נקדישך · NAKDISHACH — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

בס"ד
מרומם זיין
עבודת התפלה
וקדושת ביהמ"ד
מיט די "הייליגע
קבלה" נישט
צו רעדן ביים
דאווענען
גליון ת"ס
האזינו-שובה-יו"כ תשפ"ז
יענו ּ
הוּא מוֹ ִשׁ ֵ
סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה ַכּ ָד ּ ָבר ָה ָאמוּר
פנינים ומרגליות על הפרשה בעניני תפלה
ִלתִי
תפ ָּ בְב ֵית ְּ
תים ּח ִּ
מ ְ ו ְ ִׂ
ש ַּ
"דאָרט אין ביהמ״ד אין 'מאדע' ,קומט שׂפְתֹותַי ִך ְ(שה"ש ד)
אינדערצייט וואס דער ביהמ"ק איז
כ ְּחּוט הַ ָּׁשנ ִי ִ
פלוצים אריין א יונגערמאן ,ער קוקט געשטאנען ,פלעגן די אידן קוקן יום הקדוש אויפן
זיך אום רעכטס און לינקס .עס קוקט 'חוט השני' ,און זען צי עס איז ווייס געווארן .אזויווי
עס שטייט אין פסוק 'אם יאדימו כתולע כצמר יהיו',
אויס ווי ער זוכט ּ
עפעס"... און דאן האט מען געוואוסט אז דער רבוש"ע האט
אונז מוחל געווען די עבירות .היינט אבער ,ווען
בעוונותינו הרבים האבן מיר נישט קיין ביהמ"ק און
נאכמיטאג צום עיר אבותי ,די שטאט ׳מאדע׳ .אין יענע הארט פאר מ׳שטייט יעצט ַ
נישט קיין כהן גדול ,נאר מיר האבן אונזערע תפילות,
תקופה האט כ״ק אדמו״ר מתולדות אהרן שליט״א ערב ראש השנה ,די צייט איז
ווי מיר זאגן די 'סדר עבודה' פונעם כהן גדול ,טוען
מאדע אויף אפרו .איך האב שטארק געוויילט דארט אין ַ זייער ענג ,ס׳איז ב״ה 'מלאים
מיר מיט דעם די 'ונשלמה פרים שפתינו' ,כאילו עס
געוואלט חוסה זיין דארט בצל קדשו ,און איך האב אויך במצוות'ָ ,אבער איך פיל ווי איך וואלט אויך היינט געטון געווארן די סדר העבודה.
האטעל ,כדי געהאט זיך געדונגען עּפעס ַא צימערל אין א ָ
ַ מוז דערציילן די מעשה ,ווייל איך
דאס זאגט די פסוק 'כחוט השני' -אזויווי דער
צו קענען וויילן דארט אויף שבת. בין אזוי נתרגש געווארן פון דעם
חוט השני האט געוויזן אום יו"כ אז די עבירות
אנקומענדיג אין מאדע ,בין איך צום ערשט געגאנגען אז איך מוז עס איבערגעבן ,ולסּפר זענען נתכפר געווארן' ,שפתותיך' -איז יעצט
אויפן ציון פון מיין הייליגן זיידן ,דער מאדער רב הגה"ק בשער בת רבים .ס׳איז בבחינת בזמן הגלות ווערן די עבירות נתכפר דורך
ר' נתן פייטל רייניץ זי״ע .פון דארט זענען מיר געגאנגען 'מצוה לפרסם ולספר'. אונזער ליפן ,ווייל די תפילה איז במקום עבודה.
היסטארישער שול ,המקום ָ ווייטער אין ביהמ"ד ,דער איך הייס ישראל דוב קרויז ,און (תפארת שלמה)
שאתה עומד עליו אדמת קודש הוא ,וואס אין דעם וואוין דא אין ניו יארק .מיט פינף וואכן
ביהמ"ד האט נאך געדאווענט מיין זיידע דער הייליגער צוריק בין איך געפארן אויף א נסיעה
קול אריה און דער מאדער רב. למקומות הקדושים אין אונגארן.
דארט אין ביהמ״ד ,זיך אומקוקנדיג ,קומט זייענדיג ָ פרייטאג זענען מיר געווען ביים ציון
פלוצים אריין א יונגערמאן ,ער קוקט זיך אום רעכטס און פונעם הייליגן ישמח משה ,ביים ציון סוֹד ַשׂ ְר ֵפי ק ֶֹדשׁ
לינקס ,אהין און אהער .עס קוקט אויס ווי ער זוכט עּפעס. פונעם הייליגן ר' הערשעלע ליסקער, קדושת ביהמ"ד במשנתם של בעלי ההילולא
המשך אויף עמוד ב' ווען איך באטראכט אים ַאזוי מיט און פון דארט זענען מיר געפארן פרייטאג
מרן מהרי"ץ דושינסקיא זצוק"ל
גאב"ד ירושלים -י"ד תשרי תש"ט
ּ ְכ ׁ ֶש ָר ָאה ִּבלְ עָ ם ָה ָר ׁ ָשע ׁ ֶש ִ ּישְׂ ָר ֵאל
עצות
ווען דער ע+++לינו
ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו
גורללט
טובו++++ת
ְחֻּבּלֹות ת ְ ְבְ ַ
ׁשוֹכֵ ן לִ ׁ ְשבָ ָטיו ...עָ לָ ה עַ ל דַּ עְ ּת ֹו
ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ
ְחָמָה
האט ֲ ִעס
ָמל ְ ָ
ַּת
ַ ווער די הייליגע און
געווען?
מחבר ּות אור-אלטע תפילה
ווען דער
ְׁשּוֲעָה
פַאלט
גורל ַ
ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ
דער אריינפיר
++לשב+ח
צו 'מלכיות'
ַ
פַא
איר געוואלדיגע
קדושה און
סגולות לְ ַק ָּללָ ם ע"י ִּב ְר ּ ַכת ַמה טֹב ּו
אֹ ָהלֶ ָיך ּ ִכי ָאז ׁשוּב יֵ ׁש ָמקוֹם
דער צענזור
און רדיפות
קידוש שם
מיליאן אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים
נפשר.
לשמו
וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער
שמים און
לְ ַד ֵּבר שִׂ ָיחה ְּב ֵטלָ ה ְּבבָ ֵּתי
גמר חתימה טובה לנו ולכל ישראל
צופאל ,א הלכה'דיגער הכרעה ,אדער א
דאלער
לקראת דעם
ולעשות.
ספעציעלע סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון גראנדיעזן גורל מסירת
ולקיים.
ארטיקל אין דורך 'קרן תוס'
ליכט פונעם גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה, יו"ט' ,לאמיר זיך
גורל היסטארישן היסטארישע דראמעס ,און גורל הגר"א אביסל פארטיפן:
ּ ְכנֵ ִס ּיוֹת ו ִּמ ְד ָר ׁשוֹת ַמה ׁ ֶש ּגו ֵֹרם
ויתקבלו תפלתינו לרחמים ולרצון לפני אדון כל
צו קענען אנהאלטן
די קבלה און זיין נזהר
פופצן למעשה'דיגע עצות און
בקדושת ביהכ"נ ותפילה געדאנקען פאר אנשים כערכינו
ִק ְטרוּג ָּגדוֹל ח"ו:
(תורת מהרי"ץ ,בלק)
ויש להזהר על קדושת הגליון אין לקרותו בשעת התפלה וקריאת התורה
יענו ּ
הוּא מוֹ ִשׁ ֵ
סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה
ַא ִד ּיר וְ ָחזָ ק
ציטוטים קצרים מספה"ק על עוצם כחה של תפלה
דאס עסן, קערעסטיר .מ׳האט גענומען ָ המשך פון עמוד א' וואונדער ,געבט ער
און מ׳איז אריבערגעפארן קיין מאדע. נאר, זאג ָ
מיר א פרעגָ : בר"ה ויו"כ תקנו רק להתפלל
געזאגט — ָ דארט האב איך — ווי דאאיז דא ערגעץ וואו מ׳קען איינשטיין ָ שמעתי ממורי הרה"ק רבי אורי מסטרעליסק זצ"ל ,שאמר
געהאט מיין האטעל וואו איך האב אין מאדע אויף שבת?
שרואים גודל מעלת וכח התפילה ,כי בראש השנה ויום
געדונגען מיין צימער .דארט איז געווען זאג איך" :וואס הייסט ,ווילסט זיין דא
כיפור לא תקנו לנו קדמונינו ללמד כמה דפים גמרא או
נאר איין בעט ,און ס'איז נישט געווען אויף שבת? מ׳קען ּפרובירן עּפעס מסדר
צו זיין״. רמב"ם ,או בשאר ספרים יתר על שאר ימות השנה ,רק תקנו
קיין ּפלאץ פאר נאך איינעםָ ,אבער
לנו להתפלל יותר( .אמרי קדוש ,סטרעליסק)
געשאפט ַ כ׳האב מיט שוועריגקייטן ָ בין איך געגאנגען דארט צום תולדות
שלאפן.ָ פאר אים צו עּפעס א מאטראץ ַ אהרן רבינ'ס שטוב ,זען צי עס איז דא
איינער ווער ס'געבט זיך אפ מיט געסט,
בעשי"ת יתפלל שיתקבלו תפילותיו במשך כל השנה
א האלבע מעשה .אבער אויף עסן האב
איך געקלערט וועט ער קומען עסן צו און געבן אינפארמאציע ,אבער איך האב חז"ל דרשו עה"פ דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב,
מיר ,און מ׳וועט עסן אינאיינעם. געטראפן.
ָ קיינעם נישט דקאי על עשרת ימי תשובה ,שבהם גם תפילת היחיד
ס׳איז געקומען צום דאווענען אין פאר זאג איך אים" :געב א קוק ,איך ָ ָ נשמעת ,ומבאר החיד"א (חומת אנך) והאור לשמים ,שבהיותו
תולדות אהרן ,איז ער אויך געקומען יעצט קיין קערעסטיר ,פון מאדע אויף קרוב ,יבקש ויתפלל שהקב"ה יקבל תמיד ברחמים וברצון
אהין ,און איך האב אים דארט מקרב קערעסטיר נעמט צען מינוט מיט ַא את תפילותיו ,וכיון שמבקש על כך בעת רצון בזמן שתפילתו
געווען .נאכן דאווענען קומט צו מיר קאר .איך וועל זען דארט וואס טוט זיך, ַ נשמעת ,א"כ כל השנה בעת שיתפלל תהיה תפילתו מקובלת,
צו ר׳ אהרן בלום ,א זון פון ר' בצלאל נאכפרעגן ווער ס׳קען און איך וועל זיך ָ
כי פעל זאת בעת רצון שתפילותיו יתקבלו( .תכין לבם ,עשי"ת)
משה בלום — ער איז געווען דער מסדר דיר העלפן זיך מסדר זיין מיט ַאן אכסני׳.
השבת — און ער זאגט מיר אז איך זאל מיר טוישן אויס נומערן ,און מיר
נישט גיין אין ערגעץ ,ער וויל איך זאל שמועסן אּפ אז מיר וועלן זיין באלד
עסן מיט אים ביים רבי'ן! וויאזוי מ׳קען אים העלפן בקשר ,צו זען ַ יענו ּ
וְ יַ ְשׁ ִמ ֵ
ָאבער ,איך בין דא אין א דילעמע .איך זיך מסדר זיין אויף שבת. ידיעות שונות ומטמוניות נפלאות בנושא של תפלה
האב דאך א גאסט! איך בין געפארן קיין קערעסטיר,
און איך האב גענומען דארט פון ר' הזי"ו לך
זאג איך פאר הרב בלום :איך קען
נישט קומען עסן ביי דיר ,נאר אויב דו גאסט-הויז בהנהלת הרב ישעי'לעס ַ למה חולקין פרשת האזינו בסימן הזי"ו ל"ך ,לרמז כדלהלן,
נעמסט אויך דעם יונגערמאן ,ווייל ער פריעדלענדער ,פאר מיר עסן אויף ה' כנגד ה' אנשים שקורין בתורה כשחל ר"ה להיות בחול,
געזאגט פאר הרב ָ האב שבת ,און איך ָ ז' נגד ז' אנשים שקורין בתורה בר"ה ויו"כ כשחל בשבת ,י'
איז מיין גאסט ,און ער האט נישט וואו
פריעדלענדער :״געב מיר ביטע גענוג
צו עסן די סעודות שבת .זאגט ער מיר: כנגד י' ימים שבין ר"ה ליו"כ ,ו' כנגד ו' אנשים שקורין בתורה
בשפע ,ווייל מעגליך אז איך וועל האבן
"גוט ,נעם אים אויך מיט". ביו"כ כשחל בחול ,ל' נגד ל' תקיעות שבר"ה ,כ' נגד כ' ימים
א גאסט אויף שבת״ .איך האב געטראכט
איך האב מיך זייער געפריידט אז ער זאל פון דעם יונגערמאן ,איז קודם עסן ָ שמתענין בהם היחידים ,י' לפני ר"ה ,וי' בין ר"ה ליו"כ.
נעמט אים אויך ,און דער יונגערמאן איז זיין ,און מיטן שלאפן וועט מען זיך שוין (מחזור ויטרי בשם רב סעדי' גאון)
געווען מלא שמחה .ס׳איז אים געווען אן עצה געבן.
פארשטייט זיך א גרויסע כבוד און זכי׳. שירת האזינו מסוגל להצלחה ואריכות ימים
איך האב נישט געהאט קיין קאר.
דא איז געווען צוגעשטעלט כיד זאגט ער קלינג איך אן דעם יונגערמאןָ , אחת המסורות מפי מהר"ל מפראג זי"ע ,לומר כל יום לפני
המלך ,א גרויסע סעודה בדרך כבוד ,און מיר אז ער האט א קאר .האב איך אים התפילה את שירת האזינו ,והוא סגולה לטהרת המוח והלב,
מ'איז געזעסן ביי א טיש פון א רבי׳ן .גאר געזאגט זייער גוט! דער זמן איז געווען וגם סוחרים ובעלי מלאכה יאמרו פ' האזינו מספר פעמים
שיין ,מלכות׳דיג ,און געהויבן .בקיצור, אכט אזייגער ,האב איך אים געזאגט אז ביום ,כי הוא סגולה להצלחה ,ולפיכך נדרש על כל אחד
ער האט מורא'דיג הנאה געהאט פון זיבן אזייגער וועט ער מיר נעמען פון
דעם שבת .מ'האט אים מקרב געווען,
לדעת שירת האזינו בעל פה ,וגם הוא סגולה לאריכות ימים,
קערעסטיר קיין מאדע ,און עפעס וועט
ער האט דאס ערשטע מאל אין זיין וכ"ה ברמב"ם הל' תפילה (פ"ז ,הי"ג) ,שיש נוהגין לומר כל יום
שוין זיין דארט ,מ'וועט זיך שוין אן עצה
לעבן מיטגעהאלטן אין תולדות אהרן, שירת האזינו( .ס' הזכרונות לריי"צ ח"א ,פכ"ט)
געבן ,וואו צו שלאפן און וואו צו עסן...
