס איז א מצוה שבגופו, עס זענען דא מענטשן וואס פלאגן זיך
גליון שיחתי -ג
א גזירה דרבה ווייל דו האסט מורא ,אבער ''קינד'' צי אויפן ''מוהל-מעסער'' .זאל מען שטעלט זיך דערויף (אין דער זעלבער
ביי מילה האסטו דאך נישט קיין מורא מתקן זיין אז מ'זאל נישט מאכן קיין ברית תשובה פריער ),און סיי דער נעפיו
פון "שמא יעבירנו"? אויף דעם זאגט מען: אום שבת צוליב די גזירה? למעשה מאכט פונעם כתב סופר ,דער "חתן סופר" –
"הכל חייבין במקרא מגילה"" ,הכל חייבין מען יעדע שבת'דיגע ברית אין איר צייט. [אן אייניקל פון דעם הייליגן חתם סופר
בתקיעת שופר" – דער גאנצער עולם וואס איז דער חילוק? דער זעלבער חשש דורך א טאכטער ],שטעלן זיך אויף דעם
איז פארנומען מיט דעם ,ווער וועט אים פון "שמא יעבירנו" עקזיסטירט אויך ביי א זעלבן דיוק; [דער חתן סופר שרייבט
דערמאנען? פון דעם אליין פארשטייט מען ברית ,טא פארוואס האט מען מילה בשבת טאקע דארט אז ער האט מכוון געווען
דעם ר"נ'ס תירוץ .מה שאין כן ביי מילה, נישט מדחה געווען? צום דעת פון זיין ''גרויסן פעטער'' ,און ער
איז דאך נישט "הכל חייבין" צו מאכן היינט האט מורא'דיג הנאה געהאט אז ער האט
א ברית ,דעריבער וועט דער עולם זיין ענטפערט אויף דעם דער ר"ן א זייער צוגעטראפן צום זעלבן פונקט ].למעשה
רואיג און מען וועט אים דערמאנען .דאס פשוט'ן ,שיינעם און זיסן תירוץ .ווען עס האבן מיר דאך געשמועסט אז עס איז א
איז א זייער שיינער פשט צו פארענטפערן קומט צו מאכן א ברית ,איז דא ''איין בעל שילוב פון דריי גמרות – שופר ,לולב ,און
ברית''; איין איד אין כלל ישראל מאכט דעם מגילה .עס איז אבער דא א שינוי לשון אין
דעם לשון און די איבריגע ווערטער אין
ברית ,און גאנץ כלל ישראל ארום אים איז דעם אויסשמועס .אין דער גמרא אין מסכת
דער גמרא – "הכל חייבין במקרא מגילה"
רואיג .אין אזא פאל דארף איך נישט מורא מגילה שטייט "הכל חייבין במקרא מגילה",
און "הכל חייבין בתקיעת שופר" – כדי צו
האבן אז דער בעל ברית וועט בשוגג טראגן וואס ווי מיר האבן פריער געשמועסט ,איז
פארענטפערן דעם חילוק צווישן דא און
פיר אמות אין רשות הרבים ,ווייל אנדערע דאס ממש א מצוה אויף יעדן איינעם .ביי
מילה. דער מצוה פון תקיעת שופר זאגט אויך
אידן וועלן אים דערמאנען; די מענטשן
אין שטאט וועלן אים זאגן" :עס איז שבת די גמרא "הכל חייבין בתקיעת שופר",
ביי ''לולב'' איז דאך היינט ,מען טאר נישט טראגן" .ממילא אבער ווען עס קומט צו לולב ,זאגט נישט
א אנדערע ''חילוק'' וועט מען נישט צוקומען צו קיין מכשול. די גמרא "הכל חייבין בנטילת לולב'' וואס
אבער ווען עס קומט צו שופר ,לולב ,אדער איז דער פשט פון דעם שינוי לשון ,אז ביי
מגילה ,איז דאס א זאך מיט וואס די גאנצע מגילה און שופר שטייט יא "הכל חייבין",
למעשה איז דאך אבער אביסל שווער:
