gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נקדישך · NAKDISHACH — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: נקדישך · NAKDISHACH

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

נקדישך · NAKDISHACH — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫מרומם זיין‬ ‫עבודת התפלה‬ ‫וקדושת ביהמ"ד‬ ‫מיט די "הייליגע‬ ‫קבלה" נישט‬ ‫צו רעדן ביים‬ ‫דאווענען‬ ‫גליון ת"ס‬ ‫האזינו‪-‬שובה‪-‬יו"כ תשפ"ז‬ ‫יענו ּ‬ ‫הוּא מוֹ ִשׁ ֵ‬ ‫סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה‬ ‫ַכּ ָד ּ ָבר ָה ָאמוּר‬ ‫פנינים ומרגליות על הפרשה בעניני תפלה‬ ‫ִלתִי‬ ‫תפ ָּ‬ ‫בְב ֵית ְּ‬ ‫תים ּ‬‫ח ִּ‬ ‫מ ְ‬ ‫ו ְ ִׂ‬ ‫ש ַּ‬ ‫"דאָרט אין ביהמ״ד אין 'מאדע'‪ ,‬קומט‬ ‫שׂפְתֹותַי ִך ְ(שה"ש ד)‬ ‫אינדערצייט וואס דער ביהמ"ק איז‬ ‫כ ְּחּוט הַ ָּׁשנ ִי ִ‬ ‫פלוצים אריין א יונגערמאן‪ ,‬ער קוקט‬ ‫געשטאנען‪ ,‬פלעגן די אידן קוקן יום הקדוש אויפן‬ ‫זיך אום רעכטס און לינקס‪ .‬עס קוקט‬ ‫'חוט השני'‪ ,‬און זען צי עס איז ווייס געווארן‪ .‬אזויווי‬ ‫עס שטייט אין פסוק 'אם יאדימו כתולע כצמר יהיו'‪,‬‬ ‫אויס ווי ער זוכט ּ‬ ‫עפעס‪"...‬‬ ‫און דאן האט מען געוואוסט אז דער רבוש"ע האט‬ ‫אונז מוחל געווען די עבירות‪ .‬היינט אבער‪ ,‬ווען‬ ‫בעוונותינו הרבים האבן מיר נישט קיין ביהמ"ק און‬ ‫נאכמיטאג צום עיר אבותי‪ ,‬די שטאט ׳מאדע׳‪ .‬אין יענע‬ ‫הארט פאר‬ ‫מ׳שטייט יעצט ַ‬ ‫נישט קיין כהן גדול‪ ,‬נאר מיר האבן אונזערע תפילות‪,‬‬ ‫תקופה האט כ״ק אדמו״ר מתולדות אהרן שליט״א‬ ‫ערב ראש השנה‪ ,‬די צייט איז‬ ‫ווי מיר זאגן די 'סדר עבודה' פונעם כהן גדול‪ ,‬טוען‬ ‫מאדע אויף אפרו‪ .‬איך האב שטארק‬ ‫געוויילט דארט אין ַ‬ ‫זייער ענג‪ ,‬ס׳איז ב״ה 'מלאים‬ ‫מיר מיט דעם די 'ונשלמה פרים שפתינו'‪ ,‬כאילו עס‬ ‫געוואלט חוסה זיין דארט בצל קדשו‪ ,‬און איך האב אויך‬ ‫במצוות'‪ָ ,‬אבער איך פיל ווי איך‬ ‫וואלט אויך היינט געטון געווארן די סדר העבודה‪.‬‬ ‫האטעל‪ ,‬כדי‬ ‫געהאט זיך געדונגען עּפעס ַא צימערל אין א ָ‬ ‫ַ‬ ‫מוז דערציילן די מעשה‪ ,‬ווייל איך‬ ‫דאס זאגט די פסוק 'כחוט השני' ‪ -‬אזויווי דער‬ ‫צו קענען וויילן דארט אויף שבת‪.‬‬ ‫בין אזוי נתרגש געווארן פון דעם‬ ‫חוט השני האט געוויזן אום יו"כ אז די עבירות‬ ‫אנקומענדיג אין מאדע‪ ,‬בין איך צום ערשט געגאנגען‬ ‫אז איך מוז עס איבערגעבן‪ ,‬ולסּפר‬ ‫זענען נתכפר געווארן‪' ,‬שפתותיך' ‪ -‬איז יעצט‬ ‫אויפן ציון פון מיין הייליגן זיידן‪ ,‬דער מאדער רב הגה"ק‬ ‫בשער בת רבים‪ .‬ס׳איז בבחינת‬ ‫בזמן הגלות ווערן די עבירות נתכפר דורך‬ ‫ר' נתן פייטל רייניץ זי״ע‪ .‬פון דארט זענען מיר געגאנגען‬ ‫'מצוה לפרסם ולספר'‪.‬‬ ‫אונזער ליפן‪ ,‬ווייל די תפילה איז במקום עבודה‪.‬‬ ‫היסטארישער שול‪ ,‬המקום‬ ‫ָ‬ ‫ווייטער אין ביהמ"ד‪ ,‬דער‬ ‫איך הייס ישראל דוב קרויז‪ ,‬און‬ ‫(תפארת שלמה)‬ ‫שאתה עומד עליו אדמת קודש הוא‪ ,‬וואס אין דעם‬ ‫וואוין דא אין ניו יארק‪ .‬מיט פינף וואכן‬ ‫ביהמ"ד האט נאך געדאווענט מיין זיידע דער הייליגער‬ ‫צוריק בין איך געפארן אויף א נסיעה‬ ‫קול אריה און דער מאדער רב‪.‬‬ ‫למקומות הקדושים אין אונגארן‪.‬‬ ‫דארט אין ביהמ״ד‪ ,‬זיך אומקוקנדיג‪ ,‬קומט‬ ‫זייענדיג ָ‬ ‫פרייטאג זענען מיר געווען ביים ציון‬ ‫פלוצים אריין א יונגערמאן‪ ,‬ער קוקט זיך אום רעכטס און‬ ‫פונעם הייליגן ישמח משה‪ ,‬ביים ציון‬ ‫סוֹד ַשׂ ְר ֵפי ק ֶֹדשׁ‬ ‫לינקס‪ ,‬אהין און אהער‪ .‬עס קוקט אויס ווי ער זוכט עּפעס‪.‬‬ ‫פונעם הייליגן ר' הערשעלע ליסקער‪,‬‬ ‫קדושת ביהמ"ד במשנתם של בעלי ההילולא‬ ‫המשך אויף עמוד ב'‬ ‫ווען איך באטראכט אים ַאזוי מיט‬ ‫און פון דארט זענען מיר געפארן פרייטאג‬ ‫מרן מהרי"ץ דושינסקיא זצוק"ל‬ ‫גאב"ד ירושלים ‪ -‬י"ד תשרי תש"ט‬ ‫ּ ְכ ׁ ֶש ָר ָאה ִּבלְ עָ ם ָה ָר ׁ ָשע ׁ ֶש ִ ּישְׂ ָר ֵאל‬ ‫עצות‬ ‫ווען דער‬ ‫ע‪+++‬לינו‬ ‫ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו‬ ‫ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו‬ ‫גורללט‬ ‫טובו‪++++‬ת‬ ‫ְחֻּבּלֹות‬ ‫ת ְ‬ ‫ְבְ ַ‬ ‫ׁשוֹכֵ ן לִ ׁ ְשבָ ָטיו‪ ...‬עָ לָ ה עַ ל דַּ עְ ּת ֹו‬ ‫ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ‬ ‫ְחָמָה‬ ‫האט ֲ ִעס‬ ‫ָמל ְ ָ‬ ‫ַּת‬ ‫ַ‬ ‫ווער‬ ‫די הייליגע און‬ ‫געווען?‬ ‫מחבר ּות‬ ‫אור‪-‬אלטע תפילה‬ ‫ווען דער‬ ‫ְׁשּוֲעָה‬ ‫פַאלט‬ ‫גורל ַ‬ ‫ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ‬ ‫דער אריינפיר‬ ‫‪++‬לשב‪+‬ח‬ ‫צו 'מלכיות'‬ ‫ַ‬ ‫פַא‬ ‫איר געוואלדיגע‬ ‫קדושה און‬ ‫סגולות‬ ‫לְ ַק ָּללָ ם ע"י ִּב ְר ּ ַכת ַמה טֹב ּו‬ ‫אֹ ָהלֶ ָיך ּ ִכי ָאז ׁשוּב יֵ ׁש ָמקוֹם‬ ‫דער צענזור‬ ‫און רדיפות‬ ‫קידוש שם‬ ‫מיליאן‬ ‫אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים‬ ‫נפשר‪.‬‬ ‫לשמו‬ ‫וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער‬ ‫שמים און‬ ‫לְ ַד ֵּבר שִׂ ָיחה ְּב ֵטלָ ה ְּבבָ ֵּתי‬ ‫גמר חתימה טובה לנו ולכל ישראל‬ ‫צופאל‪ ,‬א הלכה'דיגער הכרעה‪ ,‬אדער א‬ ‫דאלער‬ ‫לקראת דעם‬ ‫ולעשות‪.‬‬ ‫ספעציעלע‬ ‫סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון‬ ‫גראנדיעזן גורל‬ ‫מסירת‬ ‫ולקיים‪.‬‬ ‫ארטיקל אין‬ ‫דורך 'קרן תוס'‬ ‫ליכט פונעם‬ ‫גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה‪,‬‬ ‫יו"ט'‪ ,‬לאמיר זיך‬ ‫גורל‬ ‫היסטארישן‬ ‫היסטארישע דראמעס‪ ,‬און גורל הגר"א‬ ‫אביסל פארטיפן‪:‬‬ ‫ּ ְכנֵ ִס ּיוֹת ו ִּמ ְד ָר ׁשוֹת ַמה ׁ ֶש ּגו ֵֹרם‬ ‫ויתקבלו תפלתינו לרחמים ולרצון לפני אדון כל‬ ‫צו קענען אנהאלטן‬ ‫די קבלה און זיין נזהר‬ ‫פופצן למעשה'דיגע עצות און‬ ‫בקדושת ביהכ"נ ותפילה‬ ‫געדאנקען פאר אנשים כערכינו‬ ‫ִק ְטרוּג ָּגדוֹל ח"ו‪:‬‬ ‫(תורת מהרי"ץ‪ ,‬בלק)‬ ‫ויש להזהר על קדושת הגליון‬ ‫אין לקרותו בשעת התפלה וקריאת התורה‬ ‫יענו ּ‬ ‫הוּא מוֹ ִשׁ ֵ‬ ‫סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה‬ ‫ַא ִד ּיר וְ ָחזָ ק‬ ‫ציטוטים קצרים מספה"ק על עוצם כחה של תפלה‬ ‫דאס עסן‪,‬‬ ‫קערעסטיר‪ .‬מ׳האט גענומען ָ‬ ‫המשך פון עמוד א' וואונדער‪ ,‬געבט ער‬ ‫און מ׳איז אריבערגעפארן קיין מאדע‪.‬‬ ‫נאר‪,‬‬ ‫זאג ָ‬ ‫מיר א פרעג‪ָ :‬‬ ‫בר"ה ויו"כ תקנו רק להתפלל‬ ‫געזאגט —‬ ‫ָ‬ ‫דארט האב איך — ווי‬ ‫דא‬‫איז דא ערגעץ וואו מ׳קען איינשטיין ָ‬ ‫שמעתי ממורי הרה"ק רבי אורי מסטרעליסק זצ"ל‪ ,‬שאמר‬ ‫געהאט מיין האטעל וואו איך האב‬ ‫אין מאדע אויף שבת?‬ ‫שרואים גודל מעלת וכח התפילה‪ ,‬כי בראש השנה ויום‬ ‫געדונגען מיין צימער‪ .‬דארט איז געווען‬ ‫זאג איך‪" :‬וואס הייסט‪ ,‬ווילסט זיין דא‬ ‫כיפור לא תקנו לנו קדמונינו ללמד כמה דפים גמרא או‬ ‫נאר איין בעט‪ ,‬און ס'איז נישט געווען‬ ‫אויף שבת? מ׳קען ּפרובירן עּפעס מסדר‬ ‫צו זיין״‪.‬‬ ‫רמב"ם‪ ,‬או בשאר ספרים יתר על שאר ימות השנה‪ ,‬רק תקנו‬ ‫קיין ּפלאץ פאר נאך איינעם‪ָ ,‬אבער‬ ‫לנו להתפלל יותר‪( .‬אמרי קדוש‪ ,‬סטרעליסק)‬ ‫געשאפט‬ ‫ַ‬ ‫כ׳האב מיט שוועריגקייטן‬ ‫ָ‬ ‫בין איך געגאנגען דארט צום תולדות‬ ‫שלאפן‪.‬‬‫ָ‬ ‫פאר אים צו‬ ‫עּפעס א מאטראץ ַ‬ ‫אהרן רבינ'ס שטוב‪ ,‬זען צי עס איז דא‬ ‫איינער ווער ס'געבט זיך אפ מיט געסט‪,‬‬ ‫בעשי"ת יתפלל שיתקבלו תפילותיו במשך כל השנה‬ ‫א האלבע מעשה‪ .‬אבער אויף עסן האב‬ ‫איך געקלערט וועט ער קומען עסן צו‬ ‫און געבן אינפארמאציע‪ ,‬אבער איך האב‬ ‫חז"ל דרשו עה"פ דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב‪,‬‬ ‫מיר‪ ,‬און מ׳וועט עסן אינאיינעם‪.‬‬ ‫געטראפן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫קיינעם נישט‬ ‫דקאי על עשרת ימי תשובה‪ ,‬שבהם גם תפילת היחיד‬ ‫ס׳איז געקומען צום דאווענען אין‬ ‫פאר‬ ‫זאג איך אים‪" :‬געב א קוק‪ ,‬איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫נשמעת‪ ,‬ומבאר החיד"א (חומת אנך) והאור לשמים‪ ,‬שבהיותו‬ ‫תולדות אהרן‪ ,‬איז ער אויך געקומען‬ ‫יעצט קיין קערעסטיר‪ ,‬פון מאדע אויף‬ ‫קרוב‪ ,‬יבקש ויתפלל שהקב"ה יקבל תמיד ברחמים וברצון‬ ‫אהין‪ ,‬און איך האב אים דארט מקרב‬ ‫קערעסטיר נעמט צען מינוט מיט ַא‬ ‫את תפילותיו‪ ,‬וכיון שמבקש על כך בעת רצון בזמן שתפילתו‬ ‫געווען‪ .‬נאכן דאווענען קומט צו מיר‬ ‫קאר‪ .‬איך וועל זען דארט וואס טוט זיך‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫נשמעת‪ ,‬א"כ כל השנה בעת שיתפלל תהיה תפילתו מקובלת‪,‬‬ ‫צו ר׳ אהרן בלום‪ ,‬א זון פון ר' בצלאל‬ ‫נאכפרעגן ווער ס׳קען‬ ‫און איך וועל זיך ָ‬ ‫כי פעל זאת בעת רצון שתפילותיו יתקבלו‪( .‬תכין לבם‪ ,‬עשי"ת)‬ ‫משה בלום — ער איז געווען דער מסדר‬ ‫דיר העלפן זיך מסדר זיין מיט ַאן אכסני׳‪.‬‬ ‫השבת — און ער זאגט מיר אז איך זאל‬ ‫מיר טוישן אויס נומערן‪ ,‬און מיר‬ ‫נישט גיין אין ערגעץ‪ ,‬ער וויל איך זאל‬ ‫שמועסן אּפ אז מיר וועלן זיין באלד‬ ‫עסן מיט אים ביים רבי'ן!‬ ‫וויאזוי מ׳קען אים העלפן‬ ‫בקשר‪ ,‬צו זען ַ‬ ‫יענו ּ‬ ‫וְ יַ ְשׁ ִמ ֵ‬ ‫ָאבער‪ ,‬איך בין דא אין א דילעמע‪ .‬איך‬ ‫זיך מסדר זיין אויף שבת‪.‬‬ ‫ידיעות שונות ומטמוניות נפלאות בנושא של תפלה‬ ‫האב דאך א גאסט!‬ ‫איך בין געפארן קיין קערעסטיר‪,‬‬ ‫און איך האב גענומען דארט פון ר'‬ ‫הזי"ו לך‬ ‫זאג איך פאר הרב בלום‪ :‬איך קען‬ ‫נישט קומען עסן ביי דיר‪ ,‬נאר אויב דו‬ ‫גאסט‪-‬הויז בהנהלת הרב‬ ‫ישעי'לעס ַ‬ ‫למה חולקין פרשת האזינו בסימן הזי"ו ל"ך‪ ,‬לרמז כדלהלן‪,‬‬ ‫נעמסט אויך דעם יונגערמאן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫פריעדלענדער‪ ,‬פאר מיר עסן אויף‬ ‫ה' כנגד ה' אנשים שקורין בתורה כשחל ר"ה להיות בחול‪,‬‬ ‫געזאגט פאר הרב‬ ‫ָ‬ ‫האב‬ ‫שבת‪ ,‬און איך ָ‬ ‫ז' נגד ז' אנשים שקורין בתורה בר"ה ויו"כ כשחל בשבת‪ ,‬י'‬ ‫איז מיין גאסט‪ ,‬און ער האט נישט וואו‬ ‫פריעדלענדער‪ :‬״געב מיר ביטע גענוג‬ ‫צו עסן די סעודות שבת‪ .‬זאגט ער מיר‪:‬‬ ‫כנגד י' ימים שבין ר"ה ליו"כ‪ ,‬ו' כנגד ו' אנשים שקורין בתורה‬ ‫בשפע‪ ,‬ווייל מעגליך אז איך וועל האבן‬ ‫"גוט‪ ,‬נעם אים אויך מיט"‪.‬‬ ‫ביו"כ כשחל בחול‪ ,‬ל' נגד ל' תקיעות שבר"ה‪ ,‬כ' נגד כ' ימים‬ ‫א גאסט אויף שבת״‪ .‬איך האב געטראכט‬ ‫איך האב מיך זייער געפריידט אז ער‬ ‫זאל‬ ‫פון דעם יונגערמאן‪ ,‬איז קודם עסן ָ‬ ‫שמתענין בהם היחידים‪ ,‬י' לפני ר"ה‪ ,‬וי' בין ר"ה ליו"כ‪.‬‬ ‫נעמט אים אויך‪ ,‬און דער יונגערמאן איז‬ ‫זיין‪ ,‬און מיטן שלאפן וועט מען זיך שוין‬ ‫(מחזור ויטרי בשם רב סעדי' גאון)‬ ‫געווען מלא שמחה‪ .‬ס׳איז אים געווען‬ ‫אן עצה געבן‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך א גרויסע כבוד און זכי׳‪.‬‬ ‫שירת האזינו מסוגל להצלחה ואריכות ימים‬ ‫איך האב נישט געהאט קיין קאר‪.‬‬ ‫דא איז געווען צוגעשטעלט כיד‬ ‫זאגט ער‬ ‫קלינג איך אן דעם יונגערמאן‪ָ ,‬‬ ‫אחת המסורות מפי מהר"ל מפראג זי"ע‪ ,‬לומר כל יום לפני‬ ‫המלך‪ ,‬א גרויסע סעודה בדרך כבוד‪ ,‬און‬ ‫מיר אז ער האט א קאר‪ .‬האב איך אים‬ ‫התפילה את שירת האזינו‪ ,‬והוא סגולה לטהרת המוח והלב‪,‬‬ ‫מ'איז געזעסן ביי א טיש פון א רבי׳ן‪ .‬גאר‬ ‫געזאגט זייער גוט! דער זמן איז געווען‬ ‫וגם סוחרים ובעלי מלאכה יאמרו פ' האזינו מספר פעמים‬ ‫שיין‪ ,‬מלכות׳דיג‪ ,‬און געהויבן‪ .‬בקיצור‪,‬‬ ‫אכט אזייגער‪ ,‬האב איך אים געזאגט אז‬ ‫ביום‪ ,‬כי הוא סגולה להצלחה‪ ,‬ולפיכך נדרש על כל אחד‬ ‫ער האט מורא'דיג הנאה געהאט פון‬ ‫זיבן אזייגער וועט ער מיר נעמען פון‬ ‫דעם שבת‪ .‬מ'האט אים מקרב געווען‪,‬‬ ‫לדעת שירת האזינו בעל פה‪ ,‬וגם הוא סגולה לאריכות ימים‪,‬‬ ‫קערעסטיר קיין מאדע‪ ,‬און עפעס וועט‬ ‫ער האט דאס ערשטע מאל אין זיין‬ ‫וכ"ה ברמב"ם הל' תפילה (פ"ז‪ ,‬הי"ג)‪ ,‬שיש נוהגין לומר כל יום‬ ‫שוין זיין דארט‪ ,‬מ'וועט זיך שוין אן עצה‬ ‫לעבן מיטגעהאלטן אין תולדות אהרן‪,‬‬ ‫שירת האזינו‪( .‬ס' הזכרונות לריי"צ ח"א‪ ,‬פכ"ט)‬ ‫געבן‪ ,‬וואו צו שלאפן און וואו צו עסן‪...‬‬ ‫א דאווענען‪ ,‬א טיש‪ ,‬בייטאג‪ ,‬של"ס‪ ,‬ער‬ ‫איז ממש געווען אויסער זיך‪ .‬איך האב‬ ‫ער האט זיך זייער געפריידט‪,‬‬ ‫מ'זאל זיך האבן אלעס גוטס אויסגעבעטן‬ ‫וויבאלד ער האט נישט געהאט וואו צו‬ ‫געדאנקט דעם אויבערשטן אז איך האב‬ ‫זיין‪ .‬מיר האט ער אויסגעקוקט צו זיין‬ ‫מה שמברך כל אחד את חבירו במוצאי יו"כ‪ ,‬מ'זאל זיך‬ ‫אים געקענט מסדר זיין על צד היותר‬ ‫א בעלזער יונגערמאן וואס וואוינט אין‬ ‫האבן אלעס גוטס אויסגעבעטן‪ ,‬ולכאו' הוא תפילה על‬ ‫טוב‪.‬‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬איך קען אים נישט‪ ,‬און ער‬ ‫העבר‪ ,‬אך הפי' הוא‪ ,‬מ'זאל זיך האבן אויסגעבעטן‪ ,‬דהיינו‬ ‫במשך דעם שבת האט זיך געשאפן א‬ ‫קען מיך נישט‪ּ .‬פשוט‪ ,‬צוויי אידן טרעפן‬ ‫שנוכל להתפלל כל השנה כראוי וכיאות‪ ,‬באמצעות קדושת‬ ‫נאנטע באקאנטשאפט צווישן מיר און‬ ‫זיך אין דער פרעמד‪ ,‬און מ׳ּפרובירט זיך‬ ‫וטהרת של היום הקדוש‪ ,‬שנוכל לעבוד את ד' בקדושה‬ ‫דער איד‪ ,‬ווי דער שטייגער פון צוויי אידן‬ ‫ארויסצוהעלפן‪.‬‬ ‫ובטהרה בכל השנה‪ ,‬מכח הקדושה שקיבל ביום כיפור‪.‬‬ ‫וואס פארברענגען א שבת אינאיינעם‪.‬‬ ‫דער זייגער קלאּפט זיבן‪ ,‬און‬ ‫(תפארת שמואל‪ ,‬אלכסנדר)‬ ‫המשך אויף עמוד י"ח‬ ‫*‬ ‫דער יונגערמאן ּפיקט מיך אויף פון‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ב‬ ‫נ ַֹעם ִשׂ ַיח‬ ‫דבר המערכת • הרב ב‪ .‬צ‪ .‬הירש‬ ‫בִהְיוֹת ֹו קָרוֹב‬ ‫קְרָ אֻהו ּ ּ‬ ‫מעשה איז געווען‪ ,‬אז דער הייליגער סטייפלער‬ ‫האט אים אלס יונגל אמאל געזען אריינברענגען‬ ‫א גמרא צום דאווענען יום כיפור‪ ,‬און ער האט‬ ‫אים מוסר געזאגט‪ ,‬אז ביים דאווענען דארף מען‬ ‫נישט לערנען‪ .‬למעשה איז עס נישט געווען קיין‬ ‫קען מען אגאנץ יאר‪ ,‬א תפילה בכוונה האט אסאך‬ ‫א שטערקערע כח יעצט פון אגאנץ יאר‪ .‬מ'דארף‬ ‫זיך מתבונן זיין אין די חשיבות הזמן!‬ ‫ס'איז געווען איין יאר יום הקדוש אין ירושלים‪,‬‬ ‫ביי הפסקה צווישן מוסף און מנחה‪ ,‬די היץ יענע‬ ‫טליכע יאר צוריק זענען מיר געווען אין‬ ‫ארץ ישראל אויף עטליכע טעג‪ .‬אז מ'איז‬ ‫שוין אין די פרעמד‪ ,‬דארף מען‪ ,‬כמנהג‬ ‫העולם‪ ,‬אהיימברענגען מתנות פאר די קינדער‪,‬‬ ‫ע‬ ‫איז מען אריין אין א ספרים געשעפט קויפן עפעס‪.‬‬ ‫גמרא‪ ,‬נאר א גרויסער מחזור‪ ,‬דעריבער האט דער‬ ‫יאר איז געווען למעלה מן המשוער‪ ,‬און אפילו‬ ‫נאכן צוזאמרעכענען‪ ,‬בעט ער מיין נאמען און‬ ‫סטייפלער אויסגעווארט ביז זיין בר מצוה‪ ,‬כדי ער‬ ‫די דערהויבענע בני עליה‪ ,‬וואס פלעגן געווענליך‬ ‫טעלעפאן נומער‪ ,‬פאר א גורל וואס קומט פאר‬ ‫זאל אים קענען איבערבעטן‪ ,‬ווייל א קטן איז לאו‬ ‫בלייבן אין ביהמ"ד בשעת הפסקה‪ ,‬זענען געווען‬ ‫יעדן ראש חודש‪.‬‬ ‫בר מחילה‪.‬‬ ‫געצווינגען ארויסצוגיין כאפן דעם אטעם אינדרויסן‪.‬‬ ‫"איך בין נישט פון דא"‪ ,‬זאג איך אים‪" ,‬איך פאר‬ ‫די מעשה ווערט גענוצט ארויסצוברענגען דעם‬ ‫א חסיד'ישער איד‪ ,‬הרה"ח ר' ניסן פילטשטיק‬ ‫שוין אהיים‪ ,‬און עס וועט נישט זיין נוגע אפצונעמען‬ ‫גרויסן חיוב פון בין אדם לחבירו‪ ,‬אז אזא גרויסער‬ ‫ז"ל מחסידי קארלין‪ ,‬וואס איז שוין געווען א בן‬ ‫דער מתנה"‪.‬‬ ‫צדיק האט דאס געהאלטן אין קאפ‪ ,‬כדי צו קענען‬ ‫תשעים‪ ,‬איז געווען גאר שוואך פונעם תענית‪ ,‬און‬ ‫"דו קענסט נישט וויסן"‪ ,‬זאגט מיר דער מוכר‬ ‫קומען צו זיין בר מצוה אים איבערצובעטן‪ .‬מיר‬ ‫אויסגעשעפט פון די שרעקליכע היץ‪ ,‬האט זיך‬ ‫ספרים‪" ,‬עס קען זיין‪ ,‬אז עס וועט זיך דיר כמעט‬ ‫קענען זיך אבער לערנען דערפון‪ ,‬אז אויב דער‬ ‫ארויסגעזעצט אויפן באנק און פרובירט צו כאפן‬ ‫לוינען צוריקצוקומען קיין ארץ ישרא' פאר דער‬ ‫גאון האט געהאלטן אז מ'דארף מוסר זאגן אפילו‬ ‫דער נשמה‪.‬‬ ‫מתנה‪ .‬דער געווינער קען אריינקומען אין געשעפט‬ ‫פאר א יונגל וואס ברענגט א גמרא יום כיפור צום‬ ‫א יונגערמאן וואס איז געשטאנען דערנעבן האט‬ ‫אויף פונקטליך צען מינוט‪ ,‬און נעמען וואס ער‬ ‫דאווענען‪ ,‬איז אודאי א יונגערמאן וואס ברענגט א‬ ‫אים געוואלט בארואיגן‪ ,‬רופט ער זיך אן‪" :‬רבי ניסן‪,‬‬ ‫וויל‪ ,‬ביז ‪ 5,000‬שקל‪.‬‬ ‫ביכל גליונות‪ ,‬דארף זיך אליין מוסר זאגן אז לא זו‬ ‫איר זאלט וויסן‪ ,‬אז ס'איז נאר געבליבן בערך צוויי‬ ‫"דער געווינער פון דער פריערדיגער חודש"‪,‬‬ ‫הדרך‪...‬‬ ‫שעה צום תענית‪ ,‬מען פאסט שוין באלד אויס!"‬ ‫דערציילט ער ווייטער‪" ,‬האט פרובירט מיט אלע‬ ‫*‬ ‫"וואאאס?‪ "...‬גיבט ר' ניסן א שפרינג אויף‪" ,‬ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫כוחות צו כאפן וואס מער‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫אין ספר קהלת יעקב פון הגאון רבי שלמה‬ ‫נאר געבליבן צוויי שעה צו דעם הייליגן טאג‪ ,‬וואס‬ ‫עספיעט צו נעמען מתנות פאר דער סכום"‪.‬‬ ‫קלוגער זי"ע שטייט‪ ,‬אז מ'זאל יעדעס יאר יום‬ ‫מיר קענען זיך איבערבעטן מיט אונזער טאטן אין‬ ‫ווען מ'האט מיר אמאל געבעטן צו רעדן שבת‬ ‫הקדוש מקבל זיין עפעס א פרישע קבלה צו‬ ‫הימל?‪ ...‬אוי‪ ,‬וואו שטיי איך אויפן וועלט!‪"...‬‬ ‫פאר יוה"ק ביי 'חברת תהלים'‪ ,‬האט מען זיי‬ ‫פאררעכטן‪ ,‬און זיך פירן בעסער פון פאריאר‪ ,‬און‬ ‫דערציילט דעם עפיזאד‪ ,‬און צוגעלייגט‪ :‬לאמיר‬ ‫ער געבט א כאפ א תהלימ'ל און זאגט צו זיך‬ ‫ער לייגט צו דער לשון‪' :‬אך לא יקבל עליו יותר‬ ‫אריינטראכטן טייערע קינדער‪ ,‬ווען איינער פון‬ ‫אליין‪" :‬לאמיר נאך עפעס אריינכאפן‪ ,‬ווען מיר‬ ‫מדבר אחד‪ ,‬כי אם יתפוס הרבה‪ ,‬יניח אחר כך הכל'‪,‬‬ ‫ענק וואלט געווינען דער גורל‪ ,‬און ער קומט אריין‬ ‫קענען זיין אזוי נאנט צום באשעפער"‪.