באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

יום כיפור
אינהאלט
האזינו -עשי"ת
באשעפער . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ה
ליבשאפט די הנהגה פון ַ
ַ צדיק וישר הוא ָ -אננעמען מיט
שבת בו תשוב -שבת שובה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ט
האבן ַא וועג ווי ַאזוי 'אונטערצוקויפן' דעם באשעפער . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .י
בהיותו קרוב -מיר ָ
שלאפן . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יג
ָ מה לך נרדם -עשי"ת איז נישט די צייט צו
פאלן ַאוועק ווען מען איז זיך מודה ומתוודה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .טו
מודה ועוזב ַ -אלע מקטרוגים ַ
יעזוב רשע דרכו -תשובה מיינט בעיקרַ ,א קבלה אויפ'ן עתיד . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יט
יום הכיפורים
עד שירצה את חבירו -זיך איבערבעטן און זיך היטן פון כעס און מחלוקת . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כד
כל האוכל ושותה בשביעי -די מצוה צו עסן ערב יום כיּפור . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כז
אשריכם ישראל -דער בוכ"ע ַאליין פרייט זיך אז ער איז מוחל די עבירות . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ל
טאג געהייליגט . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לב
כי גדול יום ה' -אפילו דער גוף ווערט אין דעם ָ
האט מיט זיך ַא שבועה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לד
וואס ָ
מאכן ַאפילו ַא גזירה ָ
כל נדרי -תשובה קען מען בטל ַ
תענו את נפשותיכם -די סגולות פונעם תענית . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לו
בעת נעילת שער -די געהויבענע און הייליגע מינוטן פון 'נעילה' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .לו
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד
ספה"ק בת עין
ּכאחד אז די צוויי פארשידענע יהיּו ְ ֶ ָהעבֹודֹות ִ ְ ׁשּׁשּתי ָ ֲ
ּתמיד און דאס איז שטענדיג אונזער עבודהֵ ְ ֶ ... , עבֹודתנּו ָ ִ
ֶ ְ ...וזהּו ֲ ָ ֵ
ּבאכילה דאס מיינט אז ווען ער איז באשעפטיגט יעסֹוק ַ ֲ ִ ָ ׁשּכא ֶׁשר ַ ֲ
היינּו ֶ ַ ֲ עבודות זאלן זיין ביים מענטש ווי איינסְ ַ ,
ולעבֹוד ֶאת ה' זאל זיין מחשבה ּולהתּפּלל ְ ַ ֲ
ללמֹוד ְ ִ ְ ַ ֵ ּכח ִ ְׁשּיהיה לֹו ֹ ַ
ּכדי ֶ ִ ְ ֶּתמיד ְ ֵ מחׁשבּתֹו ָ ִ
יהיה ַ ְ ַ ְ
מיט עסן און טרינקעןֶ ְ ִ ,
וכן
שטענדיג זיין אז ער טוט דאס כדי ער זאל האבן כח צו לערנען און דאווענען און דינען דעם באשעפערֵ ְ ,
האכילה ַההּוא און אזוי איז עס טאקע אז ווען ער לערנט ּבכח ָ ֲ ִ ָ
ּומתּפּלל ְ ֹ ַ
לֹומד ִ ְ ַ ֵ מּמילא הּוא ֵ ּותפ ָּלה ִ ֵ ָ ּתֹורה ְ ִּבׁשעת ַה ָ ִ ְַ
ּברים ֶזה ִעם ֶזה מתח ְ ִ
ׁשהּמה ִ ְ ַ און ער דאוונט דעמאלסט לערנט ער און ער דאוונט מיט די כח פון דאס עסןָ ֵ ֶ ... .
ּדֹוחה ֶאתאחד ֶ ואין ֶ ָ ּכּנ"ל זיי פאראייניגן זיך איינס מיטן צווייטן און האבן די זעלבע ציהל ווי אויבן דערמאנטֵ ְ , ַַ
ּבעבּור
ּתפ ָּלה ַ ֲ
ּבׁשעת ַה ְ ִ
מטּומטם ִ ְ ַּׁשאין ִלּבֹו ְ ְ ָ היינּו ֶ ֵ חבירֹו און איין עבודה שטופט נישט אוועק די צווייטע עבודהְ ַ , ֲֵ
והּׁשתּיה ד"מ אז זיין הארץ איז נישט פארשטאפט ביים דאווענען וועגן וואס ער האט געגעסן און האכילה ְ ַ ְ ִ ָ ֲַ ִ ָ
ּתאותֹו ווייל אפילו ביים עסן האט ער נישט געגעסן צו למּלאֹות ַ ֲ ָ אכל ְ ַ ְ האכילה ֹלא ָ ַ ּבׁשעת ָ ֲ ִ ָ
געטרינקעןִּ ,כי ַּגם ִ ְ ַ
האכילה ַההּוא ווייל זיין כוונה מיט זיין ּבכח ָ ֲ ִ ָוללמֹוד ְ ֹ ַ להתּפּלל ְ ִ ְ
לפני ה' ְ ִ ְ ַ ֵ לעמֹוד ִ ְ ֵ ּדעּתֹו הּוא ַ ֲ אנפילן זיין תאווהִּ ,כי ַ ְ
עסן איז צו שטיין און דאווענען פארן באשעפער מיט די כח פון זיין עסן.
ועׂשירי און
ּתׁשיעי ַ ֲ ִ ִ
התע ָּנה ְ ִ ִ ּכאיּלּו ִ ְ ַ עליו ַה ָּכתּוב ְ ִ מעלה ָ ָ ּבתׁשיעי ַ ֲ ֶ
ֹוכל ִ ְ ִ ִ ּבֹותינּו ַז"ל )יומא פאָּ (:כל ָהא ֵ ׁשּדרׁשּו ַר ֵ ֶ ְ ...וזהּו ֶ ָ ְ
דאס איז פשט וואס חז"ל האבן געדרש'נט 'ווער עס עסט אין די ניינטע טאג ווערט עס פארעכנט אזוי ווי ער
ּבעׂשירי
להתעּנֹות ָ ֲ ִ ִ
ּכח ְ ִ ְ ַ ׁשּיהיה לֹו ֹ ַ
ּכדי ֶ ִ ְ ֶ ּבתׁשיעי ְ ֵ
ׁשּיאכל ִ ְ ִ ִ רׁש"י ֶ ֹ ַ ּפירׁש ַ ִ וואלט געפאסט די ניינטע און צענטע טאג'ֵ ֵ ,
רש"י איז מסביר אז ער עסט אין די ניינטע טאג כדי ער זאל האבן כח צו פאסטן אין די צענטע טאגֵּ .פירּוׁש
ּנֹורא רש"י מיינט צו זאגן וה ָלפני ה' ַּבּיֹום ַה ָּגדֹול ְ ַּולהתּפּלל ִ ְ ֵ
לעמֹוד ְ ִ ְ ַ ֵ צריֲ ַ 1 אכילתֹו ֵאיֶׁ 1שהּוא ָ ִ ּבׁשעת ֲ ִ ָ
זֹוכר ִ ְ ַ ּכאׁשר הּוא ֵ ֲַ ֶ
אז ווען דער מענטש געדענקט בשעת'ן עסן ווי אזוי ער דארף מארגן שטיין און דאווענען פארן באשעפער אין
ּבאכילה וועט ער דאך פאר זיכער נישט אנפילן זיין ּתאותֹו ַ ֲ ִ ָ ממ ֵּלא ַ ֲ ָ ּבווּדאי ֵאינֹו ְ ַ דעם גרויסן און פארכטיגן טאגַ ַ ְ ,
יתּבר 1נאר ער עסט כדי צו שטארקן זיין גוף צו ֹודתֹו ִ ְ ָ ַ לעב ָ לחּזק ּגּופֹו ַ ֲּכדי ְ ַ ֵ גלוסטונג מיט א תאווה פון עסןַ ,רק ְ ֵ
ועׂשירי און די פסוק רעכנט אויף אים אזוי ּתׁשיעי ַ ֲ ִ ִ
התעּנה ְ ִ ִ ּכאּלּו ִ ְ ַ ָ עליו ַה ָּכתּוב ְ ִ ּומעלה ָ ָ
דינען דעם באשעפערֶ ֲ ַ ... ,
ּוקדּוּׁשת
הּתענית ְ ַ ּדעּתֹו ַעל ַ ַ ֲ ִ היתה ַ ְ אכילתֹו ָ ְ ָ
ּבׁשעת ֲ ִ ָ ווי ער וואלט געפאסט די ניינטע און די צענטע טאגִּ ,כי ַּגם ִ ְ ַ
ַהיֹום ווייל אויך בשעת זיין עסן איז זיין כוונה געווען אויף די תענית און די הייליגקייט פונעם קומענדיגן טאג.
ּבערב' )ויקרא כג ,לב( און דאס מיינט די פסוק 'עטץ זאלטס פייניגן לחֹודׁש ֶ ֶ ָ - ּבתׁשעה ַ ֶ ׁשֹותיכם ְ ִ ְ ָ
נפ ֵ ֶ ּניתם ֶאת ַ ְ 'וע ִ ֶ
ְ ֶוזהּו ְ ִ
אכילה דיּבחינת ֲ ִ ָ
היינּו ְ ִ ַ ערב ַ ְ ׁשּנקרא ֶ ֶ
ּבדבר ֶ ִ ְ ָענקער זעהל אין דעם ניינטן טאג אין חודש אין די אווענט'ֵּ ,פירּוׁש ְ ָ ָ
פסוק זאגט 'בערב' דאס מיינט מיט די זאך וואס ווערט אנגערופן 'ערב' -טונקל וואס דאס איז די בחינה פון
יהי
ּכּנ"ל מען זאל עסן מיט די אויבענדערמאנטע כוונה )צו האבן כח צו דינען השי"ת(ִ ְ . ּוונה ַ ַ
ּבכָ ָ
ׁשּתאכלּו ְ ַ
עסןְ ֹ ֶ ,
)ד"ה א"י האזינו השמים( אמן.
יהי ָרצֹון ָ ֵ אמן ֵּכן ְ ִ
לבחינה ֹזאת ָ ֵ ׁשּנז ֶּכה ִ ְ ִ ָ
ָרצֹון ֶ ִ ְ
תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש
ä באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
האזינו -עשי"ת
øòååù äìéìç æéà'ñ ïòåå èééö à© ïéà êéåà ,àìéîî ליבשאפט די הנהגה פון
ַ צדיק וישר הוא ָ -אננעמען מיט
ãéáòã éàî ìë' æà© øò èñééåå ,ùèðòî ï'øàô © באשעפער
ַ
ìëá ãéñçå ,åéëøã ìëá 'ä ÷éãö' .'ãéáò áèì àðîçø ,(ã ,áì) åðéæàä ,äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ïòðòééì øéî
÷ïéé÷ èùéð ìàîðéé
¨ èâðòøá øòôòùàá © øòã .'åéùòî 'äðåîà ì¯à ,ètùî åéëøã ìë éë åìòt íéîú øåöä
éåå ñéåà øàð¨ èòæ'ñ .ùèðòî ï'ôéåà äìéìç ñèëòìù ïéà ãåñé à© æéà ÷åñt øòã .'àåä øùéå ÷éãö ,ìåò ïéàå
äáåè ïééæ øàôא¨ © .
ìàîà © ñò æéà úîàá øòáਠ,èëòìù ï'èéî èåè øò ñàåå ¨ ñòìà© æà© ,øòôòùàá
© ïéà äðåîà
éåå ïâéåà òðééæ èéî ïòæ åö ïééæ äëåæ ùèðòî øòã èòåå .èëòøòâ æéà ùèðòî
©äòåùé éã åö äðëä à© ïòååòâ æéà èéé÷âéøòååù éã éåæà òøòæðåà øàô© ïééèù óøàã © ÷åñt øòèðàîøòã
© øòã
ïøòèééì åö íéà ñò èîå÷ ìàîà øòôòùàáב¨ © ïåà ,
© ïåô
,èééö øòãòé ïéà õøàä © øòæðåà øàô
© ïåà ïâéåà
øòã éåå ,èìòåå øòðòé óéåà øëù ïééæ ïøòñòøâøàô © ïåà
èéî øòôòùàá © ïåô äâäðä éã ïòîòðåöðਠïò÷ðòãòâ ïåà
÷åñt ï'ôéåà ,äùøt øòâéèðééä øòã ïéà èâàæ '¨ 'éøôñ
òðééø ïáàä
¨ ïåà ,úåîéîú èéî ïåà èôàùáéì © èéî æðåà
èâàæòâ
¨ èàä
)¨ øòèùøòáéåà øòã .'íìåò úåîé øåëæ' ,(æ ,àì
éã èøéô ñàåå ¨ øòôòùàá
© à© àã
¨ æéà'ñ æà© äðåîà
óéåà íéøåñé êééà óéåà âðòøá êéà ïòåå ,ïãéà éã åö ïéà ïâàæ
¨ øéî éåå éåæà© ,'ìåò ïéàå äðåîà ì¯à' .èìòåå
ïåà úåáåè ìéôéåå ïò÷ðòãòâ øéà èìàæ ¨ ,èìòåå øòã
íéðéîàî ìëå' (ë"äåéå ä"øì óñåî úìéôú) âòè òâéèöòé éã
èìòåå øòðòé óéåà ïáòâ åö êééà èééøâ ïéá êéà úåîçðג. .'úîà ïééã àåäù
-זאל .אויב ער זעט ַאביסל לעכטיגקייט ,ווייסט ער א .על דרך משל ,דער משגיח אין ישיבה גייט ַאדורך די עס ַ
פארדעקט -זאלָ ,אבער אויב ער זעט ַאז ַאלע פענצטער זענען ַ פאר אינווייניג אינעם עס ַוואס עס קומט ָ נאך נישט ָ ָ
דארטקלאר ַאז יעצט איז ָ ָ שטארק פינצטער ,ווייזט עסַ דארט
שווארצע סחורה ,און עס זעט אויס ווי ס'איז ָ ַ מיט ַא
דארט ַא 'ליל שישי' פארברענג וכדומה... 'ïראוועט יעצט ָ גאר לעכטיג ,ווייל מ ַ'לעבעדיג' ...ביי די בחורים איז יעצט ָ
געדארפט צודעקן די פענצטער צוליב דעם חשש פון ַאן 'עין הרע' ,ודי למבין ...זעען מיר ַ 'האט
וואס דען ,מ ָנאר ָ ָ
ַאז דייקא די 'פינצטערניש' ווייזט אויף דער גרויסער לעכטיגקייט.
דארטזאגט ָזאגט )קידושין כוַ (.אז מ'קען קונה זיין 'מטלטלין' אגב דעם קנין פון 'קרקעות' ,און די גמרא ָ ב .די גמרא ָ
האט אויך דעם דין פון 'קרקע'. נאדלָ , נאר ַא ָ
וואס מ'קען ַארויפלייגן דערויף ָ ַאז ַאפילו ַא 'קרקע כל שהוא'ָ ,
אזא קלייניגקייט ווי
לאזן הערן ַא דין פון ַא 'קרקע' אויף ַ ַ פארוואס איז דער תנא זיך מטריח צו ָ פרעגט די גמראָ ַ ,
האט אויף זיך ַא גאר ַא טייערע ווערד ,אויב עס ָ האבן ָ נאדל קען ָ נאדל ,און די גמרא ענטפערטַ ,אז דער ָ ַא ָ
וואס איז ווערט טויזנטער.דיאמאנטָ ,
ַ ַ
אמאל שïירט דער מענטש געוואלט מרמז זייןַ ,אז ַ ָ
ָ האבן חז"ל אונזדא ָהאבן מיר געהערט א שיינע געדאנקַ ,אז ָ ָ
'נאדל' ,עס שטעכט און עס טוט ווייָ ,אבער )אדער פון מענטשן( מיט ַא ָ 'געשטאכן' פון הימל ָ
ָ ווי ער ווערט חלילה
וואס איז ווערט טויזנטער... דיאמאנט ָ
אמאל ַא ַ ַנאדל הענגט ַ ָ 'דארף געדענקען ַאז אויף דעם ָ מ ַ
לאך אינעםגאנצע ïעולה פונעם נאדל איז צו מאכן ַא ָ זאגן נאך מער ,לכאורה זעט אויס אויבנאויףַ ,אז די ַ מ'קען ָ
זאכן ,צום ביישפיל גאנצער תכלית דערפון און איר ציל צו באהעפטן צווישן צוויי ַ קלייד .באמת איז ָאבער דער ַ
פאדעם ביז עס ווערט איינס .קומט נאדל מיט'ן ָארויפנייען ַא קנעïל אויף דעם קלייד ,א.א.וו .מ'שטעכט ַאריין דעם ָ
באהעפטונג. דאס אליין איז דער תיקון און די ַ נאר ָ אויס ַאז דער נאדל איז נישט גורם ַא קלקולָ ,
געשטאכן ,קומען נישט כדי אים ָ אמאל
וואס ַא איד ווערט חלילה ַ ָ 'נאדלען' ָ
זאגןַ ,אז ַאלע ָ דאס זעלבע קען מען ָ ָ
טאטן אין הימל.נאר עס צילט אים צו באהעפטן צו זיין ליבן ַ גורם צו זיין 'לעכער' ח"וָ ,
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת å
ïééæ çéâùî øòèùøòáéåà øòã èåè ,'ètùî åéëøã ìë' øòèùøòáéåà øòã æà© èáééìâ ùèðòî øòã øòî ñàåå ¨
ד
, ïèåâ íåö íéðéã òìà© øòáéà êéæ ïòééøã éåæà© ,íéà óéåà æà© ñéåà èòæ ñò ïòåå êéåà ïåà ,øùéå ÷éãö à© æéà
aA
cמן הבאר c
נאכגעזאגט
ָ האט ָ ïאניעוועזשער ישיבה ,הגה"צ רבי אליהו אליעזר דעסלער זצ"לָ , דער משגיח פון דער ָ
פאר
באפעלן ַ
'זאל ַ נאמען פון הגה"צ רבי צבי הירש ברוידא זצ"ל ,אויב מ ָ )'מכתב מאליהו' ,ח"א ,ע' (84אין ָ
שטאט און אויסטוהן ַאלע דורכגייער זייערע שיך,
ָ גאס אינמיטן
זאל זיך ַאוועקשטעלן אויפ'ן ַ
ַא מענטש ער ָ
אזא איינער ַאוודאי שïירן ַא שרעקליכן בזיון און ïערזענליכע דאן זיי ווידער ָאנטוהן די שיך ,וועט ַ ַ
און ַ
וואס פולער זיין געשעפט פארקויפער אין די שיך-געשעפטןָ , דערנידריגונג .פונדעסטוועגן ,זעען מיר ַאז די ַ
מאל ַא שעה,
דארף דעריבער שטייען און ָאïמעסטן שיך אויף די פיס פון די קונים הונדערטער ָ איז ,און ער ַ
וואס
נאר ָ
פארשוואונדן דער בזיוןָ ...
פארשטיין ,וואו איז ַ דאך שווער צו ַ נאר מער פרייען .איז ָוועט ער זיך ָ
דארףמאל ווען ער ַפארדינט דערביי זיין ïרנסה ,איז ער צופרידן און ער פרייט זיך יעדן ָ וויבאלד ער ַ
ַ דען,
פאר ַא קונה דעם ַאלטן שיך ,און ָאïמעסטן ַא נייעם. אויסטוהן ַ
פאר זיין טובה ,און ערנאר ַגאנצע שוועריגקייט איז ָ פארשטייט ַאז די ַוואס ַ
דאס זעלבע איז מיט דער ָ ָ
אזא איינער פרייד זיך מיט יעדער שוועריגקייט.אסאך פון יעדע שוועריגקייטַ ַ .
גאר ַ ַ פארדינט ַָ
געזאגט ַא חילוק צווישן די מימרא 'כל דעביד רחמנא ָ האט
וואס דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע ָ באקאנט ָ
ס'איז ַ ַ
זאגן 'גם זו לטובה' )תענית כא .(.די כוונה וואס ער פלעגט ָ לטב עביד' )ברכות ס ,(:און די ווערטער פון נחום איש גם זוָ ,
נאך מער, ס'זאל ַארויסקומען ַא טובה פון שלעכטן .אויף דעם לייגט צו נחום איש גם זו ָ ָ פון 'לטב עביד' איזַ ,אז
געווארן
ָ זאגט 'גם זו' -אויך יענע רעה איז בעצם ַא טובהַ ,אזוי ווי די ערד פון נחום איש גם זו איז און ער ָ
פאר נחום איש גם זו ַא טובה פון דער ערד זעלבסט... פארוואנדלט אין פיילן ,קומט אויס ַאז ס'איז ַארויסגעקומען ַ ַ ַ
זאגן דרייט דער מענטש איבער די זאגט 'גם זו לטובה' ,ווייל ער גלייבט באמת ,איז מיט'ן ָ ממילא ,אויב איינער ָ
פאר אים ַא טובה') .בעל שם טוב' עה"ת ,פ' מקץ ,הערה ד ,ועוד( זאל ווערן ַ רעה ַאלייןַ ,אז עס ָ
וואס 'כל דעביד רחמנא לטב עביד'ַ ,אז ס'וועט צוגאב צו דעם ָ ָ וואס קומט חלילה ,איז אין לענינינו ,יעדע מכה ָ
באהעפטן וואס טוט ַ ַארויסקומען ַא טובה פונעם שלעכטן ,איז בעצם' ,גם זו לטובה' -די עצם מכה איז ַא טובה ָ
באשעפער. און דערנענטערן דעם איד צום ַ
ג .דער 'שפת אמת' טייטשט )פ' שלח תר"נ ,ד"ה 'בïרשת'( די ווערטער 'א-ל אמונה' :דעם אויבערשטענ'ס געטליכקייט
האבן.
וואס די מענטשן ָ ווערט ַאנטïלעקט אויף דער וועלט ,לויט די אמונה ָ
פאר שמחת תורה ïאסירט ַ האט מיט אים ַ וואס ָ האבן געהערט פונעם בעל העובדאַ ,א וואונדערליכע מעשה ָ ד .מיר ָ
געהאט השתוקקות צו זיין ביי זיין רבי'ן ַ האט ער אויך אסאך גוטע אידןָ , תשע"ט ,ומעשה שהיה ,כך היהַ :אזוי ווי ַ ַ
האט געזוכט צו דינגען יאר .ער ָ גאנצן ָ שמחת תורה ,זיך ָאנצושעïן מיט שמחה ,התרוממות הנפש און קדושה אויפ'ן ַ
האט ָאבער נישט געפונען קיין דירה) ,ווייל די מענטשן פאר זיך און זיין משïחה ,נישט ווייט פון זיין רבינ'ס הויף .ער ָ ַא דירה ַ
פאר זיין משïחה. ïאסיג ַהאט אויסגעזען ַ וואס ָגעטראפן ַא דירה ָ
ָ האט ערפון יענער געגנט בלייבן יום טוב אינדערהיים( .ענדליך ָ
'זאל נישט דינגען צוזאמענגענומען און איינגעפירט ַא תקנה מ ָ ַ אסאך קהילות זיךהאבן ַ ַ יארן ָאבערָ , אין די לעצטע ָ
זאלן נישט קענען הייבן די ïרייזן און באשטימט ,כדי די ַארויסדינגער ָ פאר ַא העכערן ïרייז ווי ס'איז ַ דירות ַ
האטצאלן .דער אייגנטימער פון דער דירה ָ וואס נישט יעדער איינער איז בכח צו ָ אסאך געלטָ , פארלאנגען ַ ַַ ַ
האט בשום אופן נישט מסכים באשטימט .ער ָ האבן ַ געפאדערט ַא הויכן ïרייז ,טויזנט שקלים מער ווי די עסקנים ָ ָ
פאר ַאגאנצע טירחא ַ פאר ַא קלענערן ïרייז ,מיט דער טענה ַאז ס'לוינט זיך אים נישט די ַ פארדינגען ַ געווען צו ַ
מארק און גורם זיין צו העכערן די ïרייזן ,און געוואלט ברעכן דעם ַ ָ האט נישט יונגערמאן ָ
ַ נידעריגערן ïרייז .דער
נאר געזוכט ַא דירה ערגעץ ַאנדערש. האט נישט געדונגען פון אים די דירהָ , ער ָ
געשטארקט
ַ האט זיך ָאבער געטראפן .ער ָָ האט מען נישט געלאפןָ ,אבער ַאן ַאנדערע דירה ָ ָ ַאזוי זענען די טעג
פארווירקליכן צוזאמען מיט די בני בית מיט אמונה ַאז 'רווח והצלה יעמוד ליהודים' ,דער אויבערשטער וועט זיי העלפן ַ ַ
פארלאנג.
זייער ַ ַ
æ באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
äçâùä øòëéìè÷ðåt à© èéî ,ìîéä ïåô øàð¨ æéà íéà èéî ,øòôòùàá © ïåô äòåùé éã ïòæ åö ïééæ äëåæ èòåå øò ïåà
ïåô ïåùì à© ,'äøáãàå' íéà ééá íééå÷î èøòåå ,úéèøt ÷øòáåìâéùæà úéèøt äçâùä òðòôਠïééæ èéîה¨ øòã éåå ,
ãçà øáã' (.ç ïéøãäðñ) èâàæ]¨ àøîâ éã éåå éåæà
© äâäðä ,íéãòåî) èâàæ
¨ ,ã"éä ì"öæ 'éáö õøà' ìòá ïåàâä ,áø
ïøéô íéà èòåå øòèùøòáéåà øòã ,èðééî ñàã ¨ .['øåãì äùøt òâéèðééä áééäðਠ÷åñt ï'ôéåà (å"ôøú äáåù úáù
éåå ,íéà èéî ñèåâ ïäåè åö ,äðåéìò äçâùä ïééæ èéî )ùèðòî øòã áéåà æà© ,'äøáãàå íéîùä åðéæàä' (à ,áì
åîìëé àìå' ,äðùä ùàø ïåô úåìéôú éã ïéà ïâàæ ¨ øéî åö¯èâééá øò ,èñééä ñàã ¨ .'ìîéä' íåö åö êéæ èøòä
'êá íéñåçä ìë çöðìו. èøéñàt ¨ ñòìà© æà© ïééæ åö ïðåáúî êéæ øòéåà ïééæ
© ñàåå
זאגן
געגאנגען אין ביהמ"ד ,כדי צו הערן לייענען 'משנה תורה' און ָ ַ יונגערמאן
ַ ביינאכט איז דער ַ הושענא רבה
האט זיין בני בית נאך חצות .ווען ער איז ָאנגעקומעןָ , אהיימגעגאנגען ָ ,12:50
ַ תהילים ,ווי ס'איז איינגעפירט .ער איז ַ
האבן ַא דירה אויף שמחת תורה'. געזאגט' ,ברוך השם ,מיר ָ ָ טאן ,אוןאים אויפגענומען מיט ַא פרייליכן ָ
דערמאנטער
ַ דאס איז געווען דער אייגנטימער פון דער טעלעפאן געקלינגעןָ .ָ האט דער עטליכע סעקונדן שïעטער ָ
אראïצולאזן דעם ïרייז
ָ געמאלדן ַאז ער איז גרייט ַ ָ ָ האט זיי יעצט האבן געוואלט דינגען ,און ער ָ וואס זיי ָ דירה ָ
פארדינגען די דירה האט פריער געבעטן .ער איז מסכים צו ַ פאר דער דירה מיט טויזנט שקלים ווייניגער ווי ער ָ ַ
באשטימט. האט ַ וואס דער וועד ָ פאר דעם ïרייז ָ ַ
האט געטראפן ַאן זאגן ַאז זי ָ האט זי נישט געמיינט צו ָ מאןַ ,אז באמת ָ געזאגט צו איר ַ ָ האט די בני בית דאן ָ ַ
געשטארקט מיט ַ האט זיך ַאזוי
נאר זי ָ אנגעזאגט די בשורה טובה(ָ ,
ָ האט אים פריער ביים ַאהיימקומעןָ , אנדערע דירה )ווען זי ָ ַ
באשעפער ַאז ער וועט ערפילן זייער בקשה ,און זי איז געווען פרייליך ,זייענדיג זיכער ַאז די ישועה אמונה אין ַ
האט ָאïגערעדט מיט דעם בעה"ב פון דער דירהַ ,אז ער דינגט די דירה אלזא ,דער יונגערמאן ָ באלד קומעןָ ַ . וועט ַ
אויף שמחת תורה.
מ'שטארקט זיך מיט אמונה מיט ַא שמחה ,איז מען זוכה צו דער ישועה )בפרט ַאז ער ַ פון דעם זעען מירַ ,אז ווען
אזא געווענליכע ערשיינונג צווישן מענטשן(.
וואס איז נישט ַ ַ זאך ָביינאכטַ ,א ַ
ַ פארבונדן ַאזוי שïעטהאט זיך ַ ָ
הארץ ,איז גאנצן ַ וואס גלייבט מיט'ן ַ דאס איז באמת די ריכטיגע וועג וואס א איד דארף צו לעבן ,ווייל דער ָ
באשעפערַ ,אז ער וועט אים ערפילן ַאלע -אן די ישועה ,צוליב זיין גרויסן בטחון אין ַ נאך איידער עס קומט ָ פרייליך ָ
פארלאנגען.
זיינע ַ ַ
זאגט הרה"ק בעל 'אורח לחיים' זי"ע ,אויפ'ן ïסוק אין דער היינטיגער ïרשה )לב ,ג( 'כי שם ה' אקרא ,הבו הַ .אזוי ָ
האט געטוישט זיינע געזאגטַ ,א טאטע ָ ָ האט וואס דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע ָ גודל לאלוקינו' ,מיט ַא משל ָ
דאספארשטייט ַאז ָ דאס קינד ַ נאך דעם וואו ָ באלד ָפארשטעלט ,כדי צו דערשרעקן זיין יונג קינדַ . קליידער און זיך ַ
טאטע פול מיט רחמנות דאן ווערט דער ַ טאטע!' און ַ 'טאטעַ , טאטע ,שרייט ער ַ איז נישט קיין ַאנדערער ווי זיין ַ
פאר'ן קינד.באווייזט זיך ַ אויפ'ן קינד ,און ער טוט אויס יענע לבושים ,און ער ַ
פארשטיין ַאז דער אויבערשטער זאלן ַ נאר כדי מיר ָ גאנצער תכלית פון דעם הסתר און דעם צערָ , ַאזוי איז דער ַ
דאזיגע האט די ָ זאלן אים רופן .און ווען דער מענטש ָ נאר זיין ïנים כדי מיר ָ פארשטעלט ָ פארלאזט אונז נישט ,ער ַ ַ ָ
ווייטאגן און יסורים ווערן בטל.ָ פארשווינדן ַאלע מחיצות און הסתרות ,און ַאלע זיינע אנערקענונגַ ,
דאס איז די כוונה פון ïסוק' ,כי שם ה' אקרא' .ווען עס וועט זיין ַא צער ל"עָ ,אבער דער מענטש וועט אנערקענען ָ
באשעפער כביכול' .אקרא' -וועל איך ַאז ַאלעס איז פון דעם אויבערשטען ,און אויך דער צער פון קומט פונעם ַ
שטארקן אויף די מדה פון דין )'לאלוקינו'( ,ווייל ַ רופן צו אים ,און דורך דעם 'הבו גודל' -וועט די מידה פון חסד זיך
סארט מאכט בטל יעדן ָ דאס ַ די אמונה ַאז ַאלעס איז פון דעם אויבערשטען ברוך הוא איז ממתיק ַאלע דינים ,און ָ
ווייטאג און צער.
ָ
אויסגעבראכן די ביטערע צווייטע וועלט מלחמה )ענדע ָיאר תרצ"ט( ,און די דייטשע רשעים ימ"ש ָ האטו .ווען עס ָ
אנטלאפן
ָ מארשרוטן אין ïוילן און ליטע ,זענען הונדערטער טויזנטער אידן ַ פארשריט אין זייערע ַ געמאכט ָ ַ האבן
ָ
באהאלטן אין די וועלדער) .ביז ַא קורצע צייט שïעטער ָ
האבן זיי נעבעך אויסגעפונעןַ ,אז ס'איז מ'האט זיך ַ ַ ָ וואס ווייטערָ ,אדער ָ
דא וואו צו ַאנטלויפן(.