שטאט איז יעצט פארנומען .ביי גאנץ כלל אבער ביי לולב שטייט עס נישט? זאגט
מיר זעען דאך אז ביי לולב שטייען נישט
ישראל איז היינט ראש השנה ,יעדער דארף אויף דעם דער חתן סופר מיט זיין פעטער
די ווערטער .פארוואס שטייט נישט ביי
דער כתב סופר ,אז מען קען זאגן א זייער
לולב "הכל חייבין בנטילת לולב" ,כדי צו בלאזן שופר ,און יעדער האט דעם עול פון
שיינעם פשט .מען קען זאגן נאך א נקודה
פארענטפערן די זעלבע קשיא וואס לולב דער מצוה .סוכות האט יעדער דעם עול
וואס די גמרא האט אינזין געהאט מיט די
איז אנדערש ווי א ברית? דארט האט די פון לולב ,און פורים פון מגילה .ווען דער
ווערטער "הכל חייבין" ,וואס זענען לכאורה
גמרא עס אויסגעלאזט ,זיכער מוז זיין א גאנצער עולם איז טרוד מיט דער מצוה,
איבריגע ווערטער[ .באמת שטייט דער
חשבון אויף יעדע ווארט אין די גמרא .זאגט האט קיינער נישט קיין צייט צו טראכטן
זעלבער פשט בקיצור נמרץ אויך אין ''ריח
דער כתב סופר א געוואלדיגע הערליכע וואס יענער טוט אים צו ווארענען איז דאך
דודאים'' וואו דער הייליגער בני יששכר
פשט ,פארוואס ביי לולב דארף מען עס דער חילוק זייער קלאר .ביי מילה ,מאכט שרייבט אויך די נקודה בקיצור ],אז מיט
נישט זאגן ,צו מרמז זיין דעם חילוק פון א דאך נישט ''גאנץ כלל ישראל'' יעצט א די ווערטער "הכל חייבין במקרא מגילה"
ברית. ברית ,נאר יחידים מאכן עס ,דעריבער קען און "הכל חייבין בתקיעת שופר" ,וויל מען
מען זיין רואיג אז מען וועט נישט צוקומען דא פארענטפערן א קשיא אויף דער סוגיא.
זאגט דער כתב סופר אזוי :לאמיר עפעס צו חילול שבת ווייל אנדערע אידן וועלן דהיינו ,איינע פון די זייער שיינע באקאנטע
קלאר מאכן ,וואס איז דער ענין פון גיין צו אים דערמאנען .אבער ביי שופר ,לולב און קשיות וואס זענען דא אויף דער סוגיא פון
א בקי? וואס זאל דער בקי טון פאר אים? מגילה ,היות יעדער איז טרוד ,ווער וועט דער גזירה דרבה פון "שמא יעבירנו" ,איז
באמת זענען דא דערין עטליכע מהלכים אים דערמאנען? איז דא א נענטערע חשש די קשיא פונעם הייליגן ר"ן( .תחלת פרק ד'
(עיין רש'י)דער כתב סופר ברענגט פונעם פון "שמא יעבירנו" .אזוי ענטפערט דער במסכת ר'ה) דער ר"ן פרעגט :אויב מען קען
רמב"ם ,וואס שמועסט אויס ביי יעדע זאך הייליגער ר"ן. נעמען א מצוה דאורייתא און עס מדחה
באזונדער וואס דער פונקטליכע חשש זיין צוליב א חשש פון "שמא יעבירנו",
איז .ביי תקיעת שופר זאגט דער רמב"ם זאגן די אלע וואס מיר האבן פריער פארוואס זעט מען נישט אז מען זאל אזוי
די לשון ,אז ער וועט גיין צו א בקי כדי דער דערמאנט –ריח דודאים -כתב סופר טון ביי א ברית מילה וואס געפאלט אום
בקי זאל בלאזן פאר אים .ביי מגילה זאגט -חתן סופר – אז די גמרא האט דא ''מרמז שבת? עס איז טאקע מדאורייתא ,און
אויך דער רמב"ם די לשון ,אז ער וועט גיין געווען'' דעם ר"נ'ס תירוץ .די גמרא האט מילה דוחה שבת ,אבער עס איז דאך אויך