א דאווענען ,א טיש ,בייטאג ,של"ס ,ער
איז ממש געווען אויסער זיך .איך האב
ער האט זיך זייער געפריידט, מ'זאל זיך האבן אלעס גוטס אויסגעבעטן
וויבאלד ער האט נישט געהאט וואו צו
געדאנקט דעם אויבערשטן אז איך האב זיין .מיר האט ער אויסגעקוקט צו זיין מה שמברך כל אחד את חבירו במוצאי יו"כ ,מ'זאל זיך
אים געקענט מסדר זיין על צד היותר א בעלזער יונגערמאן וואס וואוינט אין האבן אלעס גוטס אויסגעבעטן ,ולכאו' הוא תפילה על
טוב. ארץ ישראל .איך קען אים נישט ,און ער העבר ,אך הפי' הוא ,מ'זאל זיך האבן אויסגעבעטן ,דהיינו
במשך דעם שבת האט זיך געשאפן א קען מיך נישטּ .פשוט ,צוויי אידן טרעפן שנוכל להתפלל כל השנה כראוי וכיאות ,באמצעות קדושת
נאנטע באקאנטשאפט צווישן מיר און זיך אין דער פרעמד ,און מ׳ּפרובירט זיך וטהרת של היום הקדוש ,שנוכל לעבוד את ד' בקדושה
דער איד ,ווי דער שטייגער פון צוויי אידן ארויסצוהעלפן. ובטהרה בכל השנה ,מכח הקדושה שקיבל ביום כיפור.
וואס פארברענגען א שבת אינאיינעם. דער זייגער קלאּפט זיבן ,און (תפארת שמואל ,אלכסנדר)
המשך אויף עמוד י"ח
* דער יונגערמאן ּפיקט מיך אויף פון
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער ב
נ ַֹעם ִשׂ ַיח
דבר המערכת • הרב ב .צ .הירש
בִהְיוֹת ֹו קָרוֹב
קְרָ אֻהו ּ ּ
מעשה איז געווען ,אז דער הייליגער סטייפלער
האט אים אלס יונגל אמאל געזען אריינברענגען
א גמרא צום דאווענען יום כיפור ,און ער האט
אים מוסר געזאגט ,אז ביים דאווענען דארף מען
נישט לערנען .למעשה איז עס נישט געווען קיין
קען מען אגאנץ יאר ,א תפילה בכוונה האט אסאך
א שטערקערע כח יעצט פון אגאנץ יאר .מ'דארף
זיך מתבונן זיין אין די חשיבות הזמן!
ס'איז געווען איין יאר יום הקדוש אין ירושלים,
ביי הפסקה צווישן מוסף און מנחה ,די היץ יענע
טליכע יאר צוריק זענען מיר געווען אין
ארץ ישראל אויף עטליכע טעג .אז מ'איז
שוין אין די פרעמד ,דארף מען ,כמנהג
העולם ,אהיימברענגען מתנות פאר די קינדער,
ע
איז מען אריין אין א ספרים געשעפט קויפן עפעס.
גמרא ,נאר א גרויסער מחזור ,דעריבער האט דער יאר איז געווען למעלה מן המשוער ,און אפילו נאכן צוזאמרעכענען ,בעט ער מיין נאמען און
סטייפלער אויסגעווארט ביז זיין בר מצוה ,כדי ער די דערהויבענע בני עליה ,וואס פלעגן געווענליך טעלעפאן נומער ,פאר א גורל וואס קומט פאר
זאל אים קענען איבערבעטן ,ווייל א קטן איז לאו בלייבן אין ביהמ"ד בשעת הפסקה ,זענען געווען יעדן ראש חודש.
בר מחילה. געצווינגען ארויסצוגיין כאפן דעם אטעם אינדרויסן. "איך בין נישט פון דא" ,זאג איך אים" ,איך פאר
די מעשה ווערט גענוצט ארויסצוברענגען דעם א חסיד'ישער איד ,הרה"ח ר' ניסן פילטשטיק שוין אהיים ,און עס וועט נישט זיין נוגע אפצונעמען
גרויסן חיוב פון בין אדם לחבירו ,אז אזא גרויסער ז"ל מחסידי קארלין ,וואס איז שוין געווען א בן דער מתנה".
צדיק האט דאס געהאלטן אין קאפ ,כדי צו קענען תשעים ,איז געווען גאר שוואך פונעם תענית ,און "דו קענסט נישט וויסן" ,זאגט מיר דער מוכר
קומען צו זיין בר מצוה אים איבערצובעטן .מיר אויסגעשעפט פון די שרעקליכע היץ ,האט זיך ספרים" ,עס קען זיין ,אז עס וועט זיך דיר כמעט
קענען זיך אבער לערנען דערפון ,אז אויב דער ארויסגעזעצט אויפן באנק און פרובירט צו כאפן לוינען צוריקצוקומען קיין ארץ ישרא' פאר דער
גאון האט געהאלטן אז מ'דארף מוסר זאגן אפילו דער נשמה. מתנה .דער געווינער קען אריינקומען אין געשעפט
פאר א יונגל וואס ברענגט א גמרא יום כיפור צום א יונגערמאן וואס איז געשטאנען דערנעבן האט אויף פונקטליך צען מינוט ,און נעמען וואס ער
דאווענען ,איז אודאי א יונגערמאן וואס ברענגט א אים געוואלט בארואיגן ,רופט ער זיך אן" :רבי ניסן, וויל ,ביז 5,000שקל.
ביכל גליונות ,דארף זיך אליין מוסר זאגן אז לא זו איר זאלט וויסן ,אז ס'איז נאר געבליבן בערך צוויי "דער געווינער פון דער פריערדיגער חודש",
הדרך... שעה צום תענית ,מען פאסט שוין באלד אויס!" דערציילט ער ווייטער" ,האט פרובירט מיט אלע
* "וואאאס? "...גיבט ר' ניסן א שפרינג אויף" ,ס'איז
ָ כוחות צו כאפן וואס מער ,אבער ער האט נישט
אין ספר קהלת יעקב פון הגאון רבי שלמה נאר געבליבן צוויי שעה צו דעם הייליגן טאג ,וואס עספיעט צו נעמען מתנות פאר דער סכום".
קלוגער זי"ע שטייט ,אז מ'זאל יעדעס יאר יום מיר קענען זיך איבערבעטן מיט אונזער טאטן אין ווען מ'האט מיר אמאל געבעטן צו רעדן שבת
הקדוש מקבל זיין עפעס א פרישע קבלה צו הימל? ...אוי ,וואו שטיי איך אויפן וועלט!"... פאר יוה"ק ביי 'חברת תהלים' ,האט מען זיי
פאררעכטן ,און זיך פירן בעסער פון פאריאר ,און דערציילט דעם עפיזאד ,און צוגעלייגט :לאמיר
ער געבט א כאפ א תהלימ'ל און זאגט צו זיך
ער לייגט צו דער לשון' :אך לא יקבל עליו יותר אריינטראכטן טייערע קינדער ,ווען איינער פון
אליין" :לאמיר נאך עפעס אריינכאפן ,ווען מיר
מדבר אחד ,כי אם יתפוס הרבה ,יניח אחר כך הכל', ענק וואלט געווינען דער גורל ,און ער קומט אריין
קענען זיין אזוי נאנט צום באשעפער".
אבער אויב מ'וועט נעמען מיט א חשבון ,וועט מען אין דעם געשעפט ,און הייבט אן כאפן הערליכע
עס האפנטליך אויספירן. דער יונגערמאן האט געמיינט אז ער וועט
ספרים און ביכער .אינמיטן טרעפט ער א גוטער
אידן זוכן כסדר צו נעמען קבלות צו פארבעסערן בארואיגן דעם בן תשעים ,מיטן זאגן אז מ'גייט שוין
חבר ,און ער וויל אנהייבן שמועסן מיט אים ,אדער
די עבודת התפילה און קדושת בית המדרש .א אט-אט אויספאסטן ,דערווייל האט ר' ניסן געהאט
ער זעט א שיינע ביכל ליגן דארט ,און עס גלוסט
בחור'ל האט דערציילט ,אז ער האט גענומען א גאנץ אן אנדערע בליק אויף דעם הייליגן טאג.
אים צו בליקן די שיינע בילדער ,ווער וואלט זיך
קבלה צו דאווענען בציבור ,און ער האט עס באמת יעדע מינוט איז ביי אים געווען א שטיק קדושה
דען אפגעשטעלט קוקן אדער שמועסן מיט זיין
געוואלט קענען אויספירן חוק ולא יעבור ,אבער וטהרה .ווער זוכט פטור צו ווערן דערפון? ...ער
חבר יעצט? ...יעדער וואס האט נאר אביסל שכל,
מעשה שטן הצליח ,שוין דעם ערשטן צופרי איז ער וויל עס אויסניצן און אריינכאפן!
וואלט אלעס געלייגט אויף א זייט ,און געכאפט
אויפגעשטאנען ווען ס'איז שוין נישט געווען קיינע יום כיפור ,א טאג ווען מיר ווילן זיין ענליך צו יעדע רגע וואס מער.
מניינים... מלאכים ,און לעבן העכער .אלזא ,וואס האט מען "טייערע קינדער!" האט מען אויסגערופן,
ער איז געווען זייער צעבראכן ביי זיך ,האב איך פון חשבונ'ן די מינוטן? לאמיר אויסניצן יעדע "מ'האט אונז פון הימל געגעבן צען טעג ,די עשרת
אים דערציילט א מעשה כעין זה ,ס'איז געווען אמאל מינוט ,זיך אנזאפן בקדושת היום כי הוא נורא ימי תשובה ,וואס יעדער קען כאפן בחינם וואס ער
א גרויסע קבוצה פון אידן ,וואס האבן גענומען אויף ואיום ,און זיך אויסבעטן א יאר פון העכערקייט און וויל ,אונזערע תפילות ווערן שנעלער נתקבל ,דער
זיך גאר א שטארקע קבלה ,ממש איינס אין דער קדושה וטהרה. וואס האט שכל זאל אויסניצן די טייערע מינוטן,
וועלט ,און ממש תיכף דערנאך זענען זיי ביטער * און בעטן פאר זיך און פאר זיינע עלטערן ,געזונט,
דורכגעפאלן" .און דו ווייסט וואס האט פאסירט?" דער מאמר פון ראש השנה (שתיקה כהודא"ה) האט פרנסה און נחת ,פאר די גאנצע יאר".
זאג איך פאר דעם בחור" ,דער באשעפער האט זיי געברענגט גאר אסאך גוטע גריסן ,אידן האבן טייערע אידן ,נישט נאר קינדער האבן א כח אין
געזאגט" :סלחתי!" דערהערט אז מ'דארף זיך נישט אנשטרענגען די טעג ,נאר יעדער פון אונז דארף געדענקען
פאר ,אויב כלל ישראל וואלט נאכן שטעל זיך ָ בשעת חזרת הש"ץ צו זאגן תהלים ,דער כביכול וואס חז"ל זאגן אויף די עשרת ימי תשובה,
ע-ג-ל געווארן צעבראכן און אויפגעגעבן ח"ו... איז העכסט צופרידן אז מ'הערט צו חזרת הש"ץ. 'דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב' .מיר
מ'דארף זיך פריש מחזק זיין ,און געדענקען אז אסאך האבן דערציילט ,אז זיי האבן גארנישט זענען יעצט מקורבים ביים אויבערשטן.
שבע יפול צדיק וקם .מ'איז זיך מחזק און מ'גייט מיטגעברענגט אין שול ,אויסער דער מחזור. *
ווייטער .דער רבוש"ע זאל העלפן מיר זאלן קענען ס'איז באקאנט די מעשה מיטן גאון רבי יעקב ווען מיר קומען אין שול יום הקדוש ,דארפן
אויספירן אלע קבלות טובות ,וימלא ה' כל משאלות ישראל קנייבסקי זצ"ל ,דער בעל 'קהלות יעקב' ,אז מיר אויסניצן די הייליגע מינוטן וואס מ'קען
לבנו לטובה. ער איז אמאל אין זיינע עלטערע יארן אנגעקומען דאווענען .ליינען א גליון ,כאפן א שמועס
א גמר חתימה טובה! אומגעלאדנט צו א בר מצוה פון א בחור'ל .די
ג ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
ע+++לינו
ווער האט עס די הייליגע און
מחבר געווען? אור-אלטע תפילה
דער אריינפיר
++לשב+ח
צו 'מלכיות'
איר געוואלדיגע
קדושה און
סגולות
דער צענזור
און רדיפות
קידוש שם
שמים און
מסירת נפש
אין צענטער פון די תפילות יימם נוראים
-ב-
סיי אויב דער רבוש"ע גיבט אים נאך וואס ער
בעט ,און סיי אויב נישט ,און א מענטש וואלט
גא-ט און קעניג וועמען איך טו דינען ,און איך
בין מקיים זיינע מצוות און געזעצן! ...דאס
די גרויסקייט פון 'עלינו
געקענט אמאל טראכטן צו זיך ,אז עס וואלט זיך חיות פון אלע עולמות קומט פון השי"ת ,און לשבח'
געקומען אז דער רבוש"ע זאל אים גומל חסד עס איז נישט דא קיין גרעסערע שמחה פון מורא'דיגע ווערטער שרייבט דער טאטע
זיין אויף די תפילות וואס ער האט געדאווענט. דעם וואס מיר זענען 'יעקב חבל נחלתו' ,און פונעם של"ה הק' אין זיין ספר 'עמק הברכה',
דערפאר זאגט מען ביים סוף דאווענען 'עלינו מיר האבן די זכיה צו דינען דעם אויבערשטן, איבער די געוואלדיגע חשיבות און גרויסקייט
לשבח לאדון הכל' ,מיר דארפן לויבן דעם און דאס איז נישט צוליב אונזער ערליכקייט און פון דעם הייליגן תפילה' :דער שבח פון 'עלינו
אויבערשטן ,וואס ער האט אונז געגעבן דעם גערעכטיגקייט ,נאר דער אויבערשטער וויל און לשבח' איז נישט ווי אלע אנדערע שבחות און
פארשטאנד און וויסן ,אז מיר האבן די זכי' צו קלויבט אונז אויס ,ווייל ער וויל אונזער גוטס, תהלות ,ווייל אין דעם איז נכלל אלע יסודות און
דאווענען און זיך בוקן פארן מלך מלכי המלכים און דערנענטערט צו זיך די וואס רופן אים מיט מדריגות פון אמונה' ,מה שאין הפה יכול לדבר
הקדוש ברוך הוא ,וואס ער האט אונז מעלה אן אמת. והלב לחשוב' .און מיר האבן מקובל אז מען
געווען צו זיין פאר אים אן עם סגולה ,אז מיר 'ווען מען פאלט אויף די קני ביי 'כורעים', דארף זאגן דעם שבח 'ומשתחוה באימה וביראה
זאלן מתפלל זיין צו אים ווי די מלאכי מעלה, ווייזט מען דערמיט ,אז דער מענטש האט נישט וברתת וזיע בשיפוי ראש' .און אלע צבאות
און ער האט אונז מבדיל געווען פון אלע עמי קיין שום כח און קיום פון זיך אליין ,און ביי השמים הערן זיך צו ,און דער אויבערשטער
הארצות .אט-דאס איז דער גרעסטער מעלה 'משתחוים' ווייזט מען ,אז דער מענטש האט שטייט מיט די פמליא של מעלה ,און אלע
פאר אונז ,אז מיר קענען דאווענען און זיך בוקן ענטפערן און רופן אויס 'אשרי העם שככה לו'!"