שוין נישט ָ
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת ç
ווארטן אויפ'ן געדארפט ַַ האבן
געוואלט ַאנטלויפןָ ,אבער זיי ָ ָ האטאויך די משïחה פונעם בריסקער רב זצ"ל ָ
באשלוס. רב'ס ַ
אזא ַאנטלויפן איז באמת אין דעם גדר פון דעם חיוב פון 'השתדלות'ָ ,אדער נאך ַא לענגערן שיקול הדעת צי ַ ַ ָ
האט דער בריסקער רב מכריע געווען ַאז ס'איז ַא סתירה צו דעם חיוב פון בטחון אין דעם אויבערשטען .צום סוף ָ
מ'זאל נישט מיטנעמען קיין שום ָ אנגעזאגט די קינדער ַאז
ָ 'האטוואלד ,און מ ָ 'דארף ַאנטלויפן אין ַא דערנעבנדיגן ַ מ ַ
ארויסגעלאזט אין וועג ,נישט
ָ האבן זיך ַ נאר מיטנעמען מיט זיך די אמונה אין 'אין עוד מלבדו' ...זיי ָ 'זאל ָ
מאכלים .מ ָ
האנט ַאפילו ַא שטיקל ברויט. האבנדיג אין ַ ָ
קארבן פול מיט געטראגן צוויי גרויסע ָ ָ האט
וואס ָ
נאך עטליכע שעה לויפן ,איז זיי ַאנטקעגן געקומען ַא איד ָ ָ
האבן געענטפערט ַאז האבן היינט שוין געגעסן .ווען זיי ָ האט זיי געפרעגט אויב זיי ָ געשמאקע מאכלים ,און ער ָ ַ
קארבן ,צוגעבנדיגַ ,אז האט אין זיינע ָ וואס ער ָ האט דער איד זיי געוויזן ָ גארנישט געגעסןָ , נאך היינט ָ האבן ָ זיי ָ
נארפאר דער חתונה סעודהָ , גאנצע עסן ַ אïגעקאכט די ַ
ָ 'האט שוין ָ פארקומען ַא חתונה ,און מ ָ געזאלט ָ
ָ 'האט ס ָ
אומבאשטימטער צייט ,און די ַ האט מען געמוזט ָאïשטוïן די חתונה אויף ַאן ליידער ,צוליב די שווערע צייטןָ ,
אוועקווארפן אין מיסט ,און צוליבַ געוואלט ַ
ָ האט ער עס נישט גאנצע סעודה איז געבליבן ליגן .צוליב 'בל תשחית'ָ , ַ
פאר הונגעריגע אידן אויף די וועגן ,און אויב זיי ווילן, האט ער עס מיטגענומען מיט זיך ,כדי עס צו געבן ַ דעם ָ
האבן...קענען זיי עס ָ
האט זיךנאך דעם ווי עס ָ האט אויסגעפרעגט דעם איד איבער דער כשרות פון די מאכליםָ . דער בריסקער רב ָ
פארהאט דער בריסקער רב ערלויבט ַ געווארן בתכלית הכשרות והדקדוקָ , ָ ַארויסגעשטעלט ַאז ַאלעס איז צוגעגרייט
וואלד ,צו עסן ַא 'סעודת שלמה אראïגעזעצט אינמיטן ַ האבן זיך ַ ָ די קינדער עס צו נעמען פון דעם איד .זיי ָ
מארגן ,ווייל
איבערלאזן פון דער סעודה אויף ָ ָ גארנישט 'זאל ָ אנגעזאגטַ ,אז מ ָָ האט
בשעתה' .דער בריסקער רב ָ
האבןï ,ונקט דארפן ָוואס זיי ַ מארגן צושטעלן ַאלעס ָ באשעפער ַאז ער וועט זיי אויך ָ פארלאזן אויפ'ן ַ'דארף זיך ַ ָ מ ַ
וואלד.
געלאפן אין ַ ָ באזארגט מיט שïייז ,און ַאזוי זענען זיי ווייטער האט זיי היינט ַ ָ ַאזוי ווי ער ָ
געזאגט די זעלבע ווערטער, ָ קארבן פול מיט עסן ,און צומארגנס איז זיי ווידער ַאנטקעגן געקומען ַא איד מיט ָ ָ
געווארן .מ'האט עס גענומען פון ָ פאר ַא חתונה ,און די חתונה איז ליידער בטל דאס עסן ַ ַאז מ'האט צוגעגרייט ָ
דארט איז ַאלעס געווען קארבן ַארויסצונעמען די עסן ,כדי זיך ַאוועקצוזעצן צו די 'סעודה'ָ . אים ,און געעפנט די ָ
מ'דערלאנגט ביים סוף פון דער סעודה. ַ וואס
אויסער דער 'נאכשïייז'ָ ,
וואס מ'האט נישט דעם נאכשïייז... זעלבסט-פארשטענדליךַ ,אז קיינער איז נישט געווען 'אומרואיג' פון דעם ָ ַ ס'איז
האט ַארויסגערופן גרויס וואונדער אין ַאלעמענס אויגן ,ווייל דאס ָ אויסנאם פון דעם בריסקער רב ַאלייןָ ... ַ מיטן
פארא שïייז מ'גיט אים ,און וואס ַ ַ קיינמאל נישט אינטערעסירט דעם בריסקער רב ָ ָ האט
אפילו אין פרידנס-צייטן ָ
'האט געגעסן מער ווי צו דער זעט ,און וועמען פעלט ַאוודאי און ַאוודאי אין צייט פון ַא מלחמה ...סïעציעל ַאז מ ָ
ïארציע'...יעצט ַא 'לעצטע ָ
איבערגעלאזט נעכטן פון
ָ האט נישט עïעס האט דער בריסקער רב זיך אויפגעשטעלט און געפרעגט צו עמיצער ָ ָ
האט נישט געענטפערט .האט דער בריסקער רב געפרעגט ַא צווייטן דער סעודהַ .אלע זענען געבליבן שטיל ,קיינער ָ
'האטיא ,וויל ער וויסן ווער ס ָ איבערגעלאזט עïעס פון דער נעכטיגער סעודה ,און אויב ָ ָ האט
מאל צי עמיצער ָ ָ
האט איבערגעלאזטָ .
ָ האט עïעס האט זיך אויפגעשטעלט ַא קליין קינד און זיך מודה געווען ַאז ער ָ איבערגעלאזטָ .
ָ
האט דאס קינד דערציילט ַאז ער ָ האט ָ איבערגעלאזטָ .
ָ האט
וואס ער ָ זאגן הויך ָ דער בריסקער רב אים געהייסן ָ
באהאלטן ַאביסל פונעם האט ער ַ ַ וואס צו עסן ,און דעריבער ָ האבן ָ געהאט ,אפשר וועלן זיי היינט נישט ָ ַ מורא
וואס צו עסן. האבן ָ זאל היינט ָ נאכשïייז אין ַא פלעשל ,כדי ער ָ
נאר דעם צוזאמען מיט אים :זעט ָ ַ אנטלאפן
ָ וואס זענען ַ ָ געזאגט צו די ַאלע ָ האט דער בריסקער רב ָ
האבן מיר דאס 'ïונקט' היינט נישט איבערגעלאזט נאכשïייז ,וועגן דעם ָ ָ האטדאס קינד ָ באשעפער'ס גרויסקייטָ . ַ
באקומען. ַ
האבן פון דעם ַאלעם קענען מיר לערנען ווי ווייט דער אויבערשטער היט און שיצט אונז לויט וויפיל בטחון מיר ָ
באשעפער ,וועלן מיר אייביג זוכה זיין צו זען ווי דער נאר אויף דעם ַ פארלאזן ָ אין אים .אויב מיר וועלן זיך ַ
אויבערשטער איז 'מגן ומושיע לכל החוסים בו'.
è באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
,ïùéðòôøòãàá'© òðééã òìà© ïäåè èòåå øò ¯ 'êéöôç úåùò שבת בו תשוב -שבת שובה
íåéá' .øàé¨ ñéæ èåâ à© ïáééøùøàô
© øéã èòåå øò ïåà
''éùã÷ íåéá êéöôç úåùò êìâø úáùî áéùú íà
øåtéë íåé ïåô âàèח.
÷¨ ïâéìééä íòã ïéà ¯ 'éùã
).(âé ,çð åäéòùé
óøàã'î
© æà© (ñ"øú äáåù úáù) èáééøù 'úîà úôù' øòã
øòèùøò øòã æéà ñàåå ¨ ,äáåù úáù ï÷øàèù© êéæ øòã æà© èùèééèòâ èàä ¨ ò"éæ øòðéæåø øòâéìééä øòã
(:çé÷ úáù) èâàæ ¨ àøîâ éã éåå éåæà© ,øàé
¨ íòðéà úáù øòèùøòáéåà øòã .äáåù úáù ïâòåå èãòø ÷åñt
'íäá äèìù àì äðåùàø úáù ìàøùé åøîù àìîìà ïäåè äáåùú èñòåå åã áéåà ¯ 'úáùî áéùú íà' ,èâàæ ¨
øãñ øòééð à© èøòåå ñò ïòåå ,äðùä ùàø .'ïåùìå äîåà ז
,ïèééäðéåàååòâ òðééã òìà© ïåô ¯ 'êìâø' , úáù íòã ïéà
íòã óéåà èîòð'î áéåà ,øàé ¨ íòã ïåô âòè òìà© óéåà èåè ,ïèééäðéåàååòâ òðééã ïùéåè èñòåå åã ,èñééä ñàã ¨
ïèëòøøàô© íòã èéî ïòî èåè ,âéèëéø úáù ïèùøò äëåæ èñòåå åã æà© ïøòëéæøàô © øéã øòèùøòáéåà øòã
.ì"ëò ,øàé
¨ òöðàâ
© ñàã
¨ ,÷åñt íòã ïåô àôéñ éã ïåô âðåëéì÷øéååøàô © øòã åö ïééæ
נאכטס ַאריינגעקומען אין שול ,און געזען ווי דער עולם פרייטאג צו ַ
ָ ז .הרה"ק בעל חידושי הרי"ם זי"ע איז ַ ָ
אמאל
האט דער 'חידושי הרי"ם' געפרעגט די חסידים: זיצט על התורה ועל העבודהָ .
מאכן קידוש און עסן די פארברענגען אין ביהמ"ד ,אנשטאט ַאהיימגיין ַ האט ענק מתיר געווען יעצט צו ַ -ווער ָ
דאזיגע מצוה. דאך' ,וקראת לשבת עונג' ,און מ'טאר נישט מבטל זיין די ָ זאגט ָשבת'דיגע סעודה? דער ïסוק ָ
וואס אויףוויבאלד איר זענט עוסק אין תשובה טוהןָ , ַ פארגעזעצט :אבער האט דער 'חידושי הרי"ם' ָ דערנאך ָ
ָ
דאך דוחה שבת .ממילא ,מעגט וואס די מצוה פון מילה איז ָ זאגט דער ïסוק 'ומלתם את ערלת לבבכם'ָ , דעם ָ
איר ,און ס'איז ַאפילו ַא מצוה ,עוסק צו זיין אין תורה און עבודה אין בית המדרש.
האט געפרעגט זיין אייניקל ,דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'ïני מנחם' ווארט פונעם 'חידושי הרי"ם' ָ אויף דעם ָ
טאג פונעם קינד'ס דאס הייסט ,אין ַאכטן ָ נאר אויב ס'איז 'בזמנה'ָ , דאך ַאז מילה איז דוחה שבת ָ זי"ע ,מיר ווייסן ָ
דאך עס 'מילה שלא בזמנה' ,ווייל די צייט תשובה צו טוהן איז ערב שבת .ממילא ,ווי ַאזוי דא איז ָ געבורט ,און ָ
האבן זיי געקענט דוחה זיין די מצוה פון כבוד און עונג שבת? ָ
באשטימטן זמן .ס'איז האט נישט ַא ַ געזאגט ַ -אז תשובה ָ ָ האט דער 'ïני מנחם' נאר פון דא איז ַא ראיה ָ - ָ -
אייביג די צייט תשובה צו טוהן .וועגן דעם איז עס דוחה שבת) .און ס'איז ïשוט ַאז היינטיגער שבת ,שבת שובה ,איז עס ממש
ַא בחינה פון 'מילה בזמנה'.(...
ח .די בעלזער צדיקים זי"ע ,פלעגן שבת שובה ביי שלש סעודות זיצן נעבן דער טיר ,מרמז צו זיין אויף דעם
דערבארימען
ַ וואס זיצט ביי דער טיר און ער בעט זיך ביי דעם אייגנטימער פון דעם הויז ער זאל זיך ארימאן ָ
ַ ָ
זאל
ארימאן ביי דער טיר ,און מ'בעט זיך ביי דעם אויבערשטען ער ָ ַ און אים ַארייננעמעןַ .אזוי שטייט מען ,ווי ַאן ָ
ָאננעמען אונזער תשובה.
האט דער בעלזער רב ,הרה"ק מהר"א זי"ע ,זיך ַאוועקגעזעצט ביי שלש סעודות אין שבת שובה ביי יאר ָ איין ָ
געזאגט' :כעני בפתח ,כעני ָ האט דער הייליגער בעלזער רב דער טיר ,און מיט ַא שטימע געשטיקט פון טרערן ָ
האבן ַאריינגעדרונגעןהארץָ ,וואס זענען ארויסגעקומען פון די טיפענישן פון זיין הייליג ַ דאזיגע ווערטערָ , בפתח' ...די ָ
האבן תשובה געטוהן אויפ'ן ָארט' ,כעני בפתח'. טיף אין די הערצער פון די חסידים ,וועלכע ָ
aA
cמן הבאר c
ווי ווייט יעדער יחיד איז בכח אויפצורייסן די שערי שמים מיט זיין תפילה ,קען מען זען פון די ווערטער
יאר
גאנץ ָ כאטש ַא ַ
וואס עס שטייט אין די 'מנהגים'ַ ,אז ָפון 'אליה רבה' )סי' תקפא ,א"ז סק"ו( אויף דעם ָ
נאר דרך תפלה און בקשהָ ,אבער די עשרת ימי תשובה זאגן די שלוש עשרה מדות ָ קען ַא יחיד נישט ָ
כאטש מיר ïסק'ענען נישט ַאזוי זאגן די שלוש עשרה מדות אויך ביחידות .און ָ זענען ַאנדערש ,מ'קען ָ
האט ַאפילו ַא יחיד דעם דין ַאזוי
להלכה ,קען מען על כל ïנים לערנען פון דעם ַאז אין די יעצטיגע טעג ָ
ווי דער ציבור.
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת é
øòã èøòôèðò .äøéæâ éã êàð האבן ַא וועג ווי ַאזוי 'אונטערצוקויפן' דעם ¨ æéà ñò áéåà ééñ ïåà
בהיותו קרוב -מיר ָ
"éåå ùøòãðà© ïòðòæ äáåùú éîé úøùò éã :"øðì êåøò באשעפער
äìéôú à© åìéôà© è'ìòåt ñìàîòã ¨ ìééåå ,øàé¨ õðàâ
©© à ìò óà' (å"ä ,á"ô äáåùú úåëìä) èáééøù ì"æ í"áîø øòã
.ïñéøòö ïöðàâðéà
© ט
èøòåå ïéã ïééæ ïåà , ãéçé à© ïåô íéîéä äøùòá ,íìåòì äôé ä÷òöäå äáåùúäù éô
úìá÷úîå øúåéá äôé àéä íéøåtéëä íåéå äðùä ùàø ïéáù
ùèðòî à© æà© ,èìòåå òù'éåâ éã ïéà øãñ øòã æéà'ñ ñàã ¨ ïåà äáåùú éã ùèàë ¨ ,èñééä ñàã ¨ .'ãéî àéä
,ïëåæëàð
¨ èåè ,èëéøòâ ï'øàô © ïééèù óøàã © ñàåå ¨ éã ïéà øòáਠ,âéáééà èôìòä øòôòùàá © íåö ïòééøù
òðééæ ïåà èôåù íòã øòáéà ïøéñòøòèðéà êéæ ïåà èøòåå ñò ïåà ,øòðòù êàð ¨ ñò æéà äáåùú éîé úøùò
èéî ïôéå÷øòèðåà íéà ïøéáåøt èòåå øò ,ïèòèéååéè÷à 'ä åùøã' ,èâàæ ¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,ïòîåðòâðਠãìàá ©
íééá ïééæ äëåæ ìàæ¨ øò éãë ,ïëàæ òøòãðà© øòãਠèìòâ æéà ñàã ¨ ¯ 'ãéçéá ,íéøåîà íéøáã äîá' .'åàöîäá
óìà ìéãáäì ¯ ïäåè øéî ïôøàã òáìòæ ñàã ¨ .ètùî .ãéçé ïãòé ïâòåå ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨
ïáàä¨ øéî æà© ,ïééèùøàô ïåà ïñéåå åö ¯ úåìãáä éôìà
øòôòùàá © íòã 'ïôéå÷åöøòèðåà' éåæà© éåå âòåå à© êéåà ïòî óøàã © äøåàëì ,(.çé ä"ø) "øðì êåøò" øòã èáééøù
äìéôú êøåã æéà 'ïôéå÷åöøòèðåà' íéà âòåå øòã .ìåëéáë âòè òâéèöòé éã ïòðòæ ñàååøàô ¨ © ,ïééèùøàô ©
ïðçåé éáø (:çë úåëøá) èâàæ ä÷ãö ïåà øòã ?øàéי¨ àøîâ éã éåå éåæà© , ¨ íòðåô âòè òøòãðà© òìà© éåå øò÷øàèù ©
íòã øàô © êéî èøéô'î ïòåå èöòé ,èâàæò⨠èàä
¨ éàëæ ïá ïééæ ìèáî ïåà ïééæ ììtúî âéãðòèù êàã ¨ ïò÷ ùèðòî
èáòì øò ñàåå ¨ ,àåä êåøá ùåã÷ä íéëìîä éëìî êìî éáø (.æè ä"ø) èâàæ ©¨ àøîâ éã éåå ,úåøéæâ òèëòìù òìà
,ãééø èéî ïèòáøòáéà èùéð íéà ïò÷ êéà ïåà ,âéáééà øæâ íãå÷ ïéá ,íãàì ä÷òö äôé" ,èâàæòâ ¨ èàä
¨ ÷çöé
,èìòâ èéî ïôéå÷øòèðåà èùéð êéåà íéà ïò÷ êéà ïåà ïòééøù åö èåâ ìàîòìà æéà'ñ ."ïéã øæâ øçàì ïéá ,ïéã
?ïòðééåå èùéð êéà ìàæ äøéæâ éã øàô
© æéà ñò áéåà ééñ ,ïòèùøòáéåà íòã åö
באקאנט ַאז אין די עשרתטַ .אזוי שרייבט דער גאון בעל 'נודע ביהודה' זי"ע )'דרושי הצל"ח' ,דרוש א' לסליחות( ,ס'איז ַ ַ
געווארן אין
ָ ימי תשובה געפינט זיך דער אויבערשטער אויך ביי יעדע יחיד ,און ַאפילו אויב ס'איז חלילה נגזר
ראש השנה ַא שלעכטער גזר דין ח"ו ,קען דער גזר דין צעריסן ווערן אין די עשרת ימי תשובה ,און ער ווערט
זאל אונז לעבעדיג זאגט דער ïסוק' ,יחיינו' -דער אויבערשטער ָ פארזיגלט אין יום כיïור צום לעבן .און אויף דעם ָ ַ
געווארן אויף אונז אין די צוויי טעג ראש השנהַ .אז ַאפילו אויב ס'איז ָ וואס ס'איז נגזרמאכן' .מיומים' -פון דעם ָ ַ
געווארן אויפ'ן מענטש מיתה חס ושלום ,קען דער אויבערשטער אים געבן לעבן' .ביום השלישי יקימנו ָ חלילה נגזר
ונחיה לפניו'ַ ,אז מיר וועלן לעבן.
וואס איז דער טעם אז י .דער גאון רבי יונתן אייבעשיץ זצ"ל פרעגט א שטארקע קשיא') ,יערות דבש' ,ח"א ,דרוש ו( ָ
דער אויבערשטער נעמט ָאן די תפילות און בקשות אין די ימים נוראים ,ווען ער זיצט אויפ'ן כסא דין ,לכאורה
וואס מ'בעט זאלן נישט ָאנגענומען ווערן די תחינות און בקשות ָ פארקערטַ ,אז אין טעג פון דין ָ דאך מסתבר ַ איז ָ
זוכה צו זיין צו רחמים און חסדים.
וויבאלד פון ראש השנה ביז יום כיïור זיצט דער אויבערשטער און ער משïט די ַ ענטפערט דער רבי ר' יהונתן,
]אזוי
טאג ַ נאר אין די ערשטע דריי שעה פונעם ָ וואס ער טוט משïט'ן די וועלט ָ טאג ָ וועלט ,נישט ַאזוי ווי יעדן ָ
טאר דער דיין נישט באקאנט פון דעם 'חוק ונימוס הדין'ַ ,אז בשעת א משïט ָ זאגט )ע"ז ד .[(.און ס'איז ַ ַווי די גמרא ָ
פארלירן און ער וועט נישט זאל זיך נישט ַ זיין בייז אויפ'ן בעל דין ,צוליב צוויי טעמים .ערשטנס ,כדי דער בעל דין ָ
קענען טענה'ן זיינע טענות געהעריג ,און אויך ווייל אויב ער וועט זיין אין כעס וועט ער נישט קענען ַארויסגעבן
דעמאלס
ָ אינגאנצן נישט בייזערן ,ער מוז
ַ טאר ער זיך ַא ריכטיגן ïסק דין .צוליב דעם ,ווען ער זיצט ביים משïטָ ,
צארן.
איינהאלטן זיין ָ
ַ
דעריבער ,אויך אויב די עבירות זענען חלילה ַאזוי פיל ,ווערט דער בוכ"ע בכלל נישט אין כעס ,און דער מענטש
וואס ווערן נתעורר אין די עשרת ימי תשובה, ïארציע פון רחמים ָ דעמאלס בעטן ַא 'מנה גדושה' ַ -א גרויסע ָ ָ קען
כאטש זיי זענען טעג פון דין. באוויליגטע טעגָ , דאזיגע טעג ַ און צוליב דעם זענען די ָ
àé באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
ìòéöòtñ ïåà ,ììëá èìòåå øòã óéåà êàð¨ èáòì ãéà à© ïåô ä"ã ,úåãâà éùåãéç) ì"æ à"ùøäî øòã èøàã ¨ èáééøù
ïåà äìéôúá ïééæ äáøî ïòî óøàã © ,âòè òâéèöòé éã ïéà èàä'¨ éàëæ ïá ïðçåé éáø ùèàë æà© ,('òãåé éðéàå
ètùî íééá ïééæ äëåæ ïòî ïò÷ éåæà© ïåà ,ä÷ãöיב. ïòèùøòáéåà íòã ïôéå÷øòèðåà èùéð ïò÷'î æà© èâàæòâ ¨
øòðòé óéåà øàð ¨ ñàã
¨ æéà ,øòèøòåå èéî ïåà èìòâ èéî
øòèøòåå éã óéåà (:æè äðùä ùàø) èáééøù 'ïáà éøåè' øòã àé¨ íéà ïòî ïò÷ ,èìòåå øòã óéåà øòáਠ,èìòåå
èøòåå øòôòùàá © íåö ïòééøù ñàã ¨ æà© ì"æç ïåô ïåà ,äìéôú æéà ñàã ¨ ñàåå¨ ,øòèøòåå èéî ïôéå÷øòèðåà
åö øàð ¨ èùéð ïòî èðééî ñàã ¨ æà© ,ïòîåðòâðਠãìàá© ä÷ãö ïìééè êøåã ¯ èìòâ èéîיא.
óéåà ïtàì÷ðà
© ¨ ìàæ'î
¨ øàð
¨ ,íéùòî òðééæ ïøòñòáøàô ©
øòî èéî ¯ äøéúé äù÷áå äìéôúá íéîçø éøòù éã åøøåòúä àð åøåò ,ïøòåå øøåòúð øéî ïôøàã © ,àìéîî
יג
. úåù÷á ïåà úåìéôú äîùð éã éåå âðàì éåæà© ,àð éðç ùôðä ãåòá àð
זאגט וואס ער ָ יא .מ'קען ארויסנעמען א געוואלדיגע חיזוק פון די ווערטער פונעם גאון בעל 'נודע ביהודה' זי"עָ ,
דאווענט אין די ימים נוראים ,און אין 'דרושי הצל"ח' )דרוש ח ,א' דסליחות( ,עס טרעפט זיך ַאז ַא איד שטייט און ַ
זאגט פארלירן ,ווייל די גמרא ָ זאל ער זיך נישט ַ גאנץ ַאנדערע ערטערָ ... ïלוצלינג זעט ער ַאז זיין מוח שוועבט אין ַ
דאס מיינט ,אויב דער פסול האט פאסירט ווען די בהמה איז שוין )זבחים סח' (:כל שïסולו בקודש ,הקודש מקבלו'ָ .
געווען אין ביהמ"ק ,מעג מען עס מקריב זיין ,וויבאלד ער איז אריינגעקומען הייליג.
די זעלבע איז ווען מ'שטעלט זיך דאווענען .איז מען האט אנגעהויבן מיט די ריכטיגע הכנה ,איז אויך די שלעכטע
מחשבה )'ïסולו'( ,איז אריינגעקומען אינמיטן ,טוט דער 'קודש' אים ָאננעמען ,ווייל עס ווערט ָאנגערופן 'ïסולו בחוץ',
דארט צו זיין... באלד לכתחילה נישט ָ קא ,ïער ïרובירט ַ צוגעגאנגען ָאן ַא ָ
ַ באלד
נאר אויב מען איז ַ ָ
געהאט
ַ האט דער רב האט דערציילט ,אין איינעם פון די שטעט ָ יב .דער לובלינער רב ,הגאון רבי מאיר שפירא זצ"לָ ,
אנגעקלאïט אויף דער טיר צו בעטן ַא נדבה ,פלעגט די רעביצין ַ האט ָ ארימאן ָ
ַ מאל ווען ַאן ָ
ַא מנהגַ ,אז יעדעס ָ
ארימאן ַאז ער איז ַא 'בן טובים' ,פלעגט זי אים ַ האט דערקענט אויף דעם ָ גראשן .אויב די רעבעצין ָ אים געבן ַא ָ
גראשן.
וואס איז ווערד געווען ָ 100 'זלאטע'ָ , ָ מאן דער רב ,און ער פלעגט אים געבן ַא ַארייננעמען צו איר ַ
באוויזן אמאל ַהאט ַ ָ נאכט קומען בעטן פון דער רעבעצין ַא נדבהָ , וואס פלעגט יעדע ַ איינער פון די ָארימעלייטָ ,
ארימאן
ַ האט דער ָ 'זלאטע'ָ .ָ גאנצע האט אים געגעבן ,ווי זיין שטייגערַ ,א ַ ַאריינצוקומען צום רב ַאליין ,וועלכער ָ
האט דער רב אים געפרעגט: זאל אים געבן ַא גרעסערע נדבהָ . געבעטן ַאז דער רב ָ
קיינמאל נישט געבעטן מערָ ,אבער פון מיר, ָ האסט איר גראשן ,דו ָ ָ טאג בלויז ַא -די רעביצין גיט דיר יעדן ָ
באגעניגן מיט דער געדארפט ַַ וואלסט זיך אמאל? דו ָ נאך ַ ָ זלאטע ,בעטסטו ָ ָ האב דיר געגעבן ַא גאנצע וואס איך ָ
ָ
דאזיגער גרויסער נדבה ,און נישט בעטן מער. ָ
ארימאן געענטפערט דעם רב: ַ האט דער ָָ
נאך ַא גראשן ,און ס'איז זאל מיר געבן מער ,וועט זי סך-הכל מיר געבן ָ -אויב איך וועל בעטן די רעביצין ַאז זי ָ
דאקעגן דער רב טיילט ַא גרויסע מתנה ,ממילא איז מיר 'ווערד' פאר מיר צו בעטן אזא קליינע נדבהַ . כדאי ַ
ַ נישט
צו בעטן מ'זאל מיר געבן מער .אויף ַא גרעסערע נדבה לוינט זיך צו בעטן...
'זלאטעס' ָאן ַא שיעור .יעדער תפילה ָ גאנצע זאגן ,אין די יעצטיגע טעג שענקט מען פון הימל ַ לענינינו קען מען ָ
באלד ָאנגענומען אין הימל .מיר דארפן וויסן און פארשטיין אז אין די יעצטיגע טעג איז ווערד און געשריי ווערט ַ
צו מתïלל זיין' ,בעד הנפש חני נא ,אולי יחוס ,אולי ירחם'.
האט ער האבן געהערט פון אונזערס ַא ידידַ ,א מיטגליד פון 'הצלה'ַ ,אז ווען ער איז געווען אינדערהייםָ , יג .מיר ָ
'קלאïט ַאזוי, פארוואס מ ַהאט שנעל געעפענט די טיר ,צו זען ַ ָ שטארק אויפ'ן טיר .ער ָ ַ קלאïן
ַ ïלוצלינג געהערט
פארלוירן דעם האט ַ וואס ָ
האנט איר קליין יונגל ָ געהאלטן אין דער ַ ַ מאמע אוןגעשטאנען ַא ַ
ַ און ביים טיר איז
פארשטאנען
ַ וואלונטיר גוט ַ האט דער 'הצלה' ָ דאן ָ ָאטעם ,און ער נויטיגט זיך דרינגענד אין ערשטע הילף פון 'הצלה'ַ .
שטארקע זעצןַ ,אזוי ווי ַ נאר
קלאïןָ ,
ַ שוואכער
ַ באדייט פון די ווערטער 'כדלים וכרשים דפקנו דלתיך' .נישט ַא דעם ַ
ראטעווען זיין לעבן... האבן 'הצלה' ,צו ַ דארף דרינגענד ָ וואס ַַא מענטש ָ
עשי"ת- האזינו- באר הפרשה áé
ïåà äìéôú ,äáåùú æà© (:æè ä"ø òæ) èâàæ ¨ àøîâ éã ïòî ïò÷ ,âòè òâéèöòé éã ïéà ïééæ åö ììtúî áåéç íòã
øéî éåå ,úåøéæâ òèëòìù òìà© ìèáî ïòðòæ ä÷ãö 'øåè' øòã èáééøù ñò ñàåå¨ øòèøòåå éã ïåô ïòæ
ä÷ãöå äìôúå äáåùúå' ,íéàøåð íéîé éã ïéà ïâàæ ¨ úåîå÷î òùé'ãøôñ éã ïéà êéæ èøéô'î æà© ,(á"øú ïîéñ ç"åà)
,'ìå÷' ,'íåö' æéà ñàã ¨ ñàåå
¨ ,'äøéæâä òåø úà ïéøéáòî èâòøô .íéðåðçúå úåìéôú øòî ïòî èâàæ ¨ úáù êéåà æà©
.(íéàøåð íéîé éã øàô
© íéøåæçî éã ïéà èðòëééöòâðਠéåå) 'ïåîî' .'úáùá ïéòéøî ïéà' æà© êàã
¨ ïòðò'÷ñt øéî ,'øåè' øòã
ò"éæ àæìòáî ù"øäî ÷"äøä íòã óéåà èâàæòâ ¨ èàä ¨ íòè à© ïâàæ ¨ ïò÷'î æà© ,'óñåé úéá' øòã èøòôèðò
ïåô ïéðò íòã óéåà ,(àé ,á íéøéùä øéù ,çñôì íéøîàî) ,ïãéà òùé'ãøôñ éã ïåô âäðî íòã øàô ©
æà© ïøòôèðòøàô© êéæ ùèðòî øòã ïò÷ ,ïèñàô © ¯ 'íåö' øîàã ïàî øòã éåå éåæà© äëìäì ïòðò'÷ñt ééæ ìééåå
ïééæ áéìåö ,íéúéðòú ïèñàô © åö çëá èùéð æéà øò ïòðøàåå åö øôåù èéî ïæàìá âòî ïòî æà ,èìàä ñàåå
ùèðòî øòã ïò÷ ,èìòâ ¯ 'ïåîî' óéåà êéåà .èéé÷ëàååù © øòãà øòáéåø ïòîå÷ ñò æà èàèù ïåô øòðéåàååðééà éã
øòèùøòáéåà øòã ,ïâàæ ¨ ïåà ïøòôèðòøàô © êéæ ìàîਠ© èñééä ìàô àæà æéà ìééåå .ïáéåäòâ êéæ èàä íé éã æà
ïìééèøàô
© ïòðò÷ åö èìòâ âåðòâ ïáòâòâ èùéð øéî èàä ¨ .(ïòååòèàø ïòðò÷ êéæ ïìàæ ééæ éãë) 'êàæ
© òâéèëéåå à'
© ñò
ììtúî ¯ 'ìå÷' ïåô ïéðò íòã óéåà øòáਠ.ä÷ãö øàô © éã èøòåå äáåùú éîé úøùò éã ïéà ãìàáéåå © ïåà
èùéð ùèðòî øòã èàä ¨ íòã óéåà ,øòôòùàá © íåö ïééæ ïéà ïåà ,âòè òøòãðà© ïéà éåå øòî ïòîåðòâðਠäìéôú
ìå÷ ïééæ ïáééäôéåà èòåå øò áéåà ,àìéîî ...õåøéú ïéé÷ ïéã øîâ ï'øàô © ïééèù åö êéæ ïòî èééøâ âòè òâéèöòé
øò èæééåå ,ïòèùøòáéåà íåö ïòééøù ïåà ïééæ ììtúî ïåà êàæ òøòâéèëéåå øòî à© àã ¨ èùéð æéà ,øåtéë íåé ïéà
èùéð èàä ¨ øò æà© ,úå÷ãéö ïééæ øàì÷ ¨ èéîøòã êàã ¨ .ã"ëò ,ñàã ¨ éåå
èìééèòâ èùéð èàä ¨ øò ïåà ,êàååù
© æéà øò ìééåå èñàôòâ
©
øòã áéåà øòáਠ.èìòâ ïéé÷ èùéð èàä ¨ øò ìééåå ä÷ãö ïéà úåçéìñ ïâàæ
¨ åö èùéð êéæ ïøéô øéî ùèàë¨ ïåà
èøòåå ,'ìå÷' ïåô ïéðò íòã ïéà êéåà êàð ¨ èæàì¨ ùèðòî ïåô âòè¯ïëàåå
¨ éã ïéà ,íéðt ìë ìò øòáਠ,úáù
èùéð ,õåøéú ïéé÷ èùéð èàä ¨ øò æà© ,òøôîì øàì÷ ¨ êà㨠æà© ïøétù ãéà øòãòé óøàã© ,äáåùú éîé úøùò éã
.ìéåô íúñ æéà øò .'ïåîî' óéåà èùéð ïåà ,'íåö' óéåà יד
. ñàã
¨ éåå êàæ
© òøòâéèëéåå à© àã
¨ èùéð æéà'ñ
ָ די גאונים.יד
ביי די ברכה פון 'אבות' )די ערשטע ברכה פון,האבן מתקן געווען צוצולייגן אין די עשרת ימי תשובה
פרעגן.' למענך אלקים חיים, וכתבנו בספר החיים, די בקשה 'זכרנו לחיים מלך חפץ בחיים,(תפילת שמונה עשרה
דא ַאריין
ָ ווי קומט.באשעפער ַ פאר'ןַ נאר ַא לויבָ דאךָ די דריי ערשטע ברכות פון שמונה עשרה זענען,די ספרים
.(צו בעטן בקשות אינמיטן דער ערשטער ברכה? )זע טור סי' תקפב
,אבראמסקי זצ"ל
ַ ַ אסירט ביי דעם גאון רבי יחזקאלï ַ האט ָ וואס ָ לויט ַא מעשה,זאגן ַא כוונה דערין ָ קען מען
שטאט איז ליידערָ ַא איד פון.לאנדאן
ָ ָ ווען ער איז געזעסן אויפ'ן כסא הרבנות אין,'מחבר פון ספר 'חזון יחזקאל
געהאלטן ביי ַא מצב פון 'פיקוחַ האט
ָ עס.אויסגעגאנגען פון הונגער רח"ל
ַ און ער איז כמעט,געווארן ַא יורד ל"ע ָ
ארומגעגאנגען איבער די רייכע
ַ ַ ער איז,'ילï'א
ַ ַאדורכגעפירט ַאן,אבראמסקי ַ ַ רבי יחזקאל,האט דער רב ַאליין ָ .'נפש
.פאר דעם צוועק ַ שטאט ָ כדי בייצושטייערן די עשירים אין,אידישע הייזער
ַאן. און אים געבעטן ַא שיינע נדבה,אריבערגעגאנגען צו ַאן עושר אין הויז ַ ַ נאכטס איז דער רב ַ פרייטאג צו
ָ
זאל דער רב קומען צו מיר ָ ...דאך שבת ָ היינט איז, רבי:אבראמסקי ַ ַ געזאגט צו הרב ָ האט דער עושר ָ ,ערשטוינטער
:געזאגט
ָ האט דער רב אים ָ .דעמאלס וועל איך געבן מיין נדבה ָ און,נאך שבת ָ
פארשטיין די וויכטיגקייט פון ַ זאלסט ָ כדי דו,טאג פון שבת ָ אין דעם עצם,עציעל געקומען יעצטï כ'בין ס, ניין-
ַ )זעלבסט...'נאר 'קום ועשה
,פארשטענדליך- ָ , און יעצט איז נישט קיין צייט צו שמועסן. ַאז ס'איז ַאפילו דוחה שבת,דעם צוועק
.(ועל די נדבהïנאך שבת איז דער רב געקומען נעמען בָ ַאז
נישט אין דעם ריכטיגן ָארט און נישט לויט'ן,' ַאז צוליב דעם בעטן מיר 'זכרנו לחיים,זאגן ָ לויט דעם קען מען
ווייל די צייט...אנהאלטן ַאלע פונקטליכקייטן און מנהגים ַ ָ מ'דארף ַ וואס
ָ ,''נארמאלע צייטן
ַ ָ ווייל עס איז נישט,סדר
. אימתי, ואם לא עכשיו... זכרנו לחיים, רבונו של עולם.'יקוח נפשï' ס'איז ַא מצב פון.ברענט ווי ַא פייער
âé באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
áéåà êéåà æà ,èøàã èáééøù øò ïåà ,âòè òâéèöòé úà éðéòéîùä' .(ãé ,á ù"äù) ÷åñt ïéà æîåøî æéà ñàã ¨
ïòâðàâòâëàð
© ùèðòî øòã æéà øàé ¨ ïöðàâ© ïåô êùîá ïèôàä © ÷èåè 'ìå÷' øòã .'áøò êìå÷ éë êìå
íéà óéåà èàä ¨ òøä øöé øòã ïåà ,úååàú òðééæ 'ìå÷' ïåà ,'íåö' ¯ ïëàæטו.
