gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫יום כיפור‬ ‫אינהאלט‬ ‫האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫באשעפער ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ה‬ ‫ליבשאפט די הנהגה פון ַ‬ ‫ַ‬ ‫צדיק וישר הוא ‪ָ -‬אננעמען מיט‬ ‫שבת בו תשוב ‪ -‬שבת שובה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ט‬ ‫האבן ַא וועג ווי ַאזוי 'אונטערצוקויפן' דעם באשעפער ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬י‬ ‫בהיותו קרוב ‪ -‬מיר ָ‬ ‫שלאפן ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יג‬ ‫ָ‬ ‫מה לך נרדם ‪ -‬עשי"ת איז נישט די צייט צו‬ ‫פאלן ַאוועק ווען מען איז זיך מודה ומתוודה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬טו‬ ‫מודה ועוזב ‪ַ -‬אלע מקטרוגים ַ‬ ‫יעזוב רשע דרכו ‪ -‬תשובה מיינט בעיקר‪ַ ,‬א קבלה אויפ'ן עתיד ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יט‬ ‫יום הכיפורים‬ ‫עד שירצה את חבירו ‪ -‬זיך איבערבעטן און זיך היטן פון כעס און מחלוקת ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כד‬ ‫כל האוכל ושותה בשביעי ‪ -‬די מצוה צו עסן ערב יום כיּפור ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כז‬ ‫אשריכם ישראל ‪ -‬דער בוכ"ע ַאליין פרייט זיך אז ער איז מוחל די עבירות ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ל‬ ‫טאג געהייליגט ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬לב‬ ‫כי גדול יום ה' ‪ -‬אפילו דער גוף ווערט אין דעם ָ‬ ‫האט מיט זיך ַא שבועה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬לד‬ ‫וואס ָ‬ ‫מאכן ַאפילו ַא גזירה ָ‬ ‫כל נדרי ‪ -‬תשובה קען מען בטל ַ‬ ‫תענו את נפשותיכם ‪ -‬די סגולות פונעם תענית ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬לו‬ ‫בעת נעילת שער ‪ -‬די געהויבענע און הייליגע מינוטן פון 'נעילה' ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬לו‬ ‫סדר ועימוד‪ :‬א‪.‬י‪.‬ש‪ .‬אשדוד‬ ‫ספה"ק בת עין‬ ‫ּכאחד אז די צוויי פארשידענע‬ ‫יהיּו ְ ֶ ָ‬‫העבֹודֹות ִ ְ‬ ‫ׁשּׁשּתי ָ ֲ‬ ‫ּתמיד און דאס איז שטענדיג אונזער עבודה‪ֵ ְ ֶ ... ,‬‬ ‫עבֹודתנּו ָ ִ‬ ‫‪ֶ ְ ...‬וזהּו ֲ ָ ֵ‬ ‫ּבאכילה דאס מיינט אז ווען ער איז באשעפטיגט‬ ‫יעסֹוק ַ ֲ ִ ָ‬ ‫ׁשּכא ֶׁשר ַ ֲ‬ ‫היינּו ֶ ַ ֲ‬ ‫עבודות זאלן זיין ביים מענטש ווי איינס‪ְ ַ ,‬‬ ‫ולעבֹוד ֶאת ה' זאל זיין מחשבה‬ ‫ּולהתּפּלל ְ ַ ֲ‬ ‫ללמֹוד ְ ִ ְ ַ ֵ‬ ‫ּכח ִ ְ‬‫ׁשּיהיה לֹו ֹ ַ‬ ‫ּכדי ֶ ִ ְ ֶ‬‫ּתמיד ְ ֵ‬ ‫מחׁשבּתֹו ָ ִ‬ ‫יהיה ַ ְ ַ ְ‬ ‫מיט עסן און טרינקען‪ֶ ְ ִ ,‬‬ ‫וכן‬ ‫שטענדיג זיין אז ער טוט דאס כדי ער זאל האבן כח צו לערנען און דאווענען און דינען דעם באשעפער‪ֵ ְ ,‬‬ ‫האכילה ַההּוא און אזוי איז עס טאקע אז ווען ער לערנט‬ ‫ּבכח ָ ֲ ִ ָ‬ ‫ּומתּפּלל ְ ֹ ַ‬ ‫לֹומד ִ ְ ַ ֵ‬ ‫מּמילא הּוא ֵ‬ ‫ּותפ ָּלה ִ ֵ ָ‬ ‫ּתֹורה ְ ִ‬‫ּבׁשעת ַה ָ‬ ‫ִ ְַ‬ ‫ּברים ֶזה ִעם ֶזה‬ ‫מתח ְ ִ‬ ‫ׁשהּמה ִ ְ ַ‬ ‫און ער דאוונט דעמאלסט לערנט ער און ער דאוונט מיט די כח פון דאס עסן‪ָ ֵ ֶ ... .‬‬ ‫ּדֹוחה ֶאת‬‫אחד ֶ‬ ‫ואין ֶ ָ‬ ‫ּכּנ"ל זיי פאראייניגן זיך איינס מיטן צווייטן און האבן די זעלבע ציהל ווי אויבן דערמאנט‪ֵ ְ ,‬‬ ‫ַַ‬ ‫ּבעבּור‬ ‫ּתפ ָּלה ַ ֲ‬ ‫ּבׁשעת ַה ְ ִ‬ ‫מטּומטם ִ ְ ַ‬‫ּׁשאין ִלּבֹו ְ ְ ָ‬ ‫היינּו ֶ ֵ‬ ‫חבירֹו און איין עבודה שטופט נישט אוועק די צווייטע עבודה‪ְ ַ ,‬‬ ‫ֲֵ‬ ‫והּׁשתּיה ד"מ אז זיין הארץ איז נישט פארשטאפט ביים דאווענען וועגן וואס ער האט געגעסן און‬ ‫האכילה ְ ַ ְ ִ ָ‬ ‫ֲַ ִ ָ‬ ‫ּתאותֹו ווייל אפילו ביים עסן האט ער נישט געגעסן צו‬ ‫למּלאֹות ַ ֲ ָ‬ ‫אכל ְ ַ ְ‬ ‫האכילה ֹלא ָ ַ‬ ‫ּבׁשעת ָ ֲ ִ ָ‬ ‫געטרינקען‪ִּ ,‬כי ַּגם ִ ְ ַ‬ ‫האכילה ַההּוא ווייל זיין כוונה מיט זיין‬ ‫ּבכח ָ ֲ ִ ָ‬‫וללמֹוד ְ ֹ ַ‬ ‫להתּפּלל ְ ִ ְ‬ ‫לפני ה' ְ ִ ְ ַ ֵ‬ ‫לעמֹוד ִ ְ ֵ‬ ‫ּדעּתֹו הּוא ַ ֲ‬ ‫אנפילן זיין תאווה‪ִּ ,‬כי ַ ְ‬ ‫עסן איז צו שטיין און דאווענען פארן באשעפער מיט די כח פון זיין עסן‪.‬‬ ‫ועׂשירי און‬ ‫ּתׁשיעי ַ ֲ ִ ִ‬ ‫התע ָּנה ְ ִ ִ‬ ‫ּכאיּלּו ִ ְ ַ‬ ‫עליו ַה ָּכתּוב ְ ִ‬ ‫מעלה ָ ָ‬ ‫ּבתׁשיעי ַ ֲ ֶ‬ ‫ֹוכל ִ ְ ִ ִ‬ ‫ּבֹותינּו ַז"ל )יומא פא‪ָּ (:‬כל ָהא ֵ‬ ‫ׁשּדרׁשּו ַר ֵ‬ ‫‪ֶ ְ ...‬וזהּו ֶ ָ ְ‬ ‫דאס איז פשט וואס חז"ל האבן געדרש'נט 'ווער עס עסט אין די ניינטע טאג ווערט עס פארעכנט אזוי ווי ער‬ ‫ּבעׂשירי‬ ‫להתעּנֹות ָ ֲ ִ ִ‬ ‫ּכח ְ ִ ְ ַ‬ ‫ׁשּיהיה לֹו ֹ ַ‬ ‫ּכדי ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫ּבתׁשיעי ְ ֵ‬ ‫ׁשּיאכל ִ ְ ִ ִ‬ ‫רׁש"י ֶ ֹ ַ‬ ‫ּפירׁש ַ ִ‬ ‫וואלט געפאסט די ניינטע און צענטע טאג'‪ֵ ֵ ,‬‬ ‫רש"י איז מסביר אז ער עסט אין די ניינטע טאג כדי ער זאל האבן כח צו פאסטן אין די צענטע טאג‪ֵּ .‬פירּוׁש‬ ‫ּנֹורא רש"י מיינט צו זאגן‬ ‫וה ָ‬‫לפני ה' ַּבּיֹום ַה ָּגדֹול ְ ַ‬‫ּולהתּפּלל ִ ְ ֵ‬ ‫לעמֹוד ְ ִ ְ ַ ֵ‬ ‫צרי‪ֲ ַ 1‬‬ ‫אכילתֹו ֵאי‪ֶׁ 1‬שהּוא ָ ִ‬ ‫ּבׁשעת ֲ ִ ָ‬ ‫זֹוכר ִ ְ ַ‬ ‫ּכאׁשר הּוא ֵ‬ ‫ֲַ ֶ‬ ‫אז ווען דער מענטש געדענקט בשעת'ן עסן ווי אזוי ער דארף מארגן שטיין און דאווענען פארן באשעפער אין‬ ‫ּבאכילה וועט ער דאך פאר זיכער נישט אנפילן זיין‬ ‫ּתאותֹו ַ ֲ ִ ָ‬ ‫ממ ֵּלא ַ ֲ ָ‬ ‫ּבווּדאי ֵאינֹו ְ ַ‬ ‫דעם גרויסן און פארכטיגן טאג‪ַ ַ ְ ,‬‬ ‫יתּבר‪ 1‬נאר ער עסט כדי צו שטארקן זיין גוף צו‬ ‫ֹודתֹו ִ ְ ָ ַ‬ ‫לעב ָ‬ ‫לחּזק ּגּופֹו ַ ֲ‬‫ּכדי ְ ַ ֵ‬ ‫גלוסטונג מיט א תאווה פון עסן‪ַ ,‬רק ְ ֵ‬ ‫ועׂשירי און די פסוק רעכנט אויף אים אזוי‬ ‫ּתׁשיעי ַ ֲ ִ ִ‬ ‫התעּנה ְ ִ ִ‬ ‫ּכאּלּו ִ ְ ַ ָ‬ ‫עליו ַה ָּכתּוב ְ ִ‬ ‫ּומעלה ָ ָ‬ ‫דינען דעם באשעפער‪ֶ ֲ ַ ... ,‬‬ ‫ּוקדּוּׁשת‬ ‫הּתענית ְ ַ‬ ‫ּדעּתֹו ַעל ַ ַ ֲ ִ‬ ‫היתה ַ ְ‬ ‫אכילתֹו ָ ְ ָ‬ ‫ּבׁשעת ֲ ִ ָ‬ ‫ווי ער וואלט געפאסט די ניינטע און די צענטע טאג‪ִּ ,‬כי ַּגם ִ ְ ַ‬ ‫ַהיֹום ווייל אויך בשעת זיין עסן איז זיין כוונה געווען אויף די תענית און די הייליגקייט פונעם קומענדיגן טאג‪.‬‬ ‫ּבערב' )ויקרא כג‪ ,‬לב( און דאס מיינט די פסוק 'עטץ זאלטס פייניגן‬ ‫לחֹודׁש ‪ֶ ֶ ָ -‬‬ ‫ּבתׁשעה ַ ֶ‬ ‫ׁשֹותיכם ְ ִ ְ ָ‬ ‫נפ ֵ ֶ‬ ‫ּניתם ֶאת ַ ְ‬ ‫'וע ִ ֶ‬ ‫ְ ֶוזהּו ְ ִ‬ ‫אכילה די‬‫ּבחינת ֲ ִ ָ‬ ‫היינּו ְ ִ ַ‬ ‫ערב ַ ְ‬ ‫ׁשּנקרא ֶ ֶ‬ ‫ּבדבר ֶ ִ ְ ָ‬‫ענקער זעהל אין דעם ניינטן טאג אין חודש אין די אווענט'‪ֵּ ,‬פירּוׁש ְ ָ ָ‬ ‫פסוק זאגט 'בערב' דאס מיינט מיט די זאך וואס ווערט אנגערופן 'ערב' ‪ -‬טונקל וואס דאס איז די בחינה פון‬ ‫יהי‬ ‫ּכּנ"ל מען זאל עסן מיט די אויבענדערמאנטע כוונה )צו האבן כח צו דינען השי"ת(‪ִ ְ .‬‬ ‫ּוונה ַ ַ‬ ‫ּבכָ ָ‬ ‫ׁשּתאכלּו ְ ַ‬ ‫עסן‪ְ ֹ ֶ ,‬‬ ‫)ד"ה א"י האזינו השמים(‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫יהי ָרצֹון ָ ֵ‬ ‫אמן ֵּכן ְ ִ‬ ‫לבחינה ֹזאת ָ ֵ‬ ‫ׁשּנז ֶּכה ִ ְ ִ ָ‬ ‫ָרצֹון ֶ ִ ְ‬ ‫תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש‬ ‫‪ä‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪øòååù äìéìç æéà'ñ ïòåå èééö à© ïéà êéåà ,àìéîî‬‬ ‫ליבשאפט די הנהגה פון‬ ‫ַ‬ ‫צדיק וישר הוא ‪ָ -‬אננעמען מיט‬ ‫‪ãéáòã éàî ìë' æà© øò èñééåå ,ùèðòî ï'øàô‬‬ ‫©‬ ‫באשעפער‬ ‫ַ‬ ‫‪ìëá ãéñçå ,åéëøã ìëá 'ä ÷éãö' .'ãéáò áèì àðîçø‬‬ ‫‪,(ã ,áì) åðéæàä ,äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ïòðòééì øéî‬‬ ‫÷‪ïéé÷ èùéð ìàîðéé‬‬ ‫¨‬ ‫‪èâðòøá øòôòùàá‬‬ ‫©‬ ‫‪øòã .'åéùòî‬‬ ‫'‪äðåîà ì¯à ,ètùî åéëøã ìë éë åìòt íéîú øåöä‬‬ ‫‪éåå ñéåà øàð‬‬‫‪¨ èòæ'ñ .ùèðòî ï'ôéåà äìéìç ñèëòìù‬‬ ‫‪ïéà ãåñé à© æéà ÷åñt øòã .'àåä øùéå ÷éãö ,ìåò ïéàå‬‬ ‫‪ äáåè ïééæ øàô‬א‪¨ © .‬‬ ‫‪ìàîà‬‬ ‫‪© ñò æéà úîàá øòáਠ,èëòìù‬‬ ‫‪ï'èéî èåè øò ñàåå‬‬ ‫‪¨ ñòìà© æà© ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© ïéà äðåîà‬‬ ‫‪éåå ïâéåà òðééæ èéî ïòæ åö ïééæ äëåæ ùèðòî øòã èòåå‬‬ ‫‪.èëòøòâ æéà ùèðòî‬‬ ‫©‪äòåùé éã åö äðëä à© ïòååòâ æéà èéé÷âéøòååù éã éåæà‬‬ ‫‪òøòæðåà øàô‬‬‫©‬ ‫‪ïééèù óøàã‬‬ ‫©‬ ‫‪÷åñt øòèðàîøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪øòã‬‬ ‫‪ïøòèééì åö íéà ñò èîå÷ ìàîà‬‬ ‫‪ øòôòùàá‬ב‪¨ © ïåà ,‬‬ ‫‪© ïåô‬‬ ‫‪,èééö øòãòé ïéà õøàä‬‬ ‫©‬ ‫‪øòæðåà øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïåà ïâéåà‬‬ ‫‪øòã éåå ,èìòåå øòðòé óéåà øëù ïééæ ïøòñòøâøàô‬‬ ‫‪© ïåà‬‬ ‫‪èéî øòôòùàá‬‬ ‫‪© ïåô äâäðä éã ïòîòðåöðਠïò÷ðòãòâ ïåà‬‬ ‫‪÷åñt ï'ôéåà ,äùøt øòâéèðééä øòã ïéà èâàæ‬‬ ‫'‪¨ 'éøôñ‬‬ ‫‪òðééø ïáàä‬‬ ‫‪¨ ïåà ,úåîéîú èéî ïåà èôàùáéì‬‬ ‫©‬ ‫‪èéî æðåà‬‬ ‫‪èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èàä‬‬ ‫)‪¨ øòèùøòáéåà øòã .'íìåò úåîé øåëæ' ,(æ ,àì‬‬ ‫‪éã èøéô ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòôòùàá‬‬ ‫©‬ ‫‪à© àã‬‬ ‫¨‬ ‫‪æéà'ñ æà© äðåîà‬‬ ‫‪óéåà íéøåñé êééà óéåà âðòøá êéà ïòåå ,ïãéà éã åö‬‬ ‫‪ïéà ïâàæ‬‬ ‫‪¨ øéî éåå éåæà© ,'ìåò ïéàå äðåîà ì¯à' .èìòåå‬‬ ‫‪ïåà úåáåè ìéôéåå ïò÷ðòãòâ øéà èìàæ‬‬ ‫‪¨ ,èìòåå øòã‬‬ ‫‪íéðéîàî ìëå' (ë"äåéå ä"øì óñåî úìéôú) âòè òâéèöòé éã‬‬ ‫‪ èìòåå øòðòé óéåà ïáòâ åö êééà èééøâ ïéá êéà úåîçð‬ג‪.‬‬ ‫‪.'úîà ïééã àåäù‬‬ ‫‪-‬זאל‪ .‬אויב ער זעט ַאביסל לעכטיגקייט‪ ,‬ווייסט ער‬ ‫א‪ .‬על דרך משל‪ ,‬דער משגיח אין ישיבה גייט ַאדורך די עס ַ‬ ‫פארדעקט‬ ‫‪-‬זאל‪ָ ,‬אבער אויב ער זעט ַאז ַאלע פענצטער זענען ַ‬ ‫פאר אינווייניג אינעם עס ַ‬‫וואס עס קומט ָ‬ ‫נאך נישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫דארט‬‫קלאר ַאז יעצט איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫שטארק פינצטער‪ ,‬ווייזט עס‬‫ַ‬ ‫דארט‬ ‫שווארצע סחורה‪ ,‬און עס זעט אויס ווי ס'איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫מיט ַא‬ ‫דארט ַא 'ליל שישי' פארברענג וכדומה‪...‬‬ ‫'‪ï‬ראוועט יעצט ָ‬ ‫גאר לעכטיג‪ ,‬ווייל מ ַ‬‫'לעבעדיג'‪ ...‬ביי די בחורים איז יעצט ָ‬ ‫געדארפט צודעקן די פענצטער צוליב דעם חשש פון ַאן 'עין הרע'‪ ,‬ודי למבין‪ ...‬זעען מיר‬ ‫ַ‬ ‫'האט‬ ‫וואס דען‪ ,‬מ ָ‬‫נאר ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאז דייקא די 'פינצטערניש' ווייזט אויף דער גרויסער לעכטיגקייט‪.‬‬ ‫דארט‬‫זאגט ָ‬‫זאגט )קידושין כו‪ַ (.‬אז מ'קען קונה זיין 'מטלטלין' אגב דעם קנין פון 'קרקעות'‪ ,‬און די גמרא ָ‬ ‫ב‪ .‬די גמרא ָ‬ ‫האט אויך דעם דין פון 'קרקע'‪.‬‬ ‫נאדל‪ָ ,‬‬ ‫נאר ַא ָ‬ ‫וואס מ'קען ַארויפלייגן דערויף ָ‬ ‫ַאז ַאפילו ַא 'קרקע כל שהוא'‪ָ ,‬‬ ‫אזא קלייניגקייט ווי‬ ‫לאזן הערן ַא דין פון ַא 'קרקע' אויף ַ ַ‬ ‫פארוואס איז דער תנא זיך מטריח צו ָ‬ ‫פרעגט די גמרא‪ָ ַ ,‬‬ ‫האט אויף זיך ַא‬ ‫גאר ַא טייערע ווערד‪ ,‬אויב עס ָ‬ ‫האבן ָ‬ ‫נאדל קען ָ‬ ‫נאדל‪ ,‬און די גמרא ענטפערט‪ַ ,‬אז דער ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫וואס איז ווערט טויזנטער‪.‬‬‫דיאמאנט‪ָ ,‬‬ ‫ַ ַ‬ ‫אמאל ש‪ï‬ירט דער מענטש‬ ‫געוואלט מרמז זיין‪ַ ,‬אז ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן חז"ל אונז‬‫דא ָ‬‫האבן מיר געהערט א שיינע געדאנק‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫'נאדל'‪ ,‬עס שטעכט און עס טוט וויי‪ָ ,‬אבער‬ ‫)אדער פון מענטשן( מיט ַא ָ‬ ‫'געשטאכן' פון הימל ָ‬ ‫ָ‬ ‫ווי ער ווערט חלילה‬ ‫וואס איז ווערט טויזנטער‪...‬‬ ‫דיאמאנט ָ‬ ‫אמאל ַא ַ ַ‬‫נאדל הענגט ַ ָ‬ ‫'דארף געדענקען ַאז אויף דעם ָ‬ ‫מ ַ‬ ‫לאך אינעם‬‫גאנצע ‪ï‬עולה פונעם נאדל איז צו מאכן ַא ָ‬ ‫זאגן נאך מער‪ ,‬לכאורה זעט אויס אויבנאויף‪ַ ,‬אז די ַ‬ ‫מ'קען ָ‬ ‫זאכן‪ ,‬צום ביישפיל‬ ‫גאנצער תכלית דערפון און איר ציל צו באהעפטן צווישן צוויי ַ‬ ‫קלייד‪ .‬באמת איז ָאבער דער ַ‬ ‫פאדעם ביז עס ווערט איינס‪ .‬קומט‬ ‫נאדל מיט'ן ָ‬‫ארויפנייען ַא קנע‪ï‬ל אויף דעם קלייד‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬מ'שטעכט ַאריין דעם ָ‬ ‫באהעפטונג‪.‬‬ ‫דאס אליין איז דער תיקון און די ַ‬ ‫נאר ָ‬ ‫אויס ַאז דער נאדל איז נישט גורם ַא קלקול‪ָ ,‬‬ ‫געשטאכן‪ ,‬קומען נישט כדי אים‬ ‫ָ‬ ‫אמאל‬ ‫וואס ַא איד ווערט חלילה ַ ָ‬ ‫'נאדלען' ָ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז ַאלע ָ‬ ‫דאס זעלבע קען מען ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאטן אין הימל‪.‬‬‫נאר עס צילט אים צו באהעפטן צו זיין ליבן ַ‬ ‫גורם צו זיין 'לעכער' ח"ו‪ָ ,‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪å‬‬ ‫‪ïééæ çéâùî øòèùøòáéåà øòã èåè ,'ètùî åéëøã ìë' øòèùøòáéåà øòã æà© èáééìâ ùèðòî øòã øòî ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫ד‬ ‫‪, ïèåâ íåö íéðéã òìà© øòáéà êéæ ïòééøã éåæà© ,íéà óéåà æà© ñéåà èòæ ñò ïòåå êéåà ïåà ,øùéå ÷éãö à© æéà‬‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫נאכגעזאגט‬ ‫ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫‪ï‬אניעוועזשער ישיבה‪ ,‬הגה"צ רבי אליהו אליעזר דעסלער זצ"ל‪ָ ,‬‬ ‫דער משגיח פון דער ָ‬ ‫פאר‬ ‫באפעלן ַ‬ ‫'זאל ַ‬ ‫נאמען פון הגה"צ רבי צבי הירש ברוידא זצ"ל‪ ,‬אויב מ ָ‬ ‫)'מכתב מאליהו'‪ ,‬ח"א‪ ,‬ע' ‪ (84‬אין ָ‬ ‫שטאט און אויסטוהן ַאלע דורכגייער זייערע שיך‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫גאס אינמיטן‬ ‫זאל זיך ַאוועקשטעלן אויפ'ן ַ‬ ‫ַא מענטש ער ָ‬ ‫אזא איינער ַאוודאי ש‪ï‬ירן ַא שרעקליכן בזיון און ‪ï‬ערזענליכע‬ ‫דאן זיי ווידער ָאנטוהן די שיך‪ ,‬וועט ַ ַ‬ ‫און ַ‬ ‫וואס פולער זיין געשעפט‬ ‫פארקויפער אין די שיך‪-‬געשעפטן‪ָ ,‬‬ ‫דערנידריגונג‪ .‬פונדעסטוועגן‪ ,‬זעען מיר ַאז די ַ‬ ‫מאל ַא שעה‪,‬‬ ‫דארף דעריבער שטייען און ָא‪ï‬מעסטן שיך אויף די פיס פון די קונים הונדערטער ָ‬ ‫איז‪ ,‬און ער ַ‬ ‫וואס‬ ‫נאר ָ‬ ‫פארשוואונדן דער בזיון‪ָ ...‬‬ ‫פארשטיין‪ ,‬וואו איז ַ‬ ‫דאך שווער צו ַ‬ ‫נאר מער פרייען‪ .‬איז ָ‬‫וועט ער זיך ָ‬ ‫דארף‬‫מאל ווען ער ַ‬‫פארדינט דערביי זיין ‪ï‬רנסה‪ ,‬איז ער צופרידן און ער פרייט זיך יעדן ָ‬ ‫וויבאלד ער ַ‬ ‫ַ‬ ‫דען‪,‬‬ ‫פאר ַא קונה דעם ַאלטן שיך‪ ,‬און ָא‪ï‬מעסטן ַא נייעם‪.‬‬ ‫אויסטוהן ַ‬ ‫פאר זיין טובה‪ ,‬און ער‬‫נאר ַ‬‫גאנצע שוועריגקייט איז ָ‬ ‫פארשטייט ַאז די ַ‬‫וואס ַ‬ ‫דאס זעלבע איז מיט דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫אזא איינער פרייד זיך מיט יעדער שוועריגקייט‪.‬‬‫אסאך פון יעדע שוועריגקייט‪ַ ַ .‬‬ ‫גאר ַ ַ‬ ‫פארדינט ָ‬‫ַ‬ ‫געזאגט ַא חילוק צווישן די מימרא 'כל דעביד רחמנא‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע ָ‬ ‫באקאנט ָ‬ ‫ס'איז ַ ַ‬ ‫זאגן 'גם זו לטובה' )תענית כא‪ .(.‬די כוונה‬ ‫וואס ער פלעגט ָ‬ ‫לטב עביד' )ברכות ס‪ ,(:‬און די ווערטער פון נחום איש גם זו‪ָ ,‬‬ ‫נאך מער‪,‬‬ ‫ס'זאל ַארויסקומען ַא טובה פון שלעכטן‪ .‬אויף דעם לייגט צו נחום איש גם זו ָ‬ ‫ָ‬ ‫פון 'לטב עביד' איז‪ַ ,‬אז‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫זאגט 'גם זו' ‪ -‬אויך יענע רעה איז בעצם ַא טובה‪ַ ,‬אזוי ווי די ערד פון נחום איש גם זו איז‬ ‫און ער ָ‬ ‫פאר נחום איש גם זו ַא טובה פון דער ערד זעלבסט‪...‬‬ ‫פארוואנדלט אין פיילן‪ ,‬קומט אויס ַאז ס'איז ַארויסגעקומען ַ‬ ‫ַ ַ‬ ‫זאגן דרייט דער מענטש איבער די‬ ‫זאגט 'גם זו לטובה'‪ ,‬ווייל ער גלייבט באמת‪ ,‬איז מיט'ן ָ‬ ‫ממילא‪ ,‬אויב איינער ָ‬ ‫פאר אים ַא טובה‪') .‬בעל שם טוב' עה"ת‪ ,‬פ' מקץ‪ ,‬הערה ד‪ ,‬ועוד(‬ ‫זאל ווערן ַ‬ ‫רעה ַאליין‪ַ ,‬אז עס ָ‬ ‫וואס 'כל דעביד רחמנא לטב עביד'‪ַ ,‬אז ס'וועט‬ ‫צוגאב צו דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס קומט חלילה‪ ,‬איז אין‬ ‫לענינינו‪ ,‬יעדע מכה ָ‬ ‫באהעפטן‬ ‫וואס טוט ַ‬ ‫ַארויסקומען ַא טובה פונעם שלעכטן‪ ,‬איז בעצם‪' ,‬גם זו לטובה' ‪ -‬די עצם מכה איז ַא טובה ָ‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫און דערנענטערן דעם איד צום ַ‬ ‫ג‪ .‬דער 'שפת אמת' טייטשט )פ' שלח תר"נ‪ ,‬ד"ה 'ב‪ï‬רשת'( די ווערטער 'א‪-‬ל אמונה'‪ :‬דעם אויבערשטענ'ס געטליכקייט‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫וואס די מענטשן ָ‬ ‫ווערט ַאנט‪ï‬לעקט אויף דער וועלט‪ ,‬לויט די אמונה ָ‬ ‫פאר שמחת תורה‬ ‫‪ï‬אסירט ַ‬ ‫האט מיט אים ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫האבן געהערט פונעם בעל העובדא‪ַ ,‬א וואונדערליכע מעשה ָ‬ ‫ד‪ .‬מיר ָ‬ ‫געהאט השתוקקות צו זיין ביי זיין רבי'ן‬ ‫ַ‬ ‫האט ער אויך‬ ‫אסאך גוטע אידן‪ָ ,‬‬ ‫תשע"ט‪ ,‬ומעשה שהיה‪ ,‬כך היה‪ַ :‬אזוי ווי ַ ַ‬ ‫האט געזוכט צו דינגען‬ ‫יאר‪ .‬ער ָ‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬זיך ָאנצושע‪ï‬ן מיט שמחה‪ ,‬התרוממות הנפש און קדושה אויפ'ן ַ‬ ‫האט ָאבער נישט געפונען קיין דירה‪) ,‬ווייל די מענטשן‬ ‫פאר זיך און זיין מש‪ï‬חה‪ ,‬נישט ווייט פון זיין רבינ'ס הויף‪ .‬ער ָ‬ ‫ַא דירה ַ‬ ‫פאר זיין מש‪ï‬חה‪.‬‬ ‫‪ï‬אסיג ַ‬‫האט אויסגעזען ַ‬ ‫וואס ָ‬‫געטראפן ַא דירה ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬‫פון יענער געגנט בלייבן יום טוב אינדערהיים(‪ .‬ענדליך ָ‬ ‫'זאל נישט דינגען‬ ‫צוזאמענגענומען און איינגעפירט ַא תקנה מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫אסאך קהילות זיך‬‫האבן ַ ַ‬ ‫יארן ָאבער‪ָ ,‬‬ ‫אין די לעצטע ָ‬ ‫זאלן נישט קענען הייבן די ‪ï‬רייזן און‬ ‫באשטימט‪ ,‬כדי די ַארויסדינגער ָ‬ ‫פאר ַא העכערן ‪ï‬רייז ווי ס'איז ַ‬ ‫דירות ַ‬ ‫האט‬‫צאלן‪ .‬דער אייגנטימער פון דער דירה ָ‬ ‫וואס נישט יעדער איינער איז בכח צו ָ‬ ‫אסאך געלט‪ָ ,‬‬ ‫פארלאנגען ַ ַ‬‫ַ ַ‬ ‫האט בשום אופן נישט מסכים‬ ‫באשטימט‪ .‬ער ָ‬ ‫האבן ַ‬ ‫געפאדערט ַא הויכן ‪ï‬רייז‪ ,‬טויזנט שקלים מער ווי די עסקנים ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַא‬‫גאנצע טירחא ַ‬ ‫פאר ַא קלענערן ‪ï‬רייז‪ ,‬מיט דער טענה ַאז ס'לוינט זיך אים נישט די ַ‬ ‫פארדינגען ַ‬ ‫געווען צו ַ‬ ‫מארק און גורם זיין צו העכערן די ‪ï‬רייזן‪ ,‬און‬ ‫געוואלט ברעכן דעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט‬ ‫יונגערמאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫נידעריגערן ‪ï‬רייז‪ .‬דער‬ ‫נאר געזוכט ַא דירה ערגעץ ַאנדערש‪.‬‬ ‫האט נישט געדונגען פון אים די דירה‪ָ ,‬‬ ‫ער ָ‬ ‫געשטארקט‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך ָאבער‬ ‫געטראפן‪ .‬ער ָ‬‫ָ‬ ‫האט מען נישט‬ ‫געלאפן‪ָ ,‬אבער ַאן ַאנדערע דירה ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאזוי זענען די טעג‬ ‫פארווירקליכן‬ ‫צוזאמען מיט די בני בית מיט אמונה ַאז 'רווח והצלה יעמוד ליהודים'‪ ,‬דער אויבערשטער וועט זיי העלפן ַ‬ ‫ַ‬ ‫פארלאנג‪.‬‬ ‫זייער ַ ַ‬ ‫‪æ‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪äçâùä øòëéìè÷ðåt à© èéî ,ìîéä ïåô øàð‬‬‫‪¨ æéà íéà èéî‬‬ ‫‪,øòôòùàá‬‬ ‫‪© ïåô äòåùé éã ïòæ åö ïééæ äëåæ èòåå øò ïåà‬‬ ‫‪ïåô ïåùì à© ,'äøáãàå' íéà ééá íééå÷î èøòåå ,úéèøt‬‬ ‫÷‪øòáåìâéùæà‬‬‫‪ úéèøt äçâùä òðòôਠïééæ èéî‬ה‪¨ øòã éåå ,‬‬ ‫‪ãçà øáã' (.ç ïéøãäðñ) èâàæ‬‬‫]‪¨ àøîâ éã éåå éåæà‬‬ ‫‪© äâäðä‬‬ ‫‪,íéãòåî) èâàæ‬‬ ‫‪¨ ,ã"éä ì"öæ 'éáö õøà' ìòá ïåàâä ,áø‬‬ ‫‪ïøéô íéà èòåå øòèùøòáéåà øòã ,èðééî ñàã‬‬ ‫‪¨ .['øåãì‬‬ ‫‪äùøt òâéèðééä áééäðਠ÷åñt ï'ôéåà (å"ôøú äáåù úáù‬‬ ‫‪éåå ,íéà èéî ñèåâ ïäåè åö ,äðåéìò äçâùä ïééæ èéî‬‬ ‫)‪ùèðòî øòã áéåà æà© ,'äøáãàå íéîùä åðéæàä' (à ,áì‬‬ ‫‪åîìëé àìå' ,äðùä ùàø ïåô úåìéôú éã ïéà ïâàæ‬‬ ‫‪¨ øéî‬‬ ‫‪åö¯èâééá øò ,èñééä ñàã‬‬ ‫‪¨ .'ìîéä' íåö åö êéæ èøòä‬‬ ‫‪ 'êá íéñåçä ìë çöðì‬ו‪.‬‬ ‫‪èøéñàt‬‬ ‫‪¨ ñòìà© æà© ïééæ åö ïðåáúî êéæ øòéåà ïééæ‬‬ ‫‪© ñàåå‬‬ ‫זאגן‬ ‫געגאנגען אין ביהמ"ד‪ ,‬כדי צו הערן לייענען 'משנה תורה' און ָ‬ ‫ַ‬ ‫יונגערמאן‬ ‫ַ‬ ‫ביינאכט איז דער‬ ‫ַ‬ ‫הושענא רבה‬ ‫האט זיין בני בית‬ ‫נאך חצות‪ .‬ווען ער איז ָאנגעקומען‪ָ ,‬‬ ‫אהיימגעגאנגען ‪ָ ,12:50‬‬ ‫ַ‬ ‫תהילים‪ ,‬ווי ס'איז איינגעפירט‪ .‬ער איז ַ‬ ‫האבן ַא דירה אויף שמחת תורה'‪.‬‬ ‫געזאגט‪' ,‬ברוך השם‪ ,‬מיר ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאן‪ ,‬און‬‫אים אויפגענומען מיט ַא פרייליכן ָ‬ ‫דערמאנטער‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז געווען דער אייגנטימער פון דער‬ ‫טעלעפאן געקלינגען‪ָ .‬‬‫ָ‬ ‫האט דער‬ ‫עטליכע סעקונדן ש‪ï‬עטער ָ‬ ‫ארא‪ï‬צולאזן דעם ‪ï‬רייז‬ ‫ָ‬ ‫געמאלדן ַאז ער איז גרייט ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיי יעצט‬ ‫האבן געוואלט דינגען‪ ,‬און ער ָ‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫דירה ָ‬ ‫פארדינגען די דירה‬ ‫האט פריער געבעטן‪ .‬ער איז מסכים צו ַ‬ ‫פאר דער דירה מיט טויזנט שקלים ווייניגער ווי ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫באשטימט‪.‬‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס דער וועד ָ‬ ‫פאר דעם ‪ï‬רייז ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט געטראפן ַאן‬ ‫זאגן ַאז זי ָ‬ ‫האט זי נישט געמיינט צו ָ‬ ‫מאן‪ַ ,‬אז באמת ָ‬ ‫געזאגט צו איר ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט די בני בית‬ ‫דאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫געשטארקט מיט‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך ַאזוי‬ ‫נאר זי ָ‬ ‫אנגעזאגט די בשורה טובה(‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט אים פריער ביים ַאהיימקומען‪ָ ,‬‬ ‫אנדערע דירה )ווען זי ָ‬ ‫ַ‬ ‫באשעפער ַאז ער וועט ערפילן זייער בקשה‪ ,‬און זי איז געווען פרייליך‪ ,‬זייענדיג זיכער ַאז די ישועה‬ ‫אמונה אין ַ‬ ‫האט ָא‪ï‬גערעדט מיט דעם בעה"ב פון דער דירה‪ַ ,‬אז ער דינגט די דירה‬ ‫אלזא‪ ,‬דער יונגערמאן ָ‬ ‫באלד קומען‪ָ ַ .‬‬ ‫וועט ַ‬ ‫אויף שמחת תורה‪.‬‬ ‫מ'שטארקט זיך מיט אמונה מיט ַא שמחה‪ ,‬איז מען זוכה צו דער ישועה )בפרט ַאז ער‬ ‫ַ‬ ‫פון דעם זעען מיר‪ַ ,‬אז ווען‬ ‫אזא געווענליכע ערשיינונג צווישן מענטשן(‪.‬‬ ‫וואס איז נישט ַ ַ‬ ‫זאך ָ‬‫ביינאכט‪ַ ,‬א ַ‬ ‫ַ‬ ‫פארבונדן ַאזוי ש‪ï‬עט‬‫האט זיך ַ‬ ‫ָ‬ ‫הארץ‪ ,‬איז‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫וואס גלייבט מיט'ן ַ‬ ‫דאס איז באמת די ריכטיגע וועג וואס א איד דארף צו לעבן‪ ,‬ווייל דער ָ‬ ‫באשעפער‪ַ ,‬אז ער וועט אים ערפילן ַאלע‬ ‫‪-‬אן די ישועה‪ ,‬צוליב זיין גרויסן בטחון אין ַ‬ ‫נאך איידער עס קומט ָ‬ ‫פרייליך ָ‬ ‫פארלאנגען‪.‬‬ ‫זיינע ַ ַ‬ ‫זאגט הרה"ק בעל 'אורח לחיים' זי"ע‪ ,‬אויפ'ן ‪ï‬סוק אין דער היינטיגער ‪ï‬רשה )לב‪ ,‬ג( 'כי שם ה' אקרא‪ ,‬הבו‬ ‫ה‪ַ .‬אזוי ָ‬ ‫האט געטוישט זיינע‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬א טאטע ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע ָ‬ ‫גודל לאלוקינו'‪ ,‬מיט ַא משל ָ‬ ‫דאס‬‫פארשטייט ַאז ָ‬ ‫דאס קינד ַ‬ ‫נאך דעם וואו ָ‬ ‫באלד ָ‬‫פארשטעלט‪ ,‬כדי צו דערשרעקן זיין יונג קינד‪ַ .‬‬ ‫קליידער און זיך ַ‬ ‫טאטע פול מיט רחמנות‬ ‫דאן ווערט דער ַ‬ ‫טאטע!' און ַ‬ ‫'טאטע‪ַ ,‬‬ ‫טאטע‪ ,‬שרייט ער ַ‬ ‫איז נישט קיין ַאנדערער ווי זיין ַ‬ ‫פאר'ן קינד‪.‬‬‫באווייזט זיך ַ‬ ‫אויפ'ן קינד‪ ,‬און ער טוט אויס יענע לבושים‪ ,‬און ער ַ‬ ‫פארשטיין ַאז דער אויבערשטער‬ ‫זאלן ַ‬ ‫נאר כדי מיר ָ‬ ‫גאנצער תכלית פון דעם הסתר און דעם צער‪ָ ,‬‬ ‫ַאזוי איז דער ַ‬ ‫דאזיגע‬ ‫האט די ָ‬ ‫זאלן אים רופן‪ .‬און ווען דער מענטש ָ‬ ‫נאר זיין ‪ï‬נים כדי מיר ָ‬ ‫פארשטעלט ָ‬ ‫פארלאזט אונז נישט‪ ,‬ער ַ‬ ‫ַ ָ‬ ‫ווייטאגן און יסורים ווערן בטל‪.‬‬‫ָ‬ ‫פארשווינדן ַאלע מחיצות און הסתרות‪ ,‬און ַאלע זיינע‬ ‫אנערקענונג‪ַ ,‬‬ ‫דאס איז די כוונה פון ‪ï‬סוק‪' ,‬כי שם ה' אקרא'‪ .‬ווען עס וועט זיין ַא צער ל"ע‪ָ ,‬אבער דער מענטש וועט אנערקענען‬ ‫ָ‬ ‫באשעפער כביכול‪' .‬אקרא' ‪ -‬וועל איך‬ ‫ַאז ַאלעס איז פון דעם אויבערשטען‪ ,‬און אויך דער צער פון קומט פונעם ַ‬ ‫שטארקן אויף די מדה פון דין )'לאלוקינו'(‪ ,‬ווייל‬ ‫ַ‬ ‫רופן צו אים‪ ,‬און דורך דעם 'הבו גודל' ‪ -‬וועט די מידה פון חסד זיך‬ ‫סארט‬ ‫מאכט בטל יעדן ָ‬ ‫דאס ַ‬ ‫די אמונה ַאז ַאלעס איז פון דעם אויבערשטען ברוך הוא איז ממתיק ַאלע דינים‪ ,‬און ָ‬ ‫ווייטאג און צער‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫אויסגעבראכן די ביטערע צווייטע וועלט מלחמה )ענדע ָיאר תרצ"ט(‪ ,‬און די דייטשע רשעים ימ"ש‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫ו‪ .‬ווען עס ָ‬ ‫אנטלאפן‬ ‫ָ‬ ‫מארשרוטן אין ‪ï‬וילן און ליטע‪ ,‬זענען הונדערטער טויזנטער אידן ַ‬ ‫פארשריט אין זייערע ַ‬ ‫געמאכט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫ָ‬ ‫באהאלטן אין די וועלדער‪) .‬ביז ַא קורצע צייט ש‪ï‬עטער ָ‬ ‫האבן זיי נעבעך אויסגעפונען‪ַ ,‬אז ס'איז‬ ‫מ'האט זיך ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס ווייטער‪ָ ,‬אדער‬ ‫ָ‬ ‫דא וואו צו ַאנטלויפן(‪.‬‬ ‫שוין נישט ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪ç‬‬ ‫ווארטן אויפ'ן‬ ‫געדארפט ַ‬‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫געוואלט ַאנטלויפן‪ָ ,‬אבער זיי ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫אויך די מש‪ï‬חה פונעם בריסקער רב זצ"ל ָ‬ ‫באשלוס‪.‬‬ ‫רב'ס ַ‬ ‫אזא ַאנטלויפן איז באמת אין דעם גדר פון דעם חיוב פון 'השתדלות'‪ָ ,‬אדער‬ ‫נאך ַא לענגערן שיקול הדעת צי ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בריסקער רב מכריע געווען ַאז‬ ‫ס'איז ַא סתירה צו דעם חיוב פון בטחון אין דעם אויבערשטען‪ .‬צום סוף ָ‬ ‫מ'זאל נישט מיטנעמען קיין שום‬ ‫ָ‬ ‫אנגעזאגט די קינדער ַאז‬ ‫ָ‬ ‫'האט‬‫וואלד‪ ,‬און מ ָ‬ ‫'דארף ַאנטלויפן אין ַא דערנעבנדיגן ַ‬ ‫מ ַ‬ ‫ארויסגעלאזט אין וועג‪ ,‬נישט‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫נאר מיטנעמען מיט זיך די אמונה אין 'אין עוד מלבדו'‪ ...