נישט קיין שום קומה ,ווייל 'השתחויה' מיינט
צום רבוש"ע. נאך ברענגט ער פון שער הכוונות' :עלינו
בפישוט ידים ורגלים .ווען מען זאגט 'מודים'
דער מאירי (מסכת ברכות ,לב ):שרייבט' :נאכן ווייזט מען דערמיט ,אז דער מענטש גיבט לשבח' איז א שבח גדול מאד מאד! דורכדעם
דאווענען דארף מען זיך פארזוימען אביסל איבער ,מיטן פולן דעת און באוואוסטזיין ,זיין שבח ווערן בטל די חיצונים ,און זיי קענען זיך
פאר מען גייט ארויס פון בית המדרש ,ווי עס גאנצן כח צום רבוש"ע ,און איז מודה אז אליין נישט אנכאפן אין דער קדושה.
תוספת ליום טוב
שטייט אין פסוק 'אך צדיקים יודו לשמך' ,מען קען ער איבערהויפט גארנישט'. דער בן איש חי (פרשת כי תשא) שרייבט :דער
וועט לויבן דיין נאמען ,און ערשט נאכדעם ציבור זאל זיך אויפשטעלן פאר 'עלינו' ,און עס
'ישבו ישרים את פניך' .דערפאר זאגט מען j זאגן צוזאמען בכוונה גדולה ,ווייל עלינו איז א
'עלינו' נאכן סדר התפילה ,אז מען זאל זיך נאך שבח עליון ,און עס איז א צורך גדול פאר דער
פארזוימען אביסל נאכן דאווענען ,און זאגן נאך פארוואס ענדיגט מען תפילה וואס מיר האבן געדאווענט (ביז עלינו) ,כדי
א לויב פארן אויבערשטן פאר מען גייט ארויס דעם טעגליכן דאווענען צו מבטל זיין די אחיזה פון די חיצונים.
פון בית המדרש'. מיט 'עלינו לשבח'? j
דער ב״ח זאגט אז דער טעם דערפון איז ,כדי:
'אריינצודרינגען אין אונזערע הערצער איידער ווי שוין דערמאנט אינעם ערשטן מאמר ,איז
מען פארלאזט דאס בית המדרש ,דעם יחוד איינגעפירט געווארן אויסצופירן יעדע תפילה - די כוונות ביי כורעים
מלכות שמים ,און אז עס זאל פארשטארקן אין אדער לויט געוויסע מנהגים בלויז שחרית -מיט אין ספר סוד ישרים (ראש השנה ,מ"ו) ערקלערט
אונזערע הערצער די אמונה 'שיעביר הגילולים די תפילה פון עלינו לשבח. דער ראדזינער רבי זצ"ל די כוונות פון די כריעה
מן הארץ' וכו' ,און 'לתקן עולם במלכות שד- אין די פוסקים ווערן געברענגט פארשידענע ונפילת כפים' :מיר בוקן זיך פארן רבוש"ע ,דעם
י' .מיט אט-דער שטארקער אמונה ,אויב א איד טעמים דערצו. מלך מלכי המלכים וואס ער איז דער נוטה
וועט האבן א משא-ומתן מיט די גויים און מצליח דער מבי"ט שרייבט (שער התפלה ,פ"ח) :וויבאלד שמים ,און מיר זענען זיך מבטל אינגאנצן פאר
זיין ,וועלן זיי נישט קערן זייערע הערצער צו די א מענטש איז מחוייב צו דאווענען צום רבוש"ע, אים ,אויסרופנדיג' ,דער באשעפער איז מיין
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער דד
ד
אים יא קענען דינען באמת ובתמיםָ ,אן קיין פאלק ,אז די תפילות וועלן נישט צוריקגעקערט אלילים ,און עס וועט נישט אריין אין זייערע
שום אנדערע מחשבות'. ווערן ליידיג ,ווייל מיר זענען נישט ווי די מחשבות קיין שום הרהור עבירה'.
אינעם ספר יפה ללב (פון הגאון רבי נחמים נסים עובדי אלילים וואס זייער בעטן איז א תפילת אין ספר שתי ידות ווערט געברענגט פון
פלאג'י ,א זון פון הגאון רבי חיים פלאג'י) שרייבט ער, שוא ,וויבאלד זיי בוקן זיך להבל ולריק ,צו דעם תולדות יעקב ,אז פון דעם ב״ח'ס רייד
אז 'עלינו לשבח' הייבט זיך אן מיט אן ע' און די אפגעטער וואס קענען זיי נישט העלפן. איז צו פארשטיין ,אז דער עיקר טעם איז
ענדיגט זיך מיט א ד' ,וואס דאס זענען די מיר אידן ,בוקן זיך פארן מלך מלכי המלכים 'אריינצודרינגען אין אונזערע הערצער איידער
אותיות 'עד' .אז מען זאגט 'עלינו' ,האט דער הקב"ה ,וואס ער איז דער בעל החסד והרחמים, מען גייט אהיים ,דעם יחוד מלכות שמים' ,דאס
מענטש עדים וואס גייען פאר אים ,און זאגן זיך מרחם צו זיין אויף יעדן וואס איז מתפלל איז פאסיג פאר די תפילות פון שחרית און
צו אים .דערפאר איז פאסיג צו זאגן 'עלינו' מעריב ,ווייל נאכן סוף פון די תפילות גייט מען
עדות אז ער האט געדאווענט.
ביי אלע דריי תפילות ,כדי דער מענטש זאל
אהיים .אבער נאך מנחה בלייבט מען דאך אין
j געדענקען אז ער האט א הבטחה שלימה ,אז זיין
בית-מדרש פאר מעריב ,דעריבער האבן זיי זיך
תפילה וועט זיך נישט אומקערן ליידיג.
נישט נוהג געווען צו זאגן 'עלינו' נאך מנחה.
די חיצונים זאלן נישט אין ספר הוספות מהרצ"א השלם פונעם בני
אין ספר צרור החיים פון דעם בעל שו״ת
קענען צוכאפן די שפע יששכר ,שרייבט ער' :איך האב געהערט בשם א
סמא דחיי ,ווערט אויך געברענגט דער מנהג
צדיק וואס האט געזאגט ,אז נאכן דאווענען זאגן
אין יסוד ושורש העבודה (שער הקרבן ,פרק י) פון פראנקרייך ,אז מען זאגט נישט 'עלינו' ביי
מיר 'עלינו לשבח' ,צו ווייזן אז כאטש מיר האבן
ברענגט ער פון די כתבי האר"י ז"ל ,אז נאכן מנחה ,אפילו נישט אום שבת ,נאר ביי שחרית
נישט יוצא געווען אונזער חוב מיטן דאווענען,
דאווענען ווילן די חיצונים ח"ו צוכאפן די שפע ווייל מען האט געדאווענט מיט פארשידענע און מעריב ,ווען מען זאגט 'שמע ישראל' .אבער
וואס קומט אראפ פון די עולמות העליונים בכח מחשבות און הרהורים ,און ָאן יראה ואהבה, ווי מיר האבן שוין דערמאנט ,איז דער מנהג
אונזערע תפילות ,און דעריבער זאגן מיר דעם דאך ' -עלינו לשבח' ,דארפן מיר לויבן אויף וואס האט זיך פארשפרייט אין אלע אידישע
גרויסן שבח פון 'עלינו' ,וואס טוט צעברעכן און דעם וואס השי"ת האט אונז נישט געמאכט ווי קהילות איבער דער וועלט צו זאגן 'עלינו' נאך
מכניע זיין די קליפות ,אז זיי זאלן נישט האבן די גויי הארצות ,וואס זיי דאווענען נישט צום אלע דריי תפילות ,באזירט אויף דער אנווייזונג
קיין שליטה אויף די שפע. אויבערשטן ,אפילו אויף אזא אופן מיט זייטיגע פון דעם אר״י הק' (מג״א סי' קלב).
בפרט דורך די כריעה וואס מען בייגט זיך מחשבות .דערביי זאל מען אינזין האבן צו בעטן דער סדר היום שרייבט :דער ענין פון 'עלינו
דעם קאפ און א חלק פונעם גוף ביי 'ואנחנו ביים רבוש"ע על דבר כבוד שמו ,אז מען זאל לשבח' איז א גרויסע הבטחה פארן אידישן
דער מנהג פון אויסשפרייטן גראז יום הקדוש אין בית הכנסת
פניהם ביי מוסף ,ביי די אמירת העבודה ,און פירט אויס בנוגע יום כיפור' :אבל אם נוטה במשך דעם גאנצן יאר פאלט מען נישט
מ'טאר נישט פאלן אויף א פלאץ וואו ס'איז קצת על צדו מותר אם אין שם אבן משכית, אויפן פנים ביי עלינו ,נאר מען קניעט אביסל
דא א רצפת אבנים .דעריבער גרייט מען אן וכן יעשו ביום כיפור כשנופלין על פניהם ,או מיט די פיס ,און מ'בייגט זיך איין ,ווי דער מגן
גראז ערב יוה"כ ,און זיי ליגן אנגעהויפנט יציעו שם עשבים כדי להפסיק בין הקרקע וכן אברהם שרייבט (סי' קלב סק"ב)' :כדי שלא יהא
ביי די ווינקלען ,אדער אויף א ספעציעלער נוהגין (מרדכי)'. נראה ככופר'.
פלאץ ערב יו"כ ,און נאך מנחה שפרייט זיי דער משנה ברורה שמועסט דארט אויס אבער אום ראש השנה און יום כיפור
דער שמש אויס אינעם גאנצן בית הכנסת'. אויפן פלאץ ,אז מן התורה איז דער איסור ברענגט דער רמ"א (סי' תרכא ,סעי' ד) דעם מנהג,
פון דעם 'מטה אפרים' זעט מען ,אז ער דוקא מיט די פאלגנדע צוויי תנאים)1 : אז ווען דער שליח ציבור קומט אן צו 'ואנחנו
רעדט בלויז פון יום הקדוש ,ווייל לשיטתו בפישוט ידים ורגלים ,אבער אויב איז עס כורעים ומשתחוים ומודים' ,בוקט ער זיך
פאלט דער ציבור בלויז ביי די עבודה ,און בלויז בדרך 'קידה' ,דאס הייסט אז בלויז דער און איז נופל על פניו ,אבער ער זאל נישט
נישט ביי 'כורעים' ,ווי ער שרייבט בפירוש פנים איז צו דער ערד ,און מען איז נישט אוועקרירן זיינע פיס בשעת התפילה.
אין סימן תרכ"א ,ביי די דיני מוסף פון ראש אויסגעשטרעקט בפישוט ידים ורגלים ,איז אין טייל קהילות פאלט אויך דער גאנצער
תוספת ליום טוב
השנה ,אז ביי 'עלינו' פאלט נישט דער ציבור, נישט דא דער איסור )2 .די ערד איז באדעקט ציבור כורעים ביי 'עלינו' ,און נישט בלויז
דעריבער פעלט נישט אויס אויסצושפרייטן מיט שטיין ,אבער אנדערע מאטריאל ,און דער ש"ץ ,אבער אין טייל קהילות פאלט
דאן גראז. אפילו ציגל ,איז נישט אסור מן התורה. בלויז דער ש"ץ כורעים.
היינט צוטאגס איז שוין נישט דא דער מנהג די חכמים האבן אבער גוזר געווען ,אפילו דאס ברענגט אונז צו דעם אלטן מנהג וואס
אויסצושפרייטן גראז .דער טעם דערפון קען אויב עס פעלט איינס פון די אויבנדערמאנטע פלעגט זיין איינגעפירט ,אז אום יום הקדוש
מען טרעפן אין ערוך השולחן וואס שרייבט תנאים ,און עס איז בלויז מותר ווען עס זענען האט מען אויסגעשפרייט גראז און שטרוי אין
(תרכג ס"ח)' :ודע כי מקודם היו נוהגים לשטוח דא ביידע היתרים למעליותא ,סיי אז די ערד בית המדרש ,כדי מ'זאל נישט פאלן כורעים
עשבים יבישים על רצפת בית הכנסת ובית איז נישט פון שטיין ,און סיי אז מען שטרעקט אויף די שטיינערנע ערד ,וואס איז אסור על
המדרש .אך מפני שמעלה אבק הרבה ,והיה זיך נישט אויס בפישוט ידים ורגלים ,נאר פי תורה ,חוץ אין בית המקדש.
מזיק לבריאות -חדלו מזה .ובפרט שאין בדרך קידה. j
אצלינו רצפת אבנים -אין חשש בזה'. דעריבער שרייבט דער מטה אפרים (תרז): דער רמ"א (סי' קלא ,סעי' ח) ,ווען ער רעדט
אבער דער מטה אפרים שרייבט ,אז מ'זאל 'דער מנהג איז אויסצושפרייטן גראז אין בית לגבי 'נפילת אפים' ברענגט ,אז ביים טעגליכן
על כל פנים אויסשפרייטן א בגד ,אדער הכנסת ערב יום הכיפורים סמוך לכניסת נפילת אפים מעג א פשוט'ער מענטש נישט
מפסיק זיין מיטן טלית בשעת'ן פאלן כורעים. הלילה ,ווייל דער ציבור דארף פאלן על פאלן על פניו בפישוט ידים ורגלים .און ער
ה ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
ה
אא"וו .צווייטנס -קירבת אלקים .מיר כורעים' ,שרייבט דער בן איש חי (סוף
זענען געווען אינעם קעניג'ס פאלאץ, פר' כי תשא)' :ובכריעה שאנחנו עושים
און מיר האבן גערעדט צו אים! וואס בהרכנת הראש וקצת מן הגוף -אנחנו מעלת אמירתה וסגולתה
דאס איז באמת דער עיקר תועלת פון מורידים אור המקיף דרך ירידה בכל
יש לומר אותו בכוונה ,בעטיפת ראש ,מפני שאין שבח
דאווענען. העולמות עד העשייה כולה'.
כמוהו ליוצרנו -ועולה על כל השבחות שבעולם" ("מחזיק
די כוחות פון די סטרא אחרא זענען די בעלי מוסר זענען דאס מסביר ברכה" או"ח סימן קל"ב ב ,בשם רב האי גאון).
מבלבל אונזער קאפ מיט שטותים און מיט א משל :א מענטש האט באקומען
מיט הבלי עולם הזה ,און דערמיט ווילן זיי רשות אריינצוגיין אינעם פאלאץ עניין "עלינו לשבח" הוא הבטחה גדולה לאומת ישראל
אונז מאכן מסיח דעת זיין פון דעם רושם פונעם קעניג ,און ארויסנעמען פון די שלא תשוב תפילתנו ריקם ..וצריך לאמרו בכוונה גדולה,
וואס דאס דאווענען האט איבערגעלאזט קעניגליכע אוצרות סיי-וואס זיין הארץ ויש בו כמה סודות ורמזים וכוחו גדול ..והוא מסוגל לכל
ביי אונז ,און אונז דערווייטערן פון די באגערט .מיט גרויס שמחה שפאנט ער דבר ועניין מצרה וצוקה שלא תבוא ולא תהיה -לומר אותו
דביקות צו וואס מיר האבן זוכה געווען אריין אינעם פרעכטיגן היכל המלך ,ער ישר והפוך" ("סדר היום" ,פרק כוונת 'עלינו' וסדר הלימוד אחר התפילה).
דורך דעם 'באגעגעניש' מיטן מלך. גייט ביזן חדר האוצרות ,און הייבט אן סגולה להצלחה רבה -לומר בכל יום אמירת "עלינו
ווען זיי זענען מצליח דאס צו טון, אנצופילן זיינע זעק מיט די טייערסטע לשבח לאדון הכל" ישר והפוך ("מעם לועז" להרב יעקב כולי ,ספר
האבן זיי פאקטיש מצליח געווען ארטיקלען וואס זענען נאר פארהאן. יהושע עמ' קג).