צום בקי ער זאל פאר אים ליינען די מגילה געוואלט ארויסברענגען :דו גייסט מאכן דא א חשש פון "שמא יעבירנו" ,צי אויפן
ד -גליון שיחתי
ר"ן .דער חילוק איז א פשוט'ער .וואס מיינט עס ראש השנה אינדערפרי ,ווייל ער – נישט אז ער זאל אים ''אויסלערנען'' צו
איז דער חילוק? מילה ,ווען וועט מען גייט אין א צייט ווען מען איז יוצא תקיעת ''ליינען'' אדער ''בלאזן'' ,נאר ער זאל עס
גיין טראגן דעם קינד? אין די זמן המצוה, שופר .ביי מגילה מיינט עס אין א צייט ווען טון פאר אים .אבער ווען עס קומט צו
דעמאלטס ווען מען דארף מל זיין דאס מען ליינט די מגילה .ביי לולב אבער מוז די נענועים פון לולב ,דארטן זאגט דער
קינד .דעמאלטס איז די גאס פול ,דער עס בכלל נישט זיין אינדערפרי; כדי זיך רמב"ם יא די לשון ,אז ער וועט גיין צום
עולם איז דא ,ממילא וועלן זיין מענטשן אויסצולערנען וויאזוי צו שאקלען לולב, בקי ער זאל אים "אויסלערנען" דעם סדר
וואס וועלן אים דערמאנען .ביי לולב אבער קענסטו גיין ביינאכט נאכן טיש ,דו קענסט הנענועים און די ברכות.
קען דער מענטש גיין סיי ווען ,אינמיטן די גיין פארטאגס ,סיי ווען ,ווייל דו גייסט דאך
נאכט אדער פארטאגס ווען די גאס איז וואס איז דער שינוי? פארוואס ביי
ליידיג ,איז באמת נישטא ווער עס זאל שופר און מגילה ביסטו מסביר אז ער
אים דערמאנען .לויט דעם הסבר אז ביי ווען עס קומט וועט גיין צום בקי ער זאל ''טון די מצוה''
לולב איז דאך נישט די ציל אז ער גייט
יעצט ''טון די מצוה'' ביי יענעם ,נאר ער
צו מאכן א ברית, פאר אים ,און ביי לולב זאגסטו אז דער
בקי זאל אים ''אויסלערנען'' וויאזוי ער
גייט זיך ''אויסלערנען'' די מצוה ,זענען איז דא ''איין זאל עס ''אליינס קענען טון''? זאגט דער
כתב סופר זייער פשוט :מיינסטו אז מען
בכלל נישטא קיין מענטשן וואס זאלן אים
דערמאנען.
בעל ברית''; קען זיך אויסלערנען בלאזן שופר ראש
איין איד אין כלל השנה אינדערפרי? איינער וואס וויל זיך
לערנען בלאזן שופר האט נישט קיין צייט
אויב איינער וועט פרעגן די קשיא
פונעם ר"ן ,פארוואס ביי לולב האט מען ישראל מאכט ראש השנה אינדערפרי ,עס נעמט גענוג
יא גוזר געווען און ביי מילה נישט ,איז דא דעם ברית, לאנג זיך אויסצולערנען .צו זאגן אז דאס
איז א חשש ,אז מען וועט גיין צו א בקי
א פשוט'ע תירוץ :ביי מילה גייט מען בזמן
המצוה ,זענען דא מענטשן אויפן גאס אים און גאנץ כלל ראש השנה אינדערפרי זיך ''אויסלערנען
תקיעת שופר''? ניין ,עס איז שוין צו שפעט.
צו דערמאנען ,אבער ביי לולב קען מען גיין ישראל ארום
שלא בזמן המצוה ,וויבאלד דער חילוק
צווישן מילה און לולב איז פשוט ,דארף אים איז רואיג. דער זעלבער חשבון איז ביי מגילה
ליינען :קען מען דען גיין צו א בקי פורים
מען נישט צוקומען צו די ווערטער "הכל אינדערפרי זיך לערנען ליינען די מגילה?