‬זיי ָ‬ ‫'זאל ָ‬ ‫מאכלים‪ .‬מ ָ‬ ‫האנט ַאפילו ַא שטיקל ברויט‪.‬‬ ‫האבנדיג אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫קארבן פול מיט‬ ‫געטראגן צוויי גרויסע ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס ָ‬ ‫נאך עטליכע שעה לויפן‪ ,‬איז זיי ַאנטקעגן געקומען ַא איד ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן געענטפערט ַאז‬ ‫האבן היינט שוין געגעסן‪ .‬ווען זיי ָ‬ ‫האט זיי געפרעגט אויב זיי ָ‬ ‫געשמאקע מאכלים‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫קארבן‪ ,‬צוגעבנדיג‪ַ ,‬אז‬ ‫האט אין זיינע ָ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫האט דער איד זיי געוויזן ָ‬ ‫גארנישט געגעסן‪ָ ,‬‬ ‫נאך היינט ָ‬ ‫האבן ָ‬ ‫זיי ָ‬ ‫נאר‬‫פאר דער חתונה סעודה‪ָ ,‬‬ ‫גאנצע עסן ַ‬ ‫א‪ï‬געקאכט די ַ‬ ‫ָ‬ ‫'האט שוין ָ‬ ‫פארקומען ַא חתונה‪ ,‬און מ ָ‬ ‫געזאלט ָ‬ ‫ָ‬ ‫'האט‬ ‫ס ָ‬ ‫אומבאשטימטער צייט‪ ,‬און די‬ ‫ַ‬ ‫האט מען געמוזט ָא‪ï‬שטו‪ï‬ן די חתונה אויף ַאן‬ ‫ליידער‪ ,‬צוליב די שווערע צייטן‪ָ ,‬‬ ‫אוועקווארפן אין מיסט‪ ,‬און צוליב‬‫ַ‬ ‫געוואלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער עס נישט‬ ‫גאנצע סעודה איז געבליבן ליגן‪ .‬צוליב 'בל תשחית'‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר הונגעריגע אידן אויף די וועגן‪ ,‬און אויב זיי ווילן‪,‬‬ ‫האט ער עס מיטגענומען מיט זיך‪ ,‬כדי עס צו געבן ַ‬ ‫דעם ָ‬ ‫האבן‪...‬‬‫קענען זיי עס ָ‬ ‫האט זיך‬‫נאך דעם ווי עס ָ‬ ‫האט אויסגעפרעגט דעם איד איבער דער כשרות פון די מאכלים‪ָ .‬‬ ‫דער בריסקער רב ָ‬ ‫פאר‬‫האט דער בריסקער רב ערלויבט ַ‬ ‫געווארן בתכלית הכשרות והדקדוק‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫ַארויסגעשטעלט ַאז ַאלעס איז צוגעגרייט‬ ‫וואלד‪ ,‬צו עסן ַא 'סעודת שלמה‬ ‫ארא‪ï‬געזעצט אינמיטן ַ‬ ‫האבן זיך ַ ָ‬ ‫די קינדער עס צו נעמען פון דעם איד‪ .‬זיי ָ‬ ‫מארגן‪ ,‬ווייל‬ ‫איבערלאזן פון דער סעודה אויף ָ‬ ‫ָ‬ ‫גארנישט‬ ‫'זאל ָ‬ ‫אנגעזאגט‪ַ ,‬אז מ ָ‬‫ָ‬ ‫האט‬ ‫בשעתה'‪ .‬דער בריסקער רב ָ‬ ‫האבן‪ï ,‬ונקט‬ ‫דארפן ָ‬‫וואס זיי ַ‬ ‫מארגן צושטעלן ַאלעס ָ‬ ‫באשעפער ַאז ער וועט זיי אויך ָ‬ ‫פארלאזן אויפ'ן ַ‬‫'דארף זיך ַ ָ‬ ‫מ ַ‬ ‫וואלד‪.‬‬ ‫געלאפן אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫באזארגט מיט ש‪ï‬ייז‪ ,‬און ַאזוי זענען זיי ווייטער‬ ‫האט זיי היינט ַ ָ‬ ‫ַאזוי ווי ער ָ‬ ‫געזאגט די זעלבע ווערטער‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫קארבן פול מיט עסן‪ ,‬און‬ ‫צומארגנס איז זיי ווידער ַאנטקעגן געקומען ַא איד מיט ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן‪ .‬מ'האט עס גענומען פון‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַא חתונה‪ ,‬און די חתונה איז ליידער בטל‬ ‫דאס עסן ַ‬ ‫ַאז מ'האט צוגעגרייט ָ‬ ‫דארט איז ַאלעס געווען‬ ‫קארבן ַארויסצונעמען די עסן‪ ,‬כדי זיך ַאוועקצוזעצן צו די 'סעודה'‪ָ .‬‬ ‫אים‪ ,‬און געעפנט די ָ‬ ‫מ'דערלאנגט ביים סוף פון דער סעודה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫אויסער דער 'נאכש‪ï‬ייז'‪ָ ,‬‬ ‫וואס מ'האט נישט דעם נאכש‪ï‬ייז‪...‬‬ ‫זעלבסט‪-‬פארשטענדליך‪ַ ,‬אז קיינער איז נישט געווען 'אומרואיג' פון דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫ס'איז‬ ‫האט ַארויסגערופן גרויס וואונדער אין ַאלעמענס אויגן‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס ָ‬ ‫אויסנאם פון דעם בריסקער רב ַאליין‪ָ ...‬‬ ‫ַ‬ ‫מיטן‬ ‫פארא ש‪ï‬ייז מ'גיט אים‪ ,‬און‬ ‫וואס ַ ַ‬ ‫קיינמאל נישט אינטערעסירט דעם בריסקער רב ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫אפילו אין פרידנס‪-‬צייטן ָ‬ ‫'האט געגעסן מער ווי צו דער זעט‪ ,‬און וועמען פעלט‬ ‫ַאוודאי און ַאוודאי אין צייט פון ַא מלחמה‪ ...‬ס‪ï‬עציעל ַאז מ ָ‬ ‫‪ï‬ארציע'‪...‬‬‫יעצט ַא 'לעצטע ָ‬ ‫איבערגעלאזט נעכטן פון‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט ע‪ï‬עס‬ ‫האט דער בריסקער רב זיך אויפגעשטעלט און געפרעגט צו עמיצער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט געענטפערט‪ .‬האט דער בריסקער רב געפרעגט ַא צווייטן‬ ‫דער סעודה‪ַ .‬אלע זענען געבליבן שטיל‪ ,‬קיינער ָ‬ ‫'האט‬‫יא‪ ,‬וויל ער וויסן ווער ס ָ‬ ‫איבערגעלאזט ע‪ï‬עס פון דער נעכטיגער סעודה‪ ,‬און אויב ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫מאל צי עמיצער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫איבערגעלאזט‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫האט ע‪ï‬עס‬ ‫האט זיך אויפגעשטעלט ַא קליין קינד און זיך מודה געווען ַאז ער ָ‬ ‫איבערגעלאזט‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫דאס קינד דערציילט ַאז ער ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫איבערגעלאזט‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫זאגן הויך ָ‬ ‫דער בריסקער רב אים געהייסן ָ‬ ‫באהאלטן ַאביסל פונעם‬ ‫האט ער ַ ַ‬ ‫וואס צו עסן‪ ,‬און דעריבער ָ‬ ‫האבן ָ‬ ‫געהאט‪ ,‬אפשר וועלן זיי היינט נישט ָ‬ ‫ַ‬ ‫מורא‬ ‫וואס צו עסן‪.‬‬ ‫האבן ָ‬ ‫זאל היינט ָ‬ ‫נאכש‪ï‬ייז אין ַא פלעשל‪ ,‬כדי ער ָ‬ ‫נאר דעם‬ ‫צוזאמען מיט אים‪ :‬זעט ָ‬ ‫ַ‬ ‫אנטלאפן‬ ‫ָ‬ ‫וואס זענען ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט צו די ַאלע‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בריסקער רב‬ ‫ָ‬ ‫האבן מיר דאס '‪ï‬ונקט' היינט נישט‬ ‫איבערגעלאזט נאכש‪ï‬ייז‪ ,‬וועגן דעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫דאס קינד ָ‬ ‫באשעפער'ס גרויסקייט‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫באקומען‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫פון דעם ַאלעם קענען מיר לערנען ווי ווייט דער אויבערשטער היט און שיצט אונז לויט וויפיל בטחון מיר ָ‬ ‫באשעפער‪ ,‬וועלן מיר אייביג זוכה זיין צו זען ווי דער‬ ‫נאר אויף דעם ַ‬ ‫פארלאזן ָ‬ ‫אין אים‪ .‬אויב מיר וועלן זיך ַ‬ ‫אויבערשטער איז 'מגן ומושיע לכל החוסים בו'‪.‬‬ ‫‪è‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪,ïùéðòôøòãàá‬‬‫'‪© òðééã òìà© ïäåè èòåå øò ¯ 'êéöôç úåùò‬‬ ‫שבת בו תשוב ‪ -‬שבת שובה‬ ‫‪íåéá' .øàé‬‬‫‪¨ ñéæ èåâ à© ïáééøùøàô‬‬ ‫‪© øéã èòåå øò ïåà‬‬ ‫'‪'éùã÷ íåéá êéöôç úåùò êìâø úáùî áéùú íà‬‬ ‫‪ øåtéë íåé ïåô âàè‬ח‪.‬‬ ‫÷‪¨ ïâéìééä íòã ïéà ¯ 'éùã‬‬ ‫)‪.(âé ,çð åäéòùé‬‬ ‫‪óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪æà© (ñ"øú äáåù úáù) èáééøù 'úîà úôù' øòã‬‬ ‫‪øòèùøò øòã æéà ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,äáåù úáù ï÷øàèù‬‬‫©‬ ‫‪êéæ‬‬ ‫‪øòã æà© èùèééèòâ èàä‬‬ ‫‪¨ ò"éæ øòðéæåø øòâéìééä øòã‬‬ ‫‪(:çé÷ úáù) èâàæ‬‬ ‫‪¨ àøîâ éã éåå éåæà© ,øàé‬‬ ‫‪¨ íòðéà úáù‬‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã .äáåù úáù ïâòåå èãòø ÷åñt‬‬ ‫'‪íäá äèìù àì äðåùàø úáù ìàøùé åøîù àìîìà‬‬ ‫‪ïäåè äáåùú èñòåå åã áéåà ¯ 'úáùî áéùú íà' ,èâàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪øãñ øòééð à© èøòåå ñò ïòåå ,äðùä ùàø .'ïåùìå äîåà‬‬ ‫ז‬ ‫‪,ïèééäðéåàååòâ òðééã òìà© ïåô ¯ 'êìâø' , úáù íòã ïéà‬‬ ‫‪íòã óéåà èîòð'î áéåà ,øàé‬‬ ‫‪¨ íòã ïåô âòè òìà© óéåà‬‬ ‫‪èåè ,ïèééäðéåàååòâ òðééã ïùéåè èñòåå åã ,èñééä ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïèëòøøàô‬‬‫‪© íòã èéî ïòî èåè ,âéèëéø úáù ïèùøò‬‬ ‫‪äëåæ èñòåå åã æà© ïøòëéæøàô‬‬ ‫‪© øéã øòèùøòáéåà øòã‬‬ ‫‪.ì"ëò ,øàé‬‬ ‫‪¨ òöðàâ‬‬ ‫‪© ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪,÷åñt íòã ïåô àôéñ éã ïåô âðåëéì÷øéååøàô‬‬ ‫‪© øòã åö ïééæ‬‬ ‫נאכטס ַאריינגעקומען אין שול‪ ,‬און געזען ווי דער עולם‬ ‫פרייטאג צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫ז‪ .‬הרה"ק בעל חידושי הרי"ם זי"ע איז ַ ָ‬ ‫אמאל‬ ‫האט דער 'חידושי הרי"ם' געפרעגט די חסידים‪:‬‬ ‫זיצט על התורה ועל העבודה‪ָ .‬‬ ‫מאכן קידוש און עסן די‬ ‫פארברענגען אין ביהמ"ד‪ ,‬אנשטאט ַאהיימגיין ַ‬ ‫האט ענק מתיר געווען יעצט צו ַ‬ ‫‪ -‬ווער ָ‬ ‫דאזיגע מצוה‪.‬‬ ‫דאך‪' ,‬וקראת לשבת עונג'‪ ,‬און מ'טאר נישט מבטל זיין די ָ‬ ‫זאגט ָ‬‫שבת'דיגע סעודה? דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫וואס אויף‬‫וויבאלד איר זענט עוסק אין תשובה טוהן‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫פארגעזעצט‪ :‬אבער‬ ‫האט דער 'חידושי הרי"ם' ָ‬ ‫דערנאך ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאך דוחה שבת‪ .‬ממילא‪ ,‬מעגט‬ ‫וואס די מצוה פון מילה איז ָ‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק 'ומלתם את ערלת לבבכם'‪ָ ,‬‬ ‫דעם ָ‬ ‫איר‪ ,‬און ס'איז ַאפילו ַא מצוה‪ ,‬עוסק צו זיין אין תורה און עבודה אין בית המדרש‪.‬‬ ‫האט געפרעגט זיין אייניקל‪ ,‬דער גערער רבי‪ ,‬הרה"ק בעל '‪ï‬ני מנחם'‬ ‫ווארט פונעם 'חידושי הרי"ם' ָ‬ ‫אויף דעם ָ‬ ‫טאג פונעם קינד'ס‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אין ַאכטן ָ‬ ‫נאר אויב ס'איז 'בזמנה'‪ָ ,‬‬ ‫דאך ַאז מילה איז דוחה שבת ָ‬ ‫זי"ע‪ ,‬מיר ווייסן ָ‬ ‫דאך עס 'מילה שלא בזמנה'‪ ,‬ווייל די צייט תשובה צו טוהן איז ערב שבת‪ .‬ממילא‪ ,‬ווי ַאזוי‬ ‫דא איז ָ‬ ‫געבורט‪ ,‬און ָ‬ ‫האבן זיי געקענט דוחה זיין די מצוה פון כבוד און עונג שבת?‬ ‫ָ‬ ‫באשטימטן זמן‪ .‬ס'איז‬ ‫האט נישט ַא ַ‬ ‫געזאגט ‪ַ -‬אז תשובה ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער '‪ï‬ני מנחם'‬ ‫נאר פון דא איז ַא ראיה ‪ָ -‬‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫אייביג די צייט תשובה צו טוהן‪ .‬וועגן דעם איז עס דוחה שבת‪) .‬און ס'איז ‪ï‬שוט ַאז היינטיגער שבת‪ ,‬שבת שובה‪ ,‬איז עס ממש‬ ‫ַא בחינה פון 'מילה בזמנה'‪.(...‬‬ ‫ח‪ .‬די בעלזער צדיקים זי"ע‪ ,‬פלעגן שבת שובה ביי שלש סעודות זיצן נעבן דער טיר‪ ,‬מרמז צו זיין אויף דעם‬ ‫דערבארימען‬ ‫ַ‬ ‫וואס זיצט ביי דער טיר און ער בעט זיך ביי דעם אייגנטימער פון דעם הויז ער זאל זיך‬ ‫ארימאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאל‬ ‫ארימאן ביי דער טיר‪ ,‬און מ'בעט זיך ביי דעם אויבערשטען ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫און אים ַארייננעמען‪ַ .‬אזוי שטייט מען‪ ,‬ווי ַאן ָ‬ ‫ָאננעמען אונזער תשובה‪.‬‬ ‫האט דער בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק מהר"א זי"ע‪ ,‬זיך ַאוועקגעזעצט ביי שלש סעודות אין שבת שובה ביי‬ ‫יאר ָ‬ ‫איין ָ‬ ‫געזאגט‪' :‬כעני בפתח‪ ,‬כעני‬ ‫ָ‬ ‫האט דער הייליגער בעלזער רב‬ ‫דער טיר‪ ,‬און מיט ַא שטימע געשטיקט פון טרערן ָ‬ ‫האבן ַאריינגעדרונגען‬‫הארץ‪ָ ,‬‬‫וואס זענען ארויסגעקומען פון די טיפענישן פון זיין הייליג ַ‬ ‫דאזיגע ווערטער‪ָ ,‬‬ ‫בפתח'‪ ...‬די ָ‬ ‫האבן תשובה געטוהן אויפ'ן ָארט‪' ,‬כעני בפתח'‪.‬‬ ‫טיף אין די הערצער פון די חסידים‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫ווי ווייט יעדער יחיד איז בכח אויפצורייסן די שערי שמים מיט זיין תפילה‪ ,‬קען מען זען פון די ווערטער‬ ‫יאר‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫כאטש ַא ַ‬ ‫וואס עס שטייט אין די 'מנהגים'‪ַ ,‬אז ָ‬‫פון 'אליה רבה' )סי' תקפא‪ ,‬א"ז סק"ו( אויף דעם ָ‬ ‫נאר דרך תפלה און בקשה‪ָ ,‬אבער די עשרת ימי תשובה‬ ‫זאגן די שלוש עשרה מדות ָ‬ ‫קען ַא יחיד נישט ָ‬ ‫כאטש מיר ‪ï‬סק'ענען נישט ַאזוי‬ ‫זאגן די שלוש עשרה מדות אויך ביחידות‪ .‬און ָ‬ ‫זענען ַאנדערש‪ ,‬מ'קען ָ‬ ‫האט ַאפילו ַא יחיד דעם דין ַאזוי‬ ‫להלכה‪ ,‬קען מען על כל ‪ï‬נים לערנען פון דעם ַאז אין די יעצטיגע טעג ָ‬ ‫ווי דער ציבור‪.‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪é‬‬ ‫‪øòã èøòôèðò .äøéæâ éã êàð‬‬ ‫האבן ַא וועג ווי ַאזוי 'אונטערצוקויפן' דעם ‪¨ æéà ñò áéåà ééñ ïåà‬‬ ‫בהיותו קרוב ‪ -‬מיר ָ‬ ‫"‪éåå ùøòãðà© ïòðòæ äáåùú éîé úøùò éã :"øðì êåøò‬‬ ‫באשעפער‬ ‫‪äìéôú à© åìéôà© è'ìòåt ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ìééåå ,øàé¨ õðàâ‬‬ ‫©‪© à‬‬ ‫‪ìò óà' (å"ä ,á"ô äáåùú úåëìä) èáééøù ì"æ í"áîø øòã‬‬ ‫‪.ïñéøòö ïöðàâðéà‬‬ ‫©‬ ‫ט‬ ‫‪èøòåå ïéã ïééæ ïåà , ãéçé à© ïåô‬‬ ‫‪íéîéä äøùòá ,íìåòì äôé ä÷òöäå äáåùúäù éô‬‬ ‫‪úìá÷úîå øúåéá äôé àéä íéøåtéëä íåéå äðùä ùàø ïéáù‬‬ ‫‪ùèðòî à© æà© ,èìòåå òù'éåâ éã ïéà øãñ øòã æéà'ñ ñàã‬‬ ‫‪¨ ïåà äáåùú éã ùèàë‬‬ ‫‪¨ ,èñééä ñàã‬‬ ‫‪¨ .'ãéî àéä‬‬ ‫‪,ïëåæëàð‬‬ ‫‪¨ èåè ,èëéøòâ ï'øàô‬‬ ‫‪© ïééèù óøàã‬‬ ‫‪© ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪éã ïéà øòáਠ,âéáééà èôìòä øòôòùàá‬‬ ‫‪© íåö ïòééøù‬‬ ‫‪òðééæ ïåà èôåù íòã øòáéà ïøéñòøòèðéà êéæ ïåà èøòåå ñò ïåà ,øòðòù êàð‬‬ ‫‪¨ ñò æéà äáåùú éîé úøùò‬‬ ‫‪èéî ïôéå÷øòèðåà íéà ïøéáåøt èòåå øò ,ïèòèéååéè÷à 'ä åùøã' ,èâàæ‬‬ ‫‪¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,ïòîåðòâðਠãìàá‬‬ ‫©‬ ‫‪íééá ïééæ äëåæ ìàæ‬‬‫‪¨ øò éãë ,ïëàæ òøòãðà© øòãਠèìòâ æéà ñàã‬‬ ‫‪¨ ¯ 'ãéçéá ,íéøåîà íéøáã äîá' .'åàöîäá‬‬ ‫‪óìà ìéãáäì ¯ ïäåè øéî ïôøàã òáìòæ ñàã‬‬ ‫‪¨ .ètùî‬‬ ‫‪.ãéçé ïãòé ïâòåå ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïáàä‬‬‫‪¨ øéî æà© ,ïééèùøàô ïåà ïñéåå åö ¯ úåìãáä éôìà‬‬ ‫‪øòôòùàá‬‬ ‫©‬ ‫‪íòã 'ïôéå÷åöøòèðåà' éåæà© éåå âòåå à© êéåà ïòî óøàã‬‬ ‫‪© äøåàëì ,(.çé ä"ø) "øðì êåøò" øòã èáééøù‬‬ ‫‪äìéôú êøåã æéà 'ïôéå÷åöøòèðåà' íéà âòåå øòã .ìåëéáë âòè òâéèöòé éã ïòðòæ ñàååøàô‬‬ ‫‪¨ © ,ïééèùøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïðçåé éáø (:çë úåëøá) èâàæ‬‬‫‪ ä÷ãö ïåà øòã ?øàé‬י‪¨ àøîâ éã éåå éåæà© ,‬‬ ‫‪¨ íòðåô âòè òøòãðà© òìà© éåå øò÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪íòã øàô‬‬ ‫‪© êéî èøéô'î ïòåå èöòé ,èâàæòâ‬‬‫¨‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪¨ éàëæ ïá ïééæ ìèáî ïåà ïééæ ììtúî âéãðòèù êàã‬‬ ‫‪¨ ïò÷ ùèðòî‬‬ ‫‪èáòì øò ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,àåä êåøá ùåã÷ä íéëìîä éëìî êìî éáø (.æè ä"ø) èâàæ‬‬ ‫©‪¨ àøîâ éã éåå ,úåøéæâ òèëòìù òìà‬‬ ‫‪,ãééø èéî ïèòáøòáéà èùéð íéà ïò÷ êéà ïåà ,âéáééà øæâ íãå÷ ïéá ,íãàì ä÷òö äôé" ,èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪¨ ÷çöé‬‬ ‫‪,èìòâ èéî ïôéå÷øòèðåà èùéð êéåà íéà ïò÷ êéà ïåà ïòééøù åö èåâ ìàîòìà æéà'ñ ."ïéã øæâ øçàì ïéá ,ïéã‬‬ ‫‪?ïòðééåå èùéð êéà ìàæ‬‬ ‫‪äøéæâ éã øàô‬‬ ‫‪© æéà ñò áéåà ééñ ,ïòèùøòáéåà íòã åö‬‬ ‫באקאנט ַאז אין די עשרת‬‫ט‪ַ .‬אזוי שרייבט דער גאון בעל 'נודע ביהודה' זי"ע )'דרושי הצל"ח'‪ ,‬דרוש א' לסליחות(‪ ,‬ס'איז ַ ַ‬ ‫געווארן אין‬ ‫ָ‬ ‫ימי תשובה געפינט זיך דער אויבערשטער אויך ביי יעדע יחיד‪ ,‬און ַאפילו אויב ס'איז חלילה נגזר‬ ‫ראש השנה ַא שלעכטער גזר דין ח"ו‪ ,‬קען דער גזר דין צעריסן ווערן אין די עשרת ימי תשובה‪ ,‬און ער ווערט‬ ‫זאל אונז לעבעדיג‬ ‫זאגט דער ‪ï‬סוק‪' ,‬יחיינו' ‪ -‬דער אויבערשטער ָ‬ ‫פארזיגלט אין יום כי‪ï‬ור צום לעבן‪ .‬און אויף דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן אויף אונז אין די צוויי טעג ראש השנה‪ַ .‬אז ַאפילו אויב ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫וואס ס'איז נגזר‬‫מאכן‪' .‬מיומים' ‪ -‬פון דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן אויפ'ן מענטש מיתה חס ושלום‪ ,‬קען דער אויבערשטער אים געבן לעבן‪' .‬ביום השלישי יקימנו‬ ‫ָ‬ ‫חלילה נגזר‬ ‫ונחיה לפניו'‪ַ ,‬אז מיר וועלן לעבן‪.‬‬ ‫וואס איז דער טעם אז‬ ‫י‪ .‬דער גאון רבי יונתן אייבעשיץ זצ"ל פרעגט א שטארקע קשיא‪') ,‬יערות דבש'‪ ,‬ח"א‪ ,‬דרוש ו( ָ‬ ‫דער אויבערשטער נעמט ָאן די תפילות און בקשות אין די ימים נוראים‪ ,‬ווען ער זיצט אויפ'ן כסא דין‪ ,‬לכאורה‬ ‫וואס מ'בעט‬ ‫זאלן נישט ָאנגענומען ווערן די תחינות און בקשות ָ‬ ‫פארקערט‪ַ ,‬אז אין טעג פון דין ָ‬ ‫דאך מסתבר ַ‬ ‫איז ָ‬ ‫זוכה צו זיין צו רחמים און חסדים‪.‬‬ ‫וויבאלד פון ראש השנה ביז יום כי‪ï‬ור זיצט דער אויבערשטער און ער מש‪ï‬ט די‬ ‫ַ‬ ‫ענטפערט דער רבי ר' יהונתן‪,‬‬ ‫]אזוי‬ ‫טאג ַ‬ ‫נאר אין די ערשטע דריי שעה פונעם ָ‬ ‫וואס ער טוט מש‪ï‬ט'ן די וועלט ָ‬ ‫טאג ָ‬ ‫וועלט‪ ,‬נישט ַאזוי ווי יעדן ָ‬ ‫טאר דער דיין נישט‬ ‫באקאנט פון דעם 'חוק ונימוס הדין'‪ַ ,‬אז בשעת א מש‪ï‬ט ָ‬ ‫זאגט )ע"ז ד‪ .[(.‬און ס'איז ַ ַ‬‫ווי די גמרא ָ‬ ‫פארלירן און ער וועט נישט‬ ‫זאל זיך נישט ַ‬ ‫זיין בייז אויפ'ן בעל דין‪ ,‬צוליב צוויי טעמים‪ .‬ערשטנס‪ ,‬כדי דער בעל דין ָ‬ ‫קענען טענה'ן זיינע טענות געהעריג‪ ,‬און אויך ווייל אויב ער וועט זיין אין כעס וועט ער נישט קענען ַארויסגעבן‬ ‫דעמאלס‬ ‫ָ‬ ‫אינגאנצן נישט בייזערן‪ ,‬ער מוז‬ ‫ַ‬ ‫טאר ער זיך‬ ‫ַא ריכטיגן ‪ï‬סק דין‪ .‬צוליב דעם‪ ,‬ווען ער זיצט ביים מש‪ï‬ט‪ָ ,‬‬ ‫צארן‪.‬‬ ‫איינהאלטן זיין ָ‬ ‫ַ‬ ‫דעריבער‪ ,‬אויך אויב די עבירות זענען חלילה ַאזוי פיל‪ ,‬ווערט דער בוכ"ע בכלל נישט אין כעס‪ ,‬און דער מענטש‬ ‫וואס ווערן נתעורר אין די עשרת ימי תשובה‪,‬‬ ‫‪ï‬ארציע פון רחמים ָ‬ ‫דעמאלס בעטן ַא 'מנה גדושה' ‪ַ -‬א גרויסע ָ‬ ‫ָ‬ ‫קען‬ ‫כאטש זיי זענען טעג פון דין‪.‬‬ ‫באוויליגטע טעג‪ָ ,‬‬ ‫דאזיגע טעג ַ‬ ‫און צוליב דעם זענען די ָ‬ ‫‪àé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪ìòéöòtñ ïåà ,ììëá èìòåå øòã óéåà êàð‬‬‫‪¨ èáòì ãéà à© ïåô ä"ã ,úåãâà éùåãéç) ì"æ à"ùøäî øòã èøàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪èáééøù‬‬ ‫‪ïåà äìéôúá ïééæ äáøî ïòî óøàã‬‬ ‫‪© ,âòè òâéèöòé éã ïéà èàä‬‬‫'‪¨ éàëæ ïá ïðçåé éáø ùèàë æà© ,('òãåé éðéàå‬‬ ‫‪ ètùî íééá ïééæ äëåæ ïòî ïò÷ éåæà© ïåà ,ä÷ãö‬יב‪.‬‬ ‫‪ïòèùøòáéåà íòã ïôéå÷øòèðåà èùéð ïò÷'î æà© èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪øòðòé óéåà øàð‬‬ ‫‪¨ ñàã‬‬ ‫‪¨ æéà ,øòèøòåå èéî ïåà èìòâ èéî‬‬ ‫‪øòèøòåå éã óéåà (:æè äðùä ùàø) èáééøù 'ïáà éøåè' øòã àé‬‬‫‪¨ íéà ïòî ïò÷ ,èìòåå øòã óéåà øòáਠ,èìòåå‬‬ ‫‪èøòåå øòôòùàá‬‬ ‫‪© íåö ïòééøù ñàã‬‬ ‫‪¨ æà© ì"æç ïåô‬‬ ‫‪ïåà ,äìéôú æéà ñàã‬‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬‫‪¨ ,øòèøòåå èéî ïôéå÷øòèðåà‬‬ ‫‪åö øàð‬‬ ‫‪¨ èùéð ïòî èðééî ñàã‬‬ ‫‪¨ æà© ,ïòîåðòâðਠãìàá‬‬‫©‬ ‫‪ ä÷ãö ïìééè êøåã ¯ èìòâ èéî‬יא‪.‬‬ ‫‪óéåà ïtàì÷ðà‬‬ ‫©‬ ‫‪¨ ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪øàð‬‬ ‫‪¨ ,íéùòî òðééæ ïøòñòáøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪øòî èéî ¯ äøéúé äù÷áå äìéôúá íéîçø éøòù éã åøøåòúä àð åøåò ,ïøòåå øøåòúð øéî ïôøàã‬‬ ‫‪© ,àìéîî‬‬ ‫יג‬ ‫‪. úåù÷á ïåà úåìéôú‬‬ ‫‪äîùð éã éåå âðàì éåæà© ,àð éðç ùôðä ãåòá àð‬‬ ‫זאגט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫יא‪ .‬מ'קען ארויסנעמען א געוואלדיגע חיזוק פון די ווערטער פונעם גאון בעל 'נודע ביהודה' זי"ע‪ָ ,‬‬ ‫דאווענט אין די ימים נוראים‪ ,‬און‬ ‫אין 'דרושי הצל"ח' )דרוש ח‪ ,‬א' דסליחות(‪ ,‬עס טרעפט זיך ַאז ַא איד שטייט און ַ‬ ‫זאגט‬ ‫פארלירן‪ ,‬ווייל די גמרא ָ‬ ‫זאל ער זיך נישט ַ‬ ‫גאנץ ַאנדערע ערטער‪ָ ...‬‬ ‫‪ï‬לוצלינג זעט ער ַאז זיין מוח שוועבט אין ַ‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אויב דער פסול האט פאסירט ווען די בהמה איז שוין‬ ‫)זבחים סח‪' (:‬כל ש‪ï‬סולו בקודש‪ ,‬הקודש מקבלו'‪ָ .‬‬ ‫געווען אין ביהמ"ק‪ ,‬מעג מען עס מקריב זיין‪ ,‬וויבאלד ער איז אריינגעקומען הייליג‪.‬‬ ‫די זעלבע איז ווען מ'שטעלט זיך דאווענען‪ .‬איז מען האט אנגעהויבן מיט די ריכטיגע הכנה‪ ,‬איז אויך די שלעכטע‬ ‫מחשבה )'‪ï‬סולו'(‪ ,‬איז אריינגעקומען אינמיטן‪ ,‬טוט דער 'קודש' אים ָאננעמען‪ ,‬ווייל עס ווערט ָאנגערופן '‪ï‬סולו בחוץ'‪,‬‬ ‫דארט צו זיין‪...‬‬ ‫באלד לכתחילה נישט ָ‬ ‫קא‪ ,ï‬ער ‪ï‬רובירט ַ‬ ‫צוגעגאנגען ָאן ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫באלד‬ ‫נאר אויב מען איז ַ‬ ‫ָ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫האט דער רב‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אין איינעם פון די שטעט ָ‬ ‫יב‪ .‬דער לובלינער רב‪ ,‬הגאון רבי מאיר שפירא זצ"ל‪ָ ,‬‬ ‫אנגעקלא‪ï‬ט אויף דער טיר צו בעטן ַא נדבה‪ ,‬פלעגט די רעביצין‬ ‫ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫ארימאן ָ‬ ‫ַ‬ ‫מאל ווען ַאן ָ‬ ‫ַא מנהג‪ַ ,‬אז יעדעס ָ‬ ‫ארימאן ַאז ער איז ַא 'בן טובים'‪ ,‬פלעגט זי אים‬ ‫ַ‬ ‫האט דערקענט אויף דעם ָ‬ ‫גראשן‪ .‬אויב די רעבעצין ָ‬ ‫אים געבן ַא ָ‬ ‫גראשן‪.‬‬ ‫וואס איז ווערד געווען ‪ָ 100‬‬ ‫'זלאטע'‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫מאן דער רב‪ ,‬און ער פלעגט אים געבן ַא‬ ‫ַארייננעמען צו איר ַ‬ ‫באוויזן‬ ‫אמאל ַ‬‫האט ַ ָ‬ ‫נאכט קומען בעטן פון דער רעבעצין ַא נדבה‪ָ ,‬‬ ‫וואס פלעגט יעדע ַ‬ ‫איינער פון די ָארימעלייט‪ָ ,‬‬ ‫ארימאן‬ ‫ַ‬ ‫האט דער ָ‬ ‫'זלאטע'‪ָ .‬‬‫ָ‬ ‫גאנצע‬ ‫האט אים געגעבן‪ ,‬ווי זיין שטייגער‪ַ ,‬א ַ‬ ‫ַאריינצוקומען צום רב ַאליין‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫האט דער רב אים געפרעגט‪:‬‬ ‫זאל אים געבן ַא גרעסערע נדבה‪ָ .‬‬ ‫געבעטן ַאז דער רב ָ‬ ‫קיינמאל נישט געבעטן מער‪ָ ,‬אבער פון מיר‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האסט איר‬ ‫גראשן‪ ,‬דו ָ‬ ‫ָ‬ ‫טאג בלויז ַא‬‫‪ -‬די רעביצין גיט דיר יעדן ָ‬ ‫באגעניגן מיט דער‬ ‫געדארפט ַ‬‫ַ‬ ‫וואלסט זיך‬ ‫אמאל? דו ָ‬ ‫נאך ַ ָ‬ ‫זלאטע‪ ,‬בעטסטו ָ‬ ‫ָ‬ ‫האב דיר געגעבן ַא גאנצע‬ ‫וואס איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאזיגער גרויסער נדבה‪ ,‬און נישט בעטן מער‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ארימאן געענטפערט דעם רב‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫האט דער ָ‬‫ָ‬ ‫נאך ַא גראשן‪ ,‬און ס'איז‬ ‫זאל מיר געבן מער‪ ,‬וועט זי סך‪-‬הכל מיר געבן ָ‬ ‫‪ -‬אויב איך וועל בעטן די רעביצין ַאז זי ָ‬ ‫דאקעגן דער רב טיילט ַא גרויסע מתנה‪ ,‬ממילא איז מיר 'ווערד'‬ ‫פאר מיר צו בעטן אזא קליינע נדבה‪ַ .‬‬ ‫כדאי ַ‬ ‫ַ‬ ‫נישט‬ ‫צו בעטן מ'זאל מיר געבן מער‪ .‬אויף ַא גרעסערע נדבה לוינט זיך צו בעטן‪...‬‬ ‫'זלאטעס' ָאן ַא שיעור‪ .‬יעדער תפילה‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע‬ ‫זאגן‪ ,‬אין די יעצטיגע טעג שענקט מען פון הימל ַ‬ ‫לענינינו קען מען ָ‬ ‫באלד ָאנגענומען אין הימל‪ .‬מיר דארפן וויסן און פארשטיין אז אין די יעצטיגע טעג איז ווערד‬ ‫און געשריי ווערט ַ‬ ‫צו מת‪ï‬לל זיין‪' ,‬בעד הנפש חני נא‪ ,‬אולי יחוס‪ ,‬אולי ירחם'‪.‬‬ ‫האט ער‬ ‫האבן געהערט פון אונזערס ַא ידיד‪ַ ,‬א מיטגליד פון 'הצלה'‪ַ ,‬אז ווען ער איז געווען אינדערהיים‪ָ ,‬‬ ‫יג‪ .‬מיר ָ‬ ‫'קלא‪ï‬ט ַאזוי‪,‬‬ ‫פארוואס מ ַ‬‫האט שנעל געעפענט די טיר‪ ,‬צו זען ַ ָ‬ ‫שטארק אויפ'ן טיר‪ .‬ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫קלא‪ï‬ן‬ ‫ַ‬ ‫‪ï‬לוצלינג געהערט‬ ‫פארלוירן דעם‬ ‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫האנט איר קליין יונגל ָ‬ ‫געהאלטן אין דער ַ‬ ‫ַ‬ ‫מאמע און‬‫געשטאנען ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫און ביים טיר איז‬ ‫פארשטאנען‬ ‫ַ‬ ‫וואלונטיר גוט ַ‬ ‫האט דער 'הצלה' ָ‬ ‫דאן ָ‬ ‫ָאטעם‪ ,‬און ער נויטיגט זיך דרינגענד אין ערשטע הילף פון 'הצלה'‪ַ .‬‬ ‫שטארקע זעצן‪ַ ,‬אזוי ווי‬ ‫ַ‬ ‫נאר‬ ‫קלא‪ï‬ן‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫שוואכער‬ ‫ַ‬ ‫באדייט פון די ווערטער 'כדלים וכרשים דפקנו דלתיך'‪ .‬נישט ַא‬ ‫דעם ַ‬ ‫ראטעווען זיין לעבן‪...‬‬ ‫האבן 'הצלה'‪ ,‬צו ַ‬ ‫דארף דרינגענד ָ‬ ‫וואס ַ‬‫ַא מענטש ָ‬ ‫ עשי"ת‬- ‫ האזינו‬- ‫באר הפרשה‬ áé ïåà äìéôú ,äáåùú æà© (:æè ä"ø òæ) èâàæ ¨ àøîâ éã ïòî ïò÷ ,âòè òâéèöòé éã ïéà ïééæ åö ììtúî áåéç íòã øéî éåå ,úåøéæâ òèëòìù òìà© ìèáî ïòðòæ ä÷ãö 'øåè' øòã èáééøù ñò ñàåå¨ øòèøòåå éã ïåô ïòæ ä÷ãöå äìôúå äáåùúå' ,íéàøåð íéîé éã ïéà ïâàæ ¨ úåîå÷î òùé'ãøôñ éã ïéà êéæ èøéô'î æà© ,(á"øú ïîéñ ç"åà) ,'ìå÷' ,'íåö' æéà ñàã ¨ ñàåå ¨ ,'äøéæâä òåø úà ïéøéáòî èâòøô .íéðåðçúå úåìéôú øòî ïòî èâàæ ¨ úáù êéåà æà© .(íéàøåð íéîé éã øàô © íéøåæçî éã ïéà èðòëééöòâðਠéåå) 'ïåîî' .'úáùá ïéòéøî ïéà' æà© êàã ¨ ïòðò'÷ñt øéî ,'øåè' øòã ò"éæ àæìòáî ù"øäî ÷"äøä íòã óéåà èâàæòâ ¨ èàä ¨ íòè à© ïâàæ ¨ ïò÷'î æà© ,'óñåé úéá' øòã èøòôèðò ïåô ïéðò íòã óéåà ,(àé ,á íéøéùä øéù ,çñôì íéøîàî) ,ïãéà òùé'ãøôñ éã ïåô âäðî íòã øàô © æà© ïøòôèðòøàô© êéæ ùèðòî øòã ïò÷ ,ïèñàô © ¯ 'íåö' øîàã ïàî øòã éåå éåæà© äëìäì ïòðò'÷ñt ééæ ìééåå ïééæ áéìåö ,íéúéðòú ïèñàô © åö çëá èùéð æéà øò ïòðøàåå åö øôåù èéî ïæàìá âòî ïòî æà ,èìàä ñàåå ùèðòî øòã ïò÷ ,èìòâ ¯ 'ïåîî' óéåà êéåà .èéé÷ëàååù © øòãà øòáéåø ïòîå÷ ñò æà èàèù ïåô øòðéåàååðééà éã øòèùøòáéåà øòã ,ïâàæ ¨ ïåà ïøòôèðòøàô © êéæ ìàîਠ© èñééä ìàô àæà æéà ìééåå .ïáéåäòâ êéæ èàä íé éã æà ïìééèøàô © ïòðò÷ åö èìòâ âåðòâ ïáòâòâ èùéð øéî èàä ¨ .(ïòååòèàø ïòðò÷ êéæ ïìàæ ééæ éãë) 'êàæ © òâéèëéåå à' © ñò ììtúî ¯ 'ìå÷' ïåô ïéðò íòã óéåà øòáਠ.ä÷ãö øàô © éã èøòåå äáåùú éîé úøùò éã ïéà ãìàáéåå © ïåà èùéð ùèðòî øòã èàä ¨ íòã óéåà ,øòôòùàá © íåö ïééæ ïéà ïåà ,âòè òøòãðà© ïéà éåå øòî ïòîåðòâðਠäìéôú ìå÷ ïééæ ïáééäôéåà èòåå øò áéåà ,àìéîî ...