אוועקצוכאפן פון אונז די שפע וואס די מיט אנגעפילטע זעק פארלאזט ער 'עלינו לשבח' הוא שבח נורא מאוד ,מלא רזין עילאין..
תפילות האבן געברענגט. דעם פאלאץ ,אבער דארט ,אינדרויסן ורבינו האר"י זצ"ל גילה סודו – שהוא להמשיך אורות
דעריבער האט מען מתקן געווען צו פונעם פאלאץ אין א ווינקל ,ווארטן אים המקיפים" ("מורה באצבע" להגאון החיד"א ,אות ל"ה).
זאגן 'עלינו לשבח' ,וואו מיר רופן אויס, אפ א באנדע גנבים ,וועלכע האפן אים
אז אלע הבלי העולם זענען 'הבל וריק', צו באפאלן ,צו'גנב'ענען אלע אוצרות, על ידי שבח זה אנו משברים הקליפות ומכניעים אותם,
און עס איז נישט פארהאן קיין שום און עס נעמען פאר זיך. שלא יתאחזו בשפע היורד מעולמות העליונים הקדושים
מציאות חוץ פון דעם בורא יתברך שמו. צו זיין גוט מזל האט דער מענטש בכח תפילתנו שהתפללנו מהתחלת התפלה עד עתה ..בזה
אזוי געבן מיר נישט קיין אחיזה פאר די געכאפט וואס די גנבים ווילן ,האט ער נתגדל ונתקדש ונתרומם שמו הגדול של יוצרנו ובוראנו
חיצונים ,צו קענען מבלבל זיין אונזער שטארק אנגעכאפט די זעק ,און ווי נאר ית"ש ויתעלה בכל העולמות כולם ,והקליפות נשברים
ונכנעים מאוד מאוד עד נקבי דתהום רבה""( ..יסוד ושורש
קלארע השקפה און הכרה אז 'אין עוד ער איז ארויסגעלאפן פונעם פאלאץ,
מלבדו' ,און די שפע ווערט אפגעהיטן. איז ער תיכף צוגעלאפן צו א באשיצטן העבודה" לרבי אלכסנדר זיסקינד ,שער הקרבן ,פרק י' ,מביא מכתבי האר"י ז"ל).
'סעיף' ,וואס האט אים אפגעווארט כל איש הירא את דבר ה' ..ישים אל ליבו ..ויכוון מאד
j
אינדרויסן ,און שנעל פארשפארט די מאד כשיאמר עלינו לשבח ,כי שיר השירים הוא ,ויהושע
זעק .פאר די רויבער איז בלויז פארבליבן משרת איש האלקים יסדו ..על כן יתכוון האדם בכל מאודו
נישט ארויסלויפן צו קריצן מיט די ציין ,און בלייבן מיט לשורר לבוראו בזה השיר מפואר ומהודר ומעוטר ומקודש
אינמיטן עלינו ליידיגע הענט! ומרומם" ("הרוקח" מרבי אלעזר מוורמייזא ,על סידור התפילה).
נאכן לערנען די אלע מורא'דיגע די זעלבע ,זאגט דער אריה"ק ,איז אחר עניית "ברכו" ,יעמדו הקהל ויאמרו בכוונה גדולה
עניינים פון ענדיגן די תפילות מיט דעם פועל די תפילה פון עלינו ,אז די אלע "עלינו לשבח" ,והוא שבח עליון ונורא מאוד ,ויש בו צורך
הייליגן שבח פון 'עלינו לשבח' ,דארף אוצרות וואס מיר האבן אראפגעברענגט גדול לתפילה אשר התפללנו -כדי לבטל אחיזת החיצונים.
דאס מעורר זיין דעם מענטש ,צו זאגן מיט אונזער דאווענען ,זאל ווערן ובכריעה שאנחנו עושים בהרכנת הראש וקצת מן הגוף
דעם געוואלדיגן שבח מיט א ריכטיגע פארשפארט און אפגעהיטן ,אז די – אנחנו מורידים אור המקיף דרך ירידה בכל העולמות
כונה און התעוררות ,און מ'זאל עס נישט חיצונים און שלעכטע מלאכים זאלן עד העשייה כולה"( "..בן איש חי" הלכות לרבינו יוסף חיים הקדוש ,סוף
אפכאפן אינמיטן צאמלייגן די תפילין, נישט האבן קיין שליטה דערויף. פרשת כי תשא).
מיט איין פוס אינדרויסן פון שול .דערביי
j את "עלינו לשבח" יש לומר בשמחה רבה ,גדולה ועצומה:
איז פאסיג צו ברענגען די ווערטער
פונעם עולת תמיד (מרבי שמואל הומינר ,פרק
"ויכניס שמחה עצומה בלבו באמירת התיבות האלו ,שמח
כו ,בשם 'ספר הנחמד' ,שער החצר ,סימן תכה):
דער הסבר פון מאוד שזכינו לכל זה ..וראוי לקבל עליו תכף מסירות נפש..
הגה"צ רבי שמשון מרוב השמחה והחדווה שיבער בלבו על זכייה זו ..כל זה
תוספת ליום טוב
'ומכאן תוכחת מגולה לאדם ,אם יודע
בנפשו על ימים שעברו ,שהיה אומר פינקוס זצ"ל יאמר בשמחה עצומה עד מאוד ובכל עוצם כוחו ובפרישות
חס ושלום 'עלינו לשבח' במרוצה ,תיבה ידים למעלה ..בשמחה עצומה עד למאוד עד קצה תכלית
הגה"צ ר' שמשון פינקוס זצ"ל האט השמחה וגודל ההתלהבות[ ..כשאומר "על כן נקווה לך"]
אחת בבית הכנסת ותיבה אחת בחוץ ,כדי אמאל בנועם שפתותיו געפרעגט:
לילך לדרכו במהרה .יראה כי כל זה עצת הקווי
ראוי להכניס בלבו שמחה עצומה עד מאוד על זה ִ
וויאזוי ארבעט אזא זאך? אויב האבן ממש ..לתקן עולם במלכות שדי ..וישמח האדם בזה שמחה
היצר .וזה דרכו ליתן עיניו במנה יפה מיר געדאווענט ריכטיג ,און דער
ובחלק הטוב ,ביודעו ומכירו כי השבח עצומה"( ".יסוד ושורש העבודה" ,שם).
אויבערשטער שיקט אראפ שפע פארן
קודש קדשים ועולה על כל השבחים! מענטש ,וויאזוי קענען עס די שלעכטע והזהיר רבינו האר"י ז"ל – שלא יחלוץ ציצית ותפילין
כי על כן הכי אחי אתה ,שמע עצה וקבל מלאכים צוכאפן? און אויב איז יא שייך אלא עד גמר ה' אחד ושמו אחד"!!! ("בן איש חי" הלכות ,שם).
מוסר ,לומר לאט לאט כמונה מרגליות, אזא זאך ,וויאזוי טוט 'עלינו לשבח' כתב הרמ"א (קלב ,ב)" :ויזהר לאמרו בכוונה" .ומוסיף
והשתונן והכונן והתבונן בכל תיבה .וה' אפהיטן די שפע פון די חיצונים? ה"משנה ברורה"" :ויש לומר עלינו באימה וביראה כי כל
הטוב יזכנו לעשות רצונו כרצונו ,ולעבדו האט ר' שמשון ערקלערט אזוי :מיטן צבא השמים שומעים ,והקב"ה עומד עם פמליא של מעלה,
בלבב שלם ,כן יהי רצון אמן'. דאווענען טוען מיר אויף צוויי זאכן. וכולם עונים ואומרים אשרי העם שככה לו אשרי העם וכו'
j ערשטנס ,מיר פועל'ן די בקשות וואס (וראה זה בספר "מטה משה").
(המשך יבא בעז"ה) מיר בעטן ,ווי רפואה ,ברכה ,הצלחה,
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער וו
ו
עצות
ב
אפילו ער וואלט געווען נאנט צו די מעלה פון א
מלאך מיט זיינע גוטע מידות ,שיינע מעשים און
טובו++++ת
ְחֻּבּלֹות ת ְ ְבְ ַ
השתדלות אין עבודת ה' און אין אהבת ה' ,קומט ֲעֶׂשׂה ְּל ְָך ָ ַּת ֲ
ַ
ְחָמָה ָמל ְ ָ
ִ
עס נישט צו צו די זכותים פון איינעם וואס ּותְׁשּוֲעָה
ֻּבְֹר ְֹב יֹוֲעֵץ
ווייזט פאר אנדערע מענטשן דעם גוטן וועג ,און
איז מחזיר בתשובה רשעים צום אויבערשטן,
וואס זיינע זכותים ווערן כסדר פארמערט דורך
זייערע זכותים אין אלע טעג און אין אלע צייטן.
'דאס איז א משל צו צוויי סוחרים וועלכע
זענען אנגעקומען צו א געוויסער מדינה.
איינער פון זיי האט פארדינט אויף איין שטיקל
סחורה צען מאל אזויפיל פון וויפיל דער קרן
לשמור.
ולעשות.
איז ווערד געווען -און זיין סך הכל איז געווען
ולקיים.
הונדערט זוז .דער צווייטער האט פארדינט
בלויז טאפלט פונעם קרן .אבער דער צווייטער
האט געהאט אסאך סארטן סחורות ,אין דער
ווערד פון צענדליגער טויזנטער זוזים.
'קומט אויס ,אז דער ריוח פונעם ערשטן צו קענען אנהאלטן
די קבלה און זיין נזהר
פופצן למעשה'דיגע עצות און
סוחר – טראצדעם וואס ער האט פראצענטועל בקדושת ביהכ"נ ותפילה געדאנקען פאר אנשים כערכינו
פארדינט פיל מער -איז געווען ניינציג זוז און
נאך צען עלפטלעך פון א זוז .און דער ריוח איבערגעזעצט פונעם גליון 'נועם נתיבותינו' שע"י קהל עדת חסידי באיאן
פונעם צווייטן סוחר איז געווען א סך הכל פון
פינף טויזנט זוז ,כאטש פראצענטועל האט ער
בלויז פארדינט טאפלט פונעם קרן".
די מערסט-ווערדפולע
זיין פון די
פירט דער חובת הלבבות אויס דעם נמשל:
'וכן אחי ,מי שאין מתקן אלא נפשו בלבד ,תהיה
אינוועסטמענט עצה ב'
מזכי הרבים
זכותו מעטה ,ומי שמתקן נפשו ונפשות רבות, עס איז פאסיג דערביי צו ברענגען
תכפל זכותו כפי זכיות כל מי שיתקן לאלהים'. די מורא'דיגע ווערטער פונעם הייליגן
'די זעלבע זאך ברודער ,ווער עס איז בלויז חובת הלבבות (שער אהבת ה' ,פרק ו) ,וועלכער
מתקן זיין אייגענעם נפש ,וועלן זיינע זכותים לייגט אראפ וויאזוי דער מזכה את הרבים
זיין ווייניג ,אבער ווער עס איז מתקן סיי זיין פארטאפלט פילפאכיג זיינע זכותים ,אויף אזא
נפש ,און סיי נאך אסאך אנדערע נפשות ,וועלן מאסשטאבליכן פארנעם ,וואס וואלט נישט
זיינע זכותים פארטאפלט ווערן לויט דער סכום מעגליך געווען אליין צו דערגרייכן אזויפיל
זכותים.
א גרינגע וועג צו זיין א
פון מענטשן וועלכע האבן אדאנק אים זיך 'מזכה את הרבים!'
מתקן געווען'. וזה לשון קדשו' :וראוי לך אחי לדעת כי
זכיות המאמין ,אפילו אם יהיה מגיע אל התכלית עס איז באקאנט ,אז איינע פון די גרעסטע
j מעלות וואס א מענטש קען זוכה זיין אויף דער
הרחוקה בתקון נפשו לאלהים ית' ,ואלו היה
קרוב למלאכים במדותם הטובות ומנהגיהם וועלט ,איז צו זיין א מזכה את הרבים ,מקדש
המשובחים והשתדלותם בעבודת הבורא זיין שם שמים ברבים ,און גורם זיין אז אנדערע
נוץ אויס
עצה ג' ואהבתם הזכה בו ,אינם כזכיות מי שמורה בני זאלן טון דעם רצון השם און היטן תורה ומצוות.
דעם עת רצון
און פארקערט חס ושלום ,איינע פון די ערגסטע
תוספת ליום טוב
אדם אל הדרך הטובה ומישר הרשעים אל עבודת
הבורא שזכיותיו נכפלות בעבור זכיותם בכל זאכן איז ,אויב א מענטש פאלט דורך מיטן
הימים ובכל הזמנים .והמשל בזה משני סוחרים הארבן זינד פון מחטיא זיין דעם רבים ,ווייל דאן
הגיעו אל המדינה הרויח אחד מהם בסחורה אחת איז זייער שווער תשובה צו טון ,וויבאלד דאס
שהיתה בידו עשרת כפלי הקרן והיה הכל מאה איז א חילול השם ,רח"ל.
זוז ,והרויח השני כפל אחד בלבד ,והיו לו סחורות עס שטייט אין ספרים הק' ,אז אויב א איד
רבות והגיעו לידו עשרת אלפי זוזים ,והיה ריוח פאלט דורך ,און רעדט אינמיטן דאווענען חס
בשעת א התגברות ווערט הסוחר הראשון עם רוב כפלי הריוח תשעים זוז ושלום ,קען ער גאר גרינג ווערן א מחטיא את
א גרויסער עת רצון אין ועשרה חלקים מאחד עשר חלק בזוז ,והיה ריוח הרבים רח"ל ,ווייל געווענליך פאסירט דאס
הימל הסוחר השני חמשה אלפים זוזים עם מעט כפל ביים דאווענען מיט א ציבור .און פארקערט ,ווען
יעדער איד האפט און ווארט זוכה צו זיין צו הריוח'. א מענטש איז זוכה זיך צו היטן ,און אפילו ווען
אן 'עת רצון' ,א צייט ווען די תפילות און בקשות אין אידישע איבערזעצונג' :דו דארפסט אנדערע רעדן צו אים אדער נעבן אים רעדט ער
ווערן אנגענומען פארן באשעפער .עס שטייט וויסן מיין ברודער ,אז אפילו אויב א איד האט נישט ,און ער איז מעורר אדער מוכיח אנדערע
אין די הייליגע ספרים ,אז ווען א מענטש שטייט דערגרייכט צו די סאמע העכסטע מדריגות בדרכי נועם ,דעמאלס איז ער מזכה דעם ציבור,
פאר א נסיון ,אדער א שוועריגקייט אין עבודת מיטן זיך אליין מתקן זיין אין עבודת ה' ,און און זיין שכר איז גאר גרויס עד אין שיעור.
ז ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
ז
גערעכנט אנשטאט אנדערע יסורים .ער איז 'טהרת הנשמה' ,ווי דאס איינהאלטן דאס מויל השם ,און ער האלט זיך שטארק -ער באזיגט
זוכה צו אלע מעלות און סגולות פון יסורים, פון שיחה בטילה .אויך איז עס א גאר גרויסע דעם יצר הרע ,און פאלט נישט דורך ,דורכדעם
אן קיין שום פיזישן ווייטאג אדער יסורים ,נאר תועלת פאר דער כוונה פונעם דאווענען ,ווייל איז ער מעורר אין הימל אן עת רצון .דאן קען
פשוט דורכדעם אליין וואס מען מוטשעט זיך די מחשבות ווערן נישט מבולבל דורך מחשבות ער בעטן און פועל'ן אלעס גוטס וואס ער דארף
מקיים צו זיין תורה ומצוות מיט גרויס מי .דאס זרות. האבן.