‬‬ ‫אבער אויב מ'וועט נעמען מיט א חשבון‪ ,‬וועט מען‬ ‫אין דעם געשעפט‪ ,‬און הייבט אן כאפן הערליכע‬ ‫עס האפנטליך אויספירן‪.‬‬ ‫דער יונגערמאן האט געמיינט אז ער וועט‬ ‫ספרים און ביכער‪ .‬אינמיטן טרעפט ער א גוטער‬ ‫אידן זוכן כסדר צו נעמען קבלות צו פארבעסערן‬ ‫בארואיגן דעם בן תשעים‪ ,‬מיטן זאגן אז מ'גייט שוין‬ ‫חבר‪ ,‬און ער וויל אנהייבן שמועסן מיט אים‪ ,‬אדער‬ ‫די עבודת התפילה און קדושת בית המדרש‪ .‬א‬ ‫אט‪-‬אט אויספאסטן‪ ,‬דערווייל האט ר' ניסן געהאט‬ ‫ער זעט א שיינע ביכל ליגן דארט‪ ,‬און עס גלוסט‬ ‫בחור'ל האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט גענומען א‬ ‫גאנץ אן אנדערע בליק אויף דעם הייליגן טאג‪.‬‬ ‫אים צו בליקן די שיינע בילדער‪ ,‬ווער וואלט זיך‬ ‫קבלה צו דאווענען בציבור‪ ,‬און ער האט עס באמת‬ ‫יעדע מינוט איז ביי אים געווען א שטיק קדושה‬ ‫דען אפגעשטעלט קוקן אדער שמועסן מיט זיין‬ ‫געוואלט קענען אויספירן חוק ולא יעבור‪ ,‬אבער‬ ‫וטהרה‪ .‬ווער זוכט פטור צו ווערן דערפון?‪ ...‬ער‬ ‫חבר יעצט?‪ ...‬יעדער וואס האט נאר אביסל שכל‪,‬‬ ‫מעשה שטן הצליח‪ ,‬שוין דעם ערשטן צופרי איז ער‬ ‫וויל עס אויסניצן און אריינכאפן!‬ ‫וואלט אלעס געלייגט אויף א זייט‪ ,‬און געכאפט‬ ‫אויפגעשטאנען ווען ס'איז שוין נישט געווען קיינע‬ ‫יום כיפור‪ ,‬א טאג ווען מיר ווילן זיין ענליך צו‬ ‫יעדע רגע וואס מער‪.‬‬ ‫מניינים‪...‬‬ ‫מלאכים‪ ,‬און לעבן העכער‪ .‬אלזא‪ ,‬וואס האט מען‬ ‫"טייערע קינדער!" האט מען אויסגערופן‪,‬‬ ‫ער איז געווען זייער צעבראכן ביי זיך‪ ,‬האב איך‬ ‫פון חשבונ'ן די מינוטן? לאמיר אויסניצן יעדע‬ ‫"מ'האט אונז פון הימל געגעבן צען טעג‪ ,‬די עשרת‬ ‫אים דערציילט א מעשה כעין זה‪ ,‬ס'איז געווען אמאל‬ ‫מינוט‪ ,‬זיך אנזאפן בקדושת היום כי הוא נורא‬ ‫ימי תשובה‪ ,‬וואס יעדער קען כאפן בחינם וואס ער‬ ‫א גרויסע קבוצה פון אידן‪ ,‬וואס האבן גענומען אויף‬ ‫ואיום‪ ,‬און זיך אויסבעטן א יאר פון העכערקייט און‬ ‫וויל‪ ,‬אונזערע תפילות ווערן שנעלער נתקבל‪ ,‬דער‬ ‫זיך גאר א שטארקע קבלה‪ ,‬ממש איינס אין דער‬ ‫קדושה וטהרה‪.‬‬ ‫וואס האט שכל זאל אויסניצן די טייערע מינוטן‪,‬‬ ‫וועלט‪ ,‬און ממש תיכף דערנאך זענען זיי ביטער‬ ‫*‬ ‫און בעטן פאר זיך און פאר זיינע עלטערן‪ ,‬געזונט‪,‬‬ ‫דורכגעפאלן‪" .‬און דו ווייסט וואס האט פאסירט?"‬ ‫דער מאמר פון ראש השנה (שתיקה כהודא"ה) האט‬ ‫פרנסה און נחת‪ ,‬פאר די גאנצע יאר"‪.‬‬ ‫זאג איך פאר דעם בחור‪" ,‬דער באשעפער האט זיי‬ ‫געברענגט גאר אסאך גוטע גריסן‪ ,‬אידן האבן‬ ‫טייערע אידן‪ ,‬נישט נאר קינדער האבן א כח אין‬ ‫געזאגט‪" :‬סלחתי!"‬ ‫דערהערט אז מ'דארף זיך נישט אנשטרענגען‬ ‫די טעג‪ ,‬נאר יעדער פון אונז דארף געדענקען‬ ‫פאר‪ ,‬אויב כלל ישראל וואלט נאכן‬ ‫שטעל זיך ָ‬ ‫בשעת חזרת הש"ץ צו זאגן תהלים‪ ,‬דער כביכול‬ ‫וואס חז"ל זאגן אויף די עשרת ימי תשובה‪,‬‬ ‫ע‪-‬ג‪-‬ל געווארן צעבראכן און אויפגעגעבן ח"ו‪...‬‬ ‫איז העכסט צופרידן אז מ'הערט צו חזרת הש"ץ‪.‬‬ ‫'דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב'‪ .‬מיר‬ ‫מ'דארף זיך פריש מחזק זיין‪ ,‬און געדענקען אז‬ ‫אסאך האבן דערציילט‪ ,‬אז זיי האבן גארנישט‬ ‫זענען יעצט מקורבים ביים אויבערשטן‪.‬‬ ‫שבע יפול צדיק וקם‪ .‬מ'איז זיך מחזק און מ'גייט‬ ‫מיטגעברענגט אין שול‪ ,‬אויסער דער מחזור‪.‬‬ ‫*‬ ‫ווייטער‪ .‬דער רבוש"ע זאל העלפן מיר זאלן קענען‬ ‫ס'איז באקאנט די מעשה מיטן גאון רבי יעקב‬ ‫ווען מיר קומען אין שול יום הקדוש‪ ,‬דארפן‬ ‫אויספירן אלע קבלות טובות‪ ,‬וימלא ה' כל משאלות‬ ‫ישראל קנייבסקי זצ"ל‪ ,‬דער בעל 'קהלות יעקב'‪ ,‬אז‬ ‫מיר אויסניצן די הייליגע מינוטן וואס מ'קען‬ ‫לבנו לטובה‪.‬‬ ‫ער איז אמאל אין זיינע עלטערע יארן אנגעקומען‬ ‫דאווענען‪ .‬ליינען א גליון‪ ,‬כאפן א שמועס‬ ‫א גמר חתימה טובה!‬ ‫אומגעלאדנט צו א בר מצוה פון א בחור'ל‪ .‬די‬ ‫ג‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ע‪+++‬לינו‬ ‫ווער האט עס‬ ‫די הייליגע און‬ ‫מחבר געווען?‬ ‫אור‪-‬אלטע תפילה‬ ‫דער אריינפיר‬ ‫‪++‬לשב‪+‬ח‬ ‫צו 'מלכיות'‬ ‫איר געוואלדיגע‬ ‫קדושה און‬ ‫סגולות‬ ‫דער צענזור‬ ‫און רדיפות‬ ‫קידוש שם‬ ‫שמים און‬ ‫מסירת נפש‬ ‫אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים‬ ‫‪-‬ב‪-‬‬ ‫סיי אויב דער רבוש"ע גיבט אים נאך וואס ער‬ ‫בעט‪ ,‬און סיי אויב נישט‪ ,‬און א מענטש וואלט‬ ‫גא‪-‬ט און קעניג וועמען איך טו דינען‪ ,‬און איך‬ ‫בין מקיים זיינע מצוות און געזעצן!‪ ...‬דאס‬ ‫די גרויסקייט פון 'עלינו‬ ‫געקענט אמאל טראכטן צו זיך‪ ,‬אז עס וואלט זיך‬ ‫חיות פון אלע עולמות קומט פון השי"ת‪ ,‬און‬ ‫לשבח'‬ ‫געקומען אז דער רבוש"ע זאל אים גומל חסד‬ ‫עס איז נישט דא קיין גרעסערע שמחה פון‬ ‫מורא'דיגע ווערטער שרייבט דער טאטע‬ ‫זיין אויף די תפילות וואס ער האט געדאווענט‪.‬‬ ‫דעם וואס מיר זענען 'יעקב חבל נחלתו'‪ ,‬און‬ ‫פונעם של"ה הק' אין זיין ספר 'עמק הברכה'‪,‬‬ ‫דערפאר זאגט מען ביים סוף דאווענען 'עלינו‬ ‫מיר האבן די זכיה צו דינען דעם אויבערשטן‪,‬‬ ‫איבער די געוואלדיגע חשיבות און גרויסקייט‬ ‫לשבח לאדון הכל'‪ ,‬מיר דארפן לויבן דעם‬ ‫און דאס איז נישט צוליב אונזער ערליכקייט און‬ ‫פון דעם הייליגן תפילה‪' :‬דער שבח פון 'עלינו‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬וואס ער האט אונז געגעבן דעם‬ ‫גערעכטיגקייט‪ ,‬נאר דער אויבערשטער וויל און‬ ‫לשבח' איז נישט ווי אלע אנדערע שבחות און‬ ‫פארשטאנד און וויסן‪ ,‬אז מיר האבן די זכי' צו‬ ‫קלויבט אונז אויס‪ ,‬ווייל ער וויל אונזער גוטס‪,‬‬ ‫תהלות‪ ,‬ווייל אין דעם איז נכלל אלע יסודות און‬ ‫דאווענען און זיך בוקן פארן מלך מלכי המלכים‬ ‫און דערנענטערט צו זיך די וואס רופן אים מיט‬ ‫מדריגות פון אמונה‪' ,‬מה שאין הפה יכול לדבר‬ ‫הקדוש ברוך הוא‪ ,‬וואס ער האט אונז מעלה‬ ‫אן אמת‪.‬‬ ‫והלב לחשוב'‪ .‬און מיר האבן מקובל אז מען‬ ‫געווען צו זיין פאר אים אן עם סגולה‪ ,‬אז מיר‬ ‫'ווען מען פאלט אויף די קני ביי 'כורעים'‪,‬‬ ‫דארף זאגן דעם שבח 'ומשתחוה באימה וביראה‬ ‫זאלן מתפלל זיין צו אים ווי די מלאכי מעלה‪,‬‬ ‫ווייזט מען דערמיט‪ ,‬אז דער מענטש האט נישט‬ ‫וברתת וזיע בשיפוי ראש'‪ .‬און אלע צבאות‬ ‫און ער האט אונז מבדיל געווען פון אלע עמי‬ ‫קיין שום כח און קיום פון זיך אליין‪ ,‬און ביי‬ ‫השמים הערן זיך צו‪ ,‬און דער אויבערשטער‬ ‫הארצות‪ .‬אט‪-‬דאס איז דער גרעסטער מעלה‬ ‫'משתחוים' ווייזט מען‪ ,‬אז דער מענטש האט‬ ‫שטייט מיט די פמליא של מעלה‪ ,‬און אלע‬ ‫פאר אונז‪ ,‬אז מיר קענען דאווענען און זיך בוקן‬ ‫ענטפערן און רופן אויס 'אשרי העם שככה לו'!"‬ ‫נישט קיין שום קומה‪ ,‬ווייל 'השתחויה' מיינט‬ ‫צום רבוש"ע‪.‬‬ ‫נאך ברענגט ער פון שער הכוונות‪' :‬עלינו‬ ‫בפישוט ידים ורגלים‪ .‬ווען מען זאגט 'מודים'‬ ‫דער מאירי (מסכת ברכות‪ ,‬לב‪ ):‬שרייבט‪' :‬נאכן‬ ‫ווייזט מען דערמיט‪ ,‬אז דער מענטש גיבט‬ ‫לשבח' איז א שבח גדול מאד מאד! דורכדעם‬ ‫דאווענען דארף מען זיך פארזוימען אביסל‬ ‫איבער‪ ,‬מיטן פולן דעת און באוואוסטזיין‪ ,‬זיין‬ ‫שבח ווערן בטל די חיצונים‪ ,‬און זיי קענען זיך‬ ‫פאר מען גייט ארויס פון בית המדרש‪ ,‬ווי עס‬ ‫גאנצן כח צום רבוש"ע‪ ,‬און איז מודה אז אליין‬ ‫נישט אנכאפן אין דער קדושה‪.‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫שטייט אין פסוק 'אך צדיקים יודו לשמך'‪ ,‬מען‬ ‫קען ער איבערהויפט גארנישט'‪.‬‬ ‫דער בן איש חי (פרשת כי תשא) שרייבט‪ :‬דער‬ ‫וועט לויבן דיין נאמען‪ ,‬און ערשט נאכדעם‬ ‫ציבור זאל זיך אויפשטעלן פאר 'עלינו'‪ ,‬און עס‬ ‫'ישבו ישרים את פניך'‪ .‬דערפאר זאגט מען‬ ‫‪j‬‬ ‫זאגן צוזאמען בכוונה גדולה‪ ,‬ווייל עלינו איז א‬ ‫'עלינו' נאכן סדר התפילה‪ ,‬אז מען זאל זיך נאך‬ ‫שבח עליון‪ ,‬און עס איז א צורך גדול פאר דער‬ ‫פארזוימען אביסל נאכן דאווענען‪ ,‬און זאגן נאך‬ ‫פארוואס ענדיגט מען‬ ‫תפילה וואס מיר האבן געדאווענט (ביז עלינו)‪ ,‬כדי‬ ‫א לויב פארן אויבערשטן פאר מען גייט ארויס‬ ‫דעם טעגליכן דאווענען‬ ‫צו מבטל זיין די אחיזה פון די חיצונים‪.‬‬ ‫פון בית המדרש'‪.‬‬ ‫מיט 'עלינו לשבח'?‬ ‫‪j‬‬ ‫דער ב״ח זאגט אז דער טעם דערפון איז‪ ,‬כדי‪:‬‬ ‫'אריינצודרינגען אין אונזערע הערצער איידער‬ ‫ווי שוין דערמאנט אינעם ערשטן מאמר‪ ,‬איז‬ ‫מען פארלאזט דאס בית המדרש‪ ,‬דעם יחוד‬ ‫איינגעפירט געווארן אויסצופירן יעדע תפילה ‪-‬‬ ‫די כוונות ביי כורעים‬ ‫מלכות שמים‪ ,‬און אז עס זאל פארשטארקן אין‬ ‫אדער לויט געוויסע מנהגים בלויז שחרית ‪ -‬מיט‬ ‫אין ספר סוד ישרים (ראש השנה‪ ,‬מ"ו) ערקלערט‬ ‫אונזערע הערצער די אמונה 'שיעביר הגילולים‬ ‫די תפילה פון עלינו לשבח‪.‬‬ ‫דער ראדזינער רבי זצ"ל די כוונות פון די כריעה‬ ‫מן הארץ' וכו'‪ ,‬און 'לתקן עולם במלכות שד‪-‬‬ ‫אין די פוסקים ווערן געברענגט פארשידענע‬ ‫ונפילת כפים‪' :‬מיר בוקן זיך פארן רבוש"ע‪ ,‬דעם‬ ‫י'‪ .‬מיט אט‪-‬דער שטארקער אמונה‪ ,‬אויב א איד‬ ‫טעמים דערצו‪.‬‬ ‫מלך מלכי המלכים וואס ער איז דער נוטה‬ ‫וועט האבן א משא‪-‬ומתן מיט די גויים און מצליח‬ ‫דער מבי"ט שרייבט (שער התפלה‪ ,‬פ"ח)‪ :‬וויבאלד‬ ‫שמים‪ ,‬און מיר זענען זיך מבטל אינגאנצן פאר‬ ‫זיין‪ ,‬וועלן זיי נישט קערן זייערע הערצער צו די‬ ‫א מענטש איז מחוייב צו דאווענען צום רבוש"ע‪,‬‬ ‫אים‪ ,‬אויסרופנדיג‪' ,‬דער באשעפער איז מיין‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫דד‬ ‫ד‬ ‫אים יא קענען דינען באמת ובתמים‪ָ ,‬אן קיין‬ ‫פאלק‪ ,‬אז די תפילות וועלן נישט צוריקגעקערט‬ ‫אלילים‪ ,‬און עס וועט נישט אריין אין זייערע‬ ‫שום אנדערע מחשבות'‪.‬‬ ‫ווערן ליידיג‪ ,‬ווייל מיר זענען נישט ווי די‬ ‫מחשבות קיין שום הרהור עבירה'‪.‬‬ ‫אינעם ספר יפה ללב (פון הגאון רבי נחמים נסים‬ ‫עובדי אלילים וואס זייער בעטן איז א תפילת‬ ‫אין ספר שתי ידות ווערט געברענגט פון‬ ‫פלאג'י‪ ,‬א זון פון הגאון רבי חיים פלאג'י) שרייבט ער‪,‬‬ ‫שוא‪ ,‬וויבאלד זיי בוקן זיך להבל ולריק‪ ,‬צו‬ ‫דעם תולדות יעקב‪ ,‬אז פון דעם ב״ח'ס רייד‬ ‫אז 'עלינו לשבח' הייבט זיך אן מיט אן ע' און‬ ‫די אפגעטער וואס קענען זיי נישט העלפן‪.‬‬ ‫איז צו פארשטיין‪ ,‬אז דער עיקר טעם איז‬ ‫ענדיגט זיך מיט א ד'‪ ,‬וואס דאס זענען די‬ ‫מיר אידן‪ ,‬בוקן זיך פארן מלך מלכי המלכים‬ ‫'אריינצודרינגען אין אונזערע הערצער איידער‬ ‫אותיות 'עד'‪ .‬אז מען זאגט 'עלינו'‪ ,‬האט דער‬ ‫הקב"ה‪ ,‬וואס ער איז דער בעל החסד והרחמים‪,‬‬ ‫מען גייט אהיים‪ ,‬דעם יחוד מלכות שמים'‪ ,‬דאס‬ ‫מענטש עדים וואס גייען פאר אים‪ ,‬און זאגן‬ ‫זיך מרחם צו זיין אויף יעדן וואס איז מתפלל‬ ‫איז פאסיג פאר די תפילות פון שחרית און‬ ‫צו אים‪ .‬דערפאר איז פאסיג צו זאגן 'עלינו'‬ ‫מעריב‪ ,‬ווייל נאכן סוף פון די תפילות גייט מען‬ ‫עדות אז ער האט געדאווענט‪.‬‬ ‫ביי אלע דריי תפילות‪ ,‬כדי דער מענטש זאל‬ ‫אהיים‪ .‬אבער נאך מנחה בלייבט מען דאך אין‬ ‫‪j‬‬ ‫געדענקען אז ער האט א הבטחה שלימה‪ ,‬אז זיין‬ ‫בית‪-‬מדרש פאר מעריב‪ ,‬דעריבער האבן זיי זיך‬ ‫תפילה וועט זיך נישט אומקערן ליידיג‪.‬‬ ‫נישט נוהג געווען צו זאגן 'עלינו' נאך מנחה‪.‬‬ ‫די חיצונים זאלן נישט‬ ‫אין ספר הוספות מהרצ"א השלם פונעם בני‬ ‫אין ספר צרור החיים פון דעם בעל שו״ת‬ ‫קענען צוכאפן די שפע‬ ‫יששכר‪ ,‬שרייבט ער‪' :‬איך האב געהערט בשם א‬ ‫סמא דחיי‪ ,‬ווערט אויך געברענגט דער מנהג‬ ‫צדיק וואס האט געזאגט‪ ,‬אז נאכן דאווענען זאגן‬ ‫אין יסוד ושורש העבודה (שער הקרבן‪ ,‬פרק י)‬ ‫פון פראנקרייך‪ ,‬אז מען זאגט נישט 'עלינו' ביי‬ ‫מיר 'עלינו לשבח'‪ ,‬צו ווייזן אז כאטש מיר האבן‬ ‫ברענגט ער פון די כתבי האר"י ז"ל‪ ,‬אז נאכן‬ ‫מנחה‪ ,‬אפילו נישט אום שבת‪ ,‬נאר ביי שחרית‬ ‫נישט יוצא געווען אונזער חוב מיטן דאווענען‪,‬‬ ‫דאווענען ווילן די חיצונים ח"ו צוכאפן די שפע‬ ‫ווייל מען האט געדאווענט מיט פארשידענע‬ ‫און מעריב‪ ,‬ווען מען זאגט 'שמע ישראל'‪ .‬אבער‬ ‫וואס קומט אראפ פון די עולמות העליונים בכח‬ ‫מחשבות און הרהורים‪ ,‬און ָאן יראה ואהבה‪,‬‬ ‫ווי מיר האבן שוין דערמאנט‪ ,‬איז דער מנהג‬ ‫אונזערע תפילות‪ ,‬און דעריבער זאגן מיר דעם‬ ‫דאך ‪' -‬עלינו לשבח'‪ ,‬דארפן מיר לויבן אויף‬ ‫וואס האט זיך פארשפרייט אין אלע אידישע‬ ‫גרויסן שבח פון 'עלינו'‪ ,‬וואס טוט צעברעכן און‬ ‫דעם וואס השי"ת האט אונז נישט געמאכט ווי‬ ‫קהילות איבער דער וועלט צו זאגן 'עלינו' נאך‬ ‫מכניע זיין די קליפות‪ ,‬אז זיי זאלן נישט האבן‬ ‫די גויי הארצות‪ ,‬וואס זיי דאווענען נישט צום‬ ‫אלע דריי תפילות‪ ,‬באזירט אויף דער אנווייזונג‬ ‫קיין שליטה אויף די שפע‪.‬‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬אפילו אויף אזא אופן מיט זייטיגע‬ ‫פון דעם אר״י הק' (מג״א סי' קלב)‪.‬‬ ‫בפרט דורך די כריעה וואס מען בייגט זיך‬ ‫מחשבות‪ .‬דערביי זאל מען אינזין האבן צו בעטן‬ ‫דער סדר היום שרייבט‪ :‬דער ענין פון 'עלינו‬ ‫דעם קאפ און א חלק פונעם גוף ביי 'ואנחנו‬ ‫ביים רבוש"ע על דבר כבוד שמו‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫לשבח' איז א גרויסע הבטחה פארן אידישן‬ ‫דער מנהג פון אויסשפרייטן גראז יום הקדוש אין בית הכנסת‬ ‫פניהם ביי מוסף‪ ,‬ביי די אמירת העבודה‪ ,‬און‬ ‫פירט אויס בנוגע יום כיפור‪' :‬אבל אם נוטה‬ ‫במשך דעם גאנצן יאר פאלט מען נישט‬ ‫מ'טאר נישט פאלן אויף א פלאץ וואו ס'איז‬ ‫קצת על צדו מותר אם אין שם אבן משכית‪,‬‬ ‫אויפן פנים ביי עלינו‪ ,‬נאר מען קניעט אביסל‬ ‫דא א רצפת אבנים‪ .‬דעריבער גרייט מען אן‬ ‫וכן יעשו ביום כיפור כשנופלין על פניהם‪ ,‬או‬ ‫מיט די פיס‪ ,‬און מ'בייגט זיך איין‪ ,‬ווי דער מגן‬ ‫גראז ערב יוה"כ‪ ,‬און זיי ליגן אנגעהויפנט‬ ‫יציעו שם עשבים כדי להפסיק בין הקרקע וכן‬ ‫אברהם שרייבט (סי' קלב סק"ב)‪' :‬כדי שלא יהא‬ ‫ביי די ווינקלען‪ ,‬אדער אויף א ספעציעלער‬ ‫נוהגין (מרדכי)'‪.‬‬ ‫נראה ככופר'‪.‬‬ ‫פלאץ ערב יו"כ‪ ,‬און נאך מנחה שפרייט זיי‬ ‫דער משנה ברורה שמועסט דארט אויס‬ ‫אבער אום ראש השנה און יום כיפור‬ ‫דער שמש אויס אינעם גאנצן בית הכנסת'‪.‬‬ ‫אויפן פלאץ‪ ,‬אז מן התורה איז דער איסור‬ ‫ברענגט דער רמ"א (סי' תרכא‪ ,‬סעי' ד) דעם מנהג‪,‬‬ ‫פון דעם 'מטה אפרים' זעט מען‪ ,‬אז ער‬ ‫דוקא מיט די פאלגנדע צוויי תנאים‪)1 :‬‬ ‫אז ווען דער שליח ציבור קומט אן צו 'ואנחנו‬ ‫רעדט בלויז פון יום הקדוש‪ ,‬ווייל לשיטתו‬ ‫בפישוט ידים ורגלים‪ ,‬אבער אויב איז עס‬ ‫כורעים ומשתחוים ומודים'‪ ,‬בוקט ער זיך‬ ‫פאלט דער ציבור בלויז ביי די עבודה‪ ,‬און‬ ‫בלויז בדרך 'קידה'‪ ,‬דאס הייסט אז בלויז דער‬ ‫און איז נופל על פניו‪ ,‬אבער ער זאל נישט‬ ‫נישט ביי 'כורעים'‪ ,‬ווי ער שרייבט בפירוש‬ ‫פנים איז צו דער ערד‪ ,‬און מען איז נישט‬ ‫אוועקרירן זיינע פיס בשעת התפילה‪.‬‬ ‫אין סימן תרכ"א‪ ,‬ביי די דיני מוסף פון ראש‬ ‫אויסגעשטרעקט בפישוט ידים ורגלים‪ ,‬איז‬ ‫אין טייל קהילות פאלט אויך דער גאנצער‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫השנה‪ ,‬אז ביי 'עלינו' פאלט נישט דער ציבור‪,‬‬ ‫נישט דא דער איסור‪ )2 .‬די ערד איז באדעקט‬ ‫ציבור כורעים ביי 'עלינו'‪ ,‬און נישט בלויז‬ ‫דעריבער פעלט נישט אויס אויסצושפרייטן‬ ‫מיט שטיין‪ ,‬אבער אנדערע מאטריאל‪ ,‬און‬ ‫דער ש"ץ‪ ,‬אבער אין טייל קהילות פאלט‬ ‫דאן גראז‪.‬‬ ‫אפילו ציגל‪ ,‬איז נישט אסור מן התורה‪.‬‬ ‫בלויז דער ש"ץ כורעים‪.‬‬ ‫היינט צוטאגס איז שוין נישט דא דער מנהג‬ ‫די חכמים האבן אבער גוזר געווען‪ ,‬אפילו‬ ‫דאס ברענגט אונז צו דעם אלטן מנהג וואס‬ ‫אויסצושפרייטן גראז‪ .‬דער טעם דערפון קען‬ ‫אויב עס פעלט איינס פון די אויבנדערמאנטע‬ ‫פלעגט זיין איינגעפירט‪ ,‬אז אום יום הקדוש‬ ‫מען טרעפן אין ערוך השולחן וואס שרייבט‬ ‫תנאים‪ ,‬און עס איז בלויז מותר ווען עס זענען‬ ‫האט מען אויסגעשפרייט גראז און שטרוי אין‬ ‫(תרכג ס"ח)‪' :‬ודע כי מקודם היו נוהגים לשטוח‬ ‫דא ביידע היתרים למעליותא‪ ,‬סיי אז די ערד‬ ‫בית המדרש‪ ,‬כדי מ'זאל נישט פאלן כורעים‬ ‫עשבים יבישים על רצפת בית הכנסת ובית‬ ‫איז נישט פון שטיין‪ ,‬און סיי אז מען שטרעקט‬ ‫אויף די שטיינערנע ערד‪ ,‬וואס איז אסור על‬ ‫המדרש‪ .‬אך מפני שמעלה אבק הרבה‪ ,‬והיה‬ ‫זיך נישט אויס בפישוט ידים ורגלים‪ ,‬נאר‬ ‫פי תורה‪ ,‬חוץ אין בית המקדש‪.‬‬ ‫מזיק לבריאות ‪ -‬חדלו מזה‪ .‬ובפרט שאין‬ ‫בדרך קידה‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫אצלינו רצפת אבנים ‪ -‬אין חשש בזה'‪.‬‬ ‫דעריבער שרייבט דער מטה אפרים (תרז)‪:‬‬ ‫דער רמ"א (סי' קלא‪ ,‬סעי' ח)‪ ,‬ווען ער רעדט‬ ‫אבער דער מטה אפרים שרייבט‪ ,‬אז מ'זאל‬ ‫'דער מנהג איז אויסצושפרייטן גראז אין בית‬ ‫לגבי 'נפילת אפים' ברענגט‪ ,‬אז ביים טעגליכן‬ ‫על כל פנים אויסשפרייטן א בגד‪ ,‬אדער‬ ‫הכנסת ערב יום הכיפורים סמוך לכניסת‬ ‫נפילת אפים מעג א פשוט'ער מענטש נישט‬ ‫מפסיק זיין מיטן טלית בשעת'ן פאלן כורעים‪.‬‬ ‫הלילה‪ ,‬ווייל דער ציבור דארף פאלן על‬ ‫פאלן על פניו בפישוט ידים ורגלים‪ .