õåøéú ïéé÷ ïéã øîâ ï'øàô © ïééèù åö êéæ ïòî èééøâ âòè òâéèöòé øò èæééåå ,ïòèùøòáéåà íåö ïòééøù ïåà ïééæ ììtúî ïåà êàæ òøòâéèëéåå øòî à© àã ¨ èùéð æéà ,øåtéë íåé ïéà èùéð èàä ¨ øò æà© ,úå÷ãéö ïééæ øàì÷ ¨ èéîøòã êàã ¨ .ã"ëò ,ñàã ¨ éåå èìééèòâ èùéð èàä ¨ øò ïåà ,êàååù © æéà øò ìééåå èñàôòâ © øòã áéåà øòáਠ.èìòâ ïéé÷ èùéð èàä ¨ øò ìééåå ä÷ãö ïéà úåçéìñ ïâàæ ¨ åö èùéð êéæ ïøéô øéî ùèàë¨ ïåà èøòåå ,'ìå÷' ïåô ïéðò íòã ïéà êéåà êàð ¨ èæàì¨ ùèðòî ïåô âòè¯ïëàåå ¨ éã ïéà ,íéðt ìë ìò øòáਠ,úáù èùéð ,õåøéú ïéé÷ èùéð èàä ¨ øò æà© ,òøôîì øàì÷ ¨ êà㨠æà© ïøétù ãéà øòãòé óøàã© ,äáåùú éîé úøùò éã .ìéåô íúñ æéà øò .'ïåîî' óéåà èùéð ïåà ,'íåö' óéåà ‫יד‬ . ñàã ¨ éåå êàæ © òøòâéèëéåå à© àã ¨ èùéð æéà'ñ ָ ‫ די גאונים‬.‫יד‬ ‫ ביי די ברכה פון 'אבות' )די ערשטע ברכה פון‬,‫האבן מתקן געווען צוצולייגן אין די עשרת ימי תשובה‬ ‫ פרעגן‬.'‫ למענך אלקים חיים‬,‫ וכתבנו בספר החיים‬,‫ די בקשה 'זכרנו לחיים מלך חפץ בחיים‬,(‫תפילת שמונה עשרה‬ ‫דא ַאריין‬ ָ ‫ ווי קומט‬.‫באשעפער‬ ַ ‫פאר'ן‬ַ ‫נאר ַא לויב‬ָ ‫דאך‬ָ ‫ די דריי ערשטע ברכות פון שמונה עשרה זענען‬,‫די ספרים‬ .(‫צו בעטן בקשות אינמיטן דער ערשטער ברכה? )זע טור סי' תקפב‬ ,‫אבראמסקי זצ"ל‬ ַ ַ ‫אסירט ביי דעם גאון רבי יחזקאל‬ï ַ ‫האט‬ ָ ‫וואס‬ ָ ‫ לויט ַא מעשה‬,‫זאגן ַא כוונה דערין‬ ָ ‫קען מען‬ ‫שטאט איז ליידער‬ָ ‫ ַא איד פון‬.‫לאנדאן‬ ָ ָ ‫ ווען ער איז געזעסן אויפ'ן כסא הרבנות אין‬,'‫מחבר פון ספר 'חזון יחזקאל‬ ‫געהאלטן ביי ַא מצב פון 'פיקוח‬ַ ‫האט‬ ָ ‫ עס‬.‫אויסגעגאנגען פון הונגער רח"ל‬ ַ ‫ און ער איז כמעט‬,‫געווארן ַא יורד ל"ע‬ ָ ‫ארומגעגאנגען איבער די רייכע‬ ַ ַ ‫ ער איז‬,'‫יל‬ï‫'א‬ ַ ‫ ַאדורכגעפירט ַאן‬,‫אבראמסקי‬ ַ ַ ‫ רבי יחזקאל‬,‫האט דער רב ַאליין‬ ָ .'‫נפש‬ .‫פאר דעם צוועק‬ ַ ‫שטאט‬ ָ ‫ כדי בייצושטייערן די עשירים אין‬,‫אידישע הייזער‬ ‫ ַאן‬.‫ און אים געבעטן ַא שיינע נדבה‬,‫אריבערגעגאנגען צו ַאן עושר אין הויז‬ ַ ַ ‫נאכטס איז דער רב‬ ַ ‫פרייטאג צו‬ ָ ‫זאל דער רב קומען צו מיר‬ ָ ...‫דאך שבת‬ ָ ‫ היינט איז‬,‫ רבי‬:‫אבראמסקי‬ ַ ַ ‫געזאגט צו הרב‬ ָ ‫האט דער עושר‬ ָ ,‫ערשטוינטער‬ :‫געזאגט‬ ָ ‫האט דער רב אים‬ ָ .‫דעמאלס וועל איך געבן מיין נדבה‬ ָ ‫ און‬,‫נאך שבת‬ ָ ‫פארשטיין די וויכטיגקייט פון‬ ַ ‫זאלסט‬ ָ ‫ כדי דו‬,‫טאג פון שבת‬ ָ ‫ אין דעם עצם‬,‫עציעל געקומען יעצט‬ï‫ כ'בין ס‬,‫ ניין‬- ַ ‫ )זעלבסט‬...'‫נאר 'קום ועשה‬ ,‫פארשטענדליך‬- ָ ,‫ און יעצט איז נישט קיין צייט צו שמועסן‬.‫ ַאז ס'איז ַאפילו דוחה שבת‬,‫דעם צוועק‬ .(‫ועל די נדבה‬ï‫נאך שבת איז דער רב געקומען נעמען ב‬ָ ‫ַאז‬ ‫ נישט אין דעם ריכטיגן ָארט און נישט לויט'ן‬,'‫ ַאז צוליב דעם בעטן מיר 'זכרנו לחיים‬,‫זאגן‬ ָ ‫לויט דעם קען מען‬ ‫ ווייל די צייט‬...‫אנהאלטן ַאלע פונקטליכקייטן און מנהגים‬ ַ ָ ‫מ'דארף‬ ַ ‫וואס‬ ָ ,'‫'נארמאלע צייטן‬ ַ ָ ‫ ווייל עס איז נישט‬,‫סדר‬ .‫ אימתי‬,‫ ואם לא עכשיו‬...‫ זכרנו לחיים‬,‫ רבונו של עולם‬.'‫יקוח נפש‬ï' ‫ ס'איז ַא מצב פון‬.‫ברענט ווי ַא פייער‬ ‫‪âé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪áéåà êéåà æà ,èøàã èáééøù øò ïåà ,âòè òâéèöòé‬‬ ‫‪úà éðéòéîùä' .(ãé ,á ù"äù) ÷åñt ïéà æîåøî æéà ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïòâðàâòâëàð‬‬ ‫©‬ ‫‪ùèðòî øòã æéà øàé‬‬ ‫‪¨ ïöðàâ‬‬‫‪© ïåô êùîá‬‬ ‫‪ïèôàä‬‬ ‫©‬ ‫÷‪èåè 'ìå÷' øòã .'áøò êìå÷ éë êìå‬‬ ‫‪íéà óéåà èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪òøä øöé øòã ïåà ,úååàú òðééæ‬‬ ‫‪ 'ìå÷' ïåà ,'íåö' ¯ ïëàæ‬טו‪.‬‬ ‫)'‪© ééååö òøòãðà© éã óéåà ,('áøò‬‬ ‫‪éã ïòîå÷ ñò ïòåå øòáਠ,óàìù‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôéè à© ïôøàååòâôéåøà‬‬ ‫¨‬ ‫©‬ ‫‪éîé úøùò éã ïåà íéîçøä ùãåç øòã ,ïåöø ïåô âòè‬‬ ‫שלאפן‬ ‫ָ‬ ‫מה לך נרדם ‪ -‬עשי"ת איז נישט די צייט צו‬ ‫‪ ïôàìù‬יז‪êìî' ìééåå ,‬‬ ‫¨‬ ‫‪ äáåùú‬טז‪åö èééö éã èùéð æéà ,‬‬ ‫‪÷øàèù èøòåå (äáåùú êøò) 'õòåé àìt' ÷"äôñ ïéà‬‬ ‫‪ïåà ,øòèéö à© íåøà© èîòð ñò .'õøà ãéîòé ètùîá‬‬ ‫‪éã ïåô ïîæä úùåã÷ ìãåâ éã èâðòøáòâñéåøà‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬יעדער איינער פון די דריי ווערטער‪' ,‬צום'‪' ,‬קול'‪' ,‬ממון'‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בעלזער רב הרה"ק מהר"ש זי"ע‬ ‫טו‪ .‬אויך ָ‬ ‫באטרעפט 'ערב' )‪ ,(272‬כדי אונז צו לערנען‪ַ ,‬אז בשעת‬ ‫ווארט 'קול'‪ .‬צוויי מאל ‪ַ 136‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫באטרעפט ‪ַ ,136‬אזוי ווי ָ‬ ‫ַ‬ ‫אימשטאנד צו טוהן‪.‬‬‫ַ‬ ‫וואס מ'איז נישט‬ ‫זאכן ָ‬ ‫אנשטאט די צוויי ַאנדערע ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאס שרייען מיטן קול‪ַ ,‬‬ ‫הדחק העלפט ָ‬ ‫וואס איז געזעסן‬ ‫אויטאבוס‪ ,‬געהערט ווי ַא בחור ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארנדיג אויפ'ן‬ ‫אמאל ָ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫טז‪ .‬דער גאון רי"א דינר שליט"א ָ‬ ‫האט יענער גערעדט‬ ‫טעלעפאן ָ‬ ‫ָ‬ ‫טעלעפאן‪ .‬אויף דער צווייטער זייט פונעם‬ ‫ָ‬ ‫האט גערעדט אויפ'ן‬ ‫הינטער אים‪ָ ,‬‬ ‫באטעריע ענדיגט זיך‪...‬‬ ‫זאל רעדן שנעלער‪ ,‬ווייל די ַ‬ ‫געזאגט צו יענעם ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בחור‬ ‫באריכות‪ָ .‬‬ ‫באטעריע‬ ‫זאגט אונז דער אויבערשטער‪ ,‬שנעלער‪ ,‬שנעלער‪ ,‬די ַ‬ ‫האט הרב דינר געזאגט‪ַ ,‬אז אין די יעצטיגע טעג ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך צייט‪ ...‬כביכול‪ַ ,‬אלעס 'ענדיגט‬ ‫האסט ָ‬ ‫נאך ַאביסל איז דער יום הדין ‪ -‬רעד זיך נישט איין ַאז דו ָ‬ ‫ענדיגט זיך‪ָ ...‬‬ ‫האבן די גרויסע זכותים ווען‬ ‫אסאך תורה ומצוות‪ ,‬כדי צו ָ‬ ‫'דארף זיך איינקויפן ַ ַ‬ ‫זיך'‪ .‬עס קומט דער יום הדין‪ ,‬און מ ַ‬ ‫עס קומט דער יום הדין‪.‬‬ ‫האט דער‬ ‫אמאל ָ‬ ‫ביינאכט‪ָ ַ .‬‬ ‫ַ‬ ‫בייטאג און‬ ‫ָ‬ ‫געשלאפן‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז כסדר‬ ‫'דארף זען נישט צו זיין ַאזוי ווי יענער בחור ָ‬ ‫יז‪ .‬מ ַ‬ ‫באגעגנט און אים געפרעגט‪ ,‬נו‪ ,‬צי ווייסטו שוין דעם ענטפער אויף די קשיא פון דעם 'רב‬ ‫ראש ישיבה אים ַ‬ ‫האט געפרעגט דעם ראש‬ ‫וואס מ'לערנט אין דער ישיבה‪ָ ,‬‬ ‫האט נישט ָאנגעהויבן וויסן ָ‬ ‫וואס ָ‬‫החובל'‪ ...‬דער בחור‪ָ ,‬‬ ‫האט דער ראש ישיבה אים געענטפערט‪ :‬דער 'רב החובל'‬ ‫ישיבה‪ :‬וועגן וועלכע סוגיא רעדט דער ראש ישיבה?‪ָ ...‬‬ ‫וואס דרימלסטו? שטיי אויף און רוף צו‬ ‫האט שוין געפרעגט יונה הנביא‪' ,‬מה לך נרדם‪ ,‬קום קרא אל אלקיך' ‪ָ -‬‬ ‫ָ‬ ‫דעם אויבערשטען‪ ...‬אפשר וועט ער דיך ערוועקן‪.‬‬ ‫פארשטעלן ווי ַא‬ ‫ניקאליי פלעגט פון צייט צו צייט טוישן זיינע קליידער‪ ,‬און זיך ַ‬ ‫ָ‬ ‫צאר‬‫באקאנט ַאז דער ַ‬‫ס'איז ַ ַ‬ ‫וואס מענטשן‬ ‫לאנד‪ ,‬כדי צו הערן ָ‬ ‫דארפסמאן‪ַ .‬אזוי פלעגט ער זיך ַארומדרייען צווישן די מענטשן פון ַ‬ ‫ַ‬ ‫‪ï‬שוט'ער ָ‬ ‫האט ער געזען‬ ‫אמאל אין ַאן ָאוונט ָ‬ ‫לאנד‪ָ ַ .‬‬ ‫פאר אין ַ‬ ‫וואס קומט ָ‬ ‫וואס עס איז זייער מיינונג וועגן ַאלעם ָ‬ ‫רעדן‪ ,‬און ָ‬ ‫האט ער זיי‬ ‫פארפירט מיט זיי ַא שמועס‪ .‬צווישן ַאנדערן ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫אסאך מענטשן זיצן אין ַא קרעטשמע‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ַ ַ‬ ‫האט‬‫וואלט איר געבעטן פון אים?' ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫דא נעבן אייך‪ָ ,‬‬ ‫וואלט געהערט ַאז דער קעניג זיצט ָ‬ ‫געפרעגט‪ :‬אויב איר ָ‬ ‫באקומען ַא‬ ‫וואלט געבעטן צו ַ‬ ‫געזאגט‪' ,‬איך ָ‬‫ָ‬ ‫האט‬ ‫יעדער איינער פון זיי געענטפערט לויט זיינע השגות‪ .‬איינער ָ‬ ‫וואלט געבעטן ַא ריזיגע סומע געלט‪...‬‬ ‫וואלט געבעטן ַא גרויסע פעלד‪ַ .‬א דריטער ָ‬ ‫גרויסע הויז‪ַ ,‬א צווייטער‪ָ ,‬‬ ‫נארישקייטן? דער קעניג איז‬ ‫האט איר צו רעדן די ַאלע ַ‬ ‫'וואס ָ‬‫געזאגט מיט גרינגשעצונג‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫נאר איינער פון זיי ָ‬ ‫ָ‬ ‫ניקאלאי ַאליין‪.‬‬ ‫ָ ַ‬ ‫צאר‬ ‫פאר זיי ַ‬‫דא שטייט ַ‬ ‫האבן נישט געוואוסט ַאז ָ‬ ‫לאזט מיך במנוחה'‪ ...‬זיי ָ‬ ‫דא‪ .‬זייט שטיל‪ָ ,‬‬‫דאך נישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס ער‬ ‫באקומען דורך ַא שליח פון דעם קעניגליכן הויף‪ַ ,‬אלעס ָ‬ ‫האט יעדער איינער פון זיי ַ‬ ‫טאג ש‪ï‬עטער ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫באקומען ַא פעלד‪ ,‬און דער דריטער‬ ‫האט ַ‬ ‫באקומען ַא הויז‪ַ .‬א צווייטער ָ‬ ‫האט ַ‬‫האט געבעטן ַא טאג פריער‪ .‬איינער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫וואס ָ‬ ‫האט נעכטן גערעדט‪ ...‬דער פערטער‪ָ ,‬אבער‪ָ ,‬‬ ‫גאנצע סומע געלט וועגן וועלכער ער ָ‬ ‫באקומען די ַ‬ ‫האט ַ‬ ‫ָ‬ ‫באקומען ַא בריוו אונטערגעשריבן פונעם קעניג‪ ,‬וואו ער שרייבט ַאז מ'וועט אים‬ ‫האט ַ‬ ‫נאר געזוכט 'מנוחת הנפש'‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫צארישן אוצר‪...‬‬ ‫באקומען פונעם ַ‬ ‫גארנישט ַ‬ ‫לאזן במנוחה‪ ,‬און דו וועט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫וואס ער ָ‬ ‫‪ï‬א‪ï‬יר דעם גרויסן צער פון דעם פערטן‪ָ ,‬‬ ‫פארשטעלן און אפילו שילדערן אויפ'ן ַ‬ ‫קען מען זיך דען ָ‬ ‫געהאט אזא גאלדענע געלעגענהייט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫שאדן‬‫מיט זיינע ווערטער ָ‬ ‫גאר געהויבן‪ ,‬דער אויבערשטער כביכול טוט זיך ַאליין ָא‪ï‬זוכן צו אונז‪ ,‬ווי‬ ‫לדידן ייאמר‪ ,‬די יעצטיגע טעג זענען ָ‬ ‫זאלן נישט זיין ַאזוי ווי יענער שוטה‬ ‫אלזא‪ ,‬זען ַאז מיר ָ‬ ‫דארפן מיר‪ָ ַ ,‬‬ ‫זאגט‪' ,‬דרשו ה' בהמצאו'‪ .‬ממילא‪ַ ,‬‬ ‫דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫הארצן קענען‬ ‫ניקאלאי געפינט זיך ממש לעבן אים‪ .‬מיט ַא בקשה פון טיפן ַ‬ ‫ָ ַ‬ ‫צאר‬ ‫האט נישט געש‪ï‬ירט ַאז דער ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪ãé‬‬ ‫‪íéùòîå äáåùúá äòù äôé' .ùéðøòèöðéô ïåà èéé÷âéèëòì‬‬ ‫‪ óàìù‬יח‪âòè æéà ñò ìééåå ,‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåô ï÷òååøò êéæ óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪¯ 'íéîéä øàùá íéîéìù íéîéî ,åìàä íéîéá íéáåè‬‬ ‫‪òâéèëéø éã ïòâðòøá äáåùú ïåà äìéôú éã ïåà ,ïåöø ïåô‬‬ ‫‪éã ïéà íéáåè íéùòî ïåà äáåùú ïåô äòù ïééà åìéôà‬‬ ‫‪ ïèàèìåæòø‬יט‪.‬‬ ‫©‬ ‫‪òøòãðà© éã ïéà âòè òöðàâ‬‬‫‪© ïåô øòñòá æéà ,âòè òâéèöòé‬‬ ‫‪éã ïáééøù ñò ñàåå‬‬‫‪¨ èøàã‬‬ ‫‪¨ èâðòøá 'õòåé àìt' øòã‬‬ ‫‪ïáòâ âðåèëà© ïòî óøàã‬‬ ‫‪© øàôøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪ïåà .øàé‬‬ ‫‪¨ ïåô âòè‬‬ ‫‪éîé úøùò éã ïùéååö ÷åìéç øòã æà© ,íéøôñ‬‬ ‫‪èùéð ìàæ‬‬ ‫כ‬ ‫‪¨ ñò , âòè òâéèöòé éã ïåô òãðå÷òñ òãòé‬‬ ‫‪äáåùú ïåô ïéðò íòã éáâì ,âòè òøòãðà© éã ïåà äáåùú‬‬ ‫‪ ãåáéàì ïééâ‬כא‪.‬‬ ‫‪ïùéååö ÷åìéç øòã éåå éåæà© ùîî æéà ,äìôú ïåà‬‬ ‫אסאך שפע‪ .‬מ'קען צערייסן דעם גזר דין און עס איבערדרייען פון דין צו רחמים‪.‬‬ ‫גאר ַ ַ‬ ‫מיר ממשיך זיין אויף זיך ָ‬ ‫וואס זוכט יעצט 'מנוחה'‪ ,‬איז נישט ַאנדערש ווי ַא 'מאבד עצמו לדעת' רח"ל‪.‬‬ ‫דער מענטש ָ‬ ‫'באווייזן' און 'ראיות' ַאז‬ ‫דארפן נישט ָאנקומען צו ַ‬ ‫ַאוודאי גלייבן מיר אין די הייליגע ווערטער פון חז"ל‪ ,‬און מיר ַ‬ ‫פאר 'גרויסע מענטשן'‪ ,‬און‬ ‫נאר ַ‬ ‫געווארן ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫דאס ַאלעס איז‬ ‫ס'איז ַאזוי‪ָ ,‬אבער אויב עמיצער וועט טענה'ן ַאז ָ‬ ‫פאר ַאזעלכע ‪ï‬חותי ערך ווי מיר זענען‪ ,‬איז כדאי צו הערן די עדות פון ַא חשוב'ן תלמיד חכם פון ירושלים‪,‬‬ ‫נישט ַ‬ ‫וואס‬ ‫וואס עס שטייט געשריבן אויף די הענט פון די אידן ָ‬ ‫באקאנט אין 'חכמת היד'‪ ,‬צו 'לייענען' ָ‬ ‫וועלכער איז ַ ַ‬ ‫זאגט זיי וועגן זייער מזל‪ ,‬זייער מעמד‬ ‫באהעלטעניסן פון זייערע הענט(‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ווענדן זיך צו אים )ער ָ‬ ‫זאל זיי ַאנט‪ï‬לעקן די ַ‬ ‫פארגאנגענהייט און אין דערצוקונפט‪ָ ,‬אבער אין די טעג צווישן ראש השנה און הושענא רבא‪ ,‬נעמט‬ ‫ומצב אין דער ַ ַ‬ ‫האט נישט קיין שום זינען צו קוקן אויף די סימנים פון די‬ ‫זאגט‪ַ ,‬אז עס ָ‬ ‫ער נישט אויף קיין מענטשן‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫טאג טוט זיך ַאלעס טוישן ב‪ï‬ועל ממש‪ ,‬און די ענדערונגען דערקענען זיך‬ ‫הענט אין די יעצטיגע טעג‪ ,‬ווייל יעדן ָ‬ ‫זאגן ַאלע 'מבינים' אין חכמת היד‪.‬‬ ‫אין די 'שירטוטים' )צייכנס( אויף די הענט‪ ,‬ווי עס ָ‬ ‫טאג זיין‬ ‫זאל אין די הייליגע טעג ַאריינלייגן יעדן ָ‬ ‫זאגט דער תלמיד חכם פון ירושלים‪ַ ,‬אז אויב דער מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר גרויסע ענדערונגען‪ ,‬ווייל ַאלעס‬ ‫טאג קומען ָ‬‫מאשין‪ ,‬וועט ער אים קענען ווייזן ַאז יעדן ָ‬ ‫האנט אין ַאן 'עקסרעי' ַ‬ ‫ַ‬ ‫אימשטאנד‬ ‫ַ‬ ‫באשטימט אין די יעצטיגע טעג‪ ,‬און ער איז‬ ‫יאר‪ ,‬ווערט ַ‬ ‫טאג פונעם ָ‬‫‪ï‬אסירט מיט אים יעדן ָ‬ ‫וואס עס ַ‬ ‫ָ‬ ‫מאכן פון זיך ַאלע שלעכטע און שווערע גזירות‪...‬‬ ‫בטל צו ַ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז כאטש די יעצטיגע טעג זענען טעג פון דין און מש‪ï‬ט‪,‬‬ ‫יח‪ .‬דער הייליגער שינאווער רב זי"ע פלעגט ָ‬ ‫פונדעסטוועגן‪ ,‬ש‪ï‬ירט ער ַא התעוררות פון אהבה ַאזוי ווי אין די ימים טובים‪.‬‬ ‫דאך ַאוודאי ַאז 'לב יודע מתיקות נפשו' ‪ -‬ווי ווייט‬ ‫'זאגט ַאז 'לב יודע מרת נפשו'‪ ,‬איז ָ‬ ‫יט‪ .‬על דרך צחות‪ ,‬אויב מ ָ‬ ‫דאס איז‬ ‫דאך ַאוודאי און ַאוודאי ַאז ָ‬‫יאר‪ ,‬איז ָ‬ ‫גאנץ ָ‬ ‫געווארן וועגן ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז‬ ‫ער קען ָאנקומען‪ .‬אויב ָ‬ ‫ַאזוי אין די יעצטיגע געהויבענע און מסוגל'דיגע טעג‪.‬‬ ‫האט געקויפט די עליה פון 'מפטיר‬ ‫וואס ָ‬‫‪ï‬רעמישלאנער זי"ע‪ ,‬ה ָאט אמאל געפרעגט ַאן עושר ָ‬‫ַ‬ ‫כ‪ .‬הרה"ק רבי מאיר'ל‬ ‫האט‬‫דאזיגער הפטורה‪ָ .‬‬ ‫פאר ַא טייערן ‪ï‬רייז‪ ,‬אויב ער ווייסט די חשיבות פון דער ָ‬ ‫יונה' יום כי‪ï‬ור ביי מנחה ַ‬ ‫דער עושר געענטפערט ב‪ï‬שטות‪ ,‬ווייל אין דער הפטורה ווערט געשילדערט די גרויסע מעלה פון תשובה ַאז ס'איז‬ ‫זאגט )יונה ג‪ ,‬י(‪' ,‬וירא האלקים את מעשיהם כי שבו מדרכם הרעה‪ ,‬וינחם‬ ‫מבטל שלעכטע גזירות‪ַ ,‬אזוי ווי דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט הרה"ק רבי מאיר'ל אים‬ ‫האלקים על הרעה אשר דבר לעשות להם'‪ָ .‬‬ ‫‪ -‬נישט ריכטיג‪ ,‬דער עיקר ענין פון דער הפטורה איז‪' ,‬מה לך נרדם‪ ,‬קום קרא אל אלקיך‪ ,‬אולי יתעשת האלקים‬ ‫לנו ולא נאבד' )יונה א‪ ,‬ו(‪...‬‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫אמאל געפרעגט איינעם פון די גדולי הדור אין די ניין טעג צו ער מעג ַ‬ ‫מאכן ַא געוויסן‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫ַא איד ָ‬ ‫האט דער גדול געשמייכלט‪ ,‬און אים געענטפערט‪:‬‬ ‫מסחר‪ ,‬צוליב דעם ענין פון השתדלות‪ָ .‬‬ ‫דערפאר איז אין די 'עשרת ימי תשובה'‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר השתדלות איז דען אין די ניין טעג? די צייט‬ ‫‪ -‬די צייט ַ‬ ‫דארף מען טוהן‬ ‫דעמאלס ַ‬ ‫ָ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫גאנצן ָ‬ ‫באשטימט אויפ'ן ַ‬‫דעמאלס זיין קצבה ַ‬ ‫ָ‬ ‫באקומט‬ ‫ווען דער מענטש ַ‬ ‫באשעפער‪.‬‬‫זאגן תהלים‪ ,‬און בעטן דעם ַ‬ ‫השתדלות‪ָ ,‬‬ åè ‫ עשי"ת‬- ‫ האזינו‬- ‫באר הפרשה‬ èéî æéåìá ïâéèôòùàá êéæ ïåà ,ïâòåå òðééæ ïëåæåöëàð ¨ ïåà æà© (á"ð÷ú ,äáåù úáùì ùåøã) èáééøù 'ìçð éáøò' øòã .ì"ëò ,äáåùú øòãਠïééà ô"äëì ïòî óøàã ,ìåìà ùãåç ïéà ïåà ,ïëàæ¯áåèù © òìà ïåô ïæàìtà ¨ ¨ êéæ ,âòè ééøã¯ééååö øòã åö¯èéâ ,'äáåùú éøòù' íòã ïåô øòèøòåå éã åö éã èéî úòì úòî ïöðàâ © ïåô êùîá ïâéèôòùàá © êéæ ïåà :(ð úåà ,'íééç úåàöåú' øôñ ïééæ ïéà) 'äîëç úéùàø' íòã åö ïééæ ììtúî ïåà ,äîùð éã ïåô ïèôòùòâ ïéà âàè ¨ ïééà ïéé÷ ïèòáøà© èùéð ìàæ'î ¨ æà© ,âàæ ¨ êéà êàã ïòî æéà øàé ¨ õðàâ© à© ãìàáéåå ïåà .ïèùøòáéåà éã ìééåå ,íåöîöá ïáàä ¨ óøàã'î © ñàåå ¨ øàð ¨ ,âòè òðòé éåå êééìâ ïøòåå èðëòøòâ âòè òâéèöòé éã ïìòåå ,ãåøè íåé à© àã æéà'ñ ãìàáéåå ïåà ,âéìééä øàâ ¨ ïòðòæ âòè ïòååòâ íéé÷î ïåà èðøòìòâ øàé ¨ õðàâ © à© èàä¨ ïòî òâéèöòé éã ïòðòæ øòáéøòã ,ééæ êàð ¨ ïåà ééæ øàô© áåè ùãåç ïâòåå èãòø 'ìçð éáøò' øòã ùèàë ¨ ïåà .úååöî !ãòåîä ìåç éåå éåæà© âòè éã ïâòåå ïøàååòâ ¨ èâàæòâ ¨ ¨ æéà ,ìåìà êéåà øòëéæ ñàã ¨ óøàã àé © ùèðòî à© áéåà êéåà æà© ,àã ïåô øéî ïòòæ .äáåùú éîé úøùò óøàã © ,äñðøt øàô © âòè òâéèöòé éã ïéà ïèòáøà© øòù) 'äáåùú éøòù' ïéà èáééøù ì"æ äðåé åðéáø øòã øéî âòè àøàô © ñàåå ¨ ïéà ïò÷ðòãòâ èåâ øòáਠøò à èôàë íéîù àøé øòãòé æà© ,(ãé úåà ,éðù ...êéæ ïòðéôòâ øò ìééåå ,äáåùú éîé úøùò éã ïéà øòèéö òâéãìàååòâ íòðéà ïáéøùøàô © ïøòåå íéùòî òðééæ òìà© æà© èñééåå ‫פאלן ַאוועק ווען מען איז זיך‬ ַ ‫ ַאלע מקטרוגים‬- ‫מודה ועוזב‬ íåö øòèùøòáéåà øòã èâðòøá ñìàîòã ¨ ïåà ,øôñ ‫מודה ומתוודה‬ øòã ìééåå ,å"ç èëòìù øòãਠ,èåâ ,äùòî òãòé ètùî éôà äøçå' (ç靿é ,àì) êìéå úùøô ïéà èâàæ ¨ ÷åñt øòã øæâ ïééæ ïåà ,äðùä ùàø ïéà ètùî'òâ èøòåå ùèðòî äéäå íäî éðô éúøúñäå íéúáæòå àåää íåéá åá .øåtéë íåé ïéà èìâéæøàô © èøòåå ïéã àåää íåéá øîàå ,úåøöå úåáø úåòø åäåàöîå ,ìåëàì © ètùî ïééæ èâðòøá'î æà© èñééåå ùèðòî øòã áéåà éëðàå ,äìàä úåòøä éðåàöî éáø÷á é÷åìà ïéà éë ìò øàô .'àåää íåéá éðô øéúñà øúñä ,÷øàèù © øàâ ¨ øò èøòèéö ,'íãå øùá' à© âéðò÷ à© èùéð íéà èòåå'ñ .úåöò òðòãéùøàô © èëåæ øò ïåà éëðàå' ÷åñt øòã èééèù ñàååøàô ¨ © ,íéøôñ éã ïâòøô ,ñ÷ðéì åö øòãਠñèëòø åö ïãðòåå åö êéæ ïìàôðééà © ïéà éë ìò' ÷åñt íòã êàð ¨ 'øéúñà øúñä øò .íéðéðò òøòãðà© òðééæ èéî ïâéèôòùàá © êéæ øòãà̈ .'äìàä úåòøä éðåàöî éáø÷á é÷åìà ïåà øòãìòô òðééæ ïøòñòáøàô © åö ïëåæ èùéð èòåå èòåå øò øàð¨ ,ïæàìëàð ¨ ¨ èùéð êéæ èòåå øò ,øòðèøòâðééåå ,'äùî úøåú') ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã èøòôèðò .äøö éã ïåô ïòååòèàø © åö êéæ õøàä à© ïâééìåö ,èâàæ ¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ('ìò øîàå' ä"ã íéðt øúñä íòã ïëàî © ìòåå êéà ¯ 'íäî éðô éúøúñäå' ïùèðòî éã ïòðòæ ùéøàð © àìéîî ,øòèééåå øò èáééøù êéæ ééæ ïìòåå íòã êøåã ïåà ,øòãðé÷ òùéãéà øàô äôå÷ú øòã ïéà ïèòáøà© ñéåøà ïòééâ ñàåå ¨ àåää íåéá øîàå' ïâàæ ïìòåå ééæ) ïäåè äáåùú ïåà ïééæ äãååúî ééæ ïåà ,ètùî ïåà ïéã ïåô âòè ,íéàøåð íéîé éã ïåô øúñä éëðàå' ,íòã êøåã ïåà .('éáø÷á é÷åìà ïéà éë ìò éåàø æéà'ñ .ïééæ èòåå èôùî øòééæ ñàåå ¨ èùéð ïñééåå ïåà ïòééøã÷òååà ïòðò÷ êéæ êéà ìòåå ¯ 'éðô øéúñà ,ïèôòùòâ òðééæ ïåô ïøòðéîøàô © åö ãéà ïëéìøò ïãòé øàô © !úåøéáò òøòééæ óéåà ï÷å÷ èùéð ,ïééæ åö ããåáúî êéæ äìéìáå íåéá íéúò ïééæ òáå÷ ïåà ‫ אויך‬.‫טאג פון די עשרת ימי תשובה‬ ָ ‫רשת המן יעדן‬ï ‫זאגן‬ָ ‫אמאל געהייסן‬ ָ ַ ‫האט‬ ָ ‫הרה"ק ר' פנחס מקאריץ זי"ע‬ ,‫רנסה און ַאנדערע הצטרכות'ן‬ï ‫לל זיין אויף‬ï‫זאגן מ'זאל מת‬ ָ ‫מאל געהערט ווי ער פלעגט אונז‬ ַ ‫אסאך‬ ַ ַ ‫האט מען‬ ָ (‫ אות תפד‬,'‫ )'אמרי פנחס‬.'‫ 'והיא מצוה רבה‬.‫און גלייבן ַאז דער אויבערשטער וועט זיכער ערפילן אונזערע בקשות‬ ‫טאג אין די עשרת‬ ָ ‫פארוואס ער פירט זיך יעדן‬ ָ ַ ,‫אמאל געפרעגט דעם גאון רבי חיים קניבסקי זצ"ל‬ ָ ‫ מ‬.‫כא‬ ָ ַ ‫'האט‬ ‫דאס איז זיין‬ָ ‫ ווייל‬,‫דאס טוט ער‬ ָ ‫ ַאז‬,‫האט רבי חיים געענטפערט‬ָ .‫גאנץ ספר תהלים‬ ַ ‫אויסצוזאגן‬ ָ ,‫ימי תשובה‬ ...‫רנסה‬ï ‫פאר‬ ַ '‫אופן פון טוהן 'השתדלות‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪æè‬‬ ‫‪èñøéô åã ¯ 'íúåà íéñëî àìå íäéòùô ìò íéîçðúîå‬‬ ‫‪äàãåä éã ïåà ïòðò÷øòðà© ñàã‬‬ ‫‪¨ ìééåå ,øàôøòã‬‬ ‫©‬ ‫‪æéà ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪êàð‬‬ ‫‪¨ ïåà ,ïùéðòôòùàá‬‬ ‫‪© òðééã óéåà úåðîçø ïáàä‬‬‫‪¨ åö êéæ‬‬ ‫‪íòã ïâò÷ èâéãðéæøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ò÷àè‬‬ ‫©‬ ‫‪êéæ èàä'î‬‬ ‫¨‬ ‫©‪æà‬‬ ‫‪øéã øàô‬‬‫‪© äáåùú ïòäåè ñàåå‬‬ ‫‪¨ ïùèðòî éã óéåà øòî‬‬ ‫‪ïåà ïéãä úãî éã ÷òååà© èîòð ,àåä êåøá ïòèùøòáéåà‬‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫‪¨ ïåà tਠïæàì‬‬ ‫‪¨ ééæ ïåà ,øéã åö äãåî ïòðòæ ïåà‬‬ ‫‪äãååúî êéæ ïáàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪ééæ ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪ ïôàøèù‬כב‪ïåà ,‬‬ ‫¨‬ ‫©‪òìà‬‬ ‫‪åö ñò èùéð ïëåæ ïåà ,úåøéáò òøòééæ óéåà äèøç‬‬ ‫‪æà© ïòðàèùøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪© ïáàä‬‬‫‪¨ ïåà ,úåøéáò òøòééæ óéåà ïòååòâ‬‬ ‫‪äñëî' (âé ,çë éìùî) èâàæ‬‬ ‫‪¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,ï÷òãøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ééæ ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòã áéìåö ééæ èéî èøéñàt‬‬ ‫‪© èàä‬‬ ‫‪¨ äøö éã‬‬ ‫‪ 'íçåøé áæåòå äãåîå çéìöé àì åéòùô‬כג‪èåè øò ïåà ,‬‬ ‫‪ïìòåå ,ïâòåå ñ'øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã ïéà ïòâðàâòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪èùéð ïòðòæ‬‬ ‫‪ íåðäéâ ïåô ètùî íòã ïåô ïòååòèàø‬כד‪.‬‬ ‫‪© êéæ‬‬ ‫‪øòã æéá ,ìîéä ïéà íéîçø ïåô äãî éã ïééæ øøåòî ééæ‬‬ ‫‪èùéð ìåëéáë ïâéåà òðééæ ïìéåäøàô‬‬ ‫‪© èòåå øòèùøòáéåà‬‬ ‫‪æà© (à"ä ,à"ô ,äáåùú úåëìä) èáééøù ì"æ í"áîø øòã‬‬ ‫‪.úåøéáò òøòééæ ïòæ åö‬‬ ‫©‪,äùò úåöî à© ééñ ,äøåú øòã ïéà úååöî òìà‬‬ ‫‪øáåò èàä‬‬ ‫‪¨ ùèðòî øòã áéåà ,äùòú àì úåöî à© ééñ åðéáø ïåô 'ìåãâä éåãéåå' íòã ïéà êéåà øéî ïâàæ‬‬ ‫©‪¨ éåæà‬‬ ‫‪,ââåùá ééñ ,ãéæîá ééñ ,úååöî éã ïåô òðééà óéåà ïòååòâ ìò íçøì êâäðîå' ,(ãåòå ,'ïè÷ øåôéë íåé' ïéà) íéñéð‬‬ ‫‪øò óøàã‬‬ ‫‪© ,àèç ïééæ óéåà ïäåè äáåùú ìéåå øò áéåà íéáæåòå ,êéðôì íéãåîå êéìà íéáùì øúåéáå ,êéúåéøá‬‬ ‫האט יסורים ח"ו און ער איז זיך‬ ‫וואס ָ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז דער מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫כב‪ .‬דער גאון רבי חיים ָ ָ‬ ‫וואלאזשינער זצ"ל ָ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז עס‬ ‫דעמאלס מתוודה אויף זיינע עבירות‪ ,‬וועלן די יסורים זיכער ַאוועקגיין פון אים‪ .‬אויך פלעגט ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך דעם ווי דער מענטש טוט תשובה און ער איז זיך מתוודה‪ ,‬ווערן נמתק די דינים‬ ‫באלד ָ‬ ‫איז 'בדוק ומנוסה'‪ַ ,‬אז ַ‬ ‫און זיי ווערן איבערגעדרייט צו רחמים‪.‬‬ ‫געפארן‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬אסירט‪ַ ,‬אז ווען ער איז‬ ‫האט עס ַ‬ ‫וואלאזשינער ָ‬ ‫טאקע ביי דעם גאון רבי חיים ָ ָ‬ ‫'בדידיה הוה עובדא'‪ַ .‬‬ ‫וואס איז ַא 'יום‬ ‫מאנטאג‪ָ ,‬‬ ‫צו דער חתונה פון זיין זון‪ ,‬דער גאון רבי איצעלע זצ"ל‪ ,‬איז אינמיטן וועג געווען ַא ָ ָ‬ ‫'זאל ברענגען ַא ספר תורה פון ַא‬ ‫האט געבעטן ַאז מ ָ‬ ‫הקריאה'‪ ,‬ווען מ'לייענט אין דער ספר תורה‪ ,‬און רבי חיים ָ‬ ‫נאך ַא רב‪ ,‬וועלכער איז געווען עלטער פון‬ ‫דארט איז ָאבער אויך געווען ָ‬ ‫דערנעבנדיגן שטעטל‪ ,‬צו לייענען דערין‪ָ .‬‬ ‫'טאר נישט מטלטל זיין און ברענגען די ספר תורה צו‬ ‫געהאלטן ַאז מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואלאזשינער‪ ,‬און יענער רב ָ‬ ‫רבי חיים ָ ָ‬ ‫טאג נישט געהערט לייענען‪.‬‬ ‫האט יענעם ָ‬ ‫האט ָאנגענומען זיינע ווערטער‪ ,‬און ער ָ‬ ‫לייענען דערין‪ .‬רבי חיים ָ‬ ‫געווארן פון אים זיין ספר תורה‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫וואלאזשין‪ ,‬איז גע'גנב'עט‬ ‫ווען רבי חיים איז ש‪ï‬עטער צוריקגעקומען ַאהיים קיין ָ ָ‬ ‫‪ï‬אסירט‪ .‬ער איז ַאריין אין ַא צווייטן צימער און זיך‬ ‫האט ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫פארשטאנען ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫באלד ַ‬ ‫האט ַ‬‫און רבי חיים ָ‬ ‫האט מען אים‬ ‫דארט אין צווייטן צימער‪ָ ,‬‬ ‫מתוודה געווען אויף דעם חטא פון נישט הערן לייענען‪ ,‬און זייענדיג ָ‬ ‫סאלדאטן פונעם‬ ‫מ'האט געפונען די גניבה‪ ,‬און די גנבים זענען געווען נישט קיין ַאנדערע ווי ָ ַ‬ ‫ָ‬ ‫געלאזט וויסן ַאז‬‫ָ‬ ‫דאס איז‬ ‫דארטן איין יריעה‪ָ .‬‬ ‫האט מען געזען ַאז עס פעלט ָ‬ ‫'האט ש‪ï‬עטער געעפענט די ספר תורה‪ָ ,‬‬ ‫קייסער‪ .‬ווען מ ָ‬ ‫פארפעלט צו לייענען ווען מ'איז געווען אויפ'ן וועג צו דער חתונה‪...‬‬ ‫'האט ַ‬ ‫געווען ‪ï‬ונקט אין דעם ָארט וואו מ ָ‬ ‫נאמען רבי ירוחם‪ .‬דער 'בית אהרן'‬ ‫געהאט ַא חסיד מיט'ן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫קארלין‪ָ ,‬‬ ‫כג‪ .‬הרה"ק בעל 'בית אהרן' זי"ע פון ַ‬ ‫געזאגט צו דעם 'בית אהרן'‪ַ ,‬אז‬ ‫ָ‬ ‫האט איינער פון די חסידים‬ ‫אמאל ָ‬ ‫מאל צושיקן צום עמוד‪ָ ַ .‬‬ ‫פלעגט אים ָאפט ָ‬ ‫אמאל צוגיין צום עמוד‪' ...‬הייליגע רבי‪ ,‬צו דען ווייל ער הייסט 'ירוחם'‪ ,‬קומט אים צוצוגיין‬ ‫געוואלט ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואלט אויך‬ ‫ער ָ‬ ‫האט דער 'בית אהרן' אים געענטפערט‪:‬‬ ‫האט דער חסיד געפרעגט‪ָ .‬‬ ‫ַאזוי פיל צום עמוד?' ָ‬ ‫‪ -‬ווען דו וועסט זיין ַא 'מודה'‪ ,‬און אויך ַאן 'עוזב'‪ ,‬וועסטו אויך הייסן 'ירוחם'‪...‬‬ ‫געזאגט ַא גרויסן יסוד‪ ,‬ביים בית דין של מעלה פרעגט מען נישט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫כד‪ .‬הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע ָ‬ ‫האסטו‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫דארט בלויז איין טענה‪ָ ַ :‬‬ ‫'האט ָ‬ ‫נאר מ ָ‬ ‫געווארן מיט די עבירה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫פארוואס ער איז נכשל‬ ‫דעם מענטש ַ ָ‬ ‫האט אים‬ ‫וואס ָ‬ ‫וואס צו ענטפערן‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫האבן ָ‬‫דאזיגע טענה‪ ,‬וועט דער מענטש נישט ָ‬ ‫נישט תשובה געטוהן‪ .‬אויף די ָ‬ ‫פאררעכטן זיינע וועגן פון יעצט און ווייטער?!‬ ‫האבן חרטה על העבר און ַא קבלה על העתיד‪ ,‬צו ‪ï‬רובירן ַ‬ ‫געשטערט צו ָ‬ ‫האט דער אויבערשטער‬ ‫געווארן פון גן עדן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫פארטריבן‬ ‫זאגט דער מדרש )במדב"ר פי"ג‪ ,‬ג( ַאז איידער אדם הראשון איז ַ‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫נאר תשובה טוהן‪ ,‬וועל איך‬ ‫געזאגט‪ :‬אפילו יעצט‪ ,‬אויב דו וועסט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט אים‬ ‫זאל תשובה טוהן‪ .‬ער ָ‬ ‫אים געבעטן ער ָ‬ ‫פארטריבן פון גן עדן‪.‬‬ ‫האט מען אים ַ‬ ‫האט נישט תשובה געטוהן‪ָ ,‬‬ ‫וויבאלד אדם הראשון ָ‬ ‫ַ‬ ‫ָאננעמען דיין תשובה‪ .‬און‬ ‫‪æé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪ àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã øàô‬כו‪¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,‬‬ ‫‪äùà åà ùéà' (æ¯å ,ä øáãîá) èâàæ‬‬ ‫‪ ïééæ äãååúî êéæ‬כה ©‬ ‫האט אדם הראשון‬ ‫געזאגט פריער‪ַ ,‬אז אויף די עצם עבירה פון עסן פונעם עץ הדעת‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫די כוונה דערפון איז‪ ,‬ווי‬ ‫געזאגט )בראשית ג‪ ,‬יב( 'האשה אשר נתתה עמדי היא נתנה לי מן‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫האבן ַא תירוץ‪ ,‬ווי ער ַאליין ָ‬ ‫נאך געקענט ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬‫געהאט ָ‬‫ַ‬ ‫האט ער נישט‬ ‫האט נישט תשובה געטוהן‪ ,‬אויף דעם ָ‬ ‫פארוואס ער ָ‬‫העץ ואוכל'‪ָ .‬אבער אויף די טענה ַ ָ‬ ‫שטראף‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫באקומען זיין‬ ‫האט ער ַ‬ ‫צו ענטפערן‪ ,‬און צוליב דעם ָ‬ ‫טאג יום כי‪ï‬ור‪ ,‬ווען דער 'ווידוי'‬ ‫פאר דעם הייליגן ָ‬ ‫געווארן יעצט‪ ,‬ווען מיר שטייען ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬‫ָ‬ ‫דאס איז ס‪ï‬עציעל‬ ‫ָ‬ ‫כה‪.‬‬ ‫זאגט )יומא פז‪' (:‬תנו רבנן‪ ,‬מצות ווידוי ערב יום הכי‪ï‬ורים עם‬ ‫איז איינע פון די מצוות היום‪ַ ,‬אזוי ווי די גמרא ָ‬ ‫זאגן ווידוי‪.‬‬‫חשכה'‪ ,‬ווייל מ'קען נישט תשובה טוהן ָאן ָ‬ ‫דארף מען זיך מתבונן זיין אין די ווערטער פון הרה"ק בעל 'ישמח משה' זי"ע‪ַ ,‬אז‬ ‫זאגן 'אשמנו'‪ַ ,‬‬ ‫ווען מ'גייט‪-‬צו ָ‬ ‫דארף מען געדענקען‪ַ ,‬אז עס וועט קומען ַא‬ ‫מ'זאגט ווידוי ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט יונגערהייט געהערט פון 'מגידי אמת'‪ַ ,‬אז ווען‬ ‫ער ָ‬ ‫זאגן ווידוי )פ ַאר דעם בית דין‬ ‫צייט ווען דער מענטש איז ָאנגעטוהן אין ַא 'קיטל' )תכריכים(‪ ,‬און ַא טלית‪ ,‬און ער וועט ָ‬ ‫זאגן ווידוי‪,‬‬ ‫דאס ָ‬‫דעמאלס ‪ï‬ועל'ט שוין נישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלס וועט מען נישט ָאננעמען זיין תשובה‪ ,‬ווייל‬ ‫ָ‬ ‫של מעלה(‪ָ ,‬אבער‬ ‫מאכן אויף אים ַא רושם‪.‬‬ ‫דאס וועט ַ‬ ‫פאררעכטן דורך דעם ווידוי‪ ,‬און ָ‬ ‫נאך ַ‬ ‫ָאבער יעצט קען ער ָ‬ ‫‪ï‬א‪ï‬א'ער רב‪ ,‬הרה"ק בעל 'ויגד יעקב' זצ"ל‪ַ ,‬א וועג ווי ַאזוי ס'איז‬ ‫געזאגט דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫אויף ַאן ַאנדערן אופן ָ‬ ‫וואלד און‬ ‫פאר זיינע אויגן ַאז ער שטייט אינמיטן ַא ַ‬ ‫א‪ï‬מאלן ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאל זיך ָ‬‫זאגן ווידוי‪ ,‬ער ָ‬ ‫פאר דעם מענטש צו ָ‬ ‫ריכטיג ַ‬ ‫האט שוין ַאפילו ַארויסגענומען די שווערד פון איר‬ ‫רויבער זענען אים ַאנטקעגן געקומען‪ ,‬און איינער פון די רויבער ָ‬ ‫‪ï‬אר מינוט‪ ,‬כדי‬ ‫ווארטן ַא ָ‬ ‫זאל צו ַ‬‫נאר ער ָ‬ ‫זאל אים נישט תיכף הרג'ענען ָ‬ ‫שיידל‪ ,‬און ער בעט זיך ביי אים ַאז ער ָ‬ ‫שטארבן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן‬ ‫זאגן ווידוי ַ‬ ‫זאל קענען ָ‬ ‫ער ָ‬ ‫דערפאר איז‬ ‫ַ‬ ‫זאגט‪ַ ,‬אז‬ ‫טאר ָאבער דער ווידוי נישט זיין מתוך עצבות חלילה‪ ,‬ווי די וועלט ָ‬ ‫געזאגט פריער‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫ווי‬ ‫טאר‬‫אזא צייט ָ‬ ‫זאגן ווידוי‪ ,‬כדי צו דערמאנען ַאז אויך אין ַ ַ‬ ‫וואס מ'זינגט זיך אונטער ביים ָ‬ ‫דא ַא ס‪ï‬עציעלע תנועה ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאנג‪ ,‬ווי דער‬‫ַ‬ ‫זאל עס טוהן מתוך שמחה און מיט ַא זיסן‬ ‫נאר אדרבה‪ ,‬ער ָ‬ ‫דער מענטש נישט זיין צוגעלייגט‪ָ ,‬‬ ‫האט ער זיך ָאנגערופן‪ :‬רבונו של‬ ‫איינמאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאלסאווער חזן‪ ,‬הרה"ק רבי מרדכי זי"ע פלעגט זינגען ביי ווידוי‪ ,‬און‬ ‫ָ ָ‬ ‫אזא זיסן 'אשמנו'‪...‬‬ ‫וואלטן מיר גענומען ַ ַ‬ ‫וואלטן נישט געזינדיגט‪ ,‬וואו ָ‬ ‫עולם‪ ,‬אויב אידישע קינדער ָ‬ ‫נאר עס איז געבויט אויף ַא יסוד פון הייליגן רבי'ן ר' זושא זי"ע פון‬ ‫דאס נישט סתם ַא מליצה‪ָ ,‬‬ ‫באמת‪ ,‬איז ָ‬ ‫אזא‬ ‫וואלט דער אויבערשטער גענומען ַ ַ‬ ‫וואלטן נישט געזינדיגט‪ ,‬וואו ָ‬ ‫זאגן‪ ,‬אויב מיר ָ‬ ‫האני‪ï‬אלי‪ ,‬וועלכער פלעגט ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫'זאגט מיט ַא נעימה און השת‪ï‬כות הנפש‪.‬‬ ‫וואס מ ָ‬‫שיינעם 'ונסלח'‪ָ ,‬‬ ‫דארף זיין מתוך שמחה של מצוה‪.‬‬ ‫קלאר‪ַ ,‬אז דער ווידוי ַ‬ ‫ָ‬ ‫דער לימוד פון דעם איז ‪ï‬שוט און‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫אמאל ָאנגעקומען‬‫עס ווערט געברענגט )אין ספר 'סי‪ï‬ורי בעל שם טוב'(‪ַ ,‬אז דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע איז ַ ָ‬ ‫שטאט‪-‬לייט וועגן די מנהגים פון זייער חזן‪ ,‬ביי‬ ‫ָ‬ ‫האט געפרעגט די‬ ‫פאר ראש השנה‪ ,‬און ער ָ‬ ‫שטאט ַ‬ ‫ָ‬ ‫אין ַא‬ ‫פאר דעם בעל שם טוב‪ַ ,‬אז דער חזן‬ ‫געזאגט ַ‬ ‫ָ‬ ‫שטאט‬ ‫ָ‬ ‫האבן די אידן פון‬‫די תפילות פון די ימים נוראים‪ָ .‬‬ ‫מ'זאל ברענגען צו אים‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בעל שם טוב געבעטן‬ ‫זאגן 'על חטא'‪ ,‬מיט ַא פרייליכן ניגון‪ָ .‬‬‫פירט זיך צו ָ‬ ‫האט דער חזן געענטפערט‪ :‬דער קנעכט‬ ‫פארוואס ער פירט זיך ַאזוי‪ָ .‬‬ ‫האט אים געפרעגט ַ ָ‬ ‫דעם חזן‪ ,‬און ער ָ‬ ‫וואסערן‪ ,‬איז ער דען טרויעריג? ניין‪,‬‬ ‫‪ï‬אלאץ פון ַאלע שמוציגע ַ‬‫וואס רייניגט דעם הויף אינעם קייסערליכן ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫באדינען דורך רייניגן‬ ‫נאנט צום קעניג‪ ,‬און אים צו ַ‬‫האט זוכה געווען צו שטיין ָ‬ ‫אדרבה‪ ,‬ער פרייט זיך ַאז ער ָ‬ ‫דערפאר זינגט ער פרייליכע לידער ביים טוהן זיין ַארבעט‪ .‬הערנדיג די ווערטער פונעם‬ ‫ַ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪.‬‬ ‫זיין קעניגליכן ַ ַ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער בעל שם טוב אים‬ ‫חזן‪ָ ,‬‬ ‫אזא כוונה‪ ,‬יהיה חלקי עמך!‬‫דאווענסט מיט ַ ַ‬ ‫‪ -‬אויב דו ַ‬ ‫זאגן ווידוי מיט‬ ‫'דארף ָ‬ ‫פארוואס מ ַ‬ ‫נאך ַא טעם ַ ָ‬ ‫געזאגט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫דער ערלויער רב‪ ,‬הגאון רבי שמעון סופר זצ"ל הי"ד‪ָ ,‬‬ ‫וואס דער מענטש טוט תשובה מאהבה‪ ,‬ווערן זיינע עבירות איבערגעדרייט צו זכויות‪,‬‬ ‫ַא זיסן ניגון‪ ,‬ווייל דורך דעם ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪çé‬‬ ‫‪èåè ,ïâòååèñòãðåô æà© ,óéñåî æéà 'äîëç úéùàø' øòã‬‬ ‫‪¨ ,'åùò øùà íúàèç úà åãåúäå 'åâå åùòé éë‬‬ ‫‪èðééî ñàã‬‬ ‫‪èâðàô‬‬‫‪© èøàåå‬‬ ‫‪¨ ñàã‬‬‫‪¨ ùèàë‬‬ ‫‪¨ ,'åðàèç' ïâàæ‬‬ ‫‪¨ øòéøô ïòî‬‬ ‫כז‬ ‫‪. äùò úåöî à© æéà ñàã‬‬ ‫‪¨ ïåà ,íéøáã éåãéåå ïòî‬‬ ‫‪èìòô 'åðàèç' èøàåå‬‬‫‪¨ ñàã‬‬ ‫‪¨ ìééåå ,'ç úåà ï'èéî ïਠêéæ‬‬ ‫‪ï÷úî ì"æç ïáàä‬‬ ‫‪¨ ñàååøàô‬‬ ‫‪¨ © ,èâàæ‬‬‫‪¨ 'äîëç úéùàø' øòã‬‬ ‫‪èâàæ‬‬‫‪¨ ùèðòî øòã ïòåå ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪,íòìà© øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ñéåà‬‬ ‫‪ïòîòðtàøà‬‬ ‫‪¨ © øò èåè ¯ èâéãðéæòâ áàä‬‬ ‫'‪¨ êéà ¯ 'éúàèç‬‬ ‫‪éã ïåô øãñ íòã èéåì éåãéåå ïåô øãñ íòã ïòååòâ‬‬ ‫כח‬ ‫‪© ïåà , íéâåøèé÷ òðééæ ïåà òøä øöé íòã êéæ ïåô‬‬ ‫‪ïàã‬‬ ‫‪ïáàä‬‬ ‫‪¨ äìá÷ä éîëç éã ìééåå ,ú"éá¯ó"ìà ïåô úåéúåà‬‬ ‫‪øòã ñàåå‬‬‫‪¨ íòã ïਠ,éåãéåå íòã ïâàæ‬‬ ‫‪¨ åö øùë øò æéà‬‬ ‫‪éã èéî ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïôàùàá‬‬ ‫‪© © æéà èìòåå éã æà© ,ïáéøùòâ‬‬ ‫‪ ìîéä ïéà ïáéåà íéà óéåà å"ç ïééæ âøè÷î ìàæ‬כט‪.‬‬ ‫‪¨ ïèù‬‬ ‫‪ãéà à© ïòåå ,íòã áéìåö ïåà ,äøåú øòã ïåô úåéúåà 22‬‬ ‫‪ïåà ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© íòã åö ïäåè åö äáåùú øøåòúð èøòåå‬‬ ‫‪¨ ò"éæ êìîéìà 'ø éáø øòâéìééä øòã øò óøàã‬‬ ‫‪éèå÷éì' ïéà ,èâàæ‬‬ ‫‪© ,äáåùú êøåã íât íòã ïèëòøøàô‬‬ ‫‪© ìéåå øò‬‬ ‫‪èðøòì ÷åñt øòã æà© ,('äçðî åàù' ä"ã) 'äðùåù‬‬ ‫‪óéåà èøéæàá‬‬ ‫‪© æéà ñàåå‬‬ ‫‪¨ éåãéåå íòã èéî ïééæ äãååúî êéæ‬‬ ‫‪øéî æà© âòåå à óéåà ïééæ äãååúî êéæ óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪æà© æðåà‬‬ ‫‪.'á 'à ïåô úåéúåà éã‬‬ ‫פארמערן זיינע זכותים‪.‬‬ ‫דאך ַ‬‫פאר אים ַא גרויסע שמחה ווען ער טוט תשובה‪ ,‬ווייל ער טוט ָ‬ ‫און ממילא‪ ,‬איז עס ַ‬ ‫דאך ַא מצות עשה מן התורה‪ ,‬און‬ ‫זאגן ווידוי איז ָ‬ ‫דאס ָ‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער ערלויער רב זצ"ל‬ ‫נאך ַא טעם‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫דארף מען טוהן מיט שמחה‪...‬‬ ‫ַא מצוה ַ‬ ‫זאגט אויף דעם דער גאון‬ ‫'זאגט 'אשמנו בגדנו' וכו'‪ָ .‬‬ ‫הארץ ווען מ ָ‬ ‫קלא‪ï‬ן מיט'ן פויסט אויפ'ן ַ‬ ‫ַ‬ ‫כו‪ .‬מ'פירט זיך צו‬ ‫)א ברודער פונעם גאון מהר"ל מפראג זצ"ל(‪ ,‬אין 'אגרת הטיול' )חלק הרמז‪ ,‬אות יט(‪,‬‬ ‫רבי חיים ברבי בצלאל מפרידבערג זצ"ל ַ‬ ‫זאגט )דברים יז‪ ,‬ז(‬ ‫זאגן ווידוי‪ ,‬ווייל דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫'קלא‪ï‬ט דווקא מיט'ן פויסט ביים ָ‬ ‫פארוואס מ ַ‬ ‫על דרך הלצה‪ַ ,‬א טעם ַ ָ‬ ‫זאגט )פ' האזינו‪ ,‬סי' שז( ַאז ווען דער מענטש גייט ַאוועק פון דער‬ ‫'יד העדים תהיה בו בראשונה'‪ ,‬און דער 'ספרי' ָ‬ ‫האסטו געטוהן יענעם‬ ‫'זאגט אים‪ַ ,‬אזוי ָ‬ ‫פאר אים‪ ,‬און מ ָ‬‫פארגעשטעלט ַ‬ ‫וועלט‪ ,‬קומען ַאלע זיינע מעשים און זיי ווערן ָ‬ ‫באפעלט אים אונטערצושרייבן‪,‬‬ ‫האב ַאזוי געטוהן‪ ,‬און דער מלאך ַ‬ ‫יא‪ ,‬איך ָ‬ ‫באשטעטיגט‪ָ ,‬‬ ‫טאג‪ ,‬און דער מענטש ַ‬ ‫ָ‬ ‫האנט פון מענטש איז דער עדות אויף‬ ‫זאגט )איוב לז‪ ,‬ז( 'יד כל אדם יחתום'‪ .‬קומט אויס‪ַ ,‬אז די ַ‬ ‫ַאזוי ווי דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫זאל מוסר'ן דעם מענטש‪.‬‬ ‫האנט ָ‬ ‫הארץ‪ ,‬כדי די ַ‬ ‫קלא‪ï‬ן מיט'ן פויסט אויפ'ן ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען‬‫זיין חטא‪ ,‬און וועגן דעם ַ‬ ‫זאגן ווידוי‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס ָ‬ ‫כז‪ .‬דער 'משך חכמה' )דברים לא‪ ,‬יז( ברענגט ַא ראיה ַאז דער עיקר מצוה פון תשובה איז ָ‬ ‫א‪ï‬לאזן די עבירה‪ ,‬ווייל אפילו אויב מ'טוט נישט תשובה‪,‬‬ ‫דאס ָ ָ‬‫זאגן ַאז דער עיקר פון תשובה איז ָ‬ ‫מ'קען נישט ָ‬ ‫וואס ער נעמט‬ ‫וואס וועט אים העלפן זיין תשובה‪ ,‬מיט דעם ָ‬ ‫טאר מען נישט זינדיגן פון יעצט און ווייטער‪ .‬ממילא‪ָ ,‬‬ ‫בארג סיני‪ .‬דער עיקר פון תשובה איז דעריבער‬ ‫באשוואוירן דערויף ביים ַ‬ ‫'האט אים שוין ַ‬ ‫וואס מ ָ‬‫זאך ָ‬ ‫אויף זיך ַא ַ‬ ‫הארצן אויף ַאלע עבירות‪.‬‬ ‫זאגן ווידוי פון טיפן ַ‬‫דאס ָ‬‫ָ‬ ‫מ‪ï‬ראג זצ"ל )'נתיבות עולם'‪ ,‬נתיב התשובה‪ ,‬פ"א( ַא‬ ‫ַ‬ ‫כח‪ .‬וועגן דעם ענין פון מחילת עוונות‪ ,‬שרייבט דער גאון מהר"ל‬ ‫האט מיט רעכט תרעומות קעגן ראובן‪ַ ,‬אז ער‬ ‫האט געטוהן ַאן עוולה קעגן שמעון‪ ,‬און שמעון ָ‬ ‫משל‪ ,‬ראובן ָ‬ ‫פאר זיינע פיס און‬ ‫פאלן ַ‬ ‫האט זיך נישט שיין אויפגעפירט צו אים‪ .‬פונדעסטוועגן‪ ,‬אויב ראובן וועט קומען און ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט באמת חרטה‬ ‫זאל אים מוחל זיין‪ ,‬און שמעון וועט דערקענען ַאז ער מיינט עס ערנסט‪ ,‬און ער ָ‬ ‫וויינען ַאז ער ָ‬ ‫פאר‬‫לאזן איבערבעטן‪ ,‬און מוחל זיין ַ‬ ‫אויף זיין עוולה‪ ,‬וועט שמעון ַאוודאי נישט זיין ַאן אכזר‪ ,‬און ער וועט זיך ָ‬ ‫באגאנגען קעגן אים‪.‬‬ ‫וואס ער איז ַ ַ‬ ‫ראובן די עוולה ָ‬ ‫באשעפער‪,‬‬ ‫וואס אנערקענט זיין עבירה און ער בעט דעם ַ‬ ‫דאך ַאוודאי און ַאוודאי ַאז ַא מענטש‪ַ ,‬א 'בשר ודם'‪ָ ,‬‬ ‫איז ָ‬ ‫זאל אים מוחל זיין‪ ,‬ווערט זיין בקשה ַאוודאי ָאנגענומען אין הימל‪.‬‬ ‫דער גרויסער בעל הרחמים‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫נאנט צו אים‪ַ ,‬אזוי‬ ‫דער מהר"ל איז מוסיף‪ַ ,‬אז ‪ï‬ונקט ַאזוי ווי ַא מענטש בעט איבער זיין חבר ווען ער שטייט ָ‬ ‫זאל אים מוחל זיין די עבירה‪ ,‬שטייט ער‬ ‫זאגט ווידוי‪ ,‬און ער בעט דעם אויבערשטען ַאז ער ָ‬ ‫וואס ָ‬‫איז אויך דער ָ‬ ‫נאנט צו דעם אויבערשטען כביכול‪ ,‬און ממילא‪ ,‬קענען די מקטרגים נישט רעדן שלעכטס קעגן אים‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ָ‬ ‫דא ַא בעסערע שיצונג פון דעם‪.‬‬ ‫באשעפער שיצט אים אין יענער צייט‪ ,‬און ס'איז נישט ָ‬ ‫ַ‬ ‫געבארגט געלט פון זיין חבר‪ .‬ווען דער‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫געזאגט ַא משל‪ ,‬איינער ָ‬ ‫ָ‬ ‫כט‪ .‬דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ‬ ‫האט‬ ‫טאג‬ ‫צואווארטן ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל‬ ‫זאגן ער ָ‬ ‫איינמאנען דעם חוב‪ ,‬אויב דער לוה וועט אים ָא‪ï‬שטו‪ï‬ן און ָ‬ ‫ָ‬ ‫מלוה קומט‬ ‫‪èé‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫יעזוב רשע דרכו ‪ -‬תשובה מיינט בעיקר‪ַ ,‬א קבלה אויפ'ן עתיד‬ ‫‪øò æà© ,ïòèùøòáéåà íòðåô úåðîçø íòðéà øòëéæ ïòðòæ‬‬ ‫‪¨ àéáð øòã ìçåî æðåà èòåå øò ïåà æðåà óéåà ïáàä‬‬ ‫‪ùéàå åëøã òùø áåæòé' (æ ,äð äéòùé) èâàæ‬‬ ‫‪¨ úåðîçø èòåå‬‬ ‫‪ åéúåáùçî ïåà‬לא‪.'åâå 'åäîçøéå 'ä ìà áåùéå ,‬‬ ‫‪ìééåå ,úåáöò èéî èùéð øòáਠ,úåøéáò òøòæðåà òìà© ïééæ‬‬ ‫‪åö æéà äáåùú ïåô úéìëú ø÷éò øòã æà© ,èðééî ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪øò ïåà íéàèç òðééæ ñéåøà© èâàæ‬‬ ‫‪¨ ùèðòî øòã ïòåå ,ïàã‬‬ ‫לב‬ ‫‪, ãéúò ï'øàô‬‬ ‫ל‬ ‫‪© äìá÷ òèåâ à© èéî ,'áæåòå äãåî' à© ïééæ . ïåçèá ñéåøâ èéî øàð‬‬ ‫‪¨ ,å"ç êéæ óéåà íéðéã øøåòî æéà‬‬ ‫פאר אים מיט'ן חוב‪ָ .‬אבער אויב דער לוה וועט לייקענען‬ ‫צואווארטן ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואך ָאדער צוויי‪ ,‬וועט ער זיכער‬ ‫ָאדער צוויי‪ַ ,‬א ָ‬ ‫פאר‬‫באלד רופן צום בית דין ַ‬ ‫גארנישט ָאן‪ ...‬וועט דער מלוה אים ַ‬ ‫זאגן 'לא היו דברים מעולם'‪ ,‬עס הייבט זיך ָ‬ ‫און ָ‬ ‫פאר לייקענען דעם חוב‪.‬‬ ‫ַא דין תורה‪ַ ,‬‬ ‫זאגט‪ ,‬איך‬ ‫דאס איז די כוונה פון ‪ï‬סוק )ירמיה ב‪ ,‬לב( 'הנני נש‪ï‬ט אותך על אמרך לא חטאתי'‪ .‬אויב דער מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫באשעפער‪ָ ,‬אבער אויב דער מענטש איז מודה‬ ‫פאר דעם ַ‬ ‫באלד צום מש‪ï‬ט ַ‬ ‫האב נישט געזינדיגט‪ ,‬ברענגט מען אים ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאגט אויף אים שלמה המלך ע"ה‪' ,‬ומודה ועוזב ירוחם'‪.‬‬ ‫האט געטוהן די עבירה‪ָ ,‬‬ ‫ַאז ער ָ‬ ‫דאס‪ַ ,‬אז‬ ‫פארא נתינת טעם איז ָ‬ ‫וואס ַ ַ‬‫זאגן אין די סליחות‪' ,‬וסלחת לעוני כי רב הוא'‪ .‬פרעגן די מפרשים‪ָ ,‬‬ ‫ל‪ .‬מיר ָ‬ ‫דאס איז‬ ‫באשעפער אונז מוחל זיין אונזערע עבירות?! אדרבה‪ָ ,‬‬ ‫דארף דער ַ‬ ‫אסאך געזינדיגט‪ַ ,‬‬ ‫האבן ַ ַ‬‫וויבאלד מיר ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארקערט‪.‬‬ ‫דאך לכאורה ַא סיבה אויף ַ‬ ‫ָ‬ ‫ענטפערט דער גאון בעל 'בן איש חי' זצ"ל )אין זיין ספר 'עוד יוסף חי'‪ ,‬דברים‪ ,‬ועוד(‪ ,‬על דרך צחות‪ ,‬ווייל אין דער גמרא‬ ‫וואס איז ַא 'מודה בקנס ואחר כך‬ ‫דא ַא מחלוקת צווישן די אמוראים רב און שמואל‪ ,‬וועגן איינער ָ‬ ‫)ב"ק עה‪ (.‬איז ָ‬ ‫זאגן ַאז ער איז‬ ‫דערנאך קומען עדים און ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט מודה געווען אין ַא 'קנס' ַ)אזוי ווי 'כפל'‪ ,‬א‪.‬ד‪.‬ג‪ ,(.‬און‬ ‫באו עדים'‪ .‬ער ָ‬ ‫דאך מודה געווען איידער די עדים זענען ָאנגעקומען‪ָ ,‬אבער‬ ‫האט ָ‬ ‫זאגט רב ַאז ער איז ‪ï‬טור‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫שולדיג‪ָ ,‬‬ ‫דארפן מיר נישט ָאנקומען צו זיין הודאה‪ ,‬מ'קען אים מחייב זיין‬ ‫האלט ַאז ער איז חייב‪ ,‬ווייל סוף כל סוף‪ַ ,‬‬ ‫שמואל ַ‬ ‫וואס זענען ש‪ï‬עטער ָאנגעקומען אין בית דין‪ .‬די הלכה בלייבט ווי רב‪ַ ,‬אז ער איז ‪ï‬טור‪.‬‬ ‫לויט די עדות פון די עדים ָ‬ ‫זאגן‪ ,‬עס‬ ‫האבן געזינדיגט‪ ...‬איי‪ ,‬וועסטו ָ‬ ‫וויבאלד מיר זענען מודה ַאז מיר ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאגן מיר‪' ,‬וסלחת לעוני'‪,‬‬ ‫אויף דעם ָ‬ ‫זאגן מיר‪' ,‬כי רב הוא' ‪ -‬מיר‬ ‫זאגן עדות אויף אונזער עבירה )די מקטרגים ח"ו(‪ ,‬אויף דעם ָ‬ ‫וואס ָ‬‫דא 'עדים' ָ‬ ‫דאך ָ‬ ‫זענען ָ‬ ‫‪ï‬סק'ענען די הלכה ַאזוי ווי רב‪ַ ,‬אז 'מודה בקנס ואחר כך באו עדים ‪ï‬טור'‪ ,‬און ממילא קומט עס ַאז אויב דער‬ ‫זאל ביי אים מקוים ווערן 'ומודה ועוזב ירוחם'‪...‬‬ ‫מענטש איז מודה‪ָ ,‬‬ ‫געזאגט בדרך מליצה‪ ,‬אויף די ווערטער 'וסלחת לעוני כי‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫אגב‪ ,‬הרה"ק רבי שמחה בונם פון ‪ï‬שיסחא זי"ע ָ‬ ‫'האט עס מקדיש‬ ‫וואס מ ָ‬‫דאס מיינט‪ַ ,‬א בהמה ָ‬ ‫זאגט )יומא סד‪' (.‬בעלי חיים אינן נדחין'‪ָ .‬‬ ‫רב הוא'‪ ,‬ווייל די גמרא ָ‬ ‫געווארן ָא‪ï‬געשטו‪ï‬ט צוליב ַא ‪ï‬סול‪ ,‬א‪.‬ד‪.‬ג‪,.‬‬ ‫ָ‬ ‫נאך געלעבט איז די בהמה‬ ‫האט ָ‬ ‫פאר ַא קרבן‪ ,‬און ווען עס ָ‬ ‫געווען ַ‬ ‫האט דער ‪ï‬סול זיך ָא‪ï‬געטוהן‪ ,‬ווערט די בהמה צוריק כשר‪ ,‬און מ'קען עס מקריב זיין‪ .‬אויף דעם‬ ‫ָאבער ש‪ï‬עטער ָ‬ ‫וויבאלד די הלכה בלייבט ַאזוי ווי רב ַאז 'בעלי חיים אינם נדחין'‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫זאגן מיר‪' ,‬וסלחת לעוני כי רב הוא'‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַאלע פון אונז וואס דארפן זיך כסדר מחזיק זיין אין דער ענין פון תשובה‪,‬‬ ‫דאס ַא גרויסער יסוד און חיזוק ַ‬ ‫ָ‬ ‫באוויליגט ווערן‬ ‫קיינמאל נישט ַאוועקגעשטו‪ï‬ט ח"ו פון צו קענען תשובה טוהן און ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואס 'לעבט'‪ ,‬ווערט‬ ‫ַאז דער ָ‬ ‫זאגן אין די תפילות פון די ימים נוראים‪' ,‬ועד יום מותו תחכה לו‪ ,‬אם ישוב‬ ‫פאר דעם אויבערשטען‪ַ ,‬אזוי ווי מיר ָ‬ ‫ַ‬ ‫מיד תקבלו'‪.‬‬ ‫נאכגעזאגט‬ ‫ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫נאמען פון זיין זיידן‪ ,‬הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫לא‪ .‬דער 'שפתי צדיק' ברענגט אין ָ‬ ‫געדאנקען‬ ‫ַ‬ ‫א‪ï‬לאזן זיינע‬ ‫זאל ָ ָ‬ ‫נאמען פון הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע‪' ,‬יעזוב רשע דרכו' ‪ -‬ער ָ‬ ‫אין ָ‬ ‫טראכט ַאז ער‬ ‫ַ‬ ‫וואס ער‬ ‫א‪ï‬לאזן זיינע מחשבות ָ‬ ‫זאל ָ ָ‬ ‫געווארן ַא 'רשע' ח"ו‪' .‬ואיש און מחשבותיו' ‪ -‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאז ער איז‬ ‫איז ַאן 'איש און'‪.‬‬ ‫געזאגט הגה"ח רבי גד'ל אייזנער זצ"ל‪ ,‬דער משגיח פון ישיבת 'חידושי הרי"ם' אין תל אביב‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט אויף דעם‬ ‫ָ‬ ‫פארציקן‬ ‫וואס קומט ַ‬ ‫וואלף ָ‬ ‫האט ‪ï‬לוצלינג געזען ַא ָ‬ ‫וואלד‪ָ ,‬‬ ‫וואס פירט די שעפעלעך אין ַ‬ ‫‪ï‬אסטוך ָ‬ ‫על דרך משל‪ַ ,‬א ַ‬ ‫האט ָאבער‬ ‫וואלף ָ‬ ‫וואלף‪ .‬דער ָ‬‫נאכלויפן דעם ָ‬‫‪ï‬אסטוך זיך גענומען מיט 'מסירות נפש' ָ‬ ‫האט דער ַ‬ ‫די שע‪ï‬סעלעך‪ָ .‬‬ ‫כא‪ï‬ן‪ ...‬ביז‬‫האט אים נישט געקענט ַ‬ ‫‪ï‬אסטוך ָ‬ ‫געלאפן שנעלער‪ַ ,‬אזוי ַאז דער ַ‬ ‫ָ‬ ‫גענוג כח צו ַאנטלויפן‪ ,‬און ער איז‬ ‫געלאפן ווייטער‪ַ ,‬אזוי ַאז‬‫ָ‬ ‫וואלף איז ָאבער ַאלץ‬ ‫וואלף ביים וויידל‪ .‬דער ָ‬ ‫אנצוכא‪ï‬ן דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫באוויזן ָ‬ ‫יא ַ‬ ‫האט ענדליך ָ‬ ‫ער ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪ë‬‬ ‫נאכגעשלע‪ï‬ט‬ ‫שטארק זיין וויידל‪ ,‬און ווערט ָ‬ ‫ַ‬ ‫כא‪ï‬ט ָאן‬ ‫‪ï‬אסטוך ַ‬ ‫וואלף לויפט‪ ,‬און דער ַ‬ ‫עס קומט אויס‪ַ ,‬אז דער ָ‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫צוזאמען אין‬ ‫ַ‬ ‫נאך אים‪ ,‬ביז ַא מצב פון סכנת נפשות‪ַ ...‬אזוי זענען זיי ַאריינגעקומען‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬אסטוך געשריגן מיט ַאלע‬ ‫האט דער ַ‬ ‫צעלאכט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיי זיך‬ ‫דאזיגע מראה‪ָ ,‬‬ ‫האבן געזען די ָ‬ ‫שטאט‪-‬לייט ָ‬‫ָ‬ ‫ווען די‬ ‫'לאז ָאפ דיין‬ ‫‪ï‬אסטוך‪ָ :‬‬ ‫האט ַא קלוגער איד געשריגן צום ַ‬ ‫וואלף‪ָ ...‬‬‫ראטעוועט מיך פונעם ָ‬ ‫האט רחמנות‪ ,‬און ַ‬ ‫כוחות‪ָ :‬‬ ‫געראטעוועט ווערן'‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫האנט פון זיין וויידל‪ ,‬וועסטו‬ ‫ַ‬ ‫נאך פונעם 'וויידל'‪...‬‬ ‫לאז ָ‬‫נאר נישט געפינען‪ָ ,‬‬ ‫זאל זיך ָ‬ ‫זאגט מען צו יעדן איד‪ ,‬אין וועלכן מצב ער ָ‬ ‫דאס זעלבע ָ‬ ‫ָ‬ ‫האלטסט עס ָאן מיט ַאלע כוחות‪ ,‬און דו קענסט‬ ‫מאכסטו פון דיין פירונג‪ַ ,‬א 'וועג' און ַא 'מהלך'? דו ַ‬ ‫פארוואס ַ‬ ‫ַ ָ‬ ‫דארפסט זיך ַאזוי פירן? ס'איז נישט מער ווי ַא‬ ‫האט דיר איינגערעדט ַאז דו ַ‬ ‫באפרייען דערפון‪ .‬ווער ָ‬ ‫זיך נישט ַ‬ ‫דאזיגע געוואוינהייט‪ ,‬וועט דיר ווערן בעסער‪...‬‬ ‫לאז ָא‪ ï‬די ָ‬ ‫שלעכטע געוואוינהייט‪ָ .‬‬ ‫האבן זיך געש‪ï‬ילט‪.‬‬ ‫געזאגט ַא משל‪ ,‬צוויי ברידער‪ ,‬קליינע קינדער‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫‪ï‬אגראמאנסקי זצ"ל ָ‬ ‫דער גאון רבי מרדכי ָ ַ ַ‬ ‫האט‬ ‫דאס 'פערדל'‪ .‬דער בעל עגלה ָ‬ ‫איינער פון זיי איז געווען דער 'בעל עגלה'‪ ,‬און דער צווייטער איז געווען ָ‬ ‫געפירט דעם פערד‪...‬‬ ‫אריינגעלאפן‬ ‫ָ‬ ‫נאכגעלאזט די לייצן‪ ,‬און איז שנעל ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער 'בעל עגלה' ָ‬ ‫שטארק רעגענען‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ָאנגעהויבן‬‫‪ï‬לוצלינג ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס ָ‬ ‫געזארגט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט זי זיך‬ ‫נאר איין קינד איז צוריקגעקומען ַאהיים‪ָ ,‬‬ ‫האט געזען ַאז ָ‬ ‫אין הויז‪ .‬ווען די מאמע ָ‬ ‫גאס‪ ,‬און‬ ‫ארויסגעלאפן אויפ'ן ַ‬ ‫ָ‬ ‫פארוואס איז ער נישט ַאהיימגעקומען‪ .‬איז זי שנעל ַ‬ ‫‪ï‬אסירט מיט איר ַאנדערן קינד‪ָ ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫דאס קינד‬ ‫האט די מאמע געפרעגט ָ‬ ‫געזען ווי איר קינד שטייט איינגעבויגן‪ ,‬און ווערט ַאדורכגעווייקט פונעם רעגן‪ָ .‬‬ ‫דאס יונגל געענטפערט‪ ,‬ווי ַאזוי קען איך ַאריינקומען אין‬ ‫האט ָ‬ ‫דאך‪ָ .‬‬ ‫פארוואס ער שטייט אינדרויסן‪ ,‬עס רעגנט ָ‬ ‫ַ ָ‬ ‫דאך ַא פערד‪...‬‬ ‫הויז‪ ,‬איך בין ָ‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫סלאנימער רבי‪ ,‬הרה"ק‬ ‫ָ‬ ‫טאטן‪ ,‬דער‬ ‫נאמען פון זיין ַ‬‫דער 'בית אברהם' ברענגט )פ' נח‪ ,‬ד"ה 'וישלח'(‪ ,‬אין ָ‬ ‫וואס ווערט ָאנגערופן 'ביבער'‪ ,‬און זי פירט זיך‪ַ ,‬אז ווען זי גייט‬ ‫דא ַא חיה ָ‬ ‫בעל 'דברי שמואל' זי"ע‪ ,‬ס'איז ָ‬ ‫פאנגען‪ ,‬קוקט‬‫אויפ'ן וועג‪ ,‬קומט זי ש‪ï‬עטער צוריק אויף דעם זעלבן וועג ממש‪ַ ,‬אזוי ַאז ווען מ'וויל איר ַ‬ ‫פאנגען‬ ‫'זאל איר קענען ַ‬ ‫נאך אויפ'ן וועג ַאהין‪ ,‬און מ'טוט צוגרייטן ַא נעץ אויף יענעם וועג‪ ,‬כדי מ ָ‬ ‫מען איר ָ‬ ‫געפאנגען‬ ‫ַ‬ ‫ווען זי וועט צוריקקומען‪ .‬דערנאך‪ ,‬ווען דער 'ביבער' קומט צוריק און זעט די נעץ ַאז זי גייט‬ ‫פאלט איר ָאבער נישט איין צו טוישן איר וועג‪,‬‬ ‫יאמערליכע קולות‪ .‬עס ַ‬ ‫ווערן נעמט זי זיך וויינען מיט ָ‬ ‫פאלט ַאזוי ַאריין אין דער נעץ וויינענדיג‪...‬‬‫צוריקצוגיין אויף ַאן ַאנדערן וועג‪ .‬זי ַ‬ ‫כאטש ער זעט‬ ‫וואס ער מיינט ַאז ער 'מוז' גיין אויף ַא געוויסן וועג‪ָ .‬‬ ‫ָאט ַאזוי זעט אויס דער מענטש ָ‬ ‫פאלט ווייטער ַאריין אין זעלבן‬ ‫האלט ער זיך ָאבער נישט צוריק‪ ,‬און ער ַ‬ ‫בראך‪ ,‬און ער 'וויינט'‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫זיין גרויסן‬ ‫באשליסן ביי דיר ַאז דו ביזט נישט 'מחויב'‬ ‫דארפסט ַ‬ ‫זאגט מען אים‪ ,‬גיי ַארויס פון דיינע 'שגיונות'‪ .‬דו ַ‬ ‫גרוב‪ָ .‬‬ ‫געראטעוועט‬ ‫ַ‬ ‫צו גיין ַאהין אויף יענעם ָארט‪ ...‬גיי אויף ַאן ַאנדערן וועג ‪ַ -‬א גוטן וועג ‪ -‬און ַאזוי וועסטו ווערן‬ ‫‪ï‬אסטקע‪...‬‬‫אריינפאלן אין ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פון ַ‬ ‫האלטן יעצט אינמיטן די עשרת ימי‬ ‫זאגט דוד המלך ע"ה‪' ,‬אל תהיו כסוס כפרד אין הבין'‪ ...‬מיר ַ‬ ‫אויף דעם ָ‬ ‫איבערלאזן מיין‬ ‫ָ‬ ‫זאגט‪ ,‬איך קען נישט ַאריינגיין‪ ,‬ווייל איך בין ַא 'פערד'‪ ...‬איך קען נישט‬ ‫תשובה‪ ,‬און דער מענטש ָ‬ ‫אויסגעזאגט דעם 'סוד'‪ַ ,‬אז דו ביזט ַא פערד‪ ...‬און ווער צווינגט דיך‬ ‫ָ‬ ‫האט דיר‬ ‫וועג און זיך טוישן צום גוטן‪ ...‬ווער ָ‬ ‫נאך פון דיינע שלעכטע געוואוינהייטן‪ .‬עפן דיינע אויגן‪ ,‬וועסטו זען ַאז אויף‬ ‫לאז ָ‬‫ווייטער ָאנצוגיין ַאלס ַא 'פערד'‪ָ ...