חייבין בנטילת לולב" צו פארענטפערן די עס איז ווייטער נישט די צייט פאר דעם,
קשיא פונעם ר"ן. נישט יעצט ''מקיים זיין'' די מצוה ,נאר ער מען דארף זיך שוין צוגרייטן כאטש
''לערנט'' דיך אויס וויאזוי מען טוט עס ,און עטליכע וואכן פאר פורים .אויב איינער
מה שאין כן ביי שופר און ביי מגילה, נאכדעם וועסטו עס טון אליינס. קען נישט בלאזן שופר אדער ליינען די
וואו מען גייט דאך אין די זמן קיום המצוה מגילה ,איז די איינציגסטע ברירה צו גיין צו
איז דאך יא שווער :וואס איז אנדערש א בקי ער זאל עס טון פאר אים.
קומט אויס אזוי :ווען מען האט
מילה ווי דעם? דארף מען טאקע צוקומען געוואלט פארשטיין פארוואס ביי מילה
צום חילוק אז דארט איז "הכל חייבין", לולב אבער איז נישט אזא שווערע זאך
האט מען נישט גוזר געווען .האט מען
ממילא איז יעדער איינער טרוד ,מה אויסצולערנען פאר א איד וויאזוי מען
געמאכט א חילוק ,ווייל ביי מילה וועלן
שאין כן ביי מילה .עס איז ממש מורא'דיג שאקלט – דרום ,צפון ,מזרח .דאס קען
אנדערע מענטשן אים דערמאנען וויבאלד
אויסגערעכנט ,מען שפירט עס אזוי מען זיך יא אויסלערנען אין עטליכע מינוט
דער עולם איז נישט טרוד ,אבער ביי שופר
אין סוכות אליינס ,סיי די ברכות און סיי די
קלאר אז די גמרא מיט די ווערטער "הכל און מגילה וועט מען אים נישט דערמאנען
נענועים .דאס קען מען זיך יא אויסלערנען.
חייבין בתקיעת שופר" מיינט טאקע צו ווייל מען איז יא טרוד .דער תירוץ ליגט אין
פארענטפערן דעם ר"ן'ס תירוץ .וויבאלד די ווערטער "הכל חייבין בקריאת המגילה"
ביי לולב זאגט מען עס נישט ,ווייל דארט און "הכל חייבין בתקיעת שופר".
וויפיל אזייגער גייט
דארף מען נישט צוקומען צום תירוץ. מען צום בקי...
ביי לולב דארף נישט די גמרא שרייבן
*** דעם לשון :ווייל ווען מען וויל פארשטיין לויט דעם ,זאגט דער כתב סופר ,קען
דעם חילוק צווישן לולב און מילה ,דארף מען פארשטיין א שיינעם חילוק :ווען
מען נישט צוקומען צום תירוץ פונעם וועט דער מענטש גיין צום בקי? ביי שופר
גליון שיחתי -ה
אויב ח'ו אלע שלעכטע כוחות ווילן אונז
טשעפען ,דערמאנט מען דעם כח פון דעם
נעמען" :את עוץ בכורו ואת בוז אחיו ואת
קמואל" – דאס איז א פרט .לויט דעם לימוד
צווייטע טאג ראש השנה
פון "אין בכלל אלא מה שבפרט" ,ווען מען
וואס רבקה אמנו איז געבוירן געווארן ,און
זאגט א כלל און נאכדעם א פרט ,וויל מען שמחה פון ''לידת
מיט דעם טוט מען אלעס מבטל זיין.
עס מאכן ווייניגער .זעהט מען דא ,אז די רבקה''
תורה האט געוואלט קלענער מאכן דעם כח
דער בעלזער רב זאגט ווייטער :מען
פון די אלע רשעים; ווייל זיי האבן שלעכטע א שטארק ווארט וואס איז נוגע פאר
זאגט דעם קאפיטל "הודו לה' כי טוב" מיט
כוחות ,דארף מען זיי איינצוימען ,דערפאר דעם צווייטן טאג ראש השנה .מען ליינט
די זעקס און צוואנציג פסוקים ,און יעדער מאכט מען א כלל ופרט .דאס איז אלץ נאר אין די תורה דעם פרשת העקידה ווי עס
פסוק האט א באשטימטע מלאך וואס געווען ביז ''רבקה איז געבוירן'' .נאכדעם קאכט זיך א הויכע הימלישע עבודה ,און
לויבט דעם אויבערשטן מיט דעם פסוק. צום סוף לייגט מען צו נאך א שטיקל פון
עס איז דא א מלאך וואס הייסט שמ"רא''ז.