)'© ééååö òøòãðà© éã óéåà ,('áøò
éã ïòîå÷ ñò ïòåå øòáਠ,óàìù
¨ ïôéè à© ïôøàååòâôéåøà
¨ ©
éîé úøùò éã ïåà íéîçøä ùãåç øòã ,ïåöø ïåô âòè שלאפן
ָ מה לך נרדם -עשי"ת איז נישט די צייט צו
ïôàìùיזêìî' ìééåå ,
¨ äáåùúטזåö èééö éã èùéð æéà , ÷øàèù èøòåå (äáåùú êøò) 'õòåé àìt' ÷"äôñ ïéà
ïåà ,øòèéö à© íåøà© èîòð ñò .'õøà ãéîòé ètùîá éã ïåô ïîæä úùåã÷ ìãåâ éã èâðòøáòâñéåøà
געזאגט ,יעדער איינער פון די דריי ווערטער' ,צום'' ,קול'' ,ממון', ָ האט דער בעלזער רב הרה"ק מהר"ש זי"ע טו .אויך ָ
באטרעפט 'ערב' ) ,(272כדי אונז צו לערנעןַ ,אז בשעת ווארט 'קול' .צוויי מאל ַ 136 דאס ָ באטרעפט ַ ,136אזוי ווי ָ ַ
אימשטאנד צו טוהן.ַ וואס מ'איז נישט זאכן ָ אנשטאט די צוויי ַאנדערע ַ ָ דאס שרייען מיטן קולַ , הדחק העלפט ָ
וואס איז געזעסן אויטאבוס ,געהערט ווי ַא בחור ָ ָ פארנדיג אויפ'ן אמאל ָ האט ַ ָ טז .דער גאון רי"א דינר שליט"א ָ
האט יענער גערעדט טעלעפאן ָ
ָ טעלעפאן .אויף דער צווייטער זייט פונעם ָ האט גערעדט אויפ'ן הינטער איםָ ,
באטעריע ענדיגט זיך... זאל רעדן שנעלער ,ווייל די ַ געזאגט צו יענעם ער ָ ָ האט דער בחור באריכותָ .
באטעריע זאגט אונז דער אויבערשטער ,שנעלער ,שנעלער ,די ַ האט הרב דינר געזאגטַ ,אז אין די יעצטיגע טעג ָ ָ
נאך צייט ...כביכולַ ,אלעס 'ענדיגט האסט ָ נאך ַאביסל איז דער יום הדין -רעד זיך נישט איין ַאז דו ָ ענדיגט זיךָ ...
האבן די גרויסע זכותים ווען אסאך תורה ומצוות ,כדי צו ָ 'דארף זיך איינקויפן ַ ַ זיך' .עס קומט דער יום הדין ,און מ ַ
עס קומט דער יום הדין.
האט דער אמאל ָ ביינאכטָ ַ .
ַ בייטאג און
ָ געשלאפן
ָ וואס איז כסדר 'דארף זען נישט צו זיין ַאזוי ווי יענער בחור ָ יז .מ ַ
באגעגנט און אים געפרעגט ,נו ,צי ווייסטו שוין דעם ענטפער אויף די קשיא פון דעם 'רב ראש ישיבה אים ַ
האט געפרעגט דעם ראש וואס מ'לערנט אין דער ישיבהָ , האט נישט ָאנגעהויבן וויסן ָ וואס ָהחובל' ...דער בחורָ ,
האט דער ראש ישיבה אים געענטפערט :דער 'רב החובל' ישיבה :וועגן וועלכע סוגיא רעדט דער ראש ישיבה?ָ ...
וואס דרימלסטו? שטיי אויף און רוף צו האט שוין געפרעגט יונה הנביא' ,מה לך נרדם ,קום קרא אל אלקיך' ָ - ָ
דעם אויבערשטען ...אפשר וועט ער דיך ערוועקן.
פארשטעלן ווי ַא ניקאליי פלעגט פון צייט צו צייט טוישן זיינע קליידער ,און זיך ַ ָ צארבאקאנט ַאז דער ַס'איז ַ ַ
וואס מענטשן לאנד ,כדי צו הערן ָ דארפסמאןַ .אזוי פלעגט ער זיך ַארומדרייען צווישן די מענטשן פון ַ ַ ïשוט'ער ָ
האט ער געזען אמאל אין ַאן ָאוונט ָ
לאנדָ ַ . פאר אין ַ וואס קומט ָ וואס עס איז זייער מיינונג וועגן ַאלעם ָ רעדן ,און ָ
האט ער זיי פארפירט מיט זיי ַא שמועס .צווישן ַאנדערן ָ האט ַ אסאך מענטשן זיצן אין ַא קרעטשמע ,און ער ָ ַ ַ
האטוואלט איר געבעטן פון אים?' ָ וואס ָ דא נעבן אייךָ , וואלט געהערט ַאז דער קעניג זיצט ָ געפרעגט :אויב איר ָ
באקומען ַא וואלט געבעטן צו ַ געזאגט' ,איך ָָ האט
יעדער איינער פון זיי געענטפערט לויט זיינע השגות .איינער ָ
וואלט געבעטן ַא ריזיגע סומע געלט... וואלט געבעטן ַא גרויסע פעלדַ .א דריטער ָ גרויסע הויזַ ,א צווייטערָ ,
נארישקייטן? דער קעניג איז האט איר צו רעדן די ַאלע ַ 'וואס ָגעזאגט מיט גרינגשעצונגָ , ָ האט
נאר איינער פון זיי ָ ָ
ניקאלאי ַאליין.
ָ ַ צאר
פאר זיי ַדא שטייט ַ האבן נישט געוואוסט ַאז ָ לאזט מיך במנוחה' ...זיי ָ דא .זייט שטילָ ,דאך נישט ָ ָ
וואס ער באקומען דורך ַא שליח פון דעם קעניגליכן הויףַ ,אלעס ָ האט יעדער איינער פון זיי ַ טאג שïעטער ָ ַא ָ
באקומען ַא פעלד ,און דער דריטער האט ַ באקומען ַא הויזַ .א צווייטער ָ האט ַהאט געבעטן ַא טאג פריער .איינער ָ ָ
האטוואס ָ האט נעכטן גערעדט ...דער פערטערָ ,אבערָ , גאנצע סומע געלט וועגן וועלכער ער ָ באקומען די ַ האט ַ ָ
באקומען ַא בריוו אונטערגעשריבן פונעם קעניג ,וואו ער שרייבט ַאז מ'וועט אים האט ַ נאר געזוכט 'מנוחת הנפש'ָ , ָ
צארישן אוצר... באקומען פונעם ַ גארנישט ַ לאזן במנוחה ,און דו וועט ָ ָ
האטוואס ער ָ ïאïיר דעם גרויסן צער פון דעם פערטןָ , פארשטעלן און אפילו שילדערן אויפ'ן ַ קען מען זיך דען ָ
געהאט אזא גאלדענע געלעגענהייט. ַ שאדןמיט זיינע ווערטער ָ
גאר געהויבן ,דער אויבערשטער כביכול טוט זיך ַאליין ָאïזוכן צו אונז ,ווי לדידן ייאמר ,די יעצטיגע טעג זענען ָ
זאלן נישט זיין ַאזוי ווי יענער שוטה אלזא ,זען ַאז מיר ָ
דארפן מירָ ַ , זאגט' ,דרשו ה' בהמצאו' .ממילאַ , דער ïסוק ָ
הארצן קענען ניקאלאי געפינט זיך ממש לעבן אים .מיט ַא בקשה פון טיפן ַ ָ ַ צאר האט נישט געשïירט ַאז דער ַ וואס ָ ָ
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת ãé
íéùòîå äáåùúá äòù äôé' .ùéðøòèöðéô ïåà èéé÷âéèëòì óàìùיחâòè æéà ñò ìééåå ,
¨ ïåô ï÷òååøò êéæ óøàã'î
©
¯ 'íéîéä øàùá íéîéìù íéîéî ,åìàä íéîéá íéáåè òâéèëéø éã ïòâðòøá äáåùú ïåà äìéôú éã ïåà ,ïåöø ïåô
éã ïéà íéáåè íéùòî ïåà äáåùú ïåô äòù ïééà åìéôà ïèàèìåæòøיט.
©
òøòãðà© éã ïéà âòè òöðàâ© ïåô øòñòá æéà ,âòè òâéèöòé éã ïáééøù ñò ñàåå¨ èøàã ¨ èâðòøá 'õòåé àìt' øòã
ïáòâ âðåèëà© ïòî óøàã © øàôøòã
© ïåà .øàé
¨ ïåô âòè éîé úøùò éã ïùéååö ÷åìéç øòã æà© ,íéøôñ
èùéð ìàæ כ
¨ ñò , âòè òâéèöòé éã ïåô òãðå÷òñ òãòé äáåùú ïåô ïéðò íòã éáâì ,âòè òøòãðà© éã ïåà äáåùú
ãåáéàì ïééâכא. ïùéååö ÷åìéç øòã éåå éåæà© ùîî æéà ,äìôú ïåà
אסאך שפע .מ'קען צערייסן דעם גזר דין און עס איבערדרייען פון דין צו רחמים. גאר ַ ַ מיר ממשיך זיין אויף זיך ָ
וואס זוכט יעצט 'מנוחה' ,איז נישט ַאנדערש ווי ַא 'מאבד עצמו לדעת' רח"ל. דער מענטש ָ
'באווייזן' און 'ראיות' ַאז
דארפן נישט ָאנקומען צו ַ ַאוודאי גלייבן מיר אין די הייליגע ווערטער פון חז"ל ,און מיר ַ
פאר 'גרויסע מענטשן' ,און נאר ַ
געווארן ָ
ָ געזאגט
ָ דאס ַאלעס איז ס'איז ַאזויָ ,אבער אויב עמיצער וועט טענה'ן ַאז ָ
פאר ַאזעלכע ïחותי ערך ווי מיר זענען ,איז כדאי צו הערן די עדות פון ַא חשוב'ן תלמיד חכם פון ירושלים, נישט ַ
וואס
וואס עס שטייט געשריבן אויף די הענט פון די אידן ָ באקאנט אין 'חכמת היד' ,צו 'לייענען' ָ וועלכער איז ַ ַ
זאגט זיי וועגן זייער מזל ,זייער מעמד באהעלטעניסן פון זייערע הענט( ,און ער ָ ווענדן זיך צו אים )ער ָ
זאל זיי ַאנטïלעקן די ַ
פארגאנגענהייט און אין דערצוקונפטָ ,אבער אין די טעג צווישן ראש השנה און הושענא רבא ,נעמט ומצב אין דער ַ ַ
האט נישט קיין שום זינען צו קוקן אויף די סימנים פון די זאגטַ ,אז עס ָ ער נישט אויף קיין מענטשן ,ווייל ער ָ
טאג טוט זיך ַאלעס טוישן בïועל ממש ,און די ענדערונגען דערקענען זיך הענט אין די יעצטיגע טעג ,ווייל יעדן ָ
זאגן ַאלע 'מבינים' אין חכמת היד. אין די 'שירטוטים' )צייכנס( אויף די הענט ,ווי עס ָ
טאג זיין
זאל אין די הייליגע טעג ַאריינלייגן יעדן ָ זאגט דער תלמיד חכם פון ירושליםַ ,אז אויב דער מענטש ָ ָ
פאר גרויסע ענדערונגען ,ווייל ַאלעס טאג קומען ָמאשין ,וועט ער אים קענען ווייזן ַאז יעדן ָ האנט אין ַאן 'עקסרעי' ַ ַ
אימשטאנד
ַ באשטימט אין די יעצטיגע טעג ,און ער איז יאר ,ווערט ַ טאג פונעם ָïאסירט מיט אים יעדן ָ וואס עס ַ
ָ
מאכן פון זיך ַאלע שלעכטע און שווערע גזירות... בטל צו ַ
זאגןַ ,אז כאטש די יעצטיגע טעג זענען טעג פון דין און משïט, יח .דער הייליגער שינאווער רב זי"ע פלעגט ָ
פונדעסטוועגן ,שïירט ער ַא התעוררות פון אהבה ַאזוי ווי אין די ימים טובים.
דאך ַאוודאי ַאז 'לב יודע מתיקות נפשו' -ווי ווייט 'זאגט ַאז 'לב יודע מרת נפשו' ,איז ָ יט .על דרך צחות ,אויב מ ָ
דאס איז דאך ַאוודאי און ַאוודאי ַאז ָיאר ,איז ָ
גאנץ ָ געווארן וועגן ַא ַ
ָ געזאגט
ָ דאס איז
ער קען ָאנקומען .אויב ָ
ַאזוי אין די יעצטיגע געהויבענע און מסוגל'דיגע טעג.
האט געקויפט די עליה פון 'מפטיר וואס ָïרעמישלאנער זי"ע ,ה ָאט אמאל געפרעגט ַאן עושר ַָ כ .הרה"ק רבי מאיר'ל
האטדאזיגער הפטורהָ . פאר ַא טייערן ïרייז ,אויב ער ווייסט די חשיבות פון דער ָ יונה' יום כיïור ביי מנחה ַ
דער עושר געענטפערט בïשטות ,ווייל אין דער הפטורה ווערט געשילדערט די גרויסע מעלה פון תשובה ַאז ס'איז
זאגט )יונה ג ,י(' ,וירא האלקים את מעשיהם כי שבו מדרכם הרעה ,וינחם מבטל שלעכטע גזירותַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ
געזאגט:
ָ האט הרה"ק רבי מאיר'ל אים האלקים על הרעה אשר דבר לעשות להם'ָ .
-נישט ריכטיג ,דער עיקר ענין פון דער הפטורה איז' ,מה לך נרדם ,קום קרא אל אלקיך ,אולי יתעשת האלקים
לנו ולא נאבד' )יונה א ,ו(...
aA
cמן הבאר c
אמאל געפרעגט איינעם פון די גדולי הדור אין די ניין טעג צו ער מעג ַ
מאכן ַא געוויסן האט ַ ָ
ַא איד ָ
האט דער גדול געשמייכלט ,און אים געענטפערט: מסחר ,צוליב דעם ענין פון השתדלותָ .
דערפאר איז אין די 'עשרת ימי תשובה',
ַ פאר השתדלות איז דען אין די ניין טעג? די צייט
-די צייט ַ
דארף מען טוהן דעמאלס ַ
ָ יאר.
גאנצן ָ
באשטימט אויפ'ן ַדעמאלס זיין קצבה ַ
ָ באקומט
ווען דער מענטש ַ
באשעפער.זאגן תהלים ,און בעטן דעם ַ
השתדלותָ ,
åè עשי"ת- האזינו- באר הפרשה
èéî æéåìá ïâéèôòùàá êéæ ïåà ,ïâòåå òðééæ ïëåæåöëàð ¨ ïåà æà© (á"ð÷ú ,äáåù úáùì ùåøã) èáééøù 'ìçð éáøò' øòã
.ì"ëò ,äáåùú øòãਠïééà ô"äëì ïòî óøàã ,ìåìà ùãåç ïéà
ïåà ,ïëàæ¯áåèù
© òìà ïåô ïæàìtà
¨ ¨ êéæ ,âòè ééøã¯ééååö
øòã åö¯èéâ ,'äáåùú éøòù' íòã ïåô øòèøòåå éã åö éã èéî úòì úòî ïöðàâ © ïåô êùîá ïâéèôòùàá © êéæ
ïåà :(ð úåà ,'íééç úåàöåú' øôñ ïééæ ïéà) 'äîëç úéùàø' íòã åö ïééæ ììtúî ïåà ,äîùð éã ïåô ïèôòùòâ
ïéà âàè
¨ ïééà ïéé÷ ïèòáøà© èùéð ìàæ'î ¨ æà© ,âàæ
¨ êéà
êàã ïòî æéà øàé ¨ õðàâ© à© ãìàáéåå ïåà .ïèùøòáéåà
éã ìééåå ,íåöîöá ïáàä ¨ óøàã'î
© ñàåå
¨ øàð
¨ ,âòè òðòé
éåå êééìâ ïøòåå èðëòøòâ âòè òâéèöòé éã ïìòåå ,ãåøè
íåé à© àã æéà'ñ ãìàáéåå ïåà ,âéìééä øàâ ¨ ïòðòæ âòè
ïòååòâ íéé÷î ïåà èðøòìòâ øàé ¨ õðàâ
© à© èàä¨ ïòî
òâéèöòé éã ïòðòæ øòáéøòã ,ééæ êàð ¨ ïåà ééæ øàô© áåè
ùãåç ïâòåå èãòø 'ìçð éáøò' øòã ùèàë ¨ ïåà .úååöî
!ãòåîä ìåç éåå éåæà© âòè éã ïâòåå ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨ ¨ æéà ,ìåìà
êéåà øòëéæ ñàã
¨ óøàã
àé © ùèðòî à© áéåà êéåà æà© ,àã ïåô øéî ïòòæ .äáåùú éîé úøùò
óøàã
© ,äñðøt øàô © âòè òâéèöòé éã ïéà ïèòáøà©
øòù) 'äáåùú éøòù' ïéà èáééøù ì"æ äðåé åðéáø øòã
øéî âòè àøàô © ñàåå
¨ ïéà ïò÷ðòãòâ èåâ øòáਠøò à èôàë íéîù àøé øòãòé æà© ,(ãé úåà ,éðù
...êéæ ïòðéôòâ øò ìééåå ,äáåùú éîé úøùò éã ïéà øòèéö òâéãìàååòâ
íòðéà ïáéøùøàô © ïøòåå íéùòî òðééæ òìà© æà© èñééåå
פאלן ַאוועק ווען מען איז זיך
ַ ַאלע מקטרוגים- מודה ועוזב íåö øòèùøòáéåà øòã èâðòøá ñìàîòã ¨ ïåà ,øôñ
מודה ומתוודה
øòã ìééåå ,å"ç èëòìù øòãਠ,èåâ ,äùòî òãòé ètùî
éôà äøçå' (ç靿é ,àì) êìéå úùøô ïéà èâàæ ¨ ÷åñt øòã øæâ ïééæ ïåà ,äðùä ùàø ïéà ètùî'òâ èøòåå ùèðòî
äéäå íäî éðô éúøúñäå íéúáæòå àåää íåéá åá .øåtéë íåé ïéà èìâéæøàô
© èøòåå ïéã
àåää íåéá øîàå ,úåøöå úåáø úåòø åäåàöîå ,ìåëàì
© ètùî ïééæ èâðòøá'î æà© èñééåå ùèðòî øòã áéåà
éëðàå ,äìàä úåòøä éðåàöî éáø÷á é÷åìà ïéà éë ìò øàô
.'àåää íåéá éðô øéúñà øúñä ,÷øàèù
© øàâ
¨ øò èøòèéö ,'íãå øùá' à© âéðò÷ à©
èùéð íéà èòåå'ñ .úåöò òðòãéùøàô © èëåæ øò ïåà
éëðàå' ÷åñt øòã èééèù ñàååøàô ¨ © ,íéøôñ éã ïâòøô ,ñ÷ðéì åö øòãਠñèëòø åö ïãðòåå åö êéæ ïìàôðééà ©
ïéà éë ìò' ÷åñt íòã êàð ¨ 'øéúñà øúñä øò .íéðéðò òøòãðà© òðééæ èéî ïâéèôòùàá © êéæ øòãà̈
.'äìàä úåòøä éðåàöî éáø÷á é÷åìà ïåà øòãìòô òðééæ ïøòñòáøàô © åö ïëåæ èùéð èòåå
èòåå øò øàð¨ ,ïæàìëàð
¨ ¨ èùéð êéæ èòåå øò ,øòðèøòâðééåå
,'äùî úøåú') ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã èøòôèðò
.äøö éã ïåô ïòååòèàø
© åö êéæ õøàä à© ïâééìåö
,èâàæ
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ('ìò øîàå' ä"ã
íéðt øúñä íòã ïëàî © ìòåå êéà ¯ 'íäî éðô éúøúñäå' ïùèðòî éã ïòðòæ ùéøàð © àìéîî ,øòèééåå øò èáééøù
êéæ ééæ ïìòåå íòã êøåã ïåà ,øòãðé÷ òùéãéà øàô äôå÷ú øòã ïéà ïèòáøà© ñéåøà ïòééâ ñàåå ¨
àåää íåéá øîàå' ïâàæ ïìòåå ééæ) ïäåè äáåùú ïåà ïééæ äãååúî ééæ ïåà ,ètùî ïåà ïéã ïåô âòè ,íéàøåð íéîé éã ïåô
øúñä éëðàå' ,íòã êøåã ïåà .('éáø÷á é÷åìà ïéà éë ìò éåàø æéà'ñ .ïééæ èòåå èôùî øòééæ ñàåå ¨ èùéð ïñééåå
ïåà ïòééøã÷òååà ïòðò÷ êéæ êéà ìòåå ¯ 'éðô øéúñà ,ïèôòùòâ òðééæ ïåô ïøòðéîøàô © åö ãéà ïëéìøò ïãòé øàô ©
!úåøéáò òøòééæ óéåà ï÷å÷ èùéð ,ïééæ åö ããåáúî êéæ äìéìáå íåéá íéúò ïééæ òáå÷ ïåà
אויך.טאג פון די עשרת ימי תשובה ָ רשת המן יעדןï זאגןָ אמאל געהייסן
ָ ַ האט ָ הרה"ק ר' פנחס מקאריץ זי"ע
,רנסה און ַאנדערע הצטרכות'ןï לל זיין אויףïזאגן מ'זאל מת ָ מאל געהערט ווי ער פלעגט אונז ַ אסאך ַ ַ האט מען
ָ
( אות תפד,' )'אמרי פנחס.' 'והיא מצוה רבה.און גלייבן ַאז דער אויבערשטער וועט זיכער ערפילן אונזערע בקשות
טאג אין די עשרת ָ פארוואס ער פירט זיך יעדן
ָ ַ ,אמאל געפרעגט דעם גאון רבי חיים קניבסקי זצ"ל ָ מ.כא
ָ ַ 'האט
דאס איז זייןָ ווייל,דאס טוט ער ָ ַאז,האט רבי חיים געענטפערטָ .גאנץ ספר תהלים ַ אויסצוזאגן
ָ ,ימי תשובה
...רנסהï פאר
ַ 'אופן פון טוהן 'השתדלות
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת æè
èñøéô åã ¯ 'íúåà íéñëî àìå íäéòùô ìò íéîçðúîå äàãåä éã ïåà ïòðò÷øòðà© ñàã ¨ ìééåå ,øàôøòã
© æéà ñàã
¨
êàð
¨ ïåà ,ïùéðòôòùàá © òðééã óéåà úåðîçø ïáàä¨ åö êéæ íòã ïâò÷ èâéãðéæøàô © ò÷àè
© êéæ èàä'î
¨ ©æà
øéã øàô© äáåùú ïòäåè ñàåå ¨ ïùèðòî éã óéåà øòî ïåà ïéãä úãî éã ÷òååà© èîòð ,àåä êåøá ïòèùøòáéåà
ïáàä
¨ ïåà tਠïæàì ¨ ééæ ïåà ,øéã åö äãåî ïòðòæ ïåà äãååúî êéæ ïáàä ¨ ééæ ãìàáéåå
© ïôàøèùכבïåà ,
¨ ©òìà
åö ñò èùéð ïëåæ ïåà ,úåøéáò òøòééæ óéåà äèøç æà© ïòðàèùøàô
© © ïáàä¨ ïåà ,úåøéáò òøòééæ óéåà ïòååòâ
äñëî' (âé ,çë éìùî) èâàæ
¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,ï÷òãøàô
© ééæ ñàåå
¨ íòã áéìåö ééæ èéî èøéñàt © èàä ¨ äøö éã
'íçåøé áæåòå äãåîå çéìöé àì åéòùôכגèåè øò ïåà , ïìòåå ,ïâòåå ñ'øòôòùàá © íòã ïéà ïòâðàâòâ
© èùéð ïòðòæ
íåðäéâ ïåô ètùî íòã ïåô ïòååòèàøכד. © êéæ øòã æéá ,ìîéä ïéà íéîçø ïåô äãî éã ïééæ øøåòî ééæ
èùéð ìåëéáë ïâéåà òðééæ ïìéåäøàô © èòåå øòèùøòáéåà
æà© (à"ä ,à"ô ,äáåùú úåëìä) èáééøù ì"æ í"áîø øòã
.úåøéáò òøòééæ ïòæ åö
©,äùò úåöî à© ééñ ,äøåú øòã ïéà úååöî òìà
øáåò èàä ¨ ùèðòî øòã áéåà ,äùòú àì úåöî à© ééñ åðéáø ïåô 'ìåãâä éåãéåå' íòã ïéà êéåà øéî ïâàæ ©¨ éåæà
,ââåùá ééñ ,ãéæîá ééñ ,úååöî éã ïåô òðééà óéåà ïòååòâ ìò íçøì êâäðîå' ,(ãåòå ,'ïè÷ øåôéë íåé' ïéà) íéñéð
øò óøàã © ,àèç ïééæ óéåà ïäåè äáåùú ìéåå øò áéåà íéáæåòå ,êéðôì íéãåîå êéìà íéáùì øúåéáå ,êéúåéøá
האט יסורים ח"ו און ער איז זיך וואס ָ געזאגטַ ,אז דער מענטש ָ ָ האט כב .דער גאון רבי חיים ָ ָ
וואלאזשינער זצ"ל ָ
זאגןַ ,אז עס דעמאלס מתוודה אויף זיינע עבירות ,וועלן די יסורים זיכער ַאוועקגיין פון אים .אויך פלעגט ער ָ ָ
נאך דעם ווי דער מענטש טוט תשובה און ער איז זיך מתוודה ,ווערן נמתק די דינים באלד ָ איז 'בדוק ומנוסה'ַ ,אז ַ
און זיי ווערן איבערגעדרייט צו רחמים.
געפארן
ָ ïאסירטַ ,אז ווען ער איז האט עס ַ וואלאזשינער ָ
טאקע ביי דעם גאון רבי חיים ָ ָ 'בדידיה הוה עובדא'ַ .
וואס איז ַא 'יום מאנטאגָ ,
צו דער חתונה פון זיין זון ,דער גאון רבי איצעלע זצ"ל ,איז אינמיטן וועג געווען ַא ָ ָ
'זאל ברענגען ַא ספר תורה פון ַא האט געבעטן ַאז מ ָ הקריאה' ,ווען מ'לייענט אין דער ספר תורה ,און רבי חיים ָ
נאך ַא רב ,וועלכער איז געווען עלטער פון דארט איז ָאבער אויך געווען ָ דערנעבנדיגן שטעטל ,צו לייענען דעריןָ .
'טאר נישט מטלטל זיין און ברענגען די ספר תורה צו געהאלטן ַאז מ ָ ַ האט
וואלאזשינער ,און יענער רב ָ רבי חיים ָ ָ
טאג נישט געהערט לייענען. האט יענעם ָ האט ָאנגענומען זיינע ווערטער ,און ער ָ לייענען דערין .רבי חיים ָ
געווארן פון אים זיין ספר תורה, ָ וואלאזשין ,איז גע'גנב'עט
ווען רבי חיים איז שïעטער צוריקגעקומען ַאהיים קיין ָ ָ
ïאסירט .ער איז ַאריין אין ַא צווייטן צימער און זיך האט ַ דאס ָ פארוואס ָ
פארשטאנען ַ ָ
ַ באלד ַ האט ַאון רבי חיים ָ
האט מען אים דארט אין צווייטן צימערָ , מתוודה געווען אויף דעם חטא פון נישט הערן לייענען ,און זייענדיג ָ
סאלדאטן פונעם מ'האט געפונען די גניבה ,און די גנבים זענען געווען נישט קיין ַאנדערע ווי ָ ַ ָ געלאזט וויסן ַאזָ
דאס איז דארטן איין יריעהָ . האט מען געזען ַאז עס פעלט ָ 'האט שïעטער געעפענט די ספר תורהָ , קייסער .ווען מ ָ
פארפעלט צו לייענען ווען מ'איז געווען אויפ'ן וועג צו דער חתונה... 'האט ַ
געווען ïונקט אין דעם ָארט וואו מ ָ
נאמען רבי ירוחם .דער 'בית אהרן' געהאט ַא חסיד מיט'ן ָ ַ האטקארליןָ , כג .הרה"ק בעל 'בית אהרן' זי"ע פון ַ
געזאגט צו דעם 'בית אהרן'ַ ,אז ָ האט איינער פון די חסידים אמאל ָ מאל צושיקן צום עמודָ ַ . פלעגט אים ָאפט ָ
אמאל צוגיין צום עמוד' ...הייליגע רבי ,צו דען ווייל ער הייסט 'ירוחם' ,קומט אים צוצוגיין געוואלט ַ ָ
ָ וואלט אויך
ער ָ
האט דער 'בית אהרן' אים געענטפערט: האט דער חסיד געפרעגטָ . ַאזוי פיל צום עמוד?' ָ
-ווען דו וועסט זיין ַא 'מודה' ,און אויך ַאן 'עוזב' ,וועסטו אויך הייסן 'ירוחם'...