‬און ער‬ ‫ה‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ה‬ ‫אא"וו‪ .‬צווייטנס ‪ -‬קירבת אלקים‪ .‬מיר‬ ‫כורעים'‪ ,‬שרייבט דער בן איש חי (סוף‬ ‫זענען געווען אינעם קעניג'ס פאלאץ‪,‬‬ ‫פר' כי תשא)‪' :‬ובכריעה שאנחנו עושים‬ ‫און מיר האבן גערעדט צו אים! וואס‬ ‫בהרכנת הראש וקצת מן הגוף ‪ -‬אנחנו‬ ‫מעלת אמירתה וסגולתה‬ ‫דאס איז באמת דער עיקר תועלת פון‬ ‫מורידים אור המקיף דרך ירידה בכל‬ ‫יש לומר אותו בכוונה‪ ,‬בעטיפת ראש‪ ,‬מפני שאין שבח‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫העולמות עד העשייה כולה'‪.‬‬ ‫כמוהו ליוצרנו ‪ -‬ועולה על כל השבחות שבעולם" ("מחזיק‬ ‫די כוחות פון די סטרא אחרא זענען‬ ‫די בעלי מוסר זענען דאס מסביר‬ ‫ברכה" או"ח סימן קל"ב ב‪ ,‬בשם רב האי גאון)‪.‬‬ ‫מבלבל אונזער קאפ מיט שטותים און‬ ‫מיט א משל‪ :‬א מענטש האט באקומען‬ ‫מיט הבלי עולם הזה‪ ,‬און דערמיט ווילן זיי‬ ‫רשות אריינצוגיין אינעם פאלאץ‬ ‫עניין "עלינו לשבח" הוא הבטחה גדולה לאומת ישראל‬ ‫אונז מאכן מסיח דעת זיין פון דעם רושם‬ ‫פונעם קעניג‪ ,‬און ארויסנעמען פון די‬ ‫שלא תשוב תפילתנו ריקם‪ ..‬וצריך לאמרו בכוונה גדולה‪,‬‬ ‫וואס דאס דאווענען האט איבערגעלאזט‬ ‫קעניגליכע אוצרות סיי‪-‬וואס זיין הארץ‬ ‫ויש בו כמה סודות ורמזים וכוחו גדול‪ ..‬והוא מסוגל לכל‬ ‫ביי אונז‪ ,‬און אונז דערווייטערן פון די‬ ‫באגערט‪ .‬מיט גרויס שמחה שפאנט ער‬ ‫דבר ועניין מצרה וצוקה שלא תבוא ולא תהיה ‪ -‬לומר אותו‬ ‫דביקות צו וואס מיר האבן זוכה געווען‬ ‫אריין אינעם פרעכטיגן היכל המלך‪ ,‬ער‬ ‫ישר והפוך" ("סדר היום"‪ ,‬פרק כוונת 'עלינו' וסדר הלימוד אחר התפילה)‪.‬‬ ‫דורך דעם 'באגעגעניש' מיטן מלך‪.‬‬ ‫גייט ביזן חדר האוצרות‪ ,‬און הייבט אן‬ ‫סגולה להצלחה רבה ‪ -‬לומר בכל יום אמירת "עלינו‬ ‫ווען זיי זענען מצליח דאס צו טון‪,‬‬ ‫אנצופילן זיינע זעק מיט די טייערסטע‬ ‫לשבח לאדון הכל" ישר והפוך ("מעם לועז" להרב יעקב כולי‪ ,‬ספר‬ ‫האבן זיי פאקטיש מצליח געווען‬ ‫ארטיקלען וואס זענען נאר פארהאן‪.‬‬ ‫יהושע עמ' קג)‪.‬‬ ‫אוועקצוכאפן פון אונז די שפע וואס די‬ ‫מיט אנגעפילטע זעק פארלאזט ער‬ ‫'עלינו לשבח' הוא שבח נורא מאוד‪ ,‬מלא רזין עילאין‪..‬‬ ‫תפילות האבן געברענגט‪.‬‬ ‫דעם פאלאץ‪ ,‬אבער דארט‪ ,‬אינדרויסן‬ ‫ורבינו האר"י זצ"ל גילה סודו – שהוא להמשיך אורות‬ ‫דעריבער האט מען מתקן געווען צו‬ ‫פונעם פאלאץ אין א ווינקל‪ ,‬ווארטן אים‬ ‫המקיפים" ("מורה באצבע" להגאון החיד"א‪ ,‬אות ל"ה)‪.‬‬ ‫זאגן 'עלינו לשבח'‪ ,‬וואו מיר רופן אויס‪,‬‬ ‫אפ א באנדע גנבים‪ ,‬וועלכע האפן אים‬ ‫אז אלע הבלי העולם זענען 'הבל וריק'‪,‬‬ ‫צו באפאלן‪ ,‬צו'גנב'ענען אלע אוצרות‪,‬‬ ‫על ידי שבח זה אנו משברים הקליפות ומכניעים אותם‪,‬‬ ‫און עס איז נישט פארהאן קיין שום‬ ‫און עס נעמען פאר זיך‪.‬‬ ‫שלא יתאחזו בשפע היורד מעולמות העליונים הקדושים‬ ‫מציאות חוץ פון דעם בורא יתברך שמו‪.‬‬ ‫צו זיין גוט מזל האט דער מענטש‬ ‫בכח תפילתנו שהתפללנו מהתחלת התפלה עד עתה‪ ..‬בזה‬ ‫אזוי געבן מיר נישט קיין אחיזה פאר די‬ ‫געכאפט וואס די גנבים ווילן‪ ,‬האט ער‬ ‫נתגדל ונתקדש ונתרומם שמו הגדול של יוצרנו ובוראנו‬ ‫חיצונים‪ ,‬צו קענען מבלבל זיין אונזער‬ ‫שטארק אנגעכאפט די זעק‪ ,‬און ווי נאר‬ ‫ית"ש ויתעלה בכל העולמות כולם‪ ,‬והקליפות נשברים‬ ‫ונכנעים מאוד מאוד עד נקבי דתהום רבה"‪"( ..‬יסוד ושורש‬ ‫קלארע השקפה און הכרה אז 'אין עוד‬ ‫ער איז ארויסגעלאפן פונעם פאלאץ‪,‬‬ ‫מלבדו'‪ ,‬און די שפע ווערט אפגעהיטן‪.‬‬ ‫איז ער תיכף צוגעלאפן צו א באשיצטן‬ ‫העבודה" לרבי אלכסנדר זיסקינד‪ ,‬שער הקרבן‪ ,‬פרק י'‪ ,‬מביא מכתבי האר"י ז"ל)‪.‬‬ ‫'סעיף'‪ ,‬וואס האט אים אפגעווארט‬ ‫כל איש הירא את דבר ה'‪ ..‬ישים אל ליבו‪ ..‬ויכוון מאד‬ ‫‪j‬‬ ‫אינדרויסן‪ ,‬און שנעל פארשפארט די‬ ‫מאד כשיאמר עלינו לשבח‪ ,‬כי שיר השירים הוא‪ ,‬ויהושע‬ ‫זעק‪ .‬פאר די רויבער איז בלויז פארבליבן‬ ‫משרת איש האלקים יסדו‪ ..‬על כן יתכוון האדם בכל מאודו‬ ‫נישט ארויסלויפן‬ ‫צו קריצן מיט די ציין‪ ,‬און בלייבן מיט‬ ‫לשורר לבוראו בזה השיר מפואר ומהודר ומעוטר ומקודש‬ ‫אינמיטן עלינו‬ ‫ליידיגע הענט!‬ ‫ומרומם" ("הרוקח" מרבי אלעזר מוורמייזא‪ ,‬על סידור התפילה)‪.‬‬ ‫נאכן לערנען די אלע מורא'דיגע‬ ‫די זעלבע‪ ,‬זאגט דער אריה"ק‪ ,‬איז‬ ‫אחר עניית "ברכו"‪ ,‬יעמדו הקהל ויאמרו בכוונה גדולה‬ ‫עניינים פון ענדיגן די תפילות מיט דעם‬ ‫פועל די תפילה פון עלינו‪ ,‬אז די אלע‬ ‫"עלינו לשבח"‪ ,‬והוא שבח עליון ונורא מאוד‪ ,‬ויש בו צורך‬ ‫הייליגן שבח פון 'עלינו לשבח'‪ ,‬דארף‬ ‫אוצרות וואס מיר האבן אראפגעברענגט‬ ‫גדול לתפילה אשר התפללנו ‪ -‬כדי לבטל אחיזת החיצונים‪.‬‬ ‫דאס מעורר זיין דעם מענטש‪ ,‬צו זאגן‬ ‫מיט אונזער דאווענען‪ ,‬זאל ווערן‬ ‫ובכריעה שאנחנו עושים בהרכנת הראש וקצת מן הגוף‬ ‫דעם געוואלדיגן שבח מיט א ריכטיגע‬ ‫פארשפארט און אפגעהיטן‪ ,‬אז די‬ ‫– אנחנו מורידים אור המקיף דרך ירידה בכל העולמות‬ ‫כונה און התעוררות‪ ,‬און מ'זאל עס נישט‬ ‫חיצונים און שלעכטע מלאכים זאלן‬ ‫עד העשייה כולה‪"( "..‬בן איש חי" הלכות לרבינו יוסף חיים הקדוש‪ ,‬סוף‬ ‫אפכאפן אינמיטן צאמלייגן די תפילין‪,‬‬ ‫נישט האבן קיין שליטה דערויף‪.‬‬ ‫פרשת כי תשא)‪.‬‬ ‫מיט איין פוס אינדרויסן פון שול‪ .‬דערביי‬ ‫‪j‬‬ ‫את "עלינו לשבח" יש לומר בשמחה רבה‪ ,‬גדולה ועצומה‪:‬‬ ‫איז פאסיג צו ברענגען די ווערטער‬ ‫פונעם עולת תמיד (מרבי שמואל הומינר‪ ,‬פרק‬ ‫"ויכניס שמחה עצומה בלבו באמירת התיבות האלו‪ ,‬שמח‬ ‫כו‪ ,‬בשם 'ספר הנחמד'‪ ,‬שער החצר‪ ,‬סימן תכה)‪:‬‬ ‫דער הסבר פון‬ ‫מאוד שזכינו לכל זה‪ ..‬וראוי לקבל עליו תכף מסירות נפש‪..‬‬ ‫הגה"צ רבי שמשון‬ ‫מרוב השמחה והחדווה שיבער בלבו על זכייה זו ‪ ..‬כל זה‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫'ומכאן תוכחת מגולה לאדם‪ ,‬אם יודע‬ ‫בנפשו על ימים שעברו‪ ,‬שהיה אומר‬ ‫פינקוס זצ"ל‬ ‫יאמר בשמחה עצומה עד מאוד ובכל עוצם כוחו ובפרישות‬ ‫חס ושלום 'עלינו לשבח' במרוצה‪ ,‬תיבה‬ ‫ידים למעלה‪ ..‬בשמחה עצומה עד למאוד עד קצה תכלית‬ ‫הגה"צ ר' שמשון פינקוס זצ"ל האט‬ ‫השמחה וגודל ההתלהבות‪[ ..‬כשאומר "על כן נקווה לך"]‬ ‫אחת בבית הכנסת ותיבה אחת בחוץ‪ ,‬כדי‬ ‫אמאל בנועם שפתותיו געפרעגט‪:‬‬ ‫לילך לדרכו במהרה‪ .‬יראה כי כל זה עצת‬ ‫הקווי‬ ‫ראוי להכניס בלבו שמחה עצומה עד מאוד על זה ִ‬ ‫וויאזוי ארבעט אזא זאך? אויב האבן‬ ‫ממש‪ ..‬לתקן עולם במלכות שדי‪ ..‬וישמח האדם בזה שמחה‬ ‫היצר‪ .‬וזה דרכו ליתן עיניו במנה יפה‬ ‫מיר געדאווענט ריכטיג‪ ,‬און דער‬ ‫ובחלק הטוב‪ ,‬ביודעו ומכירו כי השבח‬ ‫עצומה‪"( ".‬יסוד ושורש העבודה"‪ ,‬שם)‪.‬‬ ‫אויבערשטער שיקט אראפ שפע פארן‬ ‫קודש קדשים ועולה על כל השבחים!‬ ‫מענטש‪ ,‬וויאזוי קענען עס די שלעכטע‬ ‫והזהיר רבינו האר"י ז"ל – שלא יחלוץ ציצית ותפילין‬ ‫כי על כן הכי אחי אתה‪ ,‬שמע עצה וקבל‬ ‫מלאכים צוכאפן? און אויב איז יא שייך‬ ‫אלא עד גמר ה' אחד ושמו אחד"!!! ("בן איש חי" הלכות‪ ,‬שם)‪.‬‬ ‫מוסר‪ ,‬לומר לאט לאט כמונה מרגליות‪,‬‬ ‫אזא זאך‪ ,‬וויאזוי טוט 'עלינו לשבח'‬ ‫כתב הרמ"א (קלב‪ ,‬ב)‪" :‬ויזהר לאמרו בכוונה"‪ .‬ומוסיף‬ ‫והשתונן והכונן והתבונן בכל תיבה‪ .‬וה'‬ ‫אפהיטן די שפע פון די חיצונים?‬ ‫ה"משנה ברורה"‪" :‬ויש לומר עלינו באימה וביראה כי כל‬ ‫הטוב יזכנו לעשות רצונו כרצונו‪ ,‬ולעבדו‬ ‫האט ר' שמשון ערקלערט אזוי‪ :‬מיטן‬ ‫צבא השמים שומעים‪ ,‬והקב"ה עומד עם פמליא של מעלה‪,‬‬ ‫בלבב שלם‪ ,‬כן יהי רצון אמן'‪.‬‬ ‫דאווענען טוען מיר אויף צוויי זאכן‪.‬‬ ‫וכולם עונים ואומרים אשרי העם שככה לו אשרי העם וכו'‬ ‫‪j‬‬ ‫ערשטנס‪ ,‬מיר פועל'ן די בקשות וואס‬ ‫(וראה זה בספר "מטה משה")‪.‬‬ ‫(המשך יבא בעז"ה)‬ ‫מיר בעטן‪ ,‬ווי רפואה‪ ,‬ברכה‪ ,‬הצלחה‪,‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫וו‬ ‫ו‬ ‫עצות‬ ‫ב‬ ‫אפילו ער וואלט געווען נאנט צו די מעלה פון א‬ ‫מלאך מיט זיינע גוטע מידות‪ ,‬שיינע מעשים און‬ ‫טובו‪++++‬ת‬ ‫ְחֻּבּלֹות‬ ‫ת ְ‬ ‫ְבְ ַ‬ ‫השתדלות אין עבודת ה' און אין אהבת ה'‪ ,‬קומט‬ ‫ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ‬ ‫ַּת ֲ‬ ‫ַ‬ ‫ְחָמָה‬ ‫ָמל ְ ָ‬ ‫ִ‬ ‫עס נישט צו צו די זכותים פון איינעם וואס‬ ‫ּותְׁשּוֲעָה‬ ‫ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ‬ ‫ווייזט פאר אנדערע מענטשן דעם גוטן וועג‪ ,‬און‬ ‫איז מחזיר בתשובה רשעים צום אויבערשטן‪,‬‬ ‫וואס זיינע זכותים ווערן כסדר פארמערט דורך‬ ‫זייערע זכותים אין אלע טעג און אין אלע צייטן‪.‬‬ ‫'דאס איז א משל צו צוויי סוחרים וועלכע‬ ‫זענען אנגעקומען צו א געוויסער מדינה‪.‬‬ ‫איינער פון זיי האט פארדינט אויף איין שטיקל‬ ‫סחורה צען מאל אזויפיל פון וויפיל דער קרן‬ ‫לשמור‪.‬‬ ‫ולעשות‪.‬‬ ‫איז ווערד געווען ‪ -‬און זיין סך הכל איז געווען‬ ‫ולקיים‪.‬‬ ‫הונדערט זוז‪ .‬דער צווייטער האט פארדינט‬ ‫בלויז טאפלט פונעם קרן‪ .‬אבער דער צווייטער‬ ‫האט געהאט אסאך סארטן סחורות‪ ,‬אין דער‬ ‫ווערד פון צענדליגער טויזנטער זוזים‪.‬‬ ‫'קומט אויס‪ ,‬אז דער ריוח פונעם ערשטן‬ ‫צו קענען אנהאלטן‬ ‫די קבלה און זיין נזהר‬ ‫פופצן למעשה'דיגע עצות און‬ ‫סוחר – טראצדעם וואס ער האט פראצענטועל‬ ‫בקדושת ביהכ"נ ותפילה‬ ‫געדאנקען פאר אנשים כערכינו‬ ‫פארדינט פיל מער ‪ -‬איז געווען ניינציג זוז און‬ ‫נאך צען עלפטלעך פון א זוז‪ .‬און דער ריוח‬ ‫איבערגעזעצט פונעם גליון 'נועם נתיבותינו' שע"י קהל עדת חסידי באיאן‬ ‫פונעם צווייטן סוחר איז געווען א סך הכל פון‬ ‫פינף טויזנט זוז‪ ,‬כאטש פראצענטועל האט ער‬ ‫בלויז פארדינט טאפלט פונעם קרן"‪.‬‬ ‫די מערסט‪-‬ווערדפולע‬ ‫זיין פון די‬ ‫פירט דער חובת הלבבות אויס דעם נמשל‪:‬‬ ‫'וכן אחי‪ ,‬מי שאין מתקן אלא נפשו בלבד‪ ,‬תהיה‬ ‫אינוועסטמענט‬ ‫עצה ב'‬ ‫מזכי הרבים‬ ‫זכותו מעטה‪ ,‬ומי שמתקן נפשו ונפשות רבות‪,‬‬ ‫עס איז פאסיג דערביי צו ברענגען‬ ‫תכפל זכותו כפי זכיות כל מי שיתקן לאלהים'‪.‬‬ ‫די מורא'דיגע ווערטער פונעם הייליגן‬ ‫'די זעלבע זאך ברודער‪ ,‬ווער עס איז בלויז‬ ‫חובת הלבבות (שער אהבת ה'‪ ,‬פרק ו)‪ ,‬וועלכער‬ ‫מתקן זיין אייגענעם נפש‪ ,‬וועלן זיינע זכותים‬ ‫לייגט אראפ וויאזוי דער מזכה את הרבים‬ ‫זיין ווייניג‪ ,‬אבער ווער עס איז מתקן סיי זיין‬ ‫פארטאפלט פילפאכיג זיינע זכותים‪ ,‬אויף אזא‬ ‫נפש‪ ,‬און סיי נאך אסאך אנדערע נפשות‪ ,‬וועלן‬ ‫מאסשטאבליכן פארנעם‪ ,‬וואס וואלט נישט‬ ‫זיינע זכותים פארטאפלט ווערן לויט דער סכום‬ ‫מעגליך געווען אליין צו דערגרייכן אזויפיל‬ ‫זכותים‪.‬‬ ‫א גרינגע וועג צו זיין א‬ ‫פון מענטשן וועלכע האבן אדאנק אים זיך‬ ‫'מזכה את הרבים!'‬ ‫מתקן געווען'‪.‬‬ ‫וזה לשון קדשו‪' :‬וראוי לך אחי לדעת כי‬ ‫זכיות המאמין‪ ,‬אפילו אם יהיה מגיע אל התכלית‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז איינע פון די גרעסטע‬ ‫‪j‬‬ ‫מעלות וואס א מענטש קען זוכה זיין אויף דער‬ ‫הרחוקה בתקון נפשו לאלהים ית'‪ ,‬ואלו היה‬ ‫קרוב למלאכים במדותם הטובות ומנהגיהם‬ ‫וועלט‪ ,‬איז צו זיין א מזכה את הרבים‪ ,‬מקדש‬ ‫המשובחים והשתדלותם בעבודת הבורא‬ ‫זיין שם שמים ברבים‪ ,‬און גורם זיין אז אנדערע‬ ‫נוץ אויס‬ ‫עצה ג'‬ ‫ואהבתם הזכה בו‪ ,‬אינם כזכיות מי שמורה בני‬ ‫זאלן טון דעם רצון השם און היטן תורה ומצוות‪.‬‬ ‫דעם עת רצון‬ ‫און פארקערט חס ושלום‪ ,‬איינע פון די ערגסטע‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫אדם אל הדרך הטובה ומישר הרשעים אל עבודת‬ ‫הבורא שזכיותיו נכפלות בעבור זכיותם בכל‬ ‫זאכן איז‪ ,‬אויב א מענטש פאלט דורך מיטן‬ ‫הימים ובכל הזמנים‪ .‬והמשל בזה משני סוחרים‬ ‫הארבן זינד פון מחטיא זיין דעם רבים‪ ,‬ווייל דאן‬ ‫הגיעו אל המדינה הרויח אחד מהם בסחורה אחת‬ ‫איז זייער שווער תשובה צו טון‪ ,‬וויבאלד דאס‬ ‫שהיתה בידו עשרת כפלי הקרן והיה הכל מאה‬ ‫איז א חילול השם‪ ,‬רח"ל‪.‬‬ ‫זוז‪ ,‬והרויח השני כפל אחד בלבד‪ ,‬והיו לו סחורות‬ ‫עס שטייט אין ספרים הק'‪ ,‬אז אויב א איד‬ ‫רבות והגיעו לידו עשרת אלפי זוזים‪ ,‬והיה ריוח‬ ‫פאלט דורך‪ ,‬און רעדט אינמיטן דאווענען חס‬ ‫בשעת א התגברות ווערט‬ ‫הסוחר הראשון עם רוב כפלי הריוח תשעים זוז‬ ‫ושלום‪ ,‬קען ער גאר גרינג ווערן א מחטיא את‬ ‫א גרויסער עת רצון אין‬ ‫ועשרה חלקים מאחד עשר חלק בזוז‪ ,‬והיה ריוח‬ ‫הרבים רח"ל‪ ,‬ווייל געווענליך פאסירט דאס‬ ‫הימל‬ ‫הסוחר השני חמשה אלפים זוזים עם מעט כפל‬ ‫ביים דאווענען מיט א ציבור‪ .‬און פארקערט‪ ,‬ווען‬ ‫יעדער איד האפט און ווארט זוכה צו זיין צו‬ ‫הריוח'‪.‬‬ ‫א מענטש איז זוכה זיך צו היטן‪ ,‬און אפילו ווען‬ ‫אן 'עת רצון'‪ ,‬א צייט ווען די תפילות און בקשות‬ ‫אין אידישע איבערזעצונג‪' :‬דו דארפסט‬ ‫אנדערע רעדן צו אים אדער נעבן אים רעדט ער‬ ‫ווערן אנגענומען פארן באשעפער‪ .‬עס שטייט‬ ‫וויסן מיין ברודער‪ ,‬אז אפילו אויב א איד האט‬ ‫נישט‪ ,‬און ער איז מעורר אדער מוכיח אנדערע‬ ‫אין די הייליגע ספרים‪ ,‬אז ווען א מענטש שטייט‬ ‫דערגרייכט צו די סאמע העכסטע מדריגות‬ ‫בדרכי נועם‪ ,‬דעמאלס איז ער מזכה דעם ציבור‪,‬‬ ‫פאר א נסיון‪ ,‬אדער א שוועריגקייט אין עבודת‬ ‫מיטן זיך אליין מתקן זיין אין עבודת ה'‪ ,‬און‬ ‫און זיין שכר איז גאר גרויס עד אין שיעור‪.‬‬ ‫ז‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ז‬ ‫גערעכנט אנשטאט אנדערע יסורים‪ .‬ער איז‬ ‫'טהרת הנשמה'‪ ,‬ווי דאס איינהאלטן דאס מויל‬ ‫השם‪ ,‬און ער האלט זיך שטארק ‪ -‬ער באזיגט‬ ‫זוכה צו אלע מעלות און סגולות פון יסורים‪,‬‬ ‫פון שיחה בטילה‪ .‬אויך איז עס א גאר גרויסע‬ ‫דעם יצר הרע‪ ,‬און פאלט נישט דורך‪ ,‬דורכדעם‬ ‫אן קיין שום פיזישן ווייטאג אדער יסורים‪ ,‬נאר‬ ‫תועלת פאר דער כוונה פונעם דאווענען‪ ,‬ווייל‬ ‫איז ער מעורר אין הימל אן עת רצון‪ .‬דאן קען‬ ‫פשוט דורכדעם אליין וואס מען מוטשעט זיך‬ ‫די מחשבות ווערן נישט מבולבל דורך מחשבות‬ ‫ער בעטן און פועל'ן אלעס גוטס וואס ער דארף‬ ‫מקיים צו זיין תורה ומצוות מיט גרויס מי‪ .‬דאס‬ ‫זרות‪.‬‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫ווערט גערעכנט פאר א נאך העכערער דרגה‬ ‫די אויבנדערמאנטע ווערטער פון די ספרים‬ ‫עס שטייט אין רבינו יונה‪ ,‬ווי אויך אין רבינו‬ ‫וואס ווערט אנגערופן 'יסורים של אהבה'‪.‬‬ ‫הק' זענען איבער שיחה בטילה בכלל‪ ,‬און עס‬ ‫בחיי און אין ספר ראשית חכמה‪ ,‬אז ווען א‬ ‫וויפיל חיזוק קען א מענטש נעמען פון‬ ‫איז א קל וחומר‪ ,‬ווען מען רעדט פון שווייגן‬ ‫מענטש איז פארנומען מיט א מצוה‪ ,‬איז דאן‬ ‫דעם וואס עס קומט אים אן שווער זיך‬ ‫ביים דאווענען אליין‪ ,‬וואס דורכדעם וועט‬ ‫אן עת רצון און א סגולה‪ ,‬אז זיין תפילה זאל‬ ‫צוריקצוהאלטן פון רעדן אינמיטן דאווענען‬ ‫דאס דאווענען זיין מיט דער ריכטיגער כוונה‪,‬‬ ‫אנגענומען ווערן‪ .‬דערפאר זענען פרויען‬ ‫און קריאת התורה! סיי ווייל ער איז אזוי‬ ‫און ממילא וועלן די תפילות אנגענומען ווערן‬ ‫מתפלל ביי ליכט צינדן און ביים געבן צדקה‪ .‬און‬ ‫צוגעוואוינט פון זיין נאטור‪ ,‬ער וויל געבן שלום‪,‬‬ ‫לרחמים ולרצון‪.‬‬ ‫יעדעס מאל וואס מען האלט זיך צוריק פון אן‬ ‫באגריסן מענטשן אדער ענטפערן‪ ,‬און עס איז‬ ‫‪j‬‬ ‫עבירה‪ ,‬ווערט דאס אויך גערעכנט פאר א מצוה‪,‬‬ ‫אים שווער זיך איינצוהאלטן‪ .‬סיי ווייל ער וויל‬ ‫ווי די גמרא זאגט אין קידושין (לט‪.).‬‬ ‫עפעס מברר זיין אדער וויסן‪ ,‬און ער קען עס‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬ווען א מענטש ווייסט אז ער האט‬ ‫יסורים של‬ ‫נישט אפשטופן אויף שפעטער‪ ,‬אדער ער פילט‬ ‫א נסיון און א תאוה צו רעדן אינמיטן דאווענען‪,‬‬ ‫נישט באקוועם נישט צו ענטפערן ווען איינער‬ ‫עצה ה'‬ ‫און ער שטארקט זיך אויף די תאוה‪ ,‬און ער רעדט‬ ‫אהבה‬ ‫פרעגט אים עפעס‪ ,‬און צומאל האט ער אפילו‬ ‫נישט‪ ,‬דעמאלס ווערט נתעורר אן עת רצון‪.‬‬ ‫מורא אז מען וועט אים בארעדן‪.‬‬ ‫ער קען דעמאלס בעטן און דאווענען ‪ -‬אפילו‬ ‫ווען א מענטש גייט אדורך אזעלכע סארט‬ ‫במחשבה ‪ -‬אויף אלעס וואס ער דארף‪ .‬עס‬ ‫שוועריגקייטן‪ ,‬זאל ער טראכטן אז ער גייט‬ ‫לוינט זיך נישט צו זיין א שוטה וואס פארלירט‬ ‫יעצט דורך 'יסורים של אהבה'‪ ,‬וואס דאס טוט‬ ‫וואס מען געבט אים‪ ,‬און אויפגעבן אזא טייערע‬ ‫מכפר זיין און רייניגן זיין נשמה‪ ,‬און ברענגט‬ ‫מתנה‪ .‬דער באשעפער וועט זיכער אויסהערן‬ ‫אים נענטער צום באשעפער‪ .‬ער איז יעצט‬ ‫זיין תפילה‪ ,‬און אויספירן אלע זיינע בקשות‬ ‫זוכה צו אלע מעלות פון יסורים דורך די דאזיגע‬ ‫ווען א מענטש האלט זיך‬ ‫לטובה‪.‬‬ ‫קליינע שוועריגקייטן‪ ,‬און ער דארף בכלל נישט‬ ‫צוריק פון רעדן ווען עס‬ ‫‪j‬‬ ‫צוקומען צו קיין גרויסע און שווערע יסורים‬ ‫איז אים שווער‪ ,‬ווערט‬ ‫חלילה‪ ,‬און דאך באקומט ער אלע סגולות פון‬ ‫דאס גערעכנט ווי יסורים‬ ‫וואס זענען מכפר‬ ‫מען קען‬ ‫יסורים‪ .‬דערפאר זאל זיך א מענטש פרייען און‬ ‫טאנצן אויף יעדע נסיון און שוועריגקייט וואס‬ ‫עצה ד'‬ ‫דאווענען מיט‬ ‫די ספרי חז"ל‪ ,‬ספרי ראשונים ואחרונים‪,‬‬ ‫ער האט‪ ,‬און יעדעס מאל וואס ער האט זיך‬ ‫זענען פול מיט דער גרויסקייט פון יסורים‬ ‫מער כוונה‬ ‫איינגעהאלטן און נישט געפאלן‪.