ווערט גערעכנט פאר א נאך העכערער דרגה די אויבנדערמאנטע ווערטער פון די ספרים עס שטייט אין רבינו יונה ,ווי אויך אין רבינו
וואס ווערט אנגערופן 'יסורים של אהבה'. הק' זענען איבער שיחה בטילה בכלל ,און עס בחיי און אין ספר ראשית חכמה ,אז ווען א
וויפיל חיזוק קען א מענטש נעמען פון איז א קל וחומר ,ווען מען רעדט פון שווייגן מענטש איז פארנומען מיט א מצוה ,איז דאן
דעם וואס עס קומט אים אן שווער זיך ביים דאווענען אליין ,וואס דורכדעם וועט אן עת רצון און א סגולה ,אז זיין תפילה זאל
צוריקצוהאלטן פון רעדן אינמיטן דאווענען דאס דאווענען זיין מיט דער ריכטיגער כוונה, אנגענומען ווערן .דערפאר זענען פרויען
און קריאת התורה! סיי ווייל ער איז אזוי און ממילא וועלן די תפילות אנגענומען ווערן מתפלל ביי ליכט צינדן און ביים געבן צדקה .און
צוגעוואוינט פון זיין נאטור ,ער וויל געבן שלום, לרחמים ולרצון. יעדעס מאל וואס מען האלט זיך צוריק פון אן
באגריסן מענטשן אדער ענטפערן ,און עס איז j עבירה ,ווערט דאס אויך גערעכנט פאר א מצוה,
אים שווער זיך איינצוהאלטן .סיי ווייל ער וויל ווי די גמרא זאגט אין קידושין (לט.).
עפעס מברר זיין אדער וויסן ,און ער קען עס אויב אזוי ,ווען א מענטש ווייסט אז ער האט
יסורים של
נישט אפשטופן אויף שפעטער ,אדער ער פילט א נסיון און א תאוה צו רעדן אינמיטן דאווענען,
נישט באקוועם נישט צו ענטפערן ווען איינער
עצה ה' און ער שטארקט זיך אויף די תאוה ,און ער רעדט
אהבה
פרעגט אים עפעס ,און צומאל האט ער אפילו נישט ,דעמאלס ווערט נתעורר אן עת רצון.
מורא אז מען וועט אים בארעדן. ער קען דעמאלס בעטן און דאווענען -אפילו
ווען א מענטש גייט אדורך אזעלכע סארט במחשבה -אויף אלעס וואס ער דארף .עס
שוועריגקייטן ,זאל ער טראכטן אז ער גייט לוינט זיך נישט צו זיין א שוטה וואס פארלירט
יעצט דורך 'יסורים של אהבה' ,וואס דאס טוט וואס מען געבט אים ,און אויפגעבן אזא טייערע
מכפר זיין און רייניגן זיין נשמה ,און ברענגט מתנה .דער באשעפער וועט זיכער אויסהערן
אים נענטער צום באשעפער .ער איז יעצט זיין תפילה ,און אויספירן אלע זיינע בקשות
זוכה צו אלע מעלות פון יסורים דורך די דאזיגע ווען א מענטש האלט זיך לטובה.
קליינע שוועריגקייטן ,און ער דארף בכלל נישט צוריק פון רעדן ווען עס j
צוקומען צו קיין גרויסע און שווערע יסורים איז אים שווער ,ווערט
חלילה ,און דאך באקומט ער אלע סגולות פון דאס גערעכנט ווי יסורים
וואס זענען מכפר
מען קען
יסורים .דערפאר זאל זיך א מענטש פרייען און
טאנצן אויף יעדע נסיון און שוועריגקייט וואס עצה ד'
דאווענען מיט
די ספרי חז"ל ,ספרי ראשונים ואחרונים,
ער האט ,און יעדעס מאל וואס ער האט זיך
זענען פול מיט דער גרויסקייט פון יסורים
מער כוונה
איינגעהאלטן און נישט געפאלן.
וואס זענען מכפר אויף עבירות ,ברענגען דעם
j מענטש נענטער צום באשעפער ,און ברענגען
גוטס און ברכה פאר ווער עס איז עס מקבל
באהבה ,סיי אויף דער וועלט און סיי אויף יענער
אין 'ועתה' אלא
עצה ו' וועלט .די מעלות און גרויסקייט דערפון זענען
אומבאגרייפליך ,ער ווערט געראטעוועט פון
לשון תשובה
גיהנום און אנדערע יסורים ,סיי פיזישע און סיי
גייסטישע. טראכט אז דורכדעם
עס שטייט אין ספרים הקדושים (פונעם בעל שם וועסטו דאווענען מיט
מער כוונה ,און די תפילה
תוספת ליום טוב
טוב הק' און נאך) ,אז ווען א מענטש ווערט נתעורר,
און איז זיך מחזק צו תשובה טון ,און ווערן וועט נתקבל ווערן
נענטער צום באשעפער דורך לייכטע יסורים, א גוטע עצה איז ,אריינצוקלערן אין דער
דאן האט ער אלע מעלות און טובות פון שווערע גרויסער תועלת וואס דאס נישט רעדן וועט
אכטונג געבן ,כאטש יסורים ,און ער דארף בכלל נישט צוקומען צו די אים ברענגען ,אז ער וועט קענען דאווענען
פאר יעצט ,און מחשיב אלע שווערע און ביטערע יסורים. מיט מער כוונה ,אזויווי עס שטייט אין ארחות
זיין יעדעס מאל וואס דער יסוד הדברים שטייט אין רבינו יונה צדיקים (שער השתיקה)' :זע ,ווי די קדמונים זענען
מען האלט זיך צוריק פון און ווערט אויך געברענגט אין בני יששכר :אז אלעמאל געווען נזהר פון שיחה בטילה ,און
רעדן ווען א מענטש האט שוועריגקייטן ,יסורים און דאס איז א גרויסע הילף צו קענען דאווענען
איינס פון די זאכן וואס מאכט א מענטש יגיעה ביים מקיים זיין תורה און מצוות ,אדער מיט כוונה ,ווייל רוב מאל קומט די שטער אין
פארנאכלעסיגן דעם הארבן איסור פון רעדן ביים לערנען וכו' ,סיי ביי 'סור מרע' און סיי ביי כוונה ביים דאווענען ,פון די דברים בטלים וואס
אינמיטן דאווענען ,איז ווען ער טראכט אז עס 'עשה טוב' ,און ער שטארקט זיך טראץ אלע ליגט אין הארץ'.
איז א כמעט אוממעגליכע זאך; ווייל וויאזוי שוועריגקייטן און יסורים ,און ער לאזט נישט עס שטייט אין ספר יסוד ושורש העבודה (שער
קען דאס זיין אז ער וועט קיינמאל נישט קענען נאך ,און ער דינט ווייטער דעם באשעפער - י ,פרק ד) ,אז עס איז נישט דא נאך א זאך אויף
רעדן אינמיטן קדיש אדער חזרת הש"ץ אד"ג? דעמאלס ווערן די אלע שוועריגקייטן און פלאג דער וועלט וואס איז אזוי שטארק מסוגל פאר
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער חח
ח
וויפיל ער קען נאר ,און אויך מעורר זיין אנדערע מענטש האלט זיך צוריק פון זאגן איז בבחינת עס קען זיין אז אמאל וועט עס זיין זייער שווער,
דערוועגן .דאס וועט דינען אלס א תיקון אויף 'מתן בסתר' ,ווייל מענטשן ווייסן נישט און עס איז אים שווער יעצט מחליט צו זיין אז
דעם וואס ער איז פריער אדורכגעפאלן. וואס ער האט באמת געוואלט זאגן און ער ער וועט קיינמאל נישט דורכפאלן ,און צוליב
(דאס טוט אויך אפפרעגן די גרייזיגע מחשבה וואס מענטשן האט זיך צוריקגעהאלטן ,און דער שכר איז דעם ווערט ער פארנאכלעסיגט אין דעם גאנצן
האבן ,אז ווער עס איז שוין אליין דורכגעפאלן ,קען שוין אומבאשרייבליך גרויס. ענין.
מער נישט מעורר זיין אנדערע; די מציאות איז אבער פונקט בפרט ווען דאס צוריקהאלטן קומט אים אן אבער אין אזא פאל שטייט אין די ספרים
פארקערט :דאס וועט זיין פאר אים א תיקון און א כפרה ,אז ער שווער ,ווי חז"ל זאגן (אבות ה ,כג)' :לפום צערא הקדושים ,אז א מענטש זאל קוקן אויף יעדעס
איז מעורר אנדערע אידן). אגרא' ,און אויך שטייט (אבות דרבי נתן ג ,ו) ,אז ווען מאל פאר זיך אליין" ,אין 'ועתה' אלא לשון
עס ווערט אויך געברענגט אין די ספרי קודש, מען האלט זיך צוריק פון אן איסור וואס קומט אן תשובה" .דאס מיינט אז דער עיקר תשובה איז
אז היות א מענטש האט זיך צוגעוואוינט צו פארן מענטש מיט צער ,איז זיין שכר הונדערט צו פאררעכטן דעם 'יעצט' ,די יעצטיגע מינוט
דעם חטא ,איז אים דעריבער פיל שווערער זיך מאל מער ווי א מצוה וואס איז אנגעקומען אן אין וואס ער געפינט זיך .א מענטש דארף נישט
אפצוגעוואוינען דערפון ,און עס קומט אים אן קיין צער. יעצט 'אלעס' פאררעכטן ,און צוזאגן אז ער וועט
מיט פיל מער צער און שוועריגקייט .צוליב דעם 'קיינמאל' מער נישט דורכפאלן.
j
איז זיין שכר און זיין כח פיל גרעסער. ווען דער יצר הרע קומט און זאגט אים" :וואס
דער סטייפלער גאון זצ"ל שרייבט אין זיין יעדעס מאל וואס מען וועט דיר העלפן אז דו געבסט יעצט אכטונג?
ספר קריינא דאגרתא א גרויסן יסוד :עס איז מארגן וועסטו ווארשיינליך דורכפאלן" ,זאל
קלאר ,אז יעדעס מאל וואס א מענטש שטייט ער אים ענטפערן" :איך דארף יעצט נישט
נישט ווערן
פאררעכטן די מארגן .און אפשר ,בזכות דעם
פאר א נסיון און א שוועריגקייט ,און ער באזיגט עצה ז'
מיואש פון א
עס ,ער האלט זיך שטארק ביי א נסיון און פאלט וואס איך טו וואס מען דארף יעצט ,וועל איך
זוכה זיין צו סייעתא דשמיא צו טון וואס מען
דורכפאל
נישט דורך ,איז דאס א טובה און א תיקון פאר
זיין נשמה ,נישט ווייניגער וויפיל ער האט פוגם דארף אויך מארגן".
און ווי דער מדרש זאגט (וואס דער גר"א ברענגט
געווען דורך איין מאל אדורכפאלן ,און נאך פיל
מער ,ווייל דער כלל איז אלעמאל אז 'מידה אין זיין איגרת) ,אז פאר יעדע רגע וואס א מענטש
טובה מרובה'. פארמאכט זיין מויל ,איז ער זוכה צום אור הגנוז
וואס קיין שום מלאך אדער באשעפעניש קען
דערפאר ,אפילו א מענטש וואס איז שוין
נישט באגרייפן.
ליידער פילע מאל דורכגעפאלן ,דארף ער וויסן,
אז פון יעצט און ווייטער ,יעדעס מאל וואס ער באזיגט דעם יצר הרע j
האט א נסיון און ער שטארקט זיך ,פאררעכט פאררעכט מען 'תענית הראב"ד' אויפן
ער אמווייניגסטנס איין מאל וואס ער איז נאך א זאך וואס מאכט א מענטש דורכפאלן
אדורכגעפאלן און גערעדט( .בפרט נאכדעם וואס
רעדן...
מיט דעם הארבן איסור איז ,ווען ער זעט אז ער
אפילו אויב מען קען נאר אפשטופן דאס
מען איז שוין דורכגעפאלן און מען האט אסאך נסיונות ,און א האט שוין אזויפיל מאל געזינדיגט ,און עס דאכט
רעדן אויף עטליכע מינוט ,איז דאס אויך זייער
שטארקע נטיה צו א געוויסע זאך ,האט מען דאך אסאך תיקונים זיך אים אז ער איז שוין אזוי טיף פארזינקען
חשוב און טייער ביים אויבערשטן .כאטש עס
וואס מען דארף מאכן .און פאר אזא מענטש איז דער תיקון נאך דערין ,און עס איז נישט דא קיין תקנה פאר
דאכט זיך אים ,אז עס וועט אים זיין אוממעגליך
פיל גרעסער ,ווייל וויבאלד ער איז שוין צוגעוואוינט דערצו, אים ,און ער וועט שוין קיינמאל נישט קענען
זיך איינצוהאלטן שפעטער ,דאך איז דער
איז אים דאך גאר שווער זיך צוריקצוהאלטן ,און זיין שכר איז ארויסקריכן דערפון.
שכר פארן אפשטופן און זיך מתגבר זיין נישט
דעריבער הונדערט מאל גרעסער). אלע ספרי קודש זענען פול מיט דעם ,אז אדורכצופאלן גאר גרויס .אזויווי עס ווערט
ממילא' דארף א מענטש זיך מחזק זיין עס איז נישט דא קיין זאך וואס האט נישט קיין געברענגט אין די ספרים בשם דעם ראב"ד,
אין דעם ענין און וויסן ,אז דורך די פילע מאל תקנה ,און עס איז נישט קיין ספק אז מען קען אז א מענטש וואס האלט זיך איין ,און שטופט
וואס ער וועט זיך צוריקהאלטן און זיך מתגבר פאררעכטן ,און תשובה טון אויף אלעס וואס מען אפ זיין תאוה פאר עטליכע סעקונדעס אפילו,
זיין אויף די שוועריגקייטן וואס ער גייט דורך, האט געטון.
תוספת ליום טוב
ווערט עס גערעכנט גאר גרויס אין הימל ,עס
וועט ער יעדעס מאל פאררעכטן כאטש איין דער חפץ חיים שרייבט אין זיין ספר שמירת ווערט גערעכנט ווי א תענית ,כאטש ער עסט
פריערדיגע מאל וואס ער איז דורכגעפאלן ,און הלשון (פרק כד) ,אז אפילו איינער וואס האט שוין שפעטער.