געזאגט ַא גרויסן יסוד ,ביים בית דין של מעלה פרעגט מען נישט ָ האטכד .הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע ָ
האסטו פארוואס ָ
דארט בלויז איין טענהָ ַ : 'האט ָ
נאר מ ָ
געווארן מיט די עבירהָ , ָ פארוואס ער איז נכשל
דעם מענטש ַ ָ
האט אים וואס ָ וואס צו ענטפערן ,ווייל ָ האבן ָדאזיגע טענה ,וועט דער מענטש נישט ָ נישט תשובה געטוהן .אויף די ָ
פאררעכטן זיינע וועגן פון יעצט און ווייטער?! האבן חרטה על העבר און ַא קבלה על העתיד ,צו ïרובירן ַ געשטערט צו ָ
האט דער אויבערשטער געווארן פון גן עדןָ ,
ָ פארטריבן
זאגט דער מדרש )במדב"ר פי"ג ,ג( ַאז איידער אדם הראשון איז ַ ַאזוי ָ
נאר תשובה טוהן ,וועל איך געזאגט :אפילו יעצט ,אויב דו וועסט ָ ָ האט אים זאל תשובה טוהן .ער ָ אים געבעטן ער ָ
פארטריבן פון גן עדן. האט מען אים ַ האט נישט תשובה געטוהןָ , וויבאלד אדם הראשון ָ ַ ָאננעמען דיין תשובה .און
æé באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
àåä êåøá ïòèùøòáéåà íòã øàôכו¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,
äùà åà ùéà' (æ¯å ,ä øáãîá) èâàæ ïééæ äãååúî êéæכה ©
האט אדם הראשון געזאגט פריערַ ,אז אויף די עצם עבירה פון עסן פונעם עץ הדעתָ , ָ די כוונה דערפון איז ,ווי
געזאגט )בראשית ג ,יב( 'האשה אשר נתתה עמדי היא נתנה לי מן ָ האטהאבן ַא תירוץ ,ווי ער ַאליין ָ נאך געקענט ָ ָ
וואסגעהאט ַָ האט ער נישט האט נישט תשובה געטוהן ,אויף דעם ָ פארוואס ער ָהעץ ואוכל'ָ .אבער אויף די טענה ַ ָ
שטראף.
ָ באקומען זיין האט ער ַ צו ענטפערן ,און צוליב דעם ָ
טאג יום כיïור ,ווען דער 'ווידוי' פאר דעם הייליגן ָ געווארן יעצט ,ווען מיר שטייען ַ ָ געזאגטָ דאס איז סïעציעל ָ כה.
זאגט )יומא פז' (:תנו רבנן ,מצות ווידוי ערב יום הכיïורים עם איז איינע פון די מצוות היוםַ ,אזוי ווי די גמרא ָ
זאגן ווידוי.חשכה' ,ווייל מ'קען נישט תשובה טוהן ָאן ָ
דארף מען זיך מתבונן זיין אין די ווערטער פון הרה"ק בעל 'ישמח משה' זי"עַ ,אז זאגן 'אשמנו'ַ , ווען מ'גייט-צו ָ
דארף מען געדענקעןַ ,אז עס וועט קומען ַא מ'זאגט ווידוי ַ
ָ האט יונגערהייט געהערט פון 'מגידי אמת'ַ ,אז ווען ער ָ
זאגן ווידוי )פ ַאר דעם בית דין צייט ווען דער מענטש איז ָאנגעטוהן אין ַא 'קיטל' )תכריכים( ,און ַא טלית ,און ער וועט ָ
זאגן ווידוי, דאס ָדעמאלס ïועל'ט שוין נישט ָ ָ דעמאלס וועט מען נישט ָאננעמען זיין תשובה ,ווייל ָ של מעלה(ָ ,אבער
מאכן אויף אים ַא רושם. דאס וועט ַ פאררעכטן דורך דעם ווידוי ,און ָ נאך ַ ָאבער יעצט קען ער ָ
ïאïא'ער רב ,הרה"ק בעל 'ויגד יעקב' זצ"לַ ,א וועג ווי ַאזוי ס'איז געזאגט דער ָ ָ האטאויף ַאן ַאנדערן אופן ָ
וואלד און פאר זיינע אויגן ַאז ער שטייט אינמיטן ַא ַ אïמאלן ַ
ָ זאל זיך ָזאגן ווידוי ,ער ָ פאר דעם מענטש צו ָ ריכטיג ַ
האט שוין ַאפילו ַארויסגענומען די שווערד פון איר רויבער זענען אים ַאנטקעגן געקומען ,און איינער פון די רויבער ָ
ïאר מינוט ,כדי ווארטן ַא ָ זאל צו ַנאר ער ָ זאל אים נישט תיכף הרג'ענען ָ שיידל ,און ער בעט זיך ביי אים ַאז ער ָ
שטארבן.
ַ פאר'ן זאגן ווידוי ַ זאל קענען ָ ער ָ
דערפאר איז
ַ זאגטַ ,אז טאר ָאבער דער ווידוי נישט זיין מתוך עצבות חלילה ,ווי די וועלט ָ געזאגט פריערָ ,ָ ווי
טאראזא צייט ָ זאגן ווידוי ,כדי צו דערמאנען ַאז אויך אין ַ ַ וואס מ'זינגט זיך אונטער ביים ָ דא ַא סïעציעלע תנועה ָ ָ
געזאנג ,ווי דערַ זאל עס טוהן מתוך שמחה און מיט ַא זיסן נאר אדרבה ,ער ָ דער מענטש נישט זיין צוגעלייגטָ ,
האט ער זיך ָאנגערופן :רבונו של איינמאל ָ
ָ זאלסאווער חזן ,הרה"ק רבי מרדכי זי"ע פלעגט זינגען ביי ווידוי ,און ָ ָ
אזא זיסן 'אשמנו'...
וואלטן מיר גענומען ַ ַ וואלטן נישט געזינדיגט ,וואו ָ עולם ,אויב אידישע קינדער ָ
נאר עס איז געבויט אויף ַא יסוד פון הייליגן רבי'ן ר' זושא זי"ע פון דאס נישט סתם ַא מליצהָ , באמת ,איז ָ
אזא
וואלט דער אויבערשטער גענומען ַ ַ וואלטן נישט געזינדיגט ,וואו ָ זאגן ,אויב מיר ָ האניïאלי ,וועלכער פלעגט ָ ַ ָ
'זאגט מיט ַא נעימה און השתïכות הנפש. וואס מ ָשיינעם 'ונסלח'ָ ,
דארף זיין מתוך שמחה של מצוה. קלארַ ,אז דער ווידוי ַ ָ דער לימוד פון דעם איז ïשוט און
aA
cמן הבאר c
אמאל ָאנגעקומעןעס ווערט געברענגט )אין ספר 'סיïורי בעל שם טוב'(ַ ,אז דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע איז ַ ָ
שטאט-לייט וועגן די מנהגים פון זייער חזן ,ביי
ָ האט געפרעגט די פאר ראש השנה ,און ער ָ שטאט ַ
ָ אין ַא
פאר דעם בעל שם טובַ ,אז דער חזן געזאגט ַ
ָ שטאט
ָ האבן די אידן פוןדי תפילות פון די ימים נוראיםָ .
מ'זאל ברענגען צו אים
ָ האט דער בעל שם טוב געבעטן זאגן 'על חטא' ,מיט ַא פרייליכן ניגוןָ .פירט זיך צו ָ
האט דער חזן געענטפערט :דער קנעכט פארוואס ער פירט זיך ַאזויָ .
האט אים געפרעגט ַ ָ דעם חזן ,און ער ָ
וואסערן ,איז ער דען טרויעריג? ניין,
ïאלאץ פון ַאלע שמוציגע ַוואס רייניגט דעם הויף אינעם קייסערליכן ַ ַ ָ
באדינען דורך רייניגן
נאנט צום קעניג ,און אים צו ַהאט זוכה געווען צו שטיין ָ אדרבה ,ער פרייט זיך ַאז ער ָ
דערפאר זינגט ער פרייליכע לידער ביים טוהן זיין ַארבעט .הערנדיג די ווערטער פונעם
ַ ïאלאץ.
זיין קעניגליכן ַ ַ
געזאגט:
ָ האט דער בעל שם טוב אים חזןָ ,
אזא כוונה ,יהיה חלקי עמך!דאווענסט מיט ַ ַ -אויב דו ַ
זאגן ווידוי מיט
'דארף ָ
פארוואס מ ַ
נאך ַא טעם ַ ָ געזאגט ָ
ָ האט
דער ערלויער רב ,הגאון רבי שמעון סופר זצ"ל הי"דָ ,
וואס דער מענטש טוט תשובה מאהבה ,ווערן זיינע עבירות איבערגעדרייט צו זכויות, ַא זיסן ניגון ,ווייל דורך דעם ָ
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת çé
èåè ,ïâòååèñòãðåô æà© ,óéñåî æéà 'äîëç úéùàø' øòã ¨ ,'åùò øùà íúàèç úà åãåúäå 'åâå åùòé éë
èðééî ñàã
èâðàô© èøàåå
¨ ñà㨠ùèàë ¨ ,'åðàèç' ïâàæ
¨ øòéøô ïòî כז
. äùò úåöî à© æéà ñàã
¨ ïåà ,íéøáã éåãéåå ïòî
èìòô 'åðàèç' èøàåå¨ ñàã ¨ ìééåå ,'ç úåà ï'èéî ïਠêéæ
ï÷úî ì"æç ïáàä ¨ ñàååøàô
¨ © ,èâàæ¨ 'äîëç úéùàø' øòã
èâàæ¨ ùèðòî øòã ïòåå ãìàáéåå © ,íòìà© øàô
© ñéåà
ïòîòðtàøà
¨ © øò èåè ¯ èâéãðéæòâ áàä '¨ êéà ¯ 'éúàèç
éã ïåô øãñ íòã èéåì éåãéåå ïåô øãñ íòã ïòååòâ
כח
© ïåà , íéâåøèé÷ òðééæ ïåà òøä øöé íòã êéæ ïåô
ïàã ïáàä
¨ äìá÷ä éîëç éã ìééåå ,ú"éá¯ó"ìà ïåô úåéúåà
øòã ñàåå¨ íòã ïਠ,éåãéåå íòã ïâàæ ¨ åö øùë øò æéà
éã èéî ïøàååòâ
¨ ïôàùàá
© © æéà èìòåå éã æà© ,ïáéøùòâ
ìîéä ïéà ïáéåà íéà óéåà å"ç ïééæ âøè÷î ìàæכט. ¨ ïèù
ãéà à© ïòåå ,íòã áéìåö ïåà ,äøåú øòã ïåô úåéúåà 22
ïåà ,øòôòùàá © íòã åö ïäåè åö äáåùú øøåòúð èøòåå
¨ ò"éæ êìîéìà 'ø éáø øòâéìééä øòã øò óøàã
éèå÷éì' ïéà ,èâàæ © ,äáåùú êøåã íât íòã ïèëòøøàô © ìéåå øò
èðøòì ÷åñt øòã æà© ,('äçðî åàù' ä"ã) 'äðùåù óéåà èøéæàá
© æéà ñàåå ¨ éåãéåå íòã èéî ïééæ äãååúî êéæ
øéî æà© âòåå à óéåà ïééæ äãååúî êéæ óøàã'î
© æà© æðåà .'á 'à ïåô úåéúåà éã
פארמערן זיינע זכותים. דאך ַפאר אים ַא גרויסע שמחה ווען ער טוט תשובה ,ווייל ער טוט ָ און ממילא ,איז עס ַ
דאך ַא מצות עשה מן התורה ,און זאגן ווידוי איז ָ דאס ָ
געזאגט ,ווייל ָ
ָ האט דער ערלויער רב זצ"ל נאך ַא טעםָ ,ָ
דארף מען טוהן מיט שמחה... ַא מצוה ַ
זאגט אויף דעם דער גאון 'זאגט 'אשמנו בגדנו' וכו'ָ . הארץ ווען מ ָ
קלאïן מיט'ן פויסט אויפ'ן ַ ַ כו .מ'פירט זיך צו
)א ברודער פונעם גאון מהר"ל מפראג זצ"ל( ,אין 'אגרת הטיול' )חלק הרמז ,אות יט(, רבי חיים ברבי בצלאל מפרידבערג זצ"ל ַ
זאגט )דברים יז ,ז(
זאגן ווידוי ,ווייל דער ïסוק ָ 'קלאïט דווקא מיט'ן פויסט ביים ָ פארוואס מ ַ
על דרך הלצהַ ,א טעם ַ ָ
זאגט )פ' האזינו ,סי' שז( ַאז ווען דער מענטש גייט ַאוועק פון דער 'יד העדים תהיה בו בראשונה' ,און דער 'ספרי' ָ
האסטו געטוהן יענעם 'זאגט איםַ ,אזוי ָ פאר אים ,און מ ָפארגעשטעלט ַ וועלט ,קומען ַאלע זיינע מעשים און זיי ווערן ָ
באפעלט אים אונטערצושרייבן, האב ַאזוי געטוהן ,און דער מלאך ַ יא ,איך ָ באשטעטיגטָ , טאג ,און דער מענטש ַ ָ
האנט פון מענטש איז דער עדות אויף זאגט )איוב לז ,ז( 'יד כל אדם יחתום' .קומט אויסַ ,אז די ַ ַאזוי ווי דער ïסוק ָ
זאל מוסר'ן דעם מענטש. האנט ָ הארץ ,כדי די ַ קלאïן מיט'ן פויסט אויפ'ן ַ ַ דארף מעןזיין חטא ,און וועגן דעם ַ
זאגן ווידוי ,ווייל
דאס ָ כז .דער 'משך חכמה' )דברים לא ,יז( ברענגט ַא ראיה ַאז דער עיקר מצוה פון תשובה איז ָ
אïלאזן די עבירה ,ווייל אפילו אויב מ'טוט נישט תשובה, דאס ָ ָזאגן ַאז דער עיקר פון תשובה איז ָ מ'קען נישט ָ
וואס ער נעמט וואס וועט אים העלפן זיין תשובה ,מיט דעם ָ טאר מען נישט זינדיגן פון יעצט און ווייטער .ממילאָ ,
בארג סיני .דער עיקר פון תשובה איז דעריבער באשוואוירן דערויף ביים ַ 'האט אים שוין ַ וואס מ ָזאך ָ אויף זיך ַא ַ
הארצן אויף ַאלע עבירות. זאגן ווידוי פון טיפן ַדאס ָָ
מïראג זצ"ל )'נתיבות עולם' ,נתיב התשובה ,פ"א( ַא
ַ כח .וועגן דעם ענין פון מחילת עוונות ,שרייבט דער גאון מהר"ל
האט מיט רעכט תרעומות קעגן ראובןַ ,אז ער האט געטוהן ַאן עוולה קעגן שמעון ,און שמעון ָ משל ,ראובן ָ
פאר זיינע פיס און פאלן ַ האט זיך נישט שיין אויפגעפירט צו אים .פונדעסטוועגן ,אויב ראובן וועט קומען און ַ ָ
האט באמת חרטה זאל אים מוחל זיין ,און שמעון וועט דערקענען ַאז ער מיינט עס ערנסט ,און ער ָ וויינען ַאז ער ָ
פארלאזן איבערבעטן ,און מוחל זיין ַ אויף זיין עוולה ,וועט שמעון ַאוודאי נישט זיין ַאן אכזר ,און ער וועט זיך ָ
באגאנגען קעגן אים. וואס ער איז ַ ַ ראובן די עוולה ָ
באשעפער, וואס אנערקענט זיין עבירה און ער בעט דעם ַ דאך ַאוודאי און ַאוודאי ַאז ַא מענטשַ ,א 'בשר ודם'ָ , איז ָ
זאל אים מוחל זיין ,ווערט זיין בקשה ַאוודאי ָאנגענומען אין הימל. דער גרויסער בעל הרחמיםַ ,אז ער ָ
נאנט צו איםַ ,אזוי דער מהר"ל איז מוסיףַ ,אז ïונקט ַאזוי ווי ַא מענטש בעט איבער זיין חבר ווען ער שטייט ָ
זאל אים מוחל זיין די עבירה ,שטייט ער זאגט ווידוי ,און ער בעט דעם אויבערשטען ַאז ער ָ וואס ָאיז אויך דער ָ
נאנט צו דעם אויבערשטען כביכול ,און ממילא ,קענען די מקטרגים נישט רעדן שלעכטס קעגן אים ,ווייל דער ָ
דא ַא בעסערע שיצונג פון דעם. באשעפער שיצט אים אין יענער צייט ,און ס'איז נישט ָ ַ
געבארגט געלט פון זיין חבר .ווען דער ָ האט
געזאגט ַא משל ,איינער ָ ָ כט .דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ
האט
טאג
צואווארטן ַא ָ
ַ זאל
זאגן ער ָ איינמאנען דעם חוב ,אויב דער לוה וועט אים ָאïשטוïן און ָ ָ מלוה קומט
èé באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
יעזוב רשע דרכו -תשובה מיינט בעיקרַ ,א קבלה אויפ'ן עתיד
øò æà© ,ïòèùøòáéåà íòðåô úåðîçø íòðéà øòëéæ ïòðòæ
¨ àéáð øòã ìçåî æðåà èòåå øò ïåà æðåà óéåà ïáàä
ùéàå åëøã òùø áåæòé' (æ ,äð äéòùé) èâàæ ¨ úåðîçø èòåå
åéúåáùçî ïåàלא.'åâå 'åäîçøéå 'ä ìà áåùéå , ìééåå ,úåáöò èéî èùéð øòáਠ,úåøéáò òøòæðåà òìà© ïééæ
åö æéà äáåùú ïåô úéìëú ø÷éò øòã æà© ,èðééî ñàã ¨ øò ïåà íéàèç òðééæ ñéåøà© èâàæ
¨ ùèðòî øòã ïòåå ,ïàã
לב
, ãéúò ï'øàô ל
© äìá÷ òèåâ à© èéî ,'áæåòå äãåî' à© ïééæ . ïåçèá ñéåøâ èéî øàð
¨ ,å"ç êéæ óéåà íéðéã øøåòî æéà
פאר אים מיט'ן חובָ .אבער אויב דער לוה וועט לייקענען צואווארטן ַ
ַ וואך ָאדער צוויי ,וועט ער זיכער ָאדער צווייַ ,א ָ
פארבאלד רופן צום בית דין ַ גארנישט ָאן ...וועט דער מלוה אים ַ זאגן 'לא היו דברים מעולם' ,עס הייבט זיך ָ און ָ
פאר לייקענען דעם חוב. ַא דין תורהַ ,
זאגט ,איך דאס איז די כוונה פון ïסוק )ירמיה ב ,לב( 'הנני נשïט אותך על אמרך לא חטאתי' .אויב דער מענטש ָ ָ
באשעפערָ ,אבער אויב דער מענטש איז מודה פאר דעם ַ באלד צום משïט ַ האב נישט געזינדיגט ,ברענגט מען אים ַ ָ
זאגט אויף אים שלמה המלך ע"ה' ,ומודה ועוזב ירוחם'. האט געטוהן די עבירהָ , ַאז ער ָ
דאסַ ,אז פארא נתינת טעם איז ָ וואס ַ ַזאגן אין די סליחות' ,וסלחת לעוני כי רב הוא' .פרעגן די מפרשיםָ , ל .מיר ָ
דאס איז באשעפער אונז מוחל זיין אונזערע עבירות?! אדרבהָ , דארף דער ַ אסאך געזינדיגטַ , האבן ַ ַוויבאלד מיר ָ ַ
פארקערט. דאך לכאורה ַא סיבה אויף ַ ָ
ענטפערט דער גאון בעל 'בן איש חי' זצ"ל )אין זיין ספר 'עוד יוסף חי' ,דברים ,ועוד( ,על דרך צחות ,ווייל אין דער גמרא
וואס איז ַא 'מודה בקנס ואחר כך דא ַא מחלוקת צווישן די אמוראים רב און שמואל ,וועגן איינער ָ )ב"ק עה (.איז ָ
זאגן ַאז ער איז דערנאך קומען עדים און ָ
ָ האט מודה געווען אין ַא 'קנס' ַ)אזוי ווי 'כפל' ,א.ד.ג ,(.און באו עדים' .ער ָ
דאך מודה געווען איידער די עדים זענען ָאנגעקומעןָ ,אבער האט ָ זאגט רב ַאז ער איז ïטור ,ווייל ער ָ שולדיגָ ,
דארפן מיר נישט ָאנקומען צו זיין הודאה ,מ'קען אים מחייב זיין האלט ַאז ער איז חייב ,ווייל סוף כל סוףַ , שמואל ַ
וואס זענען שïעטער ָאנגעקומען אין בית דין .די הלכה בלייבט ווי רבַ ,אז ער איז ïטור. לויט די עדות פון די עדים ָ
זאגן ,עס האבן געזינדיגט ...איי ,וועסטו ָ וויבאלד מיר זענען מודה ַאז מיר ָ ַ זאגן מיר' ,וסלחת לעוני', אויף דעם ָ
זאגן מיר' ,כי רב הוא' -מיר זאגן עדות אויף אונזער עבירה )די מקטרגים ח"ו( ,אויף דעם ָ וואס ָדא 'עדים' ָ דאך ָ זענען ָ
ïסק'ענען די הלכה ַאזוי ווי רבַ ,אז 'מודה בקנס ואחר כך באו עדים ïטור' ,און ממילא קומט עס ַאז אויב דער
זאל ביי אים מקוים ווערן 'ומודה ועוזב ירוחם'... מענטש איז מודהָ ,
געזאגט בדרך מליצה ,אויף די ווערטער 'וסלחת לעוני כי ָ האטאגב ,הרה"ק רבי שמחה בונם פון ïשיסחא זי"ע ָ
'האט עס מקדיש וואס מ ָדאס מיינטַ ,א בהמה ָ זאגט )יומא סד' (.בעלי חיים אינן נדחין'ָ . רב הוא' ,ווייל די גמרא ָ
געווארן ָאïגעשטוïט צוליב ַא ïסול ,א.ד.ג,. ָ נאך געלעבט איז די בהמה האט ָ פאר ַא קרבן ,און ווען עס ָ געווען ַ
האט דער ïסול זיך ָאïגעטוהן ,ווערט די בהמה צוריק כשר ,און מ'קען עס מקריב זיין .אויף דעם ָאבער שïעטער ָ
וויבאלד די הלכה בלייבט ַאזוי ווי רב ַאז 'בעלי חיים אינם נדחין'. ַ זאגן מיר' ,וסלחת לעוני כי רב הוא', ָ
פאר ַאלע פון אונז וואס דארפן זיך כסדר מחזיק זיין אין דער ענין פון תשובה, דאס ַא גרויסער יסוד און חיזוק ַ ָ
באוויליגט ווערן קיינמאל נישט ַאוועקגעשטוïט ח"ו פון צו קענען תשובה טוהן און ַ ָ וואס 'לעבט' ,ווערט ַאז דער ָ
זאגן אין די תפילות פון די ימים נוראים' ,ועד יום מותו תחכה לו ,אם ישוב פאר דעם אויבערשטעןַ ,אזוי ווי מיר ָ ַ
מיד תקבלו'.
נאכגעזאגט
ָ האט ָ נאמען פון זיין זיידן ,הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"עַ ,אז ער ָ לא .דער 'שפתי צדיק' ברענגט אין ָ
געדאנקען
ַ אïלאזן זיינע
זאל ָ ָ
נאמען פון הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע' ,יעזוב רשע דרכו' -ער ָ אין ָ
טראכט ַאז ער ַ וואס ער
אïלאזן זיינע מחשבות ָ
זאל ָ ָ געווארן ַא 'רשע' ח"ו' .ואיש און מחשבותיו' -ער ָ ָ ַאז ער איז
איז ַאן 'איש און'.
געזאגט הגה"ח רבי גד'ל אייזנער זצ"ל ,דער משגיח פון ישיבת 'חידושי הרי"ם' אין תל אביב, ָ האט אויף דעם ָ
פארציקן וואס קומט ַ וואלף ָ
האט ïלוצלינג געזען ַא ָ וואלדָ , וואס פירט די שעפעלעך אין ַ ïאסטוך ָ על דרך משלַ ,א ַ
האט ָאבער וואלף ָ וואלף .דער ָנאכלויפן דעם ָïאסטוך זיך גענומען מיט 'מסירות נפש' ָ האט דער ַ די שעïסעלעךָ .
כאïן ...ביזהאט אים נישט געקענט ַ ïאסטוך ָ געלאפן שנעלערַ ,אזוי ַאז דער ַ ָ גענוג כח צו ַאנטלויפן ,און ער איז
געלאפן ווייטערַ ,אזוי ַאזָ וואלף איז ָאבער ַאלץ
וואלף ביים וויידל .דער ָ אנצוכאïן דעם ָ ַ באוויזן ָ
יא ַ
האט ענדליך ָ ער ָ
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת ë
נאכגעשלעïט שטארק זיין וויידל ,און ווערט ָ ַ כאïט ָאן ïאסטוך ַ וואלף לויפט ,און דער ַ עס קומט אויסַ ,אז דער ָ
שטאט.
ָ צוזאמען אין
ַ נאך אים ,ביז ַא מצב פון סכנת נפשותַ ...אזוי זענען זיי ַאריינגעקומען ָ
ïאסטוך געשריגן מיט ַאלע האט דער ַ צעלאכטָ ,
ַ האבן זיי זיך
דאזיגע מראהָ , האבן געזען די ָ שטאט-לייט ָָ ווען די
'לאז ָאפ דיין
ïאסטוךָ : האט ַא קלוגער איד געשריגן צום ַ וואלףָ ...ראטעוועט מיך פונעם ָ האט רחמנות ,און ַ כוחותָ :
געראטעוועט ווערן'...
ַ האנט פון זיין וויידל ,וועסטו ַ
נאך פונעם 'וויידל'...
לאז ָנאר נישט געפינעןָ , זאל זיך ָ זאגט מען צו יעדן איד ,אין וועלכן מצב ער ָ דאס זעלבע ָ ָ
האלטסט עס ָאן מיט ַאלע כוחות ,און דו קענסט מאכסטו פון דיין פירונגַ ,א 'וועג' און ַא 'מהלך'? דו ַ פארוואס ַ
ַ ָ
דארפסט זיך ַאזוי פירן? ס'איז נישט מער ווי ַא האט דיר איינגערעדט ַאז דו ַ באפרייען דערפון .ווער ָ זיך נישט ַ
דאזיגע געוואוינהייט ,וועט דיר ווערן בעסער... לאז ָא ïדי ָ שלעכטע געוואוינהייטָ .
האבן זיך געשïילט. געזאגט ַא משל ,צוויי ברידער ,קליינע קינדערָ , ָ האטïאגראמאנסקי זצ"ל ָ
דער גאון רבי מרדכי ָ ַ ַ
האט דאס 'פערדל' .דער בעל עגלה ָ איינער פון זיי איז געווען דער 'בעל עגלה' ,און דער צווייטער איז געווען ָ
געפירט דעם פערד...
אריינגעלאפן
ָ נאכגעלאזט די לייצן ,און איז שנעל ַ
ָ האט דער 'בעל עגלה' ָ שטארק רעגענעןָ , ַ האט ָאנגעהויבןïלוצלינג ָ
האט וואס ָ געזארגט ָ
ָ האט זי זיך
נאר איין קינד איז צוריקגעקומען ַאהייםָ , האט געזען ַאז ָ אין הויז .ווען די מאמע ָ
גאס ,און ארויסגעלאפן אויפ'ן ַ
ָ פארוואס איז ער נישט ַאהיימגעקומען .איז זי שנעל ַ ïאסירט מיט איר ַאנדערן קינדָ ַ , ַ
דאס קינד האט די מאמע געפרעגט ָ געזען ווי איר קינד שטייט איינגעבויגן ,און ווערט ַאדורכגעווייקט פונעם רעגןָ .
דאס יונגל געענטפערט ,ווי ַאזוי קען איך ַאריינקומען אין האט ָ דאךָ . פארוואס ער שטייט אינדרויסן ,עס רעגנט ָ ַ ָ
דאך ַא פערד... הויז ,איך בין ָ
aA
cמן הבאר c
סלאנימער רבי ,הרה"ק ָ טאטן ,דער נאמען פון זיין ַדער 'בית אברהם' ברענגט )פ' נח ,ד"ה 'וישלח'( ,אין ָ
וואס ווערט ָאנגערופן 'ביבער' ,און זי פירט זיךַ ,אז ווען זי גייט דא ַא חיה ָ בעל 'דברי שמואל' זי"ע ,ס'איז ָ
פאנגען ,קוקטאויפ'ן וועג ,קומט זי שïעטער צוריק אויף דעם זעלבן וועג ממשַ ,אזוי ַאז ווען מ'וויל איר ַ
פאנגען
'זאל איר קענען ַ נאך אויפ'ן וועג ַאהין ,און מ'טוט צוגרייטן ַא נעץ אויף יענעם וועג ,כדי מ ָ מען איר ָ
געפאנגען
ַ ווען זי וועט צוריקקומען .דערנאך ,ווען דער 'ביבער' קומט צוריק און זעט די נעץ ַאז זי גייט
פאלט איר ָאבער נישט איין צו טוישן איר וועג, יאמערליכע קולות .עס ַ ווערן נעמט זי זיך וויינען מיט ָ
פאלט ַאזוי ַאריין אין דער נעץ וויינענדיג...צוריקצוגיין אויף ַאן ַאנדערן וועג .זי ַ
כאטש ער זעט וואס ער מיינט ַאז ער 'מוז' גיין אויף ַא געוויסן וועגָ . ָאט ַאזוי זעט אויס דער מענטש ָ
פאלט ווייטער ַאריין אין זעלבן האלט ער זיך ָאבער נישט צוריק ,און ער ַ בראך ,און ער 'וויינט'ַ ,
ָ זיין גרויסן
באשליסן ביי דיר ַאז דו ביזט נישט 'מחויב' דארפסט ַ זאגט מען אים ,גיי ַארויס פון דיינע 'שגיונות' .דו ַ גרובָ .
געראטעוועט
ַ צו גיין ַאהין אויף יענעם ָארט ...גיי אויף ַאן ַאנדערן וועג ַ -א גוטן וועג -און ַאזוי וועסטו ווערן
ïאסטקע...אריינפאלן אין ַא ַ
ַ פון ַ
האלטן יעצט אינמיטן די עשרת ימי זאגט דוד המלך ע"ה' ,אל תהיו כסוס כפרד אין הבין' ...מיר ַ אויף דעם ָ
איבערלאזן מיין
ָ זאגט ,איך קען נישט ַאריינגיין ,ווייל איך בין ַא 'פערד' ...איך קען נישט תשובה ,און דער מענטש ָ
אויסגעזאגט דעם 'סוד'ַ ,אז דו ביזט ַא פערד ...און ווער צווינגט דיך
ָ האט דיר
וועג און זיך טוישן צום גוטן ...ווער ָ
נאך פון דיינע שלעכטע געוואוינהייטן .עפן דיינע אויגן ,וועסטו זען ַאז אויף לאז ָווייטער ָאנצוגיין ַאלס ַא 'פערד'ָ ...
אימשטאנד אין ַא סעקונדע ממשָ ,אנצוקומען צו
ַ געזאגט 'נעשה אדם' ,און ַאז דו ביזט ָ האט דער אויבערשטער דיר ָ
די העכסטע מדריגות און מעלות.