‬‬ ‫וואס זענען מכפר אויף עבירות‪ ,‬ברענגען דעם‬ ‫‪j‬‬ ‫מענטש נענטער צום באשעפער‪ ,‬און ברענגען‬ ‫גוטס און ברכה פאר ווער עס איז עס מקבל‬ ‫באהבה‪ ,‬סיי אויף דער וועלט און סיי אויף יענער‬ ‫אין 'ועתה' אלא‬ ‫עצה ו'‬ ‫וועלט‪ .‬די מעלות און גרויסקייט דערפון זענען‬ ‫אומבאגרייפליך‪ ,‬ער ווערט געראטעוועט פון‬ ‫לשון תשובה‬ ‫גיהנום און אנדערע יסורים‪ ,‬סיי פיזישע און סיי‬ ‫גייסטישע‪.‬‬ ‫טראכט אז דורכדעם‬ ‫עס שטייט אין ספרים הקדושים (פונעם בעל שם‬ ‫וועסטו דאווענען מיט‬ ‫מער כוונה‪ ,‬און די תפילה‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫טוב הק' און נאך)‪ ,‬אז ווען א מענטש ווערט נתעורר‪,‬‬ ‫און איז זיך מחזק צו תשובה טון‪ ,‬און ווערן‬ ‫וועט נתקבל ווערן‬ ‫נענטער צום באשעפער דורך לייכטע יסורים‪,‬‬ ‫א גוטע עצה איז‪ ,‬אריינצוקלערן אין דער‬ ‫דאן האט ער אלע מעלות און טובות פון שווערע‬ ‫גרויסער תועלת וואס דאס נישט רעדן וועט‬ ‫אכטונג געבן‪ ,‬כאטש‬ ‫יסורים‪ ,‬און ער דארף בכלל נישט צוקומען צו די‬ ‫אים ברענגען‪ ,‬אז ער וועט קענען דאווענען‬ ‫פאר יעצט‪ ,‬און מחשיב‬ ‫אלע שווערע און ביטערע יסורים‪.‬‬ ‫מיט מער כוונה‪ ,‬אזויווי עס שטייט אין ארחות‬ ‫זיין יעדעס מאל וואס‬ ‫דער יסוד הדברים שטייט אין רבינו יונה‬ ‫צדיקים (שער השתיקה)‪' :‬זע‪ ,‬ווי די קדמונים זענען‬ ‫מען האלט זיך צוריק פון‬ ‫און ווערט אויך געברענגט אין בני יששכר‪ :‬אז‬ ‫אלעמאל געווען נזהר פון שיחה בטילה‪ ,‬און‬ ‫רעדן‬ ‫ווען א מענטש האט שוועריגקייטן‪ ,‬יסורים און‬ ‫דאס איז א גרויסע הילף צו קענען דאווענען‬ ‫איינס פון די זאכן וואס מאכט א מענטש‬ ‫יגיעה ביים מקיים זיין תורה און מצוות‪ ,‬אדער‬ ‫מיט כוונה‪ ,‬ווייל רוב מאל קומט די שטער אין‬ ‫פארנאכלעסיגן דעם הארבן איסור פון רעדן‬ ‫ביים לערנען וכו'‪ ,‬סיי ביי 'סור מרע' און סיי ביי‬ ‫כוונה ביים דאווענען‪ ,‬פון די דברים בטלים וואס‬ ‫אינמיטן דאווענען‪ ,‬איז ווען ער טראכט אז עס‬ ‫'עשה טוב'‪ ,‬און ער שטארקט זיך טראץ אלע‬ ‫ליגט אין הארץ'‪.‬‬ ‫איז א כמעט אוממעגליכע זאך; ווייל וויאזוי‬ ‫שוועריגקייטן און יסורים‪ ,‬און ער לאזט נישט‬ ‫עס שטייט אין ספר יסוד ושורש העבודה (שער‬ ‫קען דאס זיין אז ער וועט קיינמאל נישט קענען‬ ‫נאך‪ ,‬און ער דינט ווייטער דעם באשעפער ‪-‬‬ ‫י‪ ,‬פרק ד)‪ ,‬אז עס איז נישט דא נאך א זאך אויף‬ ‫רעדן אינמיטן קדיש אדער חזרת הש"ץ אד"ג?‬ ‫דעמאלס ווערן די אלע שוועריגקייטן און פלאג‬ ‫דער וועלט וואס איז אזוי שטארק מסוגל פאר‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫חח‬ ‫ח‬ ‫וויפיל ער קען נאר‪ ,‬און אויך מעורר זיין אנדערע‬ ‫מענטש האלט זיך צוריק פון זאגן איז בבחינת‬ ‫עס קען זיין אז אמאל וועט עס זיין זייער שווער‪,‬‬ ‫דערוועגן‪ .‬דאס וועט דינען אלס א תיקון אויף‬ ‫'מתן בסתר'‪ ,‬ווייל מענטשן ווייסן נישט‬ ‫און עס איז אים שווער יעצט מחליט צו זיין אז‬ ‫דעם וואס ער איז פריער אדורכגעפאלן‪.‬‬ ‫וואס ער האט באמת געוואלט זאגן און ער‬ ‫ער וועט קיינמאל נישט דורכפאלן‪ ,‬און צוליב‬ ‫(דאס טוט אויך אפפרעגן די גרייזיגע מחשבה וואס מענטשן‬ ‫האט זיך צוריקגעהאלטן‪ ,‬און דער שכר איז‬ ‫דעם ווערט ער פארנאכלעסיגט אין דעם גאנצן‬ ‫האבן‪ ,‬אז ווער עס איז שוין אליין דורכגעפאלן‪ ,‬קען שוין‬ ‫אומבאשרייבליך גרויס‪.‬‬ ‫ענין‪.‬‬ ‫מער נישט מעורר זיין אנדערע; די מציאות איז אבער פונקט‬ ‫בפרט ווען דאס צוריקהאלטן קומט אים אן‬ ‫אבער אין אזא פאל שטייט אין די ספרים‬ ‫פארקערט‪ :‬דאס וועט זיין פאר אים א תיקון און א כפרה‪ ,‬אז ער‬ ‫שווער‪ ,‬ווי חז"ל זאגן (אבות ה‪ ,‬כג)‪' :‬לפום צערא‬ ‫הקדושים‪ ,‬אז א מענטש זאל קוקן אויף יעדעס‬ ‫איז מעורר אנדערע אידן‪).‬‬ ‫אגרא'‪ ,‬און אויך שטייט (אבות דרבי נתן ג‪ ,‬ו)‪ ,‬אז ווען‬ ‫מאל פאר זיך אליין‪" ,‬אין 'ועתה' אלא לשון‬ ‫עס ווערט אויך געברענגט אין די ספרי קודש‪,‬‬ ‫מען האלט זיך צוריק פון אן איסור וואס קומט אן‬ ‫תשובה"‪ .‬דאס מיינט אז דער עיקר תשובה איז‬ ‫אז היות א מענטש האט זיך צוגעוואוינט צו‬ ‫פארן מענטש מיט צער‪ ,‬איז זיין שכר הונדערט‬ ‫צו פאררעכטן דעם 'יעצט'‪ ,‬די יעצטיגע מינוט‬ ‫דעם חטא‪ ,‬איז אים דעריבער פיל שווערער זיך‬ ‫מאל מער ווי א מצוה וואס איז אנגעקומען אן‬ ‫אין וואס ער געפינט זיך‪ .‬א מענטש דארף נישט‬ ‫אפצוגעוואוינען דערפון‪ ,‬און עס קומט אים אן‬ ‫קיין צער‪.‬‬ ‫יעצט 'אלעס' פאררעכטן‪ ,‬און צוזאגן אז ער וועט‬ ‫מיט פיל מער צער און שוועריגקייט‪ .‬צוליב דעם‬ ‫'קיינמאל' מער נישט דורכפאלן‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫איז זיין שכר און זיין כח פיל גרעסער‪.‬‬ ‫ווען דער יצר הרע קומט און זאגט אים‪" :‬וואס‬ ‫דער סטייפלער גאון זצ"ל שרייבט אין זיין‬ ‫יעדעס מאל וואס מען‬ ‫וועט דיר העלפן אז דו געבסט יעצט אכטונג?‬ ‫ספר קריינא דאגרתא א גרויסן יסוד‪ :‬עס איז‬ ‫מארגן וועסטו ווארשיינליך דורכפאלן"‪ ,‬זאל‬ ‫קלאר‪ ,‬אז יעדעס מאל וואס א מענטש שטייט‬ ‫ער אים ענטפערן‪" :‬איך דארף יעצט נישט‬ ‫נישט ווערן‬ ‫פאררעכטן די מארגן‪ .‬און אפשר‪ ,‬בזכות דעם‬ ‫פאר א נסיון און א שוועריגקייט‪ ,‬און ער באזיגט‬ ‫עצה ז'‬ ‫מיואש פון א‬ ‫עס‪ ,‬ער האלט זיך שטארק ביי א נסיון און פאלט‬ ‫וואס איך טו וואס מען דארף יעצט‪ ,‬וועל איך‬ ‫זוכה זיין צו סייעתא דשמיא צו טון וואס מען‬ ‫דורכפאל‬ ‫נישט דורך‪ ,‬איז דאס א טובה און א תיקון פאר‬ ‫זיין נשמה‪ ,‬נישט ווייניגער וויפיל ער האט פוגם‬ ‫דארף אויך מארגן"‪.‬‬ ‫און ווי דער מדרש זאגט (וואס דער גר"א ברענגט‬ ‫געווען דורך איין מאל אדורכפאלן‪ ,‬און נאך פיל‬ ‫מער‪ ,‬ווייל דער כלל איז אלעמאל אז 'מידה‬ ‫אין זיין איגרת)‪ ,‬אז פאר יעדע רגע וואס א מענטש‬ ‫טובה מרובה'‪.‬‬ ‫פארמאכט זיין מויל‪ ,‬איז ער זוכה צום אור הגנוז‬ ‫וואס קיין שום מלאך אדער באשעפעניש קען‬ ‫דערפאר‪ ,‬אפילו א מענטש וואס איז שוין‬ ‫נישט באגרייפן‪.‬‬ ‫ליידער פילע מאל דורכגעפאלן‪ ,‬דארף ער וויסן‪,‬‬ ‫אז פון יעצט און ווייטער‪ ,‬יעדעס מאל וואס ער‬ ‫באזיגט דעם יצר הרע‬ ‫‪j‬‬ ‫האט א נסיון און ער שטארקט זיך‪ ,‬פאררעכט‬ ‫פאררעכט מען‬ ‫'תענית הראב"ד' אויפן‬ ‫ער אמווייניגסטנס איין מאל וואס ער איז‬ ‫נאך א זאך וואס מאכט א מענטש דורכפאלן‬ ‫אדורכגעפאלן און גערעדט‪( .‬בפרט נאכדעם וואס‬ ‫רעדן‪...‬‬ ‫מיט דעם הארבן איסור איז‪ ,‬ווען ער זעט אז ער‬ ‫אפילו אויב מען קען נאר אפשטופן דאס‬ ‫מען איז שוין דורכגעפאלן און מען האט אסאך נסיונות‪ ,‬און א‬ ‫האט שוין אזויפיל מאל געזינדיגט‪ ,‬און עס דאכט‬ ‫רעדן אויף עטליכע מינוט‪ ,‬איז דאס אויך זייער‬ ‫שטארקע נטיה צו א געוויסע זאך‪ ,‬האט מען דאך אסאך תיקונים‬ ‫זיך אים אז ער איז שוין אזוי טיף פארזינקען‬ ‫חשוב און טייער ביים אויבערשטן‪ .‬כאטש עס‬ ‫וואס מען דארף מאכן‪ .‬און פאר אזא מענטש איז דער תיקון נאך‬ ‫דערין‪ ,‬און עס איז נישט דא קיין תקנה פאר‬ ‫דאכט זיך אים‪ ,‬אז עס וועט אים זיין אוממעגליך‬ ‫פיל גרעסער‪ ,‬ווייל וויבאלד ער איז שוין צוגעוואוינט דערצו‪,‬‬ ‫אים‪ ,‬און ער וועט שוין קיינמאל נישט קענען‬ ‫זיך איינצוהאלטן שפעטער‪ ,‬דאך איז דער‬ ‫איז אים דאך גאר שווער זיך צוריקצוהאלטן‪ ,‬און זיין שכר איז‬ ‫ארויסקריכן דערפון‪.‬‬ ‫שכר פארן אפשטופן און זיך מתגבר זיין נישט‬ ‫דעריבער הונדערט מאל גרעסער)‪.‬‬ ‫אלע ספרי קודש זענען פול מיט דעם‪ ,‬אז‬ ‫אדורכצופאלן גאר גרויס‪ .‬אזויווי עס ווערט‬ ‫ממילא' דארף א מענטש זיך מחזק זיין‬ ‫עס איז נישט דא קיין זאך וואס האט נישט קיין‬ ‫געברענגט אין די ספרים בשם דעם ראב"ד‪,‬‬ ‫אין דעם ענין און וויסן‪ ,‬אז דורך די פילע מאל‬ ‫תקנה‪ ,‬און עס איז נישט קיין ספק אז מען קען‬ ‫אז א מענטש וואס האלט זיך איין‪ ,‬און שטופט‬ ‫וואס ער וועט זיך צוריקהאלטן און זיך מתגבר‬ ‫פאררעכטן‪ ,‬און תשובה טון אויף אלעס וואס מען‬ ‫אפ זיין תאוה פאר עטליכע סעקונדעס אפילו‪,‬‬ ‫זיין אויף די שוועריגקייטן וואס ער גייט דורך‪,‬‬ ‫האט געטון‪.‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫ווערט עס גערעכנט גאר גרויס אין הימל‪ ,‬עס‬ ‫וועט ער יעדעס מאל פאררעכטן כאטש איין‬ ‫דער חפץ חיים שרייבט אין זיין ספר שמירת‬ ‫ווערט גערעכנט ווי א תענית‪ ,‬כאטש ער עסט‬ ‫פריערדיגע מאל וואס ער איז דורכגעפאלן‪ ,‬און‬ ‫הלשון (פרק כד)‪ ,‬אז אפילו איינער וואס האט שוין‬ ‫שפעטער‪.‬‬ ‫נאך פיל מער פון דעם‪ .‬ער זאל זיך פרייען מיט‬ ‫א לאנגע צייט נישט געהיטן זיין מויל און זיין‬ ‫עס שטייט בשם דעם הייליגן רוזינער זצ"ל‪,‬‬ ‫יעדן נסיון וואס ער האט‪ ,‬וויסנדיג אז ער האט‬ ‫צונג‪ ,‬זאל ער זיך שטארקן‪ ,‬און ווייטער מאכן‬ ‫אז יעדעס מאל א מענטש האלט זיך איין פון‬ ‫יעצט זוכה געווען צו מתקן זיין נאך א זינד‪,‬‬ ‫פאר זיך גדרים פון יעצט און ווייטער‪.‬‬ ‫ארויסזאגן א נישט גוטן דיבור‪ ,‬איז עס כאילו ער‬ ‫און מיט דער צייט וועט ער זוכה זיין אלעס צו‬ ‫איינע פון די ספעציעלע תיקונים און עצות‬ ‫האט געפאסט פ"ד תעניתים‪ ,‬וואס דאס איז א‬ ‫פאררעכטן‪.‬‬ ‫וואס ווערט געברענגט אין די ספרים איבער‬ ‫געוואלדיגער תיקון‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫דעם ענין איז‪ ,‬אז א מענטש זאל זיך פון יעצט און‬ ‫עס שטייט פונעם קאצקער רבי'ן זצ"ל‪,‬‬ ‫(המשך יבא בעז"ה)‬ ‫ווייטער גאר שטארק היטן‪ ,‬און זיין פארזיכטיג‬ ‫אז יעדע נישט‪-‬ריכטיגע ווארט וואס א‬ ‫ּו ַמחֲז ִיר ש"צ הַ ְּתפִּל ָה ּבְכַּוָנ ָה ּובְנַחַת ִמּל ָה ּב ְ ִמּל ָה וְכָל הַּצ ִּבּור יְכַּו ְנּו לְמָה ׁשֶאֹומֵר ש"צ ו ְלֹא יָׂשִיחּו ׂשִיחָה ּבְטֵל ָה‪:‬‬ ‫[טור סי' תקפ"ד]‬ ‫ט‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫ט‬ ‫ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו‬ ‫ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו‬ ‫גורל‬ ‫ווען דער‬ ‫ַ‬ ‫פַאלט‬ ‫מיליאן‬ ‫וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער‬ ‫צופאל‪ ,‬א הלכה'דיגער הכרעה‪ ,‬אדער א‬ ‫דאלער‬ ‫לקראת דעם‬ ‫ספעציעלע‬ ‫סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון‬ ‫גראנדיעזן גורל‬ ‫ארטיקל אין‬ ‫דורך 'קרן תוס'‬ ‫ליכט פונעם‬ ‫גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה‪,‬‬ ‫יו"ט'‪ ,‬לאמיר זיך‬ ‫גורל‬ ‫היסטארישע דראמעס‪ ,‬און גורל הגר"א‬ ‫ב‬ ‫היסטארישן‬ ‫אביסל פארטיפן‪:‬‬ ‫שמעון יואל קליין‬ ‫פארלוירן? קענסט נישט‬ ‫צוריקציען‬ ‫א גורל אין בית דין‬ ‫אמיר אנהייבן מיט א רעלאטיוו‬ ‫פשוט'ע שאלה‪ .‬כלל ישראל האט‬ ‫לעצטנס מיטגעהאלטן די חלוקת‬ ‫הירושה פון מרן הרה"ק בעל ברך משה‬ ‫מסאטמאר זי"ע‪ ,‬וואס איז געווארן‬ ‫ל‬ ‫אמיר פארזעצן זיך צו פארטיפן אינעם נושא פון גורלות‪ ,‬און דאסמאל גרינטליכער באטראכטן‬ ‫דעם הלכה'דיגן חלק פון א גורל‪ :‬קען א מענטש חרטה האבן אויף זיין באשלוס‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫מ'האט שוין ארויסגעצויגן דעם געווינער? וואס פאסירט ווען א נאמען איז אריינגעלייגט געווארן‬ ‫ל‬ ‫צוויי מאל? און ווער איז דער עכטער געווינער‪ ,‬דער מענטש אדער דער בילעט?‬ ‫אויסגעפירט דורך א גלייכער גורל‪ ,‬מיט‬ ‫שטעלט אייך פאר אזא סארט געשיכטע‪ .‬א האנט שטעקט זיך אריין אינעם 'מיליאן דאלער גורל'‬ ‫וואס עס איז באשטימט געווארן ווער פון‬ ‫קעסטל‪ .‬מ'עפנט אויף דאס צעטעלע‪ .‬מ'רופט אויס דעם נאמען הויך אויפן קול‪ .‬ס'איז דא א געווינער‪.‬‬ ‫די יורשים עס באקומט וועלכן חבילה‪.‬‬ ‫מען באשטימט אז ער איז א גרויסער בר‪-‬מזל‪ ,‬ווארום ער האט זיך אונטערגענומען בלויז איין קבלה‪ ,‬און‬ ‫דאס איז א זאך וואס מאכט זיך פון צייט‬ ‫דערפאר איז ער אריין אינעם גורל איין איינציגע מאל‪.‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫צו צייט‪ ,‬אז יורשים צעטיילן זיך מיט א‬ ‫אזוי אויסגיסנדיג די איבריגע מיליאן צעטלעך‪ ,‬ווערט איינער פון די עסקנים אינגאנצן פארלוירן‪.‬‬ ‫ירושה‪ .‬די חלקים זענען נאכנישט קלאר‪,‬‬ ‫'ווארט א מינוט‪ ...‬איך זע נאכאמאל דעם זעלבן נאמען‪ ,‬דאס מיינט אז דער געווינער איז אריין אינעם‬ ‫און ס'איז נישט דא קיין אפגעשמועסטע‬ ‫גורל צוויי מאל'‪.‬‬ ‫וועג וויאזוי מחליט צו זיין ווער עס באקומט‬ ‫וואס טוט מען יעצט? זאגן מיר אז וויבאלד דער נאמען איז שוין ארויסגעצויגן געווארן‪ ,‬קען מען שוין‬ ‫וואס‪ .‬זיי באשליסן צו מאכן א גורל‪.‬‬ ‫נישט צוריקדרייען דעם זייגער? אדער אפשר‪ ,‬ווי נאר וואס מ'זעט אז דער גורל איז נישט געווען יושר'דיג‪,‬‬ ‫איז לאמיר טראכטן פון א צווייטע‬ ‫איז אלעס בטל ומבוטל?‬ ‫משפחה פון יורשים‪ ,‬וואו מ'ציהט ארויס‬ ‫די שאלה הערט זיך גאנץ אינטערעסאנט‪ ,‬און פירט אונז אריין אין איינע פון די סאמע‬ ‫דעם צעטל‪ .‬איינער איז צופרידן‪ ,‬אבער דער‬ ‫אינטערעסאנטסטע שערוריות אין דער וועלט פון גורלות‪ :‬מצד אחד האבן די גאונים געשריבן איבער‬ ‫צווייטער שפירט זיך אביסל דורכגעפאלן‪.‬‬ ‫גורלות מיט גאר שטארקע ווערטער‪ ,‬אז 'דער גורל איז גארנישט אנדערש ווי פון הימל'‪.‬‬ ‫קען יעצט דער וואס האט פארלוירן קומען‬ ‫אבער פונעם צווייטן זייט שרייבט דער חוות יאיר‪ ,‬אז אויב דער גורל אליין איז נישט געפירט געווארן‬ ‫זאגן‪" :‬איך האב עס איבערגעטראכט‪ ,‬און‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬אדער מ'האט געפונען א טעות‪ ,‬קען מען שוין נישט געבן פארן רעזולטאט דעם זעלבן כח‪.‬‬ ‫איך בין נישט מסכים צום גורל?"‬ ‫אלזא‪ ,‬וואס איז טאקע א גורל ‪ -‬א גזירה פון הימל; אדער א מענטשליכע סיסטעם וואס מוז זיין‬ ‫די גאונים נוצן דערויף גאר שארפע‬ ‫פונקטליך ביזן לעצטן דעטאל‪ ,‬און אז נישט איז עס גארנישט ווערד?‬ ‫ווערטער‪' :‬סיי‪-‬וואו דער גורל פאלט‪,‬‬ ‫אזוי דארף מען עס נעמען‪ ,‬און קיין שום‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫יי‬ ‫י‬ ‫נאכקוקן די איבריגע צעטלעך ‪ -‬און דא האט מען‬ ‫אבער אויב דער גורל איז פעלערהאפטיג‪ ,‬איז נישט‬ ‫איד טאר נישט עובר זיין אויפן גורל‪ ,‬ווייל א גורל‬ ‫אנטדעקט דעם טעות‪.‬‬ ‫שייך צו זאגן אויפן געווינער אז 'דאס איז געווען‬ ‫קומט נאר פון הימל'‪ .‬די גאונים ברענגען א ראי'‬ ‫אין דעם כלי זענען נישט געווען עלף ליידיגע‬ ‫פונעם אויבערשטן' (שו"ת חוות יאיר‪ ,‬סימן סא)‪.‬‬ ‫פון דעם וואס מ'האט צעטיילט ארץ ישראל ‪' -‬על‬ ‫צעטלעך און איין 'מזל טוב'‪ .‬עס זענען בטעות‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אז טאקע וויבאלד מען גיבט א‬ ‫פי הגורל תחלק הארץ' ‪ -‬און זיי פירן אויס מיט‬ ‫אריינגעלייגט געווארן צוויי צעטלעך מיט 'מזל‬ ‫געוויסע חשיבות פארן גורל‪ ,‬טאר דער גורל אליין‬ ‫אן אומגעווענליכן לשון‪' :‬און ווער עס גייט אקעגן‬ ‫טוב'‪ .‬דער געווינער האט גע'טענה'ט‪ :‬וואס גייט עס‬ ‫נישט זיין פארקרומט‪ .‬לויט דעם קומט אויס‪ ,‬אז‬ ‫דעם גורל‪ ,‬איז אזויווי ער וואלט עובר געווען אויף‬ ‫מיר אן? איך בין דאך ארויסגעקומען מיט א 'מזל‬ ‫א נאמען וואס שטייט צוויי מאל‪ ,‬איז נישט סתם‬ ‫די עשרת הדברות' (תשובות גאוני קדמאי‪ ,‬סימן ס; אורחות‬ ‫טוב'‪ .‬אפילו ווען עס וואלט געווען נאר איין אזא‬ ‫א טעכנישער דעטאל‪ ,‬און א נאמען וואס פעלט‬ ‫חיים הלכות ירושה)‪.‬‬ ‫צעטל‪ ,‬קען מיין מזל פונקט אזוי האבן געמאכט אז‬ ‫איז נישט קיין נישטיגע זאך‪ .‬אויב מענטשן האבן‬ ‫דא רעדט מען סך הכל‪ ,‬ווען צוויי מענטשן האבן‬ ‫איך זאל געווינען‪.‬‬ ‫ארומגעשפילט מיט דעם גורל‪-‬קעסטל‪ ,‬קען מען‬ ‫מסכים געווען צו א חלוקה דורך א גורל ‪ -‬און דער‬ ‫אבער דער חוות יאיר האט נישט אנגענומען די‬ ‫נישט נאכדעם זאגן אז פון הימל האט מען אזוי‬ ‫אויסגאנג דערפון איז מחייב‪ .‬אבער מיט דעם‬ ‫טענה‪ ,‬און ער פסק'נט אז דער גורל איז בטל‪.‬‬ ‫באשטימט‪.‬‬ ‫אלעם‪ ,‬מיינט עס נישט אז יעדע סארט גורל ווערט‬ ‫אויטאמאטיש א קנין‪.‬‬ ‫פארוואס? ווייל א גורל איז נאר א גורל‪ ,‬ווען די‬ ‫‪j‬‬ ‫גאנצע סיסטעם איז אויסגעשטעלט ריכטיג פון‬ ‫אין שו"ת שבות יעקב (חלק ג‪ ,‬סימן קסב) ווערט‬ ‫אויסגעשמועסט די שאלה‪ ,‬ווי שטארק א גורל‬ ‫אנהייב‪ .‬אויב עס איז געווען א טעות אינעם צאל‬ ‫צוויי 'מזל טוב' צעטלעך‬ ‫איז מחייב אין דיני ממונות‪ ,‬און אויף וועלכן אופן‬ ‫צעטלעך‪ ,‬אדער מען האט אריינגעלייגט מער 'מזל‬ ‫דער חוות יאיר אליין ברענגט א גאר‬ ‫טוב' צעטלעך ווי עס דארף זיין‪ ,‬קען מען נישט‬ ‫עס באקומט א שטארקייט‪ .‬אינעם תשובה קומט‬ ‫אינטערעסאנטע מעשה‪ ,‬וואס ווייזט ווי ווייט די‬ ‫אויס‪ ,‬אז דער גורל מוז געפירט ווערן אויף א פון‪-‬‬ ‫נעמען דעם רעזולטאט און זאגן‪' :‬אפשר וואלט עס‬ ‫נקודה גייט‪.‬‬ ‫פאראויס אפגעשמועסטע וועג‪ ,‬וואו עס איז נישט‬ ‫סייווי אזוי ארויסגעקומען'‪.‬‬ ‫א גרופע פון צוועלף בעלי בתים פלעגן זיך כסדר‬ ‫דא קיין וועג צו פעלשן‪ ,‬ענליך צו דעם גורל פון‬ ‫דער גורל דארף זיין ריין און אויסגעהאלטן אינעם‬ ‫חלוקת הארץ‪ ,‬און נישט סתם ווי א צופעליגע זאך‬ ‫צוזאמקומען‪ ,‬און האבן אמאל באשלאסן צו מאכן‬ ‫עצם אויסשטעל‪ ,‬אן קיין קלקול‪ .‬נאר דעמאלס‬ ‫אן קיין שום סדר‪.‬‬ ‫א גורל אויף א גרויסן זילבערנעם בעכער‪ .‬יעדער‬ ‫קען מען בכלל רעדן פון דעם כח און דער השגחה‬ ‫איינער האט אריינגעגעבן דעם זעלבן סכום‪ ,‬און‬ ‫דער כתב סופר האט אפילו געשריבן אין איינע‬ ‫וואס די ספרים פארבינדן מיט א גורל (שו"ת חוות יאיר‪,‬‬ ‫מען האט אנגעגרייט צוויי כלים‪ .‬אין איין כלי זענען‬ ‫פון זיינע בריוו‪ ,‬קעגן די וואס האבן אוועקגעמאכט‬ ‫סימן סא)‪.