נאך פיל מער פון דעם .ער זאל זיך פרייען מיט א לאנגע צייט נישט געהיטן זיין מויל און זיין עס שטייט בשם דעם הייליגן רוזינער זצ"ל,
יעדן נסיון וואס ער האט ,וויסנדיג אז ער האט צונג ,זאל ער זיך שטארקן ,און ווייטער מאכן אז יעדעס מאל א מענטש האלט זיך איין פון
יעצט זוכה געווען צו מתקן זיין נאך א זינד, פאר זיך גדרים פון יעצט און ווייטער. ארויסזאגן א נישט גוטן דיבור ,איז עס כאילו ער
און מיט דער צייט וועט ער זוכה זיין אלעס צו איינע פון די ספעציעלע תיקונים און עצות האט געפאסט פ"ד תעניתים ,וואס דאס איז א
פאררעכטן. וואס ווערט געברענגט אין די ספרים איבער געוואלדיגער תיקון.
j דעם ענין איז ,אז א מענטש זאל זיך פון יעצט און עס שטייט פונעם קאצקער רבי'ן זצ"ל,
(המשך יבא בעז"ה) ווייטער גאר שטארק היטן ,און זיין פארזיכטיג אז יעדע נישט-ריכטיגע ווארט וואס א
ּו ַמחֲז ִיר ש"צ הַ ְּתפִּל ָה ּבְכַּוָנ ָה ּובְנַחַת ִמּל ָה ּב ְ ִמּל ָה וְכָל הַּצ ִּבּור יְכַּו ְנּו לְמָה ׁשֶאֹומֵר ש"צ ו ְלֹא יָׂשִיחּו ׂשִיחָה ּבְטֵל ָה:
[טור סי' תקפ"ד]
ט ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
ט
ּוַמַה ָּנִָעִים ּגֹוָרָ ֵלֵנ"ּו ַאְׁשְָרֵ ינּו ַמַה ּטֹוב ֶֶחֵלְֵקֵנּו
גורל
ווען דער
ַ
פַאלט
מיליאן וואס איז באמת א גורל? א פשוט'ער
צופאל ,א הלכה'דיגער הכרעה ,אדער א
דאלער
לקראת דעם
ספעציעלע סימן פון הימל? די מיסטעריעזע וועלט פון גראנדיעזן גורל
ארטיקל אין דורך 'קרן תוס'
ליכט פונעם גורלות || פון יהושע בן נון ביז פסקי הלכה, יו"ט' ,לאמיר זיך
גורל היסטארישע דראמעס ,און גורל הגר"א
ב
היסטארישן אביסל פארטיפן:
שמעון יואל קליין
פארלוירן? קענסט נישט
צוריקציען
א גורל אין בית דין
אמיר אנהייבן מיט א רעלאטיוו
פשוט'ע שאלה .כלל ישראל האט
לעצטנס מיטגעהאלטן די חלוקת
הירושה פון מרן הרה"ק בעל ברך משה
מסאטמאר זי"ע ,וואס איז געווארן
ל אמיר פארזעצן זיך צו פארטיפן אינעם נושא פון גורלות ,און דאסמאל גרינטליכער באטראכטן
דעם הלכה'דיגן חלק פון א גורל :קען א מענטש חרטה האבן אויף זיין באשלוס ,נאכדעם וואס
מ'האט שוין ארויסגעצויגן דעם געווינער? וואס פאסירט ווען א נאמען איז אריינגעלייגט געווארן ל
צוויי מאל? און ווער איז דער עכטער געווינער ,דער מענטש אדער דער בילעט?
אויסגעפירט דורך א גלייכער גורל ,מיט
שטעלט אייך פאר אזא סארט געשיכטע .א האנט שטעקט זיך אריין אינעם 'מיליאן דאלער גורל'
וואס עס איז באשטימט געווארן ווער פון
קעסטל .מ'עפנט אויף דאס צעטעלע .מ'רופט אויס דעם נאמען הויך אויפן קול .ס'איז דא א געווינער.
די יורשים עס באקומט וועלכן חבילה. מען באשטימט אז ער איז א גרויסער בר-מזל ,ווארום ער האט זיך אונטערגענומען בלויז איין קבלה ,און
דאס איז א זאך וואס מאכט זיך פון צייט דערפאר איז ער אריין אינעם גורל איין איינציגע מאל.
תוספת ליום טוב
צו צייט ,אז יורשים צעטיילן זיך מיט א אזוי אויסגיסנדיג די איבריגע מיליאן צעטלעך ,ווערט איינער פון די עסקנים אינגאנצן פארלוירן.
ירושה .די חלקים זענען נאכנישט קלאר, 'ווארט א מינוט ...איך זע נאכאמאל דעם זעלבן נאמען ,דאס מיינט אז דער געווינער איז אריין אינעם
און ס'איז נישט דא קיין אפגעשמועסטע גורל צוויי מאל'.
וועג וויאזוי מחליט צו זיין ווער עס באקומט וואס טוט מען יעצט? זאגן מיר אז וויבאלד דער נאמען איז שוין ארויסגעצויגן געווארן ,קען מען שוין
וואס .זיי באשליסן צו מאכן א גורל. נישט צוריקדרייען דעם זייגער? אדער אפשר ,ווי נאר וואס מ'זעט אז דער גורל איז נישט געווען יושר'דיג,
איז לאמיר טראכטן פון א צווייטע איז אלעס בטל ומבוטל?
משפחה פון יורשים ,וואו מ'ציהט ארויס די שאלה הערט זיך גאנץ אינטערעסאנט ,און פירט אונז אריין אין איינע פון די סאמע
דעם צעטל .איינער איז צופרידן ,אבער דער אינטערעסאנטסטע שערוריות אין דער וועלט פון גורלות :מצד אחד האבן די גאונים געשריבן איבער
צווייטער שפירט זיך אביסל דורכגעפאלן. גורלות מיט גאר שטארקע ווערטער ,אז 'דער גורל איז גארנישט אנדערש ווי פון הימל'.
קען יעצט דער וואס האט פארלוירן קומען אבער פונעם צווייטן זייט שרייבט דער חוות יאיר ,אז אויב דער גורל אליין איז נישט געפירט געווארן
זאגן" :איך האב עס איבערגעטראכט ,און אויסגעהאלטן ,אדער מ'האט געפונען א טעות ,קען מען שוין נישט געבן פארן רעזולטאט דעם זעלבן כח.
איך בין נישט מסכים צום גורל?"
אלזא ,וואס איז טאקע א גורל -א גזירה פון הימל; אדער א מענטשליכע סיסטעם וואס מוז זיין
די גאונים נוצן דערויף גאר שארפע פונקטליך ביזן לעצטן דעטאל ,און אז נישט איז עס גארנישט ווערד?
ווערטער' :סיי-וואו דער גורל פאלט,
אזוי דארף מען עס נעמען ,און קיין שום
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער יי
י
נאכקוקן די איבריגע צעטלעך -און דא האט מען אבער אויב דער גורל איז פעלערהאפטיג ,איז נישט איד טאר נישט עובר זיין אויפן גורל ,ווייל א גורל
אנטדעקט דעם טעות. שייך צו זאגן אויפן געווינער אז 'דאס איז געווען קומט נאר פון הימל' .די גאונים ברענגען א ראי'
אין דעם כלי זענען נישט געווען עלף ליידיגע פונעם אויבערשטן' (שו"ת חוות יאיר ,סימן סא). פון דעם וואס מ'האט צעטיילט ארץ ישראל ' -על
צעטלעך און איין 'מזל טוב' .עס זענען בטעות דאס מיינט ,אז טאקע וויבאלד מען גיבט א פי הגורל תחלק הארץ' -און זיי פירן אויס מיט
אריינגעלייגט געווארן צוויי צעטלעך מיט 'מזל געוויסע חשיבות פארן גורל ,טאר דער גורל אליין אן אומגעווענליכן לשון' :און ווער עס גייט אקעגן
טוב' .דער געווינער האט גע'טענה'ט :וואס גייט עס נישט זיין פארקרומט .לויט דעם קומט אויס ,אז דעם גורל ,איז אזויווי ער וואלט עובר געווען אויף
מיר אן? איך בין דאך ארויסגעקומען מיט א 'מזל א נאמען וואס שטייט צוויי מאל ,איז נישט סתם די עשרת הדברות' (תשובות גאוני קדמאי ,סימן ס; אורחות
טוב' .אפילו ווען עס וואלט געווען נאר איין אזא א טעכנישער דעטאל ,און א נאמען וואס פעלט חיים הלכות ירושה).
צעטל ,קען מיין מזל פונקט אזוי האבן געמאכט אז איז נישט קיין נישטיגע זאך .אויב מענטשן האבן דא רעדט מען סך הכל ,ווען צוויי מענטשן האבן
איך זאל געווינען. ארומגעשפילט מיט דעם גורל-קעסטל ,קען מען מסכים געווען צו א חלוקה דורך א גורל -און דער
אבער דער חוות יאיר האט נישט אנגענומען די נישט נאכדעם זאגן אז פון הימל האט מען אזוי אויסגאנג דערפון איז מחייב .אבער מיט דעם
טענה ,און ער פסק'נט אז דער גורל איז בטל. באשטימט. אלעם ,מיינט עס נישט אז יעדע סארט גורל ווערט
אויטאמאטיש א קנין.
פארוואס? ווייל א גורל איז נאר א גורל ,ווען די j
גאנצע סיסטעם איז אויסגעשטעלט ריכטיג פון אין שו"ת שבות יעקב (חלק ג ,סימן קסב) ווערט
אויסגעשמועסט די שאלה ,ווי שטארק א גורל
אנהייב .אויב עס איז געווען א טעות אינעם צאל צוויי 'מזל טוב' צעטלעך איז מחייב אין דיני ממונות ,און אויף וועלכן אופן
צעטלעך ,אדער מען האט אריינגעלייגט מער 'מזל דער חוות יאיר אליין ברענגט א גאר
טוב' צעטלעך ווי עס דארף זיין ,קען מען נישט עס באקומט א שטארקייט .אינעם תשובה קומט
אינטערעסאנטע מעשה ,וואס ווייזט ווי ווייט די אויס ,אז דער גורל מוז געפירט ווערן אויף א פון-
נעמען דעם רעזולטאט און זאגן' :אפשר וואלט עס
נקודה גייט. פאראויס אפגעשמועסטע וועג ,וואו עס איז נישט
סייווי אזוי ארויסגעקומען'.
א גרופע פון צוועלף בעלי בתים פלעגן זיך כסדר דא קיין וועג צו פעלשן ,ענליך צו דעם גורל פון
דער גורל דארף זיין ריין און אויסגעהאלטן אינעם חלוקת הארץ ,און נישט סתם ווי א צופעליגע זאך
צוזאמקומען ,און האבן אמאל באשלאסן צו מאכן
עצם אויסשטעל ,אן קיין קלקול .נאר דעמאלס אן קיין שום סדר.
א גורל אויף א גרויסן זילבערנעם בעכער .יעדער
קען מען בכלל רעדן פון דעם כח און דער השגחה
איינער האט אריינגעגעבן דעם זעלבן סכום ,און דער כתב סופר האט אפילו געשריבן אין איינע
וואס די ספרים פארבינדן מיט א גורל (שו"ת חוות יאיר,
מען האט אנגעגרייט צוויי כלים .אין איין כלי זענען פון זיינע בריוו ,קעגן די וואס האבן אוועקגעמאכט
סימן סא).
אריינגעלייגט געווארן צוועלף צעטלעך ,אויף די זאך פון גורלות ,און ער האט זיי דערמאנט ,אז
j יעדע איינע דער נאמען פון אן אנדערן משתתף. גאנץ ארץ ישראל איז צעטיילט געווארן דורך א
און אינעם צווייטן כלי האבן אויך געדארפט ליגן גורל (אגרות סופרים ,סימן לז).
א תפילה בעפארן צוועלף צעטלעך :אויף איינס 'מזל טוב' ,און די
j
ארויסציאונג אנדערע עלף ליידיג.
און טאקע צוליב דעם געפינען מיר אין די ספרים א קינד האט געדארפט ארויסציען איין צעטל
פון יעדן כלי ,און ווער עס איז ארויסגעקומען
בהשגחה פרטית
נאך א באזונדערע נקודה :ווען מען האט געוואלט אבער דא דארף מען דערמאנען נאכאמאל דעם
נוצן א גורל אלס אן אמת'ע הכרעה ,האט מען אינאיינעם מיטן צעטל 'מזל טוב' ,האט געוואונען
חוות יאיר וואס מיר האבן שוין געברענגט ביים
נישט אלעמאל פשוט געשאקלט א קעסטל און דעם בעכער.
פריערדיגן מאמר ,אז מען קען נישט ממש אייביג
ארויסגעצויגן א צעטל .עס זענען געווען גדולים מען הייבט אן דעם גורל .ביים צווייטן זאגן אז א גורל איז באשערט ,און עס פארלאנגט
וואס האבן מקדים געווען א תפילה ,בעטנדיג ארויסציאונג קומט שוין ארויס דער צעטל 'מזל זיך א שטארקע תנאי דערצו.
פונעם אויבערשטן אז דער גורל זאל ארויסברענגען טוב' .דער געווינער דארף לכאורה באקומען
דער חוות יאיר גייט איבער א רייע גורלות וואס
דעם ריכטיגן באשלוס. זיין בעכער .אבער די מענטשן ארום האבן זיך
מיר געפינען אין תנ"ך :ביי די חלוקה פון ארץ
אינעם מבוא צום 'גורל העשירית' ,וואס ווערט געוואונדערט :וויאזוי איז דער 'מזל טוב' אזוי
ישראל ,ביי עכן ,יונתן ,יונה הנביא ,און המן .ער
מיוחס צו רב חסדאי בר מר שנעל ארויסגעקומען? איינער האט זיך גענומען
שרייבט ,אז מען האט זיך
תוספת ליום טוב
רב צמח גאון ,ווערט טאקע געקענט פארלאזן אויף א
געשריבן ,אז פארן צוגיין גורל ,נאר ווען עס איז געטון
צום גורל זאל דער שואל געווארן 'אן מענטשליכע
מקדים זיין א תפילה צום מחשבות און מענטשליכע
אויבערשטן. מעשים וואס קומען פון
דארט ווערט עס קלוגשאפט' .אזויווי דער
ערקלערט ,אז דער גאנצער פסוק זאגט אין משלי (טז ,לג):
געדאנק פון אזא גורל איז, 'בחיק יוטל את הגורל ומה'
אז דער מענטש נעמט אוועק כל משפטו'.
זיין אייגענע בחירה פון און דאן פירט ער אויס
דער שאלה ,און לייגט דעם גאר שטארק ,אז ווען א גורל
אויסגאנג אין די הענט פון ווערט געפירט ערליך און
די השגחה עליונה .דעריבער אויסגעהאלטן ,איז 'קרוב
קומט אז פארן גורל זאל מען הדבר' אז השגחה פרטית
בעטן פונעם רבונו של עולם א וועט זיין צוגעבינדן צו דעם.
אי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
אי
איין נאמען ,צוויי מאל בקשה ,אז עס זאל זיך נישט אריינמישן קיין טעות
אדער מענטשליכע נגיעה.
דער מגן אברהם ברענגט א קליינע
מעשה ,וואס ווייזט דאס ארויס זייער דאס גיבט א נייע באדייט צו די ווערטער פונעם
קלאר .מען האט געמאכט א גורל חוות יאיר' :אויב דער גורל איז גלייך' .נישט נאר
מיט אותיות .יעדער באטייליגטער די צעטלעך דארפן זיין ריכטיג ,נאר דער גאנצער
האט באקומען אן אות ,און מען האט גורל דארף געמאכט ווערן אויף אן אופן וואס
ארויסגעצויגן איין אות דורך א גורל. דער מענטש פרובירט נישט צו ארומדרייען דעם
אויסגאנג ,נאר פונקט פארקערט; ער טרעט צוריק
למעשה האט זיך ארויסגעשטעלט,
און לאזט דעם גורל מכריע זיין.
