איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — ניצבים וילך (2026-08-31)

איש חסד היה
א זאמלונג פון געוואלדיגע מעשי חסד
פונעם בארימטן נגיד
מוהר"ר שמואל יהודה דסקל ז"ל
───────◇───────
פאר הערות ,תגובות און צוצולייגן עובדות און מעשיות:
אימעילy.b.daskal@gmail.com :
פרק ג
ריזיגע סכומים פאר צדקה
רווח'דיגע אינוועסטירונגען
האט דערציילט הרה"ח ר' בן ציון ויילר ,מנהל העסק בבורסת היהלומים:
ר' שמואל האט געהאט פילע פלענער פאר באזונדער רווח'דיגע אינוועסטירונגען.
נישט איינמאל האב איך באמערקט ווי ער נעמט ארויס פון באנק ריזיגע סכומים געלט.
"וואס זענען די אלע סכומים? וואס פלאנסטו צו טאן דערמיט?" האב איך אים פארוואונדערט
געפרעגט.
"איך דארף אסאך געלט פאר א גאר רווח'דיגע אינוועסטירונג" ,האט ר' שמואל רואיג געענטפערט.
מער האט ער נישט געזאגט.
שפעטער איז מיר קלאר געווארן אז דאס גאנצע געלט איז פארטיילט געווארן פאר נצרכים.
אזעלכע אינוועסטירונגען האט ער גערופן" :גאר רווח'דיגע אינוועסטירונגען!"
איין חודש וועל איך נישט פארדינען...
האט דערציילט אונזער עלטערער ברודער הרה"ח ר' יעקב:
איינמאל איז אנגעקומען צו טאטן א ידיעה וועגן דעם שווערע מצב פון א געוויסער משפחה .זיי האבן
געדארפט א געוואלדיגן סכום געלט.
טאטע האט זיך גלייך גענומען צו דער זאך און באשלאסן צו געבן דעם גאנצן סכום.
דערביי האט ער זיך אנגערופן צו מיר:
"דעם סכום פארדין איך אין איין חודש .וואס וועט דען געשען אויב איין חודש וועל איך נישט
פארדינען?"
קום נאכאמאל ,אן קיין מורא!
האט דערציילט ר' אברהם מנוביץ' ,גזבר עיריית בני ברק:
ר' שמואל'ס הארץ איז געווען אפן פאר יעדן ,און תרומות האבן פון אים געשטראמט אן קיין
אפשטעל.
יעדעס מאל ווען איך בין צו אים געקומען אים מתרים זיין פאר נצרכים ,פלעגט ער מיר געבן אלס
ערשטן סכום טויזנט דאלאר – א געוואלדיגער סכום אין יענע צייטן.
דערנאך פלעגט ער מיר שטענדיג זאגן:
פרק ג -ריזיגע סכומים פאר צדקה
"אויב דו וועסט דארפן נאך פאר נצרכים ,אפילו אויב דאס וועט שוין זיין מארגן ,זאלסטו נישט
קווענקלען .זאג נישט צו זיך' :איך האב דאך שוין נעכטן געבעטן' .קום נאכאמאל ,אן קיין מורא!"
א ריזיגער סכום פאר כולל "חזון איש"
פסח דערנענטערט זיך ,און אין אידישע שטיבער גרייט מען זיך צום יום טוב .אין דער צייט געבן
אידן קמחא דפסחא מיט א ברייטער האנט ,און די גבאי צדקה זענען פול מיט ארבעט.
האט דערציילט הרה"ח ר' יהושע כהן פון קרית וויזשניץ:
איך בין אנגעקומען צו ר' שמואל'ס שטוב צוזאמען מיט הרה"ח ר' ישראל דסקל ,צוריקצוגעבן א
הלוואה.
מיר האבן אים איבערגעגעבן א גאר גרויסן סכום ,וואס מיר האבן צוזאמגענומען מיט גרויס מי און
מסירות נפש .יעדעס יאר פלעגט אונז ר' שמואל בארגן פופציג טויזנט לירות ,וואס מיר האבן
פארטיילט פאר קמחא דפסחא .דערנאך פלעגן מיר גיין צו נדיבים צוזאמנעמען געלט ,כדי
צוריקצוצאלן די הלוואה.