‬‬ ‫אימשטאנד אין ַא סעקונדע ממש‪ָ ,‬אנצוקומען צו‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט 'נעשה אדם'‪ ,‬און ַאז דו ביזט‬ ‫ָ‬ ‫האט דער אויבערשטער‬ ‫דיר ָ‬ ‫די העכסטע מדריגות און מעלות‪.‬‬ ‫פאר דעם ַא דין שטריקל‪.‬‬ ‫זאל נישט ַאנטלויפן‪ ,‬איז גענוג ַ‬ ‫עלעפאנט ַאז ער ָ‬‫ַ‬ ‫באקאנט‪ַ ,‬אז ָא‪ï‬צוהיטן ַא‬‫ס'איז ַ ַ‬ ‫שטארק צו צערייסן דעם שטריק אין ַא סעקונדע‪ ,‬איז עס ָאבער ַא גוטע היטונג‪...‬‬ ‫ַ‬ ‫עלעפאנט איז גענוג‬ ‫ַ‬ ‫כאטש דער‬ ‫ָ‬ ‫טאג ַאלט‪ ,‬איז געווען גענוג אים צוצובינדן מיט ַא‬ ‫עלעפאנט איז געווען ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫וויבאלד ווען דער‬ ‫ַ‬ ‫די סיבה דערפון איז‪,‬‬ ‫עלעפאנט‬ ‫ַ‬ ‫האט דער‬‫באפרייען פונעם שטריקל‪ .‬ממילא‪ָ ,‬‬ ‫דעמאלס איז אים נישט געלונגען זיך צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫דינעם שטריקל‪ ,‬און‬ ‫‪àë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪.ùôð ïöðàâ‬‬ ‫‪© ïééæ èéî ùèðòî øòã êéæ èðéôòâ èøàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪æéà'î ñàåå‬‬ ‫‪¨ ïèééäðéåàååòâ òèëòìù éã ïæàìtà‬‬ ‫‪¨ ¨ èéî ïåà‬‬ ‫‪øòã ïâòåå èëàøè‬‬‫©‬ ‫÷‪ùèðòî øòã ïòåå æà© ñéåà èîå‬‬ ‫לג‬ ‫‪. èöòé æéá ééæ èéî èðéåàååòâ ïòååòâ‬‬ ‫‪ å"ç ïèëòìù íòðéà øò æéà ,èééäðòâðàâøàô èøàã‬לד‪øò ïåà ,‬‬‫‪¨ ,èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪¨ ò"éæ 'í"éøä éùåãéç' ìòá ÷"äøä‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪èòåå çî ïééæ ìééåå ,ïäåè äáåùú èùéð éàãååà© èòåå ,êéæ èðéôòâ ùèðòî íòðåô äáùçî éã åàåå‬‬ ‫אלזא‬ ‫באפרייען פונעם שטריק‪ ...‬ער ‪ï‬רובירט ַ ָ‬ ‫קיינמאל נישט קענען ַ‬ ‫ָ‬ ‫א‪ï‬געמאכט ביי זיך אין מח‪ַ ,‬אז ער וועט זיך‬ ‫ַ‬ ‫ָ‬ ‫טראג שווערע משאות‪ ,‬קען‬ ‫ָ‬ ‫טראכטן‪ַ ,‬אז אפשר יעצט‪ַ ,‬אז איך בין שוין גרעסער און איך‬ ‫ַ‬ ‫מאל צו‬ ‫נישט ַאפילו איין ָ‬ ‫באפרייען פון דעם דינעם שטריקל‪...‬‬ ‫איך מיך שוין ַ‬ ‫אמאל זיך‬‫מ'האט שוין פרובירט ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארשטיין ַאז אויב‬ ‫דארפן מיר וויסן‪' ,‬מותר האדם מן הבהמה'‪ ,‬צו ַ‬ ‫דאס זעלבע ַ‬ ‫ָ‬ ‫באפרייען‬ ‫שטארקן קעגן דעם יצר הרע און ס'איז נישט געלונגען‪ ,‬וועט מען דען צוליב דעם אויך יעצט זיך נישט קענען ַ‬ ‫ַ‬ ‫באזיגן דעם יצר הרע‪.‬‬ ‫שטארקערע כוחות‪ ,‬און ער וועסטו קענען ַ‬ ‫ַ‬ ‫האסטו פיל‬ ‫דאך מעגליך ַאז היינט ָ‬ ‫פון אים? ס'איז ָ‬ ‫האט ַא‬ ‫זאגן ווידוי‪ָ .‬‬ ‫הארץ ביים ָ‬ ‫געקלא‪ï‬ט אויף זיין ַ‬ ‫ַ‬ ‫געשטאנען און‬ ‫ַ‬ ‫אמאל‬ ‫באקאנט‪ַ ,‬א איד איז ַ ָ‬ ‫לב‪ .‬עס איז ַ ַ‬ ‫קלא‪ï‬סטו‪ ,‬דער בעה"ב איז נישט אינדערהיים‪ ...‬אזוי איז עס אויב מ'מיינט עס‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫געזאגט‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫צווייטער אים‬ ‫פאר'ן‬ ‫מ'דארף נעמען אויף זיך ַ‬ ‫ַ‬ ‫נאר‬ ‫קלא‪ï‬ן אומזיסט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫שאד צו‬ ‫זאגן ווידוי‪ ,‬און ממילא‪ ,‬איז ַא ָ‬ ‫נישט ערנסט מיט ָ‬ ‫הארץ צוריקקומען אין זיין רשות‪.‬‬ ‫דאס ַ‬ ‫דאן וועט אויך ָ‬ ‫עתיד‪ ,‬און ַ‬ ‫נאך די‬‫הארץ ָ‬ ‫האנט אויפ'ן ַ‬ ‫קלא‪ï‬ן מיט דער ַ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע‪ַ ,‬אז אנשטאט צו‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫ַאזוי ָ‬ ‫זאל געוועלטיגן‬ ‫קא‪ָ ï‬‬ ‫פאר די עבירה‪ַ ,‬אז דער ָ‬ ‫האנט ַ‬ ‫הארץ אויף די ַ‬ ‫קלא‪ï‬ן מיט'ן ַ‬ ‫ַ‬ ‫זאל דער מענטש בעסער‬ ‫עבירה‪ָ ,‬‬ ‫זאך קעגן דעם אויבערשטען'ס רצון‪.‬‬ ‫צולאזן זיינע איברים צו טוהן ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאל נישט‬ ‫הארץ‪ ,‬און ער ָ‬ ‫אויפ'ן ַ‬ ‫שטאט‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫באזוך אין‬ ‫אריינגעפארן אויף ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫דארפסמאן איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט ַא משל‪ַ ,‬א ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫הרה"ק מהרי"ד מבעלזא זי"ע ָ‬ ‫'ראטעוועט'‪ ...‬עס בושעוועט ַא‬ ‫האבן געשריגן ַ‬ ‫אויסגעבראכן ַא פייער און מענטשן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫און ‪ï‬לוצלינג זעט ער עס ָ‬ ‫דאס פייער‪.‬‬ ‫געלאשן ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואסער און‬‫שטאט‪-‬לייט מיט עמערס ַ‬ ‫ָ‬ ‫צוזאמענגעלאפן ַאלע‬ ‫ָ‬ ‫ַ‬ ‫באלד זענען זיך‬ ‫פייער! ַ‬ ‫פאר די ַאנדערע‬ ‫באגייסטערונג ַ‬ ‫האט ער דערציילט מיט ַ‬ ‫דארף‪ָ ,‬‬ ‫דארפסמאן איז צוריקגעקומען ַאהיים אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫ווען דער ָ‬ ‫דאס פייער לעשט זיך אויס‪...‬‬ ‫שטאט‪ַ ,‬אז מ'שרייט‪ ,‬און ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאך אין‬ ‫האט געזען ַא וואונדערליכע ַ‬ ‫דארפסלייט‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫דארף‪ ...‬ש‪ï‬עטער‪,‬‬ ‫דארפסלייט זיך ַאוועקגעזעצט‪ ,‬און ָא‪ï‬געשמועסט אויך זיך ַאזוי צו איינפירן ביי זיי אין ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫ָ‬ ‫‪-‬פארשטענדליך‪ַ ,‬אז‬ ‫האבן זיי זיך ַאוועקגעשטעלט שרייען‪ ...‬זעלבסט ַ‬ ‫דארף‪ָ ,‬‬ ‫אויסגעבראכן ַא פייער אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫ווען עס ָ‬ ‫שטאט‪-‬לייט און זיך‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‪ ...‬זענען זיי צוריקגעקומען אין איילעניש צו די‬ ‫ָ‬ ‫גארנישט‬ ‫האבן ָ‬ ‫זייערע געשרייען ָ‬ ‫שטאט‪-‬לייט זיי ערקלערט‪ַ ,‬אז דער‬ ‫ָ‬ ‫האבן די‬ ‫געארבעט די 'סגולה'‪ָ ...‬‬ ‫ַ‬ ‫יא‬ ‫האט ָ‬ ‫פאר אייך ָ‬ ‫פאר זיי‪ ,‬היתכן‪ַ ,‬‬ ‫ָא‪ï‬גערעדט ַ‬ ‫צוזאמענצורופן די מענטשן‬ ‫ַ‬ ‫דאס טוהן‪ ...‬דער געשריי איז נישט מער ווי ַאן עצה‬ ‫נאר ָ‬ ‫דאס שרייען‪ָ ,‬‬ ‫תכלית איז נישט ָ‬ ‫דאס פייער‪.‬‬ ‫און אויסלעשן ָ‬ ‫האבן און שרייען‪,‬‬ ‫דאס חרטה ָ‬ ‫דאס זעלבע איז מיט תשובה‪ .‬דער עיקר פון די תשובה איז נישט ָ‬ ‫דער נמשל איז‪ָ ,‬‬ ‫נאר די התעוררות צו טוישן די מעשים פון יעצט און ווייטער‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געווארן מיט ַאן עבירה‪ ,‬איז ער‬ ‫ָ‬ ‫זאגט‪ ,‬אויב דער מענטש איז נכשל‬ ‫זאגט )ויק"ר פכ"ה‪ ,‬א( רב הונא ָ‬ ‫לג‪ .‬דער מדרש ָ‬ ‫זאל לעבן? אויב ער איז געווען געוואוינט צו לערנען איין‬ ‫זאל ער טוהן ַאז ער ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫חייב מיתה בידי שמים‪ָ .‬‬ ‫זאל‬‫זאל ער לערנען צוויי בלעטער‪ ,‬און אויב ער איז געווען געוואוינט צו לערנען איין ‪ï‬רק משניות‪ָ ,‬‬ ‫בלאט גמרא‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫גאנצער מהות פון תשובה איז צו צעברעכן די פריערדיגע‬ ‫זאגן די ספרים‪ ,‬ווייל דער ַ‬ ‫ער לערנען צוויי ‪ï‬רקים‪ָ .‬‬ ‫זאל טוישן זיינע וועגן‪ .‬דעריבער‪ ,‬אויב ער איז געווען געוואוינט צו לערנען‬ ‫געוואוינהייטן‪ ,‬יעזוב רשע דרכו‪ ,‬און ער ָ‬ ‫טאג פון יעצט און ווייטער‪ ,‬צוויי‬ ‫זאל ער טוישן זיין געוואוינהייט און ָאנהייבן לערנען יעדן ָ‬ ‫בלאט טעגליך‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫איין‬ ‫בלעטער‪.‬‬ ‫פאטער פון‬‫‪ï‬ראבישט )דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫לד‪ .‬עס ווערט געברענגט אין ספר 'משמיע שלום'‪ַ ,‬אז הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע פון‬ ‫בלאטע‪ ,‬אויב ער וועט‬ ‫ָ‬ ‫אריינגעפאלן אין‬ ‫ַ‬ ‫געגאנגען אין וועג און איז ַ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט‪ ,‬איינער איז‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫הייליגן רוזינער זי"ע( ָ‬ ‫נאר‬‫נאר וועט ער זיך נישט קענען רייניגן די קליידער‪ָ ,‬‬ ‫באלד ָא‪ï‬צורייניגן זיך און זיינע קליידער‪ ,‬איז נישט ָ‬ ‫ָאנהייבן ַ‬ ‫פארשמירט‪ .‬די איינציגע‬ ‫נאך מער ַ‬ ‫נאך מער אויסש‪ï‬רייטן אויפ'ן קלייד‪ ,‬און עס וועט ווערן ָ‬ ‫בלאטע וועט זיך ָ‬ ‫ָ‬ ‫די‬ ‫בלאטע וועט זיך‬ ‫ָ‬ ‫פארזעצן אויפ'ן וועג כאילו לא היה‪ ,‬און ש‪ï‬עטער‪ ,‬ווען די‬ ‫זאל ווייטער ָ‬ ‫פאר אים איז‪ ,‬ער ָ‬ ‫עצה ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬האזינו ‪ -‬עשי"ת‬ ‫‪áë‬‬ ‫‪¨ ...òèàìá‬‬ ‫‪èùéð ,èâéãðéæòâ àé‬‬ ‫¨‬ ‫‪÷éèù à© ïáééìá øò èòåå‬‬ ‫‪áìä íåèîè à© åö ïééæ íøåâ èòåå ñò ïåà íùåâî ïøòåå‬‬ ‫)‪ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫‪íòã ïåô øòèùøòáéåà øòã èàä‬‬‫‪¨ ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,èâéãðéæòâ‬‬ ‫‪.äìéìç úåáöò ïéà ïìàôðééøà‬‬ ‫©‬ ‫‪© ïò÷ øò ïåà‬‬ ‫‪øòã ñàåå‬‬‫‪¨ èééö øòã ïéà .(ïåôøòã ìéô éåæà© èñèëàøè‬‬ ‫©‬ ‫‪åã‬‬ ‫‪æéà ÷ðàãòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪© © ,øòèééåå 'í"éøä éùåãéç' øòã èâàæ‬‬ ‫‪àæà‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïáàøâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ìééååøòã êàã‬‬ ‫‪¨ øò ïò÷ ,ïåôøòã èëàøè‬‬ ‫©‬ ‫‪ùèðòî‬‬ ‫‪ùèðòî øòã ïòåå ìééåå ,àèç íöò øòã éåå øòâøò‬‬ ‫‪ïòîå÷ñéåøà© ñòtò ìàæ‬‬ ‫‪¨ ñò ïåà ,øòðééèù ïèðàîàéã‬‬ ‫© ©‬ ‫'‪,'òèàìá‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïééæ ïâòåå ïåà ,'òøî øåñ' íòã ïâòåå èëàøè‬‬ ‫©‬ ‫ארא‪ï‬פאלן פון זיין קלייד ָאן‬ ‫בלאטע און ס'וועט ַ ָ ַ‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע‬ ‫א‪ï‬שאקלען די ַ‬ ‫ָ‬ ‫שאקל ָ‬‫אויסטריקענען‪ ,‬קען ער מיט איין ָ‬ ‫שטערונגען‪.‬‬ ‫טראכט כסדר פון זיין‬ ‫ַ‬ ‫'‪ï‬אטשקעט' זיך צופיל מיט'ן 'סור מרע' ‪ -‬ער‬ ‫וואס ַ‬ ‫דאס זעלבע איז מיט ַא מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫געפאר ַאז ער‬ ‫ַ‬ ‫נאר עס הערשט ַא‬ ‫וואס ער קען זיך נישט רייניגן פון דעם 'שמוץ'‪ָ ,‬‬ ‫נאר ָ‬ ‫נישט‪-‬גוטן עבר‪ ,‬איז נישט ָ‬ ‫זאל זיך בכלל נישט רעכענען מיט זיין עבר‪,‬‬ ‫פאר אים איז‪ ,‬ער ָ‬ ‫פארשמירט‪ .‬די איינציגע תקנה ַ‬ ‫נאך מער ַ‬ ‫זאל ווערן ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאל גיין זיין וועג‪ ,‬לערנען תורה און מקיים זיין מצוות‪ ,‬גלייך ווי‬ ‫נאר ער ָ‬ ‫און נישט עוסק זיין אינעם 'סור מרע'‪ָ ,‬‬ ‫'שאקל'‬‫ָ‬ ‫'א‪ï‬טריקענען'‪ ,‬קען ער מיט איין‬ ‫בלאטע וועט זיך ָ‬ ‫ָ‬ ‫‪ï‬אסירט‪ ,‬און מיט דער צייט‪ ,‬ווען די‬ ‫וואלט ַ‬ ‫גארנישט ָ‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע שלעכטס‪.‬‬ ‫דאס ַ‬ ‫ארא‪ï‬פאלן ָ‬ ‫מיט ַא ריכטיגן הרהור תשובה‪ ,‬קען ער זיך ָא‪ï‬רייניגן‪ ,‬און עס וועט ַ ָ ַ‬ ‫מ'זאל אויסש‪ï‬רייטן ַא‬ ‫ָ‬ ‫זאגן די ספרים אויך אויף די ווערטער פון חז"ל )פסחים ק‪' (.‬פורס מפה‪ ,‬ומקדש'‪.‬‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫דאן קען מען זיך הייליגן )'ומקדש'(‪.‬‬ ‫מאכן ַא הפסק צווישן דעם הוה מיט'ן עבר‪ ,‬און ַ‬ ‫'טישטוך' אויפ'ן עבר‪ַ ,‬‬ ‫געזאגט הגה"ח רבי גד'ל אייזנער זצ"ל‪ ,‬משגיח פון דער ישיבה 'חידושי הרי"ם' אין תל אביב‪ַ ,‬א משל‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫ענליך ָ‬ ‫וואס אויב ער וועט ָאנהייבן זיך ָא‪ï‬רייניגן‬ ‫געווארן מיט ַאש‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫פארשמירט‬ ‫וואס זיינע קליידער זענען ַ‬ ‫צו ַא מענטש ָ‬ ‫נאך מער‬ ‫נאר די קליידער וועלן ווערן ָ‬ ‫נאר וועט ער עס נישט קענען רייניגן‪ָ ,‬‬ ‫דורך רייבן די קליידער‪ ,‬איז נישט ָ‬ ‫דאס‬‫בלאז‪ ,‬וועט ָ‬ ‫ָ‬ ‫בלאזן מיט'ן מויל אויפ'ן ַאש‪ ,‬און מיט איין‬ ‫ָ‬ ‫זאל‬ ‫פאר אים איז‪ ,‬ער ָ‬ ‫שמוציג‪ .‬די איינציגע עצה ַ‬ ‫ארא‪ï‬פליען‪.‬‬ ‫גאנצע ַאש ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל ער נישט 'רייבן'‬ ‫געווארן מיט עבירות‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫פארשמירט‬ ‫וואס ש‪ï‬ירט ַאז זיי נשמה איז ליידער ַ‬ ‫לדידן ייאמר‪ ,‬דער ָ‬ ‫געווארן מיט דער עבירה און מיט יענעם‬ ‫ָ‬ ‫טראכטן כסדר וועגן זיין נישט גוטן עבר‪ַ ,‬אז ער איז געשטרויכלט‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫פארגאנגענהייט‪,‬‬‫גאנצע ַ ַ‬ ‫דאן וועט ער זען ַאז זיין ַ‬ ‫גאנצן 'עבר'‪ ,‬און ַ‬ ‫'בלאז' מיט'ן מויל אויפ'ן ַ‬‫ָ‬ ‫זאל געבן איין‬ ‫נאר ער ָ‬ ‫חטא‪ָ ,‬‬ ‫וואס צעש‪ï‬רייט זיך און פליט ַאוועק אויף ַאלע זייטן‪ ,‬און פון יעצט און ווייטער‪ ,‬קען ער ָאנהייבן‬ ‫'אש' ָ‬ ‫איז ַאזוי ווי ַ‬ ‫דינען דעם אויבערשטען ווי ַא ניי‪-‬געבוירענער מענטש‪.‬‬ ‫האט‬‫כאטש תקיעת שופר אין ראש השנה איז ַא גזירת הכתוב‪ָ ,‬‬ ‫דער רמב"ם ז"ל שרייבט )הלכות תשובה פ"ג‪ ,‬ה"ד( ַאז ָ‬ ‫עס ָאבער ַא רמז‪' ,‬עורו ישנים משינתכם‪ ,‬ונרדמים הקיצו מתרדמתכם‪ ,‬וחפשו במעשיכם וחזרו בתשובה' וכו'‪ .‬די‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫שלאף‪ ,‬און תשובה טוהן‪ ,‬אומקערן זיך צום ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאלן זיך אויפוועקן פון זייער טיפן‬ ‫שלאפענדיגע מענטשן ָ‬ ‫ָ‬ ‫געוואלט ערקלערן ַאז דער תכלית פון תקיעת שופר איז מעורר צו‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫פארשטיין‪ ,‬אויב דער רמב"ם ָ‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס ווערט ערוועקט‬ ‫שלאפענדיגן מענטש ָ‬ ‫ָ‬ ‫געדארפט ברענגען ַא בייש‪ï‬יל פון ַא‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫זיין דעם מענטש‪ָ ַ ,‬‬ ‫זאגן ַאז דער שופר איז מעורר דעם מענטש צו טוישן זיינע וועגן?‬ ‫פארוואס איז נישט גענוג צו ָ‬ ‫שלאף? ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫פון זיין‬ ‫געוואלט לערנען‬ ‫ָ‬ ‫האט אונז‬ ‫ענטפערט דער פריערדיגער בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק מהרי"ד זי"ע‪ַ ,‬אז דער רמב"ם ז"ל ָ‬ ‫שלאף‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס וועקט זיך אויף אינדערפרי פון זיין‬ ‫ארא‪ï‬לערנען פון ַא מענטש ָ‬ ‫'זאל זיך ַ ָ‬‫דעם וועג פון תשובה‪ ,‬מ ָ‬ ‫טאג‬ ‫טראכט וועגן דעם היינטיגן ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאר ער‬ ‫וואס ס'איז געווען נעכטן‪ָ ,‬‬ ‫טראכט ער נישט וועגן דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫בשעת'ן אויפשטיין‪,‬‬ ‫דארף מען נתעורר ווערן פונעם שופר‪ַ ,‬אז ווען מען גייט תשובה טוהן‪,‬‬ ‫האט צו טוהן היינט‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ַ .‬אזוי ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫וואס טוט מען יעצט‪ ,‬ווי ַאזוי שטעלט מען זיך ַאוועק אויף ַא גוטן וועג‪.‬‬ ‫נאר וועגן דעם עתיד‪ָ ,‬‬ ‫טראכטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען‬ ‫ַ‬ ‫דאזיגע‬ ‫אריינפאלן אין יאוש פון די ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס איז געווען נעכטן‪ ,‬א‪.‬ד‪.‬ג‪ ,.‬כדי נישט ַ‬ ‫טראכטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫אינגאנצן נישט‬ ‫ַ‬ ‫זאל‬‫מען ָ‬ ‫געדאנקען וועגן דעם 'נעכטן'‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז דער ענין פון‬ ‫דער גאון רבי חיים ברבי בצלאל זצ"ל‪ ,‬שרייבט אין 'ספר החיים' )סליחה ומחילה‪ ,‬פ"ה( ַאז ָ‬ ‫נאר עס איז‬ ‫דא‪ָ ,‬‬ ‫קיינמאל נישט געווען ָ‬ ‫ָ‬ ‫דא לויפן איז‬‫וואסער מ'זעט ָ‬ ‫דאס ַ‬ ‫וואסער‪ï .‬ונקט ווי ָ‬ ‫גיין צו 'תשליך' ביים ַ‬ ‫דאס זעלבע דורך תשובה‪ ,‬ווערן ַאלע ביז יעצטיגע מעשים פונעם‬ ‫וואס איז יעצט ָאנגעקומען ַאהער‪ָ ,‬‬ ‫וואסער ָ‬ ‫נייער ַ‬ ‫באשעפעניש‪.‬‬ ‫פארשוואונדן‪ .‬ער ווערט במציאות ַא נייע ַ‬ ‫מענטש ַ‬ âë ‫ עשי"ת‬- ‫ האזינו‬- ‫באר הפרשה‬ (å ,à"ëô ø"á) ì"æç ïåô øòèøòåå éã ïééæ íéé÷î óøàã'î © íòã ïâòåå .äëåìî ñ'ïòèùøòáéåà íòã øàô © ïåôøòã óøàã'î © ,èðééî ñàã ¨ .'äáåùú àìà äúòå ïéà' ÷òååà© êéã øò÷ ¯ 'òøî øåñ' ïééæ íéé÷î ïòî óøàã © à© éåå ïåà ùéðòôòùàá © òééð à© éåå éåæà© ïòééðàá © êéæ ïåà ,ïèëòìù íòã ïâòåå èùéð èëàøè © ,ïèëòìù íòðåô íòã øàô© ïòîå÷ ïòî ïò÷ éåæà© ïåà ,ãðé÷ ïøéåáòâ¯ééð åèñìàæ ¨ ,úåøéáò êàñà ïäåèòâ èñàä ¨ åã áéåà .ñèåâ äåè à© éåå éåæà© ,íéà åö ïøòèðòðøòã êéæ ïåà øòôòùàá © .úòãä áåùé èéî 'åëå úååöî êàñà ïäåè ééæ ïâò÷èðà© .äáåùú ìòá øòâéãðòèùìåô (áö÷ 'ò ,á"ç ,'ùãå÷ éôøù çéù') ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪ãë‬‬ ‫יום הכיפורים‬ ‫‪äáåùú ïòî ìàæ‬‬ ‫‪¨ íòã êàð‬‬ ‫עד שירצה את חבירו ‪ -‬זיך איבערבעטן און זיך היטן פון כעס '‪¨ èùøò ïåà ,'ììëá ãò àìå‬‬ ‫‪íëîò åç÷ :íå÷îì íãà ïéáù úåøéáò éã óéåà ïäåè‬‬ ‫און מחלוקת‬ ‫‪.'ä ìà åáåùå ,íéøáã‬‬ ‫‪'ä ãò ìàøùé äáåù' (â¯á ,ãé òùåä) èâàæ‬‬ ‫‪¨ àéáð øòã‬‬ ‫‪íéøáã íëîò åç÷ ,êéðåòá úìùë éë êé÷åìà‬‬ ‫‪íå÷îì íãà ïéáù úåøéáò (:äô àîåé) èâàæ‬‬ ‫‪¨ äðùî éã‬‬ ‫‪èâàæ‬‬‫‪¨ ñàååøàô‬‬ ‫‪¨ © ,ïééèùøàô‬‬ ‫‪© ïòî óøàã‬‬ ‫‪© .''ä ìà åáåùå‬‬ ‫‪åøéáçì íãà ïéáù úåøéáò ,øôëî íéøåôéëä íåé‬‬ ‫‪êàðøòã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïåà ,'ìàøùé äáåù' ,ïåùì ïèìtàã‬‬ ‫‪¨ à© ÷åñt øòã‬‬ ‫‪óéåà ¯ 'åøéáç úà äöøéù ãò øôëî íéøåôéëä íåé ïéà‬‬ ‫'‪.''ä ìà åáåùå‬‬ ‫‪èùéð øåtéë íåé æéà ,åøéáçì íãà ïéáù úåøéáò éã‬‬ ‫‪ øáç íòã ïèòáøòáéà èåè'î æéá ,øtëî‬לה‪.‬‬ ‫‪úåùøã') ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã èøòôèðò‬‬ ‫‪,å"øú 'éñ ç"åà êåøò ïçìåù) äëìäì èðò'÷ñt'òâ èøòåå éåæà© åö æà© ,(.æé ,ä"ð÷ú úðù äáåù úáùì ,'øôåñ íúç‬‬ ‫‪øåtéë íåé áøò æà© ,(à"÷ñ èøàã‬‬ ‫‪¨ ,'äøåøá äðùî' ïåà ,à"ñ‬‬ ‫‪óéåà ïäåè äáåùú ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪æà© àéáð øòã èâàæ‬‬ ‫‪¨ èùøò‬‬ ‫‪èàä'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïòîòåå èéî íòã ïèòáåöøòáéà áéåçî ïòî æéà øò èâàæ‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà ïåà ,åøéáçì íãà ïéáù úåøéáò éã‬‬ ‫‪íåé ïéà âéèëéö ïåà ïééø ïééæ ìàæ'î‬‬‫¨‬ ‫‪ èòtòùèòâ ïäåè äáåùú èñìàæ‬לו‪éãë ,‬‬ ‫'‪¨ åã ,'êé÷åìà 'ä ãò ìàøùé äáåù‬‬ ‫‪.äøéáò òãòé ïåô øåtéë‬‬ ‫‪ïåà ,'êé÷åìà 'ä ãò' ïਠïòîå÷ ñàåå‬‬ ‫‪¨ úåøéáò éã óéåà‬‬ ‫לה‪ .‬דער גאון רבי חיים שמולעוויץ זצ"ל‪ ,‬ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושלים‪ ,‬פלעגט ביי זיין דרשה‬ ‫פאר 'כל נדרי'‪ ,‬מעורר זיין דעם ציבור וועגן דעם חיוב ַאכטונג צו געבן אויף ענינים פון 'בין‬ ‫ערב יום כי‪ï‬ור ַ‬ ‫האט געטייטשט דעם ‪ï‬סוק )ש"ב כד‪ ,‬יד( 'נפלה נא ביד ה' כי רבים רחמיו‪ ,‬וביד אדם אל אפולה'‪.‬‬ ‫אדם לחבירו'‪ .‬ער ָ‬ ‫דאך 'רבים רחמיו'‪ .‬מיר‬‫דאס הייסט‪ ,‬ביי ענינים פון 'בין אדם למקום'‪ ,‬איז ָ‬ ‫וואס זענען 'ביד ה'' ‪ָ -‬‬ ‫אויף די 'נפילות' ָ‬ ‫דורכפאלן ביי ענינים 'בין אדם לחבירו'‪ ,‬ווייל אויף דעם‬ ‫ַ‬ ‫זאל נישט‬ ‫נאר מת‪ï‬לל 'וביד אדם אל א‪ï‬ולה' ‪ -‬איך ָ‬ ‫זענען ָ‬ ‫איז יום כי‪ï‬ור נישט מכ‪ï‬ר‪ ,‬ביז מ'בעט איבער דעם חבר‪...‬‬ ‫פאסירט‪ .‬מיט‬ ‫האט מיט אים ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫עס דערציילט איינער פון די חשובע רבנים שליט"א פון בני ברק‪ַ ,‬א מעשה ָ‬ ‫האט מען אים מכבד געווען מיט‬ ‫געמאכט ַא קינד‪ ,‬און ביים חופה ָ‬‫ַ‬ ‫האט זיין ברודער חתונה‬ ‫יאר צוריק ָ‬ ‫עטליכע ָ‬ ‫זאגן ברוך אתה‪ ...‬ווען‬ ‫האנט און שוין ָאנגעהויבן ָ‬‫'ברכה אחריתא'‪ .‬ער איז ַארויף צום חופה‪ ,‬גענומען די כוס אין די ַ‬ ‫פלוצלינג הערט זיך ַא געשריי און געטימל‪ .‬דער צווייטער מוחתן איז אויפגעברויזט‪ ,‬און ער שרייט מיט קולות אויפן‬ ‫דאך צו מיר און איך‬ ‫האסטו מכבד געווען דיין ברודער מיט 'ברכה אחריתא'‪ ,‬דער כיבוד געהערט ָ‬ ‫"וויאזוי ָ‬ ‫ַ‬ ‫מחותן‪,‬‬ ‫וויל מכבד זיין איינער פון מיין משפחה"‪...‬‬ ‫אראפגעגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫אראפגעלייגט דעם כוס און ַ ָ‬ ‫האט ער תיכף ַ ָ‬‫פאסירט‪ָ ,‬‬ ‫האט ַ‬ ‫דא ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫האט געזען ָ‬ ‫נאר דער רב ָ‬ ‫ווי ָ‬ ‫פונעם חופה מיט גרויס בושות‪ ,‬וכדי בזיון וקצף‪.‬‬ ‫געווארן מיט זש"ק‪ ...‬ביז עטליכע‬ ‫ָ‬ ‫געהאלפן‬ ‫ָ‬ ‫נאכנישט‬ ‫פארפאלק איז ָ‬ ‫דאס ָ ָ‬ ‫יאר זינט די חתונה און ָ‬ ‫ס'איז אריבער ‪ָ 4‬‬ ‫דאס וועגן יענעם רב‪ ,‬זייער פעטער‪ ,‬וועלכע איז‬ ‫געדאנק‪ַ ,‬אז אפשר‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן ַארויפגעברענגט דעם‬ ‫בני משפחה ָ‬ ‫גאנצע מעשה‪.‬‬ ‫געווארן ביים מעמד החופה‪ .‬זענען זיי ביידע ַארויף צום רב אין שטוב און אים דערציילט די ַ‬ ‫ָ‬ ‫נפגע‬ ‫געווארן ביים חופה‪ ...‬אבער‬ ‫ָ‬ ‫אוועקגעמאכט‪ ,‬עה‪ ,‬איך בין בכלל נישט נפגע‬ ‫ַ‬ ‫האט עס תיכף ַ‬‫פארשטייט זיך ַאז די רב ָ‬ ‫ַ‬ ‫יאר דערויף‪ ,‬איז ביי זיי‬‫זאגן 'מחול לך' 'מחול לך'‪ .‬פונקט ַא ָ‬ ‫זאל זיין ָ‬ ‫האבן זיי מצליח געווען ַאז ער ָ‬ ‫צום סוף ָ‬ ‫געווארן ַא אינגעלע למזל"ט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געבוירן‬ ‫וואס דער רמ"א שרייבט )סי' תר"ו ס"א( ַאז דער‬ ‫דארף מען ָאבער אויך געדענקען ָ‬ ‫לו‪ .‬פון דער ַאנדערער זייט‪ַ ,‬‬ ‫זאל נישט זיין ַאן אכזר מוחל צו זיין‪ ,‬און אויך אויב ס'קומט אים ָאן שווער מוחל צו זיין מיט'ן‬ ‫געטשע‪ï‬עטער‪ָ ,‬‬ ‫‪äë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪ ïééìà ë"åé ïéà éåå ,øåtéë íåé áøò ïéà øòî êéæ ïéò' ïéà ,:àô àîåé) 'óñåé óðò' øòã èùèééè ,íòã èéåì‬לז‪ìééåå ,‬‬ ‫‪íãà ïéáù úåøéáò' óéåà æà© ,èâàæ‬‬ ‫‪¨ äéøæò ïá øæòìà éáø ïñò åö äåöî à© æéà'ñ ñàååøàô‬‬‫‪¨ © íòè à© ,('á÷òé‬‬ ‫‪øòáéà èòá'î æéá ,øtëî èùéð øåtéë íåé æéà 'åøéáçì ,(ïåîã÷ä) 'úîà úôù' íòðåô èâðòøá øò .øåtéë íåé áøò‬‬ ‫‪,äìååò ïà© ïäåèòâ øòãਠèòtòùèòâ èàä'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïòîòåå íòã èòãðòåå ,úåøéáò éã ïåô äøtë éã éáâì æà© èâàæ‬‬ ‫‪¨ øò ñàåå‬‬ ‫¨‬ ‫זאל ער זיין ַא 'מעביר על מדותיו'‪ ,‬און דורך דעם וועט מען‬ ‫האט אים געטשע‪ï‬עט‪ָ ,‬‬ ‫וואס ָ‬ ‫פאר דעם ָ‬ ‫הארץ ַ‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫ַ‬ ‫אויך פון אים ַאוועקנעמען ַאלע זיינע עבירות‪.‬‬ ‫טראכטנדיג ַאז דער אויבערשטער וועט סיי‪-‬ווי‬ ‫ַ‬ ‫וואס זענען זיך מייאש תשובה צו טוהן‪,‬‬ ‫דא מענטשן ָ‬ ‫עס זענען ָ‬ ‫וואס אויף דעם העלפט נישט תשובה ביז‬ ‫האבן געטשע‪ï‬עט מיט ַא צווייטן‪ָ ,‬‬ ‫נישט ָאננעמען זייער תשובה‪ ,‬ווייל זיי ָ‬ ‫פאר זיי איבערצובעטן‬ ‫פארשידענע סיבות‪ ,‬איז שווער ַ‬ ‫'האט געטשע‪ï‬עט‪ ,‬און צוליב ַ‬ ‫מ'בעט איבער דעם וועמען מ ָ‬ ‫יענעם‪ ,‬און ַאזוי זענען זיי זיך מייאש פון תשובה‪.‬‬ ‫זאגט אויף דעם דער "סידורו של שבת" )ח"א‪ ,‬השורש השישי‪ ,‬ענף ב'(‪ ,‬ער ברענגט פון ספה"ק "חובות הלבבות" )שער‬ ‫ָ‬ ‫אנטהאלט צוויי חלקים‪ :‬א( דעם חלק‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז נישט ריכטיג‪ ,‬ווייל יעדער חטא בין אדם לחבירו ַ‬ ‫התשובה‪ ,‬פ"י( אז ָ‬ ‫דאך‬ ‫האט ער ָ‬ ‫האט געטשע‪ï‬עט מיט זיין חבר‪ָ ,‬‬ ‫פון בין אדם לחבירו‪ ,‬ב( ַא חלק פון בין אדם למקום‪ ,‬ווייל ווען ער ָ‬ ‫אויך עובר געווען אויף דעם ציווי פון דעם אויבערשטען‪ ,‬און ער נויטיגט זיך אין ַא כ‪ï‬רה אויף ביידע חלקים‪.‬‬ ‫האט‬‫וואס ער ָ‬ ‫זאל תשובה טוהן לויט זיינע כוחות אויף דעם חלק ָ‬ ‫גיט אים דער "חובות הלבבות" ַאן עצה‪ ,‬ער ָ‬ ‫הארץ‪ ,‬און דער אויבערשטער וועט אים‬ ‫גאנצן ַ‬ ‫וויבאלד ער טוט תשובה מיט'ן ַ‬ ‫ַ‬ ‫געזינדיגט קעגן דעם אויבערשטען‪.‬‬ ‫הארץ פון‬‫מוחל זיין אויף "זיין" חלק‪ ,‬וועט דער אויבערשטער טוהן מיט אים ַא חסד‪ ,‬און ער וועט ַאריינגעבן אין ַ‬ ‫באגאנגען קעגן אים‪ַ .‬אזוי‬ ‫וואס איז ַ ַ‬ ‫זאל אים מוחל זיין די עוולה ָ‬ ‫האט געטשע‪ï‬עט‪ ,‬ער ָ‬ ‫דעם מענטש וועמען ער ָ‬ ‫ווערן בטל ביידע חלקים פון די עבירה‪ :‬סיי דער חלק "בין אדם לחבירו"‪ ,‬סיי דער חלק "בין אדם למקום"‪.‬‬ ‫געהאלטן אין ָיאר תקנ"א(‪ ,‬בזה הלשון‪ :‬דער עיקר איז‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫אזוי שרייבט דער 'לבושי בדים' )דרוש כ‪ ,‬אין ַא דרשה ָ‬ ‫לז‪ַ .‬‬ ‫'דאן איז‬ ‫זאל הערשן אחדות צווישן אונז‪ ,‬און ַ‬ ‫הארץ די קנאה און שנאה‪ ,‬און עס ָ‬ ‫אין יום כי‪ï‬ור‪ָ ,‬א‪ï‬צוטוהן פון ַ‬ ‫ווארט 'שק'‪ ,‬איז די‬ ‫דאס ָ‬ ‫פארהאן קיין שום קיטרוג‪' ,‬כי אין לבוא אל שער המלך בלבוש שק' )אסתר ד‪ ,‬כ(‪ָ .‬‬ ‫נישט ַ ַ‬ ‫נאכט פון יום כי‪ï‬ור‪ ,‬ווערט ָאנגערופן 'שער המלך'‪ ,‬ווייל‬ ‫ראשי תיבות פון די צוויי ווערטער שנאה קנאה‪ ,‬און די ַ‬ ‫דאן אויפ'ן כסא רחמים‪.‬‬ ‫דער גרויסער קעניג‪ ,‬מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא‪ ,‬זיצט ַ‬ ‫הארץ די קנאה און שנאה‪ ,‬כדי‬ ‫דארף מען ָא‪ï‬טוהן פון ַ‬ ‫פאר יום כי‪ï‬ור ַ‬ ‫נאך ַ‬ ‫זעען מיר פון זיינע ווערטער‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ביינאכט‪ ,‬ווען מ'איז ָאנגעטוהן געהעריג ‪ -‬נישט חלילה‪ ,‬מיט‬ ‫ַ‬ ‫מ'זאל קענען ַאריינקומען צום 'שער המלך'‪ ,‬יום כי‪ï‬ור‬ ‫'זאק'‪...‬‬ ‫ַא ַ‬ ‫דארף מען אויך זען זיך נישט ַארומצודרייען מיט ַא 'זויער' ‪ï‬נים‪...‬‬ ‫ַאוודאי ַ‬ ‫אמאל ערב יום כי‪ï‬ור געזען ַא איד זיך ַארומדרייען מיט ַא‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫סאלאנטער זצ"ל ָ‬ ‫דער גאון רבי ישראל ַ ַ‬ ‫האט‬‫'געווארפן' פון זיך ַא רוח פון 'מרה שחורה'‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫'פארכמארעט' ‪ï‬נים‪ ,‬צוליב זיינע עבירות‪ַ ...‬אזוי ַאז יענער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט צו דעם איד‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫סאלאנטער‬ ‫רבי ישראל ַ ַ‬ ‫האסט געזינדיגט?!‪...‬‬ ‫וואס זענען ַאלע ַאדורכגייער שולדיג‪ַ ,‬אז דו ָ‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫וואס פלעגט אסאך אויפהאלטן‬ ‫אנגארטלען מיט די מדה פון 'סבלנות' כל‪ï‬י ַאנדערע מענטשן‪ַ .