פאר דעם ַא דין שטריקל. זאל נישט ַאנטלויפן ,איז גענוג ַ עלעפאנט ַאז ער ַָ באקאנטַ ,אז ָאïצוהיטן ַאס'איז ַ ַ
שטארק צו צערייסן דעם שטריק אין ַא סעקונדע ,איז עס ָאבער ַא גוטע היטונג... ַ עלעפאנט איז גענוג
ַ כאטש דער
ָ
טאג ַאלט ,איז געווען גענוג אים צוצובינדן מיט ַא עלעפאנט איז געווען ַא ָ
ַ וויבאלד ווען דער ַ די סיבה דערפון איז,
עלעפאנט
ַ האט דערבאפרייען פונעם שטריקל .ממילאָ , דעמאלס איז אים נישט געלונגען זיך צו ַ ָ דינעם שטריקל ,און
àë באר הפרשה -האזינו -עשי"ת
.ùôð ïöðàâ
© ïééæ èéî ùèðòî øòã êéæ èðéôòâ èøàã ¨ æéà'î ñàåå
¨ ïèééäðéåàååòâ òèëòìù éã ïæàìtà
¨ ¨ èéî ïåà
øòã ïâòåå èëàøè© ÷ùèðòî øòã ïòåå æà© ñéåà èîå לג
. èöòé æéá ééæ èéî èðéåàååòâ ïòååòâ
å"ç ïèëòìù íòðéà øò æéà ,èééäðòâðàâøàô èøàãלדøò ïåà ,¨ ,èâàæòâ
¨ ¨ ò"éæ 'í"éøä éùåãéç' ìòá ÷"äøä
èàä
èòåå çî ïééæ ìééåå ,ïäåè äáåùú èùéð éàãååà© èòåå ,êéæ èðéôòâ ùèðòî íòðåô äáùçî éã åàåå
אלזא
באפרייען פונעם שטריק ...ער ïרובירט ַ ָ קיינמאל נישט קענען ַ ָ אïגעמאכט ביי זיך אין מחַ ,אז ער וועט זיך ַ ָ
טראג שווערע משאות ,קען ָ טראכטןַ ,אז אפשר יעצטַ ,אז איך בין שוין גרעסער און איך ַ מאל צו נישט ַאפילו איין ָ
באפרייען פון דעם דינעם שטריקל... איך מיך שוין ַ
אמאל זיךמ'האט שוין פרובירט ַ ָ ָ פארשטיין ַאז אויב דארפן מיר וויסן' ,מותר האדם מן הבהמה' ,צו ַ דאס זעלבע ַ ָ
באפרייען שטארקן קעגן דעם יצר הרע און ס'איז נישט געלונגען ,וועט מען דען צוליב דעם אויך יעצט זיך נישט קענען ַ ַ
באזיגן דעם יצר הרע. שטארקערע כוחות ,און ער וועסטו קענען ַ ַ האסטו פיל דאך מעגליך ַאז היינט ָ פון אים? ס'איז ָ
האט ַא זאגן ווידויָ . הארץ ביים ָ געקלאïט אויף זיין ַ ַ געשטאנען און
ַ אמאל
באקאנטַ ,א איד איז ַ ָ לב .עס איז ַ ַ
קלאïסטו ,דער בעה"ב איז נישט אינדערהיים ...אזוי איז עס אויב מ'מיינט עס ַ וואס
געזאגטָ : ָ צווייטער אים
פאר'ן
מ'דארף נעמען אויף זיך ַ ַ נאר
קלאïן אומזיסטָ , ַ שאד צו זאגן ווידוי ,און ממילא ,איז ַא ָ נישט ערנסט מיט ָ
הארץ צוריקקומען אין זיין רשות. דאס ַ דאן וועט אויך ָ עתיד ,און ַ
נאך דיהארץ ָ האנט אויפ'ן ַ קלאïן מיט דער ַ ַ געזאגט דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"עַ ,אז אנשטאט צו ָ האטַאזוי ָ
זאל געוועלטיגן קאָ ï פאר די עבירהַ ,אז דער ָ האנט ַ הארץ אויף די ַ קלאïן מיט'ן ַ ַ זאל דער מענטש בעסער עבירהָ ,
זאך קעגן דעם אויבערשטען'ס רצון. צולאזן זיינע איברים צו טוהן ַא ַ ָ זאל נישט הארץ ,און ער ָ אויפ'ן ַ
שטאט,
ָ באזוך אין אריינגעפארן אויף ַא ַ ָ דארפסמאן איז ַ
ַ געזאגט ַא משלַ ,א ָ ָ האטהרה"ק מהרי"ד מבעלזא זי"ע ָ
'ראטעוועט' ...עס בושעוועט ַא האבן געשריגן ַ אויסגעבראכן ַא פייער און מענטשן ָ ָ האט און ïלוצלינג זעט ער עס ָ
דאס פייער. געלאשן ָ ָ וואסער אוןשטאט-לייט מיט עמערס ַ ָ צוזאמענגעלאפן ַאלע
ָ ַ באלד זענען זיך פייער! ַ
פאר די ַאנדערע באגייסטערונג ַ האט ער דערציילט מיט ַ דארףָ , דארפסמאן איז צוריקגעקומען ַאהיים אין ָ ַ ווען דער ָ
דאס פייער לעשט זיך אויס... שטאטַ ,אז מ'שרייט ,און ָ ָ זאך אין האט געזען ַא וואונדערליכע ַ דארפסלייטַ ,אז ער ָ ָ
דארף ...שïעטער, דארפסלייט זיך ַאוועקגעזעצט ,און ָאïגעשמועסט אויך זיך ַאזוי צו איינפירן ביי זיי אין ָ האבן די ָ ָ
-פארשטענדליךַ ,אז האבן זיי זיך ַאוועקגעשטעלט שרייען ...זעלבסט ַ דארףָ , אויסגעבראכן ַא פייער אין ָ ָ האט
ווען עס ָ
שטאט-לייט און זיך ָ געהאלפן ...זענען זיי צוריקגעקומען אין איילעניש צו די ָ גארנישט האבן ָ זייערע געשרייען ָ
שטאט-לייט זיי ערקלערטַ ,אז דער ָ האבן די
געארבעט די 'סגולה'ָ ... ַ יא
האט ָ פאר אייך ָ פאר זיי ,היתכןַ , ָאïגערעדט ַ
צוזאמענצורופן די מענטשן ַ דאס טוהן ...דער געשריי איז נישט מער ווי ַאן עצה נאר ָ דאס שרייעןָ , תכלית איז נישט ָ
דאס פייער. און אויסלעשן ָ
האבן און שרייען, דאס חרטה ָ דאס זעלבע איז מיט תשובה .דער עיקר פון די תשובה איז נישט ָ דער נמשל איזָ ,
נאר די התעוררות צו טוישן די מעשים פון יעצט און ווייטער. ָ
געווארן מיט ַאן עבירה ,איז ער ָ זאגט ,אויב דער מענטש איז נכשל זאגט )ויק"ר פכ"ה ,א( רב הונא ָ לג .דער מדרש ָ
זאל לעבן? אויב ער איז געווען געוואוינט צו לערנען איין זאל ער טוהן ַאז ער ָ וואס ָ
חייב מיתה בידי שמיםָ .
זאלזאל ער לערנען צוויי בלעטער ,און אויב ער איז געווען געוואוינט צו לערנען איין ïרק משניותָ , בלאט גמראָ , ַ
גאנצער מהות פון תשובה איז צו צעברעכן די פריערדיגע זאגן די ספרים ,ווייל דער ַ ער לערנען צוויי ïרקיםָ .
זאל טוישן זיינע וועגן .דעריבער ,אויב ער איז געווען געוואוינט צו לערנען געוואוינהייטן ,יעזוב רשע דרכו ,און ער ָ
טאג פון יעצט און ווייטער ,צוויי זאל ער טוישן זיין געוואוינהייט און ָאנהייבן לערנען יעדן ָ בלאט טעגליךָ , ַ איין
בלעטער.
פאטער פוןïראבישט )דער ָ ָ לד .עס ווערט געברענגט אין ספר 'משמיע שלום'ַ ,אז הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע פון
בלאטע ,אויב ער וועט ָ אריינגעפאלן אין
ַ געגאנגען אין וועג און איז ַ ַ געזאגט ,איינער איז ָ האט הייליגן רוזינער זי"ע( ָ
נארנאר וועט ער זיך נישט קענען רייניגן די קליידערָ , באלד ָאïצורייניגן זיך און זיינע קליידער ,איז נישט ָ ָאנהייבן ַ
פארשמירט .די איינציגע נאך מער ַ נאך מער אויסשïרייטן אויפ'ן קלייד ,און עס וועט ווערן ָ בלאטע וועט זיך ָ ָ די
בלאטע וועט זיך ָ פארזעצן אויפ'ן וועג כאילו לא היה ,און שïעטער ,ווען די זאל ווייטער ָ פאר אים איז ,ער ָ עצה ַ
באר הפרשה -האזינו -עשי"ת áë
¨ ...òèàìá
èùéð ,èâéãðéæòâ àé ¨ ÷éèù à© ïáééìá øò èòåå áìä íåèîè à© åö ïééæ íøåâ èòåå ñò ïåà íùåâî ïøòåå
)ñàåå
¨ íòã ïåô øòèùøòáéåà øòã èàä¨ ñàåå ¨ ,èâéãðéæòâ .äìéìç úåáöò ïéà ïìàôðééøà
© © ïò÷ øò ïåà
øòã ñàåå¨ èééö øòã ïéà .(ïåôøòã ìéô éåæà© èñèëàøè
© åã æéà ÷ðàãòâ
© © © ,øòèééåå 'í"éøä éùåãéç' øòã èâàæ
àæà ¨
ïáàøâ
¨ ìééååøòã êàã
¨ øò ïò÷ ,ïåôøòã èëàøè © ùèðòî ùèðòî øòã ïòåå ìééåå ,àèç íöò øòã éåå øòâøò
ïòîå÷ñéåøà© ñòtò ìàæ ¨ ñò ïåà ,øòðééèù ïèðàîàéã
© © ','òèàìá
¨ ïééæ ïâòåå ïåà ,'òøî øåñ' íòã ïâòåå èëàøè
©
אראïפאלן פון זיין קלייד ָאן בלאטע און ס'וועט ַ ָ ַ ָ גאנצע
אïשאקלען די ַ ָ שאקל ָאויסטריקענען ,קען ער מיט איין ָ
שטערונגען.
טראכט כסדר פון זיין ַ 'ïאטשקעט' זיך צופיל מיט'ן 'סור מרע' -ער וואס ַ דאס זעלבע איז מיט ַא מענטש ָ ָ
געפאר ַאז ער ַ נאר עס הערשט ַא וואס ער קען זיך נישט רייניגן פון דעם 'שמוץ'ָ , נאר ָ נישט-גוטן עבר ,איז נישט ָ
זאל זיך בכלל נישט רעכענען מיט זיין עבר, פאר אים איז ,ער ָ פארשמירט .די איינציגע תקנה ַ נאך מער ַ זאל ווערן ָ ָ
זאל גיין זיין וועג ,לערנען תורה און מקיים זיין מצוות ,גלייך ווי נאר ער ָ און נישט עוסק זיין אינעם 'סור מרע'ָ ,
'שאקל'ָ 'אïטריקענען' ,קען ער מיט איין בלאטע וועט זיך ָ ָ ïאסירט ,און מיט דער צייט ,ווען די וואלט ַ גארנישט ָ ָ
גאנצע שלעכטס. דאס ַ אראïפאלן ָ
מיט ַא ריכטיגן הרהור תשובה ,קען ער זיך ָאïרייניגן ,און עס וועט ַ ָ ַ
מ'זאל אויסשïרייטן ַא ָ זאגן די ספרים אויך אויף די ווערטער פון חז"ל )פסחים ק' (.פורס מפה ,ומקדש'. ַאזוי ָ
דאן קען מען זיך הייליגן )'ומקדש'(. מאכן ַא הפסק צווישן דעם הוה מיט'ן עבר ,און ַ 'טישטוך' אויפ'ן עברַ ,
געזאגט הגה"ח רבי גד'ל אייזנער זצ"ל ,משגיח פון דער ישיבה 'חידושי הרי"ם' אין תל אביבַ ,א משל ָ האטענליך ָ
וואס אויב ער וועט ָאנהייבן זיך ָאïרייניגן געווארן מיט ַאשָ , ָ פארשמירט וואס זיינע קליידער זענען ַ צו ַא מענטש ָ
נאך מער נאר די קליידער וועלן ווערן ָ נאר וועט ער עס נישט קענען רייניגןָ , דורך רייבן די קליידער ,איז נישט ָ
דאסבלאז ,וועט ָ ָ בלאזן מיט'ן מויל אויפ'ן ַאש ,און מיט איין ָ זאל
פאר אים איז ,ער ָ שמוציג .די איינציגע עצה ַ
אראïפליען. גאנצע ַאש ַ ָ ַ
זאל ער נישט 'רייבן' געווארן מיט עבירותָ , ָ פארשמירט וואס שïירט ַאז זיי נשמה איז ליידער ַ לדידן ייאמר ,דער ָ
געווארן מיט דער עבירה און מיט יענעם ָ טראכטן כסדר וועגן זיין נישט גוטן עברַ ,אז ער איז געשטרויכלט ַ און
פארגאנגענהייט,גאנצע ַ ַ דאן וועט ער זען ַאז זיין ַ גאנצן 'עבר' ,און ַ 'בלאז' מיט'ן מויל אויפ'ן ַָ זאל געבן איין נאר ער ָ חטאָ ,
וואס צעשïרייט זיך און פליט ַאוועק אויף ַאלע זייטן ,און פון יעצט און ווייטער ,קען ער ָאנהייבן 'אש' ָ איז ַאזוי ווי ַ
דינען דעם אויבערשטען ווי ַא ניי-געבוירענער מענטש.
האטכאטש תקיעת שופר אין ראש השנה איז ַא גזירת הכתובָ , דער רמב"ם ז"ל שרייבט )הלכות תשובה פ"ג ,ה"ד( ַאז ָ
עס ָאבער ַא רמז' ,עורו ישנים משינתכם ,ונרדמים הקיצו מתרדמתכם ,וחפשו במעשיכם וחזרו בתשובה' וכו' .די
באשעפער. שלאף ,און תשובה טוהן ,אומקערן זיך צום ַ ָ זאלן זיך אויפוועקן פון זייער טיפן שלאפענדיגע מענטשן ָ ָ
געוואלט ערקלערן ַאז דער תכלית פון תקיעת שופר איז מעורר צו ָ האט פארשטיין ,אויב דער רמב"ם ָ דארף מען ַ ַ
וואס ווערט ערוועקט שלאפענדיגן מענטש ָ ָ געדארפט ברענגען ַא ביישïיל פון ַא ַ האט ער
פארוואס ָ
זיין דעם מענטשָ ַ ,
זאגן ַאז דער שופר איז מעורר דעם מענטש צו טוישן זיינע וועגן? פארוואס איז נישט גענוג צו ָ שלאף? ַ ָ ָ פון זיין
געוואלט לערנען ָ האט אונז ענטפערט דער פריערדיגער בעלזער רב ,הרה"ק מהרי"ד זי"עַ ,אז דער רמב"ם ז"ל ָ
שלאף.
ָ וואס וועקט זיך אויף אינדערפרי פון זיין אראïלערנען פון ַא מענטש ָ 'זאל זיך ַ ָדעם וועג פון תשובה ,מ ָ
טאג
טראכט וועגן דעם היינטיגן ָ ַ נאר ער וואס ס'איז געווען נעכטןָ , טראכט ער נישט וועגן דעם ָ ַ בשעת'ן אויפשטיין,
דארף מען נתעורר ווערן פונעם שופרַ ,אז ווען מען גייט תשובה טוהן, האט צו טוהן היינט ,א.א.ווַ .אזוי ַ וואס ער ָ ָ -
וואס טוט מען יעצט ,ווי ַאזוי שטעלט מען זיך ַאוועק אויף ַא גוטן וועג. נאר וועגן דעם עתידָ , טראכטן ָ ַ דארף מען ַ
דאזיגע אריינפאלן אין יאוש פון די ָ ַ וואס איז געווען נעכטן ,א.ד.ג ,.כדי נישט ַ טראכטן ָ
ַ אינגאנצן נישט ַ זאלמען ָ
געדאנקען וועגן דעם 'נעכטן'. ַ
דאס איז דער ענין פון דער גאון רבי חיים ברבי בצלאל זצ"ל ,שרייבט אין 'ספר החיים' )סליחה ומחילה ,פ"ה( ַאז ָ
נאר עס איז דאָ , קיינמאל נישט געווען ָ ָ דא לויפן איזוואסער מ'זעט ָ דאס ַ וואסערï .ונקט ווי ָ גיין צו 'תשליך' ביים ַ
דאס זעלבע דורך תשובה ,ווערן ַאלע ביז יעצטיגע מעשים פונעם וואס איז יעצט ָאנגעקומען ַאהערָ , וואסער ָ נייער ַ
באשעפעניש. פארשוואונדן .ער ווערט במציאות ַא נייע ַ מענטש ַ
âë עשי"ת- האזינו- באר הפרשה
(å ,à"ëô ø"á) ì"æç ïåô øòèøòåå éã ïééæ íéé÷î óøàã'î
© íòã ïâòåå .äëåìî ñ'ïòèùøòáéåà íòã øàô © ïåôøòã
óøàã'î
© ,èðééî ñàã
¨ .'äáåùú àìà äúòå ïéà' ÷òååà© êéã øò÷ ¯ 'òøî øåñ' ïééæ íéé÷î ïòî óøàã ©
à© éåå ïåà ùéðòôòùàá © òééð à© éåå éåæà© ïòééðàá
© êéæ ïåà ,ïèëòìù íòã ïâòåå èùéð èëàøè © ,ïèëòìù íòðåô
íòã øàô© ïòîå÷ ïòî ïò÷ éåæà© ïåà ,ãðé÷ ïøéåáòâ¯ééð åèñìàæ ¨ ,úåøéáò êàñà ïäåèòâ èñàä ¨ åã áéåà .ñèåâ äåè
à© éåå éåæà© ,íéà åö ïøòèðòðøòã êéæ ïåà øòôòùàá © .úòãä áåùé èéî 'åëå úååöî êàñà ïäåè ééæ ïâò÷èðà©
.äáåùú ìòá øòâéãðòèùìåô (áö÷ 'ò ,á"ç ,'ùãå÷ éôøù çéù')
באר הפרשה -יום הכיפורים ãë
יום הכיפורים
äáåùú ïòî ìàæ ¨ íòã êàð עד שירצה את חבירו -זיך איבערבעטן און זיך היטן פון כעס '¨ èùøò ïåà ,'ììëá ãò àìå
íëîò åç÷ :íå÷îì íãà ïéáù úåøéáò éã óéåà ïäåè און מחלוקת
.'ä ìà åáåùå ,íéøáã 'ä ãò ìàøùé äáåù' (â¯á ,ãé òùåä) èâàæ ¨ àéáð øòã
íéøáã íëîò åç÷ ,êéðåòá úìùë éë êé÷åìà
íå÷îì íãà ïéáù úåøéáò (:äô àîåé) èâàæ ¨ äðùî éã
èâàæ¨ ñàååøàô
¨ © ,ïééèùøàô © ïòî óøàã © .''ä ìà åáåùå
åøéáçì íãà ïéáù úåøéáò ,øôëî íéøåôéëä íåé
êàðøòã
¨ ïåà ,'ìàøùé äáåù' ,ïåùì ïèìtàã ¨ à© ÷åñt øòã
óéåà ¯ 'åøéáç úà äöøéù ãò øôëî íéøåôéëä íåé ïéà
'.''ä ìà åáåùå
èùéð øåtéë íåé æéà ,åøéáçì íãà ïéáù úåøéáò éã
øáç íòã ïèòáøòáéà èåè'î æéá ,øtëîלה.
úåùøã') ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã èøòôèðò
,å"øú 'éñ ç"åà êåøò ïçìåù) äëìäì èðò'÷ñt'òâ èøòåå éåæà© åö æà© ,(.æé ,ä"ð÷ú úðù äáåù úáùì ,'øôåñ íúç
øåtéë íåé áøò æà© ,(à"÷ñ èøàã ¨ ,'äøåøá äðùî' ïåà ,à"ñ óéåà ïäåè äáåùú ìàæ'î ¨ æà© àéáð øòã èâàæ
¨ èùøò
èàä'î
¨ ïòîòåå èéî íòã ïèòáåöøòáéà áéåçî ïòî æéà øò èâàæ ¨ íòã óéåà ïåà ,åøéáçì íãà ïéáù úåøéáò éã
íåé ïéà âéèëéö ïåà ïééø ïééæ ìàæ'î¨ èòtòùèòâ ïäåè äáåùú èñìàæלוéãë , '¨ åã ,'êé÷åìà 'ä ãò ìàøùé äáåù
.äøéáò òãòé ïåô øåtéë ïåà ,'êé÷åìà 'ä ãò' ïਠïòîå÷ ñàåå ¨ úåøéáò éã óéåà
לה .דער גאון רבי חיים שמולעוויץ זצ"ל ,ראש ישיבה פון דער מירער ישיבה אין ירושלים ,פלעגט ביי זיין דרשה
פאר 'כל נדרי' ,מעורר זיין דעם ציבור וועגן דעם חיוב ַאכטונג צו געבן אויף ענינים פון 'בין ערב יום כיïור ַ
האט געטייטשט דעם ïסוק )ש"ב כד ,יד( 'נפלה נא ביד ה' כי רבים רחמיו ,וביד אדם אל אפולה'. אדם לחבירו' .ער ָ
דאך 'רבים רחמיו' .מירדאס הייסט ,ביי ענינים פון 'בין אדם למקום' ,איז ָ וואס זענען 'ביד ה'' ָ - אויף די 'נפילות' ָ
דורכפאלן ביי ענינים 'בין אדם לחבירו' ,ווייל אויף דעם
ַ זאל נישט נאר מתïלל 'וביד אדם אל אïולה' -איך ָ זענען ָ
איז יום כיïור נישט מכïר ,ביז מ'בעט איבער דעם חבר...
פאסירט .מיט האט מיט אים ַ וואס ָ עס דערציילט איינער פון די חשובע רבנים שליט"א פון בני ברקַ ,א מעשה ָ
האט מען אים מכבד געווען מיט געמאכט ַא קינד ,און ביים חופה ַָ האט זיין ברודער חתונה יאר צוריק ָ עטליכע ָ
זאגן ברוך אתה ...ווען
האנט און שוין ָאנגעהויבן ָ'ברכה אחריתא' .ער איז ַארויף צום חופה ,גענומען די כוס אין די ַ
פלוצלינג הערט זיך ַא געשריי און געטימל .דער צווייטער מוחתן איז אויפגעברויזט ,און ער שרייט מיט קולות אויפן
דאך צו מיר און איך האסטו מכבד געווען דיין ברודער מיט 'ברכה אחריתא' ,דער כיבוד געהערט ָ "וויאזוי ָ
ַ מחותן,
וויל מכבד זיין איינער פון מיין משפחה"...
אראפגעגאנגען
ַ אראפגעלייגט דעם כוס און ַ ָ האט ער תיכף ַ ָפאסירטָ , האט ַ דא ָ וואס ָ
האט געזען ָ נאר דער רב ָ ווי ָ
פונעם חופה מיט גרויס בושות ,וכדי בזיון וקצף.
געווארן מיט זש"ק ...ביז עטליכע
ָ געהאלפן
ָ נאכנישט
פארפאלק איז ָ
דאס ָ ָ יאר זינט די חתונה און ָ ס'איז אריבער ָ 4
דאס וועגן יענעם רב ,זייער פעטער ,וועלכע איז געדאנקַ ,אז אפשר ,איז ָ ַ האבן ַארויפגעברענגט דעם
בני משפחה ָ
גאנצע מעשה. געווארן ביים מעמד החופה .זענען זיי ביידע ַארויף צום רב אין שטוב און אים דערציילט די ַ ָ נפגע
געווארן ביים חופה ...אבער
ָ אוועקגעמאכט ,עה ,איך בין בכלל נישט נפגע
ַ האט עס תיכף ַפארשטייט זיך ַאז די רב ָ ַ
יאר דערויף ,איז ביי זייזאגן 'מחול לך' 'מחול לך' .פונקט ַא ָ זאל זיין ָ האבן זיי מצליח געווען ַאז ער ָ צום סוף ָ
געווארן ַא אינגעלע למזל"ט.
ָ געבוירן
וואס דער רמ"א שרייבט )סי' תר"ו ס"א( ַאז דער דארף מען ָאבער אויך געדענקען ָ לו .פון דער ַאנדערער זייטַ ,
זאל נישט זיין ַאן אכזר מוחל צו זיין ,און אויך אויב ס'קומט אים ָאן שווער מוחל צו זיין מיט'ן געטשעïעטערָ ,
äë באר הפרשה -יום הכיפורים
ïééìà ë"åé ïéà éåå ,øåtéë íåé áøò ïéà øòî êéæ ïéò' ïéà ,:àô àîåé) 'óñåé óðò' øòã èùèééè ,íòã èéåìלזìééåå ,
íãà ïéáù úåøéáò' óéåà æà© ,èâàæ ¨ äéøæò ïá øæòìà éáø ïñò åö äåöî à© æéà'ñ ñàååøàô¨ © íòè à© ,('á÷òé
øòáéà èòá'î æéá ,øtëî èùéð øåtéë íåé æéà 'åøéáçì ,(ïåîã÷ä) 'úîà úôù' íòðåô èâðòøá øò .øåtéë íåé áøò
,äìååò ïà© ïäåèòâ øòãਠèòtòùèòâ èàä'î ¨ ïòîòåå íòã èòãðòåå ,úåøéáò éã ïåô äøtë éã éáâì æà© èâàæ
¨ øò ñàåå
¨
זאל ער זיין ַא 'מעביר על מדותיו' ,און דורך דעם וועט מען האט אים געטשעïעטָ , וואס ָ פאר דעם ָ הארץ ַ גאנצן ַ ַ
אויך פון אים ַאוועקנעמען ַאלע זיינע עבירות.
טראכטנדיג ַאז דער אויבערשטער וועט סיי-ווי ַ וואס זענען זיך מייאש תשובה צו טוהן, דא מענטשן ָ עס זענען ָ
וואס אויף דעם העלפט נישט תשובה ביז האבן געטשעïעט מיט ַא צווייטןָ , נישט ָאננעמען זייער תשובה ,ווייל זיי ָ
פאר זיי איבערצובעטן פארשידענע סיבות ,איז שווער ַ 'האט געטשעïעט ,און צוליב ַ מ'בעט איבער דעם וועמען מ ָ
יענעם ,און ַאזוי זענען זיי זיך מייאש פון תשובה.
זאגט אויף דעם דער "סידורו של שבת" )ח"א ,השורש השישי ,ענף ב'( ,ער ברענגט פון ספה"ק "חובות הלבבות" )שער ָ
אנטהאלט צוויי חלקים :א( דעם חלק ַ דאס איז נישט ריכטיג ,ווייל יעדער חטא בין אדם לחבירו ַ התשובה ,פ"י( אז ָ
דאך
האט ער ָ האט געטשעïעט מיט זיין חברָ , פון בין אדם לחבירו ,ב( ַא חלק פון בין אדם למקום ,ווייל ווען ער ָ
אויך עובר געווען אויף דעם ציווי פון דעם אויבערשטען ,און ער נויטיגט זיך אין ַא כïרה אויף ביידע חלקים.
האטוואס ער ָ זאל תשובה טוהן לויט זיינע כוחות אויף דעם חלק ָ גיט אים דער "חובות הלבבות" ַאן עצה ,ער ָ
הארץ ,און דער אויבערשטער וועט אים גאנצן ַ וויבאלד ער טוט תשובה מיט'ן ַ ַ געזינדיגט קעגן דעם אויבערשטען.
הארץ פוןמוחל זיין אויף "זיין" חלק ,וועט דער אויבערשטער טוהן מיט אים ַא חסד ,און ער וועט ַאריינגעבן אין ַ
באגאנגען קעגן איםַ .אזוי
וואס איז ַ ַ זאל אים מוחל זיין די עוולה ָ האט געטשעïעט ,ער ָ דעם מענטש וועמען ער ָ
ווערן בטל ביידע חלקים פון די עבירה :סיי דער חלק "בין אדם לחבירו" ,סיי דער חלק "בין אדם למקום".
געהאלטן אין ָיאר תקנ"א( ,בזה הלשון :דער עיקר איז ַ האט
וואס ער ָ אזוי שרייבט דער 'לבושי בדים' )דרוש כ ,אין ַא דרשה ָ לזַ .
'דאן איז
זאל הערשן אחדות צווישן אונז ,און ַ הארץ די קנאה און שנאה ,און עס ָ אין יום כיïורָ ,אïצוטוהן פון ַ
ווארט 'שק' ,איז די
דאס ָ פארהאן קיין שום קיטרוג' ,כי אין לבוא אל שער המלך בלבוש שק' )אסתר ד ,כ(ָ . נישט ַ ַ
נאכט פון יום כיïור ,ווערט ָאנגערופן 'שער המלך' ,ווייל ראשי תיבות פון די צוויי ווערטער שנאה קנאה ,און די ַ
דאן אויפ'ן כסא רחמים. דער גרויסער קעניג ,מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא ,זיצט ַ
הארץ די קנאה און שנאה ,כדי דארף מען ָאïטוהן פון ַ פאר יום כיïור ַ נאך ַ זעען מיר פון זיינע ווערטערַ ,אז ָ
ביינאכט ,ווען מ'איז ָאנגעטוהן געהעריג -נישט חלילה ,מיט ַ מ'זאל קענען ַאריינקומען צום 'שער המלך' ,יום כיïור
'זאק'...
ַא ַ
דארף מען אויך זען זיך נישט ַארומצודרייען מיט ַא 'זויער' ïנים... ַאוודאי ַ
אמאל ערב יום כיïור געזען ַא איד זיך ַארומדרייען מיט ַא האט ַ ָ סאלאנטער זצ"ל ָ דער גאון רבי ישראל ַ ַ
האט'געווארפן' פון זיך ַא רוח פון 'מרה שחורה'ָ . ָ האט
'פארכמארעט' ïנים ,צוליב זיינע עבירותַ ...אזוי ַאז יענער ָ ָ ַ
געזאגט צו דעם איד: ָ סאלאנטער
רבי ישראל ַ ַ
האסט געזינדיגט?!... וואס זענען ַאלע ַאדורכגייער שולדיגַ ,אז דו ָ ָ -
וואס פלעגט אסאך אויפהאלטן אנגארטלען מיט די מדה פון 'סבלנות' כלïי ַאנדערע מענטשןַ .א איד ָ 'דארף זיך ָ ַ מ ַ
האט זיך ַאמ ָאל ערב יום כיïור שïראךַ ,א 'ïגע'ָ ,(...ַ וואס מ'רופט אויף אונזערלאנגע שמועסן )בלשון נקיָ ... מענטשן מיט ַ
האט גערעדט און גערעדט, באיאנער רבי'ן ,הרה"ק רבי מרדכי שלמה זי"ע .ער ָ 'אנגעטשעïעט' אינעם ָ ַ פארנאכטסָ ,ַ ַ
געשטאנען און אים אויסגעהערט .ווען יענער איז סוף כל ַ באיאנער רבי איז נישט אויפגעהערט צו רעדן ...און דער ָ ַ
געהאט ַא בעסערע צייטַ האט נישט האבן די בני בית געפרעגט דעם רבי'ן ,יענער ָ דארטָ , אוועקגעגאנגען פון ָ
ַ סוף ַ
טאג
נאר יעצט ,די לעצטע מינוט איידער עס קומט ַאריין דער הייליגסטער ָ נארישקייטןָ , 'פארקויפן' זיינע ַ
ווען צו ַ
יאר?...פון ָ
וואס ער שרייבט' :תתנהג באיאנער רבי זיי געענטפערט מיט די ווערטער פונעם הייליגן רמב"ן ז"לָ , האט דער ָ ַ ָ
געלאסן מיט יעדן איינעם' .כל ַ זאלסט זיך פירן צו רעדן רואיג און לדבר כל דבריך בנחת לכל אדם ,ובכל עת' -דו ָ
פארנאכטס...
אזא 'ïגע'' ...ובכל עת' -מיינט מעןַ ,אפילו ערב יום כיïור ַ ַ אדם' מיינט ַאפילו ַ ַ
באר הפרשה -יום הכיפורים åë
ïåà ñòë ïéà ùèðòî íòã ïtàëåöðééøà
© ©© úåçåë òìà ïñééäòâ øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ íòè íòã áéìåö ïåà
'äãåäéá òãåð' ìòá ïåàâ øòã èáééøù ñò éåå ,ú÷åìçî êéìééøô à© ïáàä
¨ ìàæ'î
¨ éãë ,øåtéë íåé áøò ïñò ìàæ'î
¨
ñò æà© ,(áé úåà ,ãë ùåøã ,äáåù úáùì 'ç"ìöä úåùøã') ò"éæ õøàä© à© øò èàä ¨ ,èñò ùèðòî øòã øòãééà .õøàä ©
íåé áøò ïåô âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà 'ïèù äùòî' æéà äéòùé) ÷åñt øòã èâàæ ¨ íòã óéåà ïåà ,'æééá' æéà òëìòåå
...ïèéé÷ùéøàð
© áéìåö ñòë ïéà ïééøà© ïùèðòî ïìàô © ,øåtéë ùèðòî øòã ïòåå ìééåå ,'åîåöú äöîå áéøì ïä' (ã ,çð
ìåù ïéà êéæ ïâàé ¨ ïèùðòî ,'äãåäéá òãåð' øòã èâàæ ¨ ñàåå
¨ ,øòtøò÷ ïééæ ïéà ìàâ © éã êéæ è÷øàèù © ,èñàô
©
ïîéñ øòèåâ à© ñìà© ,èðòä éã ïéà 'íééç úåøð' éã èéî äøåú éã èàä¨ íòã áéìåö .ïòééøòâéø÷ ïöééøøòèðåà èåè
ììëá ïéåù ñò óøàã'î © )øòáà ,(ã"ñ ,é"øú 'éñ à"îø òæ ìàæ'î
¨ éãë ,øåtéë íåé áøò ïò÷ðéøè ïåà ïñò åö ïìéåôàá ©
øòééô íòã ïãðåöòâðਠïéåù èàä ¨ øò ìééåå' ,ïáàä èùéð ïåà ,íéðt ïèâééìòâôéåà ïà© ïåà õøàä © êéìééøô à© ïáàä ¨
ìë ñòåëä ìë ,ïâàæ ¨ ì"æç éåå ,'áåèù ïéà íåðäéâ ïåô íòã øàô © ïòîå÷òâðòîàæåö
© êéæ ïãéà òìà© ïìàæ©¨ éåæà
.ë"ò ,'åá ïéèìåù íåðäéâ éðéî .íéøáç éåå éåæà© øòôòùàá©
ïøòîøàô © øåtéë íåé áøò ïéà ,äáøãà å"ç ïìàôåöðééøà
© åö ïòæ ïòî óøàã © © ìòéöòtñ
© èùéð ïèéä êéæ ïòî óøàã
ïòðòååàã
© íééá ïâàæ ìàøùé úáäàלח¨ øéî éåå , èéî êéæ èâééìøàô ïèù øòã ìééåå ,ñòë ïéà
aA
cמן הבאר c
זאלט אירַ ,אז אויבגעזאגט צו זיינע חסידים :וויסן ָ
ָ אמאל
האט ַ ָ
קאזמירער זי"ע ָהרה"ק רבי יחזקאל'ע ָ
פארנאכטס ,און גייענדיג
זאגן 'כל נדרי' ערב יום כיïור ַ ַדאווענען און ָ
ַא איד איילט זיך אין בית המדרש ַאריין ַ
ïראבלעמען ,ערָ הארץ צוליב זיינע
פארווייטאגט ַ
ָ פאר אים זיין ַ
קומט צו אים ַא איד און וויל זיך אויסגיסן ַ
טאר מען חלילה נישט ָאïשטעלן דעם איד פון רעדן כדי וויל מקיים זיין ביי אים 'דאגה בלב איש ישיחנה'ָ ,
טאג יום כיïור,גאנצער מהות פון 'כל נדרי' און דער מהות פונעם הייליגן ָ צו גיין צו 'כל נדרי' ,ווייל דער ַ
מ'זאל טוהן תשובה שלימה ,און תשובה מיינט ,מקיים צו זיין 'ואהבת לרעך כמוך' בהידור...ָ נאר ַאז
דאך ָ
איז ָ
'כי זה כל האדם'.