וואס זאגט דער מלאך? דעם פסוק
די תורה עטליכע פסוקים סוף פרשה ,וואס שפירט
"ויפרקנו מצרנו כי לעולם חסדו" – דער האט געוואלט זיך אביסל ווי עס נעמט אוועק דעם גאנצן
ראש השנה'דיגן טעם[ ...אויב מ'מעג עס
אייבערשטער האט אונז אויסגעלייזט פון
קלענער מאכן אזוי זאגן אויף א גשמיות'דיגע שפראך].עס
ווערט דארט אויסגערעכנט אז נחור האט
אלע אונזערע באדרענגער און מקטרגים.
דער מלאך וואס ברענגט ארויס דעם כח פון דעם כח פון געהאט קינדער פון מילכה :עוץ בכורו ,בוז
"ויפרקנו מצרנו" הייסט "שמרי'-א''ל .וואס
איז די ראשי תיבות פון דעם ווארט נאמען?
די אלע רשעים; אחיו ,און עס איז זייער אינטערעסאנט וואס
האט דאס מיט ''ראש השנה''? פארשטייט
די ווערטער רבקה שמונה אלה ילדה מלכה מען דאך אוודאי אז אין די אלע זאכן ליגן
וואס רבקה איז געבוירן ,שטייט נאכאמאל גרויסע הייליגע סודות עליונים .איז כדאי
לנחור .דאס קומט ווייזן אז איינמאל מען
איבערגעשריבן "שמונה אלה ילדה מלכה". צו דערמאנען א קליין שטיקל ''גילוי'',
האט רבקה ,קען מען שוין מאכן א כלל און
פארוואס מאכט די תורה נאכאמאל א ''כלל'' פונעם הייליגן ערשטער בעלזער רב זי'ע א
צוריק צוזאמנעמען אלע גרויסע כוחות, קורצן רמז וואס ליגט אין די ווערטער פון די
ווייל מיר האבן שוין נישט קיין מורא ,עס און מאכט זיי צוריק גרויס? דער תירוץ איז,
אז איינמאל עס איז דא רבקה ,האט מען קינדער פון מילכה.
וועט זיכער זיין "ויפרקנו מצרנו כי לעולם
שוין נישט מורא; מען איז שוין מבטל אלע
חסדו" – ער וועט אונז אויסלייזן פון אלע שלעכטע מקטרגים און קליפות דורך דעם דער בעלזער רב זאגט אז די אלע חברה
אונזערע באדרענגער .כי לעולם חסדו. כח פון רבקה. זענען געוואלדיגע גרויסע קליפות וואס
ווילן טשעפען די קדושה ,אבער עס קומט
כתיבה וחתימה טובה זאגט דער בעלזער רב :דאס זעט מען אין דער כח פון רבקה און איז מבטל די אלע
די פסוקים אז ווען מען האט רבקה ווערן כוחות זייערע .איז ער מסדר די פסוקים
ושנת גאולה וישועה בטל אלע מקטרגים און שלעכטע כוחות אזוי :קודם זאגט די תורה "הנה ילדה מלכה
איז דאס דאך א מורא'דיגע סגולה פאר ראש בנים גם היא" – 'בנים' איז א כלל .דערנאך
השנה :ווען מען ליינט די פסוקים אז אפולו הייבט די תורה אן אויסצורעכענען די
פאר הערות ,הוספות ,נדבות,
להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי
שיעורים קצרים מדי יום ביומו
און באקומען דעם גליון אויפן ושיעורים מדי שבוע בשבוע
אימעיל:
אימעיל: אמעריקע605-477-5551 :
machonsichoosi@gmail.com
ארץ ישראל073-388-6653 :
טעלעפָאן:
ָ
605-477-5551,7 איירָאּפע44-333-070-6593 :
ָ
ו -גליון שיחתי