אזוי האבן מיר געטאן אויך יענעס יאר .מיר זענען געקומען און אראפגעלייגט דאס געלט אויף זיין
טיש.
פלוצלינג איז אריינגעקומען אין שטוב איינער פון די מנהלים פון כולל "חזון איש" ,אים מתרים זיין
פארן כולל.
אן קיין ווארט האט ר' שמואל גענומען דאס גאנצע געלט וואס איז געלעגן אויפן טיש און עס אים
איבערגעגעבן.
מיר זענען געבליבן דערשטוינט .מיר האבן נישט געקענט פארשטיין ווי אזוי ער איז מסוגל צו געבן
אזא געוואלדיגן סכום אויף איינמאל!
שרייב אריין אינעם טשעק דעם סכום וואס דו האסט געבעטן!
האט דערציילט הרה"ח ר' אברהם ליהמן:
איך האב ר' שמואל נישט געקענט .אבער ווען א קרוב מיינער איז נפטר געווארן אין שנת תשל"ח און
האט איבערגעלאזט חובות ,האט איינער פון די בני המשפחה מיר געבעטן מיטצוגיין זאמלען
תרומות כדי אפצוצאלן די חובות.
מיר זענען אנגעקומען אויך צו ר' שמואל.
מיר האבן אים בקיצור געזאגט:
"מיר זאמלען געלט פאר דער משפחה פון הרב ד' ,וועמען איר האט געקענט .ער האט איבערגעלאזט
חובות".
"פינף טויזנט שקל וועט אייך גענוג זיין?" האט ער גלייך געפרעגט.
מיר האבן פארלוירן דעם לשון .עס איז טאקע געווען א גאר גרויסער סכום ,אבער ער איז נאכאלץ
נישט געווען גענוג...
ב
איש חסד היה
בשעת מיר האבן געקווענקלט וואס צו ענטפערן ,האט ר' שמואל באקומען א טעלעפאן־רוף .האב
איך אריינגעשעפשעט צום בן משפחה:
"דער אויבערשטער וועט מיר אריינלייגן די ריכטיגע ווערטער אין מויל ,און דאס וועל איך זאגן".
נאכן ענדיגן דעם שמועס האט ר' שמואל מיר געפרעגט:
"נו ,האסט שוין אן ענטפער?"
האב איך אים געזאגט:
"אויב איר פרעגט ,וועל איך זאגן דעם אמת .עס איז דא א נדיב וואס האט אונז געגעבן צען טויזנט
שקל"...
ר' שמואל האט נישט געווארט .ער האט ארויסגענומען א טשעק פון קעשענע ,אונטערגעשריבן ,אבער
נישט אריינגעשריבן קיין סכום .דערנאך האט ער אונז איבערגעגעבן דעם טשעק.
"שרייב אריין דעם סכום וואס דו האסט דערמאנט" ,האט ער מיר געהייסן.
א נשמה־ליכט פאר דעם וואס האט געגעבן א האלבע דירה
האט דערציילט הרה"ח ר' מאיר וסרמן פון קרית וויזשניץ אין חיפה:
ווען מען האט אויסגערופן דורכן לאודספיקער אז ר' שמואל איז נפטר געווארן ,בין איך געווען אין
שטוב פון א קרובת משפחה .צו מיין וואונדער האב איך געזען ווי שטארק זי איז געווארן צובראכן
פון דער ביטערער בשורה ,און זי האט גלייך אנגעצונדן א נשמה־ליכט לעילוי נשמתו.
"פארוואס צינדסטו א נשמה־ליכט? ביסטו דען א קרובה זיינע?!" האב איך פארוואונדערט געפרעגט.
האט זי געענטפערט:
"ווען מיר האבן געדארפט קויפן א דירה ,האבן מיר דאס נישט געקענט ערלויבן .מיר זענען אריין צו
אים בעטן הילף ,און ער האט אונז געגעבן דרייסיג טויזנט לירות ,וואס איז געווען א גרויסער טייל
פונעם ווערט פון דער דירה ...און דו פרעגסט פארוואס איך צינד א ליכט?"