אז עס זענען דא צוויי מענטשן מיט
די זעלבע אות .אויב מען קוקט עס אן j
אויבערפלעכליך ,זעט עס אויס ווי די
עצה איז פשוט :אלע אנדערע האבן דאך גלייכע זייטן
ס'איז דא נאך א וויכטיגע תנאי וואס די פוסקים
שוין סייווי פארלוירן ,וועט מען נעמען די חזר'ן איבער :ס'איז נישט גענוג אז אלע נעמען
דאזיגע צוויי מענטשן ,און מאכן א נייע ליגן אינעם גורל-קעסטל ,נאר די גאנצע סיסטעם
גורל צווישן זיי. פונעם גורל מוז זיין אויסגעהאלטן און יושר'דיג.
אבער דער מגן אברהם האלט אנדערש. דער ספר חסידים שרייבט (סימן תשא) ,אז אפילו
נישט קלאר ,קען דער אויסגאנג פונעם גורל אויך ער פסק'נט ,אז מ'דארף צוריקגיין צו ביי א גורל אויף געלט-זאכן ,קען מען נישט שטעלן
זיין נישט קלאר. גאנץ אנהייב ,און מאכן א פרישן גורל צווישן יעדן צוויי אומגלייכע חלקים איינס קעגן צווייטן .צוויי
איינעם (מגן אברהם ,או"ח ,סימן קלב). שטיקער קעגן איין שטיקל קען מען נאר ווארפן
j
דער טעם דערפון שטימט זייער גוט מיט די דערויף א גורל ווען די צוויי צוזאמען זענען ווערד
ווערטער פונעם חוות יאיר :אז דער יסוד פונעם
דעם זעלבן נאמען גורל איז לכתחילה נישט געווען אויסגעהאלטן,
ווי דאס איינע קעגן איר; און א גרויסע שטיקל
קעגן א קליינע ,נאר ווען זייער ווערד איז גלייך.
אין ספר שו"ת אבן יקרה (חלק ג ,סימן ס) ווערט קען מען נישט האלטן די חלקים וואס זענען
אויסגעשמועסט נאך א שאלה :א קהילה האט פון דעם זעט מען דעם יסוד ,אז א גורל וואס
באקוועם ,און נאר פרובירן צו פאררעכטן דעם
איינגעקויפט אתרוגים ,און מ'האט געמאכט א דארף צעטיילן גלייכע שטיקער ,מוז זיך אנהייבן
פלאץ וואו ס'איז געווען א טעות.
גורל ווער עס זאל באקומען דעם שענסטן אתרוג. אין א פאזיציע וואס איז אויסגעהאלטן און גלייך-
א גורל איז נישט קיין 'פאזל' וואו מ'פאררעכט אויף-גלייך.
אבער ווען מ'האט ארויסגעצויגן דעם צעטל ,האט
נאר איין שטיקל .אויב דער יסוד איז נישט גוט,
זיך ארויסגעשטעלט אז דער נאמען וואס איז דער מקור דערפאר איז ,וויבאלד חז"ל האבן
גייט אלעס צוריק צום אלטן.
ארויסגעקומען ,געהער צו צוויי אנדערע מענטשן פארלאנגט ,אז די צוויי שעירים יום כיפור זאלן זיין
אין דער קהילה וואס האבן דעם זעלבן נאמען. j ווי מער ענליך ,סיי אין אויסזען ,סיי אינדערהייעך,
די שאלה איז ,צי דארף מען יעצט מבטל זיין און סיי אין די ווערד .פון דעם קען מען פארשטיין
דעם גאנצן גורל ,און אנהייבן אלעס איבערצומאכן איז עס א - 6אדער א ?9 פארוואס ווען ס'קומט צו די וועלט פון גורלות ,איז
פונדאסניי? ס'זענען דא טעותים אין א גורל וואס מ'קען א טעות אין א נאמען ,א דאפלטע נומער ,אדער
גלייך דערקענען ,אבער ס'זענען דא טעותים וואס א צעטל וואס פעלט ,נישט סתם א 'טעכנישע
דער פסק דארט לויטעט אזוי :אויב די צוויי
זענען ממש ווי א רעטעניש. פעלער'.
מענטשן וואס טיילן דעם זעלבן נאמען קומען
זיך אויס צווישן זיך ,און מאכן א פשרה ווער עס אין ספר שו"ת ענף עץ אבות (חושן משפט ,סימן ג), אויב איין מענטש האט געהאט צוויי שאנסן פון
זאל געווינען ,פעלט נישט אויס מבטל צו זיין דעם ווערט אויסגעשמועסט א שאלה איבער א גורל אנהייב ,און דער צווייטער נאר איינס ,האט זיך דער
גאנצן גורל ,און מען דארף עס נישט איבערמאכן. וואס מ'האט געמאכט אויף א טלית .מ'האט גורל נישט אנגעהויבן אויף א גלייכע פאזיציע .און
אז ס'האט זיך נישט אנגעהויבן גלייך אויף גלייך,
תוספת ליום טוב
דאס איז באזונדער אינטערעסאנט צוצושטעלן ארויסגעצויגן א צעטל פונעם קעסטל מיט א נומער
צום מגן אברהם ,ווייל דארט האבן מיר געזען א דערויף ,אבער ס'איז נישט געווען קלאר צי דער קען מען נישט זאגן אז די תוצאה אליין פארעכט
פאל ,וואו איין אות באלאנגט צו צוויי מענטשן ,און שרייבער האט געמיינט א 6אדער א .9פארשטייט דעם פראבלעם וואס איז שוין געווען דא נאך פארן
מ'מוז צוריקגיין צום אנהייב; דא אבער זעט מען, זיך אז יעדער פון די צוויי נומערן ,האבן גע'טענה'ט ציען דעם גורל.
אז זייער אייגענע הסכמה קען לעזן די פראבלעם. אז דאס טלית באלאנגט פאר זיי. פארשטייט זיך דאס איז נאר אין א פאל וואס דער
כדי צו מברר זיין די כוונה פונעם גורל-צעטל גורל איז אויף אזא וועג אז עס מוז זיין גלייך .דער
j 'גורל המיליאן' פון קרן תוספות יו"ט למשל ,וואו
שרייבער ,האט מען פארגעשלאגן צו קוקן וויאזוי
יענער שרייבט געווענליך די סארט נומערן :מ'זאל עס איז קלאר ארויסגעשריבן און אויסגענומען אז
א דאפלטע צעטל וואס אים הייסן נאכאמאל שרייבן א 6און א ,9און יעדע איינציגע קבלה איז א פרישער זכות אינעם
געווינט נישט פארגלייכן זיין כתב יד צום צעטל פונעם גורל .נאכן גורל ,וואס אין אזא פאל איז דאס פארשטייט זיך
ס'איז דא נאך א פיל מער חידוש'דיגע מעשה. דורכשמועסן די זאך ,האט מען פארגעשלאגן א נישט דער זעלבער חסרון פון א נאמען וואס איז
ביי א צדקה גורל פאר א 'הכנסת כלה פאנד' ,איז פשרה צווישן די צוויי מענטשן. בטעות אריינגעלייגט געווארן צוויי מאל ,ווייל
א כלה'ס נאמען אריינגעלייגט געווארן צוויי מאל; דאס איז טאקע א קליינע און כמעט טשיקאווע דא זענען די כללים פון פאראויס אזוי באשטימט
איין מאל האט זי עס אליין אריינגעלייגט ,און איין שאלה ,אבער עס רירט אן דעם זעלבן יסוד וואס געווארן.
מאל האט איר מאמע עס אריינגעלייגט פאר איר. מיר האבן שוין געזען .די רגע וואס דאס צעטל איז j
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער בי
בי
בי
דאס איז אפשר א קליינע חילוק אין די ווערטער, אין א גורל וואו עס איז נישט געווען קיין שום למעשה האט די כלה בכלל נישט געווינען דעם
אבער עס איז א גאר יסודות'דיגע חילוק אין דעם אויסגעהאלטענע וועג פאר אים צו געווינען. גורל.
גאנצן ענין :א גורל פאר א חלוקה -צו וויסן ווער אבער לויט דעם הסבר ,ליגט דער עיקר טענה לכאורה וואלט מען געקענט זאגן :אויב זי האט
באקומט וואס ,און א גורל פאר פארויסזאגן -צו צו איבערמאכן דעם גורל ,אינעם רעכט פון דעם סייווי נישט געווינען ,וואס שטערט עס אונז אז
וויסן וואס עס גייט פאסירן ,איז בכלל נישט די מענטש וועמענ'ס נאמען איז געווען דאפלט -ווייל איר נאמען איז דארט געווען צוויי מאל? אבער
זעלבע זאך. נאר ביי אים איז דער גורל נישט געווען גלייך און דער 'ושב הכהן' (שו"ת ושב הכהן ,סימן עג) קומט דא
די שאלה ווערט נאך אינטערעסאנטער ,ווען מען אויסגעהאלטן (שמע אליהו ,עובר אורח ,בשם מהרי"ל דיסקין). ארויס מיט א שארפע טענה :אויב יענע כלה וואלט
קוקט אריין אין די ווערטער פונעם רלב"ג אויפן ווען געווינען ,וואלטן די אנדערע באטייליגטע
j
פסוק 'בחיק יוטל את הגורל ומה' כל משפטו'. גלייך גע'טענה'ט אז מען קען נישט אננעמען איר
דער רלב"ג שרייבט ,אז אין די מעשיות פון אן איסור צו מאכן א גורל געווינס ,וויבאלד איר נאמען איז אריינגעלייגט
נביאים זעט מען קלאר ,ווי די תוצאה פונעם גורל געווארן צוויי מאל ,וואס דאס האט איר געגעבן
ביז אהער לייגט זיך אלעס ארום דעם גורל גאנץ
ווערט פארבינדן מיטן משפט פון הימל .ער לייגט צוויי שאנסן צו געווינען אנשטאט איינס.
גוט אויפן שכל .עס זענען דא צוויי מענטשן ,צוויי
אפילו צו א מערקווירדיגע באמערקונג :מענטשן קומט דאך אויס ,אז שוין פון אנהייב פונעם
חלקים ,און מ'קען זיך נישט אויסגלייכן וויאזוי זיך
וואס האבן הצלחה ,באקומען אפט דעם בעסערן
איינצוטיילן -נוצט מען א גורל צו באשליסן. גורל איז זי נישט געווען אין דער זעלבער פאזיציע
חלק אינעם גורל ,און ביי מענטשן וואס האבן אלץ
אבער אז א גורל האט אזא שטארקן כח און ווי אלע אנדערע :אויב איר נאמען איז נישט
מזל אז זאכן גייען מיטן פיטום אראפ ,קען מען זען
תוקף ,פארוואס זאל מען עס נישט ניצן פאר ארויסגעקומען האט זי פארלוירן; און אפילו אויב
דאס פארקערטע.
יעדע ספק וואס מ'האט אין לעבן? למשל :וועט די איר נאמען וואלט יא ארויסגעקומען ,וואלט מען
דאס מיינט נישט ,אז מען מעג נעמען א גורל ,און איר סייווי נישט געלאזט געווינען.
ביזנעס מצליח זיין? וועט דער חולה געזונט ווערן?
פרעגן דערמיט סיי-וואס אויף מארגן -רבי שלמה
וועט די אבידה געפינען ווערן? אדער צי עס לוינט צוליב דעם ,זאגט דער ושב הכהן ,איז דער
קלוגער האט דאך קלאר געשריבן דעם גרעניץ.
זיך ארויסצוגיין אויף א רייזע? גורל זעלבסט נישט געפירט געווארן על פי יושר.
אבער עס ווייזט ווי שטארק די ראשונים האבן
אנגעקוקט דעם גורל נישט בלויז ווי א טעכנישער דא ווערט געצויגן א גאנץ אנדערע פראגע. א באטייליגטער וואס קען נישט באמת געווינען,
מעטאד פון אויסקלויבן ,נאר אלס א זאך וואס תוספות (שבת קנו :בשם הספרי) ברענגט אראפ' :מנין ווערט נישט פאררעכנט אלס א גלייכע באטייליגטע
קען זיך פארבינדן מיט דעם חלק און מזל וואס א שאין שואלין בגורלות? שנאמר תמים תהיה' .פון אינעם גורל ,און אזא פאל מאכט די גאנצע גורל
מענטש באקומט. וואו ווייסן מיר אז מ'טאר נישט פרעגן ביי גורלות? בטל ומבוטל פונעם ערשטן מינוט.
ווייל די תורה זאגט 'תמים תהיה עם ה' אלקיך'. דאס איז א שטארקע חידוש און אן
j איז הגה"ק רבי שלמה קלוגער זצ"ל (שו"ת האלף לך איבערראשנדע טענה :אמאל קען א גורל בטל
שלמה ,או"ח סימן סב) מסביר ,אז דער איסור גייט נאר
צוויי אידן ,איין כזית מצה ארויף אויף שאלות אויפן צוקונפט ' -וואס גייט
ווערן ,נישט ווייל איינער האט געוואונען שלא
ביושר ,נאר פשוט ווייל נאך פארן גורל איז געווען
אמאל ,גענוי דארט וואו ס'איז נישט דא קיין שום פאסירן' :וועט דער חולה בלייבן לעבן? וועט מען דארט א באטייליגטע וואס ביי קיין שום אויסגאנג
נארמאלע וועג צו לעזן עפעס אויף א יושר'דיגן טרעפן די פארלוירענע זאך? און אזוי ווייטער. וואלט זי נישט געקענט האבן א גילטיגע געווינס.
אופן ,קומט אריין קלאר דער ענין פון א גורל. אבער אין א פאל ווען עס זענען דא צוויי זאכן אבער ,בשם דעם מהרי"ל דיסקין ווערט
צוויי אידן געפינען זיך אין א פלאץ וואו ס'איז וואס עקזיסטירן שוין ,און מ'וויל נאר מכריע זיין געברענגט א נאכמער אינטערעסאנטער חילוק.
נאר דא איין איינציגע כזית מצה פארן ליל הסדר. צווישן צוויי עניינים ,צו וויסן אויב עס באלאנגט
נישט יעדער באטייליגטער קען טענה'ן אז דער
ביידע זענען פונקט אזוי מחוייב אין די מצוה ,אבער פאר דעם אדער פאר יענעם ,דאס איז יא מותר .ער
גורל איז בטל ,נאר ווייל א צווייטנ'ס נאמען איז
אויב זיי וועלן עס צעטיילן אויף העלפט ,וועט ברענגט א ראיה צו דעם פון די גורלות וואס מ'האט
קיינער נישט קענען יוצא זיין די מצוה בשלימות. געווען דאפלט .מען קען זאגן פאר די אנדערע
געמאכט אין בית המקדש ,און ביים צעטיילן ארץ
די שאלה איז :ווער זאל עס עסן? באטייליגטע :אויב די כלה מיטן דאפלטן נאמען
ישראל פאר די שבטים.
וואלט געווינען ,וואלט איר דאך
אין שו"ת בית יהודה ווערט
סייווי אפגעפרעגט איר געווינס,
געברענגט ,אז אזא פאל קען
און אז זי האט נישט געווינען ,וואס
תוספת ליום טוב
מען לעזן מיטן כלל פון 'כל
פונקטליך האבן ענק פארלוירן?