קא ïאון געדענקען ווי טייער ס'איז די צייט ,עס ברענט ממש ווי ַא פייער פון קדושה האלטן ָ דארף מען ַ ַאוודאי ַ
מ'זאל אויסנוצן יעדע רגע... ָ נאר 'זאל נישט שרייען 'שïעטער' חבל על דאבדיןָ ... טאג ,און מ ָ אין דעם הייליגן ָ
געשטאנען -
ַ פאר 'כל נדרי' ,איז הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע פארנאכטסַ ,יאר ערב יום כיïור ַ ַ לח .איין ָ
וואסצובראכענעם 'רער' פון ַא 'סוער'ָ , ָ פארראכטן ַא
שוין זייענדיג ָאנגעטוהן אינעם טלית מיט'ן קיטל -און ַ ָ
דאזיגע 'סצענע' ,איז געווען ערשטוינט צו האט צוגעזען די ָ וואס ָ איז געווען נעבן זיין ביהמ"ד אין ירושלים .א איד ָ
האט געפרעגט הרה"ק רבי שלמה'קען: אזא מחזה ...און ער ָ זען ַ ַ
פאררעכטן ַא 'סוער' רער ,ווען אידן שטייען גרייט אריינצוגיין אינעם -הייליגער רבי ,יעצט איז דען די צייט צו ַ
האט געטוהן וואס דער כהן גדול ָ האט רבי שלמה'קע אים געענטפערט :איך טוה די זעלבע עבודה ָ טאג? ָ הייליגסטן ָ
געווארן,
ָ קאליע יאר 'לפני ולפנים' ,אינעם 'קודש הקדשים') ...ווייל ַארום דער רער ָ
וואס איז ַ איינמאל ַא ָ
ָ געשטאנען
ַ ווען ער איז
פאררעכטן די רער.(...געארבעט צו ַ ַ האט רבי שלמה'קע אויסגעבראכן ַא העפטיגע קריגעריי צווישן די שכנים ,און כדי איינצושטילן די מחלוקתָ ,
ָ האט
ָ
באשעפטיגן ַאוודאי זענען מיר נישט אין דער מדריגה פונעם 'איש האלוקים' ,הרה"ק רבי שלמה'קע זי"ע ,זיך צו ַ
פארשטאïן די 'רערן פון ָ כאטש פון אונז צו ַ מ'פארלאנגט ָ
ַ ַ 'פארשטאïן' רערן פון 'סוער' ביי ַאנדערעָ ...אבער ָ מיט ַ
שטארק צו היטן נישט צו 'עפענען' ַאזעלכע ַ גאר
וואסער' ביי זיך אינדערהיים ,און ַאוודאי און ַאוודאי זיך ָ שמוציג ַ
וואסער ,ודי למבין... זאגט )סנהדרין זַ (.אז ַא קריגעריי איז ַאזוי ווי ַא רער פון ַ 'רערן' ,ווי די גמרא ָ
פאטער ,דער גאון רבי אלעזר צדוק האבן געהערט פון הגאון רבי ישראל מאיר טורצין שליט"א ,אז זיין ָ מיר ָ
האט ַאלס בחור געלערנט אין דער צוזאמען מיט הגאון הגדול רבי חיים קניבסקי זצ"ל(ָ , ַ זצ"ל )דער מחבר פון ספר 'שונה הלכות',
דארמיטארי .וועגן
ָ געהאט ַא געהעריגע ָ ַ נאך נישט
האט די ישיבה ָ יארןָ , חברונ'ער ישיבה אין ירושלים .אין יענע ָ
æë באר הפרשה -יום הכיפורים
כל האוכל ושותה בשביעי -די מצוה צו עסן ערב יום כיּפור
)äáäà úîéù íåé' :('äãåáòä øãñ' ï'ëàð¨ ,ë"äåéì óñåî úìéôú
.(áì ,âë àø÷éå) 'ùãåçì äòùúá íëéúåùôð úà íúéðòå' åö ïééæ óéñåî ïåà ,'úåøçúå äàðù úáéæò íåé ,úåòéøå
ùãåç ïåô âàè ¨ ïèðééð íòã ïèñàô
© óøàã'î
© ãñç ïåà ä÷ãö ïäåèלט.
געשלאפן אין הויז
ָ געשלאפן אין הויז פון איינע פון די יקירי ירושלים )ער איז ַא שטיק צייט אויך
ָ דעם איז רבי אלעזר צדוק
פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע(.
האט רבי אלעזר צדוק זיך געאיילט צו גיין אין ישיבה, נאכ'ן עסן די 'סעודה המפסקת'ָ , אמאל ערב יום כיïורָ , ַ ָ
פארנט פונעם הויז פון אדורכגעגאנגען ָ
ַ פאר 'כל נדרי' און מעריב .ווען ער איז ַ זאגן 'תפילה זכה'ַ , אנצויאגן צו ָ
ָ כדי ָ
דעם גאון רבי שמשון אהרן פאלאנסקי זצ"ל ,דער טעïליקער רב ,וועלכער איז דאן שוין געווען אויף דער עלטער,
דערבארים דיך און קום ַאריין מיט מיר אין ַ האט דער טעïליקער רב אים ַאריינגערופן און געבעטן :בחור'ל ,בחור'ל, ָ
הויז ,מיר צו העלפן אין ַא וויכטיגן ענין...
האטאריינגעגאנגען אין הויז פון טעïליקער רב ,און ָ ַ נישט קוקנדיג אויף די שïעטע שעה ,איז רבי אלעזר צדוק ַ
זאגן
ïאסן צו ָ פאר ַ
האט געוואוסט ַאז דורך דעם וועט ער ַ כאטש ער ָ געהאלפן זיך ָאïרייניגןָ , ָ מיט מסירות נפש אים
'כל נדרי' אין ישיבה.
האט דער האט געענדיגט די הייליגע עבודה פון 'הוצאת כף ומחתה' אין הויז פונעם טעïליקער רבָ , ווען ער ָ
געזאגט:
ָ געוואנדן צו אים און ָ טעïליקער רב זצ"ל זיך
דאס קומענדיגע אומנאטורליכן אופן ,וועט דער אויבערשטער דיר אויך העלפן ָ ַ געהאלפן אויף ַאןָ האסטו מירָ -אט ָ
יאר הבא עלינו לטובה ,אויף ַאן אופן למעלה מדרך הטבע... ָ
פאר רבי אלעזר צדוק די שערי חכמה ,העכער ,העכער פונעם דרך הטבע .ער האבן זיך געעפענט ַ יאר ָיענעם ָ
פארשטאנען און געדענקט ,מיט ַ האט גוט ַ וואס ער ָ בלאט גמרא מיט גרויס התמדהָ , ַ טאג געלערנט 30 האט יעדן ָ ָ
)כאטש פריער איז רבי אלעזר ָ פאר זיינע אויגן. וואס די גמרא איז שטענדיג ָאפען ַ ַא וואונדערליכן זכרוןַ ,אזוי ווי איינער ָ
פילפאכיגן אופן.(...
ַ געוואקסן אויף ַא
ַ יאר איז ער געשטיגן אוןצדוק אויך געווען ַא גרויסער מתמיד און עילויָ ,אבער יענעם ָ
'מאדנע'
האט דער משגיח פון דער חברונ'ער ישיבה ,הגאון רבי מאיר חדש זצ"ל ,אין ַאכט גענומען די ָ איינמאל ָ
ָ
נאך דער אויפפירונג פון דעם בחור אלעזר צדוק ,ווי ער שטייט ביי ַא שטענדער און 'שלינגט איין' ,איין מסכתא ָ
האט אים האט רבי מאיר חדש צוגערופן אלעזר צדוק און ער ָ צווייטער ...יעדע קורצע צייט טוישט ער מסכתותָ ...
דעמאלס געלערנט אינעם 'סדר עיון' פון די ישיבה ,און ער איז ַארויס פון התïעלות ָ 'האט
וואס מ ָ פארהערט די סוגיא ָ ַ
דאזיגע הצלחה, האט נישט געוואוסט דעם סוד אונטער די ָ פארשטאנד .דער משגיח ,וועלכער ָ ַ פון זיינע ידיעות און ַ
כאïן ַאפילו מיט איין באוויזן אים צו ַ האט נישט ַ כאטש ער ָ האט ïרובירט זיך טענה'ן מיט רבי אלעזר צדוקַ ,אז ָ ָ
נאכ'ן ַאנדערן. דאס איז נישט דער ריכטיגער וועג צו 'שלינגען' בלעטער גמרא איינעם ָ האלט ער ָאבערַ ,אז ָ סבראַ ,
פארגעזעצט אויפ'ן זעלבן וועגַ .אלע האט ווייטער ָ האט אים ָאבער נישט געענטפערט ,און ער ָ רבי אלעזר צדוק ָ
זאגן
האט ער געוואוסט צו ָ נאר געפרעגטָ , 'האט אים ָ האט ער געדענקט 'ש"ס אויפ'ן פינגער' .וואו מ ָ יארןָ , זיינע ָ
נאכ'ן ַאנדערן .ער קלאר אויף וועלכן דף דער מאמר ווערט געברענגט ,און אויך די תוספות'ן לויט'ן סדר ,איינער ָ ָ
פארזעצנדיג מיט די גמרא און תוספות ,און אנפאנגענדיג מיט רש"יָ , האט געקענט לייענען די גמרא לויט'ן סדרַ ָ , ָ
באדייט פון פאר זיינע תלמידים )די עילויים( וועגן דעם ַ זאגן מוסר ַ געענדיגט מיט'ן רבינו חננאל .אויך פלעגט ער ָ
כאïן ַאפילו ביי איין טעות. האבן אים נישט געקענט ַ פארהערט ,און ָ האבן אים כסדר ַ 'קענען ש"ס' ...זיי ָ
נאר געטוהן חסד מיט ַא צווייטן, האט רבי אלעזר צדוק יענעם ערב יום כיïור ,נישט ָ זעען מיר פון דעםַ ,אז בעצם ָ
'גענאסן' פון די טובה ,דורך שטייגן אין תורה ,און אין ידיעת הש"ס ָ יארן
האט ַאלע ָ נאר אויך מיט זיך ַאליין .ער ָ ָ
קלארן אופן.
ָ אויף ַא
אמאל ערב יום כיïור געזעסן ביי די בידערמאן זי"ע אדמו"ר מלעלוב אין ירושלים ,איז ַ ָ ַ לט .הרה"ק רבי דוד'ל
קראנקע מענטשן .ער איז ַ צובראכענע היימלאזע און ָ 'סעודה המפסקת' ,זייענדיג ַארומגענומען מיט ַא חברה
געזעסן און זיי דערמוטיגט מיט ווערטלעך און ַאנדערע דברי חיזוק.
פארנט פון רבי דודל'ס הויז ,דער גאון רבי שמואל שענקער זצ"ל ַ
)אן איידים פון אדורכגעגאנגען ָ
ַ דאן איז ַ
ïונקט ַ
זאנענפעלד זצ"ל ,אב"ד ירושלים( ,וועלכער איז געווען אויפ'ן וועג צו 'כל נדרי' אין שול ,און זעענדיג דעם גאון רבי יוסף חיים ָ
באר הפרשה -יום הכיפורים çë
ñò èøòåå ,ùãåç ïåô âàè¨ ïèðééð ïéà è÷ðéøè ïåà èñò èñàô© ïòã éö ,(ãåòå ,:ç úåëøá) àøîâ éã èâòøô .éøùú
מ
ïèðééð íòã èñàôòâ
© èìàåå
¨ øò éåå êééìâ èðëòøòâ íéà êàã
¨ èñàô'î
© ?éøùú ùãåç ïåô âàè ¨ ïèðééð íòðéà ïòî
âàèמא.¨ ïèðòö íòã ïåà ,âàè
¨ ñàåå
¨ øòã æà© ,ïòðøòì èîå÷ ñò øàð ¨ ,âàè
¨ ïèðòö ïéà
אריינגעגאנגען און געפרעגט רבי דוד'לען: ַ פאר אין הויז פון רבי דוד'ל ,איז ער ַ וואס עס קומט ָ דורכ'ן פענצטער ָ
פארברענגען מיט ַאזעלכע מענטשן? -איז יעצט ,ערב יום כיïור ,די צייט צו ַ
האט הרה"ק רבי דוד'ל אים געענטפערט: ָ
וואס טוט זייןווייטאג' ל"עָ .
ָ שטארקע 'ציין ַ אנגעכאïט ַאַ האט אים ָ וואס עס ָ -משל למה הדבר דומהַ ,א קינד ָ
פאר אים מיט ַאלע אירע כוחות כדי טאנצט ַ לאכט און ַ באשעפטיגונגען ,און זי ַ לאזט ָאַ ïאלע אירע ַ מאמע? זי ָ
ווייטאג' פונעם אויבערשטען ָ צובראכענע אידן ,זענען דער 'ציין ָ ווייטאג .די
ָ פארגעסן פון זיין שרעקליכן מאכן ַאים צו ַ
פאר זיי ,און דערפרייען זייערע הערצער ,ווייל מיט טאנצן ַ דארפן שטענדיג זיין גרייט צו שטיין און ַ כביכול ,און מיר ַ
דעם טוהען מיר בשלימות דעם רצון פון דעם אויבערשטען כביכול...
האט דערציילט, ïאניעוועזשער ישיבה אין בני ברקָ , דער גאון רבי אלעזר מנחם שך זצ"ל ,ראש ישיבה פון דער ָ
יאר
קאמעניצער'ַ ,אז איין ָ 'האט גערופן 'הערשעלע ַ איינזאמען בחור ,וועמען מ ָ ַ האט געהערט פון ַאן עלטערן ַאז ער ָ
נאך דעם ווי ַאלע ביינאכטָ ,ַ ווען ער איז געווען אויף יום כיïור ביים גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ,איז ער יום כיïור
האטפארלאזט די שול ,געבליבן ַאליין אין בית המדרש .עטליכע מינוט שïעטערָ , האבן שוין ַ ָ בחורים פון ישיבה ָ
דער 'חפץ חיים' בכבודו ובעצמו זיך ַאוועקגעזעצט נעבן הערשלען ,און ָאנגעהויבן מיט אים ַא 'פריינטליכן שמועס'
האט געליטן ַאלס קינד ווען גאנצע לעבנס-געשיכטע ,ווי ער ָ האט אים דערציילט זיין ַ זאכן .ער ָ פארשידענע ַ איבער ַ
טאכטער פון זיין געהאט מיט די ָ ַ האט חתונה וואס ער ָ געווארן ַא יתום ל"ע ,און וועגן זיין חתונהָ , ָ ער איז
האבן אויסגעזען צו זיין מער וואס ָאנגעטראגן ַאנדערע שידוכים ָ ָ מ'האט אים ָ ָ -פאטער ,אין דער צייט ווען שטיף ָ
האט אים זייער געבעטן האט געטוהן דעם שידוך צוליב 'כיבוד אם' ,ווייל זיין מאמע ָ פאר איםָ ,אבער ער ָ ïאסיג ַ ַ
שטיף-טאטן.
ַ טאכטער פון זיין האבן מיט די ָ זאל חתונה ָ ער ָ
געוואלדיגע טובה ,ווייל מיינס ַא ידיד, ַ פאר מיר ַא האב איך איינגעזען ַאז ַאלעס איז געווען ַ -מיט דער צייט ָ
דאס לערנען צוליב די דערנאך אויפגעגעבן ָ ָ האטטאכטער פון ַאן עושרָ , געהאט מיט די ָ ַ האט חתונהוועלכער ָ
פארמעגן און איז געבליבן 'אויסגעשïילט' פון גאנץ ַ פארלוירן זיין ַ האט ער ַ געשעפטן פון זיין שווער ,און צום סוף ָ
געהאלפן ביים ַארויסגעבןָ האט מירהאב זוכה געווען ַאז מיין רעביצין ָ ַאלע זייטן ,מה שאין כן ,איך )דער 'חפץ חיים'(ָ ,
האב זוכה געווען ַארויסצוגעבן לאור עולם. וואס איך ָ דעם ספר 'משנה ברורה' ,און די ַאנדערע חיבורים ָ
זאכן
קאמעניצער און מיט אים גערעדט ַ ַאזוי איז דער הייליגער 'חפץ חיים' זי"ע געזעסן מיט דעם בחור הערשל ַ
צובראכענע אידישע ָ פארטאגס! ַאלעס ,כדי מחזק צו זיין ַא האבן אויסגעזען ווי 'דברים של מה בכך' ,ביז ַ ָ וואס ָ ָ
נשמה...
אראïלערנען ַא מוסר השכל' :מי לנו גדול' ווי דער 'חפץ חיים' זצ"ל ַאליין ,און ווי מיר דארפן פון דעם זיך ַ ָ
צובראכן
ָ האט געזען ווי טרעפן מיר ַא 'טייערערע' צייט פון יום כיïור ,און פונדעסטוועגן ,ווען דער 'חפץ חיים' ָ
פארשטאנען די חשיבות פוןַ האט ער ַ ביינאכטָ ,ַ הערשל איזַ ,אז ער איז געבליבן זיצן ַאליין אין שול יום כיïור
שטארקן ַא נפש אחת מישראל. ַ יאר ,צו דערמוטיגן און 'מידות' ,און געזעסן אין די הייליגע שעה'ן פון ָ
זאגט וועגן עסן ערב יום כיïורַ ,א לשון פון עינוי - פארוואס דער ïסוק ָ זאגט ַא טעם ַ ָ מ .דער 'לבוש' )סי' תר"ד ,א( ָ
זאגט )אבות פ"ה ,מכ"ב(זאלט עסן ַא סעודה ,ווייל די משנה ָ זאגט נישט בפירוש 'ואכלתם' -איר ָ 'ועניתם' ,און ער ָ
באקומט שכר לויט ווי שווער ס'איז אים ָאנגעקומען מקיים צו זיין די מצוה. 'לפום צערא אגרא' .דער מענטש ַ
וואס עס קומט הארעוואניע ,איז גרעסער ווי די מצוה ָ ַ וואס מ'טוט מיט ָ פאר ַא מצוה ָ קומט אויס ַאז דער שכר ַ
געוואלט מזכה זיין די אידן און זיי געבן מער שכר ָ האטוויבאלד דער אויבערשטער ָ ַ ָאן לייכט עס מקיים צו זיין.
זאל גערעכנט ווארט 'ועניתם' ,כדי עס ָ האט ער געהייסן עסן ַא סעודה ערב יום כיïור ,מיט'ן ָ פאר'ן קיום המצוותָ , ַ
געהאט ַאן 'עינוי' דערביי.ַ 'וואלט
ווערן ווי מ ָ
האטנאמען פון מדרשַ :א 'שוטר' )שר( ָ מא .ס'איז באקאנט די מעשה וואס דער 'טור' ברענגט )או"ח סי' תר"ד( אין ָ
פאר אים פיש אין געשעפט .אין דעם פיש-געשעפט איז אמאל געשיקט זיין קנעכט ערב יום כיïור ,צו קויפן ַ ַ ָ
èë באר הפרשה -יום הכיפורים
èåìá ïåà ñèòô ñàã ¨ ïòååòâ áéø÷î èìàåå'î¨ éåå êééìâ òì'òùåäé éáø ÷"äøä ,áø øòæìòá øòìòèéî øòã èâàæ ¨
.çáæî ï'ôéåà äåöî à© ïåô íåé áøò ïñò óøàã'î © ñàååøàô
¨ © íòè à© ,ò"éæ
øòâéðééåå èøòåå èñàô © ùèðòî øòã ïòåå ìééåå ,øåtéë
ã"éøäî ÷"äøä áø øòæìòá øòâéãøòéøô øòã ,ïåæ ïééæ ïñòâòâ èàä ¨ øò ñàåå
¨ íòã ïåô èåìá ïééæ ïåà ñèòô ñàã ¨
ñàåå
¨ èåét íòã èùèééèòâ íòã èéî èàä ¨ ,ò"éæ ,úéðòú ïãòé ïéà øéî ïâàæ ¨ íòã óéåà ïåà ,øòéøô âàè
©¨ à
øùà êîò íåö äöøé' (íéøåôéëä íåé áøòì úåçéìñ) ïâàæ'¨ øéî çðåî áìçë ,íåéä èòîúðù éîãå éáìç èåòéî àäéù
.äæáú ìà åðáø÷å çáæ ìòë åáìç áåùç ,äæî êì åîã èùéð æéà íòã áéìåö .'éðöøúå êéðôì çáæîä éáâ ìò
úåàä äéäé øçî ,äæçú åúìôúå íééç úåà åéìò íåúç ìééåå ,'úåùø úìéëà' ïà© øåtéë íåé áøò ïñò ìàæ'î ¨ éåàø
áåùç æéà øåtéë íåé ïéà ïèñàô © ñà㨠ãìàáéåå
© .'äæä èåìá ïåà ñèòô ñàã ¨ ïééæ áéø÷î ïòî ïò÷ éåæà© éåå ïàã
èöéøtùòâ ïåà ïáø÷ à© èâðòøáòâ èìàåå'î ¨ éåå êééìâ !?ïáø÷ à© øàô
©
ñàåå
¨ ñà㨠æà© éåàø æéà ,çáæî íòã óéåà èåìá ñàã ¨
¯ 'çáæ ìòë' ,ïøòåå èðëòøòâ ìàæ ¨ ,èðééä ïñò èòåå'î ìàæ'î ¨ æà© ïìéåôàá
© äøåú éã èàä ¨ íòè íòã áéìåö
åèñòåå ¯ 'äæáú ìà åðáø÷å' ,àìéîî .ïáø÷ à© éåå éåæà© ïôàùòâ © ìàæ
¨ èåìá ïåà ñèòô ñàã ¨ éãë ,ïñò
,äìéôú ïééæ ïåà ,ïáø÷ ïâéãðòâøàî
¨ ïééæ ïòîòùøàô © èùéð áåùç ïééæ ñò èòåå éåæà© ïåà ,'äåöî úãåòñ' à© ïåô ïøòåå
גאלדענעם רענדל .בעת דערפאר ַא ָ
ַ געצאלט
ָ האט
פארקויפן בלויז איין פיש ,און דער קנעכט ָ דעמאלס געווען צום ַ ָ
פאר'ןצאלן ַא העכערן ïרייז ַ געוואלט ָ
ָ האט מעשה ,איז ַאריינגעקומען אין געשעפט ַא אידישער שניידער ,און ער ָ
וואס דער האט דערגרייכט פינף רענדלעךָ , געווארן מער און מער ,ביז עס ָ ָ פיש ,און ַאזוי איז דער ïרייז געהעכערט
באצאלט.
האט ַ ָ אידישער שניידער ָ
האט נישט געקענט קויפן האר דעם שר ,און אים דערציילט ַאז ער ָ ווען דער קנעכט איז צוריקגעקומען צו זיין ַ
גאלדענע רענדלעך, פאר ַא העכערן ïרייז פון פינף ָ האט עס געקויפט ַ דעם איינציגן פיש ווייל ַא אידישער שניידער ָ
באשטייט זיין ïרנסה ,און דער וואס עס ַ האט דער שר געשיקט רופן דעם אידישן שניידער ,און אים געפרעגט אין ָ ָ
האסטו געקויפט ַא פיש פארוואס ָ
האט דער שר אים געפרעגטָ ַ : האט געענטפערט ַאז ער איז ַא שניידערָ . איד ָ
נאךהאסט עס ָ נאר דו ָ דאסָ , נאר ָפאר פינף רענדלעך ,און נישט ָ גאלדן רענדלַ , וואס איז ווערד בלויז איין ָ ָ
פאר מיר דעם פיש? האב אים געשיקט צו קויפן ַ וואס איך ָ 'אויסגעכאïט' פון מיין קנעכטָ ,
ַ
גאלדענע רענדלעך ,כדי צו עסן דעם פאר דעם פיש ַאפילו צען ָ געצאלט ַ
ָ וואלט
האט דער איד געענטפערט :איך ָ ָ
מאכן ַא סעודה ,און מיר באפוילן צו עסן און טרינקען און ַ האט אונז ַ טאג ,ווען דער אויבערשטער ָ פיש אין דעם ָ
געזאגט צו דעם איד' :אויב ַאזוי,ָ האט דער שר זענען זיכער ַאז דער אויבערשטער וועט מוחל זיין אונזערע עבירותָ .
האט אים געלאזט גיין. האסטו זייער גוט געטוהן' ,און ער ָ ָ
דארט דער 'בית יוסף'ַ ,אז ַאן ענליכע מעשה דערציילט דער מדרש )ב"ר פי"א ,ד(ָ ,אבער דער מדרש פירט ברענגט ָ
דארט האט ער ָ האט געעפנט דעם פישָ , באקומען שכרַ ,אז ווען ער ָ האט שïעטער ַ אויס די מעשהַ ,אז דער איד ָ
גאנץ לעבן.געהאט דערפון ïרנסה זיין ַ ַ פארקויפט ,אוןהאט עס שïעטער ַ דיאמאנט .ער ָ
געטראפן ַא טייערן ַ ַ ָ
דאס דא צוגעלייגט דעם סוף פון די מעשה ,כדי אונז צו לערנעןַ ,אז ָ האט ָ געזאגטַ ,אז דער מדרש ָ ָ האבן צדיקים ָ
גאנץ לעבן בכבוד ובריווח. האבן ïרנסה א ַ עסן ערב יום כיïור איז מסוגל צו ָ
איינמאל
ָ זאגן ַאז דער אידישער שניידער איז געקומען אויף אגב ,זאגט אויף דעם דער 'פרישה' )סק"ה(ַ ,אז מ'מוז ָ
זאגן ַאז ער איז געקומען ווען דער קנעכט איז צוזאמען מיט'ן קנעכט פונעם שר אינעם פיש-געשעפט ,ווייל מ'וועט ָ ַ
געזאגט
ָ האט
זאגן ַאז צוליב דעם ווייל דער אויבערשטער ָ דארט געווען אינעם געשעפט ,איז דען שייך צו ָ שוין ָ
אויסכאïן דעם פיש ָאדער עס גזל'ענען פון ַא צווייטן? ַ זאל מעןמ'זאל עסן ערב יום כיïורָ , ָ
האט ַא הייליגן מקור,דא ַאן ענין צו היטן יעדן אידישן מנהג ווייל עס ָ כאטש ס'איז ָ פון דעם לערנען מירַ ,אז ָ
פארגעסן פונעם עיקר ,און נישט עובר זיין ח"ו אויף דעם איסור פון שטארק היטן נישט צו ַ ַ דארף מען זיך ָאבער ַ
בארימען ַאז מ'איז יעצט מקיים ַא מנהג הסגת גבולָ ,אדער ַאנדערע איסורים פון דער תורה ,און זיך שïעטער ַ
ישראל...