צענדליגער אזעלכע מעשיות זענען געבליבן אומבאקאנט.
דערהויבענע מדרגות אין צדקה
ווען הרה"ח ר' דוד הנדלר ,משב"ק ביי הרה"צ ר' יהודה'לע הורוויץ מדז'יקוב ,איז געקומען אונז
מנחם אבל זיין ,האט ער דערציילט דעם פאלגנדן געוואלדיגן סיפור:
פילע מאל פלעגט ר' שמואל פארן קיין ירושלים ,אריינגעבן א קוויטל און זיך בענטשן פון הרה"צ
רבי יהודה'לע הורוויץ מדז'יקוב.
דער דז'יקובער צדיק האט נישט געוואלט אננעמען אויף זיך דעם עול האדמו"רות ,טראץ דעם וואס
ער איז געווען א קדוש עליון ובנן של קדושים .ער פלעגט אויך נישט אננעמען קיין "קוויטלעך" מיט
פדיון נפש פאר א ברכה ,אפילו נאך פילע בקשות פון גדולי ישראל.
ג
פרק ג -ריזיגע סכומים פאר צדקה
אבער צו ר' שמואל האט ער געהאט אן אנדערע צוגאנג .פון אים האט ער מסכים געווען אנצונעמען
קוויטלעך און פדיון נפש יעדעס מאל ווען ער איז געקומען .ר' שמואל איז ביי אים שטענדיג
אויפגענומען געווארן מיט שמחה און א שיינעם פנים.
איינמאל האט דער דז'יקובער צדיק דערציילט ר' שמואל וועגן א נצרך ,בנן של קדושים ,וואס איז
אריינגעפאלן אין שווערע חובות.
"ער דארף צען טויזנט לירות" ,האט ער געזאגט.
אין יענע טעג זענען צען טויזנט לירות געווען א געוואלדיגער סכום ,ממש א הון עתק.
ר' שמואל האט נישט געטראכט אפילו א רגע .ער האט ארויסגענומען דעם טשעק־ביכל און אויפן
ארט געשריבן דעם גאנצן סכום.
עס איז אריבער א שטיק צייט ,און ר' שמואל איז נאכאמאל געקומען .אויך דאס מאל האט ר'
יהודה'לע פאר אים אויסגעברייטערט די בקשה פאר דעם זעלבן נצרך ,וואס האט יעצט געדארפט א
באזונדער גרויסן סכום.
"דאס געלט וואס דו האסט געגעבן דאס לעצטע מאל איז ליידער נישט געווען גענוג ...זיי דארפן
פופציג טויזנט לירות".
דער סכום איז געווארן פינף מאל אזוי גרויס ,אבער ר' שמואל האט נישט געקווענקלט .ער האט
ארויסגענומען זיין טשעק־ביכל און געשריבן א טשעק אויפן גאנצן סכום.
די מעשה פון יענער משפחה האט זיך נאכנישט געענדיגט.
איינמאל איז איינער פון די בני הבית געקומען צום דז'יקובער צדיק מיט געוויין און תחנונים ,און
דערציילט אז דאס געלט וואס ר' שמואל האט געגעבן איז נישט גענוג.
"מען דארף נאך פופציג טויזנט" ,האט דער מענטש מיט א צעבראכן הארץ געשעפשעט.
"רופט ר' שמואל דסקל" ,האט ר' יהודה'לע געבעטן פון די גבאים.
זיי האבן זיך נישט געשפירט באקוועם .עס איז דאך נישט אנגענעם צו בעטן נאכאמאל און נאכאמאל
אזעלכע ריזיגע סכומים.
אבער דער דז'יקובער צדיק האט געזאגט:
"ר' שמואל האט א באזונדערע הנאה פון געבן צדקה".
און אזוי איז די מעשה געקומען צום דריטן מאל .מען האט אים געבעטן זיך משתתף צו זיין אין דער
מצוה און איבערצונעמען א טייל פון די הוצאות.
ר' שמואל האט נישט געגעבן א טייל – נאר דעם גאנצן סכום!
דער דז'יקובער צדיק איז ארויס פון התפעלות .וואס פאר א גדלות הנפש – צו געבן אזעלכע ריזיגע
סכומים פאר צדקה!