‬‬ ‫אריינגעלייגט געווארן צוועלף צעטלעך‪ ,‬אויף‬ ‫די זאך פון גורלות‪ ,‬און ער האט זיי דערמאנט‪ ,‬אז‬ ‫‪j‬‬ ‫יעדע איינע דער נאמען פון אן אנדערן משתתף‪.‬‬ ‫גאנץ ארץ ישראל איז צעטיילט געווארן דורך א‬ ‫און אינעם צווייטן כלי האבן אויך געדארפט ליגן‬ ‫גורל (אגרות סופרים‪ ,‬סימן לז)‪.‬‬ ‫א תפילה בעפארן‬ ‫צוועלף צעטלעך‪ :‬אויף איינס 'מזל טוב'‪ ,‬און די‬ ‫‪j‬‬ ‫ארויסציאונג‬ ‫אנדערע עלף ליידיג‪.‬‬ ‫און טאקע צוליב דעם געפינען מיר אין די ספרים‬ ‫א קינד האט געדארפט ארויסציען איין צעטל‬ ‫פון יעדן כלי‪ ,‬און ווער עס איז ארויסגעקומען‬ ‫בהשגחה פרטית‬ ‫נאך א באזונדערע נקודה‪ :‬ווען מען האט געוואלט‬ ‫אבער דא דארף מען דערמאנען נאכאמאל דעם‬ ‫נוצן א גורל אלס אן אמת'ע הכרעה‪ ,‬האט מען‬ ‫אינאיינעם מיטן צעטל 'מזל טוב'‪ ,‬האט געוואונען‬ ‫חוות יאיר וואס מיר האבן שוין געברענגט ביים‬ ‫נישט אלעמאל פשוט געשאקלט א קעסטל און‬ ‫דעם בעכער‪.‬‬ ‫פריערדיגן מאמר‪ ,‬אז מען קען נישט ממש אייביג‬ ‫ארויסגעצויגן א צעטל‪ .‬עס זענען געווען גדולים‬ ‫מען הייבט אן דעם גורל‪ .‬ביים צווייטן‬ ‫זאגן אז א גורל איז באשערט‪ ,‬און עס פארלאנגט‬ ‫וואס האבן מקדים געווען א תפילה‪ ,‬בעטנדיג‬ ‫ארויסציאונג קומט שוין ארויס דער צעטל 'מזל‬ ‫זיך א שטארקע תנאי דערצו‪.‬‬ ‫פונעם אויבערשטן אז דער גורל זאל ארויסברענגען‬ ‫טוב'‪ .‬דער געווינער דארף לכאורה באקומען‬ ‫דער חוות יאיר גייט איבער א רייע גורלות וואס‬ ‫דעם ריכטיגן באשלוס‪.‬‬ ‫זיין בעכער‪ .‬אבער די מענטשן ארום האבן זיך‬ ‫מיר געפינען אין תנ"ך‪ :‬ביי די חלוקה פון ארץ‬ ‫אינעם מבוא צום 'גורל העשירית'‪ ,‬וואס ווערט‬ ‫געוואונדערט‪ :‬וויאזוי איז דער 'מזל טוב' אזוי‬ ‫ישראל‪ ,‬ביי עכן‪ ,‬יונתן‪ ,‬יונה הנביא‪ ,‬און המן‪ .‬ער‬ ‫מיוחס צו רב חסדאי בר מר‬ ‫שנעל ארויסגעקומען? איינער האט זיך גענומען‬ ‫שרייבט‪ ,‬אז מען האט זיך‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫רב צמח גאון‪ ,‬ווערט טאקע‬ ‫געקענט פארלאזן אויף א‬ ‫געשריבן‪ ,‬אז פארן צוגיין‬ ‫גורל‪ ,‬נאר ווען עס איז געטון‬ ‫צום גורל זאל דער שואל‬ ‫געווארן 'אן מענטשליכע‬ ‫מקדים זיין א תפילה צום‬ ‫מחשבות און מענטשליכע‬ ‫אויבערשטן‪.‬‬ ‫מעשים וואס קומען פון‬ ‫דארט‬ ‫ווערט‬ ‫עס‬ ‫קלוגשאפט'‪ .‬אזויווי דער‬ ‫ערקלערט‪ ,‬אז דער גאנצער‬ ‫פסוק זאגט אין משלי (טז‪ ,‬לג)‪:‬‬ ‫געדאנק פון אזא גורל איז‪,‬‬ ‫'בחיק יוטל את הגורל ומה'‬ ‫אז דער מענטש נעמט אוועק‬ ‫כל משפטו'‪.‬‬ ‫זיין אייגענע בחירה פון‬ ‫און דאן פירט ער אויס‬ ‫דער שאלה‪ ,‬און לייגט דעם‬ ‫גאר שטארק‪ ,‬אז ווען א גורל‬ ‫אויסגאנג אין די הענט פון‬ ‫ווערט געפירט ערליך און‬ ‫די השגחה עליונה‪ .‬דעריבער‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬איז 'קרוב‬ ‫קומט אז פארן גורל זאל מען‬ ‫הדבר' אז השגחה פרטית‬ ‫בעטן פונעם רבונו של עולם א‬ ‫וועט זיין צוגעבינדן צו דעם‪.‬‬ ‫אי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫אי‬ ‫איין נאמען‪ ,‬צוויי מאל‬ ‫בקשה‪ ,‬אז עס זאל זיך נישט אריינמישן קיין טעות‬ ‫אדער מענטשליכע נגיעה‪.‬‬ ‫דער מגן אברהם ברענגט א קליינע‬ ‫מעשה‪ ,‬וואס ווייזט דאס ארויס זייער‬ ‫דאס גיבט א נייע באדייט צו די ווערטער פונעם‬ ‫קלאר‪ .‬מען האט געמאכט א גורל‬ ‫חוות יאיר‪' :‬אויב דער גורל איז גלייך'‪ .‬נישט נאר‬ ‫מיט אותיות‪ .‬יעדער באטייליגטער‬ ‫די צעטלעך דארפן זיין ריכטיג‪ ,‬נאר דער גאנצער‬ ‫האט באקומען אן אות‪ ,‬און מען האט‬ ‫גורל דארף געמאכט ווערן אויף אן אופן וואס‬ ‫ארויסגעצויגן איין אות דורך א גורל‪.‬‬ ‫דער מענטש פרובירט נישט צו ארומדרייען דעם‬ ‫אויסגאנג‪ ,‬נאר פונקט פארקערט; ער טרעט צוריק‬ ‫למעשה האט זיך ארויסגעשטעלט‪,‬‬ ‫און לאזט דעם גורל מכריע זיין‪.‬‬ ‫אז עס זענען דא צוויי מענטשן מיט‬ ‫די זעלבע אות‪ .‬אויב מען קוקט עס אן‬ ‫‪j‬‬ ‫אויבערפלעכליך‪ ,‬זעט עס אויס ווי די‬ ‫עצה איז פשוט‪ :‬אלע אנדערע האבן דאך‬ ‫גלייכע זייטן‬ ‫ס'איז דא נאך א וויכטיגע תנאי וואס די פוסקים‬ ‫שוין סייווי פארלוירן‪ ,‬וועט מען נעמען די‬ ‫חזר'ן איבער‪ :‬ס'איז נישט גענוג אז אלע נעמען‬ ‫דאזיגע צוויי מענטשן‪ ,‬און מאכן א נייע‬ ‫ליגן אינעם גורל‪-‬קעסטל‪ ,‬נאר די גאנצע סיסטעם‬ ‫גורל צווישן זיי‪.‬‬ ‫פונעם גורל מוז זיין אויסגעהאלטן און יושר'דיג‪.‬‬ ‫אבער דער מגן אברהם האלט אנדערש‪.‬‬ ‫דער ספר חסידים שרייבט (סימן תשא)‪ ,‬אז אפילו‬ ‫נישט קלאר‪ ,‬קען דער אויסגאנג פונעם גורל אויך‬ ‫ער פסק'נט‪ ,‬אז מ'דארף צוריקגיין צו‬ ‫ביי א גורל אויף געלט‪-‬זאכן‪ ,‬קען מען נישט שטעלן‬ ‫זיין נישט קלאר‪.‬‬ ‫גאנץ אנהייב‪ ,‬און מאכן א פרישן גורל צווישן יעדן‬ ‫צוויי אומגלייכע חלקים איינס קעגן צווייטן‪ .‬צוויי‬ ‫איינעם (מגן אברהם‪ ,‬או"ח‪ ,‬סימן קלב)‪.‬‬ ‫שטיקער קעגן איין שטיקל קען מען נאר ווארפן‬ ‫‪j‬‬ ‫דער טעם דערפון שטימט זייער גוט מיט די‬ ‫דערויף א גורל ווען די צוויי צוזאמען זענען ווערד‬ ‫ווערטער פונעם חוות יאיר‪ :‬אז דער יסוד פונעם‬ ‫דעם זעלבן נאמען‬ ‫גורל איז לכתחילה נישט געווען אויסגעהאלטן‪,‬‬ ‫ווי דאס איינע קעגן איר; און א גרויסע שטיקל‬ ‫קעגן א קליינע‪ ,‬נאר ווען זייער ווערד איז גלייך‪.‬‬ ‫אין ספר שו"ת אבן יקרה (חלק ג‪ ,‬סימן ס) ווערט‬ ‫קען מען נישט האלטן די חלקים וואס זענען‬ ‫אויסגעשמועסט נאך א שאלה‪ :‬א קהילה האט‬ ‫פון דעם זעט מען דעם יסוד‪ ,‬אז א גורל וואס‬ ‫באקוועם‪ ,‬און נאר פרובירן צו פאררעכטן דעם‬ ‫איינגעקויפט אתרוגים‪ ,‬און מ'האט געמאכט א‬ ‫דארף צעטיילן גלייכע שטיקער‪ ,‬מוז זיך אנהייבן‬ ‫פלאץ וואו ס'איז געווען א טעות‪.‬‬ ‫גורל ווער עס זאל באקומען דעם שענסטן אתרוג‪.‬‬ ‫אין א פאזיציע וואס איז אויסגעהאלטן און גלייך‪-‬‬ ‫א גורל איז נישט קיין 'פאזל' וואו מ'פאררעכט‬ ‫אויף‪-‬גלייך‪.‬‬ ‫אבער ווען מ'האט ארויסגעצויגן דעם צעטל‪ ,‬האט‬ ‫נאר איין שטיקל‪ .‬אויב דער יסוד איז נישט גוט‪,‬‬ ‫זיך ארויסגעשטעלט אז דער נאמען וואס איז‬ ‫דער מקור דערפאר איז‪ ,‬וויבאלד חז"ל האבן‬ ‫גייט אלעס צוריק צום אלטן‪.‬‬ ‫ארויסגעקומען‪ ,‬געהער צו צוויי אנדערע מענטשן‬ ‫פארלאנגט‪ ,‬אז די צוויי שעירים יום כיפור זאלן זיין‬ ‫אין דער קהילה וואס האבן דעם זעלבן נאמען‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫ווי מער ענליך‪ ,‬סיי אין אויסזען‪ ,‬סיי אינדערהייעך‪,‬‬ ‫די שאלה איז‪ ,‬צי דארף מען יעצט מבטל זיין‬ ‫און סיי אין די ווערד‪ .‬פון דעם קען מען פארשטיין‬ ‫דעם גאנצן גורל‪ ,‬און אנהייבן אלעס איבערצומאכן‬ ‫איז עס א ‪ - 6‬אדער א ‪?9‬‬ ‫פארוואס ווען ס'קומט צו די וועלט פון גורלות‪ ,‬איז‬ ‫פונדאסניי?‬ ‫ס'זענען דא טעותים אין א גורל וואס מ'קען‬ ‫א טעות אין א נאמען‪ ,‬א דאפלטע נומער‪ ,‬אדער‬ ‫גלייך דערקענען‪ ,‬אבער ס'זענען דא טעותים וואס‬ ‫א צעטל וואס פעלט‪ ,‬נישט סתם א 'טעכנישע‬ ‫דער פסק דארט לויטעט אזוי‪ :‬אויב די צוויי‬ ‫זענען ממש ווי א רעטעניש‪.‬‬ ‫פעלער'‪.‬‬ ‫מענטשן וואס טיילן דעם זעלבן נאמען קומען‬ ‫זיך אויס צווישן זיך‪ ,‬און מאכן א פשרה ווער עס‬ ‫אין ספר שו"ת ענף עץ אבות (חושן משפט‪ ,‬סימן ג)‪,‬‬ ‫אויב איין מענטש האט געהאט צוויי שאנסן פון‬ ‫זאל געווינען‪ ,‬פעלט נישט אויס מבטל צו זיין דעם‬ ‫ווערט אויסגעשמועסט א שאלה איבער א גורל‬ ‫אנהייב‪ ,‬און דער צווייטער נאר איינס‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫גאנצן גורל‪ ,‬און מען דארף עס נישט איבערמאכן‪.‬‬ ‫וואס מ'האט געמאכט אויף א טלית‪ .‬מ'האט‬ ‫גורל נישט אנגעהויבן אויף א גלייכע פאזיציע‪ .‬און‬ ‫אז ס'האט זיך נישט אנגעהויבן גלייך אויף גלייך‪,‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫דאס איז באזונדער אינטערעסאנט צוצושטעלן‬ ‫ארויסגעצויגן א צעטל פונעם קעסטל מיט א נומער‬ ‫צום מגן אברהם‪ ,‬ווייל דארט האבן מיר געזען א‬ ‫דערויף‪ ,‬אבער ס'איז נישט געווען קלאר צי דער‬ ‫קען מען נישט זאגן אז די תוצאה אליין פארעכט‬ ‫פאל‪ ,‬וואו איין אות באלאנגט צו צוויי מענטשן‪ ,‬און‬ ‫שרייבער האט געמיינט א ‪ 6‬אדער א ‪ .9‬פארשטייט‬ ‫דעם פראבלעם וואס איז שוין געווען דא נאך פארן‬ ‫מ'מוז צוריקגיין צום אנהייב; דא אבער זעט מען‪,‬‬ ‫זיך אז יעדער פון די צוויי נומערן‪ ,‬האבן גע'טענה'ט‬ ‫ציען דעם גורל‪.‬‬ ‫אז זייער אייגענע הסכמה קען לעזן די פראבלעם‪.‬‬ ‫אז דאס טלית באלאנגט פאר זיי‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך דאס איז נאר אין א פאל וואס דער‬ ‫כדי צו מברר זיין די כוונה פונעם גורל‪-‬צעטל‬ ‫גורל איז אויף אזא וועג אז עס מוז זיין גלייך‪ .‬דער‬ ‫‪j‬‬ ‫'גורל המיליאן' פון קרן תוספות יו"ט למשל‪ ,‬וואו‬ ‫שרייבער‪ ,‬האט מען פארגעשלאגן צו קוקן וויאזוי‬ ‫יענער שרייבט געווענליך די סארט נומערן‪ :‬מ'זאל‬ ‫עס איז קלאר ארויסגעשריבן און אויסגענומען אז‬ ‫א דאפלטע צעטל וואס‬ ‫אים הייסן נאכאמאל שרייבן א ‪ 6‬און א ‪ ,9‬און‬ ‫יעדע איינציגע קבלה איז א פרישער זכות אינעם‬ ‫געווינט נישט‬ ‫פארגלייכן זיין כתב יד צום צעטל פונעם גורל‪ .‬נאכן‬ ‫גורל‪ ,‬וואס אין אזא פאל איז דאס פארשטייט זיך‬ ‫ס'איז דא נאך א פיל מער חידוש'דיגע מעשה‪.‬‬ ‫דורכשמועסן די זאך‪ ,‬האט מען פארגעשלאגן א‬ ‫נישט דער זעלבער חסרון פון א נאמען וואס איז‬ ‫ביי א צדקה גורל פאר א 'הכנסת כלה פאנד'‪ ,‬איז‬ ‫פשרה צווישן די צוויי מענטשן‪.‬‬ ‫בטעות אריינגעלייגט געווארן צוויי מאל‪ ,‬ווייל‬ ‫א כלה'ס נאמען אריינגעלייגט געווארן צוויי מאל;‬ ‫דאס איז טאקע א קליינע און כמעט טשיקאווע‬ ‫דא זענען די כללים פון פאראויס אזוי באשטימט‬ ‫איין מאל האט זי עס אליין אריינגעלייגט‪ ,‬און איין‬ ‫שאלה‪ ,‬אבער עס רירט אן דעם זעלבן יסוד וואס‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫מאל האט איר מאמע עס אריינגעלייגט פאר איר‪.‬‬ ‫מיר האבן שוין געזען‪ .‬די רגע וואס דאס צעטל איז‬ ‫‪j‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫בי‬ ‫בי‬ ‫בי‬ ‫דאס איז אפשר א קליינע חילוק אין די ווערטער‪,‬‬ ‫אין א גורל וואו עס איז נישט געווען קיין שום‬ ‫למעשה האט די כלה בכלל נישט געווינען דעם‬ ‫אבער עס איז א גאר יסודות'דיגע חילוק אין דעם‬ ‫אויסגעהאלטענע וועג פאר אים צו געווינען‪.‬‬ ‫גורל‪.‬‬ ‫גאנצן ענין‪ :‬א גורל פאר א חלוקה ‪ -‬צו וויסן ווער‬ ‫אבער לויט דעם הסבר‪ ,‬ליגט דער עיקר טענה‬ ‫לכאורה וואלט מען געקענט זאגן‪ :‬אויב זי האט‬ ‫באקומט וואס‪ ,‬און א גורל פאר פארויסזאגן ‪ -‬צו‬ ‫צו איבערמאכן דעם גורל‪ ,‬אינעם רעכט פון דעם‬ ‫סייווי נישט געווינען‪ ,‬וואס שטערט עס אונז אז‬ ‫וויסן וואס עס גייט פאסירן‪ ,‬איז בכלל נישט די‬ ‫מענטש וועמענ'ס נאמען איז געווען דאפלט ‪ -‬ווייל‬ ‫איר נאמען איז דארט געווען צוויי מאל? אבער‬ ‫זעלבע זאך‪.‬‬ ‫נאר ביי אים איז דער גורל נישט געווען גלייך און‬ ‫דער 'ושב הכהן' (שו"ת ושב הכהן‪ ,‬סימן עג) קומט דא‬ ‫די שאלה ווערט נאך אינטערעסאנטער‪ ,‬ווען מען‬ ‫אויסגעהאלטן (שמע אליהו‪ ,‬עובר אורח‪ ,‬בשם מהרי"ל דיסקין)‪.‬‬ ‫ארויס מיט א שארפע טענה‪ :‬אויב יענע כלה וואלט‬ ‫קוקט אריין אין די ווערטער פונעם רלב"ג אויפן‬ ‫ווען געווינען‪ ,‬וואלטן די אנדערע באטייליגטע‬ ‫‪j‬‬ ‫פסוק 'בחיק יוטל את הגורל ומה' כל משפטו'‪.‬‬ ‫גלייך גע'טענה'ט אז מען קען נישט אננעמען איר‬ ‫דער רלב"ג שרייבט‪ ,‬אז אין די מעשיות פון‬ ‫אן איסור צו מאכן א גורל‬ ‫געווינס‪ ,‬וויבאלד איר נאמען איז אריינגעלייגט‬ ‫נביאים זעט מען קלאר‪ ,‬ווי די תוצאה פונעם גורל‬ ‫געווארן צוויי מאל‪ ,‬וואס דאס האט איר געגעבן‬ ‫ביז אהער לייגט זיך אלעס ארום דעם גורל גאנץ‬ ‫ווערט פארבינדן מיטן משפט פון הימל‪ .‬ער לייגט‬ ‫צוויי שאנסן צו געווינען אנשטאט איינס‪.‬‬ ‫גוט אויפן שכל‪ .‬עס זענען דא צוויי מענטשן‪ ,‬צוויי‬ ‫אפילו צו א מערקווירדיגע באמערקונג‪ :‬מענטשן‬ ‫קומט דאך אויס‪ ,‬אז שוין פון אנהייב פונעם‬ ‫חלקים‪ ,‬און מ'קען זיך נישט אויסגלייכן וויאזוי זיך‬ ‫וואס האבן הצלחה‪ ,‬באקומען אפט דעם בעסערן‬ ‫איינצוטיילן ‪ -‬נוצט מען א גורל צו באשליסן‪.‬‬ ‫גורל איז זי נישט געווען אין דער זעלבער פאזיציע‬ ‫חלק אינעם גורל‪ ,‬און ביי מענטשן וואס האבן אלץ‬ ‫אבער אז א גורל האט אזא שטארקן כח און‬ ‫ווי אלע אנדערע‪ :‬אויב איר נאמען איז נישט‬ ‫מזל אז זאכן גייען מיטן פיטום אראפ‪ ,‬קען מען זען‬ ‫תוקף‪ ,‬פארוואס זאל מען עס נישט ניצן פאר‬ ‫ארויסגעקומען האט זי פארלוירן; און אפילו אויב‬ ‫דאס פארקערטע‪.‬‬ ‫יעדע ספק וואס מ'האט אין לעבן? למשל‪ :‬וועט די‬ ‫איר נאמען וואלט יא ארויסגעקומען‪ ,‬וואלט מען‬ ‫דאס מיינט נישט‪ ,‬אז מען מעג נעמען א גורל‪ ,‬און‬ ‫איר סייווי נישט געלאזט געווינען‪.‬‬ ‫ביזנעס מצליח זיין? וועט דער חולה געזונט ווערן?‬ ‫פרעגן דערמיט סיי‪-‬וואס אויף מארגן ‪ -‬רבי שלמה‬ ‫וועט די אבידה געפינען ווערן? אדער צי עס לוינט‬ ‫צוליב דעם‪ ,‬זאגט דער ושב הכהן‪ ,‬איז דער‬ ‫קלוגער האט דאך קלאר געשריבן דעם גרעניץ‪.‬‬ ‫זיך ארויסצוגיין אויף א רייזע?‬ ‫גורל זעלבסט נישט געפירט געווארן על פי יושר‪.‬‬ ‫אבער עס ווייזט ווי שטארק די ראשונים האבן‬ ‫אנגעקוקט דעם גורל נישט בלויז ווי א טעכנישער‬ ‫דא ווערט געצויגן א גאנץ אנדערע פראגע‪.‬‬ ‫א באטייליגטער וואס קען נישט באמת געווינען‪,‬‬ ‫מעטאד פון אויסקלויבן‪ ,‬נאר אלס א זאך וואס‬ ‫תוספות (שבת קנו‪ :‬בשם הספרי) ברענגט אראפ‪' :‬מנין‬ ‫ווערט נישט פאררעכנט אלס א גלייכע באטייליגטע‬ ‫קען זיך פארבינדן מיט דעם חלק און מזל וואס א‬ ‫שאין שואלין בגורלות? שנאמר תמים תהיה'‪ .‬פון‬ ‫אינעם גורל‪ ,‬און אזא פאל מאכט די גאנצע גורל‬ ‫מענטש באקומט‪.‬‬ ‫וואו ווייסן מיר אז מ'טאר נישט פרעגן ביי גורלות?‬ ‫בטל ומבוטל פונעם ערשטן מינוט‪.‬‬ ‫ווייל די תורה זאגט 'תמים תהיה עם ה' אלקיך'‪.‬‬ ‫דאס איז א שטארקע חידוש און אן‬ ‫‪j‬‬ ‫איז הגה"ק רבי שלמה קלוגער זצ"ל (שו"ת האלף לך‬ ‫איבערראשנדע טענה‪ :‬אמאל קען א גורל בטל‬ ‫שלמה‪ ,‬או"ח סימן סב) מסביר‪ ,‬אז דער איסור גייט נאר‬ ‫צוויי אידן‪ ,‬איין כזית מצה‬ ‫ארויף אויף שאלות אויפן צוקונפט ‪' -‬וואס גייט‬ ‫ווערן‪ ,‬נישט ווייל איינער האט געוואונען שלא‬ ‫ביושר‪ ,‬נאר פשוט ווייל נאך פארן גורל איז געווען‬ ‫אמאל‪ ,‬גענוי דארט וואו ס'איז נישט דא קיין שום‬ ‫פאסירן'‪ :‬וועט דער חולה בלייבן לעבן? וועט מען‬ ‫דארט א באטייליגטע וואס ביי קיין שום אויסגאנג‬ ‫נארמאלע וועג צו לעזן עפעס אויף א יושר'דיגן‬ ‫טרעפן די פארלוירענע זאך? און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫וואלט זי נישט געקענט האבן א גילטיגע געווינס‪.‬‬ ‫אופן‪ ,‬קומט אריין קלאר דער ענין פון א גורל‪.‬‬ ‫אבער אין א פאל ווען עס זענען דא צוויי זאכן‬ ‫אבער‪ ,‬בשם דעם מהרי"ל דיסקין ווערט‬ ‫צוויי אידן געפינען זיך אין א פלאץ וואו ס'איז‬ ‫וואס עקזיסטירן שוין‪ ,‬און מ'וויל נאר מכריע זיין‬ ‫געברענגט א נאכמער אינטערעסאנטער חילוק‪.‬‬ ‫נאר דא איין איינציגע כזית מצה פארן ליל הסדר‪.‬‬ ‫צווישן צוויי עניינים‪ ,‬צו וויסן אויב עס באלאנגט‬ ‫נישט יעדער באטייליגטער קען טענה'ן אז דער‬ ‫ביידע זענען פונקט אזוי מחוייב אין די מצוה‪ ,‬אבער‬ ‫פאר דעם אדער פאר יענעם‪ ,‬דאס איז יא מותר‪ .‬ער‬ ‫גורל איז בטל‪ ,‬נאר ווייל א צווייטנ'ס נאמען איז‬ ‫אויב זיי וועלן עס צעטיילן אויף העלפט‪ ,‬וועט‬ ‫ברענגט א ראיה צו דעם פון די גורלות וואס מ'האט‬ ‫קיינער נישט קענען יוצא זיין די מצוה בשלימות‪.‬‬ ‫געווען דאפלט‪ .‬מען קען זאגן פאר די אנדערע‬ ‫געמאכט אין בית המקדש‪ ,‬און ביים צעטיילן ארץ‬ ‫די שאלה איז‪ :‬ווער זאל עס עסן?‬ ‫באטייליגטע‪ :‬אויב די כלה מיטן דאפלטן נאמען‬ ‫ישראל פאר די שבטים‪.‬‬ ‫וואלט געווינען‪ ,‬וואלט איר דאך‬ ‫אין שו"ת בית יהודה ווערט‬ ‫סייווי אפגעפרעגט איר געווינס‪,‬‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז אזא פאל קען‬ ‫און אז זי האט נישט געווינען‪ ,‬וואס‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫מען לעזן מיטן כלל פון 'כל‬ ‫פונקטליך האבן ענק פארלוירן?‬ ‫דאלים גבר' ‪ -‬ווער ס'איז‬ ‫שטערקער געווינט‪ .‬אבער‬ ‫דער וואס האט א ספעציעלע‬ ‫דער שערי תשובה באנייעט‬ ‫טענה‪ ,‬איז טאקע דער וועמענ'ס‬ ‫א יסוד‪ ,‬אז ס'איז בעסער צו‬ ‫נאמען איז אריינגעלייגט געווארן‬ ‫מאכן א גורל‪ ,‬כדי כאטש איין‬ ‫צוויי מאל‪ .‬לויט זיין בליק‪ ,‬איז‬ ‫איד זאל קענען מקיים זיין די‬ ‫דאס מזל קיינמאל נישט געווען‬ ‫מצוה בשלימות; און דער וואס‬ ‫גלייך פאר ביידע זייטן‪ :‬אויב זיין‬ ‫פארלירט דעם גורל וועט האבן‬ ‫נאמען קומט נישט ארויס‪ ,‬האט‬ ‫א חלק אין די שכר פון די מצוה‪,‬‬ ‫ער דאך פארלוירן; אויב אבער זיין‬ ‫פונקט ווי ביי יששכר און זבולון‬ ‫נאמען קומט יא ארויס‪ ,‬וועלן די‬ ‫(שו"ת בית יהודה‪ ,‬סימן נח; שערי תשובה‪,‬‬ ‫אנדערע באטייליגטע אים נישט‬ ‫אורח חיים‪ ,‬סימן תפב)‪.‬‬ ‫לאזן געווינען‪ ,‬מיטן טענה אז ער‬ ‫דאס איז א גאנץ אנדערע‬ ‫האט געהאט צוויי שאנסן‪ .‬קומט‬ ‫סארט גורל ווי א פשוט'ע גורל‪-‬‬ ‫אויס אז ער האט זיך באטייליגט‬ ‫גי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫גי‬ ‫אזעלכע סארט יונגען‬ ‫צעטל‪ .‬דא איז נישט דא קיין געווינער אדער‬ ‫וועלכע זענען געווען‬ ‫פארלירער אינעם בוכשטאבליכן זין פון ווארט‪.‬‬ ‫און‬ ‫ליידיג‪-‬גייער‬ ‫ס'איז דא איין מצוה וואס מ'קען נישט צעטיילן‪,‬‬ ‫צייט‪-‬שטופער‪ ,‬וואס‬ ‫און מ'דארף א מהלך וויאזוי מחליט צו זיין אנדעם‬ ‫די ראשי הקהילה‬ ‫וואס איינער זאל האבן אן אומגערעכטע מעלה‬ ‫האבן געהאלטן פאר‬ ‫איבערן צווייטן‪.