יום הכיפורים- באר הפרשה ì
ééæ ïòðòæ ñðâøàîåö ¨ .ééæ óéåà ïâéèìòååòâ èùéð ïòîåðòâðਠèòåå ,ïòðòååàã
© ,øåtéë íåé ,ïâøàî
¨ èòåå øò ñàåå
¨
âøàá© ï'øàô
© ïòâðàâòâôéåøà
© © ïòðòæ ïåà éøô ïòðàèùòâôéåà
© .øéã øàô
© ïøòåå
èàä¨ øò ïåà ,äùî åö èðééååòâ ïáàä ¨ ïãéà éã .éðéñ
íåé áøò ïñò ñàã ¨ æà© ,ïééèùøàô
© ïòî ïò÷ íòã ïåô
ïòîå÷òâôéåøà© æéà ïééååòâ øòééæ æéá ,ééæ øàô © èðééååòâ
èòåå'î ìééåå ,äøäèáå äùåã÷á ïééæ óøàã © ,øåtéë
øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ äòù òðòé ïéà .ìîéä ïéà
íòã øàô© 'çåçéð çéøì' ïâøàî ¨ ïééæ áéø÷î ñò
ïòîåðòâðਠèàä¨ øò ïåà ïãéà éã óéåà ïòîå÷àá © úåðîçø
. מבïòèùøòáéåà
èâàæòâ
¨ ééæ èàä
¨ ùãå÷ä çåø øòã ïåà ,äáåùú øòééæ
.úåîçð ïåà úåøåùá òèåâ
דער בוכ"ע ַאליין פרייט זיך אז ער איז- אשריכם ישראל
מוחל די עבירות
òðééî ,ïãéà éã åö èâàæòâ
¨ øòèùøòáéåà øòã èàä ¨ ïàã
©
èééö à© æéà'ñ . מגåá äçîùðå äìéâð 'ä äùò íåéä äæ
ééá ïåà ïòîàð¨ ïñéåøâ ïééî ééá øòååù êéà ,øòãðé÷
øòã æà© ,øòãðé÷ òùéãéà øàô © äçîù ïåô
ïééæ èòåå ïééååòâ øòâéèöòé øòã æà© ,ãåáëä àñë ïééî
òìà© ïåô æðåà èâéðééø åîöòáå åãåáëá øòèùøòáéåà
à© ïééæ èòåå âàè¨ øòã ïåà ,ãééøô òñéåøâ à© ÷ðò øàô
©
øîà' (:äô àîåé) èâàæ¨ àøîâ éã éåå ,úåøéáò òøòæðåà
ïåà êééà øàô© ,äìéçî ïåà äøtë ïåà äçéìñ ïåô âàè ¨
,ïéøäèî íúà éî éðôì ,ìàøùé íëéøùà ,àáé÷ò éáø
ïåô óåñ ï'æéá øòãðé÷¯ñãðé÷ ïåà øòãðé÷ òøòééà øàô ©
.' מדíéîùáù íëéáà ,íëúà øäèî éîå
.úåøåã òìà©
äùî] ('ã ô"åñ ,àèåæ) åäéìà éáã àðú ïéà èééèù ñò
íòã èéî êéæ èééøô ïééìà© øòèùøòáéåà øòã êéåà âéöøòô ìàî 3 ìîéä ïéà óéåøà æéà ä"ò åðéáø
,øòãðé÷ òùéãéà ïåô úåøéáò éã ìçåî æéà øò ñàåå
¨ ä"ò åðéáø äùî ïòåå âòè âéöøòô òèöòì éã ïéà [âòè
ïèìòåå òèùøòèðåà ïåà òèùøòáéåà éã ïåô èòá øò ïåà ïòâðòøá åö éãë éðéñ âøàá © ï'ôéåà ïòâðàâòâôéåøà
© © æéà
èééèù ñò éåå éåæà© ,ïòîàæåö
© íéà èéî ïòééøô åö êéæ èñàôòâ ïåà ïòååòâ úéðòú øæåâ ïãéà éã ïáàä
¨ ,äøåú éã
íéìäú) ÷åñt ï'ôéåà ('à ÷øô) 'åäéìà éáã àðú' ïéà êéåà óåñ íééá ,èñééä ñà㨠,âàè
¨ ïèöòì íòã ïéà .âàè ïãòé
óéåøà© èééâ ñàã
¨ æà© ,'íäá ãçà àìå åøöåé íéîé' (æè ,èì÷ åö úéðòú à© ïôåøòâñéåà ééæ ïáàä
¨ ,âòè âéöøòô éã ïåô
äçîù òñéåøâ à© ïòååòâ æéà'ñ ãìàáéåå
© ,øåtéë íåé óéåà ìàæ
¨ òøä øöé øòã éãë ,èëàðééá ïåà âàèééá ïèñàô
פארשטעלן ָ זאל מען זיך
ָ ,ורï ַאז ווען מ'עסט ערב יום כי,געזאגט
ָ ָ הרה"ק בעל 'בית אברהם' מ'סלאנים זי"ע.מב
האט
'האט אים ַאוועקגעזעצט צו עסן ָ און מ,'וואס איז ַא 'זולל וסובא
ָ געוואלט גענומען איינעם
ָ מ'וואלט
ָ גלייך ווי
וועט, אז נישט קיין חילוק וואס פארא גרויסע 'פרעסער' ער זאל נאר נישט זיין, מ'פארשטייט אליין...פאר ַא לייב ַ
.ורïדאס עסן ערב יום כי ָ דארף אויסזעןַ ָאט ַאזוי.באוועגונגען
ַ ער עסן מיט 'דרך ארץ' און מעסטן ַאלע זיינע
איז מען,ורïבאקאנט ַאז ווען מ'עסט ערב יום כי
ַ ַ ס'איז,(עס שטייט אין ספה"ק 'שם משמואל' )יוה"כ שנת תער"ב
.יאר
ָ גאנצן
ַ מתקן ַאלע אכילות פונעם
ווייל די אידן, זה יום הכיפורים,' י( 'וביום שמחתכם,סוק )במדבר יï זאגן חז"ל )מדרש החפץ( אויפ'ן ָ און ַאזוי.מג
קומט אויס ַאז.אנגעזאגט מיט די בשורה ַאז דער אויבערשטער איז מוחל זייערע עבירות ָ ָ דעמאלס
ָ ווערן
ווען דער אויבערשטער איז מוחל די עבירות,ורï מיינט עס יום כי,'זאגט סתם 'וביום שמחתכם ָ סוקï ווען דער
.פון אידישע קינדער
,דאך ַאוודאי
ָ איז,טאג ל"ג בעומרָ טאנצן מיט התלהבות ביים זינגען די ווערטער אין דעם ַ אויב טויזנטער אידן.מד
און די,' ַאז 'אין מקרא יוצא מידי פשוט,ורïטאג יום כיָ אין דעם הייליגן,'ַא 'קל וחומר בן בנו של קל וחומר
.רה און טהרהï ווען אידן זענען זוכה צו כ,ורïדאך אויף יום כיָ ט כוונה פון דעם תנא רבי עקיבא איזïהוי
אניוועזשערï ָ משגיח פון דער,האבן די תלמידים פון הגה"צ רבי יחזקאל לעווענשטיין זצ"ל ָ ,ורïיאר יום כי ָ איין
די,' צווישן תפילת מנחה און 'נעילה,' געזען ווי ער חזר'ט מיט התלהבות ביי די 'הפסקה,ישיבה אין בני ברק
ירטïהאט געש ָ ווייל ער,' לפני מי אתם מטהרין' וכו, אשריכם ישראל, 'אמר רבי עקיבא:ווערטער פון דער משנה
.יאר
ָ טאג פון
ָ וואס שיינט אויף זיין נפש אין דעם הייליגסטן ָ די טהרה און קדושה
àì יום הכיפורים- באר הפרשה
íòã èéî ïåà ïâéãðéæ ïøòäôéåà úîàá ïìéåå øéî ïåà íòã ïáòâòâ èàä ¨ øò ñàåå¨ ,ïòèùøòáéåà íòã øàô ©
úîàá ïáàä ¨ øòãðé÷ òùéãéà æà© ñéåøà© êéæ èìòèù .ïãéà éã øàô © èôàùáéì
© ñéåøâ èéî âàè ¨
éåæà© .ïìéåå ïèåâ íòðòâééà øòééæ èéî ïäåèòâ äáåùú
.íéâéøè÷î éã ïåô øòìééî éã ètàèùøàô ¨ © èøòåå âéðò÷ à© åö ìùî à© æéà'ñ ,'åäéìà éáã àðú' øòã èâàæ ¨
ïùèðòî¯áåèù ïåà èëòð÷ òðééæ ñàåå ¨ ,íãå øùá à©
úåøéîæ íéòð' øòã ,ä"ò êìîä ãåã èâàæ íòã óéåà èâééìòâ÷òååà© ñò ïåà èñéî ñàã
¨ ¨ ïôøàååòâñéåøà
¨ © ïáàä
¨
éåæà© éåå ¯ 'ìàøùé úòåùé ïåéöî ïúé éî' ,'ìàøùé èééâ âéðò÷ øòã ïòåå .õàìàt © © ïëéìâéðò÷ íòðåô èðøàô ¨
'ä áåùá' ?øòãðé÷ òùéãéà øàô © äòåùé éã ïòîå÷ ïò÷ øò ãééøô ,èñéî ñàã ¨ èòæ øò ïåà õàìàt © © ïåô ñéåøà©
à© çëî øàð ¨ êàã ¨ èîå÷ äáåùú éã ¯ 'åîò úåáù íåé èéî æéà òáìòæ ñàã ¨ .äçîù òñéåøâ à© èéî êéæ
øòã ïò÷ éåæà© ïåà ,ïòèùøòáéåà íòã ïåô úåøøåòúä èéî ïáòâòâ æðåà èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã ñàåå ¨ ,øåtéë
éåàø èùéð äìéìç ïòðòæ ïãéà éã æà© ï'äðòè âøè÷î øàð ¨ ,ñàã ¨ øàð¨ èùéð ïåà ,äçîù ïåà èôàùáéì © ñéåøâ
ïà© ä"ò êìîä ãåã èáòâ íòã óéåà .ïøòåå åö ïôìàäòâ ¨ èùéð øò æéà ,ïãéà éã ïåô úåøéáò éã ìçåî æéà øò ïòåå
êéæ ïìàæ ¨ ïãéà éã ¯ 'ìàøùé çîùé ,á÷òé ìâé' :äöò . מהäçîù òñéåøâ à© èéî êéæ èééøô øò øàð ¨ ,âéøòéåøè
èòåå äçîù òâéæàã ¨ éã ïåà ,äáåùú øòééæ èéî ïòééøô
ïáéì øòééæ åö ïäåè äáåùú àé ¨ ééæ ïìéåå úîàá æà© ïæééåå áééäðਠ,úåùøã) èâàæ ¨ ò"éæ 'øôåñ íúç' ìòá ïåàâ øòã
ïôøàã © ééæ ìàæ'î ¨ ñàåå
¨ íòã ïਠêéåà ,ìîéä ïéà ïèàè © ïåéöî ïúé éî' (æ ,ãé íéìäú) ÷åñt íòã óéåà ('à ÷ìç
øòã èøòèù ,øòãééì øàð ¨ ,ìîéä ïåô óéåøòã ïééæ øøåòî çîùé á÷òé ìâé åîò úåáù 'ä áåùá ,ìàøùé úòåùé
...'áëòî äñéòáù øåàù' ¯ òøä øöé ,âòè òâéìééä éã ïéà ,'øôåñ íúç' øòã èâàæ ¨ .'ìàøùé
('àúéà' ä"ã ,åðéæàä 'ô) 'íéðéò øåàî' ÷"äôñ ïéà èééèù ñò
òùéãéà ïééæ åö øøåòî óìéä ïééæ øòèùøòáéåà øòã è÷éù
ïåà ,äøåúä ïî äùò úåöî à© æéà äáåùú æà© øòã ïò÷ äáåùú àæà © © óéåà ïåà ,äáåùú åö øòöøòä
. מוäçîùá ïééæ íéé÷î ñò ïòî óøàã © øòáéøòã
äáåùú øàð ¨ ïáàä ¨ ééæ æà© ,ïééæ âøè÷î å"ç ïéã ìòá
ïåô óéåøòã úåøøåòúä à© èàäòâ © ïáàä
¨ ééæ ìééåå ïäåèòâ
èéî øàð ¨ (:àì÷ óã) 'ïøäà úéá' øòã êéåà èáééøù éåæà© ò'úîà ïà© èàäòâ © ïáàä
¨ ééæ æà© èâàæ¨ øòåå ïåà ,ìîéä
,ïäåè äáåùú ïòî ìàæ ¨ úòãä áåùé ïåà äçîù åö êéæ äåöî à© æéà íòã áéìåö .øáò ï'ôéåà äèøç
ïåà ,èøòèééìòâñéåà çî øòã èøòåå äçîù êøåã ìééåå úåöî éã èéî âòè òâéèöòé éã ïòîå÷ ñò ïòåå ïòééøô
íòðééø à© èàä ¨ ùèðòî øòã ïòåå æéà äáåùú ø÷éò øòã õøàä © øòæðåà ïåô äçîù éã ïåô ïåà ,äáåùú ïåô äùò
.çî ,úåøøåòúä øòã åö êéæ ïòééøô øéî æà© ïòðò÷øòã ïòî ïò÷
ַאז לכאורה,נאך טיפער ערקלערט דעם משל און דעם נמשל ָ האטָ , הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע.מה
פארנט פוןָ האט דער קעניג ווען ער זעט בערג מיט מיסט ליגן ָ פאר ַא שמחה ַ וואס ָ ,פארשטייןַ דארף מען ַ
ווייטאגן
ָ שטארקע
ַ ווארפט זיך צוליב
ַ פאטער זעט ווי זיין זוןָ דערבארימדיגער
ַ ווען ַא,נאר די כוונה איזָ ?זיין הויז
מאגן פונעםָ האבן געפונען ווערים אינעם ָ וואס ָ דאקטויריםָ געגאנגען צו
ַ איז ער שנעל,מאגן ָ האט אין ָ וואס ער ָ
זענען ַאלע ווערים ַארויס פונעם בויך פונעם, און ביז ַא קורצע צייט,פארשידענע מעדיצינען ַ האבן זיי געגעבן ָ .קינד
,טאטע פונעם קינד זעט די ווערים אינדרויסן ַ ווען דער.געווארן
ָ אינגאנצן אויסגעהיילט
ַ דאס קינד איז
ָ און,קינד
מאכן דערויף די ברכה 'ברוךַ און יעצט קען ער,דאס קינד ָ ייניגטïדאך גע
ָ האבן
ָ ווייל זיי,גאר גרויסָ איז זיין שמחה
...'טרניïש
ייניגן דעםï ווייל די עבירות,ַאזוי פרייט זיך דער אויבערשטער ווען ער איז מוחל די עבירות פון אידישע קינדער
.פאר זיינע ליבע קינדער
ַ טאטע פרייט זיך ווען עס ווערט לייכטער ַ און דער,מענטש
זאגט ָ וועגן די עבירות וואס דער זוהר הקדוש, מורא'דיגע ווערטער,' שרייבט דער 'מאור עינים, לויט דעם.מו
ווייל יענע עבירות ברענגען דעם מענטש צו,( ַאז עס העלפט נישט ח"ו דערויף קיין תשובה רח"ל.)ח"א סט
,וואס ווערט געטוהן מתוך שמחה ָ קומט אויס ַאז ַא תשובה. און מ'קען נישט תשובה טוהן מתוך עצבות,עצבות
.סארט שמוץָ ר און עס רייניגט דעם מענטש פון יעדןïאיז מכ
יום הכיפורים- באר הפרשה áì
,úåøéáò éã áéìåö èâøàæàá
¨ © ïòååòâ æéà øò æà© úåãò ïà© æéà'ñ ñàååøàô
¨ © íòè à© íéðåîã÷ éã ïâàæ ¨ ,íòã èéåì
øéî ïòîéèùàá © íéáåè íéîé òøòãðà© ïéà ,ñðòèééååö ïåà ,øåtéë íåé áøò äãåòñ à© ïñò åö äåöî à© àã ¨
ñéåøâ øàâ
¨ ìééåå ,äåöî éã ïåô äçîù éã øàô © äãåòñ à© (ãì÷ úåà ,øåà äøåú ,àîåé) èáééøù ùåã÷ä ä"ìù øòã éåå
úååöî éã ïééæ íéé÷î ï'øàô © äçîù ïåô øëù øòã æéà íåé úãåáò' øôñ ïééæ ïéà ,ò"éæ ÷"îø íòðåô ïòîàð ¨ ïéà
(èë ,à à"äã) èâàæ¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,øòôòùàá
© íòðåô èùéð êéæ ùèðòî øòã ïò÷ ùåã÷ä íåé ìééåå ,'íéøåôéëä
,'êì áãðúäì äçîùá éúéàø ,äô åàöîðä êîò äúòå ïâéåà éã ïåà ,íéàèç òðééæ ïåô äâàã éã áéìåö ,ïòééøô
àì øùà úçú' (æî ,çë íéøáã) ÷åñô øòã èâàæ ¨ êéåà ïåà ïéà ïèàè© øòééæ åö ïáéåäòâôéåà ïòðòæ ïãéà òìà© ïåô
ãìàáéåå
© ïåà ,'ááì áåèáå äçîùá êé÷åìà 'ä úà úãáò äåöî éã ïòååòâ íéã÷î äøåú éã èàä ¨ íòã ïâòåå .ìîéä
ïñééäòâ ïòî èàä ¨ ,øåtéë íåé ïåô âàè
¨ íòã ïéà èñàô'î
© ïéà ïòééøô êéæ ìàæ ¨ ïòî éãë ,øåtéë íåé áøò ïñò åö
ïéà äåöî éã ïåô äçîù éã øàô © äãåòñ à© ïòîéèùàá © úéðòú øòã ïøòåå ïòîåðòâðਠèòåå ïàã © ïåà ,âàè ¨ íòã
.øåtéë íåé áøò èùéð æéà ë"åé íòðåô éåðéò øòã ìééåå ,øåtéë íåé ïéà
èîå÷ ñò ãìàáéåå© ,ïòèùøòáéåà íòã øàô © èâéìéååàá
©
ָ אפילו דער גוף ווערט אין דעם- ' כי גדול יום הèøòåå ,ë"åé áøò êéæ èééøô ïòî áéåà øàð
טאג געהייליגט ¨ .äâàã èéî
éã .(àé ,á ìàåé) 'åðìéëé éîå ,ãàî àøåðå 'ä íåé ìåãâ éë' .ë"åé ïéà úéðòú øòã ïòîåðòâðà̈
÷åñt øòã æà© (á ,çìùéå ,àîåçðú ùøãî) èâàæ ¨ ùøãî
ìëù øòëéìùèðòî øòã .øåtéë íåé óéåà óéåøà© èééâ øòù) 'äáåùú éøòù' øòã èáééøù ,øòèøòåå òëéìðò
ïâéìééä íòã ïåô úåìòî òñéåøâ éã ïôééøâàá © èùéð ïò÷
æà© (.è ä"ø) ì"æç ïâàæ¨ íòã áéìåö æà© (è¯ç ,ã
. מזøàé
¨ ïöðàâ© íòã ïåô øòëòä æéà ñàåå ¨ ,âàè¨
,øåtéë íåé áøò äãåòñ à© òáå÷ æéà ñàåå ¨ ùèðòî øòã
ïèñàô© åö ïøàååòâ
¨ ïìéåôàá
© èìàåå
¨ øò éåå êééìâ æéà
úåùøã') ò"éæ 'øôåñ íúç' øòã èâàæ ¨ ,øòèøòåå òâéã'àøåî èàä ¨ øò ïåà âàè ¨ ïèðòö íòðéà ïåà âàè
¨ ïèðééð íòðéà
úéðòú øòã :ïåùìä äæá ,(:èñù ,á"ç ,'øôåñ íúç ¨ øò ìééåå ,èñàôòâ
ñò ïòåå äçîù ïééæ ïæéååòâñéåøà© èàä ©
øòö ïééæ íøåâ ïåà ïâéðéét åö èùéð æéà øåtéë íåé ïåô ïééæ èòåå ñàã ¨ ïåà ,äøtë ïééæ ïåô èééö éã ïòîå÷òâ æéà
.ורïטאג יום כי
ָ האבן נישט קיין השגה וויפיל רחמים עס ווערט נתעורר אין דעם הייליגן ָ מיר.מז
טאג פון
ָ ור איז ַאï ַאז יום כי,(: שרייבט אין זיין ספר 'מגיד תעלומה' )ברכות יב,הרה"ק בעל 'בני יששכר' זי"ע
.טï און עס ווערט נישט ָאנגערופן דין און מש,רחמים
aA
c מן הבארc
מיר,געזאגט
ָ האט
ָ ַאז ער,נאמען פון הרה"ק רבי צדוק הכהן מלובלין זי"ע ָ עס ווערט געברענגט אין
האבן מיר נישט קיין השגה אין ָ און ַאוודאי,דאך נישט קיין השגה וועגן דעם מהות פון ַא מלאך ָ האבן ָ
באדינען
ַ ַאז ַארום דעם כסא הכבוד שטייען הייליגע מלאכים און,יאָ דאס ווייסן מיר
ָ ָאבער,דעם כסא הכבוד
.דעם אויבערשטען באימה וביראה ברתת ובזיע
ווערט, און ממילא,ברענגען זיין כבוד אויף דער וועלטïארא
ָ ַ טוט דער אויבערשטער כביכול,ורïיום כי
פאר
ַ מיר שטייען ממש.' ל( 'לפני ה' תטהרו,זאגט )ויקרא טז ָ סוקï ווי דער,יעדער איד ַאזוי ווי ַא מלאך
'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד' הויך אויפ'ן,ורïזאגט מען יום כיָ וועגן דעם.דעם אויבערשטען כביכול
.סוק אין הימלï זאגן דעם ָ ַאזוי ווי די מלאכים,קול
פארשוועכט ַ וואס
ָ פארוואס איינער
ָ ַ ַא טעם,( סתרי יוה"כ, עמוד התשובה,דער של"ה הקדוש זי"ע שרייבט )מסכת יומא
און נישט,'געשטראפט מיט 'כרת
ָ דעמאלס נישט טוהן( ווערט
ָ מ'טאר
ָ וואס
ָ זאכןַ טאג במזיד )מיט טוהן די פינף ָ דעם הייליגן
אסאך רחמים )און וועגן
ַ ַ ור ווערן נתעורר אין הימלï ווייל אין יום כי, ַאזוי ווי א מחלל שבת,('מיתת בית דין' )סקילה
לייכטער,ורïפאר נישט היטן יום כי
ַ דעריבער איז אויך דער עונש.(דעמאלס ָ האט דער שטן נישט קיין רשות מקטרג צו זיין
ָ דעם
.טאג
ָ וואס הערשן אין דעם ָ צוליב די פילע רחמים,ווי ביי שבת
âì יום הכיפורים- באר הפרשה
øéà ïòî èéâ ,øåtéë íåé ïåôøòã ïñò ìéåå éæ ïåà ìëàî éåæà© ,úå÷éáã ïåà äùåã÷ éã áéìåö øàð ¨ ,å"ç ïãéà øàô
©
.ïâéàåøàá© êéæ ìàæ¨ éæ éãë ,ìñéáà© ïåôøòã ïñò åö âéöøòô éã åö êéìðò æéà'ñ .ìîéä ïéà íéëàìî éã éåå
øò ,ìîéä ïéà ïòååòâ æéà ä"ò åðéáø äùî ïòåå âòè
æéà ñò æà© (èøàã ¨ ,'á ãåîò) àøîâ éã íòã óéåà èâàæ ¨
ïò÷ðéøèòâ èùéð ïåà èéåøá ïéé÷ ïñòâòâ èùéð èàä ¨
,ìëàî à© è÷òîùòâ èàä ¨ ñàåå
¨ úøáåòî à© ïòååòâ
ïåô âéãðñéðòâ ,äùåã÷ ïåà úå÷éáã ñéåøâ ïåô ,øòñàåå ©
æéà èðééä æà© øòéåà ïéà èîéåøòâðééà øéà èàä'î ¨ ïåà
èééèù ñò ñàåå ¨ ñàã ¨ .äðéëù òâéìééä éã ïåô èéé÷ðééù éã
ïñò ïìòåå ïåô ïèìàä÷éøåö
© êéæ ìàæ
¨ éæ éãë ,øåtéë íåé
èùéð æéà ,'íëéúåùôð úà åðòú' (èë ,æè àø÷éå) ÷åñt ïéà
,ïâéàåøàá © èùéð èøàô ¨ êéæ èòåå éæ áéåà .ìëàî íòã
...úåøøåòúä ïåô øàð ¨ ,âðåâéðéét ïåô ïåùì à©
.'ùôð çå÷éô' áéìåö ,ïåôøòã ïñò åö ïáòâ øéà ïòî ìàæ ¨
èùéð øéî ïòðéôòâ ñàååøàô ¨ © ,'øôåñ íúç' øòã èâòøô .'ùãå÷ä ìà úò ìëá àáé ìàå' (á ,æè àø÷éå) ÷åñt ï'ôéåà
íåö ,íéøåñéà òøòãðà© ééá êéåà äëìä àæà © © íòã ïåô æà© ,('àáé ìàå' ä"ã) 'ø÷é éìë' øòã èâòøô
ïñò åö úøáåòî à© øàô © èñéìâ ñò áéåà ,ìétùééá ïòîå÷ðééøà© èùéð ìàæ ¨ øò ,òîùî æéà 'úò ìëá' ïåùì
ïåà ,ïåôøòã ïñò åö øéà ïòî èéâ ,úåôéøè ïåà úåìéáð êàã ¨ æéà úîàá .èééö åö èééö ïåô øàð ¨ ,'âéáééà' èøàã
¨
ïñò åö ïèàáøàô ¨ © èàä ¨ äøåú éã æà© èùéð øéà èâàæ'î ¨ êàã
¨ èàä ¨ ìåãâ ïäë øòã ìééåå ,âéèëéø èùéð ñàã ¨
.úåôéøè ïåà úåìéáð ìàî
¨ ïééà øàð ¨ íéùã÷ä ùãå÷ ïéà ïòîå÷ðééøà© èâòîòâ
.øåtéë íåé ¯ øàé ¨ à©
à© èàä ¨ 'åîà éòîá øáåò' ïà© ìééåå ,õåøéú øòã æéà
èéî èðøòì êàìî øòã ïòåå ,äùåã÷ òâéã'àøåî òìà© ïòðòæ øåtéë íåé æà© ,'ø÷é éìë' øòã èøòôèðò
ñò ñàåå ¨ èùéð ïòåå .(:ì óã äãð) äøåú òöðàâ © éã íéà äìòîì' ïòðòæ ééæ ,íéëàìî éã éåå éåæà© ïãéà
æéà ,òîàî ïééæ ïåô 'øåëò óåâ' øòã íåøà© íéà èîòð áéìåö .ééæ óéåà èùéð èâéèìòååòâ èééö éã .'ïîæä ïî
à© æéà íòã áéìåö .íéëàìî éã éåå øòñòøâ êàð ¨ øò .'úò' ïåô ììë ïéà èùéð ïöðàâðéà © øåtéë íåé æéà íòã
ïôìòä èùéð èòåå ñò æà© êàæ © òøòëéæ à© èòîë øàé ¨ õðàâ © íòðåô âòè òìà© ïåô èìééèòâtਠ,'êéæ øàô' © èééèù ñò
èùéð øàè'î ¨ æà© øòéåà ïéà ïòîéåøðééà øéà èòåå'î áéåà øàè'î ¨ æà© ,ïâàæ
¨ åö èðééî 'úò ìëá àáé ìàå' .øàé ¨
øòtøò÷ øòâéã'îùåâî øòã ìééåå ,äôéøè øòãਠäìéáð ïñò ììë ïéà æéà ñàåå ¨ èééö à© ïéà ïòîå÷ðééøà© èùéð ììëá
íåé ïéà øòáਠ.úååàú òâéã'úåéîùâ åö øéà ètòìù ïòåå ,ë"äåé ïåô âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà øàð ¨ ,'úò' ïåô
,èøòèééìòâ òîàî © éã ïåô óåâ øòã êéåà êàã ¨ èøòåå ,øåtéë .úøùä éëàìî éã åö ïëéìâòâåö ïòðòæ ïãéà
èðééä æà© øáåò íòã øàô © ïòðàîøòã èòåå'î æà© ,àìéîî
æéà ,ìëàî íòã ïñò èùéð øàè'î ¨ ïåà øåtéë íåé æéà æà© (á øåè ,æè 'ò ,à"ç ,úåùøã) èáééøù 'øôåñ íúç' øòã
! מחïñò åö ïèñéìâ èùéð øòî èòåå øò æà© êéìâòî õðàâ © øòã êéåà èøòåå ,øåtéë íåé âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà
.èâéìééäòâ ïåà ïáéåäøòã ÷øàèù © øàâ
¨ ùèðòî íòðåô óåâ
øàð èùéð ïãéà ïòðòæ øåtéë íåé æà ,æéà úîà øòã
¨ ©
ïòééèù ééæ øàð ¨ ,ìîéä ïéà íéëàìî éã éåå éåæà© àøîâ éã ïåô åöøòã äéàø à© èâðòøá 'øôåñ íúç' øòã
ìééåå ,íéëàìî éã éåå äâéøãî òøòëòä à© ïéà ñìàîòã ¨ à© è÷òîùòâ èàä ¨ ñàåå¨ úøáåòî à© æà© (.áô àîåé)
דאך צו ַא נידערטרעכטיגן ָ דער עונש קומט:זאך ַ פון די ווערטער פון של"ה הקדוש זעען מיר ַא מורא'דיגע
האט בכלל נישט קיין שייכות מיט דעם הייליגן ָ ער.מענטש וועלכער איז ליידער ַא מחלל יום הכיפורים במזיד
צו,ניםï איז אויך ער ַאריינגערעכנט אין דעם גרויסן רחמנות פון דעם אויבערשטען )על כל, און פונדעסטוועגן,טאג ָ
.(שטראף
ָ באקומען ַא לייכטערעַ
,ורïשטארק אויפגעהויבן צו ַא העכערע מדריגה אין יום כי ַ ָ ווערט,דאס 'ארציות' פון דער וועלט
גאר ָ אויך.מח
,טאר מען נישט ָאנטוהן שיך ָ ורïפארוואס יום כי
ָ ַ ַא טעם,(ווי עס שטייט אין ספה"ק 'אגרא דפרקא' )אות ד"ש
דארףַ .פאר זיינע פיסַ און קויפן שיך,פארקויפן זיין הויז
ַ זאל ַאפילו
ָ ( ַאז דער מענטש.זאגט )שבת קכטָ ווייל די גמרא
כדי צו,פארקויפן זיין הויז
ַ זאל ַאפילו
ָ ַאז ער,פאר'ן מענטש ַ וואס זענען די שיך ַאזוי וויכטיג
ָ מיט,פארשטיין ַ מען
?האבן שיך ָ
יום הכיפורים- באר הפרשה ãì
òðòé ïéà èìòåå øòã óéåà 'ïééååòâ' øòñéåøâ à© tàøà
¨ © ïåô äøùò äðåîù òëéåä éã ééá ïòî èâàæ ¨ øàé¨ õðàâ© à©
àã
¨ èùéð 'éøãð ìë' ïéà æéà ,úîàá ùèàë ¨ ,ïèåðéî ïòî èâàæ¨ óñåî ééá øàð ¨ ,'êùéã÷ð' äçðî ïåà úéøçù
úøúä' ïåô ïéðò ïà© êàã
¨ æéà ñò ,úåøøåòúä ïåô øòèøòåå .'øúë' úåìéôú òìà© ééá ïòî èâàæ
¨ ,øåtéë íåé øòáਠ.'øúë'
êéæ ïìàæ
¨ èðòåå éã æà© èùéð ïòòæ øéî ïåà ,'íéøãð
,øàôøòã
© íòè à© ,(á"òúú 'éñ) 'äùî äèî' øòã èáééøù
.äðùä ùàø áøò 'íéøãð úøúä' èâàæ'î ¨ ïòåå 'ïòì÷àù'
¨
èøòåå ,øåtéë íåé âàè ¨ ïâéìééä íòã ïéà ìééåå
òùéãéà éã êøåã ãåáëä àñë øòã ïáéåäòâôéåà ìåëéáë
,(.å÷ ,á"ç) èâàæ¨ ùåã÷ä øäåæ øòã ìééåå ,õåøéú øòã æéà
èùéð ïòðò÷ íéëàìî éã æà© ,èééåå éåæà© óéåà .úåìéôú
à© åìéôà© ïëàî © ìèá ïòî ïò÷ äáåùú êøåã æà©
íòã áéìåö .èøà¨ íòðòé ïåô äùåã÷ éã ïééæ âéùî
èâàæ'î
¨ ïòåå ïåà ,äòåáù à© êéæ èéî èàä ¨ ñàåå
¨ äøéæâ
äéà' èééö òöðàâ © éã ïâòøô ééæ ïåà êéæ ééæ ïøòãðåàåå
ïéà øùåëä úòù à© ïåà 'ïåöø úò' ïà© æéà ,'éøãð ìë'
.'åöéøòäì åãåáë íå÷î
ïééæ øéúî ìàæ'î ¨ æà© ñìàîòã
¨ ïèòá ïòðò÷ åö ,ìîéä
êøåã ìééåå ,úåîøç ïåà úåòåáù òìà© ïëàî © ìèá ïåà íåé ïéà 'êùéã÷ð' èùéð ïòî èâàæ ¨ ,íòè íòã áéìåö
ïìàæ¨ ééæ æà© øéúî ééæ æéà äèî ìù ïéã úéá ñàåå ¨ íòã èééèù 'êùéã÷ð' ïéà ìééåå ,'øúë' øàð ¨ ,øåtéë
íéîçø øøåòî íòã êøåã ïòî æéà ,íåé÷ à© ïáàä ¨ èùéð éã .(ïòèùøòáéåà íåö èãòø'î) 'çëåð ïåùì' à© ïéà ,'êîå÷îî'
úéá íòã ééá êéåà øúåî ééæ ïøòåå éåæà© ïåà ,ìîéä ïéà ãìàáéåå
© ,ïåùì àæà
© © ïtàëðà
© ¨ èùéð øòáਠïòðò÷ íéëàìî
øøåòúð ñìàîòã ¨ èøòåå íòã ïâòåå ïåà ,äìòî ìù ïéã .ãåáëä àñë íòã ïåô 'èøà'¨ ñàã ¨ âéùî èùéð ïòðòæ ééæ
èåè ãéà øòãòé ìééåå ,íéùøãî éúá éã ïéà ïééååòâ à© ' מטøúñð ïåùì' à© ïéà ,'åîå÷îî' ïòî èâàæ ¨ øòáéøòã
òìà© èéî ìãúùî êéæ æéà øò ïåà , נäáåùú ñìàîòã ¨ .('èøà¨ ïééæ ïåô')
.úåøéæâ òèëòìù ïåà òøòååù òìà© ïëàî © åö ìèá úåçåë
וואס
ָ מאכן ַאפילו ַא גזירה
ַ תשובה קען מען בטל- כל נדרי
íù ìòá') èâàæòâ
¨ ¨ ò"éæ ùåã÷ä áåè íù ìòá øòã
èàä האט מיט זיך ַא שבועה
ָ
æà© (:ë àîåé) ïâàæ
¨ ì"æç ,(áë ,ë"äåéå ä"ø ,ú"äò 'áåè © © ùåã÷ä íåé
åö øòãðé÷ òùéãéà êéæ ïøéô ,ñèëàðøàô
åö âøè÷î úåùø ïéé÷ èùéð ïèù øòã èàä ¨ øåtéë íåé ïãéà òìà© ïøòåå ,ïèåðéî òðòé ïéà .'éøãð ìë' ïâàæ
¨
òìà© èéî ïâééìøàô
© òøä øöé øòã êéæ èåè ,àìéîî .ïééæ èîå÷ ñò ïåà ,íéùòîä ïå÷éú ïåà äáåùú åö øøåòúð
נאמען פון די ָ זאגט איןָ ,' בעל 'משנת חכמים,חאגיז ז"ל ַ לויט ווי דער מהר"ם,'ענטפערט דער 'אגרא דפרקא
( יז,זאגט )בראשית ג
ָ סוקï ַאזוי ווי דער,געווארן
ָ געשאלטן
ָ ַאז ביי דעם חטא עץ הדעת איז די ערד,''חכמי הרמז
'זאל נישט טרעטן ָ 'פארמאגט כדי מ
ָ ַ וואס מ ָ פארקויפן ַאלעס ַ דארף מען ַ און וועגן דעם,''ארורה האדמה בעבורך
דארט ָ דארף מען ַ ,דאך די ערד געווען הייליג ָ ָאבער אין בית המקדש איז,געשאלטן ָ געווארן
ָ וואס איז
ָ אויף ַאן ָארט
זאל נישט זיין ַא 'חציצה' צווישן די פיס פון דעם מענטש ָ כדי עס,(:בארוועס )ברכות סבָ אויסטוהן די שיך און גיין
.און די הייליגע ערד
ווייל די,ורïטאר מען אויך נישט ָאנטוהן שיך אין יום כי ָ ַאז צוליב דעם טעם,'פירט אויס דער 'אגרא דפרקא
,'זאגט צו יעדן איד ָ און מ,טאג פון דעם כלל פון קללה צו ברכה ָ גייט ַארויס אין דעם,'גאנצן 'חומריות ַ מיט'ן,ערד
.' כי המקום אשר אתה עומד עליו אדמת קודש הוא,'של נעליך מעל רגליך
שטארק מ'טוט רייניגן זייערע ַ וואלטן געוואוסט וויָ ַאז אויב מענטשן,געזאגטָ קאצקער רבי זי"ע האט ָ דער.מט
זאלן מער נישט ָ זיי,שטארק ַאכטונג געגעבן צו היטן ריין זייערע נשמותַ גאר
ָ וואלטן זיי
ָ ,ורïנשמות אין יום כי
.פארשמירט ווערן ח"ו פון עבירות ַ
געזאגט צוםָ ַ ַ ורïיאר ערב יום כי
, ַאריינקומענדיג אין ביהמ"ד,פארנאכטס ָ הרה"ק מהר"ש מבעלזא זי"ע.נ
ָ האט איין
:עולם
, 'עשרתם:זאכן ביי זיך אינדערהיים ַ זאגן דריי ָ דארף ַא מענטשַ ,פארנאכטס
ַ ַ ( ַאז ערב שבת.זאגן )שבת לד ָ חז"ל-
איידער מ'גייט,ורïדארף מען ערב יום כי ַ .'דאך ָאנגערופן 'שבת שבתון ָ ווערט,ורï יום כי.' הדליקו את הנר,ערבתם
.אדורכגעגאנגען די 'עשרת' ימי תשובה
ַ ַ ס'זענען שוין- ' 'עשרתם:זאכןַ זאגן די דריי דערמאנטע ָ אויך,'זאגן 'כל נדרי
ָ
äì באר הפרשה -יום הכיפורים
ìééåå ,'éøãð ìë' ïâàæ¨ íééá èðééåå'î ñàååøàô
¨ © äáéñ éã å"ç ïééæ åö âøè÷î ,ñèëàðøàô © © øåtéë íåé áøò úåçåë
àéìîô òöðàâ © éã ïåà ,äðéëù ïééæ ïåà øòèùøòáéåà øòã ¯ 'éæç åäééìæî ,éæç àì åäðéàã áâ ìò óàå' ,ïãéà óéåà
,ùåã÷ä íåé ïéà èìòåå øòã óéåà tàøà ¨ © ïòîå÷ äìòî ìù ,èùéð ñò èøétù ïééìà© ùèðòî øòã áéåà åìéôà ïåà
ñàåå
¨ èìòåå øòã óéåà èøà¨ ïéé÷ àã ¨ èùéð æéà'ñ ïåà ¨èøòåå íòã ïâòåå ïåà ,ñò èøétù ìæî øòééæ øòáà
,äìòî ìù àéìîô éã ïåô äùåã÷ éã ïèìàäñéåà © ÷ïò ïééååòâ à© øøåòúð ñìàîòãנא.