עטליכע חדשים זענען אריבער ,און נאכאמאל זענען געווען טרערן אין צימער.
"עס איז נישט גענוג ,נישט גענוג "...האט דער בן המשפחה געוויינט.
ד
איש חסד היה
דאס מאל האט דער דז'יקובער צדיק מיר געבעטן זיך יסודות'דיג אפצוגעבן מיט דער זאך.
איך האב דערציילט ר' שמואל וועגן דעם שווערע מצב פון דער משפחה ,און אים קלאר געזאגט:
"מיר בעטן נישט פון אייך נאך תרומות .גענוג וואס איר האט שוין געגעבן! אבער איר זענט אן
ערפארענער געשעפטסמאן .מיר בעטן אייך ארויפצוגיין צו דער משפחה און נאכקוקן פארוואס זיי
קומען זיך נישט אויס ,טראץ די גרויסע סכומים וואס ווערן זיי געשיקט".
ר' שמואל האט זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג ,און איך בין מיטגעפארן .ער איז ארויפגעגאנגען צו
זיי ,און איך בין געבליבן ווארטן.
צוויי גאנצע שעה האב איך אויף אים געווארט.
נאך צוויי שעה איז ר' שמואל אראפגעקומען ,זיין פנים האט געשיינט פון צופרידנהייט:
"ברוך ה' ,איך האב זיי מסדר געווען אלע ענינים".
איך בין געווען צופרידן .טאקע ,ער איז דער פאסיגער מענטש זיי צו ווייזן ווי אזוי זיך ריכטיג צו
פירן מיט געלט .מסתמא האט ער זיי געגעבן א גוטן שיעור אין ריכטיגע פינאנציעלע הנהגה...
איך האב נישט געחלומט אז ווען ר' שמואל איז געזעסן ביי דער משפחה ,האט זיך ארויסגעשטעלט
אז כדי זיי זאלן קענען אנהייבן א נייעם בלאט אין לעבן ,דארפן זיי קודם אפצאלן אלע זייערע חובות,
וואס האבן נאך אלץ באטראפן צוויי און פערציג טויזנט לירות!
ער האט זיי געגעבן דעם גאנצן סכום ,און דערמיט האט זיך די מעשה געענדיגט.
און קיינער האט נישט געוואוסט דערפון ,ביז די פאקטן זענען שפעטער אויף אנדערע וועגן
ארויסגעקומען...
א קאנטראקט מיט ר' שמואל'ס טשעק
דער חשובער נגיד הרה"ח ר' משה חיים שיינפלד ,א בארימטער קבלן אין בני ברק ,האט שוין
געוואוסט :ווען תלמידי חכמים און חשובע רבנים קומען צו אים קויפן א דירה ,ברענגען זיי אלס
דמי קדימה ...א טשעק פון ר' שמואל דסקל.
דער סכום וואס איז געשטאנען אויפן טשעק איז געווען א צענטל פונעם ווערט פון דער דירה!
דער סדר איז שוין געווארן א געווענליכע זאך :מען אונטערשרייבט א קאנטראקט מיט ר' שמואל'ס
טשעק.
אזוי האט דערציילט זיין זון ,דער קבלן ר' יצחק שיינפלד.
געבן אן קיין גרענעץ
האט דערציילט הרה"ח ר' חיים גרינברגר פון קרית וויזשניץ פאר אונזער שוואגער הרה"ג ר' אלימלך
שטרן:
ה
פרק ג -ריזיגע סכומים פאר צדקה
נישט איינמאל האב איך געזען ווי ר' שמואל ווערט געבעטן צו געבן א געוויסן סכום געלט .ער פלעגט
אריינשטעקן די האנט אין קעשענע ,און וויפיל באנקנאטן עס זענען ארויסגעקומען ,האט ער געגעבן
– אן זיי אפילו צו ציילן.
וואו איז מר דסקל?
האט דערציילט פרוי פוקס פון נוה אחיעזר:
ר' שמואל איז געשטאנען אינעם וויין־קעלער צוזאמען מיט א שכן און זיך פארנומען מיטן מאכן
וויין .ווער עס האט אים נישט געקענט ,וואלט אין יענעם מאמענט קיינמאל נישט דערקענט אין אים
דעם מיליאנער פון דער בורסה.