‬‬ ‫חשוב‪,‬‬ ‫ווייניגער‬ ‫‪j‬‬ ‫כדי צו ראטעווען די‬ ‫אנדערע‪.‬‬ ‫דריי מוהלים ‪ -‬און א קינד‬ ‫חתם‬ ‫דער‬ ‫וואס פעלט‬ ‫סופר איז אבער‬ ‫ס'איז געווען א מעשה מיט דריי מוהלים און דריי‬ ‫ארויסגעטראטן‬ ‫געלט‪ ,‬דורכדעם וואס אנדערע זאלן גיין דינען‬ ‫קינדער וועמען מ'האט געדארפט אריינברענגען‬ ‫שארף קעגן דעם‪ ,‬אז‬ ‫אנשטאט זיי‪.‬‬ ‫בבריתו של אברהם אבינו‪ .‬כדי ס'זאל נישט זיין קיין‬ ‫מען זאל אליין מאכן אזעלכע אויסוואלן‪ ,‬וויבאלד‬ ‫מחלוקת‪ ,‬האט מען געווארפן גורלות צו באשליסן‬ ‫אויפן וועג זענען זיי אבער אריינגעפאלן אין די‬ ‫ווען א חיוב ליגט אויף יעדן איינעם גלייך אויף‬ ‫וועלכער מוהל וועט מל'ען וועלכע קינד‪.‬‬ ‫הענט פון א שווינדלער‪ ,‬וואס האט זיי באראבעוועט‬ ‫גלייך‪ ,‬האבן די פרנסי העיר נישט קיין שום רעכט‬ ‫אויסצוקלויבן א געוויסן יחיד‪ ,‬נאר ווייל זיי קוקן‬ ‫האט אבער פאסירט א שרעקליכע טראגעדיע‪:‬‬ ‫דאס גאנצע געלט‪ ,‬און די פרשה האט זיך געענדיגט‬ ‫נאך פאר מ'איז אנגעקומען צום צווייטן קינד‪ ,‬איז‬ ‫אויף א טראגישן אופן‪ ,‬מיטן רציחה פון די דאזיגע‬ ‫אים אן פאר א שוואכערן מענטש‪.‬‬ ‫דאס קינד ליידער נפטר געווארן‪.‬‬ ‫בחורים השם ירחם‪.‬‬ ‫דער ריכטיגער וועג איז‪ ,‬צו באהאנדלען יעדן‬ ‫דער מוהל וואס האט געוואונען דעם צווייטן‬ ‫אויך דא האט דער גורל באשלאסן ווער עס וועט‬ ‫איינעם אייניג‪ ,‬און מאכן א גורל; ווער עס קומט‬ ‫ברית האט געטענה'ט‪ ,‬אז מ'דארף יעצט טוישן‬ ‫דארפן אנטון א מונדיר‪ ,‬און ווער עס וועט קענען‬ ‫ארויס אינעם גורל‪ ,‬וועט מוזן נעמען דעם פליכט‬ ‫דעם סדר‪ :‬דער מוהל וואס האט געוואונען דעם‬ ‫צוריק אהיימגיין‪ .‬אין יענע תקופה איז א 'גורל'‬ ‫צו דינען אין מיליטער אויף זיך‪ ,‬אדער פרובירן זיך‬ ‫דריטן ברית זאל איבערנעמען דעם צווייטן פלאץ‪,‬‬ ‫געווארן אן אנגעצויגענע און גאר ערנסטע זאך‪.‬‬ ‫אויסצולייזן און שיקן א צווייטן אנשטאט אים‪.‬‬ ‫און ער וועט דעמאלס מאכן דעם דריטן ברית‪.‬‬ ‫ווען די פרייז איז געלט‪ ,‬גייט דער וואס פארלירט‪,‬‬ ‫אבער סתם אויסצוקלויבן א מענטש אן קיין‬ ‫פשוט אהיים אן די געווינס‪ .‬אבער ווען א גורל‬ ‫דער דריטער מוהל האט זיך אבער אנטזאגט‪.‬‬ ‫גורל‪ ,‬נאר ווייל מען האלט אים פאר א 'פוחז‬ ‫באשליסט איבער מיליטער‪-‬דינסט‪ ,‬קען דער‬ ‫לויט זיין בליק איז דער גורל שוין געווארפן‬ ‫וריק' ‪ -‬אויף דעם שרייבט דער חתם סופר מיט א‬ ‫געווארן‪ .‬ער האט געוואונען דעם דריטן ברית‪ ,‬און‬ ‫אויסגאנג טוישן יארן לאנג פון א מענטש'ס לעבן‪,‬‬ ‫געוואלדיגע שארפקייט‪ ,‬אז דאס איז ממש ווי אן‬ ‫און אין יענע צייטן‪ ,‬נאך פיל מער פון דעם‪.‬‬ ‫וואס ס'איז געשען מיטן צווייטן ברית איז געווען‬ ‫אקט פון פארכאפן א מענטש (שו"ת חתם סופר‪ ,‬חלק ו‪,‬‬ ‫דעם מזל פון דעם מוהל וואס האט אים באקומען‪.‬‬ ‫‪j‬‬ ‫סימן כט)‪.‬‬ ‫הגאון רבי משה הלוי זאקס זצ"ל‪ ,‬האט טאקע‬ ‫און דאס איז אפשר דער סאמע שטערקסטער‬ ‫גע'פסק'נט אין זיין ספר שו"ת דברי משה‪,‬‬ ‫ווער געווינט; דער מענטש‬ ‫ביישפיל פון אלעס וואס מיר האבן געזען ביז אהער‪.‬‬ ‫לטובת דעם דריטן מוהל‪ .‬ער בלייבט ביים דריטן‬ ‫אדער דער טיקעט?‬ ‫דא זעט מען‪ ,‬אז מען ניצט נישט דעם גורל צו וויסן‬ ‫ברית אזויווי דער גורל האט באשטימט‪ ,‬און דער‬ ‫הערט אן אינטערעסאנטער מעשה‪.‬‬ ‫וואס עס וועט זיין אין די צוקונפט‪ ,‬נאר פשוט כדי‬ ‫צווייטער מוהל האט פארלוירן זיין רעכט‪ .‬דאס איז‬ ‫די ראשי הקהילה זאלן נישט קענען אפמאכן און‬ ‫ווייל דער גורל טוט צוטיילן פאר יעדן איינעם זיין‬ ‫ס'איז געווען א רשע‪ ,‬וואס האט געהאט אן‬ ‫אפשאצן איין מענטש מער ווי דעם צווייטן אין א‬ ‫ספעציפישן חלק‪ ,‬און וואס ס'געשעט נאכדעם טוט‬ ‫ערליכן איד וואס האט געארבעט ביי אים אין‬ ‫זאך וואס באטרעפט יעדן איינעם אייניג‪.‬‬ ‫נישט אריבערפירן דעם חבר'ס חלק צו אים (שו"ת‬ ‫שטוב‪ .‬ביידע פון זיי האבן געקויפט א לאטערי‬ ‫טיקעט‪ .‬דער רשע האט געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז‬ ‫‪j‬‬ ‫דברי משה מהגר"מ זקס‪ ,‬בנוגע הלכות גורלות)‪.‬‬ ‫דער ערליכער איד האט א בעסערע מזל ווי אים‪,‬‬ ‫דאס איז א שארפע הכרעה‪ :‬דער גורל האט‬ ‫האט ער באשלאסן אויפצוטוישן זייערע לאטערי‬ ‫שווארץ‪ ,‬רויט‪ ,‬אדער ווייס‬ ‫נישט געגעבן פאר יעדן מוהל 'איינע פון די דריי‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫טיקעטס ביינאכט‪.‬‬ ‫ברית'ן'‪ ,‬נאר עס האט געגעבן פאר יעדן איינעם א‬ ‫ביי די טערקישע רעגירונג אין די צייטן פון די‬ ‫ספעציפישן ברית‪ .‬אויב יענער ספעציפישער ברית‬ ‫און פונקט דאס וואס ער האט געהאפט‬ ‫אטאמאנישע אימפעריע‪ ,‬האט די מלוכה זעלבסט‬ ‫איז אראפ פון פלאן‪ ,‬ווערט דער גאנצער גורל נישט‬ ‫איז טאקע געשען‪ .‬די טיקעט וואס ער האט‬ ‫אויך געניצט גורלות פאר די מיליטער‪-‬דינסט‪.‬‬ ‫איבערגעמאכט‪.‬‬ ‫שטילערהייט אויפגעטוישט און אריינגעלייגט‬ ‫די דעמאלסדיגע צייטונגען שילדערן א סיסטעם‬ ‫פארן ערליכן איד‪ ,‬האט געוואונען‪ ...‬איז דער רשע‬ ‫פון פארשידענע קאלירטע צעטלעך‪ :‬א שווארצע‬ ‫‪j‬‬ ‫געקומען און גע'טענה'ט‪' :‬דאס איז מיין טיקעט!'‬ ‫צעטל האט געמיינט אז מען מוז גיין דינען אין‬ ‫די שאלה איז אנגעקומען צום גאון רבי חיים‬ ‫מיליטער‪ ,‬א רויטע צעטל איז געווען פאר 'רעזערוו'‬ ‫ווער גייט אין קריג?‬ ‫עוזר זצ"ל‪ ,‬און זיין תשובה דערויף איז געווען גאר‬ ‫דינסט‪ ,‬און א ווייסע צעטל האט געוויזן אז מען איז‬ ‫עס זענען אבער פארהאן מצבים וואס די אלע‬ ‫קורץ‪' :‬נישט די נומער געווינט‪ ,‬נאר דער מענטש‬ ‫אינגאנצן באפרייט פון מיליטערישע דינסט‪.‬‬ ‫שאלות באקומען א גאר אנדערע באדייט‪.‬‬ ‫געווינט' (די מעשה ווערט געברענגט אין 'דרך שיחה' בשם הגר"ח‬ ‫אין די צייטונג 'החבצלת' (תרלא)‪ ,‬ווערט דערציילט‬ ‫אין די צייטן ווען אידישע קהילות האבן געמוזט‬ ‫קנייבסקי זצ"ל‪ ,‬פון זיין שוואגער הגר"י זילבערשטיין שליט"א‪ ,‬וואס‬ ‫א שווערע און הארץ‪-‬רייסנדע מעשה‪ ,‬איבער דריי‬ ‫צושטעלן א געוויסע צאל יונגעלייט פארן מיליטער‪,‬‬ ‫האט עס געהערט פון זייער שווער הגרי"ש אלישיב זצ"ל; הגרי"ש‬ ‫אידישע בחורים וואס מ'האט געוואלט נעמען אין‬ ‫האבן די ראשי הקהילה געהאט א ביטערע‬ ‫אלישיב האט מסכים געווען צו דעם יסוד)‪.‬‬ ‫מיליטער‪ .‬די בחורים זענען געפארן קיין 'דמשק'‪,‬‬ ‫דילעמע‪ :‬וועמען זאל מען שיקן? טייל קהילות‬ ‫עס קומט אויס פון דעם‪ ,‬אז כאטש וואס מצד די‬ ‫פרובירנדיג זיך אויסצוקויפן פון די דינסט מיט‬ ‫האבן געוואלט אויסקלויבן די 'ריקנים ופוחזים' ‪-‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫די‬ ‫די‬ ‫די‬ ‫גענוצט דעם נאמען‬ ‫טעכנישע סיסטעם פון א לאטערי‪,‬‬ ‫זעט אויס ווי מ'קלויבט אויס דעם‬ ‫פון א בר מזל‬ ‫איז קויפן א לאטערי‬ ‫הגאון רבי אברהם פאלאג'י רעדט‬ ‫טיקעט‪ ,‬אבער מצד השגחה פרטית‬ ‫'השתדלות?'‬ ‫ארום פון א פאל וואס איז געווען‬ ‫קען מען דעפינירן‪ ,‬אז דער מענטש‬ ‫איז דער וואס געווינט‪ ,‬און די טיקעט‬ ‫דער עצם ענין פון קויפן א לאטערי טיקעט איז שוין לאנג‬ ‫כמעט פארקערט‪.‬‬ ‫איז בסך הכל נאר די כלי דורך וועלכע‬ ‫א ברייט‪-‬פארצווייגטער נושא אין ענייני אמונה און בטחון‪ ,‬און‬ ‫א מענטש האט באצאלט געלט‬ ‫די געווינס איז אנגעקומען צו אים‪.‬‬ ‫איז שוין אויסגעשמועסט און אויסגעאקערט געווארן ביי גדולי‬ ‫זיך צו באטייליגן אין א לאטערי‪,‬‬ ‫התורה דורכאויס די דורות‪.‬‬ ‫אבער ער האט נישט ארויפגעשריבן‬ ‫‪j‬‬ ‫ווען מען רעדט געווענליך פון פרנסה‪ ,‬טראכט מען פון א פעולה‬ ‫זיין אייגענעם נאמען‪ .‬אנשטאט‬ ‫מיט א נאטירליכן וועג צום רעזולטאט‪ :‬א מענטש ארבעט‪ ,‬פירט‬ ‫דעם‪ ,‬האט ער ארויפגעשריבן דעם‬ ‫גע'גנב'עט און‬ ‫געשעפטן‪ ,‬זוכט קונים אדער עפנט א נייע פרנסה‪ .‬א לאטערי‬ ‫נאמען פון א צווייטן מענטש‪ ,‬וואס‬ ‫געווינען‬ ‫טיקעט זעט לכאורה אויס פונקט פארקערט‪ .‬די שאנסן זענען‬ ‫ער האט געהאלטן אז יענער איז א‬ ‫ס'איז דא נאך א שאלה וואס‬ ‫קליין‪ ,‬און נאכן קויפן קען מען גארנישט טון צו פארבעסערן‬ ‫'מזל'דיגער' מענטש‪.‬‬ ‫נעמט די זעלבע דילעמע‪ ,‬אין א‬ ‫דעם אויסגאנג‪.‬‬ ‫למעשה האט יענע נאמען טאקע‬ ‫כמעט פארקערטע ריכטונג‪ .‬ראובן‬ ‫פונדעסטוועגן געפינען מיר‪ ,‬אז טייל פון די גדולי הדורות‬ ‫געווינען‪ .‬יעצט ערוועקט זיך א‬ ‫האט גע'גנב'עט א לאטערי טיקעט‬ ‫האבן דאס יא אריינגעלייגט אין די ראמען פון השתדלות‪ .‬עס‬ ‫שאלה‪ :‬פאר וועמען באלאנגט דאס‬ ‫פון שמעון‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט בשם הגאון רבי יוסף זונדל מסלאנט זצ"ל‪ ,‬אז‬ ‫געלט פון דעם געווינס?‬ ‫אין יענע מינוט איז די טיקעט‬ ‫ער האט אמאל געקויפט א לאטערי טיקעט‪ ,‬און ערקלערט אז‬ ‫געהערט עס פאר דעם וואס האט‬ ‫אליין נישט געווען ווערד צופיל‬ ‫מיט דעם טוט ער די מצוה פון מאכן השתדלות פאר פרנסה‪.‬‬ ‫באצאלט די געלט פארן טיקעט?‬ ‫מער פון וויפיל עס האט געקאסט‬ ‫ענליך צו דעם שטייט אין ספר 'קריינא דאיגרתא' (חלק א‪ ,‬אגרת‬ ‫אדער גאר פאר דעם מענטש‬ ‫ביים קויפן‪ .‬שפעטער איז די טיקעט‬ ‫נב) פונעם סטייפלער גאון זצ"ל‪ ,‬אז קויפן א לאטערי טיקעט‬ ‫וועמענ'ס נאמען איז ארויפגעשריבן‬ ‫פארלוירן געווארן‪ ,‬און פלוצלינג איז‬ ‫איז אין פרינציפ נישט אנדערש ווי סיי וועלכע אנדערע סארט‬ ‫געווארן‪ ,‬און ער איז דער וואס האט‬ ‫מען געוואויר געווארן אז די נומער‬ ‫השתדלות; בפרט ווען אין ספר 'ישועות חכמה' ווערט אפילו‬ ‫פאקטיש געווינען די לאטערי?‬ ‫וואס איז דערויף געשטאנען‪ ,‬האט‬ ‫געברענגט א ספעציעלע תפילה איידער מען שטעלט אריין‬ ‫די שאלה ווערט ארויפגעברענגט‬ ‫געוואונען א ריזיגע סומע געלט‪.‬‬ ‫א גורל‪ .‬הגר״ש דבליצקי זצ"ל האט אבער צוגעלייגט‪ ,‬אז‬ ‫אינעם ספר 'שדי חמד' בשם‬ ‫יעצט קומט שמעון און טענה'ט‬ ‫השתדלות הייסט ווען מען קויפט א לאטערי איין מאל א חודש‪,‬‬ ‫שו"ת 'ויען אברהם'‪ .‬ער ברענגט‬ ‫אזוי‪ :‬די טיקעט וואס מ'האט‬ ‫אויב קויפט מען מער ווי דעם איז דאס שוין נישט אין דעם גדר‪.‬‬ ‫ראיות און צדדים אויף ביידע‬ ‫גע'גנב'עט פון מיר‪ ,‬איז געווען די‬ ‫אבער דא דארף מען גוט פארשטיין דעם גדר‪ .‬קיינער רעדט‬ ‫זייטן‪ ,‬אבער די ראיות ווערן דארט‬ ‫געווינער‪-‬טיקעט‪ .‬שטעלט זיך די‬ ‫נישט פון א הבטחה אז מען וועט געווינען‪ .‬די גאנצע שאלה איז‬ ‫אפגעפרעגט‪ ,‬און די שאלה בלייבט‬ ‫שאלה‪ :‬איז דער גנב מחוייב מיר‬ ‫בלויז צי דער קליינער מעשה פונעם קויפן א לאטערי טיקעט‪,‬‬ ‫נישט מיט אזא פשוט'ן און קלארן‬ ‫צו באצאלן נאר די פרייז פון דעם‬ ‫קען הייסן א מינימאלער עפענונג‪ ,‬וואס פון דארט און ווייטער‬ ‫פסק‪ .‬דער ענין ווערט שפעטער‬ ‫טיקעט וויאזוי עס איז געווען בשעת‬ ‫לאזט דער מענטש אלעס איבער אין די הענט פון די השגחה‬ ‫אויך דורכגעשמועסט אינעם ספר‬ ‫די גניבה? אדער מוז ער באצאלן די‬ ‫עליונה‪.‬‬ ‫משפטי התורה (שו"ת ויען אברהם‪ ,‬חושן‬ ‫גאנצע סומע‪ ,‬וואס מ'איז שפעטער‬ ‫פון דער צווייטער זייט זענען געווען גדולי ישראל וואס‬ ‫משפט סימן ג; שדי חמד‪ ,‬מערכת גורל; משפטי‬ ‫געוואויר געווארן אז עס איז ווערד?‬ ‫האבן געשריבן זייער שארף איבער דעם מהלך‪ ,‬און געהאלטן‬ ‫התורה‪ ,‬חלק א‪ ,‬סימן סז)‪.‬‬ ‫די שאלה ווערט געברענגט אין‬ ‫אז דאס איז נישט קיין פאסיגע השתדלות‪ ,‬אדרבה‪ ,‬זיי האבן‬ ‫און דא ווערט אונזער שאלה נאך‬ ‫ספר 'עלינו לשבח' (להגר"י זילבערשטיין‬ ‫שטארק פארפירט קעגן דעם אז א מענטש וואס געפינט זיך‬ ‫טיפער‪ :‬אויב דער גורל איז בלויז‬ ‫שליט"א‪ ,‬במדבר‪ ,‬עמוד תרמב)‪ ,‬און דער פסק‬ ‫אין ענגשאפט‪ ,‬זאל זיך אנכאפן אין פוסטע חלומות‪ ,‬און בויען‬ ‫א טעכנישע לאטערי‪ ,‬קען מען‬ ‫וואס ווערט דארט געברענגט איז‪,‬‬ ‫זיין עתיד אויף לאטעריס‪ ,‬אנשטאט צו ארבעטן אויף אן ערליכן‬ ‫פארשטיין‪ ,‬אז דער עיקר איז דער‬ ‫אז אין דיני אדם איז דער גנב נאר‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫און נאטירליכן וועג‪.‬‬ ‫וואס האט באצאלט‪ .‬אבער אויב‬ ‫מחוייב צו באצאלן די ווערד פונעם‬ ‫עס ווערט אויך געברענגט‪ ,‬אז דער חזון איש האט אמאל‬ ‫מ'זעט אינעם גורל א זאך וואס איז‬ ‫טיקעט בשעת די גניבה ‪ -‬דאס‬ ‫געראטן פאר א מענטש אין א שווערן מצב צו קויפן א לאטערי‪-‬‬ ‫פארבינדן מיט השגחה און מזל‪ ,‬איז‬ ‫הייסט‪ ,‬די פרייז וואס דער טיקעט‬ ‫טיקעט; אבער עס איז נישט קלאר אויב ער האט געהאלטן אז‬ ‫דא אן ערנסטע פלאץ צו פרעגן‪,‬‬ ‫האט געקאסט ‪ -‬און נישט די גאנצע‬ ‫דאס איז א וועג פון השתדלות‪ ,‬אדער האט ער נאר געגעבן די‬ ‫צי אפשר האט דער נאמען וואס‬ ‫סומע פונעם שפעטערדיגן געווינס‪.‬‬ ‫הוראה ביי איין ספעציפישער פאל אז מ'קען קויפן א לאטערי‪.‬‬ ‫איז אריינגעקומען אינעם גורל א‬ ‫דער חידוש איז גאר שטארק‪.‬‬ ‫די עכטע שאלה איז אלזא נישט בלויז צי עס איז מותר‬ ‫באזונדערע זכות דאס צו געווינען‪.‬‬ ‫אפילו ווען מען ווייסט שוין‬ ‫אויסצוגעבן עטליכע דאלער אויף א טיקעט‪ .‬די שאלה איז‪,‬‬ ‫‪j‬‬ ‫שפעטער אז פונקט יענע טיקעט‬ ‫פאר אינעם מענטש'ס קאפ בשעת ער טוט עס‪ .‬צי‬ ‫וואס גייט ָ‬ ‫איז געווען דער געווינער‪ ,‬קוקט בית‬ ‫איז דאס א שפיל‪ ,‬אן אקט פון יאוש און פוסטע האפענונג‪,‬‬ ‫אדער באטראכט ער דאס אלס א באשיידענער שליחות‪ ,‬וואו‬ ‫די דירה‪-‬גורל וואס‬ ‫דין אויף דעם חפץ אזויווי עס איז‬ ‫געווען אין דער מינוט פון די גניבה‪.‬‬ ‫ער נעמט זיך אונטער זיין קליינעם חלק פון השתדלות‪ ,‬און‬ ‫האט אויפגערודערט‬ ‫אין יענעם מינוט איז עס געווען א‬ ‫גיבט איבער דעם גאנצן חשבון פארן בורא כל עולמים‪.‬‬ ‫ירושלים‬ ‫פשוט'ער לאטערי טיקעט מיט זיין‬ ‫אין די יארן תרכ"ב‪-‬תרכ"ג האט‬ ‫געווענליכן פרייז‪ ,‬און אזויפיל דארף‬ ‫זיך אין ירושלים אנטוויקלט א פרשה‬ ‫דער גנב באצאלן להלכה‪.‬‬ ‫וט‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫וט‬ ‫נישט יעדער גורל איז דער‬ ‫דעם ציבור‪ ,‬האבן געפאדערט אז מ'זאל עס תיכף‬ ‫ארום ישיבת 'עץ חיים'‪ ,‬וואס האט דאן געדארפט‬ ‫אפשטעלן‪.‬‬ ‫א גרויסן סכום געלט כדי אויסצוברייטערן און‬ ‫זעלבער‬ ‫די דעבאטע איז נישט געווען בלויז אויף דער‬ ‫פארזיכערן דעם קיום פונעם מוסד‪ .‬דער מנהל‬ ‫ווען מען קוקט צוריק אויף אלע שאלות וואס‬ ‫שאלה צי מען מעג מאכן א גורל אדער נישט‪ ,‬נאר‬ ‫המוסד הגאון רבי שאול בנימין הכהן‪ ,‬וועלכער‬ ‫מיר האבן ביז אהער דורכגעשמועסט‪ ,‬זעט מען‬ ‫עס האט אנגערירט פיל טיפערע שאלות‪ ,‬ווי למשל‪:‬‬ ‫איז געשטאנען אין שפיץ פונעם תלמוד תורה‪ ,‬איז‬ ‫אז דאס ווארט 'גורל' באדייט נישט אלעמאל די‬ ‫ווער האט די רעכט צו פירן א גורל אין נאמען פון‬ ‫אויפגעקומען מיט א פלאן‪ ,‬צו קויפן א גרויסע הויף‬ ‫זעלבע זאך‪.‬‬ ‫א מוסד וואס באלאנגט פארן ציבור? ווער נעמט‬ ‫אינדרויסן פון די חומות פון ירושלים‪ ,‬און דארט‬ ‫אמאל איז עס א גורל צו צעטיילן א זאך‬ ‫איבער דאס התחייבות צום קויפער? און וואס‬ ‫אויפבויען אכצן הייזער‪.‬‬ ‫צווישן צוויי מענטשן‪ .‬אמאל איז עס א גורל וואס‬ ‫וועט פאסירן אויב מ'וועט פארקויפן טיקעטס‬ ‫די חשבון איז געווען‪ ,‬אז א טייל פון די הייזער‬ ‫באשטימט א זכות‪ ,‬ווי ביי די מעשה פון די מוהלים‪.‬‬ ‫אין פארשידענע לענדער‪ ,‬און די רעגירונגען‬ ‫וועלן פארדינגען ווערן‪ ,‬און פון די רענט זאל די‬ ‫אמאל איז עס א גורל אפצוהאלטן א מחלוקת‪.‬‬ ‫דארט וועלן זיך קעגנשטעלן אדער עס אינגאנצן‬ ‫ישיבה באקומען א קביעות'דיגע איינקונפט‪.‬‬ ‫אמאל רעדט מען פון א לאטערי וואו געלט איז‬ ‫אומלעגאליזירן?‬ ‫אבער כדי צו קענען קויפן דעם שטח און אנהייבן‬ ‫אויפן שפיל‪ .‬און אמאל ‪ -‬ווי ביי די מיליטערישע‬ ‫בקיצור המעשה‪ ,‬א גורל וואס מען האט געמאכט‬ ‫די גאנצע בוי‪-‬ארבעט‪ ,‬האט מען געדארפט א ריזן‬ ‫גורלות ‪ -‬קען דער אויסגאנג טוישן דאס גאנצע‬ ‫כדי צו שאפן געלט פאר לימוד התורה‪ ,‬איז‬ ‫סומע מיט וואס אנצוהייבן‪ ,‬וואס איז אויסגעקומען‬ ‫לעבן פון א מענטש‪.‬‬ ‫שנעל אויסגעוואקסן אין א ריכטיגע עפנטליכע‪,‬‬ ‫צו ערגעץ ארום דרייסיג טויזנט רובל‪.‬‬ ‫דעריבער קען מען אויך נישט נעמען איין הלכה‬ ‫הלכה'דיגע‪ ,‬און לעגאלע פרשה וואס האט‬ ‫אזא סומע האט מען נישט געקענט אזוי גרינג‬ ‫און ארויפלייגן אויף יעדן פאל‪ .‬ביי איין גורל איז‬ ‫אויפגעטרייסלט גאנץ ירושלים‪.‬‬ ‫צוזאמנעמען פון איין נדבן אדער פון די געווענליכע‬ ‫דער עיקר‪ ,‬אז אלע חלקים זאלן זיין גלייך‪ .‬ביי א‬ ‫די פרשה איז געווען א חלק פון א גרעסערע‬ ‫נדבות‪ .‬דעריבער איז אויפגעקומען דער געדאנק‪,‬‬ ‫צווייטן גורל איז די שאלה צי דער גורל האט שוין‬ ‫עפנטליכע מערכה איבער די הנהגה פון די מוסדות‬ ‫צו שאפן דאס געלט דורך א גורל‪ .‬מ'וועט פארקויפן‬ ‫געגעבן פאר יעדן זיין ספעציפישן חלק‪ .‬ביי א‬ ‫אין ירושלים‪ ,‬וואס האט צום סוף געברענגט אז‬ ‫גורל‪-‬טיקעטס‪ ,‬און מען וועט מאכן א גרויסע גורל‪,‬‬ ‫דריטן גורל דארף מען בכלל פרעגן צי מען מעג נוצן‬ ‫די רעגירונג זאל זיך אריינמישן‪ .‬די גדולי וגאוני‬ ‫וואו איינער וועט געווינען איינס פון די הייזער‬ ‫א גורל פאר אזא סארט שאלה‪.‬‬ ‫דארט אין ירושלים‪.‬‬ ‫אבער איין זאך לויפט דורך ווי‬ ‫אזוי האט ער געהאפט‪ ,‬אז‬ ‫א גראדע ליניע צווישן כמעט‬ ‫אסאך מענטשן וועלן זיך משתתף‬ ‫אלע פעלער‪ :‬דער מענטש קען‬ ‫זיין מיט קלענערע סכומים‪ ,‬און‬ ‫זיך ווי ווייניגער אריינמישן אינעם‬ ‫צוזאמען וועט זיך אנזאמלען‬ ‫אויסגאנג‪ ,‬און מען דארף זיכער‬ ‫די ריזן סומע וואס מ'האט‬ ‫מאכן אז פארן גורל איז אלעס‬ ‫געדארפט פארן פראיעקט‪ .