¨
,ïééååòâ øòñéåøâ à© øøåòúð ñìàîò㨠èøòåå íòã áìåö
èìòåå øòã ïåô àîäåæ òöðàâ '© éã 'ïò÷ðòååùåötà ¨ éãë ì'ñçðô éáø ÷"äøä èâàæò⨠¨ ,øòèøòåå òâéã'àøåî
èàä
øòãðé÷ òùéãéà ïåô ïøòøè éã èéîנב. ÷(æì÷ú úåà ,íìùä ñçðô éøîà') ò"éæ øòöéøà
¨
'האט שוין ַאפילו געצונדן דעם 'נר געגאנגען' .הדליקו את הנר' -מ ָ ַ פארביי
'ערבתם' -אויך ערב יום כיïור איז שוין ַ
נאך ַאלץ נישט תשובה געטוהן' ...ואם האט מען ָ וואס מ'פירט זיך צו צינדן ערב יום כיïורָ ,אבער ליידערָ , נשמה'ָ ,
לא עכשיו אימתי'...
נא .מורא'דיגע ווערטער ,שרייבט דער הייליגער "חתם סופר" זי"ע )דרשות "חתם סופר" ,דף לה (.מסביר צו זיין דעם
ארא ïפון הימל אויף דער דעמאלס ַ ָָ וואס קומט
ענין פון תוספת יום הכיפורים ,און די מורא'דיגע קדושה ָ
זאל קענען תשובה טוהן .עס איז דארף ָאנקומען צו דער הילף פון דעם אויבערשטען ,ער ָ וועלט .יעדער איינער ַ
כאטש ער וואס ָ
וואס ער וויל זיך מטהר זייןָ , געווארן טמא פון ַא טויטן קערïער( ָ
ָ וואס איז
)א מענטש ָ א "טמא מת" ַ ַאזוי ווי ַ
דארף פריער ָאנקומען צו דער פאר זיין טהרהָ ,אבער ער ַ נאר אויב ער טובל'ט זיך אין ַא מקוה ַ ווערט נישט ריין ָ
דארף אויף אים שïריצן פונעם ַאש פון די "פרה אדומה", הילף פון ַאנדערע מענטשן .צום ביישïילַ ,א צווייטער ַ
נאך דעם קען ער זיך טובל'עןָ .אבער אויב מ'וועט נישט טאג פון זיין טהרה .בלויז ָ טאג און אין זיבעטן ָ אין דריטן ָ
שïריצן אויף אים ,וועלן ַאלע טבילות אויף דער וועלט אים נישט העלפן.
פאר אידישע קינדער ,ווען ַאלע קומען וואס איז ווי ַא 'מקוה' ַ טאג ָ דאס זעלבע איז מיט יום כיïור .עס איז דער ָ ָ
ווארפט
וואס דער אויבערשטער ַ דאס ָ ַאריין צו טובל'ען זיך פון דעם 'שמוץ' רח"ל פון די עבירותָ .אבער ווען נישט ָ
דאס הייסט ,אין דער צייט פון 'תוספת יום הכיפורים' -איידער עס הייבט זיך וואסער אויף די אידן ָ - קודם ריינע ַ
ָאן דער משïט ,שיקט דער אויבערשטער ַא התעוררות און הייליגע הילף ,און דורך דעם קענען די אידן תשובה טוהן
אין יום כיïור.
נב .עס ווערט געברענגט אין "באר היטב" )סי' תרי"ט ,סק"ד( ַאז עס איז איינגעפירט צו זיך ַארומצואוויקלען מיט'ן
מאכן ַא ברכה אויפ'ן טלית און ַאזוי שרייבט דער אריז"לָ .אבער אויב טלית ערב יום כיïור מבעוד יום ,און ַ
מאכט מען נישט ַא ברכה אויפ'ן טלית ,עיי"ש. ביינאכטַ ,
ַ 'האט ָאנגעטוהן דעם טלית ערשט מ ָ
מאכט מען דערפאר ַ
ַ שרייבט אויף דעם ,דער רמח"ל זצ"ל ,אין זיין ספר "קיצור הכוונות" )סדר יום הכיפורים( ַאז
ביינאכט ,ווייל אין דער צייט ווען די זון גייט אונטער אין דעם הייליגן ַ נישט ַא ברכה אויב מ'טוט ָאן דעם טלית
באהאלט ער אונז
טאג )ערב יום כיïור( שïרייט אויס דער אויבערשטער ַא "טלית" אויף ַאלע אידן .און מיט זיין חסדַ ַ , ָ
מאכט מען נישט ַא ברכה דאס געשעט פון זיך ַאלייןַ , וויבאלד ָ
ַ שאטן ,אונטער די פליגל פון די שכינה .און אין זיין ָ
ביינאכט.
ַ אויפ'ן טלית יום כיïור
aA
cמן הבאר c
נאך יום הקדוש שנת תק"ג ,צו די מתïללים פון האט געשריבן ַא בריווָ ,
דער 'אור החיים' הקדוש זי"ע ָ
פאר מיט אים איןוואס קומט ָ
דארט וועגן ַאלעם ָ איטאליע ,ווי ער דערציילט ָ
ַ דער שול 'כנסת ישראל' אין
ירושלים .אינדערמיט דריקט ער זיך מיט מורא'דיגע לשונות:
געזאגט 'כל נדרי' ,און ַא רייכער איד פון מערב
ָ מ'האט
ָ האב געזען ַא גאר גרויסע 'הארה' בשעת
'איך ָ
האב געעפענט דעם היכל ַארויסצונעמעןפאר מיר די הוצאת הספר תורה ביי 'כל נדרי' .ווען איך ָ
האט געקויפט ַ
ָ
דעמאלס געעפענט די טויערן פון
ָ וואלט
די ספר תורה ,איז עס געווען אין מיינע אויגן ממש ַאזוי ווי איך ָ
דעמאלס געהערשט אין שול'. ָ האט
אזא גרויסע 'הארה' ָ
גן עדןַ ַ ,
באר הפרשה -יום הכיפורים åì
ïðåáúî êéæ ìàæ¨ øòðééà øòãòé ,'ééòøå ééçà' ,èáééøù øò
èùéð ìàæ¨ úåøøåòúä éã æà© ,ïèéä øòáਠêéæ óøàã'î ©
ïòééøô åö êéæ íéà øàô© èåâ ïåà éåàø æéà'ñ æà© ,ïééæ ïåà ,å"ç úåáöò åö ùèðòî íòã ïòâðòøá
©ïåô éåðéò íòðåô øòö ï'èéî òâø òãòé äçîù òñéåøâ à äùî éáø ÷"äøä ïåô øòèøòåå éã ïò÷ðòãòâ óøàã'î ©
íéé÷î æéà'î æà© ,êéù éã ïäåèñéåà ïåà ïò÷ðéøè ïåà ïñòøò ñàåå
÷¨ ,(íéøåôéëä íåé ,'úåáà úøåú' øôñ) ò"éæ øòðéøáà¨
ïåô èãééì'î ñàå婨 òâø òãòé äøåúä ïî äùò úåöî à èñééåå ïèù øòã ãìàáéåå
© æà© ,àñéâ êãéàì èâàæòâ
¨ èàä
¨
éã õøàä© ïéà èàä ¨ ñàåå
¨ øòðééà éàãååà© ïåà ,éåðéò íòã
ìéùëî ïåà ïééæ åö âøè÷î úåùø ïéé÷ èùéð èàä ©¨ øò æà
øòã æà© éàãååà© øò ìéåå ,øòôòùàá © ï'øàô © èôàùáéì
© ,øåtéë íåé ïåô âàè
¨ ïâéìééä íòã ïéà ùèðòî íòã ïééæ åö
øò éãë ,'íéìôë éìôë' ,øòâðòì ñàåå ¨ ïøòéåã ìàæ ìàæ'î
¨ âàè
¨ ¨ éãë ,'éøãð ìë' ééá ïééååòâ ñàã ¨ øøåòî øò æéà
,ïèñàô
© íòðåô øòö ï'èéî ïééæ íéé÷î òãðå÷òñ òãòé ìàæ ,àìéîî .å"ç 'äøåçù äøî' ïåà úåáöò åö ïòîå÷åö
¨
êøáúé øòôòùàá © ïééæ ñàåå
©¨ äøåúä ïî äùò úåöî à êåúî ïòðééåå ¯ òãééá ïäåè åö ïèéä øòééæ êéæ ïòî óøàã ©
נד
. ïìéåôàá
© íéà èàä ¨ äìòúéå åîù íåéá éë' ,ïåçèá ïåà ÷åæéç èéî ï÷øàèù © êéæ ïåà ,äçîù
éðôì íëéúåàèç ìëî íëúà øäèì íëéìò øôëé äæä
בעת נעילת שער -די געהויבענע און הייליגע מינוטן פון .õøàä
© ïåô äøäè à© èéî ,'åøäèú 'ä
'נעילה'
,'ùãå÷ òøæ' øôñ ïéà èâàæ ¨ ò"éæ áø øòöéùtàø¨ øòã
æà© ,ì"æéøàä øåãéñ ïéà ïéåù èééèù éåæà© ïåà תענו את נפשותיכם -די סגולות פונעם תענית
æà© æîø à© æéà ñàã ¨ .'ä¯é ìòð' ïåùì ïåô æéà 'äìéòð' æéà'ñ æà© (é"ô) èáééøù 'äãåáòä ùøåùå ãåñé' øòã
'ãçééî êéæ æéà øò ,êéæ 'èñéìùøàô © øòèùøòáéåà øòã úåöî éã ïééæ íéé÷î øàô © øëù øòã æà© ,èåùt
éã) 'òãîòøô' ¯ 'øæ áøòúé àì' .ïééìà© ïãéà éã èéî øòã ìééåå ,ñéåøâ øàâ ¨ æéà ,øåtéë íåé ïèñàô© ïåô äùò
ãðòæòååðਠïééæ èùéð ñìàîòãנה.
¨ ïòðò÷ (íéâøè÷î èðà÷àáנג.
© © éåå øò'áåùç æéà óåâ íòðåô øòö
שטארק מחמיר געווען ַ האט זייער נג .ס'איז ס'איז ַ ַ
באקאנט ַאז דער הייליגער רבי ר' מענדעלע פון רימנוב זי"ע ָ
האט זיךנאר בשעת הדחק ,ווען עס ָ האט נישט מתיר געווען צו עסן ָ ביי דעם תענית פון יום כיïור ,און ער ָ
געהאנדלט אין ַא מצב פון 'ïיקוח נפש' ממש.
ַ
פאסטן און דער דאס ַ טאג ,איז מצד די טבע טוט ָ פאסטן אין דעם ָוויבאלד די תורה הייסט ַ
ַ זאגןַ ,אז
ער פלעגט ָ
געזאגט
ָ דאס איז נישט
)זעלבסט-פארשטענדליךַ ,אז ָ
ַ דארף מען נישט מקיל זיין דערין.
'עינוי' שïייזן דעם גוף ,און וועגן דעם ַ
וואס ערלויבט צו עסן ,ווייל דאן ,איז דער חולה מחויב צו עסן' ,ונשמרתם מאד
פארלעסליכער רבַ ,א מורה הוראה ָ
דא ַא ַ
דארט וואו ס'איז ָ
געווארן ָ
ָ
דערהאלטן
ַ פאסטןַ ,אזוי איז ַא מצוה אויפ'ן חולה צו עסן און טרינקען כדי זיך צו
לנפשותיכם' ,און ïונקט ַאזוי ווי כלל ישראל איז מצווה מן התורה צו ַ
ביים לעבן(.
פאר אריכות ימים ,ווייל עס געבט כח און היילט פאסטן יום כיïור איז ַא סגולה ַ דאס ַ געזאגטַ ,אז ָ
ָ האט ער
אויך ָ
ַאלע איברים פונעם מענטש.
דארט אין 'יסוד ושורש העבודה' ,אין ַאלע זיינע הייליגע ווערטער ,וואו ער איז נד .ס'איז כדאי מעיין צו זיין ָ
מאריך איבער די כוונה פונעם עינוי און קדושת היום 'כי הוא נורא ואויום'.
האט זייאמאל ַאריינגערופן צוויי פון זיינע מקורבים ,און ער ָ
האט ַ ָ
אא"ז הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע ָ
וואס איז נישט געווען זיין סדר צו טוהן,
זאך ָפארשïרייטן די ווערטער פונעם 'יסוד ושורש העבודה'ַ ,א ַ באפוילן צו ַ
ַ
'האט ווען מ'לערנט די הייליגע ווערטער.
וואס מ ָאון ער איז ַארויס פון זיין גדר ,זעענדיג דעם גרויסן תועלת ָ
יאר ז' אדר ,דער פארן יעדעס ָאייראïע ,פלעגט הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע ָ ָ פאר די צווייטע וועלט מלחמה אין נהַ .
קאלוב .דער רבי פלעגט אייביג ָאנקומען קאלובער זי"ע ,צום הייליגן ציון אין ַ יארצייט פון הרה"ק רבי אייזיקל ַ ָ
קאלובָ ,אבער עריאר איז ער שוין ָאנגעקומען אינדערפרי קיין ַ פאר די שקיעה .איין ָ פארנאכטס ,ממש קורץ ַַאהין ַ ַ
פארוואס ער קומט ַאזוי
האט איינער אים געפרעגט ַ ָ יארָ .פארנאכטסַ ,אזוי ווי יעדעס ָ
געגאנגען צום ציון ערשט ַ ַ ַ איז
קאלוב ,און ס'איז געווען גענוג צייט אויפ'ן
דאך היינט שוין ָאנגעקומען אינדערפרי קיין ַ שïעט צום ציון ,ער איז ָ
טאג צו גיין מתïלל זיין ביים ציון.
ָ
æì באר הפרשה -יום הכיפורים
óéåøà© úåîùð òìà© ïòééâ ñìàîòã ¨ 'ïåà ,'íéìéàîùî ïéà æà© ,'äðååëä øåöé÷' ïéà èáééøù ì"öæ ì"çîø øòã
,øòãðé÷ òùéãéà óéåà ñèåâ ïâàæ ¨ åö ãåáëä àñë ï'øàô © éåæà© ïééæ ãéà øòãòé ïò÷ ,'äìéòð' ïåô èééö øòã
òøòééæ ,èðéåå ïåô 'øòãòø' óéåà ïòééèù íéëàìî ééååö ïåà éåæà© ùîî ,èâéãðéæòâ èàä¨ øò øòãééà ïåùàøä íãà éåå
èìééö øòðééà .ïøòãðà© íåö ÷ò ïééà ïåô ïòðòæ ïòìâéìô æéà'î øòãééà ,'àåä êåøá ùåã÷ä ìù åéôë øéöé' éåå
,íééçì èáééøù øòðééà ïåà äúéîì øòèðåà èáééøù ïåà .úåøéáò èéî ïøàååòâ
¨ èøéîùøàô©
èåðéî éã æéá .'åëå 'úîà íúåç' øòèùøòáéåà øòã ïåà
äáåùú õìà© êàð ¨ ãéçé øòã ïò÷ ,ïáééøùøòèðåà íòðåô øåtéë íåé æà© (æéø 'éñ ,ë"äåé úåëìä) èáééøù 'ç÷åø' øòã
ïäåèנוïéà ïòîåðòâðਠñò èøòåå ,äáåùú èåè øò áéåà . ,ïòìâéæøàô
© øòèùøòáéåà øòã èåè ñèëàðøàô © ©
.ìîéä éã ïåà 'íéðéîééî' éã ,ïòééèù íéëàìî òìà© ïåà
כאïט מען 'מציאות' אין די טאג פון ַא ירידַ , האט דער רבי זי"ע געענטפערט ,דער סדר העולם איז ,אז אין ָ ָ
לעצטע מינוטן...
האלט שוין ביים טאג ַזאגןַ ,אז די הויïט-התעוררות איז דווקא ביי 'נעילה' ,ווען דער ָ האט געמיינט צו ָ דער רבי ָ
ַאוועקגיין.
אריינווארפן אין
ַ טראגן און ַ
ָ זאלן אים
מאטראזן פון דער שיף ,זיי ָ
האט געבעטן די ַ ָ מיר געפינען ביי יונה הנביא ַאז ער ָ
דאן וועט דער שטורעם-ווינט זיך ָאïשטעלן' :שאוני והטילוני אל הים וישתוק הים מעליכם' )יונה א ,ח(. ים ַאריין ,און ַ
געדארפטַ האט יונהפארוואס ָ
חאסמאן זצ"ל ,דער משגיח פון דער ישיבה אין חברוןָ ַ , ַ פרעגט הגה"צ רבי לייב ַ
ווארפט מיך ַאריין אין ים .איז דער תירוץ, זאגןַ , פאר אים צו ָ
וואלט גענוג געווען ַ
'טראגן' .עס ָ
ָ זאלן אים זאגן זיי ָָ
אריינווארפן
ַ דאס ַ אריינווארפן אים אין ים ַאריין ,כדי ָאïצושטוïן ָ
ַ פאר'ן ַ
טראגן ַ
ָ זאלן איםגעוואלט זיי ָ
ָ האט
ַאז יונה ָ
נאך איין סעקונדע פון פארשטעלן די חשיבות ַאפילו פון ָ גארנישט ָנאך איין סעקונדע ...ווייל מ'קען זיך ָ אין ים מיט ָ
נאך ַאלץ תשובה טוהן' .יש קונה עולמו בשעה אחת'... לעבן ,ווען מ'קען ָ
aA
cמן הבאר c
זאגט )יומא פוַ (.אזוואס די גמרא ָ כאטש ָ מורא'דיגע ווערטער שרייבט דער 'משך חכמה' )פ' וילך(ַ ,אז ָ
האט חלילה עובר געווען אויף די עבירה פון חילול ה' ,קען ליידער נישט תשובה טוהן ,און אפילו וואס ָ
דער ָ
יום כיפור וועט אים נישט מכפר זיין .אבער בשעת 'נעילה' קען מען אויך מכופר ווערן פון חילול ה'!
דא ַאדאך די סדר ביי יעדע בית משפט ,אז עס איז ָ פארשטיין ,ווייל עס איז ָאון ער געבט עס צו ַ
ראנג.
פארהאן פילע שופטים העכער אין ַ נאך ַא גרעסערע שופט ,און אזוי זענען ַ ַ דא ָ
שופט און איבער אים ָ
פאל ווען מ'טוט טרעפן ַא צד זכות פאר דעם בעל דין ,וועלן די שופטים ארויסגעבן זייער אורטייל צו אין ַ
באפרייען דעם מענטש.
ַ
האט פוגע כבוד געווען אין די כבוד פונעם קעניג, וואס ָאויב אבער ,די משפט רעדט זיך וועגן איינער ָ
פארא גרויסע שופט ער איז...וואס ַ ַבאפרייעןָ ,אפגעזען ָדאן וועט קיין איין שופט אים נישט ַ
ַ
דאן טוט דער אויבערשטער אליין משפט'ן ,און בשעת נעילה ,ווען דער בוכ"ע פארזיגלט דעם גמר דיןַ ,
דאן מוחל זיין לויט וויפיל געוויין און חרטה מ'האט. דאמאלטס איז ַא שעת כושר און דער אויבערשטער טוט ַ
און ַאז דער אויבערשטער איז מוחל אויף זיין כבוד ,נו ,ווער קען דערין אריינרעדן...
אמאל צעשריגן אין זיין דרשה ביי 'כל נדרי'ַ :אלע טויערן זענען יעצט ָאפען, נו .הרה"ק מ'סאטמאר זי"ע ָ
האט זיך ַ ָ
הארץ...
דאס איז דער טויער פון ַפארמאכטָ ,
נאך ַ ַ וואס פירט ַאריין און ַארויס איז ָָאבער דער ערשטער טויער ָ
געשטאנען
ַ פארמאכן די טויערן ,על דרך משל ,איינער איזדאס ַ ַ פארמיידן ָמיט ַא גוטע קבלה ,קען מען ָאבער ַ
וואס
זאל נישט קענען ַאריינקומעןָ .
פארמאכן די טירַ ,אז ער ָ
געוואלט ַ ַ ָ האבן
ביים טויער פון ַא הויז און די וועכטער ָ
צוריקגעהאלטן די וועכטער
ַ האט ערהאט ַאריינגעשטוïט זיין פוס אינווייניג אין הויז ,און ַאזוי ָ
האט ער געטוהן? ער ָָ
דאס זעלבע איז מיט ַא קבלה האט געקענט ַאריינקומען אין הויזָ . פאר אים ,און אזוי ער ָפארמאכן די טיר ַ
פון ַ ַ
פארמאכן דעם טויער.
לאזט איבער ַא רושם ,און מ'קען שוין נישט ַ ַ טובה ,עס ָ
יום הכיפורים- באר הפרשה çì
éøòù éã ïñééøôéåà êàð¨ ïòî ïò÷ ,äìéòð úìéôú êàð¨ éàöåî æà© ,'ïùãä úîåøú' øòã èáééøù ùåãéç òñéåøâ à
.èëàð
© ïøàååòâ
¨ ïéåù æéà'ñ ùèàë
¨ ,íéîçø ïãéà éã æéá âéèøàô èùéð ïéã øòã èøòåå ,øåtéë íåé
ñåç ,åðëìî åðéáà ,øòôòùàá © íåö ììtúî ïòðòæ øéî áéåà åìéôà ïåà ,øåtéë íåé ïåô úåìéôú øòééæ ïâéãðò
ïòðò÷ ïìàæ¨ øéî æðåà óìòä ïåà ,åðéìò íçøå øàð
¨ æéà 'íéøåôéëä íåé úåôñåú' ïåà ,èëàð ïéåù æéà'ñ
ïééæ äëåæ øéî ïìòåå úåëæ íòã ïéà ïåà ,ïäåè äáåùú èáéìàá
© ïòðòæ øòãðé÷ òùéãéà øòáਠ,äùò úåöî à©
åö ïééæ äëåæ òìà© ïìàæ
¨ øéî ïåà ,äîéìù äìåàâ éã åö ìù ïéã úéá íòã èøéô øò æà© ,ïòèùøòáéåà íòã ééá
.íåìùìå íéáåè íééçì äáåè äîéúç à© èðòååàã'î
© © éåæà© ,øòáéøòã .øãñ øòééæ èéåì äìòî
éåå âðàì
דרך תשובה הורית
פארקויפט שטיינער ,ליים ,אוןהאט ַגעהאט ַא געשעפט וואו ער ָ ַ האט
ַא איד ָ
באשלאסן צו ווערן ַא סוחר פון
האט ער ַ ָ טאגָ ,
בוי-מאטעריאלן .אין ַא ָ
ַ ַ ַאנדערע
פארנט
אראּפצונעמען דעם שילד ָ וואס ער טוט ,איז ַ ָ
זאך ָ מעדיצין .די ערשטע ַ
בוי-מאטעריאל ,און ער
ַ ַ דא
מ'פארקויפט ָ
ַ וואס מעלדעט ַאז פונעם געשעפט ָ
פארקויפט מען פון יעצט וואס מעלדעט ַאז דא ַ הענגט אויף ַא גרויסע שילד ָ
וואס נויטיגט זיך אין ַא רפואה בגוף
און ווייטער מעדיצינען ,און יעדער איינער ָ
דא ַאריינקומען קויפן מעדיצינען.
ָאדער בנפש ,קען ָ
באשעפער,
דאס זעלבע איז ,ווען ַא איד וויל זיך טוישן און זיך דערנענטערן צום ַ ָ
'א ריר געבן' פון ָארט ,גיין פון יעצט און
דארף ער טוישן זיין 'מהות' ,און זיך ַַ
ווייטער אויף גלייכע וועגן.
ּפראפעסאר
ָ גארדא זי"ע ,וועלכער איז פריער געווען ַא גרויסער ָ
הרה"ק רבי אהרן ָ ָ
געווארן ַא בעל תשובה דורך דעם הייליגן און גרויסן מגיד פון מעזריטש
ָ און איז
ווייטאגדיגע פיס פון וועלכע דער מגיד זי"ע
ָ באהאנדלען די
זי"ע )ער פלעגט ַ ַ
געוואנדן צום מגיד ,זיך
ָ טאג זיך
האט אין ַא ָ האט געליטן גרויסע יסורים( ָ ָ
ּפלאגן אים פון זיינע פריערדיגע
וואס ָ ָאּפרעדנדיג איבער די שלעכטע מחשבות ָ
לאזן אים נישט במנוחה.
צייטן ,און ָ
געהאט ַא
ַ האט
וואס ָהאט דער מגיד אים געענטפערט מיט ַא משלַ ,א איד ָ ָ
דארטנאכט טרינקען ,און זענען ָ
קרעטשמע ,וואו די גוים פלעגן קומען יעדע ַ
גאנצער טיש איז געווען פול מיט די משקאות געווארן 'שיכור ווי לוט' .זייער ַ
ָ
האבן
נאר זיי ָ
דאסָ ,
נאר ָנאכ'ן טרינקען ,און נישט ָ
אויסגעבראכן ָ
ָ האבן
וואס זיי ָָ
זאכן אין די קרעטשמע ,ביזצובראכן זיינע כלים און ַאנדערע ווערדפולע ַ
ָ אויך
באשלאסן ,גענוג מיט די צרה ,און ער
האט דער קרעטשמער ַ ָ טאג ָ ַא געוויסן ָ
פארקויפן
פארמאכט די ַארענדע ,עפענענדיג אין זעלבן ָארט ַא געשעפט צו ַ
האט ַ ַ ָ
סחורה.
אנגעקלאּפט אויפ'ן
ַ נאכט ,זענען ָאנגעקומען עטליכע שיכור'ע גויים ,און ָאינמיטן ַ
נאך ַאביסלזאל זיי עפענען די טיר ,ווייל זיי זענען דורשטיג ָ טיר ,שרייענדיג ,ער ָ
האט געהערט זייערע געשרייען בראנפען ...ווען דער געוועזענער קרעטשמער ָ ָ
געהאלטן
ַ האבן זיך ָאבער
געמאכט .זיי ָ
ַ האט ער זיך נישט וויסנדיג
נאכטָ ,אינמיטן ַ
האט מורא געקלאּפט אויפ'ן טיר ,ביז דער איד ָ ַ האבן ווייטער
ביי זייערס ,און ָ
געהאט ַאז אין ַא מינוט וועלן זיי אויפברעכן די טיר ...און די שיכור'ע גוים וועלן
ַ
דאן וועט זיין פיל שווערער ּפטור צו ווערן פון זיי וואס ַ
אריינמארשירן אין הויזָ ,
ַ ַ
האט ער זיי געענטפערט פון אינווייניג ,דורך דער פארשיקן פון הויזָ .און זיי ַ
וואס כ'בין
פארמאכטער טיר :איך בין שוין מער נישט דער זעלבער קרעטשמער ָ ַ ַ
וואס צו
האט נישט מער ָדא טוט מען מער נישט שיכור'ן ...איר ָ געווען ,און ָ
נאר
דא ָזוכן ביי מיר אינדערהיים ...פון יעצט און ווייטער ,וועט איר געפינען ָ
'לייווענד'.
האט אויסגעפירט דעם משל פון רבי אהרן
און דער מעזריטשער מגיד זי"ע ָ
גארדא:
ָ
זאלסטו אים געדאנקעןָ ,
ַ -ווען דער יצר הרע וועט קומען צו דיר מיט שלעכטע
אסאך שווערערדעמאלס וועט דיר זיין ַ ַ
ָ נישט עפענען ַאפילו ַא קליין טירל ,ווייל
האט ַא
'אנדערער זייט טיר'ַ ,אז ער ָ נאר פון דער ַ זאג אים ָ פאריאגןָ .
אים צו ַ ָ
וואס דו ביזט געוועןדאקטאר ָ
גרויסן טעות ,דו ביזט שוין נישט דער זעלבער ָ ָ
דא געעפענט 'נייע געשעפטן' ,און פון האסט ָ נאר דו ָ פארגאנגענהייטָ ,
אין דער ַ ַ
נישטא מער ביי דיר ַא 'דריסת הרגל'
ָ יעצט און ווייטער ביזטו ַאן עבוד ה' .ס'איז
פאר שלעכטע מחשבות. ַ
ווארשע ,און ער איז שוין ַארויף אויפ'ןגעפארן קיין ַ
ָ על דרך משלַ ,א איד איז
דאן שטעלט זיך ַארויסַ ,אז ער איז בטעות ַארויפגעשטיגן אויף דער באןָ ...אבער ַ
ַ
ווארשע ...אינמיטןפארקערטער ריכטונג -צוריק פון ַ פארט אין דער ַ וואס ָ
באן ָ ַ
האטפארט ,און ווען ער ָ באקאנטער אים געפרעגט וואו ער ָ
האט זיינער ַא ַ ַוועג ָ
געזאגט ,דו
ָ האט זיין ידיד אים ווארשעָ ,
פארט קיין ַ אים געענטפערט ַאז ער ָ
האט דער 'חכם' געטוהן? וואס ָ
פארקערטער ריכטונגָ . דאך אין דער ַ פארסט ָ ָ
סטאנציע און נעמען ַא ַ באן ביי דער קומענדיגער
אראּפשטייגן פונעם ַאנשטאט ַ ָ
נאר אויסגעדרייט זיין ּפנים אין דער האט ער ָווארשעָ ,פארט קיין ַ וואס ָ
באן ָ ַ
פארהאן ַא גרעסערער שוטה פון אים, דאך נישט ַ ַ ווארשע ...איז ָ
ריכטונג פון ַ
ווארשע...
קיינמאל נישט ָאנקומען אין ַ
ָ ווייל מיט דעם וועט ער
קיינמאל נישט
ָ באשעפער ,וועט וואס וויל תשובה טוהן צום ַדער נמשל איז ,דער ָ
דערגרייכן זיין ציל אויב ער וועט ווייטער בלייבן שטיין אויף זיין ָארט ,אין דער
נארישע תאוות -יעדער איינער אויף 'בלאטע' ,און אין ַארעסט אונטער זיינע ַ
ָ
זאל ָאנהייבן גיין אויפ'ן גוטן וועג.
נאר 'יעזוב ...דרכו' ,און ער ָ
זיין אופןָ ,
אומלעגאל ַאריבערשמוגלען סחורות איבער די
ַ וואס פלעגט
מ'דערציילטַ ,א איד ָ
געשטאנען
ַ געווארן ביי דער גרעניץ ,און ער איז
ָ געכאּפט
ַ אמאל
גרעניצן ,איז ַ ָ
צאנזער רב ,דער הייליגער אריבערגעפארן צום ַ
ָ פאר ַא שווערן משּפט .איז ער ַַ
פאר ַא ישועה ,און אויך געפרעגטבעל 'דברי חיים' זי"ע ,און זיך מזכיר געווען ַ
לאנד ,ווייל ַאפילו זיין
זאל ּפרובירן ַאנטלויפן אין ַאן ַאנדער ַ
ַאן עצה ,צי ער ָ
האטפאר ַא ישועהָ . נישטא קיין שום וועג ַ
ָ דא איז
זאגט אים ַאז ָאדוואקאט ָ
ַ ָ ַ
זאל גיין ָאן מורא
נאר ער ָ
באפוילן נישט צו ַאנטלויפןָ ,
צאנזער רב אים ַ
דער ַ
אין געריכט.
'קאהן'.
האט דער ריכטער געפרעגט דעם איד ,אויב ער הייסט משה ָ ביים משּפטָ ,
האט דער נאר 'כהן'ָ .
'קאהן'ָ ,
נאמען איז נישט ָהאט דער איד געענטפערט :מיין ָ ָ
האט דער איד 'קאהן'ָ .
אמאל געפרעגט ,אויב ער הייסט אפשר ָ נאך ַ ָ
שופט אים ָ
דאך דערגעזאגט :אויב ַאזוי ,איז ָ
ָ האט דער ריכטער ווידער געענטפערט ַאז נייןָ .
דא ַאהער געברענגט בטעות ,און מ'האט אים ָ
ָ נאר
איד נישט דער שולדיגערָ ,
דאך ַאריינגעגעבן
גאנצער קלאגע איז ָ פאראורטיילן ,ווייל דער ַ
איך קען אים נישט ַ
טאקע'קאהן' ,און דער מענטש הייסט 'כהן' ,און דער איד איז ַ געווארן קעגן ָ
ָ
ַארויס פריי פון זיין משּפט.
דאנקען
צאנזער רב זי"ע כדי אים צו ַ דערנאך צוריקגעקומען צום ַ ָ ווען ער איז
צאנזער
האט דער ַ געּפראוועטָ ,
ַ דא
האט אים ָ וואס ער ָ פאר דעם גרויסן מופת ָ ַ
פאר דעם גרויסן משּפט אין דעם יום געזאגטָ :אט שטייען מיר יעצט ַ ָ רב אים
באשעפענישן אויף דער וועלט. הדין ,ווען 'בריות בו יפקדו' ,מ'טוט משּפט'ן ַאלע ַ
דארפן מיר טוישן אונזערע מעשים מיט ַאן ענדערונג ראטעוועןַ ,
אויב מיר ווילן זיך ַ
באשעפעניש ,און ממילא ,וועטוואס דערקענט זיך ,ביז מיר וועלן ווערן ווי ַא נייע ַ
ָ
געווארן ַא נייער
ָ דאך
שוין נישט זיין אויף אונז קיין קיטרוג ,ווייל מיר זענען ָ
מענטש .מ'איז נישט דער זעלבער מענטש ווי פריער.