‬א איד ָ‬ ‫'דארף זיך ָ ַ‬ ‫מ ַ‬ ‫האט זיך ַאמ ָאל ערב יום כי‪ï‬ור‬ ‫ש‪ï‬ראך‪ַ ,‬א '‪ï‬גע'‪ָ ,(...‬‬‫ַ‬ ‫וואס מ'רופט אויף אונזער‬‫לאנגע שמועסן )בלשון נקי‪ָ ...‬‬ ‫מענטשן מיט ַ‬ ‫האט גערעדט און גערעדט‪,‬‬ ‫באיאנער רבי'ן‪ ,‬הרה"ק רבי מרדכי שלמה זי"ע‪ .‬ער ָ‬ ‫'אנגעטשע‪ï‬עט' אינעם ָ ַ‬ ‫פארנאכטס‪ָ ,‬‬‫ַ ַ‬ ‫געשטאנען און אים אויסגעהערט‪ .‬ווען יענער איז סוף כל‬ ‫ַ‬ ‫באיאנער רבי איז‬ ‫נישט אויפגעהערט צו רעדן‪ ...‬און דער ָ ַ‬ ‫געהאט ַא בעסערע צייט‬‫ַ‬ ‫האט נישט‬ ‫האבן די בני בית געפרעגט דעם רבי'ן‪ ,‬יענער ָ‬ ‫דארט‪ָ ,‬‬ ‫אוועקגעגאנגען פון ָ‬ ‫ַ‬ ‫סוף ַ‬ ‫טאג‬ ‫נאר יעצט‪ ,‬די לעצטע מינוט איידער עס קומט ַאריין דער הייליגסטער ָ‬ ‫נארישקייטן‪ָ ,‬‬ ‫'פארקויפן' זיינע ַ‬ ‫ווען צו ַ‬ ‫יאר?‪...‬‬‫פון ָ‬ ‫וואס ער שרייבט‪' :‬תתנהג‬ ‫באיאנער רבי זיי געענטפערט מיט די ווערטער פונעם הייליגן רמב"ן ז"ל‪ָ ,‬‬ ‫האט דער ָ ַ‬ ‫ָ‬ ‫געלאסן מיט יעדן איינעם‪' .‬כל‬ ‫ַ‬ ‫זאלסט זיך פירן צו רעדן רואיג און‬ ‫לדבר כל דבריך בנחת לכל אדם‪ ,‬ובכל עת' ‪ -‬דו ָ‬ ‫פארנאכטס‪...‬‬ ‫אזא '‪ï‬גע'‪' ...‬ובכל עת' ‪ -‬מיינט מען‪ַ ,‬אפילו ערב יום כי‪ï‬ור ַ ַ‬ ‫אדם' מיינט ַאפילו ַ ַ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪åë‬‬ ‫‪ïåà ñòë ïéà ùèðòî íòã ïtàëåöðééøà‬‬ ‫©‬ ‫©‪© úåçåë òìà‬‬ ‫‪ïñééäòâ øòèùøòáéåà øòã èàä‬‬ ‫‪¨ íòè íòã áéìåö ïåà‬‬ ‫‪'äãåäéá òãåð' ìòá ïåàâ øòã èáééøù ñò éåå ,ú÷åìçî‬‬ ‫‪êéìééøô à© ïáàä‬‬ ‫‪¨ ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪éãë ,øåtéë íåé áøò ïñò ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñò æà© ,(áé úåà ,ãë ùåøã ,äáåù úáùì 'ç"ìöä úåùøã') ò"éæ‬‬ ‫‪õøàä‬‬‫‪© à© øò èàä‬‬ ‫‪¨ ,èñò ùèðòî øòã øòãééà .õøàä‬‬ ‫©‬ ‫‪íåé áøò ïåô âàè‬‬ ‫‪¨ ïâéìééä íòã ïéà 'ïèù äùòî' æéà‬‬ ‫‪äéòùé) ÷åñt øòã èâàæ‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà ïåà ,'æééá' æéà òëìòåå‬‬ ‫‪...ïèéé÷ùéøàð‬‬ ‫‪© áéìåö ñòë ïéà ïééøà© ïùèðòî ïìàô‬‬ ‫‪© ,øåtéë‬‬ ‫‪ùèðòî øòã ïòåå ìééåå ,'åîåöú äöîå áéøì ïä' (ã ,çð‬‬ ‫‪ìåù ïéà êéæ ïâàé‬‬ ‫‪¨ ïèùðòî ,'äãåäéá òãåð' øòã èâàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ ,øòtøò÷ ïééæ ïéà ìàâ‬‬ ‫‪© éã êéæ è÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪,èñàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïîéñ øòèåâ à© ñìà© ,èðòä éã ïéà 'íééç úåøð' éã èéî‬‬ ‫‪äøåú éã èàä‬‬‫‪¨ íòã áéìåö .ïòééøòâéø÷ ïöééøøòèðåà èåè‬‬ ‫‪ììëá ïéåù ñò óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫)‪øòáà ,(ã"ñ ,é"øú 'éñ à"îø òæ‬‬ ‫‪ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪éãë ,øåtéë íåé áøò ïò÷ðéøè ïåà ïñò åö ïìéåôàá‬‬ ‫©‬ ‫‪øòééô íòã ïãðåöòâðਠïéåù èàä‬‬ ‫‪¨ øò ìééåå' ,ïáàä èùéð‬‬ ‫‪ïåà ,íéðt ïèâééìòâôéåà ïà© ïåà õøàä‬‬ ‫‪© êéìééøô à© ïáàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪ìë ñòåëä ìë ,ïâàæ‬‬ ‫‪¨ ì"æç éåå ,'áåèù ïéà íåðäéâ ïåô‬‬ ‫‪íòã øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ïòîå÷òâðòîàæåö‬‬ ‫©‬ ‫‪êéæ ïãéà òìà© ïìàæ‬‬‫©‪¨ éåæà‬‬ ‫‪.ë"ò ,'åá ïéèìåù íåðäéâ éðéî‬‬ ‫‪.íéøáç éåå éåæà© øòôòùàá‬‬‫©‬ ‫‪ïøòîøàô‬‬ ‫‪© øåtéë íåé áøò ïéà ,äáøãà å"ç ïìàôåöðééøà‬‬ ‫‪© åö ïòæ ïòî óøàã‬‬ ‫©‬ ‫‪© ìòéöòtñ‬‬ ‫‪© èùéð ïèéä êéæ ïòî óøàã‬‬ ‫‪ïòðòååàã‬‬ ‫‪© íééá ïâàæ‬‬‫‪ ìàøùé úáäà‬לח‪¨ øéî éåå ,‬‬ ‫‪èéî êéæ èâééìøàô ïèù øòã ìééåå ,ñòë ïéà‬‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫זאלט איר‪ַ ,‬אז אויב‬‫געזאגט צו זיינע חסידים‪ :‬וויסן ָ‬ ‫ָ‬ ‫אמאל‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫קאזמירער זי"ע ָ‬‫הרה"ק רבי יחזקאל'ע ָ‬ ‫פארנאכטס‪ ,‬און גייענדיג‬ ‫זאגן 'כל נדרי' ערב יום כי‪ï‬ור ַ ַ‬‫דאווענען און ָ‬ ‫ַא איד איילט זיך אין בית המדרש ַאריין ַ‬ ‫‪ï‬ראבלעמען‪ ,‬ער‬‫ָ‬ ‫הארץ צוליב זיינע‬ ‫פארווייטאגט ַ‬ ‫ָ‬ ‫פאר אים זיין ַ‬ ‫קומט צו אים ַא איד און וויל זיך אויסגיסן ַ‬ ‫טאר מען חלילה נישט ָא‪ï‬שטעלן דעם איד פון רעדן כדי‬ ‫וויל מקיים זיין ביי אים 'דאגה בלב איש ישיחנה'‪ָ ,‬‬ ‫טאג יום כי‪ï‬ור‪,‬‬‫גאנצער מהות פון 'כל נדרי' און דער מהות פונעם הייליגן ָ‬ ‫צו גיין צו 'כל נדרי'‪ ,‬ווייל דער ַ‬ ‫מ'זאל טוהן תשובה שלימה‪ ,‬און תשובה מיינט‪ ,‬מקיים צו זיין 'ואהבת לרעך כמוך' בהידור‪...‬‬‫ָ‬ ‫נאר ַאז‬ ‫דאך ָ‬ ‫איז ָ‬ ‫'כי זה כל האדם'‪.‬‬ ‫קא‪ ï‬און געדענקען ווי טייער ס'איז די צייט‪ ,‬עס ברענט ממש ווי ַא פייער פון קדושה‬ ‫האלטן ָ‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫ַאוודאי ַ‬ ‫מ'זאל אויסנוצן יעדע רגע‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫'זאל נישט שרייען 'ש‪ï‬עטער' חבל על דאבדין‪ָ ...‬‬ ‫טאג‪ ,‬און מ ָ‬ ‫אין דעם הייליגן ָ‬ ‫געשטאנען ‪-‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר 'כל נדרי'‪ ,‬איז הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע‬ ‫פארנאכטס‪ַ ,‬‬‫יאר ערב יום כי‪ï‬ור ַ ַ‬ ‫לח‪ .‬איין ָ‬ ‫וואס‬‫צובראכענעם 'רער' פון ַא 'סוער'‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫פארראכטן ַא‬ ‫שוין זייענדיג ָאנגעטוהן אינעם טלית מיט'ן קיטל ‪ -‬און ַ ָ‬ ‫דאזיגע 'סצענע'‪ ,‬איז געווען ערשטוינט צו‬ ‫האט צוגעזען די ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫איז געווען נעבן זיין ביהמ"ד אין ירושלים‪ .‬א איד ָ‬ ‫האט געפרעגט הרה"ק רבי שלמה'קען‪:‬‬ ‫אזא מחזה‪ ...‬און ער ָ‬ ‫זען ַ ַ‬ ‫פאררעכטן ַא 'סוער' רער‪ ,‬ווען אידן שטייען גרייט אריינצוגיין אינעם‬ ‫‪ -‬הייליגער רבי‪ ,‬יעצט איז דען די צייט צו ַ‬ ‫האט געטוהן‬ ‫וואס דער כהן גדול ָ‬ ‫האט רבי שלמה'קע אים געענטפערט‪ :‬איך טוה די זעלבע עבודה ָ‬ ‫טאג? ָ‬ ‫הייליגסטן ָ‬ ‫געווארן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫קאליע‬ ‫יאר 'לפני ולפנים'‪ ,‬אינעם 'קודש הקדשים'‪) ...‬ווייל ַארום דער רער ָ‬ ‫וואס איז ַ‬ ‫איינמאל ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫געשטאנען‬ ‫ַ‬ ‫ווען ער איז‬ ‫פאררעכטן די רער‪.(...‬‬‫געארבעט צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט רבי שלמה'קע‬ ‫אויסגעבראכן ַא העפטיגע קריגעריי צווישן די שכנים‪ ,‬און כדי איינצושטילן די מחלוקת‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫ָ‬ ‫באשעפטיגן‬ ‫ַאוודאי זענען מיר נישט אין דער מדריגה פונעם 'איש האלוקים'‪ ,‬הרה"ק רבי שלמה'קע זי"ע‪ ,‬זיך צו ַ‬ ‫פארשטא‪ï‬ן די 'רערן פון‬ ‫ָ‬ ‫כאטש פון אונז צו ַ‬ ‫מ'פארלאנגט ָ‬ ‫ַ ַ‬ ‫'פארשטא‪ï‬ן' רערן פון 'סוער' ביי ַאנדערע‪ָ ...‬אבער‬ ‫ָ‬ ‫מיט ַ‬ ‫שטארק צו היטן נישט צו 'עפענען' ַאזעלכע‬ ‫ַ‬ ‫גאר‬ ‫וואסער' ביי זיך אינדערהיים‪ ,‬און ַאוודאי און ַאוודאי זיך ָ‬ ‫שמוציג ַ‬ ‫וואסער‪ ,‬ודי למבין‪...‬‬ ‫זאגט )סנהדרין ז‪ַ (.‬אז ַא קריגעריי איז ַאזוי ווי ַא רער פון ַ‬ ‫'רערן'‪ ,‬ווי די גמרא ָ‬ ‫פאטער‪ ,‬דער גאון רבי אלעזר צדוק‬ ‫האבן געהערט פון הגאון רבי ישראל מאיר טורצין שליט"א‪ ,‬אז זיין ָ‬ ‫מיר ָ‬ ‫האט ַאלס בחור געלערנט אין דער‬ ‫צוזאמען מיט הגאון הגדול רבי חיים קניבסקי זצ"ל(‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫זצ"ל )דער מחבר פון ספר 'שונה הלכות'‪,‬‬ ‫דארמיטארי‪ .‬וועגן‬ ‫ָ‬ ‫געהאט ַא געהעריגע ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאך נישט‬ ‫האט די ישיבה ָ‬ ‫יארן‪ָ ,‬‬ ‫חברונ'ער ישיבה אין ירושלים‪ .‬אין יענע ָ‬ ‫‪æë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫כל האוכל ושותה בשביעי ‪ -‬די מצוה צו עסן ערב יום כיּפור‬ ‫)‪äáäà úîéù íåé' :('äãåáòä øãñ' ï'ëàð¨ ,ë"äåéì óñåî úìéôú‬‬ ‫‪.(áì ,âë àø÷éå) 'ùãåçì äòùúá íëéúåùôð úà íúéðòå' åö ïééæ óéñåî ïåà ,'úåøçúå äàðù úáéæò íåé ,úåòéøå‬‬ ‫‪ùãåç ïåô âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïèðééð íòã ïèñàô‬‬ ‫‪© óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪ ãñç ïåà ä÷ãö ïäåè‬לט‪.‬‬ ‫געשלאפן אין הויז‬ ‫ָ‬ ‫געשלאפן אין הויז פון איינע פון די יקירי ירושלים )ער איז ַא שטיק צייט אויך‬ ‫ָ‬ ‫דעם איז רבי אלעזר צדוק‬ ‫פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע(‪.‬‬ ‫האט רבי אלעזר צדוק זיך געאיילט צו גיין אין ישיבה‪,‬‬ ‫נאכ'ן עסן די 'סעודה המפסקת'‪ָ ,‬‬ ‫אמאל ערב יום כי‪ï‬ור‪ָ ,‬‬ ‫ַ ָ‬ ‫פארנט פונעם הויז פון‬ ‫אדורכגעגאנגען ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר 'כל נדרי' און מעריב‪ .‬ווען ער איז ַ‬ ‫זאגן 'תפילה זכה'‪ַ ,‬‬ ‫אנצויאגן צו ָ‬ ‫ָ‬ ‫כדי ָ‬ ‫דעם גאון רבי שמשון אהרן פאלאנסקי זצ"ל‪ ,‬דער טע‪ï‬ליקער רב‪ ,‬וועלכער איז דאן שוין געווען אויף דער עלטער‪,‬‬ ‫דערבארים דיך און קום ַאריין מיט מיר אין‬ ‫ַ‬ ‫האט דער טע‪ï‬ליקער רב אים ַאריינגערופן און געבעטן‪ :‬בחור'ל‪ ,‬בחור'ל‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫הויז‪ ,‬מיר צו העלפן אין ַא וויכטיגן ענין‪...‬‬ ‫האט‬‫אריינגעגאנגען אין הויז פון טע‪ï‬ליקער רב‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫נישט קוקנדיג אויף די ש‪ï‬עטע שעה‪ ,‬איז רבי אלעזר צדוק ַ‬ ‫זאגן‬ ‫‪ï‬אסן צו ָ‬ ‫פאר ַ‬ ‫האט געוואוסט ַאז דורך דעם וועט ער ַ‬ ‫כאטש ער ָ‬ ‫געהאלפן זיך ָא‪ï‬רייניגן‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫מיט מסירות נפש אים‬ ‫'כל נדרי' אין ישיבה‪.‬‬ ‫האט דער‬ ‫האט געענדיגט די הייליגע עבודה פון 'הוצאת כף ומחתה' אין הויז פונעם טע‪ï‬ליקער רב‪ָ ,‬‬ ‫ווען ער ָ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫געוואנדן צו אים און‬ ‫ָ‬ ‫טע‪ï‬ליקער רב זצ"ל זיך‬ ‫דאס קומענדיגע‬ ‫אומנאטורליכן אופן‪ ,‬וועט דער אויבערשטער דיר אויך העלפן ָ‬ ‫ַ‬ ‫געהאלפן אויף ַאן‬‫ָ‬ ‫האסטו מיר‬‫‪ָ -‬אט ָ‬ ‫יאר הבא עלינו לטובה‪ ,‬אויף ַאן אופן למעלה מדרך הטבע‪...‬‬ ‫ָ‬ ‫פאר רבי אלעזר צדוק די שערי חכמה‪ ,‬העכער‪ ,‬העכער פונעם דרך הטבע‪ .‬ער‬ ‫האבן זיך געעפענט ַ‬ ‫יאר ָ‬‫יענעם ָ‬ ‫פארשטאנען און געדענקט‪ ,‬מיט‬ ‫ַ‬ ‫האט גוט ַ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫בלאט גמרא מיט גרויס התמדה‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫טאג געלערנט ‪30‬‬ ‫האט יעדן ָ‬ ‫ָ‬ ‫)כאטש פריער איז רבי אלעזר‬ ‫ָ‬ ‫פאר זיינע אויגן‪.‬‬ ‫וואס די גמרא איז שטענדיג ָאפען ַ‬ ‫ַא וואונדערליכן זכרון‪ַ ,‬אזוי ווי איינער ָ‬ ‫פילפאכיגן אופן‪.(...‬‬ ‫ַ‬ ‫געוואקסן אויף ַא‬ ‫ַ‬ ‫יאר איז ער געשטיגן און‬‫צדוק אויך געווען ַא גרויסער מתמיד און עילוי‪ָ ,‬אבער יענעם ָ‬ ‫'מאדנע'‬ ‫האט דער משגיח פון דער חברונ'ער ישיבה‪ ,‬הגאון רבי מאיר חדש זצ"ל‪ ,‬אין ַאכט גענומען די ָ‬ ‫איינמאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך דער‬ ‫אויפפירונג פון דעם בחור אלעזר צדוק‪ ,‬ווי ער שטייט ביי ַא שטענדער און 'שלינגט איין'‪ ,‬איין מסכתא ָ‬ ‫האט אים‬ ‫האט רבי מאיר חדש צוגערופן אלעזר צדוק און ער ָ‬ ‫צווייטער‪ ...‬יעדע קורצע צייט טוישט ער מסכתות‪ָ ...‬‬ ‫דעמאלס געלערנט אינעם 'סדר עיון' פון די ישיבה‪ ,‬און ער איז ַארויס פון הת‪ï‬עלות‬ ‫ָ‬ ‫'האט‬ ‫וואס מ ָ‬ ‫פארהערט די סוגיא ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאזיגע הצלחה‪,‬‬ ‫האט נישט געוואוסט דעם סוד אונטער די ָ‬ ‫פארשטאנד‪ .‬דער משגיח‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫ַ‬ ‫פון זיינע ידיעות און ַ‬ ‫כא‪ï‬ן ַאפילו מיט איין‬ ‫באוויזן אים צו ַ‬ ‫האט נישט ַ‬ ‫כאטש ער ָ‬ ‫האט ‪ï‬רובירט זיך טענה'ן מיט רבי אלעזר צדוק‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאכ'ן ַאנדערן‪.‬‬ ‫דאס איז נישט דער ריכטיגער וועג צו 'שלינגען' בלעטער גמרא איינעם ָ‬ ‫האלט ער ָאבער‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫סברא‪ַ ,‬‬ ‫פארגעזעצט אויפ'ן זעלבן וועג‪ַ .‬אלע‬ ‫האט ווייטער ָ‬ ‫האט אים ָאבער נישט געענטפערט‪ ,‬און ער ָ‬ ‫רבי אלעזר צדוק ָ‬ ‫זאגן‬ ‫האט ער געוואוסט צו ָ‬ ‫נאר געפרעגט‪ָ ,‬‬ ‫'האט אים ָ‬ ‫האט ער געדענקט 'ש"ס אויפ'ן פינגער'‪ .‬וואו מ ָ‬ ‫יארן‪ָ ,‬‬ ‫זיינע ָ‬ ‫נאכ'ן ַאנדערן‪ .‬ער‬ ‫קלאר אויף וועלכן דף דער מאמר ווערט געברענגט‪ ,‬און אויך די תוספות'ן לויט'ן סדר‪ ,‬איינער ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארזעצנדיג מיט די גמרא און תוספות‪ ,‬און‬ ‫אנפאנגענדיג מיט רש"י‪ָ ,‬‬ ‫האט געקענט לייענען די גמרא לויט'ן סדר‪ַ ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫באדייט פון‬ ‫פאר זיינע תלמידים )די עילויים( וועגן דעם ַ‬ ‫זאגן מוסר ַ‬ ‫געענדיגט מיט'ן רבינו חננאל‪ .‬אויך פלעגט ער ָ‬ ‫כא‪ï‬ן ַאפילו ביי איין טעות‪.‬‬ ‫האבן אים נישט געקענט ַ‬ ‫פארהערט‪ ,‬און ָ‬ ‫האבן אים כסדר ַ‬ ‫'קענען ש"ס'‪ ...‬זיי ָ‬ ‫נאר געטוהן חסד מיט ַא צווייטן‪,‬‬ ‫האט רבי אלעזר צדוק יענעם ערב יום כי‪ï‬ור‪ ,‬נישט ָ‬ ‫זעען מיר פון דעם‪ַ ,‬אז בעצם ָ‬ ‫'גענאסן' פון די טובה‪ ,‬דורך שטייגן אין תורה‪ ,‬און אין ידיעת הש"ס‬ ‫ָ‬ ‫יארן‬ ‫האט ַאלע ָ‬ ‫נאר אויך מיט זיך ַאליין‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫קלארן אופן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫אויף ַא‬ ‫אמאל ערב יום כי‪ï‬ור געזעסן ביי די‬ ‫בידערמאן זי"ע אדמו"ר מלעלוב אין ירושלים‪ ,‬איז ַ ָ‬ ‫ַ‬ ‫לט‪ .‬הרה"ק רבי דוד'ל‬ ‫קראנקע מענטשן‪ .‬ער איז‬ ‫ַ‬ ‫צובראכענע היימלאזע און‬ ‫ָ‬ ‫'סעודה המפסקת'‪ ,‬זייענדיג ַארומגענומען מיט ַא חברה‬ ‫געזעסן און זיי דערמוטיגט מיט ווערטלעך און ַאנדערע דברי חיזוק‪.‬‬ ‫פארנט פון רבי דודל'ס הויז‪ ,‬דער גאון רבי שמואל שענקער זצ"ל ַ‬ ‫)אן איידים פון‬ ‫אדורכגעגאנגען ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאן איז ַ‬ ‫‪ï‬ונקט ַ‬ ‫זאנענפעלד זצ"ל‪ ,‬אב"ד ירושלים(‪ ,‬וועלכער איז געווען אויפ'ן וועג צו 'כל נדרי' אין שול‪ ,‬און זעענדיג‬ ‫דעם גאון רבי יוסף חיים ָ‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪çë‬‬ ‫‪ñò èøòåå ,ùãåç ïåô âàè‬‬‫‪¨ ïèðééð ïéà è÷ðéøè ïåà èñò èñàô‬‬‫‪© ïòã éö ,(ãåòå ,:ç úåëøá) àøîâ éã èâòøô .éøùú‬‬ ‫מ‬ ‫‪ïèðééð íòã èñàôòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪èìàåå‬‬ ‫‪¨ øò éåå êééìâ èðëòøòâ íéà êàã‬‬ ‫‪¨ èñàô'î‬‬ ‫©‬ ‫‪?éøùú ùãåç ïåô âàè‬‬ ‫‪¨ ïèðééð íòðéà ïòî‬‬ ‫‪ âàè‬מא‪.‬‬‫‪¨ ïèðòö íòã ïåà ,âàè‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòã æà© ,ïòðøòì èîå÷ ñò øàð‬‬ ‫‪¨ ,âàè‬‬ ‫‪¨ ïèðòö ïéà‬‬ ‫אריינגעגאנגען און געפרעגט רבי דוד'לען‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר אין הויז פון רבי דוד'ל‪ ,‬איז ער ַ‬ ‫וואס עס קומט ָ‬ ‫דורכ'ן פענצטער ָ‬ ‫פארברענגען מיט ַאזעלכע מענטשן?‬ ‫‪ -‬איז יעצט‪ ,‬ערב יום כי‪ï‬ור‪ ,‬די צייט צו ַ‬ ‫האט הרה"ק רבי דוד'ל אים געענטפערט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס טוט זיין‬‫ווייטאג' ל"ע‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫שטארקע 'ציין‬ ‫ַ‬ ‫אנגעכא‪ï‬ט ַא‬‫ַ‬ ‫האט אים ָ‬ ‫וואס עס ָ‬ ‫‪ -‬משל למה הדבר דומה‪ַ ,‬א קינד ָ‬ ‫פאר אים מיט ַאלע אירע כוחות כדי‬ ‫טאנצט ַ‬ ‫לאכט און ַ‬ ‫באשעפטיגונגען‪ ,‬און זי ַ‬ ‫לאזט ָא‪ַ ï‬אלע אירע ַ‬ ‫מאמע? זי ָ‬ ‫ווייטאג' פונעם אויבערשטען‬ ‫ָ‬ ‫צובראכענע אידן‪ ,‬זענען דער 'ציין‬ ‫ָ‬ ‫ווייטאג‪ .‬די‬ ‫ָ‬ ‫פארגעסן פון זיין שרעקליכן‬ ‫מאכן ַ‬‫אים צו ַ‬ ‫פאר זיי‪ ,‬און דערפרייען זייערע הערצער‪ ,‬ווייל מיט‬ ‫טאנצן ַ‬ ‫דארפן שטענדיג זיין גרייט צו שטיין און ַ‬ ‫כביכול‪ ,‬און מיר ַ‬ ‫דעם טוהען מיר בשלימות דעם רצון פון דעם אויבערשטען כביכול‪...‬‬ ‫האט דערציילט‪,‬‬ ‫‪ï‬אניעוועזשער ישיבה אין בני ברק‪ָ ,‬‬ ‫דער גאון רבי אלעזר מנחם שך זצ"ל‪ ,‬ראש ישיבה פון דער ָ‬ ‫יאר‬ ‫קאמעניצער'‪ַ ,‬אז איין ָ‬ ‫'האט גערופן 'הערשעלע ַ‬ ‫איינזאמען בחור‪ ,‬וועמען מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט געהערט פון ַאן עלטערן‬ ‫ַאז ער ָ‬ ‫נאך דעם ווי ַאלע‬ ‫ביינאכט‪ָ ,‬‬‫ַ‬ ‫ווען ער איז געווען אויף יום כי‪ï‬ור ביים גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע‪ ,‬איז ער יום כי‪ï‬ור‬ ‫האט‬‫פארלאזט די שול‪ ,‬געבליבן ַאליין אין בית המדרש‪ .‬עטליכע מינוט ש‪ï‬עטער‪ָ ,‬‬ ‫האבן שוין ַ ָ‬ ‫בחורים פון ישיבה ָ‬ ‫דער 'חפץ חיים' בכבודו ובעצמו זיך ַאוועקגעזעצט נעבן הערשלען‪ ,‬און ָאנגעהויבן מיט אים ַא 'פריינטליכן שמועס'‬ ‫האט געליטן ַאלס קינד ווען‬ ‫גאנצע לעבנס‪-‬געשיכטע‪ ,‬ווי ער ָ‬ ‫האט אים דערציילט זיין ַ‬ ‫זאכן‪ .‬ער ָ‬ ‫פארשידענע ַ‬ ‫איבער ַ‬ ‫טאכטער פון זיין‬ ‫געהאט מיט די ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט חתונה‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫געווארן ַא יתום ל"ע‪ ,‬און וועגן זיין חתונה‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫ער איז‬ ‫האבן אויסגעזען צו זיין מער‬ ‫וואס ָ‬‫אנגעטראגן ַאנדערע שידוכים ָ‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט אים ָ‬ ‫ָ‬ ‫‪-‬פאטער‪ ,‬אין דער צייט ווען‬ ‫שטיף ָ‬ ‫האט אים זייער געבעטן‬ ‫האט געטוהן דעם שידוך צוליב 'כיבוד אם'‪ ,‬ווייל זיין מאמע ָ‬ ‫פאר אים‪ָ ,‬אבער ער ָ‬ ‫‪ï‬אסיג ַ‬ ‫ַ‬ ‫שטיף‪-‬טאטן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫טאכטער פון זיין‬ ‫האבן מיט די ָ‬ ‫זאל חתונה ָ‬ ‫ער ָ‬ ‫געוואלדיגע טובה‪ ,‬ווייל מיינס ַא ידיד‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר מיר ַא‬ ‫האב איך איינגעזען ַאז ַאלעס איז געווען ַ‬ ‫‪ -‬מיט דער צייט ָ‬ ‫דאס לערנען צוליב די‬ ‫דערנאך אויפגעגעבן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫טאכטער פון ַאן עושר‪ָ ,‬‬ ‫געהאט מיט די ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט חתונה‬‫וועלכער ָ‬ ‫פארמעגן און איז געבליבן 'אויסגעש‪ï‬ילט' פון‬ ‫גאנץ ַ‬ ‫פארלוירן זיין ַ‬ ‫האט ער ַ‬ ‫געשעפטן פון זיין שווער‪ ,‬און צום סוף ָ‬ ‫געהאלפן ביים ַארויסגעבן‬‫ָ‬ ‫האט מיר‬‫האב זוכה געווען ַאז מיין רעביצין ָ‬ ‫ַאלע זייטן‪ ,‬מה שאין כן‪ ,‬איך )דער 'חפץ חיים'(‪ָ ,‬‬ ‫האב זוכה געווען ַארויסצוגעבן לאור עולם‪.‬‬ ‫וואס איך ָ‬ ‫דעם ספר 'משנה ברורה'‪ ,‬און די ַאנדערע חיבורים ָ‬ ‫זאכן‬ ‫קאמעניצער און מיט אים גערעדט ַ‬ ‫ַאזוי איז דער הייליגער 'חפץ חיים' זי"ע געזעסן מיט דעם בחור הערשל ַ‬ ‫צובראכענע אידישע‬ ‫ָ‬ ‫פארטאגס! ַאלעס‪ ,‬כדי מחזק צו זיין ַא‬ ‫האבן אויסגעזען ווי 'דברים של מה בכך'‪ ,‬ביז ַ ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫נשמה‪...‬‬ ‫ארא‪ï‬לערנען ַא מוסר השכל‪' :‬מי לנו גדול' ווי דער 'חפץ חיים' זצ"ל ַאליין‪ ,‬און ווי‬ ‫מיר דארפן פון דעם זיך ַ ָ‬ ‫צובראכן‬ ‫ָ‬ ‫האט געזען ווי‬ ‫טרעפן מיר ַא 'טייערערע' צייט פון יום כי‪ï‬ור‪ ,‬און פונדעסטוועגן‪ ,‬ווען דער 'חפץ חיים' ָ‬ ‫פארשטאנען די חשיבות פון‬‫ַ‬ ‫האט ער ַ‬ ‫ביינאכט‪ָ ,‬‬‫ַ‬ ‫הערשל איז‪ַ ,‬אז ער איז געבליבן זיצן ַאליין אין שול יום כי‪ï‬ור‬ ‫שטארקן ַא נפש אחת מישראל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫יאר‪ ,‬צו דערמוטיגן און‬ ‫'מידות'‪ ,‬און געזעסן אין די הייליגע שעה'ן פון ָ‬ ‫זאגט וועגן עסן ערב יום כי‪ï‬ור‪ַ ,‬א לשון פון עינוי ‪-‬‬ ‫פארוואס דער ‪ï‬סוק ָ‬ ‫זאגט ַא טעם ַ ָ‬ ‫מ‪ .‬דער 'לבוש' )סי' תר"ד‪ ,‬א( ָ‬ ‫זאגט )אבות פ"ה‪ ,‬מכ"ב(‬‫זאלט עסן ַא סעודה‪ ,‬ווייל די משנה ָ‬ ‫זאגט נישט בפירוש 'ואכלתם' ‪ -‬איר ָ‬ ‫'ועניתם'‪ ,‬און ער ָ‬ ‫באקומט שכר לויט ווי שווער ס'איז אים ָאנגעקומען מקיים צו זיין די מצוה‪.‬‬ ‫'לפום צערא אגרא'‪ .‬דער מענטש ַ‬ ‫וואס עס קומט‬ ‫הארעוואניע‪ ,‬איז גרעסער ווי די מצוה ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס מ'טוט מיט ָ‬ ‫פאר ַא מצוה ָ‬ ‫קומט אויס ַאז דער שכר ַ‬ ‫געוואלט מזכה זיין די אידן און זיי געבן מער שכר‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫וויבאלד דער אויבערשטער ָ‬ ‫ַ‬ ‫ָאן לייכט עס מקיים צו זיין‪.‬‬ ‫זאל גערעכנט‬ ‫ווארט 'ועניתם'‪ ,‬כדי עס ָ‬ ‫האט ער געהייסן עסן ַא סעודה ערב יום כי‪ï‬ור‪ ,‬מיט'ן ָ‬ ‫פאר'ן קיום המצוות‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫געהאט ַאן 'עינוי' דערביי‪.‬‬‫ַ‬ ‫'וואלט‬ ‫ווערן ווי מ ָ‬ ‫האט‬‫נאמען פון מדרש‪ַ :‬א 'שוטר' )שר( ָ‬ ‫מא‪ .‬ס'איז באקאנט די מעשה וואס דער 'טור' ברענגט )או"ח סי' תר"ד( אין ָ‬ ‫פאר אים פיש אין געשעפט‪ .‬אין דעם פיש‪-‬געשעפט איז‬ ‫אמאל געשיקט זיין קנעכט ערב יום כי‪ï‬ור‪ ,‬צו קויפן ַ‬ ‫ַ ָ‬ ‫‪èë‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪èåìá ïåà ñèòô ñàã‬‬ ‫‪¨ ïòååòâ áéø÷î èìàåå'î‬‬‫¨‬ ‫‪éåå êééìâ òì'òùåäé éáø ÷"äøä ,áø øòæìòá øòìòèéî øòã èâàæ‬‬ ‫¨‬ ‫‪.çáæî ï'ôéåà äåöî à© ïåô‬‬ ‫‪íåé áøò ïñò óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪ñàååøàô‬‬ ‫‪¨ © íòè à© ,ò"éæ‬‬ ‫‪øòâéðééåå èøòåå èñàô‬‬ ‫‪© ùèðòî øòã ïòåå ìééåå ,øåtéë‬‬ ‫‪ã"éøäî ÷"äøä áø øòæìòá øòâéãøòéøô øòã ,ïåæ ïééæ ïñòâòâ èàä‬‬ ‫‪¨ øò ñàåå‬‬ ‫‪¨ íòã ïåô èåìá ïééæ ïåà ñèòô ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ èåét íòã èùèééèòâ íòã èéî èàä‬‬ ‫‪¨ ,ò"éæ‬‬ ‫‪,úéðòú ïãòé ïéà øéî ïâàæ‬‬ ‫‪¨ íòã óéåà ïåà ,øòéøô âàè‬‬ ‫©‪¨ à‬‬ ‫‪øùà êîò íåö äöøé' (íéøåôéëä íåé áøòì úåçéìñ) ïâàæ‬‬‫'‪¨ øéî çðåî áìçë ,íåéä èòîúðù éîãå éáìç èåòéî àäéù‬‬ ‫‪.äæáú ìà åðáø÷å çáæ ìòë åáìç áåùç ,äæî êì åîã èùéð æéà íòã áéìåö .'éðöøúå êéðôì çáæîä éáâ ìò‬‬ ‫‪úåàä äéäé øçî ,äæçú åúìôúå íééç úåà åéìò íåúç ìééåå ,'úåùø úìéëà' ïà© øåtéë íåé áøò ïñò ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪éåàø‬‬ ‫‪áåùç æéà øåtéë íåé ïéà ïèñàô‬‬ ‫‪© ñàã‬‬‫‪¨ ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪.'äæä èåìá ïåà ñèòô ñàã‬‬ ‫‪¨ ïééæ áéø÷î ïòî ïò÷ éåæà© éåå ïàã‬‬ ‫‪èöéøtùòâ ïåà ïáø÷ à© èâðòøáòâ èìàåå'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪éåå êééìâ‬‬ ‫‪!?ïáø÷ à© øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ ñàã‬‬‫‪¨ æà© éåàø æéà ,çáæî íòã óéåà èåìá ñàã‬‬ ‫¨‬ ‫‪¯ 'çáæ ìòë' ,ïøòåå èðëòøòâ ìàæ‬‬ ‫‪¨ ,èðééä ïñò èòåå'î ìàæ'î‬‬ ‫¨‬ ‫‪æà© ïìéåôàá‬‬ ‫‪© äøåú éã èàä‬‬ ‫‪¨ íòè íòã áéìåö‬‬ ‫‪åèñòåå ¯ 'äæáú ìà åðáø÷å' ,àìéîî .ïáø÷ à© éåå éåæà© ïôàùòâ‬‬ ‫©‬ ‫‪ìàæ‬‬ ‫‪¨ èåìá ïåà ñèòô ñàã‬‬ ‫‪¨ éãë ,ïñò‬‬ ‫‪,äìéôú ïééæ ïåà ,ïáø÷ ïâéãðòâøàî‬‬ ‫‪¨ ïééæ ïòîòùøàô‬‬ ‫‪© èùéð áåùç ïééæ ñò èòåå éåæà© ïåà ,'äåöî úãåòñ' à© ïåô ïøòåå‬‬ ‫גאלדענעם רענדל‪ .‬בעת‬ ‫דערפאר ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫געצאלט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫פארקויפן בלויז איין פיש‪ ,‬און דער קנעכט ָ‬ ‫דעמאלס געווען צום ַ‬ ‫ָ‬ ‫פאר'ן‬‫צאלן ַא העכערן ‪ï‬רייז ַ‬ ‫געוואלט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫מעשה‪ ,‬איז ַאריינגעקומען אין געשעפט ַא אידישער שניידער‪ ,‬און ער ָ‬ ‫וואס דער‬ ‫האט דערגרייכט פינף רענדלעך‪ָ ,‬‬ ‫געווארן מער און מער‪ ,‬ביז עס ָ‬ ‫ָ‬ ‫פיש‪ ,‬און ַאזוי איז דער ‪ï‬רייז געהעכערט‬ ‫באצאלט‪.‬‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫אידישער שניידער ָ‬ ‫האט נישט געקענט קויפן‬ ‫האר דעם שר‪ ,‬און אים דערציילט ַאז ער ָ‬ ‫ווען דער קנעכט איז צוריקגעקומען צו זיין ַ‬ ‫גאלדענע רענדלעך‪,‬‬ ‫פאר ַא העכערן ‪ï‬רייז פון פינף ָ‬ ‫האט עס געקויפט ַ‬ ‫דעם איינציגן פיש ווייל ַא אידישער שניידער ָ‬ ‫באשטייט זיין ‪ï‬רנסה‪ ,‬און דער‬ ‫וואס עס ַ‬ ‫האט דער שר געשיקט רופן דעם אידישן שניידער‪ ,‬און אים געפרעגט אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫האסטו געקויפט ַא פיש‬ ‫פארוואס ָ‬ ‫האט דער שר אים געפרעגט‪ָ ַ :‬‬ ‫האט געענטפערט ַאז ער איז ַא שניידער‪ָ .‬‬ ‫איד ָ‬ ‫נאך‬‫האסט עס ָ‬ ‫נאר דו ָ‬ ‫דאס‪ָ ,‬‬ ‫נאר ָ‬‫פאר פינף רענדלעך‪ ,‬און נישט ָ‬ ‫גאלדן רענדל‪ַ ,‬‬ ‫וואס איז ווערד בלויז איין ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר מיר דעם פיש?‬ ‫האב אים געשיקט צו קויפן ַ‬ ‫וואס איך ָ‬ ‫'אויסגעכא‪ï‬ט' פון מיין קנעכט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫גאלדענע רענדלעך‪ ,‬כדי צו עסן דעם‬ ‫פאר דעם פיש ַאפילו צען ָ‬ ‫געצאלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫וואלט‬ ‫האט דער איד געענטפערט‪ :‬איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאכן ַא סעודה‪ ,‬און מיר‬ ‫באפוילן צו עסן און טרינקען און ַ‬ ‫האט אונז ַ‬ ‫טאג‪ ,‬ווען דער אויבערשטער ָ‬ ‫פיש אין דעם ָ‬ ‫געזאגט צו דעם איד‪' :‬אויב ַאזוי‪,‬‬‫ָ‬ ‫האט דער שר‬ ‫זענען זיכער ַאז דער אויבערשטער וועט מוחל זיין אונזערע עבירות‪ָ .‬‬ ‫האט אים געלאזט גיין‪.‬‬ ‫האסטו זייער גוט געטוהן'‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫דארט דער 'בית יוסף'‪ַ ,‬אז ַאן ענליכע מעשה דערציילט דער מדרש )ב"ר פי"א‪ ,‬ד(‪ָ ,‬אבער דער מדרש פירט‬ ‫ברענגט ָ‬ ‫דארט‬ ‫האט ער ָ‬ ‫האט געעפנט דעם פיש‪ָ ,‬‬ ‫באקומען שכר‪ַ ,‬אז ווען ער ָ‬ ‫האט ש‪ï‬עטער ַ‬ ‫אויס די מעשה‪ַ ,‬אז דער איד ָ‬ ‫גאנץ לעבן‪.‬‬‫געהאט דערפון ‪ï‬רנסה זיין ַ‬ ‫ַ‬ ‫פארקויפט‪ ,‬און‬‫האט עס ש‪ï‬עטער ַ‬ ‫דיאמאנט‪ .‬ער ָ‬ ‫געטראפן ַא טייערן ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאס‬ ‫דא צוגעלייגט דעם סוף פון די מעשה‪ ,‬כדי אונז צו לערנען‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז דער מדרש ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן צדיקים‬ ‫ָ‬ ‫גאנץ לעבן בכבוד ובריווח‪.