‬פאר‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬גלייך און ריין פון‬ ‫רבי שאול בנימין איז דאס נישט‬ ‫טעותים‪.‬‬ ‫געווען סתם א לאטערי‪ .‬דער‬ ‫גורל האט געדארפט ווערן דער‬ ‫‪j‬‬ ‫פינאנציעלער מאטאר וואס וועט‬ ‫עס איז אבער דא נאך א סארט‬ ‫אויפבויען א גאנצע נייע הכנסה‬ ‫גורל‪ ,‬וואס מיר האבן נאכנישט‬ ‫קוואל פאר 'עץ חיים'‪.‬‬ ‫בארירט ביז יעצט‪ .‬אזא סארט‬ ‫אבער די פראבלעם איז‬ ‫גורל וואס האט נישט קיין צעטל‬ ‫געווען‪ ,‬אז די גאנצע זאך איז‬ ‫מיט א נאמען דערויף‪ ,‬און אויך‬ ‫אונטערגענומען געווארן אנדעם‬ ‫נישט קיין טיקעט מיט נומערן‪.‬‬ ‫וואס מ'זאל פרעגן די דעת פון די‬ ‫אנשטאט דעם‪ ,‬עפנט מען אויף‬ ‫גאנצע הנהלה און די עסקנים‪ ,‬און‬ ‫א חומש‪ .‬מען ציילט בלעטער און שורות‪ ,‬ביז מען‬ ‫ירושלים‪ ,‬אריינגערעכנט הגאון רבי שמואל‬ ‫ווען דאס איז באקאנט געווארן‪,‬‬ ‫תוספת ליום טוב‬ ‫געפינט איין פסוק ‪ -‬און פאר דורות לאנג האבן‬ ‫סלאנט און הגאון רבי מאיר אויערבאך זצ"ל‪ ,‬זענען‬ ‫האט זיך געעפנט א גאנצע שטורעם איבער שאלות‬ ‫גדולי ישראל געזוכט אויף דעם מהלך תירוצים‬ ‫ארויסגעטראטן גאר שארף קעגן דעם שריט‪ ,‬און‬ ‫פון אויטאריטעט‪ ,‬אחריות הציבור‪ ,‬און דאס ניצן‬ ‫אויף שאלות וואס מען האט אויף קיין אנדערן אופן‬ ‫עס האט זיך אנטוויקלט א פייערדיגע מערכה‬ ‫דעם נאמען פון ירושלים און אירע מוסדות‪ ,‬פארן‬ ‫נישט געקענט פארענטפערן‪.‬‬ ‫איבער די גאנצע זאך פון דעם גורל‪ ,‬דער כח פון‬ ‫צוועק פון פארקויפן טיקעטס‪.‬‬ ‫איבער דעם וועלן מיר בעזרת השם ארומרעדן‬ ‫די מוסדות הציבור‪ ,‬און די וועג וויאזוי מען האט‬ ‫די טיקעטס זענען געדרוקט געווארן בסוד סודות‪,‬‬ ‫אין דעם קומענדיגן חלק פונעם מעמד‪ :‬דער‬ ‫געזאמלט געלט‪.‬‬ ‫מיטן פלאן זיי צו פארקויפן בעיקר אין אויסלאנד‪.‬‬ ‫סוד פון 'גורל הגר"א' ‪ -‬וויאזוי מען פלעגט עס‬ ‫די מערכה איז נישט געבליבן בלויז צווישן‬ ‫אבער דעמאלס האט פאסירט א פאנטשער וואס‬ ‫דורכפירן‪ ,‬ווער זענען די וואס האבן עס גענוצט‪,‬‬ ‫די ווענט פון בית המדרש‪ .‬עס האט זיך אויך‬ ‫האט אלעס געטוישט‪ :‬עטליכע טיקעטס זענען‬ ‫און פארוואס עס איז מעגליך אז דער מערסט‪-‬‬ ‫אריבערגעכאפט צו די טערקישע רעגירונג‪,‬‬ ‫ארויסגעפאלן פונעם דרוקער אויף די גאס‪ ,‬און‬ ‫און אינמיטן דעם גאנצן באלאגאן האט מען‬ ‫דער סוד האט ארויסגערונען‪ ,‬און אויפגעריסן מיט‬ ‫באקאנטער גורל וואס מען פארבינדט צום גר"א‪...‬‬ ‫ארעסטירט הגאון רבי שאול בנימין; און לויט די‬ ‫קראפט איבער די ירושלימ'ער גאסן‪.‬‬ ‫שטאמט גאר בכלל נישט פונעם גר"א‪.‬‬ ‫באריכטן איז זיין פרוי אויך געזעסן אין טורמע א‬ ‫די קעגנערשאפט פונעם ציבור איז וואס א‬ ‫‪j‬‬ ‫שטיק צייט צוליב דעם פרשה‪.‬‬ ‫טאג שפעטער געווארן אלס שטערקער‪ ,‬און די‬ ‫‪j‬‬ ‫וואס האבן געהאלטן אז דאס איז א פגיעה אין‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫זט‬ ‫זט‬ ‫זט‬ ‫ַעל ֵיְדי ִצ ְד ֶק ָך‬ ‫סיפורי קודש בעניני "עבודת התפלה" אצל צדיקים הק' בעלי ההילולא‬ ‫ְמ ָשׁ ְר ָתיו‬ ‫ש ֲׁוֹא ִלים‬ ‫התניא האט באפוילן אז מען זאל‬ ‫תולדות צדיק‬ ‫שו"ת בהלכות תפלה‬ ‫אראפנעמען פון אים די רש"י‬ ‫עבודת‬ ‫הרה"ק רבי אברהם המלאך‬ ‫ווען מען איז מסופק צו מען‬ ‫תפילין‪ ,‬און אים אנטון די רבינו‬ ‫תם תפילין‪ .‬מען האט טאקע‬ ‫התפילה‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז געבוירן געווארן‬ ‫בשנת תק"א‪ ,‬צו זיין הייליגן‬ ‫האט געזאגט המלך בתוכ"ד‬ ‫אזוי געטון‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫אצל הרה"ק‬ ‫פאטער‪ ,‬המגיד הגדול רבי דוב‬ ‫אויפגעכאפט פון זיין דביקות‪.‬‬ ‫בער ממעזריטש זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫שאלה‪ :‬אויב איינער האט‬ ‫בטעות געזאגט 'הקל הקדוש'‪,‬‬ ‫דאס‬ ‫מ'האט‬ ‫ווען‬ ‫רבי אברהם‬ ‫ממשיך דרכו פונעם בעש"ט‬ ‫און נאכדעם האט ער זיך‬ ‫איבערדערציילט פארן 'מלאך'‬ ‫האט ער זיך אנגערופן‪" :‬והחכמה‬ ‫המלאך‬ ‫הק'‪ .‬פון זיינע יונגע יארן איז ער‬ ‫שוין געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫פארראכטן און געזאגט 'המלך‬ ‫זיעועכי"א‬ ‫תחיה את בעליה"‪ ,‬אלס רמז‬ ‫אויסטערלישער קדושה‪ ,‬פרישות‬ ‫הקדוש'‪ ,‬ער ווייסט אבער נישט‬ ‫צו דעם וואס עס שטייט אין די‬ ‫נפטר י"ב תשרי‬ ‫און דביקות‪ ,‬אויף אזוי ווייט‪ ,‬אז ער‬ ‫אויב עס איז געווען תוך כדי‬ ‫כתבי האריז"ל‪ ,‬אז די תפילין‬ ‫תקל"ז לפ"ק‬ ‫איז ביי חסידים באקאנט געווארן‬ ‫דיבור אדער נאכדעם‪ ,‬האט ער‬ ‫דרבינו תם איז בבחינת 'חכמה'‪.‬‬ ‫מיטן נאמען 'דער מלאך'‪.‬‬ ‫יוצא געווען אדער ער דארף‬ ‫נאך דאס הסתלקות פונעם מגיד‪,‬‬ ‫איבערדאווענען?‬ ‫זיין 'גן עדן' ביים דאווענען‬ ‫האט רבי אברהם זיך באזעצט אין פאסטוב‬ ‫אמאל ווען דער מלאך האט נאך געהאלטן‬ ‫גאר‬ ‫זיין‬ ‫[כוואסטוב]‪ ,‬וואו ער האט ווייטער געפירט‬ ‫תשובה‪ :‬בדיעבד האט ער יוצא‬ ‫אינמיטן דאווענען‪ ,‬און דער בעל התניא האט שוין‬ ‫הקודש‪.‬‬ ‫באהאלטענע און אפגעשיידטע עבודת‬ ‫געווען‪ ,‬וויבאלד עס איז א ספק‬ ‫געהאט פארענדיגט דאס דאווענען‪ ,‬האט דער בעל‬ ‫תשרי‬ ‫י"ב‬ ‫אום‬ ‫זיין לעבן איז געווען זייער קורץ‪.‬‬ ‫דרבנן‪ ,‬קען מען אננעמען אז מען‬ ‫התניא גענומען עפעס צו טועם זיין דארט אין בית‬ ‫זייענדיג‬ ‫געווארן‪,‬‬ ‫שנת תקל"ז‪ ,‬איז ער נסתלק‬ ‫האט יא געזאגט תוך כדי דיבור‪.‬‬ ‫המדרש‪ .‬שפעטער האט דער מלאך נישט געוואלט‬ ‫איז‬ ‫און‬ ‫אלט‪,‬‬ ‫יאר‬ ‫דרייסיג‬ ‫בלויז ארום זעקס און‬ ‫כאטש וואס געווענליך דארף מען‬ ‫לערנען מיטן בעל התניא די קומענדיגע דריי טעג‪.‬‬ ‫תורה‬ ‫דברי‬ ‫זיינע‬ ‫פאסטוב‪.‬‬ ‫געקומען לקבורה אין‬ ‫איבערדאווענען ווען מען געדענקט‬ ‫דער בעל התניא איז אריין צום מגיד‪ ,‬און דערציילט‬ ‫'חסד‬ ‫ספר‬ ‫אינעם‬ ‫געווארן‬ ‫געדרוקט‬ ‫זענען שפעטער‬ ‫נישט אויב מען האט געזאגט הקל‬ ‫אז זיין זון וויל מער נישט לערנען מיט אים‪ .‬דער מגיד‬ ‫שפעטער‬ ‫איז‬ ‫שכנא‬ ‫שלום‬ ‫רבי‬ ‫זון‬ ‫זיין‬ ‫לאברהם'‪ .‬פון‬ ‫הקדוש אדער המלך הקדוש‪ ,‬איז‬ ‫האט אים גערופן און געפרעגט פארוואס ער איז‬ ‫גזע'‪.‬‬ ‫'רוזינער‬ ‫הייליגער‬ ‫דער‬ ‫ארויסגעוואקסן‬ ‫דאס וויבאלד מען נעמט אן אז מן‬ ‫ברוגז געווארן אויפן בעל התניא? האט דער מלאך‬ ‫הסתם האט ער געזאגט ווי זיין‬ ‫געענטפערט‪" :‬ווייל ער האט אריינגעברענגט א דבר‬ ‫זיין הכנה צום דאווענען‬ ‫געוואוינהייט‪ ,‬אבער אין דעם פאל‬ ‫גשמי אין מיין גן עדן!" בלויז נאכדעם וואס דער מגיד‬ ‫דער מלאך פלעגט זיצן אפגעזונדערט רוב טאג‪,‬‬ ‫וואס ער האט זיך פארראכטן‪ ,‬קען‬ ‫האט אים באפוילן ווייטער צו לערנען מיטן בעל‬ ‫מלובש מיט טלית ותפילין‪ ,‬און דינען דעם אויבערשטן‬ ‫מען אננעמען אז עס איז געווען תוך‬ ‫התניא‪ ,‬האט ער ממשיך געווען צו לערנען מיט אים‪.‬‬ ‫מיט אן איבערמענטשליכן עבודה‪ .‬דער רוזינער האט‬ ‫כדי דיבור‪.‬‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז ער פלעגט עסן בלויז איינמאל אין א‬ ‫מ'האט געקענט אנצינדן א שפענדל!‬ ‫מעת לעת‪ ,‬דאס הויט פון א טויבעלע‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫די שאלות ווערן געענטפערט דורך‬ ‫דער צמח צדק פון ליובאוויטש האט געזאגט‪" :‬דער‬ ‫האט ער געלעבט!‬ ‫הרה"ג ר' נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט"א‬ ‫מו"ץ בשיכון סקווירא‪ ,‬ובעל הליכות החיים‬ ‫הייליגער (אזוי האט ער גערופן דעם מלאך)‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫נאך האט דער רוזינער געזאגט‪ ,‬אז דער טעם‬ ‫איר קענט אנפרעגן א שאלה בעניני תפלה וקרה"ת‬ ‫געזאגט די ברכה פון 'יוצר אור'‪ ,‬איז זיין התלהבות‬ ‫פארוואס מ'האט אים גערופן 'מלאך' איז געווען‪,‬‬ ‫דורכן רופן דעם קרן תוי"ט האטליין און דרוקן ‪#2‬‬ ‫געווען אזוי גרויס‪ ,‬אז מ'האט געקענט אנצינדן פון‬ ‫ווייל זיין נקיות מיט וואס ער האט זיך געגרייט‬ ‫אים א שפענדל האלץ‪ ,‬און דאס איז ניט קיין גוזמא!"‬ ‫צום דאווענען איז געווען אזוי מורא'דיג‪ ,‬אז ער איז‬ ‫געווארן ריין ווי א כלי זכוכית‪ ,‬וואס איז בכלל נישט‬ ‫בפישוט ידים ורגלים‪ ,‬און מיט בכיות נוראות‬ ‫פארגאסן טרערן אגאנץ תשעה באב‬ ‫בכח האנושי‪.‬‬ ‫געקלאגט אויפן חורבן בית המקדש‪ ,‬און אויף צער‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מראדוויל זי"ע האט געהאט א‬ ‫השכינה הקדושה‪ .‬אזוי איז ער געליגן די גאנצע נאכט‬ ‫געוואלדיגע השתוקקות צו פארן זיך מסתופף זיין‬ ‫אנגעקומען צו כלות הנפש ממש‬ ‫און דעם גאנצן טאג תשעה באב‪ ,‬און די גאנצע צייט‬ ‫בצילו פונעם הייליגן מלאך‪ ,‬איז ער אריין פרעגן‬ ‫בלויז א קליינע קבוצה פון גאר גרויסע תלמידי‬ ‫געקלאגט מיט טרערן‪ .‬ביי חצות האט זיך דער מלאך‬ ‫זיין הייליגן טאטן הרה"ק המגיד מזלאטשוב זי"ע‬ ‫המגיד האבן געלערנט פון אים תורה‪ .‬איינער פון זיי‬ ‫דערוועגן‪ .‬עס איז נאך געווען דאן אפאר וואכן בעפאר‬ ‫איז געווען דער הייליגער בעל התניא‪ ,‬וועמען דער‬ ‫אויפגעשטעלט‪ ,‬האט מען געזען אז ס'איז געווען‬ ‫תשעה באב‪ ,‬האט אים דער טאטע געזאגט‪ ,‬אז ער קען‬ ‫מגיד האט געשטעלט צו לערנען מיט זיין זון תורת‬ ‫ממש ווי א טייך וואסער ארום אים‪ .‬דאן האט שוין‬ ‫פארן‪ ,‬בתנאי אז ער וועט דארט בלייבן ביז נאך תשעה‬ ‫הנגלה‪ ,‬און דער מלאך האט געלערנט מיטן בעל‬ ‫רבי יצחק פארשטאנען פארוואס דער טאטע האט‬ ‫באב‪ .‬דער זון האט מסכים געווען און איז געפארן‪.‬‬ ‫התניא תורת הנסתר‪ .‬עס איז טאקע באקאנט אין‬ ‫געוואלט אז ער זאל בלייבן ביז נאך תשעה באב‪.‬‬ ‫דארט ביים הייליגן מלאך האט רבי יצחק קונה‬ ‫חב"ד‪ ,‬אז די גאר הויכע דרושים אין 'תורה אור'‪ ,‬זענען‬ ‫ווען ער האט דאס דערציילט פאר זיין טאטן‪ ,‬האט‬ ‫געווען גאר אסאך קדושה און תורה‪ ,‬אבער ווען עס‬ ‫פון די תורה וואס ער האט מקבל געווען פונעם מלאך‪.‬‬ ‫אים זיין טאטע געזאגט‪" :‬אילו זכית וואלסטו געזען‬ ‫איז געקומען ליל תשעה באב‪ ,‬האט ער געזען א מחזה‬ ‫הרה"ק מהוסיאטין זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז אמאל‬ ‫אז אליהו הנביא ז"ל שטייט דארט דערנעבן און‬ ‫וואס ער האט קיינמאל אין לעבן נישט פארגעסן‪.‬‬ ‫אינמיטן דאווענען האבן די מקורבים געשפירט אז ער‬ ‫טרייסט אים"‪.‬‬ ‫ביים זמן מעריב האט זיך דער מלאך אראפגעלייגט‬ ‫האלט ממש ביי כלות הנפש‪ ,‬און דער הייליגער בעל‬ ‫זי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה‬ ‫יענו ּ‬ ‫הוּא מוֹ ִשׁ ֵ‬ ‫"זאלסט וויסן‪ ,‬דיין אייניקל וואס הייסט אזוי און אזוי‪,‬‬ ‫זייער וויי‪-‬געטון ַאז ער האט נאכנישט זוכה געווען צו‬ ‫אין תולדות אהרן האט מען‬ ‫המשך פון עמוד ו'‬ ‫נעמט זיך אונטער אויף פערציג טעג‪ ,‬נישט צו רעדן‬ ‫קיין ישועה‪ .‬האב איך אים געזאגט‪ :‬״איך גיי מתפלל‬ ‫געענדיגט של"ס הערשט איינס‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬עס קומט אים נישט ָאן גרינג‪ ,‬ער‬ ‫זיין פאר דיר״‪.‬‬ ‫ביינאכט‪ .‬מיר האבן זיך דאן אינאיינעם צוריק‬ ‫ַ‬ ‫אזייגער‬ ‫שטרענגט זיך זייער ָאן‪ ,‬איך בעט דיך הייליגער רבי‪ ,‬זיי‬ ‫מיר האבן זיך זייער שיין געזעגנט און זיך‬ ‫ארויסגעלאזט קיין קערעסטיר צו זיין ביים ציון פון‬ ‫מתפלל‪ ,‬אז אין זכות פון דעם זאל ער געהאלפן ווערן‬ ‫ָאנגעוואונטשן‪ ,‬און ער האט מיר איבערגעלאזט זיין‬ ‫ר' ישעי'לע‪ .‬דער יונגערמאן האט געוואלט דארט‬ ‫מיט א שידוך!"‬ ‫נומער‪ ,‬כדי צו קענען בלייבן בקשר‪.‬‬ ‫זאגן ׳ויתן לך׳‪ ,‬זאגן עטליכע קאּפיטלעך תהלים‪ ,‬און‬ ‫היינט‪ ,‬מיטוואך פר' האזינו א'‪ ,‬אכט און דרייסיג‬ ‫פראווען א מלוה מלכה ביי ר' ישעי'לע‪ .‬פון דארט איז‬ ‫*‬ ‫טעג שפעטער‪ ,‬רופט ער מיר אן‪" :‬מזל טוב! מזל טוב!"‬ ‫איך בין מיר ווייטער געפארן אין וועג מיט מיין‬ ‫ער געפארן צום עירפארט צוריק אויף בודאפעסט‪,‬‬ ‫ער איז א חתן געווארן בשעה טובה ומוצלחת! ער‬ ‫נסיעה‪ .‬זונטאג אדער מאנטאג זענען מיר ָאנגעקומען‬ ‫וואו ער האט גענומען דעם פליגער צוריק אהיים קיין‬ ‫איז גליקליך אויפגעראכטן געווארן!‬ ‫דארט זענען מיר געגאנגען אויפן ביה"ח‪,‬‬ ‫קיין קראקא‪ָ .‬‬ ‫ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ער זאגט מיר פרייליכערהייט‪ ,‬אז ס׳נישט סתם‬ ‫ווי פארשטייט זיך‪ ,‬מתּפלל זיין ביי די גדולי וקדושי‬ ‫בכל אופן‪.‬‬ ‫א שידוך‪ ,‬נאר עפעס ספעציעל‪ ,‬אויסנאם‪ ,‬לעילא‬ ‫עולם‪.‬‬ ‫ביים זיך געזעגענען האט ער מיר דערציילט זיין‬ ‫ולעילא! ער האט ממש נישט געקענט רעדן פון גליק!‬ ‫מיר זענען געווען אויפן ציון פונעם הייליגן רמ"א‪,‬‬ ‫געשיכטע‪ :‬ער איז ל״ע א גרוש‪ ,‬און ער איז סך הכל‬ ‫האב איך אים געזאגט‪" :‬טייערער ידיד‪ ,‬מזל טוב!‬ ‫מגלה עמוקות‪ ,‬און ב"ח‪ ,‬און דערנאך זענען מיר‬ ‫געקומען קיין אונגארן בלויז אויף איין טאג‪ .‬איינער‬ ‫מזל טוב! האסט נישט קיין ַאנונג ווי דו האסט מיר‬ ‫געגאנגען צום אדמת קודש‪ ,‬וזה שער השמים‪ ,‬דער‬ ‫פון ארץ ישראל‪ ,‬א פארמעגליכער מענטש‪ ,‬וואס איז‬ ‫דערפריידט מיט די בשורה טובה וואס האסט מיר‬ ‫ציון הקדוש פונעם הייליגן 'תוספות יו"ט'‪.‬‬ ‫האבן אויף‬‫געקומען קיין אונגארן‪ ,‬האט געוואלט ָ‬ ‫יעצט געזאגט!!! איך זע ממש אפן דער כח פון די‬ ‫אינטערעסאנט איז געווען‪ַ ,‬אז דער יונגערמאן‬ ‫זאל אים‬‫איין טאג ַאן ארץ ישראל׳דיגער איד וואס ָ‬ ‫הייליגע קבלה ביים צדיק אמת!!!"‬ ‫האט מיר געהאט דערציילט בתוך הדברים‪ ,‬אז ער‬ ‫ארומדרייוון פאר א טאג צייט‪ ,‬אים אויפפיקן פון‬ ‫האב איך אים מעורר‬ ‫נאכן זיך בארואיגן אביסל‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫איז אן אייניקל פונעם תוס' יו"ט‪ ,‬און יעצט זייענדיג‬ ‫עירפארט‪ ,‬נעמען צו ר' ישעי'לע און צו נאך א פלאץ‪,‬‬ ‫געווען מעומק לבבי‪ ,‬אז ער זאל עס זען ווייטער‬ ‫דאס‬ ‫ביים ציון המצויינת של אותו צדיק‪ ,‬איז מיר ָ‬ ‫און אים צוריקטראגן צום עירפארט‪.‬‬ ‫אנצוהאלטן‪ ,‬ווייל דאס איז נאר די אנפאנג פון די‬ ‫קאּפ‪ ,‬אז דער יונגערמאן זאגט אז‬ ‫אויפגעקומען אין ָ‬ ‫ס׳האט זיך לויט זיין חשבון געלוינט‪ ,‬אז יענער זאל‬ ‫ישועה!‬ ‫ער דארף א שידוך‪.‬‬ ‫ארויסנעמען א קאר‪ ,‬אים ארומנעמען פאר א טאג‪ ,‬און‬ ‫ער דארף דאך נאך אזויפיל סייעתא דשמיא‪ ,‬אז‬ ‫טראכטנדיג פון אים‪,‬‬ ‫דארט‪ ,‬בשעת מעשה‪ַ ,‬‬ ‫זייענדיג ָ‬ ‫היימפארן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫צוריק ַא‬ ‫אלעס זאל זיך אויסארבעטן לטובה‪ ,‬און ער זאל‬ ‫ביים ציון פונעם תוספות יום טוב‪ ,‬אינזין‪-‬האבנדיג זיין‬ ‫האט עס דער יונגערמאן אנגענומען‪ ,‬און‬ ‫למעשה ָ‬ ‫קענען אויפשטעלן אן ערליכע שטוב‪ .‬ער זאל ווייטער‬ ‫טעלעפאן און איך קלינג‬ ‫ָ‬ ‫נומער‪ ,‬נעם איך ארויס מיין‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫געדארפט טאקע צוריק אהיימפארן נאך איין ָ‬ ‫אנהאלטן נישט צו רעדן ביים דאווענען‪ ,‬וועט ער זען‬ ‫אים אריין‪.‬‬ ‫ָאבער‪ ,‬שוין זייענדיג דא‪ ,‬האט אים אנגעכאפט א חשק‬ ‫אגאנץ לעבן ישועות‪ ,‬מיט פרנסה‪ ,‬און אלע גוטע זאכן‪.‬‬ ‫זאג אים‪ :‬״איך‬ ‫יונגערמאן הייבט אויף און איך ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער‬ ‫אז ער וויל בלייבן דא אויף שבת‪.‬‬ ‫טייערע אידן! דאס איז עּפעס וואס איך האב אליין‬ ‫זאגן תהלים ביים תוספות יום‬ ‫האלט יעצט אינמיטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער איינציגסטער פראבלעם יעצט איז נאר‬ ‫מיטגעלעבט!‬ ‫טוב!״‬ ‫געווארן‪ :‬וואו שטייט מען איין? וואו קען מען זיך‬ ‫איך פארצייל עס אזוי מיט אלע ּפרטים און ּפרטי‬ ‫״האב מיך ביטע אינזין ביי מיין זיידן!"‬ ‫זאגט ער‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫איינקווארטירן‪ ,‬פון איין רגע אויפן אנדערן?‬ ‫ּפרטים‪ ,‬מיט אלע קליּפערליך‪ ,‬ווייל ס׳איז ממש‪ ,‬ווי‬ ‫״יא‪ ,‬איך האב דיר דאך אינזין‪ָ ,‬אבער‬ ‫זאג איך אים‪ָ :‬‬ ‫ָ‬ ‫האט דער אויבערשטער אזוי‬ ‫מיט השגחה ּפרטית ָ‬ ‫איך טראכט צוריק‪ ,‬ויתבוננו חסדי ה׳‪ ,‬נישט צום גלייבן‬ ‫איך וויל אז דו זאלסט זיך אונטערנעמען א קבלה‪ ,‬אז‬ ‫געפירט‪ ,‬אז ער זאל מיר אנטרעפן אין מאדע‪ ,‬און איך‬ ‫וויאזוי די זאך האט זיך געדרייט‪ ,‬די השגחה פרטית‪,‬‬ ‫דו גייסט נישט רעדן ביים דאווענען פאר פערציג טעג!‬ ‫זאל דארט זיין ׳פונקט׳ אין יענע מינוט ווען ער איז‬ ‫שריט ביי שריט‪ ,‬איז מורא׳דיג!‬ ‫פארפרומטער‬ ‫זא ַ‬ ‫יונגערמאן איז נישט ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫דער‬ ‫האב איך אים געקענט העלפן זיך‬‫אריינגעקומען‪ַ ,‬אזוי ָ‬ ‫פונקט יעצט‪ ,‬מארגן נאכט ענדיגט זיך די פערציג‬ ‫האב פארשטאנען אז אין דעם‬ ‫יונגערמאן‪ ...‬און איך ָ‬ ‫ַ‬ ‫מסדר זיין על צד היותר טוב!‬ ‫טעג‪ ,‬און ב"ה אז נאכן דורכגיין זייער א שווערע‬ ‫הינזיכט דארף ער האבן א חיזוק‪ ,‬האב איך אים‬ ‫ווען איך קום ווען א מינוט פריער‪ ,‬אדער א מינוט‬ ‫תקופה‪ ,‬און זיך אסאך ארומוטשענען אין דעם נושא‪,‬‬ ‫דאס איז נישט קיין ווערטלעך יעצט‪...‬‬ ‫געזאגט אז ָ‬ ‫שפעטער‪ ,‬טרעף איך אים נישט — ער וואלט נישט‬ ‫האט ער געטון א פיינעם שידוך!‬ ‫מאכט די קבלה‪ ,‬מוז ער עס אנהאלטן ערליך‬ ‫אויב ער ַ‬ ‫געהאט וואו צו זיין אין מאדע‪ָ ,‬אּפגערעדט ַאז ער‬ ‫הודו לה׳‪.‬‬ ‫מיטן גאנצן ערנסטקייט!‬ ‫וואלט נישט געקענט הנאה האבן פונעם שיינעם‬ ‫מ׳זאל הערן נאר ישועות ביי‬ ‫ָ‬ ‫מזל טוב מזל טוב!