אין טיר פונעם קעלער איז אריינגעקומען א נצרך און געזוכט ר' שמואל.
"דאס איז דסקל" ,האט מען אים געוויזן אויף ר' שמואל.
דער מענטש האט קוים געקענט גלייבן.
ר' שמואל האט גלייך איבערגעלאזט דעם וויין און זיך אפגעזונדערט מיטן גאסט אין א זייטיגן
ווינקל .יענער האט אנגעהויבן אויסצוגיסן זיין הארץ און דערציילן זיין מצב באריכות.
אבער ר' שמואל האט אים נישט געלאזט זיך דערנידערן און בעטן תחנונים.
"וויפיל דארפסטו?" האט ער אים אפגעשטעלט אינמיטן ,בשעת ער האט ארויסגענומען פון קעשענע
א גאר דיקן פעקל באנקנאטן ,צוזאמגעבונדן מיט א גומע.
"ביטע" ,האט ער געזאגט ,אים איבערגעגעבן דאס פעקל און זיך צוריקגעקערט צו די וויין־פעסער,
ווי גארנישט וואלט געשען.
דער קרן ווערט געבענטשט לויטן געבן דעם חומש...
האט דערציילט הרה"צ רבי ישראל פרידמן:
איינמאל איז מיין טאטע מורי רבי יצחק פרידמן ,זון פון מיין זיידן כ"ק מרן אדמו"ר מפאשקאן,
וועלכער איז געווען א גרויסער ידיד פון ר' שמואל ,געפארן צו מיין שווער כ"ק מרן אדמו"ר דער
"אמרי חיים" מוויזשניץ.
מיין טאטע האט געבעטן פונעם רבי'ן ,ער זאל אנווייזן ר' שמואל צו פארקלענערן די סכומים געלט
וואס ער טיילט פאר צדקה.
ער האט צוגעגעבן:
"ר' שמואל טיילט פאר צדקה איבער דער מאס ,מער ווי א חומש .חז"ל האבן דאך געזאגט אז מען
טאר נישט מבזבז זיין פאר צדקה מער ווי א חומש .אלס ידיד זארג איך זיך פאר ר' שמואל'ס
פארמעגן"...
דער רבי האט געשמייכלט און געענטפערט מיט חכמה:
"הרה"ק רבי לוי יצחק מברדיטשוב פרעגט אויף דעם נוסח הברכה וואס מיר זאגן אין דער תפילה
פון יום הכיפורים' :מלך מוחל וסולח לעוונותינו' .פון וואו ווייסט מען אז דער בורא עולם וועט מוחל
ו
איש חסד היה
זיין? יום הכיפורים איז דאך מכפר נאר פאר די וואס טוען תשובה .ווי אזוי זאגן מיר מיט אזא
זיכערקייט אז ער איז מוחל וסולח?
ענטפערט דער הייליגער בארדיטשובער :מיר מאכן א ברכה בשם ה' ,און דער אויבערשטער וויל
נישט אז מיר זאלן חלילה מוציא זיין זיין נאמען לבטלה .דעריבער איז ער אונז מוחל ומרחם לפנים
משורת הדין ,כדי די ברכה זאל נישט זיין לבטלה...
אזוי פירט זיך אויך ר' שמואל" ,האט דער רבי ערקלערט" .קודם גיט ער א סכום פאר צדקה ,און
כדי ער זאל נישט עובר זיין אויף וואס חז"ל האבן געזאגט אז עס איז נישט ראוי צו געבן פאר צדקה
מער ווי א חומש ,פארגרעסערט אים דער אויבערשטער דעם קרן לויט דער צדקה וואס ער האט
געגעבן – אז דער קרן זאל זיין פינף מאל אזוי גרויס ווי די תרומות!"