‬‬ ‫האבן ‪ï‬רנסה א ַ‬ ‫עסן ערב יום כי‪ï‬ור איז מסוגל צו ָ‬ ‫איינמאל‬ ‫ָ‬ ‫זאגן ַאז דער אידישער שניידער איז געקומען אויף‬ ‫אגב‪ ,‬זאגט אויף דעם דער 'פרישה' )סק"ה(‪ַ ,‬אז מ'מוז ָ‬ ‫זאגן ַאז ער איז געקומען ווען דער קנעכט איז‬ ‫צוזאמען מיט'ן קנעכט פונעם שר אינעם פיש‪-‬געשעפט‪ ,‬ווייל מ'וועט ָ‬ ‫ַ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫זאגן ַאז צוליב דעם ווייל דער אויבערשטער ָ‬ ‫דארט געווען אינעם געשעפט‪ ,‬איז דען שייך צו ָ‬ ‫שוין ָ‬ ‫אויסכא‪ï‬ן דעם פיש ָאדער עס גזל'ענען פון ַא צווייטן?‬ ‫ַ‬ ‫זאל מען‬‫מ'זאל עסן ערב יום כי‪ï‬ור‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט ַא הייליגן מקור‪,‬‬‫דא ַאן ענין צו היטן יעדן אידישן מנהג ווייל עס ָ‬ ‫כאטש ס'איז ָ‬ ‫פון דעם לערנען מיר‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫פארגעסן פונעם עיקר‪ ,‬און נישט עובר זיין ח"ו אויף דעם איסור פון‬ ‫שטארק היטן נישט צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען זיך ָאבער‬ ‫ַ‬ ‫בארימען ַאז מ'איז יעצט מקיים ַא מנהג‬ ‫הסגת גבול‪ָ ,‬אדער ַאנדערע איסורים פון דער תורה‪ ,‬און זיך ש‪ï‬עטער ַ‬ ‫ישראל‪...‬‬ ‫ יום הכיפורים‬- ‫באר הפרשה‬ ì ééæ ïòðòæ ñðâøàîåö ¨ .ééæ óéåà ïâéèìòååòâ èùéð ïòîåðòâðਠèòåå ,ïòðòååàã © ,øåtéë íåé ,ïâøàî ¨ èòåå øò ñàåå ¨ âøàá© ï'øàô © ïòâðàâòâôéåøà © © ïòðòæ ïåà éøô ïòðàèùòâôéåà © .øéã øàô © ïøòåå èàä¨ øò ïåà ,äùî åö èðééååòâ ïáàä ¨ ïãéà éã .éðéñ íåé áøò ïñò ñàã ¨ æà© ,ïééèùøàô © ïòî ïò÷ íòã ïåô ïòîå÷òâôéåøà© æéà ïééååòâ øòééæ æéá ,ééæ øàô © èðééååòâ èòåå'î ìééåå ,äøäèáå äùåã÷á ïééæ óøàã © ,øåtéë øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ äòù òðòé ïéà .ìîéä ïéà íòã øàô© 'çåçéð çéøì' ïâøàî ¨ ïééæ áéø÷î ñò ïòîåðòâðਠèàä¨ øò ïåà ïãéà éã óéåà ïòîå÷àá © úåðîçø .‫ מב‬ïòèùøòáéåà èâàæòâ ¨ ééæ èàä ¨ ùãå÷ä çåø øòã ïåà ,äáåùú øòééæ .úåîçð ïåà úåøåùá òèåâ ‫ דער בוכ"ע ַאליין פרייט זיך אז ער איז‬- ‫אשריכם ישראל‬ ‫מוחל די עבירות‬ òðééî ,ïãéà éã åö èâàæòâ ¨ øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ ïàã © èééö à© æéà'ñ .‫ מג‬åá äçîùðå äìéâð 'ä äùò íåéä äæ ééá ïåà ïòîàð¨ ïñéåøâ ïééî ééá øòååù êéà ,øòãðé÷ øòã æà© ,øòãðé÷ òùéãéà øàô © äçîù ïåô ïééæ èòåå ïééååòâ øòâéèöòé øòã æà© ,ãåáëä àñë ïééî òìà© ïåô æðåà èâéðééø åîöòáå åãåáëá øòèùøòáéåà à© ïééæ èòåå âàè¨ øòã ïåà ,ãééøô òñéåøâ à© ÷ðò øàô © øîà' (:äô àîåé) èâàæ¨ àøîâ éã éåå ,úåøéáò òøòæðåà ïåà êééà øàô© ,äìéçî ïåà äøtë ïåà äçéìñ ïåô âàè ¨ ,ïéøäèî íúà éî éðôì ,ìàøùé íëéøùà ,àáé÷ò éáø ïåô óåñ ï'æéá øòãðé÷¯ñãðé÷ ïåà øòãðé÷ òøòééà øàô © .‫' מד‬íéîùáù íëéáà ,íëúà øäèî éîå .úåøåã òìà© äùî] ('ã ô"åñ ,àèåæ) åäéìà éáã àðú ïéà èééèù ñò íòã èéî êéæ èééøô ïééìà© øòèùøòáéåà øòã êéåà âéöøòô ìàî 3 ìîéä ïéà óéåøà æéà ä"ò åðéáø ,øòãðé÷ òùéãéà ïåô úåøéáò éã ìçåî æéà øò ñàåå ¨ ä"ò åðéáø äùî ïòåå âòè âéöøòô òèöòì éã ïéà [âòè ïèìòåå òèùøòèðåà ïåà òèùøòáéåà éã ïåô èòá øò ïåà ïòâðòøá åö éãë éðéñ âøàá © ï'ôéåà ïòâðàâòâôéåøà © © æéà èééèù ñò éåå éåæà© ,ïòîàæåö © íéà èéî ïòééøô åö êéæ èñàôòâ ïåà ïòååòâ úéðòú øæåâ ïãéà éã ïáàä ¨ ,äøåú éã íéìäú) ÷åñt ï'ôéåà ('à ÷øô) 'åäéìà éáã àðú' ïéà êéåà óåñ íééá ,èñééä ñà㨠,âàè ¨ ïèöòì íòã ïéà .âàè ïãòé óéåøà© èééâ ñàã ¨ æà© ,'íäá ãçà àìå åøöåé íéîé' (æè ,èì÷ åö úéðòú à© ïôåøòâñéåà ééæ ïáàä ¨ ,âòè âéöøòô éã ïåô äçîù òñéåøâ à© ïòååòâ æéà'ñ ãìàáéåå © ,øåtéë íåé óéåà ìàæ ¨ òøä øöé øòã éãë ,èëàðééá ïåà âàèééá ïèñàô ‫פארשטעלן‬ ָ ‫זאל מען זיך‬ ָ ,‫ור‬ï‫ ַאז ווען מ'עסט ערב יום כי‬,‫געזאגט‬ ָ ָ ‫ הרה"ק בעל 'בית אברהם' מ'סלאנים זי"ע‬.‫מב‬ ‫האט‬ ‫'האט אים ַאוועקגעזעצט צו עסן‬ ָ ‫ און מ‬,'‫וואס איז ַא 'זולל וסובא‬ ָ ‫געוואלט גענומען איינעם‬ ָ ‫מ'וואלט‬ ָ ‫גלייך ווי‬ ‫ וועט‬,‫ אז נישט קיין חילוק וואס פארא גרויסע 'פרעסער' ער זאל נאר נישט זיין‬,‫ מ'פארשטייט אליין‬...‫פאר ַא לייב‬ ַ .‫ור‬ï‫דאס עסן ערב יום כי‬ ָ ‫דארף אויסזען‬ַ ‫ ָאט ַאזוי‬.‫באוועגונגען‬ ַ ‫ער עסן מיט 'דרך ארץ' און מעסטן ַאלע זיינע‬ ‫ איז מען‬,‫ור‬ï‫באקאנט ַאז ווען מ'עסט ערב יום כי‬ ַ ַ ‫ ס'איז‬,(‫עס שטייט אין ספה"ק 'שם משמואל' )יוה"כ שנת תער"ב‬ .‫יאר‬ ָ ‫גאנצן‬ ַ ‫מתקן ַאלע אכילות פונעם‬ ‫ ווייל די אידן‬,‫ זה יום הכיפורים‬,'‫ י( 'וביום שמחתכם‬,‫סוק )במדבר י‬ï ‫זאגן חז"ל )מדרש החפץ( אויפ'ן‬ ָ ‫ און ַאזוי‬.‫מג‬ ‫ קומט אויס ַאז‬.‫אנגעזאגט מיט די בשורה ַאז דער אויבערשטער איז מוחל זייערע עבירות‬ ָ ָ ‫דעמאלס‬ ָ ‫ווערן‬ ‫ ווען דער אויבערשטער איז מוחל די עבירות‬,‫ור‬ï‫ מיינט עס יום כי‬,'‫זאגט סתם 'וביום שמחתכם‬ ָ ‫סוק‬ï ‫ווען דער‬ .‫פון אידישע קינדער‬ ,‫דאך ַאוודאי‬ ָ ‫ איז‬,‫טאג ל"ג בעומר‬ָ ‫טאנצן מיט התלהבות ביים זינגען די ווערטער אין דעם‬ ַ ‫ אויב טויזנטער אידן‬.‫מד‬ ‫ און די‬,'‫ ַאז 'אין מקרא יוצא מידי פשוט‬,‫ור‬ï‫טאג יום כי‬ָ ‫ אין דעם הייליגן‬,'‫ַא 'קל וחומר בן בנו של קל וחומר‬ .‫רה און טהרה‬ï‫ ווען אידן זענען זוכה צו כ‬,‫ור‬ï‫דאך אויף יום כי‬ָ ‫ט כוונה פון דעם תנא רבי עקיבא איז‬ï‫הוי‬ ‫אניוועזשער‬ï ָ ‫ משגיח פון דער‬,‫האבן די תלמידים פון הגה"צ רבי יחזקאל לעווענשטיין זצ"ל‬ ָ ,‫ור‬ï‫יאר יום כי‬ ָ ‫איין‬ ‫ די‬,'‫ צווישן תפילת מנחה און 'נעילה‬,'‫ געזען ווי ער חזר'ט מיט התלהבות ביי די 'הפסקה‬,‫ישיבה אין בני ברק‬ ‫ירט‬ï‫האט געש‬ ָ ‫ ווייל ער‬,'‫ לפני מי אתם מטהרין' וכו‬,‫ אשריכם ישראל‬,‫ 'אמר רבי עקיבא‬:‫ווערטער פון דער משנה‬ .‫יאר‬ ָ ‫טאג פון‬ ָ ‫וואס שיינט אויף זיין נפש אין דעם הייליגסטן‬ ָ ‫די טהרה און קדושה‬ àì ‫ יום הכיפורים‬- ‫באר הפרשה‬ íòã èéî ïåà ïâéãðéæ ïøòäôéåà úîàá ïìéåå øéî ïåà íòã ïáòâòâ èàä ¨ øò ñàåå¨ ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © úîàá ïáàä ¨ øòãðé÷ òùéãéà æà© ñéåøà© êéæ èìòèù .ïãéà éã øàô © èôàùáéì © ñéåøâ èéî âàè ¨ éåæà© .ïìéåå ïèåâ íòðòâééà øòééæ èéî ïäåèòâ äáåùú .íéâéøè÷î éã ïåô øòìééî éã ètàèùøàô ¨ © èøòåå âéðò÷ à© åö ìùî à© æéà'ñ ,'åäéìà éáã àðú' øòã èâàæ ¨ ïùèðòî¯áåèù ïåà èëòð÷ òðééæ ñàåå ¨ ,íãå øùá à© úåøéîæ íéòð' øòã ,ä"ò êìîä ãåã èâàæ íòã óéåà èâééìòâ÷òååà© ñò ïåà èñéî ñàã ¨ ¨ ïôøàååòâñéåøà ¨ © ïáàä ¨ éåæà© éåå ¯ 'ìàøùé úòåùé ïåéöî ïúé éî' ,'ìàøùé èééâ âéðò÷ øòã ïòåå .õàìàt © © ïëéìâéðò÷ íòðåô èðøàô ¨ 'ä áåùá' ?øòãðé÷ òùéãéà øàô © äòåùé éã ïòîå÷ ïò÷ øò ãééøô ,èñéî ñàã ¨ èòæ øò ïåà õàìàt © © ïåô ñéåøà© à© çëî øàð ¨ êàã ¨ èîå÷ äáåùú éã ¯ 'åîò úåáù íåé èéî æéà òáìòæ ñàã ¨ .äçîù òñéåøâ à© èéî êéæ øòã ïò÷ éåæà© ïåà ,ïòèùøòáéåà íòã ïåô úåøøåòúä èéî ïáòâòâ æðåà èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã ñàåå ¨ ,øåtéë éåàø èùéð äìéìç ïòðòæ ïãéà éã æà© ï'äðòè âøè÷î øàð ¨ ,ñàã ¨ øàð¨ èùéð ïåà ,äçîù ïåà èôàùáéì © ñéåøâ ïà© ä"ò êìîä ãåã èáòâ íòã óéåà .ïøòåå åö ïôìàäòâ ¨ èùéð øò æéà ,ïãéà éã ïåô úåøéáò éã ìçåî æéà øò ïòåå êéæ ïìàæ ¨ ïãéà éã ¯ 'ìàøùé çîùé ,á÷òé ìâé' :äöò .‫ מה‬äçîù òñéåøâ à© èéî êéæ èééøô øò øàð ¨ ,âéøòéåøè èòåå äçîù òâéæàã ¨ éã ïåà ,äáåùú øòééæ èéî ïòééøô ïáéì øòééæ åö ïäåè äáåùú àé ¨ ééæ ïìéåå úîàá æà© ïæééåå áééäðਠ,úåùøã) èâàæ ¨ ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã ïôøàã © ééæ ìàæ'î ¨ ñàåå ¨ íòã ïਠêéåà ,ìîéä ïéà ïèàè © ïåéöî ïúé éî' (æ ,ãé íéìäú) ÷åñt íòã óéåà ('à ÷ìç øòã èøòèù ,øòãééì øàð ¨ ,ìîéä ïåô óéåøòã ïééæ øøåòî çîùé á÷òé ìâé åîò úåáù 'ä áåùá ,ìàøùé úòåùé ...'áëòî äñéòáù øåàù' ¯ òøä øöé ,âòè òâéìééä éã ïéà ,'øôåñ íúç' øòã èâàæ ¨ .'ìàøùé ('àúéà' ä"ã ,åðéæàä 'ô) 'íéðéò øåàî' ÷"äôñ ïéà èééèù ñò òùéãéà ïééæ åö øøåòî óìéä ïééæ øòèùøòáéåà øòã è÷éù ïåà ,äøåúä ïî äùò úåöî à© æéà äáåùú æà© øòã ïò÷ äáåùú àæà © © óéåà ïåà ,äáåùú åö øòöøòä .‫ מו‬äçîùá ïééæ íéé÷î ñò ïòî óøàã © øòáéøòã äáåùú øàð ¨ ïáàä ¨ ééæ æà© ,ïééæ âøè÷î å"ç ïéã ìòá ïåô óéåøòã úåøøåòúä à© èàäòâ © ïáàä ¨ ééæ ìééåå ïäåèòâ èéî øàð ¨ (:àì÷ óã) 'ïøäà úéá' øòã êéåà èáééøù éåæà© ò'úîà ïà© èàäòâ © ïáàä ¨ ééæ æà© èâàæ¨ øòåå ïåà ,ìîéä ,ïäåè äáåùú ïòî ìàæ ¨ úòãä áåùé ïåà äçîù åö êéæ äåöî à© æéà íòã áéìåö .øáò ï'ôéåà äèøç ïåà ,èøòèééìòâñéåà çî øòã èøòåå äçîù êøåã ìééåå úåöî éã èéî âòè òâéèöòé éã ïòîå÷ ñò ïòåå ïòééøô íòðééø à© èàä ¨ ùèðòî øòã ïòåå æéà äáåùú ø÷éò øòã õøàä © øòæðåà ïåô äçîù éã ïåô ïåà ,äáåùú ïåô äùò .çî ,úåøøåòúä øòã åö êéæ ïòééøô øéî æà© ïòðò÷øòã ïòî ïò÷ ‫ ַאז לכאורה‬,‫נאך טיפער ערקלערט דעם משל און דעם נמשל‬ ָ ‫האט‬ָ ,‫ הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע‬.‫מה‬ ‫פארנט פון‬ָ ‫האט דער קעניג ווען ער זעט בערג מיט מיסט ליגן‬ ָ ‫פאר ַא שמחה‬ ַ ‫וואס‬ ָ ,‫פארשטיין‬ַ ‫דארף מען‬ ַ ‫ווייטאגן‬ ָ ‫שטארקע‬ ַ ‫ווארפט זיך צוליב‬ ַ ‫פאטער זעט ווי זיין זון‬ָ ‫דערבארימדיגער‬ ַ ‫ ווען ַא‬,‫נאר די כוונה איז‬ָ ?‫זיין הויז‬ ‫מאגן פונעם‬ָ ‫האבן געפונען ווערים אינעם‬ ָ ‫וואס‬ ָ ‫דאקטוירים‬ָ ‫געגאנגען צו‬ ַ ‫ איז ער שנעל‬,‫מאגן‬ ָ ‫האט אין‬ ָ ‫וואס ער‬ ָ ‫ זענען ַאלע ווערים ַארויס פונעם בויך פונעם‬,‫ און ביז ַא קורצע צייט‬,‫פארשידענע מעדיצינען‬ ַ ‫האבן זיי געגעבן‬ ָ .‫קינד‬ ,‫טאטע פונעם קינד זעט די ווערים אינדרויסן‬ ַ ‫ ווען דער‬.‫געווארן‬ ָ ‫אינגאנצן אויסגעהיילט‬ ַ ‫דאס קינד איז‬ ָ ‫ און‬,‫קינד‬ ‫מאכן דערויף די ברכה 'ברוך‬ַ ‫ און יעצט קען ער‬,‫דאס קינד‬ ָ ‫ייניגט‬ï‫דאך גע‬ ָ ‫האבן‬ ָ ‫ ווייל זיי‬,‫גאר גרויס‬ָ ‫איז זיין שמחה‬ ...'‫טרני‬ï‫ש‬ ‫ייניגן דעם‬ï ‫ ווייל די עבירות‬,‫ַאזוי פרייט זיך דער אויבערשטער ווען ער איז מוחל די עבירות פון אידישע קינדער‬ .‫פאר זיינע ליבע קינדער‬ ַ ‫טאטע פרייט זיך ווען עס ווערט לייכטער‬ ַ ‫ און דער‬,‫מענטש‬ ‫זאגט‬ ָ ‫ וועגן די עבירות וואס דער זוהר הקדוש‬,‫ מורא'דיגע ווערטער‬,'‫ שרייבט דער 'מאור עינים‬,‫ לויט דעם‬.‫מו‬ ‫ ווייל יענע עבירות ברענגען דעם מענטש צו‬,‫( ַאז עס העלפט נישט ח"ו דערויף קיין תשובה רח"ל‬.‫)ח"א סט‬ ,‫וואס ווערט געטוהן מתוך שמחה‬ ָ ‫ קומט אויס ַאז ַא תשובה‬.‫ און מ'קען נישט תשובה טוהן מתוך עצבות‬,‫עצבות‬ .‫סארט שמוץ‬ָ ‫ר און עס רייניגט דעם מענטש פון יעדן‬ï‫איז מכ‬ ‫ יום הכיפורים‬- ‫באר הפרשה‬ áì ,úåøéáò éã áéìåö èâøàæàá ¨ © ïòååòâ æéà øò æà© úåãò ïà© æéà'ñ ñàååøàô ¨ © íòè à© íéðåîã÷ éã ïâàæ ¨ ,íòã èéåì øéî ïòîéèùàá © íéáåè íéîé òøòãðà© ïéà ,ñðòèééååö ïåà ,øåtéë íåé áøò äãåòñ à© ïñò åö äåöî à© àã ¨ ñéåøâ øàâ ¨ ìééåå ,äåöî éã ïåô äçîù éã øàô © äãåòñ à© (ãì÷ úåà ,øåà äøåú ,àîåé) èáééøù ùåã÷ä ä"ìù øòã éåå úååöî éã ïééæ íéé÷î ï'øàô © äçîù ïåô øëù øòã æéà íåé úãåáò' øôñ ïééæ ïéà ,ò"éæ ÷"îø íòðåô ïòîàð ¨ ïéà (èë ,à à"äã) èâàæ¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,øòôòùàá © íòðåô èùéð êéæ ùèðòî øòã ïò÷ ùåã÷ä íåé ìééåå ,'íéøåôéëä ,'êì áãðúäì äçîùá éúéàø ,äô åàöîðä êîò äúòå ïâéåà éã ïåà ,íéàèç òðééæ ïåô äâàã éã áéìåö ,ïòééøô àì øùà úçú' (æî ,çë íéøáã) ÷åñô øòã èâàæ ¨ êéåà ïåà ïéà ïèàè© øòééæ åö ïáéåäòâôéåà ïòðòæ ïãéà òìà© ïåô ãìàáéåå © ïåà ,'ááì áåèáå äçîùá êé÷åìà 'ä úà úãáò äåöî éã ïòååòâ íéã÷î äøåú éã èàä ¨ íòã ïâòåå .ìîéä ïñééäòâ ïòî èàä ¨ ,øåtéë íåé ïåô âàè ¨ íòã ïéà èñàô'î © ïéà ïòééøô êéæ ìàæ ¨ ïòî éãë ,øåtéë íåé áøò ïñò åö ïéà äåöî éã ïåô äçîù éã øàô © äãåòñ à© ïòîéèùàá © úéðòú øòã ïøòåå ïòîåðòâðਠèòåå ïàã © ïåà ,âàè ¨ íòã .øåtéë íåé áøò èùéð æéà ë"åé íòðåô éåðéò øòã ìééåå ,øåtéë íåé ïéà èîå÷ ñò ãìàáéåå© ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © èâéìéååàá © ָ ‫ אפילו דער גוף ווערט אין דעם‬- '‫ כי גדול יום ה‬èøòåå ,ë"åé áøò êéæ èééøô ïòî áéåà øàð ‫טאג געהייליגט‬ ¨ .äâàã èéî éã .(àé ,á ìàåé) 'åðìéëé éîå ,ãàî àøåðå 'ä íåé ìåãâ éë' .ë"åé ïéà úéðòú øòã ïòîåðòâðà̈ ÷åñt øòã æà© (á ,çìùéå ,àîåçðú ùøãî) èâàæ ¨ ùøãî ìëù øòëéìùèðòî øòã .øåtéë íåé óéåà óéåøà© èééâ øòù) 'äáåùú éøòù' øòã èáééøù ,øòèøòåå òëéìðò ïâéìééä íòã ïåô úåìòî òñéåøâ éã ïôééøâàá © èùéð ïò÷ æà© (.è ä"ø) ì"æç ïâàæ¨ íòã áéìåö æà© (è¯ç ,ã .‫ מז‬øàé ¨ ïöðàâ© íòã ïåô øòëòä æéà ñàåå ¨ ,âàè¨ ,øåtéë íåé áøò äãåòñ à© òáå÷ æéà ñàåå ¨ ùèðòî øòã ïèñàô© åö ïøàååòâ ¨ ïìéåôàá © èìàåå ¨ øò éåå êééìâ æéà úåùøã') ò"éæ 'øôåñ íúç' øòã èâàæ ¨ ,øòèøòåå òâéã'àøåî èàä ¨ øò ïåà âàè ¨ ïèðòö íòðéà ïåà âàè ¨ ïèðééð íòðéà úéðòú øòã :ïåùìä äæá ,(:èñù ,á"ç ,'øôåñ íúç ¨ øò ìééåå ,èñàôòâ ñò ïòåå äçîù ïééæ ïæéååòâñéåøà© èàä © øòö ïééæ íøåâ ïåà ïâéðéét åö èùéð æéà øåtéë íåé ïåô ïééæ èòåå ñàã ¨ ïåà ,äøtë ïééæ ïåô èééö éã ïòîå÷òâ æéà .‫ור‬ï‫טאג יום כי‬ ָ ‫האבן נישט קיין השגה וויפיל רחמים עס ווערט נתעורר אין דעם הייליגן‬ ָ ‫ מיר‬.‫מז‬ ‫טאג פון‬ ָ ‫ור איז ַא‬ï‫ ַאז יום כי‬,(:‫ שרייבט אין זיין ספר 'מגיד תעלומה' )ברכות יב‬,‫הרה"ק בעל 'בני יששכר' זי"ע‬ .‫ט‬ï‫ און עס ווערט נישט ָאנגערופן דין און מש‬,‫רחמים‬ aA c ‫ מן הבאר‬c ‫ מיר‬,‫געזאגט‬ ָ ‫האט‬ ָ ‫ ַאז ער‬,‫נאמען פון הרה"ק רבי צדוק הכהן מלובלין זי"ע‬ ָ ‫עס ווערט געברענגט אין‬ ‫האבן מיר נישט קיין השגה אין‬ ָ ‫ און ַאוודאי‬,‫דאך נישט קיין השגה וועגן דעם מהות פון ַא מלאך‬ ָ ‫האבן‬ ָ ‫באדינען‬ ַ ‫ ַאז ַארום דעם כסא הכבוד שטייען הייליגע מלאכים און‬,‫יא‬ָ ‫דאס ווייסן מיר‬ ָ ‫ ָאבער‬,‫דעם כסא הכבוד‬ .‫דעם אויבערשטען באימה וביראה ברתת ובזיע‬ ‫ ווערט‬,‫ און ממילא‬,‫ברענגען זיין כבוד אויף דער וועלט‬ï‫ארא‬ ָ ַ ‫ טוט דער אויבערשטער כביכול‬,‫ור‬ï‫יום כי‬ ‫פאר‬ ַ ‫ מיר שטייען ממש‬.'‫ ל( 'לפני ה' תטהרו‬,‫זאגט )ויקרא טז‬ ָ ‫סוק‬ï ‫ ווי דער‬,‫יעדער איד ַאזוי ווי ַא מלאך‬ ‫ 'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד' הויך אויפ'ן‬,‫ור‬ï‫זאגט מען יום כי‬ָ ‫ וועגן דעם‬.‫דעם אויבערשטען כביכול‬ .‫סוק אין הימל‬ï ‫זאגן דעם‬ ָ ‫ ַאזוי ווי די מלאכים‬,‫קול‬ ‫פארשוועכט‬ ַ ‫וואס‬ ָ ‫פארוואס איינער‬ ָ ַ ‫ ַא טעם‬,(‫ סתרי יוה"כ‬,‫ עמוד התשובה‬,‫דער של"ה הקדוש זי"ע שרייבט )מסכת יומא‬ ‫ און נישט‬,'‫געשטראפט מיט 'כרת‬ ָ ‫דעמאלס נישט טוהן( ווערט‬ ָ ‫מ'טאר‬ ָ ‫וואס‬ ָ ‫זאכן‬ַ ‫טאג במזיד )מיט טוהן די פינף‬ ָ ‫דעם הייליגן‬ ‫אסאך רחמים )און וועגן‬ ַ ַ ‫ור ווערן נתעורר אין הימל‬ï‫ ווייל אין יום כי‬,‫ ַאזוי ווי א מחלל שבת‬,(‫'מיתת בית דין' )סקילה‬ ‫ לייכטער‬,‫ור‬ï‫פאר נישט היטן יום כי‬ ַ ‫ דעריבער איז אויך דער עונש‬.(‫דעמאלס‬ ָ ‫האט דער שטן נישט קיין רשות מקטרג צו זיין‬ ָ ‫דעם‬ .‫טאג‬ ָ ‫וואס הערשן אין דעם‬ ָ ‫ צוליב די פילע רחמים‬,‫ווי ביי שבת‬ âì ‫ יום הכיפורים‬- ‫באר הפרשה‬ øéà ïòî èéâ ,øåtéë íåé ïåôøòã ïñò ìéåå éæ ïåà ìëàî éåæà© ,úå÷éáã ïåà äùåã÷ éã áéìåö øàð ¨ ,å"ç ïãéà øàô © .ïâéàåøàá© êéæ ìàæ¨ éæ éãë ,ìñéáà© ïåôøòã ïñò åö âéöøòô éã åö êéìðò æéà'ñ .ìîéä ïéà íéëàìî éã éåå øò ,ìîéä ïéà ïòååòâ æéà ä"ò åðéáø äùî ïòåå âòè æéà ñò æà© (èøàã ¨ ,'á ãåîò) àøîâ éã íòã óéåà èâàæ ¨ ïò÷ðéøèòâ èùéð ïåà èéåøá ïéé÷ ïñòâòâ èùéð èàä ¨ ,ìëàî à© è÷òîùòâ èàä ¨ ñàåå ¨ úøáåòî à© ïòååòâ ïåô âéãðñéðòâ ,äùåã÷ ïåà úå÷éáã ñéåøâ ïåô ,øòñàåå © æéà èðééä æà© øòéåà ïéà èîéåøòâðééà øéà èàä'î ¨ ïåà èééèù ñò ñàåå ¨ ñàã ¨ .äðéëù òâéìééä éã ïåô èéé÷ðééù éã ïñò ïìòåå ïåô ïèìàä÷éøåö © êéæ ìàæ ¨ éæ éãë ,øåtéë íåé èùéð æéà ,'íëéúåùôð úà åðòú' (èë ,æè àø÷éå) ÷åñt ïéà ,ïâéàåøàá © èùéð èøàô ¨ êéæ èòåå éæ áéåà .ìëàî íòã ...úåøøåòúä ïåô øàð ¨ ,âðåâéðéét ïåô ïåùì à© .'ùôð çå÷éô' áéìåö ,ïåôøòã ïñò åö ïáòâ øéà ïòî ìàæ ¨ èùéð øéî ïòðéôòâ ñàååøàô ¨ © ,'øôåñ íúç' øòã èâòøô .'ùãå÷ä ìà úò ìëá àáé ìàå' (á ,æè àø÷éå) ÷åñt ï'ôéåà íåö ,íéøåñéà òøòãðà© ééá êéåà äëìä àæà © © íòã ïåô æà© ,('àáé ìàå' ä"ã) 'ø÷é éìë' øòã èâòøô ïñò åö úøáåòî à© øàô © èñéìâ ñò áéåà ,ìétùééá ïòîå÷ðééøà© èùéð ìàæ ¨ øò ,òîùî æéà 'úò ìëá' ïåùì ïåà ,ïåôøòã ïñò åö øéà ïòî èéâ ,úåôéøè ïåà úåìéáð êàã ¨ æéà úîàá .èééö åö èééö ïåô øàð ¨ ,'âéáééà' èøàã ¨ ïñò åö ïèàáøàô ¨ © èàä ¨ äøåú éã æà© èùéð øéà èâàæ'î ¨ êàã ¨ èàä ¨ ìåãâ ïäë øòã ìééåå ,âéèëéø èùéð ñàã ¨ .úåôéøè ïåà úåìéáð ìàî ¨ ïééà øàð ¨ íéùã÷ä ùãå÷ ïéà ïòîå÷ðééøà© èâòîòâ .øåtéë íåé ¯ øàé ¨ à© à© èàä ¨ 'åîà éòîá øáåò' ïà© ìééåå ,õåøéú øòã æéà èéî èðøòì êàìî øòã ïòåå ,äùåã÷ òâéã'àøåî òìà© ïòðòæ øåtéë íåé æà© ,'ø÷é éìë' øòã èøòôèðò ñò ñàåå ¨ èùéð ïòåå .(:ì óã äãð) äøåú òöðàâ © éã íéà äìòîì' ïòðòæ ééæ ,íéëàìî éã éåå éåæà© ïãéà æéà ,òîàî ïééæ ïåô 'øåëò óåâ' øòã íåøà© íéà èîòð áéìåö .ééæ óéåà èùéð èâéèìòååòâ èééö éã .'ïîæä ïî à© æéà íòã áéìåö .íéëàìî éã éåå øòñòøâ êàð ¨ øò .'úò' ïåô ììë ïéà èùéð ïöðàâðéà © øåtéë íåé æéà íòã ïôìòä èùéð èòåå ñò æà© êàæ © òøòëéæ à© èòîë øàé ¨ õðàâ © íòðåô âòè òìà© ïåô èìééèòâtਠ,'êéæ øàô' © èééèù ñò èùéð øàè'î ¨ æà© øòéåà ïéà ïòîéåøðééà øéà èòåå'î áéåà øàè'î ¨ æà© ,ïâàæ ¨ åö èðééî 'úò ìëá àáé ìàå' .øàé ¨ øòtøò÷ øòâéã'îùåâî øòã ìééåå ,äôéøè øòãਠäìéáð ïñò ììë ïéà æéà ñàåå ¨ èééö à© ïéà ïòîå÷ðééøà© èùéð ììëá íåé ïéà øòáਠ.úååàú òâéã'úåéîùâ åö øéà ètòìù ïòåå ,ë"äåé ïåô âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà øàð ¨ ,'úò' ïåô ,èøòèééìòâ òîàî © éã ïåô óåâ øòã êéåà êàã ¨ èøòåå ,øåtéë .úøùä éëàìî éã åö ïëéìâòâåö ïòðòæ ïãéà èðééä æà© øáåò íòã øàô © ïòðàîøòã èòåå'î æà© ,àìéîî æéà ,ìëàî íòã ïñò èùéð øàè'î ¨ ïåà øåtéë íåé æéà æà© (á øåè ,æè 'ò ,à"ç ,úåùøã) èáééøù 'øôåñ íúç' øòã !‫ מח‬ïñò åö ïèñéìâ èùéð øòî èòåå øò æà© êéìâòî õðàâ © øòã êéåà èøòåå ,øåtéë íåé âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà .èâéìééäòâ ïåà ïáéåäøòã ÷øàèù © øàâ ¨ ùèðòî íòðåô óåâ øàð èùéð ïãéà ïòðòæ øåtéë íåé æà ,æéà úîà øòã ¨ © ïòééèù ééæ øàð ¨ ,ìîéä ïéà íéëàìî éã éåå éåæà© àøîâ éã ïåô åöøòã äéàø à© èâðòøá 'øôåñ íúç' øòã ìééåå ,íéëàìî éã éåå äâéøãî òøòëòä à© ïéà ñìàîòã ¨ à© è÷òîùòâ èàä ¨ ñàåå¨ úøáåòî à© æà© (.áô àîåé) ‫דאך צו ַא נידערטרעכטיגן‬ ָ ‫ דער עונש קומט‬:‫זאך‬ ַ ‫פון די ווערטער פון של"ה הקדוש זעען מיר ַא מורא'דיגע‬ ‫האט בכלל נישט קיין שייכות מיט דעם הייליגן‬ ָ ‫ ער‬.‫מענטש וועלכער איז ליידער ַא מחלל יום הכיפורים במזיד‬ ‫ צו‬,‫נים‬ï ‫ איז אויך ער ַאריינגערעכנט אין דעם גרויסן רחמנות פון דעם אויבערשטען )על כל‬,‫ און פונדעסטוועגן‬,‫טאג‬ ָ .(‫שטראף‬ ָ ‫באקומען ַא לייכטערע‬ַ ,‫ור‬ï‫שטארק אויפגעהויבן צו ַא העכערע מדריגה אין יום כי‬ ַ ָ ‫ ווערט‬,‫דאס 'ארציות' פון דער וועלט‬ ‫גאר‬ ָ ‫ אויך‬.‫מח‬ ,‫טאר מען נישט ָאנטוהן שיך‬ ָ ‫ור‬ï‫פארוואס יום כי‬ ָ ַ ‫ ַא טעם‬,(‫ווי עס שטייט אין ספה"ק 'אגרא דפרקא' )אות ד"ש‬ ‫דארף‬ַ .‫פאר זיינע פיס‬ַ ‫ און קויפן שיך‬,‫פארקויפן זיין הויז‬ ַ ‫זאל ַאפילו‬ ָ ‫( ַאז דער מענטש‬.‫זאגט )שבת קכט‬ָ ‫ווייל די גמרא‬ ‫ כדי צו‬,‫פארקויפן זיין הויז‬ ַ ‫זאל ַאפילו‬ ָ ‫ ַאז ער‬,‫פאר'ן מענטש‬ ַ ‫וואס זענען די שיך ַאזוי וויכטיג‬ ָ ‫ מיט‬,‫פארשטיין‬ ַ ‫מען‬ ?‫האבן שיך‬ ָ ‫ יום הכיפורים‬- ‫באר הפרשה‬ ãì òðòé ïéà èìòåå øòã óéåà 'ïééååòâ' øòñéåøâ à© tàøà ¨ © ïåô äøùò äðåîù òëéåä éã ééá ïòî èâàæ ¨ øàé¨ õðàâ© à© àã ¨ èùéð 'éøãð ìë' ïéà æéà ,úîàá ùèàë ¨ ,ïèåðéî ïòî èâàæ¨ óñåî ééá øàð ¨ ,'êùéã÷ð' äçðî ïåà úéøçù úøúä' ïåô ïéðò ïà© êàã ¨ æéà ñò ,úåøøåòúä ïåô øòèøòåå .'øúë' úåìéôú òìà© ééá ïòî èâàæ ¨ ,øåtéë íåé øòáਠ.'øúë' êéæ ïìàæ ¨ èðòåå éã æà© èùéð ïòòæ øéî ïåà ,'íéøãð ,øàôøòã © íòè à© ,(á"òúú 'éñ) 'äùî äèî' øòã èáééøù .äðùä ùàø áøò 'íéøãð úøúä' èâàæ'î ¨ ïòåå 'ïòì÷àù' ¨ èøòåå ,øåtéë íåé âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà ìééåå òùéãéà éã êøåã ãåáëä àñë øòã ïáéåäòâôéåà ìåëéáë ,(.å÷ ,á"ç) èâàæ¨ ùåã÷ä øäåæ øòã ìééåå ,õåøéú øòã æéà èùéð ïòðò÷ íéëàìî éã æà© ,èééåå éåæà© óéåà .úåìéôú à© åìéôà© ïëàî © ìèá ïòî ïò÷ äáåùú êøåã æà© íòã áéìåö .èøà¨ íòðòé ïåô äùåã÷ éã ïééæ âéùî èâàæ'î ¨ ïòåå ïåà ,äòåáù à© êéæ èéî èàä ¨ ñàåå ¨ äøéæâ äéà' èééö òöðàâ © éã ïâòøô ééæ ïåà êéæ ééæ ïøòãðåàåå ïéà øùåëä úòù à© ïåà 'ïåöø úò' ïà© æéà ,'éøãð ìë' .'åöéøòäì åãåáë íå÷î ïééæ øéúî ìàæ'î ¨ æà© ñìàîòã ¨ ïèòá ïòðò÷ åö ,ìîéä êøåã ìééåå ,úåîøç ïåà úåòåáù òìà© ïëàî © ìèá ïåà íåé ïéà 'êùéã÷ð' èùéð ïòî èâàæ ¨ ,íòè íòã áéìåö ïìàæ¨ ééæ æà© øéúî ééæ æéà äèî ìù ïéã úéá ñàåå ¨ íòã èééèù 'êùéã÷ð' ïéà ìééåå ,'øúë' øàð ¨ ,øåtéë íéîçø øøåòî íòã êøåã ïòî æéà ,íåé÷ à© ïáàä ¨ èùéð éã .(ïòèùøòáéåà íåö èãòø'î) 'çëåð ïåùì' à© ïéà ,'êîå÷îî' úéá íòã ééá êéåà øúåî ééæ ïøòåå éåæà© ïåà ,ìîéä ïéà ãìàáéåå © ,ïåùì àæà © © ïtàëðà © ¨ èùéð øòáਠïòðò÷ íéëàìî øøåòúð ñìàîòã ¨ èøòåå íòã ïâòåå ïåà ,äìòî ìù ïéã .ãåáëä àñë íòã ïåô 'èøà'¨ ñàã ¨ âéùî èùéð ïòðòæ ééæ èåè ãéà øòãòé ìééåå ,íéùøãî éúá éã ïéà ïééååòâ à© ‫' מט‬øúñð ïåùì' à© ïéà ,'åîå÷îî' ïòî èâàæ ¨ øòáéøòã òìà© èéî ìãúùî êéæ æéà øò ïåà ,‫ נ‬äáåùú ñìàîòã ¨ .('èøà¨ ïééæ ïåô') .úåøéæâ òèëòìù ïåà òøòååù òìà© ïëàî © åö ìèá úåçåë ‫וואס‬ ָ ‫מאכן ַאפילו ַא גזירה‬ ַ ‫ תשובה קען מען בטל‬- ‫כל נדרי‬ íù ìòá') èâàæòâ ¨ ¨ ò"éæ ùåã÷ä áåè íù ìòá øòã èàä ‫האט מיט זיך ַא שבועה‬ ָ æà© (:ë àîåé) ïâàæ ¨ ì"æç ,(áë ,ë"äåéå ä"ø ,ú"äò 'áåè © © ùåã÷ä íåé åö øòãðé÷ òùéãéà êéæ ïøéô ,ñèëàðøàô åö âøè÷î úåùø ïéé÷ èùéð ïèù øòã èàä ¨ øåtéë íåé ïãéà òìà© ïøòåå ,ïèåðéî òðòé ïéà .'éøãð ìë' ïâàæ ¨ òìà© èéî ïâééìøàô © òøä øöé øòã êéæ èåè ,àìéîî .ïééæ èîå÷ ñò ïåà ,íéùòîä ïå÷éú ïåà äáåùú åö øøåòúð ‫נאמען פון די‬ ָ ‫זאגט אין‬ָ ,'‫ בעל 'משנת חכמים‬,‫חאגיז ז"ל‬ ַ ‫ לויט ווי דער מהר"ם‬,'‫ענטפערט דער 'אגרא דפרקא‬ (‫ יז‬,‫זאגט )בראשית ג‬ ָ ‫סוק‬ï ‫ ַאזוי ווי דער‬,‫געווארן‬ ָ ‫געשאלטן‬ ָ ‫ ַאז ביי דעם חטא עץ הדעת איז די ערד‬,'‫'חכמי הרמז‬ ‫'זאל נישט טרעטן‬ ָ ‫'פארמאגט כדי מ‬ ָ ַ ‫וואס מ‬ ָ ‫פארקויפן ַאלעס‬ ַ ‫דארף מען‬ ַ ‫ און וועגן דעם‬,'‫'ארורה האדמה בעבורך‬ ‫דארט‬ ָ ‫דארף מען‬ ַ ,‫דאך די ערד געווען הייליג‬ ָ ‫ ָאבער אין בית המקדש איז‬,‫געשאלטן‬ ָ ‫געווארן‬ ָ ‫וואס איז‬ ָ ‫אויף ַאן ָארט‬ ‫זאל נישט זיין ַא 'חציצה' צווישן די פיס פון דעם מענטש‬ ָ ‫ כדי עס‬,(:‫בארוועס )ברכות סב‬ָ ‫אויסטוהן די שיך און גיין‬ .‫און די הייליגע ערד‬ ‫ ווייל די‬,‫ור‬ï‫טאר מען אויך נישט ָאנטוהן שיך אין יום כי‬ ָ ‫ ַאז צוליב דעם טעם‬,'‫פירט אויס דער 'אגרא דפרקא‬ ,‫'זאגט צו יעדן איד‬ ָ ‫ און מ‬,‫טאג פון דעם כלל פון קללה צו ברכה‬ ָ ‫ גייט ַארויס אין דעם‬,'‫גאנצן 'חומריות‬ ַ ‫ מיט'ן‬,‫ערד‬ .'‫ כי המקום אשר אתה עומד עליו אדמת קודש הוא‬,‫'של נעליך מעל רגליך‬ ‫שטארק מ'טוט רייניגן זייערע‬ ַ ‫וואלטן געוואוסט ווי‬ָ ‫ ַאז אויב מענטשן‬,‫געזאגט‬ָ ‫קאצקער רבי זי"ע האט‬ ָ ‫ דער‬.‫מט‬ ‫זאלן מער נישט‬ ָ ‫ זיי‬,‫שטארק ַאכטונג געגעבן צו היטן ריין זייערע נשמות‬ַ ‫גאר‬ ָ ‫וואלטן זיי‬ ָ ,‫ור‬ï‫נשמות אין יום כי‬ .‫פארשמירט ווערן ח"ו פון עבירות‬ ַ ‫געזאגט צום‬ָ ַ ַ ‫ור‬ï‫יאר ערב יום כי‬ ,‫ ַאריינקומענדיג אין ביהמ"ד‬,‫פארנאכטס‬ ָ ‫ הרה"ק מהר"ש מבעלזא זי"ע‬.‫נ‬ ָ ‫האט איין‬ :‫עולם‬ ,‫ 'עשרתם‬:‫זאכן ביי זיך אינדערהיים‬ ַ ‫זאגן דריי‬ ָ ‫דארף ַא מענטש‬ַ ,‫פארנאכטס‬ ַ ַ ‫( ַאז ערב שבת‬.‫זאגן )שבת לד‬ ָ ‫ חז"ל‬- ‫ איידער מ'גייט‬,‫ור‬ï‫דארף מען ערב יום כי‬ ַ .'‫דאך ָאנגערופן 'שבת שבתון‬ ָ ‫ ווערט‬,‫ור‬ï‫ יום כי‬.'‫ הדליקו את הנר‬,‫ערבתם‬ .‫אדורכגעגאנגען די 'עשרת' ימי תשובה‬ ַ ַ ‫ ס'זענען שוין‬- '‫ 'עשרתם‬:‫זאכן‬ַ ‫זאגן די דריי דערמאנטע‬ ָ ‫ אויך‬,'‫זאגן 'כל נדרי‬ ָ ‫‪äì‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪ìééåå ,'éøãð ìë' ïâàæ‬‬‫‪¨ íééá èðééåå'î ñàååøàô‬‬ ‫‪¨ © äáéñ éã‬‬ ‫‪å"ç ïééæ åö âøè÷î ,ñèëàðøàô‬‬ ‫‪© © øåtéë íåé áøò úåçåë‬‬ ‫‪àéìîô òöðàâ‬‬ ‫‪© éã ïåà ,äðéëù ïééæ ïåà øòèùøòáéåà øòã‬‬ ‫‪¯ 'éæç åäééìæî ,éæç àì åäðéàã áâ ìò óàå' ,ïãéà óéåà‬‬ ‫‪,ùåã÷ä íåé ïéà èìòåå øòã óéåà tàøà‬‬ ‫‪¨ © ïòîå÷ äìòî ìù‬‬ ‫‪,èùéð ñò èøétù ïééìà© ùèðòî øòã áéåà åìéôà ïåà‬‬ ‫‪ñàåå‬‬ ‫‪¨ èìòåå øòã óéåà èøà¨ ïéé÷ àã‬‬ ‫‪¨ èùéð æéà'ñ ïåà‬‬ ‫¨‪èøòåå íòã ïâòåå ïåà ,ñò èøétù ìæî øòééæ øòáà‬‬ ‫‪,äìòî ìù àéìîô éã ïåô äùåã÷ éã ïèìàäñéåà‬‬ ‫©‬ ‫÷‪ïò‬‬ ‫‪ ïééååòâ à© øøåòúð ñìàîòã‬נא‪.‬‬ ‫¨‬ ‫‪,ïééååòâ øòñéåøâ à© øøåòúð ñìàîòã‬‬‫¨‬ ‫‪èøòåå íòã áìåö‬‬ ‫‪èìòåå øòã ïåô àîäåæ òöðàâ‬‬ ‫'‪© éã 'ïò÷ðòååùåötà‬‬ ‫‪¨ éãë‬‬ ‫‪ì'ñçðô éáø ÷"äøä èâàæòâ‬‬‫¨‬ ‫‪¨ ,øòèøòåå òâéã'àøåî‬‬ ‫‪èàä‬‬ ‫‪ øòãðé÷ òùéãéà ïåô ïøòøè éã èéî‬נב‪.‬‬ ‫÷‪(æì÷ú úåà ,íìùä ñçðô éøîà') ò"éæ øòöéøà‬‬ ‫¨‬ ‫'האט שוין ַאפילו געצונדן דעם 'נר‬ ‫געגאנגען‪' .‬הדליקו את הנר' ‪ -‬מ ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארביי‬ ‫'ערבתם' ‪ -‬אויך ערב יום כי‪ï‬ור איז שוין ַ‬ ‫נאך ַאלץ נישט תשובה געטוהן‪' ...‬ואם‬ ‫האט מען ָ‬ ‫וואס מ'פירט זיך צו צינדן ערב יום כי‪ï‬ור‪ָ ,‬אבער ליידער‪ָ ,‬‬ ‫נשמה'‪ָ ,‬‬ ‫לא עכשיו אימתי'‪...