‬ ‫זאגט ער מיר‪" :‬יא‪ ,‬און גיי זאג עס ביים ציון‪ ,‬אז איך‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫אלע אידישע קינדער! אין זכות פון דער כח התפילה‬ ‫נעם מיך עס שוין אונטער!"‬ ‫און דאן לייגט ער צו‪ ,‬אז ער איז א גרוש‪ ,‬און ער‬ ‫וועט זיין ׳אך טוב וחסד׳ ביי גאנץ כלל ישראל כל‬ ‫בשעת'ן זיין מיט אים אויפן טעלעפאן‪ ,‬בין איך‬ ‫האט זיך פאר מיר אביסל אויסגערעדט אויף זיין מצב‪.‬‬ ‫הימים‪ ,‬אמן!‬ ‫צוגעגאנגען צום ציון‪ ,‬און געזאגט צום תוס' יו"ט‪:‬‬ ‫האט זייער געבלוטיגט אויף זיין לאגע‪ .‬ס׳האט אים‬ ‫ער ָ‬ ‫נישט אזוי פארזיכטיג‪ .‬אפילו ווען מען האט זיי‬ ‫היינט‪ ,‬כ"ה אלול תשפ"ו‪ ,‬האט דער גאב"ד‬ ‫מעורר געווען האט עס נישט געהאלפן‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫האבן נישט פארשטאנען וואס מען וויל פון זיי‪.‬‬ ‫פון אנטווערפן‪ ,‬הגאון רבי אהרן שיף שליט"א‪,‬‬ ‫באזוכט ביי כ"ק אדמו"ר משאץ שליט"א‪ ,‬אין זיין‬ ‫זֶה ָלזֶה‬ ‫דעריבער האבן מיר געמאכט קליינע קארטלעך‬ ‫בית מדרש אין אנטווערפן‪.‬‬ ‫מכתבים • הערות • והארות‬ ‫אויף וועלכע עס שטייט 'כאן בביהמ"ד אין‬ ‫בתוך השיחה האט דער רבי דערציילט פארן‬ ‫מדברים בשעת התפילה'‪ ,‬און ווען עס איז דא‬ ‫גאב"ד‪" :‬ביי אונז אין בית המדרש רעדט מען‬ ‫ובסוד קדושים נערץ‬ ‫א שמחה מיט אורחים לייגן מיר ארויס די‬ ‫גארנישט בשעת די תפילות‪ .‬אמאל ווען עס איז‬ ‫שלום וברכה‪ .‬איך וויל איבערגעבן א קורצע‬ ‫קארטלעך אויף די טישן‪ .‬מיר האבן אויך‬ ‫דא א שמחה‪ ,‬און עס קומען אורחים‪ ,‬זענען זיי‬ ‫אבער אינטערסאנטע עפיזאד‪.‬‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫חי‬ ‫זֶה ָלזֶה‬ ‫קבלתי ו[עדיין]לא נושעתי‬ ‫געמאכט אזעלכע קארטלעך אויף אידיש‪ ,‬פאר‬ ‫די ווייבער‪-‬שול ביי א שמחה‪ ,‬און ב"ה זייט‬ ‫מדור מיוחד אויף 'דברי חיזוק והדרכה' ווען מען זעהט נישט קיין ישועה נאכן נעמען די קבלה‬ ‫דעמאלס הערשט א שטילקייט דורכאויס די גאנצע‬ ‫‪fe‬‬ ‫תפילה‪ ,‬אפילו ווען עס זענען דא אורחים"‪.‬‬ ‫בכבוד רב‪ ,‬הערשל גרוס‬ ‫האט ער‬ ‫אונז‪ַ ,‬אז ראש השנה תשפ"ה ָ‬ ‫מען ווייסט נישט וואס מען האט‬ ‫מזכיר הגאב"ד וקורא נאמן של הגליון החשוב שלכם‬ ‫פאר‬‫אויסגעזאגט צוויי מאל ספר תהלים ַ‬ ‫ָ‬ ‫גע'פועל'ט‬ ‫*‬ ‫האלט מען שוין‬ ‫דא ַ‬ ‫ַא געוויסע ישועה‪ ,‬און ָ‬ ‫שלום וברכה‪.‬‬ ‫כאלץ‬ ‫נא ַ‬‫ווארט ָ‬ ‫ביים סוף פונעם ָיאר‪ ,‬און ער ָ‬ ‫זאגן תהלים ביי חזרת הש"ץ‬ ‫אלס הוספה צו אייער נייע און וויכטיגע‬ ‫אויף די ישועה‪ָ ,‬אבער מיט דעם אלעם איז‬ ‫מדור 'התפללתי ועדיין לא נושעתי'‪ ,‬איז‬ ‫בנוגע די הערליכע מאמר אינעם ראש השנה‬ ‫אים וויכטיג מחזק צו זיין ַאנדערע מענטשן‬ ‫גליון פון הרב ב‪ .‬צ‪ .‬הירש‪ ,‬איבער אידן וואס ווילן‬ ‫כדאי אריינצושטעלן אן אויסצוג פון הרה"צ‬ ‫האט נישט קיין‬ ‫צו טון די סגולה‪ ,‬ווייל ער ָ‬ ‫אריינכאפן ראש השנה און יום כיפור‪ ,‬און זאגן‬ ‫רבי אלימלך בידערמאן שליט"א‪ ,‬וועלכע‬ ‫ספק ַאז די סגולה און דער כח פון ָזאגן ספר‬ ‫תהלים בשעת חזרת הש"ץ‪ ,‬וואלט איך געוואלט‬ ‫איז ערשינען אין זיין וועכנטליכן גליון‬ ‫תהלים צוויי מאל ראש השנה ביינאכט‪ ,‬איז‬ ‫צולייגן א נקודה‪.‬‬ ‫'דער פרשה קוואל' דעם פארגאנגענעם‬ ‫דאס‬ ‫מאל ָ‬ ‫אים בייגעשטאנען מערערע ָ‬ ‫ראש השנה‪.‬‬ ‫אין טור אורח חיים סימן תקפ"ד (הלכות ראש השנה)‪,‬‬ ‫פארשידענע ַאנדערע זאכן‪.‬‬ ‫ָיאר‪ ,‬ביי ַ‬ ‫זאגט ער קלארע ווערטער‪' :‬ומחזיר שליח ציבור‬ ‫הרה"צ רבי אלימלך שליט"א איז דארט‬ ‫ער רעכנט אויס צום ביישפיל‪ַ ,‬אז ַאלס‬ ‫התפילה בכוונה ובנחת מלה במלה‪ ,‬וכל הצבור יכוונו‬ ‫מאריך איבער די געוואלדיגע סגולה פון‬ ‫געפארן‬ ‫ָ‬ ‫פאר תלמידים‪ ,‬איז ער‬ ‫ַא מלמד ַ‬ ‫למה שאומר ש"צ‪ ,‬ולא ישיחו שיחה בטלה'‪ ,‬דאס‬ ‫אויסאגן צוויי מאל תהלים ראש השנה‬ ‫שּפאציר‪ ,‬וואו‬ ‫ַ‬ ‫מיט זיינע תלמידים אויף ַא‬ ‫זענען קלארע ווערטער פונעם טור‪.‬‬ ‫ביינאכט‪ .‬און ברענגט פילע סיפורים ווי‬ ‫אומגעפאלן אויף ַא שרעקליכן אופן‬ ‫ַ‬ ‫ער איז‬ ‫אידן האבן געזען ישועות נפלאות בזכות‬ ‫דאס מיינט‪ :‬די לכתחילה'דיגע וועג וויאזוי‬ ‫וואלט ער געדארפט‬ ‫וואס בדרך הטבע ָ‬ ‫ל"ע‪ָ ,‬‬ ‫זה‪.‬‬ ‫ערליכע אידן‪ ,‬המדקדקים בקלה כבחמורה‪ ,‬דארפן‬ ‫שטארקן זעץ‬ ‫ַ‬ ‫קלאּפ ַא‬‫ַ‬ ‫באקומען פונעם‬ ‫ַ‬ ‫זיך צו פירן ראש השנה און יום כיפור איז‪ ,‬אז דער‬ ‫פירט ער אבער אויס‪ ,‬מיט א וויכטיגע‬ ‫וואס וואלט אים געשאפן‬ ‫קאּפ רח"ל‪ָ ,‬‬ ‫אין ָ‬ ‫ש"ץ זאל זאגן די ווערטער שטייט און רואיג‪ ,‬און‬ ‫נקודה וואס איז נוגע אויך אהער‪ ,‬וז"ל‪:‬‬ ‫געפאר ה' ירחם‪ָ ,‬אבער דער‬ ‫ַ‬ ‫א לעבנ'ס‬ ‫דער ציבור זאל זיך צוהערן‪ ,‬און אינזין האבן וואס‬ ‫איידער מיר ענדיגן מיט דעם ענין‪ ,‬ווילן מיר‬ ‫געראטעוועט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט אים‬ ‫אויבערשטער ָ‬ ‫דער שליח ציבור זאגט‪ .‬דאס איז אונזער חיוב‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫מאכן איין ּפונקט‪ :‬ווי‬ ‫קלאר ַ‬ ‫ָ‬ ‫נאר‬ ‫ָ‬ ‫געווארן אויף ַא‬ ‫ָ‬ ‫און ער איז פארוואונדעט‬ ‫דאס וויל דער באשעפער פון אונז‪ .‬ער דארף נישט‬ ‫טוט תפילה אייביג פועל'ן‪ ,‬סּפעציעל אין‬ ‫געשאדט פארן‬ ‫ַ‬ ‫האט נישט‬ ‫לייכטן אופן‪ .‬עס ָ‬ ‫אז מיר זאלן דאן זאגן תהלים‪ ,‬אויך וויל ער נישט אז‬ ‫נאכמער אין דער‬ ‫די יעצטיגע טעג‪ ,‬און ָ‬ ‫מיר זאלן דאן לערנען‪ ,‬און אוודאי וויל ער נישט אז‬ ‫קאּפ ח"ו‪ ,‬און אפילו נישט קיין טרוקענע‬ ‫ָ‬ ‫נאכט ראש השנה‪ ,‬בפרט טוט‬ ‫ערשטער ַ‬ ‫מיר זאלן ליינען קיין גליונות‪.‬‬ ‫וואס ער‬ ‫נאר ַא וואונד‪ ,‬פון ָ‬ ‫קאּפ‪ָ ,‬‬ ‫מכות אין ָ‬ ‫שּפאלטן‬ ‫ַ‬ ‫אויסזאגן תהלים צוויי מאל‬ ‫ָ‬ ‫דאס‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך שנעל ערהוילט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫אויב עס מאכט זיך א מענטש וואס עס איז אים‬ ‫געזאגט‪ .‬ווי אידן מאמינים‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫הימלען‪ ,‬ווי‬ ‫האט געזען בחוש‬ ‫ער שרייבט‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫שווער מיטצוהאלטן מיטן שליח ציבור‪ ,‬און ער איז‬ ‫גאנצן הארץ‪.‬‬ ‫גלייבן מיר אין דעם מיטן ַ‬ ‫חושש אז ער וועט פארקריכן‪ ,‬אדער שמועסן חלילה‪,‬‬ ‫האט געטון מיט אים‬ ‫ווי דער אויבערשטער ָ‬ ‫טאקע ווייזן בחוש‬ ‫דער אויבערשטער טוט ַ‬ ‫אזא איינער דארף פרעגן א שאלה צי ער האט א‬ ‫ַא חסד‪ ,‬און אים געהיטן און געשיצט‪ .‬ער‬ ‫ווי די תפילות פועל'ן אויבן אין הימל די‬ ‫'היתר' צו זאגן תהלים‪ .‬אבער דאס איז זיכער‪ ,‬אז‬ ‫גיבט צו‪ַ ,‬אז אין לויף פונעם ָיאר איז ער‬ ‫גרעסטע ישועות אין ַאלע עניינים לטובה‬ ‫תהלים איז נאר א בדיעבד‪ ,‬און ווייט פון א לכתחילה‪.‬‬ ‫מאל מיט‬ ‫געווארן מערערע ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויך געהאלפן‬ ‫ולברכה‪.‬‬ ‫בשורות טובות און וואונדערליכע ישועות‬ ‫דער רצון השם איז אבער אויסצוהערן דעם שליח‬ ‫דארף מען אויך‬ ‫ַ‬ ‫ָאבער למעשה‬ ‫אין די עניינים פון געזונט און ּפרנסה‪,‬‬ ‫ציבור‪ ,‬מרישא ועד כלה‪.‬‬ ‫פארשטייען נישט די‬ ‫געדענקען‪ַ ,‬אז מיר ַ‬ ‫האט ראש השנה ביינאכט‬ ‫כאטש ער ָ‬ ‫און ָ‬ ‫מאל הערט‬ ‫הימלישע חשבונות‪ ,‬און ָאפט ָ‬ ‫*‬ ‫מתפלל געווען אויף ַאן ַאנדערן ענין‪ ,‬איז‬ ‫מען ווי מענטשן רעדן זיך ָאּפ ַאז זיי‬ ‫א ישועה אין פרנסה‬ ‫געווארן אין‬ ‫ָ‬ ‫מאל געהאלפן‬ ‫ער מערערע ָ‬ ‫דארף‬ ‫געווארן‪ַ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאכנישט געהאלפן‬ ‫זענען ָ‬ ‫איך וויל פארציילן א מעשה וואס זאל ווערן‬ ‫ַאנדערע ענינים‪ ,‬אויף ַאן ַאנדערן וועג‬ ‫מען געדענקען‪ַ ,‬אז ַא בשר ודם אויף דער‬ ‫אריינגעלייגט אלס א בריוו‪.‬‬ ‫האט געזען אז‬ ‫וואס דער אויבערשטער ָ‬ ‫ָ‬ ‫וועלט‪ ,‬קען קיינמאל נישט וויסן גענוי‬ ‫פאר א שיינע שטיק צייט האב איך זיך געמוטשעט‬ ‫פאר אים‪.‬‬ ‫ס'איז ריכטיג ַ‬ ‫האט גע'פועל'ט‪ָ ,‬אבער‬ ‫וויאזוי ער ָ‬ ‫וואס און ַ‬ ‫ָ‬ ‫מיט פרנסה‪ ,‬איך וואוין דא אין מאנסי‪ ,‬איך בין אין‬ ‫ער פירט אויס אינעם בריוו‪ַ ,‬אז ער‬ ‫עס איז אויסער יעדן ספק‪ ,‬אז יעדע תפילה‬ ‫כולל‪ ,‬און מיין ב"ב ארבעט‪ ,‬אבער זי האט נישט‬ ‫וואס‬‫שטארקן ַאלע ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס וועט‬ ‫האפט ַאז ָ‬ ‫ָ‬ ‫סאך‪ ,‬צי אויפן ָארט‪ָ ,‬אדער‬ ‫גאר ַא ַ‬ ‫טוט אויף ָ‬ ‫געקענט באקומען א נארמאלע פאסטן‪ ,‬און אז זי‬ ‫זענען מסופק צי זיי זאלן טון די סגולה‪,‬‬ ‫שּפעטער‪ ,‬צי ביי דעם ענין ַאליין‪ָ ,‬אדער‬ ‫האט שוין יא געטראפן עפעס א דזשאב‪ ,‬האט זיך‬ ‫אויסצוזאגן תהלים צוויי מאל ראש השנה‬ ‫וואס זענען ַא טובה‬ ‫ביי ַאנדערע עניינים ָ‬ ‫עס נישט אויסגעשטעלט גוט מיט די פראגראמען‪.‬‬ ‫ביינאכט‪.‬‬ ‫וואס איז‬ ‫פאר דעם מענטש ָ‬ ‫און ַא ברכה ַ‬ ‫אזוי האט זיך עס געשלעפט לענגער און לענגער‪.‬‬ ‫עד כאן דבריו הנוגעים לענינינו‪ ,‬ויה"ר‬ ‫מתפלל‪ ,‬און ער ווערט געהאלפן אויף ַאן‬ ‫מיטוואך פ' כי תצא העעל"ט‪ ,‬ווען ס'איז‬ ‫אז מיר זאלן אלע זוכה זיין צו זען רפואות‬ ‫אופן למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫געקומען דעם תוס' יו"ט'ס יארצייט‪ ,‬האב איך מיך‬ ‫וישועות בקרוב‪ ,‬און געהאלפן ווערן מיט‬ ‫האבן‬‫וואס מיר ָ‬ ‫און ָאט איז ַא בריוו ָ‬ ‫אראפגעזעצט‪ ,‬איך האב געלערנט א משנה מיט תוס'‬ ‫אלעס וואס מען דארף‪.‬‬ ‫באקומען פון ַא איד‪ ,‬וועלכער שרייבט‬ ‫ַ‬ ‫יו"ט לעילוי נשמתו‪ ,‬און איך האב געמאכט אויף‬ ‫מיר א קבלה‪ ,‬אז היות ס'מאכט זיך אז מ'לויפט‬ ‫טי‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬ ‫"בשעת מיר זאָגן די פּיוטים פון די ראשונים‪ ,‬זענען‬ ‫זֶה ָלזֶה‬ ‫זיי אויף אונז מליצי יושר ביים כסא הכבוד!״‬ ‫מכתבים • הערות • והארות‬ ‫מתוך דבריו הנעימים של‬ ‫הגה״צ אבד״ק אמונת ישראל שליט״א‬ ‫ארויס פרי פון דאווענען‪ ,‬אדער מ'שטעלט זיך‬ ‫ביום שב״ק פרשת נצבים‪-‬וילך העעל"ט‬ ‫נאך הודו‪ ,‬אדער ביי מנחה‪/‬מעריב‪ ,‬האב איך‬ ‫טרם אמירת ה׳מי שברך׳ של מרן התוספות יום טוב זי״ע‬ ‫מקבל געווען פאר א וואך צייט‪ ,‬צו זיין ביי אלע דריי‬ ‫און אז מ'שטעלט אוועק דעם דיבור אזוי‬ ‫איך וויל איבערגעבן 'דברי חכמים‬ ‫תפילות פון אנפאנג ביזן סוף‪.‬‬ ‫בקדושה‪ ,‬קען מען האבן א השפעה מיטן‬ ‫האבן זוכה געווען‬ ‫בנחת נשמעים'‪ ,‬וואס מיר ָ‬ ‫נישט מער און נישט ווייניגער‪ ,‬ס'איז געקומען‬ ‫דיבור מחנך צו זיין ערליכע דורות!‬ ‫רלאפענעם שבת קודש‬ ‫פא ָ‬ ‫צו הערן דעם ַ‬ ‫די קומענדיגע דאנערשטאג פ' כי תבא‪ ,‬דאס מיינט‬ ‫ממילא בעט מען דעם גאנצן קהל‪,‬‬ ‫פרשת נצבים‪/‬וילך אין ק״ק ׳אמונת ישראל׳‪.‬‬ ‫פונקט א וואך פון ווען איך האב זיך מקבל געווען‪,‬‬ ‫בפרט די בחורים און יונגעלייט‪ ,‬אז מ'זאל‬ ‫איידער דער רב שליט״א האט געמאכט‬ ‫באקומט מיין ב"ב א טעלעפאן קאל פון אן אפיס‬ ‫זיך אונטערנעמען‪ ,‬אז אפילו מ'זאל דארפן‬ ‫דעם הייליגן 'מי שברך' פונעם תוס' יו"ט‬ ‫וואס זוכט אן ארבייטער‪ ,‬און זיי האבן אליין גערופן‬ ‫ארויסגיין אינמיטן דאווענען‪ ,‬זאל מען נישט‬ ‫זי״ע‪ ,‬מיט א גרויס התעוררות‪ ,‬האט ער‬ ‫זיך ווענדן און בעטן‪ .‬און ממש ביז פינף מינוט אויפן‬ ‫כאפן א שמועס‪ ,‬און נישט רעדן אינדרויסן‬ ‫געזאגט עטליכע פייערדיגע ווערטער בגודל‬ ‫טעלעפאן‪ ,‬איז די גאנצע זאך געווארן געשלאסן‪,‬‬ ‫קדושת התפילה‪ ,‬און ס׳האט גאר שטארק‬ ‫אפילו‪ ,‬כל זמן דער בעל תפילה שטייט ביים‬ ‫מ'רעדט פון א דזשאב למעלה מן המשוער‪ ,‬אלעס‬ ‫עושה רושם געווען‪.‬‬ ‫עמוד!‬ ‫ארבעט זיך אויס על צד היותר טוב‪.‬‬ ‫ּ‬ ‫מתפללים‪ ,‬הר״ר‬ ‫איינער פון די חשוב׳ע‬ ‫און בזכות דעם וועלן מיר בעזרת השם‪,‬‬ ‫האט דערנאך אויפן‬ ‫מנחם מאשינסקי הי״ו‪ָ ,‬‬ ‫מ'זעט ממש כוחו פונעם תוס' יו"ט‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫אלע יונגעלייט דא‪ ,‬קענען מחנך זיין די‬ ‫איבערגעזאגט דעם רב׳ס‬ ‫ָ‬ ‫'קול הקהילה'‬ ‫ממש שלא ע"פ דרך הטבע‪ ,‬זי האט נישט קיין‬ ‫קינדער לתורה וליראה‪ ,‬אזויווי מ'זאגט ביי‬ ‫דרשה‪ ,‬ממש ווארט ביי ווארט‪ ,‬כלשונו הזהב‪:‬‬ ‫עקספיריענס אין יענעם פעלד‪ ,‬און זיי האבן זיך‬ ‫דעם מי שברך‪' ,‬ויזכה לראות בנים חיים‬ ‫״רבותי‪ ,‬פאר מ'מאכט דעם 'מי שברך'‬ ‫אונטערגענומען צו צאלן געלט אז זי זאל קענען‬ ‫וקיימים‪ ,‬ויגדלם לתורה ולחופה ולמעשים‬ ‫פונעם הייליגן תוס' יו"ט‪ ,‬וויל מען בעטן‬ ‫נעמען די טרעינינג וואס עס פעלט זיך אויס‪ .‬ממש‬ ‫טובים!'‬ ‫פונעם עולם‪ ,‬אזויווי ס'קומען יעצט די‬ ‫אין זכות פונעם הייליגן תוס' יו"ט‪.‬‬ ‫און אלע בחורים וועלן זוכה זיין צו גוטע‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬וואס מ'איז מאריך בתפילה‪,‬‬ ‫א גרויסן ייש"כ פארן גליון 'נקדישך'‪ ,‬נאר וועגן‬ ‫זיווגים בקרוב‪ ,‬און מ'וועט מחנך זיין ערליכע‬ ‫און מ'זאגט לאנגע פיוטים‪ ,‬איז אויב איינער‬ ‫ענק האב איך גענומען די התעוררות‪ ,‬און בכלל צו‬ ‫דורות‪ ,‬און יעדער זאל זוכה זיין צו א שנה‬ ‫שפירט אז ער דארף אינמיטן ארויסגיין‪ ,‬ער‬ ‫וויסן פון די יארצייט‪ ,‬און נאך מאכן א קבלה און‬ ‫טובה ומתוקה בדבש‪.‬‬ ‫וויל גיין אין פאליש‪ ,‬אדער אפילו אין די‬ ‫געהאלפן ווערן‪ .‬איך האב זיך אונטערגענומען דאס‬ ‫און מ'קען צולייגן א רמז‪ ,‬אז 'נשמת חיים'‬ ‫סוכה וואס מ'בויט יעצט‪ ,‬בעט מען אז מ'זאל‬ ‫נישט רעדן‪ ,‬אפילו אינדרויסן‪ ,‬ווילאנג דער‬ ‫מפרסם צו זיין‪ .‬דער אויבערשטער זאל העלפן‪ ,‬אז‬ ‫איז די גימטריא 'כל היום חונן ומלוה וזרעו‬ ‫בעל תפילה שטייט ביים עמוד!‬ ‫אלע אנדערע אידן זאלן געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫לברכה'‪ ,‬אז אין דעם זכות וואס מ'שטעלט‬ ‫אוועק דעם דיבור אין די טעג פון 'ויפח‬ ‫וויבאלד די הייליגע פיוטים זענען‬ ‫און איך האף אי"ה אויף ווייטער צו האלטן די‬ ‫באפיו נשמת חיים'‪ ,‬זאל מען זוכה זיין צו‬ ‫געמאכט געווארן דורך ראשונים כמלאכים‪,‬‬ ‫קבלה‪ ,‬א גרויסן ייש"כ‪ ,‬תזכו למצוות‪.‬‬ ‫ר' אליעזר הקאליר‪ ,‬ר' שמעון הגדול‪ ,‬און‬ ‫'וזרעו לברכה'‪ ,‬און ס'זאל מקויים ווערן‬ ‫*‬ ‫'קום קרא אליו יחיש לעמך'‪ ,‬און ממילא 'לך‬ ‫יעדעס ווארט זייערע איז א שטיק האניג‪,‬‬ ‫איז א שאד צו פארפאסן אפילו איין ווארט‬ ‫ארבעים יום ‪ -‬בת פלוני לפלוני‬ ‫בשמחה‪ ,‬אכול את לחמך ואכול בשמחה כי‬ ‫ּ‬ ‫השפעות טובות‪,‬‬ ‫כבר רצך'‪ ,‬מיט אלע גוטע‬ ‫יעצט ר"ה‪ ,‬און גאנץ חודש תשרי‪ ,‬מ'ווערט‬ ‫א גוטן‪ ,‬דא רעדט א בחור‪ .‬איך בין שוין ב"ה אכצן‬ ‫באשאפן פונדאסניי‪ ,‬מ'באקומט א נייע‬ ‫יאר‪ ,‬און איך האב געהאט דריי ברידער עלטער פון‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫נשמה!‬ ‫מיר‪ .‬איך בין געווארן אביסל נערוועז‪ ,‬אזויווי די סדר‬ ‫עד כאן לשונו הזהב פונעם רב שליט״א‪.‬‬ ‫דער תרגום זאגט דאך אויף 'נשמת חיים'‬ ‫פון בחורים‪ ,‬האב איך געטראכט וואס איך קען טון א‬ ‫האט דער רב ַאליין פארגעזאגט‬ ‫דערנאך ָ‬ ‫ָ‬ ‫‪' -‬רוח ממלא'‪ ,‬באקומט מען יעצט א נייעם‬ ‫סגולה אז ס'זאל אנהייבן גיין שידוכים‪.‬‬ ‫בקול רם דעם מי שברך‪ ,‬און דער גאנצער‬ ‫כח הדיבור‪ ,‬דארף מען דאס אוועקשטעלן‬ ‫ציבור האט אויסגעשריגן א הילכיגן ״אמן!"‬ ‫האב איך זיך מקבל געווען נישט צו רעדן ביים‬ ‫ריכטיג‪ ,‬מיט הייליגע דיבורים פון ראשונים‬ ‫די הארציגע דיבורים האבן מורא׳דיג‬ ‫כמלאכים‪ ,‬וואס ווען אונז זאגן זייערע‬ ‫דאווענען פאר פערציג טעג‪ ,‬און למעשה די‬ ‫שטארק עושה רושם געווען‪ ,‬און דער ציבור‬ ‫דיבורים‪ ,‬איז אזויווי זיי רעדן ארויס פון‬ ‫פערציגסטע טאג טאקע‪ ,‬איז געשען א שידוך! אלס‬ ‫פארגענומען זיך צו הייבן אין‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך‬ ‫אונזער מויל‪ ,‬און בשעת מיר זאגן זייערע‬ ‫אין זכות וואס איך האב זיך מקבל געווען נישט צו‬ ‫קדושת התפילה וכבוד בית ה׳‪ ,‬ביתר שאת‬ ‫פיוטים‪ ,‬זענען זיי אויף אונז מליצי יושר ביים‬ ‫רעדן ביים דאווענען‪ .‬מ'זעט די כח וואס א קבלה האט‬ ‫וביתר עז‪.‬‬ ‫כסא הכבוד!‬ ‫א ישר כח פאר אלע אייערע פעולות‪.‬‬ ‫*‬ ‫מי שברך שחיבר מרן בעל תוס' יו"ט זיע"א‬ ‫ִמי ׁ ֶש ֵּב ַר ְך ֲאבו ֵֹתינ ּו ַאבְ ָרהָ ם יִ צְ חָ ק וְ יַ עֲ קֹב ׁ ֶ‬ ‫משה וְ ַאהֲ רֹן ָ ּדוִ ד ו ׁ ְּשל ֹמֹ ה‪ ,‬הוּא יְ בָ ֵר ְך הַ ׁשו ֵֹמר ּ ִפיו וּלְ ׁשוֹנ ֹו‬ ‫ִמלְ הַ פְ ִסיק ְּב ׁשוּם ִדיבּ וּר‪ִ .‬מן ָּברו ְּך ׁ ֶש ָא ַמר עַ ד גְ ַמר הַ ְּתפִ ָּלה ו ִּּב ׁ ְשעַ ת קְ ִר ַיאת ֵספֶ ר ּתו ָֹרה‬ ‫‪KEREN TOSFES YOM TOV‬‬ ‫ׁ ֶש ְּבצִ יבּ וּר‪ַ :‬אפִ יל ּו ְּב ִדבְ ֵרי ּתו ָֹרה וְ ֵאיזֶה ִדיבּ וּר ּ ָכל ׁ ֶש ּ ֵכן ְּב ִשׂיחַ ת חוּלִ ין וְ ִס ּיפו ֵּרי ׁ ְשמוּעוֹת‪ .‬וְ יָ חוֹל ּו עָ לָ יו ּ ָכל‬ ‫‪670 M y r t l e A v e # 6 4 4 9‬‬ ‫משה ַר ֵּבינ ּו עָ לָ יו הַ ּׁ ָשלוֹם ו ְּּבכָ ל ִספְ ֵרי הַ ְנּבוּאוֹת‪ :‬יִ ְר ֶאה ז ֶַרע ּ ָכ ׁ ֵשר חָ ִיּים‬ ‫הַ ְּב ָרכוֹת הַ ּ ְכתוּבוֹת ְּב ּתו ַֹרת ׁ ֶ‬ ‫‪Brooklyn NY 11205‬‬ ‫וְ קַ ָי ִּמים‪ .‬וְ יִ ז ּ ְֶכה לִ ׁ ְשנֵ י ׁשוּלְ חָ נוֹת ׁ ֶש ִּב ׁ ְשנֵ י עוֹלָ ִמים‪ֶ ׁ :‬שהֵ ם הָ עוֹלָ ם הַ זֶּה ׁ ֶשעָ לָ יו נֶ ֱא ַמר וְ הִ ֵּנה טוֹב‪ .‬וְ הָ עוֹלָ ם הַ ָּבא‬ ‫ׁ ֶשהוּא יוֹם ׁ ֶש ּ ֻכלּ ֹו ָארו ְּך גַ ם טוֹב‪ :‬וְ נֹ ַ‬ ‫‪Tel: 212.299.9185‬‬ ‫‪Fax: 212.244.6551‬‬ ‫אמר ָא ֵמן‪:‬‬ ‫‪Email: Gilyon@KTYT.org‬‬