עס איז כדאי צו דערמאנען ,אז ווען די בני המשפחה האבן געפרעגט ר' שמואל פארוואס ער גיט מער
ווי א חומש ,פלעגט ער בדרך צחות ענטפערן:
"חז"ל האבן געזאגט' :המבזבז אל יבזבז יותר מחומש' .דאס מיינט נאר איינער וואס שפירט אז
צדקה איז א בזבוז ,טאר נישט געבן מער .אבער ווער עס ווייסט אז צדקה איז נישט קיין בזבוז ,נאר
אן אמת'ע אינוועסטירונג ,מעג אינוועסטירן מער ווי א חומש"...
]און באמת ,עס איז שוין געפסקנט להלכה אין שו"ת שאילת יעב"ץ )ח"א ס"ג ,און עס ווערט אויך
געברענגט אין ליקוטי תשובות חכם צבי סימן קי"ב( אויף דעם וואס חז"ל האבן געזאגט "המבזבז
אל יבזבז יותר מחומש"" :זה אינו אלא במי שאינו עשיר מופלג ,אבל מי שעושרו רב ,מצווה ומידת
חסידות לבזבז הרבה ,רק ישער שיישאר בידו כדי להתפרנס ממנו כל ימי חייו"[.
איך האב נישט קיין השגה אין דעם איד!
האט דערציילט הרה"ח ר' זלמן לייב וייס ,וועלכער איז געווען משב"ק ביים וויזשניצער רבי'ן דער
"אמרי חיים":
איך האב געפרעגט ר' שמואל:
"פארוואס טיילסטו אויס דיין גאנצע געלט פאר אנדערע? היט עס אפ! זוך זיכערע אינוועסטירונגען.
חז"ל האבן דאך געזאגט' :לעולם ישליש אדם את מעותיו – שליש בקרקע ,שליש בפרקמטיה ושליש
תחת ידו' .חז"ל האבן אונז געלערנט אז א מענטש דארף היטן אויף זיין געלט ,אז עס זאל חלילה
נישט אויסגיין און פארלוירן ווערן".
"איך זארג זיך נישט" ,פלעגט ער מיך בארואיגן מיט א שמייכל" .איך בין געבוירן געווארן אין אן
ארעמער שטוב .לאנגע יארן האב איך געלעבט אין א דחקות'דיגן מצב .אויב ארעמקייט וועט חלילה
נאכאמאל קומען צו מיר ,שרעקט זי מיך נישט.
יעצט האט דער אויבערשטער מיר געשאנקען א גרויסן שפע ,און דער ציל דערפון איז אז איך זאל
דערפון געבן פאר אנדערע .דאס געלט איז נישט מיינס .דאס איז די ברכת ה'! דער אויבערשטער האט
מיך אויסגעקליבן צו זיין א צינור ,דורך וועלכן געלט זאל אנקומען צו מענטשן וואס דארפן עס.
ז
פרק ג -ריזיגע סכומים פאר צדקה
זאל איך עס צוריק האלטן פון זיי צוליב חשבונות וועגן דער צוקונפט? אלעס איז דאך פון אים
יתברך .און דער וואס האט מיך אויפגעהויבן און מושיב געווען מיט נדיבים ,וועט מיך אויך אין דער
צוקונפט נישט פארלאזן".
"אבער חז"ל האבן דאך געזאגט' :לעולם ישליש אדם מעותיו'?" האב איך נאכאמאל געפרעגט.
און ר' שמואל האט מיר בפשטות געענטפערט:
"חז"ל האבן געזאגט 'מעותיו' – זיין געלט .דאס דא איז נישט מיין געלט .דאס איז בלויז א פקדון!
צי דען א גבאי צדקה ,וואס מען האט אים איבערגעגעבן געלט צו פארטיילן פאר ארעמעלייט ,מעג
זוכן דערמיט אינוועסטירונגען?"
מיט דעם האט ער געענדיגט זיינע ווערטער.
"דאס געפיל אז דאס געלט איז נישט זיינס ,איז געווען דער יסוד פון אלע זיינע מעשי צדקה וחסד.
נישט אומזיסט האט מרן דער רבי דער 'אמרי חיים' זיך עטליכע מאל אויסגעדריקט צו מיר' :איך
האב נישט קיין השגה אין דעם איד!'" האט ר' זלמן לייב געענדיגט זיין דערציילונג.
ח