‬‬ ‫נא‪ .‬מורא'דיגע ווערטער‪ ,‬שרייבט דער הייליגער "חתם סופר" זי"ע )דרשות "חתם סופר"‪ ,‬דף לה‪ (.‬מסביר צו זיין דעם‬ ‫ארא‪ ï‬פון הימל אויף דער‬ ‫דעמאלס ַ ָ‬‫ָ‬ ‫וואס קומט‬ ‫ענין פון תוספת יום הכיפורים‪ ,‬און די מורא'דיגע קדושה ָ‬ ‫זאל קענען תשובה טוהן‪ .‬עס איז‬ ‫דארף ָאנקומען צו דער הילף פון דעם אויבערשטען‪ ,‬ער ָ‬ ‫וועלט‪ .‬יעדער איינער ַ‬ ‫כאטש ער‬ ‫וואס ָ‬ ‫וואס ער וויל זיך מטהר זיין‪ָ ,‬‬ ‫געווארן טמא פון ַא טויטן קער‪ï‬ער( ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז‬ ‫)א מענטש ָ‬ ‫א "טמא מת" ַ‬ ‫ַאזוי ווי ַ‬ ‫דארף פריער ָאנקומען צו דער‬ ‫פאר זיין טהרה‪ָ ,‬אבער ער ַ‬ ‫נאר אויב ער טובל'ט זיך אין ַא מקוה ַ‬ ‫ווערט נישט ריין ָ‬ ‫דארף אויף אים ש‪ï‬ריצן פונעם ַאש פון די "פרה אדומה"‪,‬‬ ‫הילף פון ַאנדערע מענטשן‪ .‬צום בייש‪ï‬יל‪ַ ,‬א צווייטער ַ‬ ‫נאך דעם קען ער זיך טובל'ען‪ָ .‬אבער אויב מ'וועט נישט‬ ‫טאג פון זיין טהרה‪ .‬בלויז ָ‬ ‫טאג און אין זיבעטן ָ‬ ‫אין דריטן ָ‬ ‫ש‪ï‬ריצן אויף אים‪ ,‬וועלן ַאלע טבילות אויף דער וועלט אים נישט העלפן‪.‬‬ ‫פאר אידישע קינדער‪ ,‬ווען ַאלע קומען‬ ‫וואס איז ווי ַא 'מקוה' ַ‬ ‫טאג ָ‬ ‫דאס זעלבע איז מיט יום כי‪ï‬ור‪ .‬עס איז דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ווארפט‬ ‫וואס דער אויבערשטער ַ‬ ‫דאס ָ‬ ‫ַאריין צו טובל'ען זיך פון דעם 'שמוץ' רח"ל פון די עבירות‪ָ .‬אבער ווען נישט ָ‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אין דער צייט פון 'תוספת יום הכיפורים' ‪ -‬איידער עס הייבט זיך‬ ‫וואסער אויף די אידן ‪ָ -‬‬ ‫קודם ריינע ַ‬ ‫ָאן דער מש‪ï‬ט‪ ,‬שיקט דער אויבערשטער ַא התעוררות און הייליגע הילף‪ ,‬און דורך דעם קענען די אידן תשובה טוהן‬ ‫אין יום כי‪ï‬ור‪.‬‬ ‫נב‪ .‬עס ווערט געברענגט אין "באר היטב" )סי' תרי"ט‪ ,‬סק"ד( ַאז עס איז איינגעפירט צו זיך ַארומצואוויקלען מיט'ן‬ ‫מאכן ַא ברכה אויפ'ן טלית און ַאזוי שרייבט דער אריז"ל‪ָ .‬אבער אויב‬ ‫טלית ערב יום כי‪ï‬ור מבעוד יום‪ ,‬און ַ‬ ‫מאכט מען נישט ַא ברכה אויפ'ן טלית‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫ביינאכט‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫'האט ָאנגעטוהן דעם טלית ערשט‬ ‫מ ָ‬ ‫מאכט מען‬ ‫דערפאר ַ‬ ‫ַ‬ ‫שרייבט אויף דעם‪ ,‬דער רמח"ל זצ"ל‪ ,‬אין זיין ספר "קיצור הכוונות" )סדר יום הכיפורים( ַאז‬ ‫ביינאכט‪ ,‬ווייל אין דער צייט ווען די זון גייט אונטער אין דעם הייליגן‬ ‫ַ‬ ‫נישט ַא ברכה אויב מ'טוט ָאן דעם טלית‬ ‫באהאלט ער אונז‬ ‫טאג )ערב יום כי‪ï‬ור( ש‪ï‬רייט אויס דער אויבערשטער ַא "טלית" אויף ַאלע אידן‪ .‬און מיט זיין חסד‪ַ ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫מאכט מען נישט ַא ברכה‬ ‫דאס געשעט פון זיך ַאליין‪ַ ,‬‬ ‫וויבאלד ָ‬ ‫ַ‬ ‫שאטן‪ ,‬אונטער די פליגל פון די שכינה‪ .‬און‬ ‫אין זיין ָ‬ ‫ביינאכט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫אויפ'ן טלית יום כי‪ï‬ור‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫נאך יום הקדוש שנת תק"ג‪ ,‬צו די מת‪ï‬ללים פון‬ ‫האט געשריבן ַא בריוו‪ָ ,‬‬ ‫דער 'אור החיים' הקדוש זי"ע ָ‬ ‫פאר מיט אים אין‬‫וואס קומט ָ‬ ‫דארט וועגן ַאלעם ָ‬ ‫איטאליע‪ ,‬ווי ער דערציילט ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער שול 'כנסת ישראל' אין‬ ‫ירושלים‪ .‬אינדערמיט דריקט ער זיך מיט מורא'דיגע לשונות‪:‬‬ ‫געזאגט 'כל נדרי'‪ ,‬און ַא רייכער איד פון מערב‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫האב געזען ַא גאר גרויסע 'הארה' בשעת‬ ‫'איך ָ‬ ‫האב געעפענט דעם היכל ַארויסצונעמען‬‫פאר מיר די הוצאת הספר תורה ביי 'כל נדרי'‪ .‬ווען איך ָ‬ ‫האט געקויפט ַ‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלס געעפענט די טויערן פון‬ ‫ָ‬ ‫וואלט‬ ‫די ספר תורה‪ ,‬איז עס געווען אין מיינע אויגן ממש ַאזוי ווי איך ָ‬ ‫דעמאלס געהערשט אין שול'‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫אזא גרויסע 'הארה' ָ‬ ‫גן עדן‪ַ ַ ,‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪åì‬‬ ‫‪ïðåáúî êéæ ìàæ‬‬‫‪¨ øòðééà øòãòé ,'ééòøå ééçà' ,èáééøù øò‬‬ ‫‪èùéð ìàæ‬‬‫‪¨ úåøøåòúä éã æà© ,ïèéä øòáਠêéæ óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪ïòééøô åö êéæ íéà øàô‬‬‫‪© èåâ ïåà éåàø æéà'ñ æà© ,ïééæ‬‬ ‫‪ïåà ,å"ç úåáöò åö ùèðòî íòã ïòâðòøá‬‬ ‫©‪ïåô éåðéò íòðåô øòö ï'èéî òâø òãòé äçîù òñéåøâ à‬‬ ‫‪äùî éáø ÷"äøä ïåô øòèøòåå éã ïò÷ðòãòâ óøàã'î‬‬ ‫©‬ ‫‪íéé÷î æéà'î æà© ,êéù éã ïäåèñéåà ïåà ïò÷ðéøè ïåà ïñò‬‬‫‪øò ñàåå‬‬ ‫÷‪¨ ,(íéøåôéëä íåé ,'úåáà úøåú' øôñ) ò"éæ øòðéøáà‬‬‫¨‬ ‫‪ïåô èãééì'î ñàåå‬‬‫©‪¨ òâø òãòé äøåúä ïî äùò úåöî à‬‬ ‫‪èñééåå ïèù øòã ãìàáéåå‬‬ ‫©‬ ‫‪æà© ,àñéâ êãéàì èâàæòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èàä‬‬ ‫¨‬ ‫‪éã õøàä‬‬‫‪© ïéà èàä‬‬ ‫‪¨ ñàåå‬‬ ‫‪¨ øòðééà éàãååà© ïåà ,éåðéò íòã‬‬ ‫‪ìéùëî ïåà ïééæ åö âøè÷î úåùø ïéé÷ èùéð èàä‬‬ ‫©‪¨ øò æà‬‬ ‫‪øòã æà© éàãååà© øò ìéåå ,øòôòùàá‬‬ ‫‪© ï'øàô‬‬ ‫‪© èôàùáéì‬‬ ‫©‬ ‫‪,øåtéë íåé ïåô âàè‬‬ ‫‪¨ ïâéìééä íòã ïéà ùèðòî íòã ïééæ åö‬‬ ‫‪øò éãë ,'íéìôë éìôë' ,øòâðòì ñàåå‬‬ ‫‪¨ ïøòéåã ìàæ‬‬ ‫‪ìàæ'î‬‬ ‫‪¨ âàè‬‬ ‫¨‬ ‫¨‬ ‫‪éãë ,'éøãð ìë' ééá ïééååòâ ñàã‬‬ ‫‪¨ øøåòî øò æéà‬‬ ‫‪,ïèñàô‬‬ ‫‪© íòðåô øòö ï'èéî ïééæ íéé÷î òãðå÷òñ òãòé ìàæ‬‬ ‫‪,àìéîî .å"ç 'äøåçù äøî' ïåà úåáöò åö ïòîå÷åö‬‬ ‫¨‬ ‫‪êøáúé øòôòùàá‬‬ ‫‪© ïééæ ñàåå‬‬ ‫©‪¨ äøåúä ïî äùò úåöî à‬‬ ‫‪êåúî ïòðééåå ¯ òãééá ïäåè åö ïèéä øòééæ êéæ ïòî óøàã‬‬ ‫©‬ ‫נד‬ ‫‪. ïìéåôàá‬‬ ‫‪© íéà èàä‬‬ ‫‪¨ äìòúéå åîù‬‬ ‫‪íåéá éë' ,ïåçèá ïåà ÷åæéç èéî ï÷øàèù‬‬ ‫©‬ ‫‪êéæ ïåà ,äçîù‬‬ ‫‪éðôì íëéúåàèç ìëî íëúà øäèì íëéìò øôëé äæä‬‬ ‫בעת נעילת שער ‪ -‬די געהויבענע און הייליגע מינוטן פון‬ ‫‪.õøàä‬‬ ‫‪© ïåô äøäè à© èéî ,'åøäèú 'ä‬‬ ‫'נעילה'‬ ‫‪,'ùãå÷ òøæ' øôñ ïéà èâàæ‬‬ ‫‪¨ ò"éæ áø øòöéùtàø‬‬‫‪¨ øòã‬‬ ‫‪æà© ,ì"æéøàä øåãéñ ïéà ïéåù èééèù éåæà© ïåà‬‬ ‫תענו את נפשותיכם ‪ -‬די סגולות פונעם תענית‬ ‫‪æà© æîø à© æéà ñàã‬‬ ‫‪¨ .'ä¯é ìòð' ïåùì ïåô æéà 'äìéòð' æéà'ñ æà© (é"ô) èáééøù 'äãåáòä ùøåùå ãåñé' øòã‬‬ ‫'‪ãçééî êéæ æéà øò ,êéæ 'èñéìùøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã úåöî éã ïééæ íéé÷î øàô‬‬ ‫‪© øëù øòã æà© ,èåùt‬‬ ‫‪éã) 'òãîòøô' ¯ 'øæ áøòúé àì' .ïééìà© ïãéà éã èéî øòã ìééåå ,ñéåøâ øàâ‬‬ ‫‪¨ æéà ,øåtéë íåé ïèñàô‬‬‫‪© ïåô äùò‬‬ ‫‪ ãðòæòååðਠïééæ èùéð ñìàîòã‬נה‪.‬‬ ‫¨‬ ‫‪ïòðò÷ (íéâøè÷î‬‬ ‫‪ èðà÷àá‬נג‪.‬‬ ‫‪© © éåå øò'áåùç æéà óåâ íòðåô øòö‬‬ ‫שטארק מחמיר געווען‬ ‫ַ‬ ‫האט זייער‬ ‫נג‪ .‬ס'איז ס'איז ַ ַ‬ ‫באקאנט ַאז דער הייליגער רבי ר' מענדעלע פון רימנוב זי"ע ָ‬ ‫האט זיך‬‫נאר בשעת הדחק‪ ,‬ווען עס ָ‬ ‫האט נישט מתיר געווען צו עסן ָ‬ ‫ביי דעם תענית פון יום כי‪ï‬ור‪ ,‬און ער ָ‬ ‫געהאנדלט אין ַא מצב פון '‪ï‬יקוח נפש' ממש‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פאסטן און דער‬ ‫דאס ַ‬ ‫טאג‪ ,‬איז מצד די טבע טוט ָ‬ ‫פאסטן אין דעם ָ‬‫וויבאלד די תורה הייסט ַ‬ ‫ַ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז‬ ‫ער פלעגט ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז נישט‬ ‫)זעלבסט‪-‬פארשטענדליך‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארף מען נישט מקיל זיין דערין‪.‬‬ ‫'עינוי' ש‪ï‬ייזן דעם גוף‪ ,‬און וועגן דעם ַ‬ ‫וואס ערלויבט צו עסן‪ ,‬ווייל דאן‪ ,‬איז דער חולה מחויב צו עסן‪' ,‬ונשמרתם מאד‬ ‫פארלעסליכער רב‪ַ ,‬א מורה הוראה ָ‬ ‫דא ַא ַ‬ ‫דארט וואו ס'איז ָ‬ ‫געווארן ָ‬ ‫ָ‬ ‫דערהאלטן‬ ‫ַ‬ ‫פאסטן‪ַ ,‬אזוי איז ַא מצוה אויפ'ן חולה צו עסן און טרינקען כדי זיך צו‬ ‫לנפשותיכם'‪ ,‬און ‪ï‬ונקט ַאזוי ווי כלל ישראל איז מצווה מן התורה צו ַ‬ ‫ביים לעבן‪(.‬‬ ‫פאר אריכות ימים‪ ,‬ווייל עס געבט כח און היילט‬ ‫פאסטן יום כי‪ï‬ור איז ַא סגולה ַ‬ ‫דאס ַ‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫אויך ָ‬ ‫ַאלע איברים פונעם מענטש‪.‬‬ ‫דארט אין 'יסוד ושורש העבודה'‪ ,‬אין ַאלע זיינע הייליגע ווערטער‪ ,‬וואו ער איז‬ ‫נד‪ .‬ס'איז כדאי מעיין צו זיין ָ‬ ‫מאריך איבער די כוונה פונעם עינוי און קדושת היום 'כי הוא נורא ואויום'‪.‬‬ ‫האט זיי‬‫אמאל ַאריינגערופן צוויי פון זיינע מקורבים‪ ,‬און ער ָ‬ ‫האט ַ ָ‬ ‫אא"ז הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע ָ‬ ‫וואס איז נישט געווען זיין סדר צו טוהן‪,‬‬ ‫זאך ָ‬‫פארש‪ï‬רייטן די ווערטער פונעם 'יסוד ושורש העבודה'‪ַ ,‬א ַ‬ ‫באפוילן צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫'האט ווען מ'לערנט די הייליגע ווערטער‪.‬‬ ‫וואס מ ָ‬‫און ער איז ַארויס פון זיין גדר‪ ,‬זעענדיג דעם גרויסן תועלת ָ‬ ‫יאר ז' אדר‪ ,‬דער‬ ‫פארן יעדעס ָ‬‫איירא‪ï‬ע‪ ,‬פלעגט הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר די צווייטע וועלט מלחמה אין‬ ‫נה‪ַ .‬‬ ‫קאלוב‪ .‬דער רבי פלעגט אייביג ָאנקומען‬ ‫קאלובער זי"ע‪ ,‬צום הייליגן ציון אין ַ‬ ‫יארצייט פון הרה"ק רבי אייזיקל ַ‬ ‫ָ‬ ‫קאלוב‪ָ ,‬אבער ער‬‫יאר איז ער שוין ָאנגעקומען אינדערפרי קיין ַ‬ ‫פאר די שקיעה‪ .‬איין ָ‬ ‫פארנאכטס‪ ,‬ממש קורץ ַ‬‫ַאהין ַ ַ‬ ‫פארוואס ער קומט ַאזוי‬ ‫האט איינער אים געפרעגט ַ ָ‬ ‫יאר‪ָ .‬‬‫פארנאכטס‪ַ ,‬אזוי ווי יעדעס ָ‬ ‫געגאנגען צום ציון ערשט ַ ַ‬ ‫ַ‬ ‫איז‬ ‫קאלוב‪ ,‬און ס'איז געווען גענוג צייט אויפ'ן‬ ‫דאך היינט שוין ָאנגעקומען אינדערפרי קיין ַ‬ ‫ש‪ï‬עט צום ציון‪ ,‬ער איז ָ‬ ‫טאג צו גיין מת‪ï‬לל זיין ביים ציון‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫‪æì‬‬ ‫באר הפרשה ‪ -‬יום הכיפורים‬ ‫‪óéåøà© úåîùð òìà© ïòééâ ñìàîòã‬‬ ‫¨‬ ‫'‪ïåà ,'íéìéàîùî‬‬ ‫‪ïéà æà© ,'äðååëä øåöé÷' ïéà èáééøù ì"öæ ì"çîø øòã‬‬ ‫‪,øòãðé÷ òùéãéà óéåà ñèåâ ïâàæ‬‬ ‫‪¨ åö ãåáëä àñë ï'øàô‬‬ ‫©‬ ‫‪éåæà© ïééæ ãéà øòãòé ïò÷ ,'äìéòð' ïåô èééö øòã‬‬ ‫‪òøòééæ ,èðéåå ïåô 'øòãòø' óéåà ïòééèù íéëàìî ééååö ïåà‬‬ ‫‪éåæà© ùîî ,èâéãðéæòâ èàä‬‬‫‪¨ øò øòãééà ïåùàøä íãà éåå‬‬ ‫‪èìééö øòðééà .ïøòãðà© íåö ÷ò ïééà ïåô ïòðòæ ïòìâéìô‬‬ ‫‪æéà'î øòãééà ,'àåä êåøá ùåã÷ä ìù åéôë øéöé' éåå‬‬ ‫‪,íééçì èáééøù øòðééà ïåà äúéîì øòèðåà èáééøù ïåà‬‬ ‫‪.úåøéáò èéî ïøàååòâ‬‬ ‫¨‬ ‫‪èøéîùøàô‬‬‫©‬ ‫‪èåðéî éã æéá .'åëå 'úîà íúåç' øòèùøòáéåà øòã ïåà‬‬ ‫‪äáåùú õìà© êàð‬‬ ‫‪¨ ãéçé øòã ïò÷ ,ïáééøùøòèðåà íòðåô‬‬ ‫‪øåtéë íåé æà© (æéø 'éñ ,ë"äåé úåëìä) èáééøù 'ç÷åø' øòã‬‬ ‫‪ ïäåè‬נו‪ïéà ïòîåðòâðਠñò èøòåå ,äáåùú èåè øò áéåà .‬‬ ‫‪,ïòìâéæøàô‬‬ ‫©‬ ‫‪øòèùøòáéåà øòã èåè ñèëàðøàô‬‬ ‫© ©‬ ‫‪.ìîéä‬‬ ‫‪éã ïåà 'íéðéîééî' éã ,ïòééèù íéëàìî òìà© ïåà‬‬ ‫כא‪ï‬ט מען 'מציאות' אין די‬ ‫טאג פון ַא יריד‪ַ ,‬‬ ‫האט דער רבי זי"ע געענטפערט‪ ,‬דער סדר העולם איז‪ ,‬אז אין ָ‬ ‫ָ‬ ‫לעצטע מינוטן‪...‬‬ ‫האלט שוין ביים‬ ‫טאג ַ‬‫זאגן‪ַ ,‬אז די הוי‪ï‬ט‪-‬התעוררות איז דווקא ביי 'נעילה'‪ ,‬ווען דער ָ‬ ‫האט געמיינט צו ָ‬ ‫דער רבי ָ‬ ‫ַאוועקגיין‪.‬‬ ‫אריינווארפן אין‬ ‫ַ‬ ‫טראגן און ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאלן אים‬ ‫מאטראזן פון דער שיף‪ ,‬זיי ָ‬ ‫האט געבעטן די ַ ָ‬ ‫מיר געפינען ביי יונה הנביא ַאז ער ָ‬ ‫דאן וועט דער שטורעם‪-‬ווינט זיך ָא‪ï‬שטעלן‪' :‬שאוני והטילוני אל הים וישתוק הים מעליכם' )יונה א‪ ,‬ח(‪.‬‬ ‫ים ַאריין‪ ,‬און ַ‬ ‫געדארפט‬‫ַ‬ ‫האט יונה‬‫פארוואס ָ‬ ‫חאסמאן זצ"ל‪ ,‬דער משגיח פון דער ישיבה אין חברון‪ָ ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫פרעגט הגה"צ רבי לייב ַ‬ ‫ווארפט מיך ַאריין אין ים‪ .‬איז דער תירוץ‪,‬‬ ‫זאגן‪ַ ,‬‬ ‫פאר אים צו ָ‬ ‫וואלט גענוג געווען ַ‬ ‫'טראגן'‪ .‬עס ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאלן אים‬ ‫זאגן זיי ָ‬‫ָ‬ ‫אריינווארפן‬ ‫ַ‬ ‫דאס ַ‬ ‫אריינווארפן אים אין ים ַאריין‪ ,‬כדי ָא‪ï‬צושטו‪ï‬ן ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן ַ‬ ‫טראגן ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאלן אים‬‫געוואלט זיי ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫ַאז יונה ָ‬ ‫נאך איין סעקונדע פון‬ ‫פארשטעלן די חשיבות ַאפילו פון ָ‬ ‫גארנישט ָ‬‫נאך איין סעקונדע‪ ...‬ווייל מ'קען זיך ָ‬ ‫אין ים מיט ָ‬ ‫נאך ַאלץ תשובה טוהן‪' .‬יש קונה עולמו בשעה אחת'‪...‬‬ ‫לעבן‪ ,‬ווען מ'קען ָ‬ ‫‪aA‬‬ ‫‪ c‬מן הבאר ‪c‬‬ ‫זאגט )יומא פו‪ַ (.‬אז‬‫וואס די גמרא ָ‬ ‫כאטש ָ‬ ‫מורא'דיגע ווערטער שרייבט דער 'משך חכמה' )פ' וילך(‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫האט חלילה עובר געווען אויף די עבירה פון חילול ה'‪ ,‬קען ליידער נישט תשובה טוהן‪ ,‬און אפילו‬ ‫וואס ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫יום כיפור וועט אים נישט מכפר זיין‪ .‬אבער בשעת 'נעילה' קען מען אויך מכופר ווערן פון חילול ה'!‬ ‫דא ַא‬‫דאך די סדר ביי יעדע בית משפט‪ ,‬אז עס איז ָ‬ ‫פארשטיין‪ ,‬ווייל עס איז ָ‬‫און ער געבט עס צו ַ‬ ‫ראנג‪.‬‬ ‫פארהאן פילע שופטים העכער אין ַ‬ ‫נאך ַא גרעסערע שופט‪ ,‬און אזוי זענען ַ ַ‬ ‫דא ָ‬ ‫שופט און איבער אים ָ‬ ‫פאל ווען מ'טוט טרעפן ַא צד זכות פאר דעם בעל דין‪ ,‬וועלן די שופטים ארויסגעבן זייער אורטייל צו‬ ‫אין ַ‬ ‫באפרייען דעם מענטש‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט פוגע כבוד געווען אין די כבוד פונעם קעניג‪,‬‬ ‫וואס ָ‬‫אויב אבער‪ ,‬די משפט רעדט זיך וועגן איינער ָ‬ ‫פארא גרויסע שופט ער איז‪...‬‬‫וואס ַ ַ‬‫באפרייען‪ָ ,‬אפגעזען ָ‬‫דאן וועט קיין איין שופט אים נישט ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאן טוט דער אויבערשטער אליין משפט'ן‪ ,‬און‬ ‫בשעת נעילה‪ ,‬ווען דער בוכ"ע פארזיגלט דעם גמר דין‪ַ ,‬‬ ‫דאן מוחל זיין לויט וויפיל געוויין און חרטה מ'האט‪.‬‬ ‫דאמאלטס איז ַא שעת כושר און דער אויבערשטער טוט ַ‬ ‫און ַאז דער אויבערשטער איז מוחל אויף זיין כבוד‪ ,‬נו‪ ,‬ווער קען דערין אריינרעדן‪...‬‬ ‫אמאל צעשריגן אין זיין דרשה ביי 'כל נדרי'‪ַ :‬אלע טויערן זענען יעצט ָאפען‪,‬‬ ‫נו‪ .‬הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע ָ‬ ‫האט זיך ַ ָ‬ ‫הארץ‪...‬‬ ‫דאס איז דער טויער פון ַ‬‫פארמאכט‪ָ ,‬‬ ‫נאך ַ ַ‬ ‫וואס פירט ַאריין און ַארויס איז ָ‬‫ָאבער דער ערשטער טויער ָ‬ ‫געשטאנען‬ ‫ַ‬ ‫פארמאכן די טויערן‪ ,‬על דרך משל‪ ,‬איינער איז‬‫דאס ַ ַ‬ ‫פארמיידן ָ‬‫מיט ַא גוטע קבלה‪ ,‬קען מען ָאבער ַ‬ ‫וואס‬ ‫זאל נישט קענען ַאריינקומען‪ָ .‬‬ ‫פארמאכן די טיר‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫געוואלט ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫ביים טויער פון ַא הויז און די וועכטער ָ‬ ‫צוריקגעהאלטן די וועכטער‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬‫האט ַאריינגעשטו‪ï‬ט זיין פוס אינווייניג אין הויז‪ ,‬און ַאזוי ָ‬ ‫האט ער געטוהן? ער ָ‬‫ָ‬ ‫דאס זעלבע איז מיט ַא קבלה‬ ‫האט געקענט ַאריינקומען אין הויז‪ָ .‬‬ ‫פאר אים‪ ,‬און אזוי ער ָ‬‫פארמאכן די טיר ַ‬ ‫פון ַ ַ‬ ‫פארמאכן דעם טויער‪.‬‬ ‫לאזט איבער ַא רושם‪ ,‬און מ'קען שוין נישט ַ ַ‬ ‫טובה‪ ,‬עס ָ‬ ‫ יום הכיפורים‬- ‫באר הפרשה‬ çì éøòù éã ïñééøôéåà êàð¨ ïòî ïò÷ ,äìéòð úìéôú êàð¨ éàöåî æà© ,'ïùãä úîåøú' øòã èáééøù ùåãéç òñéåøâ à .èëàð © ïøàååòâ ¨ ïéåù æéà'ñ ùèàë ¨ ,íéîçø ïãéà éã æéá âéèøàô èùéð ïéã øòã èøòåå ,øåtéë íåé ñåç ,åðëìî åðéáà ,øòôòùàá © íåö ììtúî ïòðòæ øéî áéåà åìéôà ïåà ,øåtéë íåé ïåô úåìéôú øòééæ ïâéãðò ïòðò÷ ïìàæ¨ øéî æðåà óìòä ïåà ,åðéìò íçøå øàð ¨ æéà 'íéøåôéëä íåé úåôñåú' ïåà ,èëàð ïéåù æéà'ñ ïééæ äëåæ øéî ïìòåå úåëæ íòã ïéà ïåà ,ïäåè äáåùú èáéìàá © ïòðòæ øòãðé÷ òùéãéà øòáਠ,äùò úåöî à© åö ïééæ äëåæ òìà© ïìàæ ¨ øéî ïåà ,äîéìù äìåàâ éã åö ìù ïéã úéá íòã èøéô øò æà© ,ïòèùøòáéåà íòã ééá .íåìùìå íéáåè íééçì äáåè äîéúç à© èðòååàã'î © © éåæà© ,øòáéøòã .øãñ øòééæ èéåì äìòî éåå âðàì ‫דרך תשובה הורית‬ ‫פארקויפט שטיינער‪ ,‬ליים‪ ,‬און‬‫האט ַ‬‫געהאט ַא געשעפט וואו ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫ַא איד ָ‬ ‫באשלאסן צו ווערן ַא סוחר פון‬ ‫האט ער ַ ָ‬ ‫טאג‪ָ ,‬‬ ‫בוי‪-‬מאטעריאלן‪ .‬אין ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַ‬ ‫ַאנדערע‬ ‫פארנט‬ ‫אראּפצונעמען דעם שילד ָ‬ ‫וואס ער טוט‪ ,‬איז ַ ָ‬ ‫זאך ָ‬ ‫מעדיצין‪ .‬די ערשטע ַ‬ ‫בוי‪-‬מאטעריאל‪ ,‬און ער‬ ‫ַ‬ ‫ַ‬ ‫דא‬ ‫מ'פארקויפט ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס מעלדעט ַאז‬ ‫פונעם געשעפט ָ‬ ‫פארקויפט מען פון יעצט‬ ‫וואס מעלדעט ַאז דא ַ‬ ‫הענגט אויף ַא גרויסע שילד ָ‬ ‫וואס נויטיגט זיך אין ַא רפואה בגוף‬ ‫און ווייטער מעדיצינען‪ ,‬און יעדער איינער ָ‬ ‫דא ַאריינקומען קויפן מעדיצינען‪.‬‬ ‫ָאדער בנפש‪ ,‬קען ָ‬ ‫באשעפער‪,‬‬ ‫דאס זעלבע איז‪ ,‬ווען ַא איד וויל זיך טוישן און זיך דערנענטערן צום ַ‬ ‫ָ‬ ‫'א ריר געבן' פון ָארט‪ ,‬גיין פון יעצט און‬ ‫דארף ער טוישן זיין 'מהות'‪ ,‬און זיך ַ‬‫ַ‬ ‫ווייטער אויף גלייכע וועגן‪.‬‬ ‫ּפראפעסאר‬ ‫ָ‬ ‫גארדא זי"ע‪ ,‬וועלכער איז פריער געווען ַא גרויסער ָ‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ָ ָ‬ ‫געווארן ַא בעל תשובה דורך דעם הייליגן און גרויסן מגיד פון מעזריטש‬ ‫ָ‬ ‫און איז‬ ‫ווייטאגדיגע פיס פון וועלכע דער מגיד זי"ע‬ ‫ָ‬ ‫באהאנדלען די‬ ‫זי"ע )ער פלעגט ַ ַ‬ ‫געוואנדן צום מגיד‪ ,‬זיך‬ ‫ָ‬ ‫טאג זיך‬ ‫האט אין ַא ָ‬ ‫האט געליטן גרויסע יסורים( ָ‬ ‫ָ‬ ‫ּפלאגן אים פון זיינע פריערדיגע‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָאּפרעדנדיג איבער די שלעכטע מחשבות ָ‬ ‫לאזן אים נישט במנוחה‪.‬‬ ‫צייטן‪ ,‬און ָ‬ ‫געהאט ַא‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ָ‬‫האט דער מגיד אים געענטפערט מיט ַא משל‪ַ ,‬א איד ָ‬ ‫ָ‬ ‫דארט‬‫נאכט טרינקען‪ ,‬און זענען ָ‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬וואו די גוים פלעגן קומען יעדע ַ‬ ‫גאנצער טיש איז געווען פול מיט די משקאות‬ ‫געווארן 'שיכור ווי לוט'‪ .‬זייער ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫נאר זיי ָ‬ ‫דאס‪ָ ,‬‬ ‫נאר ָ‬‫נאכ'ן טרינקען‪ ,‬און נישט ָ‬ ‫אויסגעבראכן ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫וואס זיי ָ‬‫ָ‬ ‫זאכן אין די קרעטשמע‪ ,‬ביז‬‫צובראכן זיינע כלים און ַאנדערע ווערדפולע ַ‬ ‫ָ‬ ‫אויך‬ ‫באשלאסן‪ ,‬גענוג מיט די צרה‪ ,‬און ער‬ ‫האט דער קרעטשמער ַ ָ‬ ‫טאג ָ‬ ‫ַא געוויסן ָ‬ ‫פארקויפן‬ ‫פארמאכט די ַארענדע‪ ,‬עפענענדיג אין זעלבן ָארט ַא געשעפט צו ַ‬ ‫האט ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫סחורה‪.‬‬ ‫אנגעקלאּפט אויפ'ן‬ ‫ַ‬ ‫נאכט‪ ,‬זענען ָאנגעקומען עטליכע שיכור'ע גויים‪ ,‬און ָ‬‫אינמיטן ַ‬ ‫נאך ַאביסל‬‫זאל זיי עפענען די טיר‪ ,‬ווייל זיי זענען דורשטיג ָ‬ ‫טיר‪ ,‬שרייענדיג‪ ,‬ער ָ‬ ‫האט געהערט זייערע געשרייען‬ ‫בראנפען‪ ...‬ווען דער געוועזענער קרעטשמער ָ‬ ‫ָ‬ ‫געהאלטן‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיך ָאבער‬ ‫געמאכט‪ .‬זיי ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער זיך נישט וויסנדיג‬ ‫נאכט‪ָ ,‬‬‫אינמיטן ַ‬ ‫האט מורא‬ ‫געקלאּפט אויפ'ן טיר‪ ,‬ביז דער איד ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן ווייטער‬ ‫ביי זייערס‪ ,‬און ָ‬ ‫געהאט ַאז אין ַא מינוט וועלן זיי אויפברעכן די טיר‪ ...‬און די שיכור'ע גוים וועלן‬ ‫ַ‬ ‫דאן וועט זיין פיל שווערער ּפטור צו ווערן פון זיי‬ ‫וואס ַ‬ ‫אריינמארשירן אין הויז‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער זיי געענטפערט פון אינווייניג‪ ,‬דורך דער‬ ‫פארשיקן פון הויז‪ָ .‬‬‫און זיי ַ‬ ‫וואס כ'בין‬ ‫פארמאכטער טיר‪ :‬איך בין שוין מער נישט דער זעלבער קרעטשמער ָ‬ ‫ַ ַ‬ ‫וואס צו‬ ‫האט נישט מער ָ‬‫דא טוט מען מער נישט שיכור'ן‪ ...‬איר ָ‬ ‫געווען‪ ,‬און ָ‬ ‫נאר‬ ‫דא ָ‬‫זוכן ביי מיר אינדערהיים‪ ...‬פון יעצט און ווייטער‪ ,‬וועט איר געפינען ָ‬ ‫'לייווענד'‪.‬‬ ‫האט אויסגעפירט דעם משל פון רבי אהרן‬ ‫און דער מעזריטשער מגיד זי"ע ָ‬ ‫גארדא‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫זאלסטו אים‬ ‫געדאנקען‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫‪ -‬ווען דער יצר הרע וועט קומען צו דיר מיט שלעכטע‬ ‫אסאך שווערער‬‫דעמאלס וועט דיר זיין ַ ַ‬ ‫ָ‬ ‫נישט עפענען ַאפילו ַא קליין טירל‪ ,‬ווייל‬ ‫האט ַא‬ ‫'אנדערער זייט טיר'‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫נאר פון דער ַ‬ ‫זאג אים ָ‬ ‫פאריאגן‪ָ .‬‬ ‫אים צו ַ ָ‬ ‫וואס דו ביזט געווען‬‫דאקטאר ָ‬ ‫גרויסן טעות‪ ,‬דו ביזט שוין נישט דער זעלבער ָ ָ‬ ‫דא געעפענט 'נייע געשעפטן'‪ ,‬און פון‬ ‫האסט ָ‬ ‫נאר דו ָ‬ ‫פארגאנגענהייט‪ָ ,‬‬ ‫אין דער ַ ַ‬ ‫נישטא מער ביי דיר ַא 'דריסת הרגל'‬ ‫ָ‬ ‫יעצט און ווייטער ביזטו ַאן עבוד ה'‪ .‬ס'איז‬ ‫פאר שלעכטע מחשבות‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ווארשע‪ ,‬און ער איז שוין ַארויף אויפ'ן‬‫געפארן קיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫על דרך משל‪ַ ,‬א איד איז‬ ‫דאן שטעלט זיך ַארויס‪ַ ,‬אז ער איז בטעות ַארויפגעשטיגן אויף דער‬ ‫באן‪ָ ...‬אבער ַ‬ ‫ַ‬ ‫ווארשע‪ ...‬אינמיטן‬‫פארקערטער ריכטונג ‪ -‬צוריק פון ַ‬ ‫פארט אין דער ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫באן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫פארט‪ ,‬און ווען ער ָ‬ ‫באקאנטער אים געפרעגט וואו ער ָ‬ ‫האט זיינער ַא ַ ַ‬‫וועג ָ‬ ‫געזאגט‪ ,‬דו‬ ‫ָ‬ ‫האט זיין ידיד אים‬ ‫ווארשע‪ָ ,‬‬ ‫פארט קיין ַ‬ ‫אים געענטפערט ַאז ער ָ‬ ‫האט דער 'חכם' געטוהן?‬ ‫וואס ָ‬ ‫פארקערטער ריכטונג‪ָ .‬‬ ‫דאך אין דער ַ‬ ‫פארסט ָ‬ ‫ָ‬ ‫סטאנציע און נעמען ַא‬ ‫ַ‬ ‫באן ביי דער קומענדיגער‬ ‫אראּפשטייגן פונעם ַ‬‫אנשטאט ַ ָ‬ ‫נאר אויסגעדרייט זיין ּפנים אין דער‬ ‫האט ער ָ‬‫ווארשע‪ָ ,‬‬‫פארט קיין ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫באן ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארהאן ַא גרעסערער שוטה פון אים‪,‬‬ ‫דאך נישט ַ ַ‬ ‫ווארשע‪ ...‬איז ָ‬ ‫ריכטונג פון ַ‬ ‫ווארשע‪...‬‬ ‫קיינמאל נישט ָאנקומען אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫ווייל מיט דעם וועט ער‬ ‫קיינמאל נישט‬ ‫ָ‬ ‫באשעפער‪ ,‬וועט‬ ‫וואס וויל תשובה טוהן צום ַ‬‫דער נמשל איז‪ ,‬דער ָ‬ ‫דערגרייכן זיין ציל אויב ער וועט ווייטער בלייבן שטיין אויף זיין ָארט‪ ,‬אין דער‬ ‫נארישע תאוות ‪ -‬יעדער איינער אויף‬ ‫'בלאטע'‪ ,‬און אין ַארעסט אונטער זיינע ַ‬ ‫ָ‬ ‫זאל ָאנהייבן גיין אויפ'ן גוטן וועג‪.‬‬ ‫נאר 'יעזוב ‪ ...‬דרכו'‪ ,‬און ער ָ‬ ‫זיין אופן‪ָ ,‬‬ ‫אומלעגאל ַאריבערשמוגלען סחורות איבער די‬ ‫ַ‬ ‫וואס פלעגט‬ ‫מ'דערציילט‪ַ ,‬א איד ָ‬ ‫געשטאנען‬ ‫ַ‬ ‫געווארן ביי דער גרעניץ‪ ,‬און ער איז‬ ‫ָ‬ ‫געכאּפט‬ ‫ַ‬ ‫אמאל‬ ‫גרעניצן‪ ,‬איז ַ ָ‬ ‫צאנזער רב‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫אריבערגעפארן צום ַ‬ ‫ָ‬ ‫פאר ַא שווערן משּפט‪ .‬איז ער ַ‬‫ַ‬ ‫פאר ַא ישועה‪ ,‬און אויך געפרעגט‬‫בעל 'דברי חיים' זי"ע‪ ,‬און זיך מזכיר געווען ַ‬ ‫לאנד‪ ,‬ווייל ַאפילו זיין‬ ‫זאל ּפרובירן ַאנטלויפן אין ַאן ַאנדער ַ‬ ‫ַאן עצה‪ ,‬צי ער ָ‬ ‫האט‬‫פאר ַא ישועה‪ָ .‬‬ ‫נישטא קיין שום וועג ַ‬ ‫ָ‬ ‫דא איז‬ ‫זאגט אים ַאז ָ‬‫אדוואקאט ָ‬ ‫ַ ָ ַ‬ ‫זאל גיין ָאן מורא‬ ‫נאר ער ָ‬ ‫באפוילן נישט צו ַאנטלויפן‪ָ ,‬‬ ‫צאנזער רב אים ַ‬ ‫דער ַ‬ ‫אין געריכט‪.‬‬ ‫'קאהן'‪.‬‬ ‫האט דער ריכטער געפרעגט דעם איד‪ ,‬אויב ער הייסט משה ָ‬ ‫ביים משּפט‪ָ ,‬‬ ‫האט דער‬ ‫נאר 'כהן'‪ָ .‬‬ ‫'קאהן'‪ָ ,‬‬ ‫נאמען איז נישט ָ‬‫האט דער איד געענטפערט‪ :‬מיין ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער איד‬ ‫'קאהן'‪ָ .‬‬ ‫אמאל געפרעגט‪ ,‬אויב ער הייסט אפשר ָ‬ ‫נאך ַ ָ‬ ‫שופט אים ָ‬ ‫דאך דער‬‫געזאגט‪ :‬אויב ַאזוי‪ ,‬איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער ריכטער‬ ‫ווידער געענטפערט ַאז ניין‪ָ .‬‬ ‫דא ַאהער געברענגט בטעות‪ ,‬און‬ ‫מ'האט אים ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫איד נישט דער שולדיגער‪ָ ,‬‬ ‫דאך ַאריינגעגעבן‬ ‫גאנצער קלאגע איז ָ‬ ‫פאראורטיילן‪ ,‬ווייל דער ַ‬ ‫איך קען אים נישט ַ‬ ‫טאקע‬‫'קאהן'‪ ,‬און דער מענטש הייסט 'כהן'‪ ,‬און דער איד איז ַ‬ ‫געווארן קעגן ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַארויס פריי פון זיין משּפט‪.‬‬ ‫דאנקען‬ ‫צאנזער רב זי"ע כדי אים צו ַ‬ ‫דערנאך צוריקגעקומען צום ַ‬ ‫ָ‬ ‫ווען ער איז‬ ‫צאנזער‬ ‫האט דער ַ‬ ‫געּפראוועט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫דא‬ ‫האט אים ָ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫פאר דעם גרויסן מופת ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר דעם גרויסן משּפט אין דעם יום‬ ‫געזאגט‪ָ :‬אט שטייען מיר יעצט ַ‬ ‫ָ‬ ‫רב אים‬ ‫באשעפענישן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫הדין‪ ,‬ווען 'בריות בו יפקדו'‪ ,‬מ'טוט משּפט'ן ַאלע ַ‬ ‫דארפן מיר טוישן אונזערע מעשים מיט ַאן ענדערונג‬ ‫ראטעווען‪ַ ,‬‬ ‫אויב מיר ווילן זיך ַ‬ ‫באשעפעניש‪ ,‬און ממילא‪ ,‬וועט‬‫וואס דערקענט זיך‪ ,‬ביז מיר וועלן ווערן ווי ַא נייע ַ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן ַא נייער‬ ‫ָ‬ ‫דאך‬ ‫שוין נישט זיין אויף אונז קיין קיטרוג‪ ,‬ווייל מיר זענען ָ‬ ‫מענטש‪ .‬מ'איז נישט דער זעלבער מענטש ווי פריער‪.‬‬