דאלים גבר' -ווער ס'איז
שטערקער געווינט .אבער דער וואס האט א ספעציעלע
דער שערי תשובה באנייעט טענה ,איז טאקע דער וועמענ'ס
א יסוד ,אז ס'איז בעסער צו נאמען איז אריינגעלייגט געווארן
מאכן א גורל ,כדי כאטש איין צוויי מאל .לויט זיין בליק ,איז
איד זאל קענען מקיים זיין די דאס מזל קיינמאל נישט געווען
מצוה בשלימות; און דער וואס גלייך פאר ביידע זייטן :אויב זיין
פארלירט דעם גורל וועט האבן נאמען קומט נישט ארויס ,האט
א חלק אין די שכר פון די מצוה, ער דאך פארלוירן; אויב אבער זיין
פונקט ווי ביי יששכר און זבולון נאמען קומט יא ארויס ,וועלן די
(שו"ת בית יהודה ,סימן נח; שערי תשובה, אנדערע באטייליגטע אים נישט
אורח חיים ,סימן תפב). לאזן געווינען ,מיטן טענה אז ער
דאס איז א גאנץ אנדערע האט געהאט צוויי שאנסן .קומט
סארט גורל ווי א פשוט'ע גורל- אויס אז ער האט זיך באטייליגט
גי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
גי
אזעלכע סארט יונגען צעטל .דא איז נישט דא קיין געווינער אדער
וועלכע זענען געווען פארלירער אינעם בוכשטאבליכן זין פון ווארט.
און ליידיג-גייער ס'איז דא איין מצוה וואס מ'קען נישט צעטיילן,
צייט-שטופער ,וואס און מ'דארף א מהלך וויאזוי מחליט צו זיין אנדעם
די ראשי הקהילה וואס איינער זאל האבן אן אומגערעכטע מעלה
האבן געהאלטן פאר איבערן צווייטן.
חשוב, ווייניגער j
כדי צו ראטעווען די
אנדערע. דריי מוהלים -און א קינד
חתם דער וואס פעלט
סופר איז אבער
ס'איז געווען א מעשה מיט דריי מוהלים און דריי
ארויסגעטראטן
געלט ,דורכדעם וואס אנדערע זאלן גיין דינען קינדער וועמען מ'האט געדארפט אריינברענגען
שארף קעגן דעם ,אז
אנשטאט זיי. בבריתו של אברהם אבינו .כדי ס'זאל נישט זיין קיין
מען זאל אליין מאכן אזעלכע אויסוואלן ,וויבאלד
מחלוקת ,האט מען געווארפן גורלות צו באשליסן
אויפן וועג זענען זיי אבער אריינגעפאלן אין די ווען א חיוב ליגט אויף יעדן איינעם גלייך אויף
וועלכער מוהל וועט מל'ען וועלכע קינד.
הענט פון א שווינדלער ,וואס האט זיי באראבעוועט גלייך ,האבן די פרנסי העיר נישט קיין שום רעכט
אויסצוקלויבן א געוויסן יחיד ,נאר ווייל זיי קוקן האט אבער פאסירט א שרעקליכע טראגעדיע:
דאס גאנצע געלט ,און די פרשה האט זיך געענדיגט
נאך פאר מ'איז אנגעקומען צום צווייטן קינד ,איז
אויף א טראגישן אופן ,מיטן רציחה פון די דאזיגע אים אן פאר א שוואכערן מענטש.
דאס קינד ליידער נפטר געווארן.
בחורים השם ירחם. דער ריכטיגער וועג איז ,צו באהאנדלען יעדן
דער מוהל וואס האט געוואונען דעם צווייטן
אויך דא האט דער גורל באשלאסן ווער עס וועט איינעם אייניג ,און מאכן א גורל; ווער עס קומט
ברית האט געטענה'ט ,אז מ'דארף יעצט טוישן
דארפן אנטון א מונדיר ,און ווער עס וועט קענען ארויס אינעם גורל ,וועט מוזן נעמען דעם פליכט
דעם סדר :דער מוהל וואס האט געוואונען דעם
צוריק אהיימגיין .אין יענע תקופה איז א 'גורל' צו דינען אין מיליטער אויף זיך ,אדער פרובירן זיך
דריטן ברית זאל איבערנעמען דעם צווייטן פלאץ,
געווארן אן אנגעצויגענע און גאר ערנסטע זאך. אויסצולייזן און שיקן א צווייטן אנשטאט אים.
און ער וועט דעמאלס מאכן דעם דריטן ברית.
ווען די פרייז איז געלט ,גייט דער וואס פארלירט, אבער סתם אויסצוקלויבן א מענטש אן קיין
פשוט אהיים אן די געווינס .אבער ווען א גורל דער דריטער מוהל האט זיך אבער אנטזאגט.
גורל ,נאר ווייל מען האלט אים פאר א 'פוחז
באשליסט איבער מיליטער-דינסט ,קען דער לויט זיין בליק איז דער גורל שוין געווארפן
וריק' -אויף דעם שרייבט דער חתם סופר מיט א געווארן .ער האט געוואונען דעם דריטן ברית ,און
אויסגאנג טוישן יארן לאנג פון א מענטש'ס לעבן, געוואלדיגע שארפקייט ,אז דאס איז ממש ווי אן
און אין יענע צייטן ,נאך פיל מער פון דעם. וואס ס'איז געשען מיטן צווייטן ברית איז געווען
אקט פון פארכאפן א מענטש (שו"ת חתם סופר ,חלק ו,
דעם מזל פון דעם מוהל וואס האט אים באקומען.
j סימן כט).
הגאון רבי משה הלוי זאקס זצ"ל ,האט טאקע
און דאס איז אפשר דער סאמע שטערקסטער גע'פסק'נט אין זיין ספר שו"ת דברי משה,
ווער געווינט; דער מענטש ביישפיל פון אלעס וואס מיר האבן געזען ביז אהער. לטובת דעם דריטן מוהל .ער בלייבט ביים דריטן
אדער דער טיקעט? דא זעט מען ,אז מען ניצט נישט דעם גורל צו וויסן ברית אזויווי דער גורל האט באשטימט ,און דער
הערט אן אינטערעסאנטער מעשה. וואס עס וועט זיין אין די צוקונפט ,נאר פשוט כדי צווייטער מוהל האט פארלוירן זיין רעכט .דאס איז
די ראשי הקהילה זאלן נישט קענען אפמאכן און ווייל דער גורל טוט צוטיילן פאר יעדן איינעם זיין
ס'איז געווען א רשע ,וואס האט געהאט אן
אפשאצן איין מענטש מער ווי דעם צווייטן אין א ספעציפישן חלק ,און וואס ס'געשעט נאכדעם טוט
ערליכן איד וואס האט געארבעט ביי אים אין
זאך וואס באטרעפט יעדן איינעם אייניג. נישט אריבערפירן דעם חבר'ס חלק צו אים (שו"ת
שטוב .ביידע פון זיי האבן געקויפט א לאטערי
טיקעט .דער רשע האט געטראכט ביי זיך ,אז j דברי משה מהגר"מ זקס ,בנוגע הלכות גורלות).
דער ערליכער איד האט א בעסערע מזל ווי אים, דאס איז א שארפע הכרעה :דער גורל האט
האט ער באשלאסן אויפצוטוישן זייערע לאטערי שווארץ ,רויט ,אדער ווייס נישט געגעבן פאר יעדן מוהל 'איינע פון די דריי
תוספת ליום טוב
טיקעטס ביינאכט. ברית'ן' ,נאר עס האט געגעבן פאר יעדן איינעם א
ביי די טערקישע רעגירונג אין די צייטן פון די
ספעציפישן ברית .אויב יענער ספעציפישער ברית
און פונקט דאס וואס ער האט געהאפט אטאמאנישע אימפעריע ,האט די מלוכה זעלבסט
איז אראפ פון פלאן ,ווערט דער גאנצער גורל נישט
איז טאקע געשען .די טיקעט וואס ער האט אויך געניצט גורלות פאר די מיליטער-דינסט.
איבערגעמאכט.
שטילערהייט אויפגעטוישט און אריינגעלייגט די דעמאלסדיגע צייטונגען שילדערן א סיסטעם
פארן ערליכן איד ,האט געוואונען ...איז דער רשע פון פארשידענע קאלירטע צעטלעך :א שווארצע j
געקומען און גע'טענה'ט' :דאס איז מיין טיקעט!' צעטל האט געמיינט אז מען מוז גיין דינען אין
די שאלה איז אנגעקומען צום גאון רבי חיים מיליטער ,א רויטע צעטל איז געווען פאר 'רעזערוו' ווער גייט אין קריג?
עוזר זצ"ל ,און זיין תשובה דערויף איז געווען גאר דינסט ,און א ווייסע צעטל האט געוויזן אז מען איז עס זענען אבער פארהאן מצבים וואס די אלע
קורץ' :נישט די נומער געווינט ,נאר דער מענטש אינגאנצן באפרייט פון מיליטערישע דינסט. שאלות באקומען א גאר אנדערע באדייט.
געווינט' (די מעשה ווערט געברענגט אין 'דרך שיחה' בשם הגר"ח אין די צייטונג 'החבצלת' (תרלא) ,ווערט דערציילט אין די צייטן ווען אידישע קהילות האבן געמוזט
קנייבסקי זצ"ל ,פון זיין שוואגער הגר"י זילבערשטיין שליט"א ,וואס א שווערע און הארץ-רייסנדע מעשה ,איבער דריי צושטעלן א געוויסע צאל יונגעלייט פארן מיליטער,
האט עס געהערט פון זייער שווער הגרי"ש אלישיב זצ"ל; הגרי"ש אידישע בחורים וואס מ'האט געוואלט נעמען אין האבן די ראשי הקהילה געהאט א ביטערע
אלישיב האט מסכים געווען צו דעם יסוד). מיליטער .די בחורים זענען געפארן קיין 'דמשק', דילעמע :וועמען זאל מען שיקן? טייל קהילות
עס קומט אויס פון דעם ,אז כאטש וואס מצד די פרובירנדיג זיך אויסצוקויפן פון די דינסט מיט האבן געוואלט אויסקלויבן די 'ריקנים ופוחזים' -
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער די
די
די
גענוצט דעם נאמען טעכנישע סיסטעם פון א לאטערי,
זעט אויס ווי מ'קלויבט אויס דעם
פון א בר מזל
איז קויפן א לאטערי הגאון רבי אברהם פאלאג'י רעדט
טיקעט ,אבער מצד השגחה פרטית
'השתדלות?' ארום פון א פאל וואס איז געווען
קען מען דעפינירן ,אז דער מענטש
איז דער וואס געווינט ,און די טיקעט
דער עצם ענין פון קויפן א לאטערי טיקעט איז שוין לאנג כמעט פארקערט. איז בסך הכל נאר די כלי דורך וועלכע
א ברייט-פארצווייגטער נושא אין ענייני אמונה און בטחון ,און א מענטש האט באצאלט געלט די געווינס איז אנגעקומען צו אים.
איז שוין אויסגעשמועסט און אויסגעאקערט געווארן ביי גדולי זיך צו באטייליגן אין א לאטערי,
התורה דורכאויס די דורות. אבער ער האט נישט ארויפגעשריבן j
ווען מען רעדט געווענליך פון פרנסה ,טראכט מען פון א פעולה זיין אייגענעם נאמען .אנשטאט
מיט א נאטירליכן וועג צום רעזולטאט :א מענטש ארבעט ,פירט דעם ,האט ער ארויפגעשריבן דעם גע'גנב'עט און
געשעפטן ,זוכט קונים אדער עפנט א נייע פרנסה .א לאטערי נאמען פון א צווייטן מענטש ,וואס געווינען
טיקעט זעט לכאורה אויס פונקט פארקערט .די שאנסן זענען ער האט געהאלטן אז יענער איז א ס'איז דא נאך א שאלה וואס
קליין ,און נאכן קויפן קען מען גארנישט טון צו פארבעסערן 'מזל'דיגער' מענטש. נעמט די זעלבע דילעמע ,אין א
דעם אויסגאנג. למעשה האט יענע נאמען טאקע כמעט פארקערטע ריכטונג .ראובן
פונדעסטוועגן געפינען מיר ,אז טייל פון די גדולי הדורות געווינען .יעצט ערוועקט זיך א האט גע'גנב'עט א לאטערי טיקעט
האבן דאס יא אריינגעלייגט אין די ראמען פון השתדלות .עס שאלה :פאר וועמען באלאנגט דאס פון שמעון.
ווערט דערציילט בשם הגאון רבי יוסף זונדל מסלאנט זצ"ל ,אז געלט פון דעם געווינס? אין יענע מינוט איז די טיקעט
ער האט אמאל געקויפט א לאטערי טיקעט ,און ערקלערט אז געהערט עס פאר דעם וואס האט אליין נישט געווען ווערד צופיל
מיט דעם טוט ער די מצוה פון מאכן השתדלות פאר פרנסה. באצאלט די געלט פארן טיקעט? מער פון וויפיל עס האט געקאסט
ענליך צו דעם שטייט אין ספר 'קריינא דאיגרתא' (חלק א ,אגרת אדער גאר פאר דעם מענטש ביים קויפן .שפעטער איז די טיקעט
נב) פונעם סטייפלער גאון זצ"ל ,אז קויפן א לאטערי טיקעט וועמענ'ס נאמען איז ארויפגעשריבן פארלוירן געווארן ,און פלוצלינג איז
איז אין פרינציפ נישט אנדערש ווי סיי וועלכע אנדערע סארט געווארן ,און ער איז דער וואס האט מען געוואויר געווארן אז די נומער
השתדלות; בפרט ווען אין ספר 'ישועות חכמה' ווערט אפילו פאקטיש געווינען די לאטערי? וואס איז דערויף געשטאנען ,האט
געברענגט א ספעציעלע תפילה איידער מען שטעלט אריין די שאלה ווערט ארויפגעברענגט געוואונען א ריזיגע סומע געלט.
א גורל .הגר״ש דבליצקי זצ"ל האט אבער צוגעלייגט ,אז אינעם ספר 'שדי חמד' בשם יעצט קומט שמעון און טענה'ט
השתדלות הייסט ווען מען קויפט א לאטערי איין מאל א חודש, שו"ת 'ויען אברהם' .ער ברענגט אזוי :די טיקעט וואס מ'האט
אויב קויפט מען מער ווי דעם איז דאס שוין נישט אין דעם גדר. ראיות און צדדים אויף ביידע גע'גנב'עט פון מיר ,איז געווען די
אבער דא דארף מען גוט פארשטיין דעם גדר .קיינער רעדט זייטן ,אבער די ראיות ווערן דארט געווינער-טיקעט .שטעלט זיך די
נישט פון א הבטחה אז מען וועט געווינען .די גאנצע שאלה איז אפגעפרעגט ,און די שאלה בלייבט שאלה :איז דער גנב מחוייב מיר
בלויז צי דער קליינער מעשה פונעם קויפן א לאטערי טיקעט, נישט מיט אזא פשוט'ן און קלארן צו באצאלן נאר די פרייז פון דעם
קען הייסן א מינימאלער עפענונג ,וואס פון דארט און ווייטער פסק .דער ענין ווערט שפעטער טיקעט וויאזוי עס איז געווען בשעת
לאזט דער מענטש אלעס איבער אין די הענט פון די השגחה אויך דורכגעשמועסט אינעם ספר די גניבה? אדער מוז ער באצאלן די
עליונה. משפטי התורה (שו"ת ויען אברהם ,חושן גאנצע סומע ,וואס מ'איז שפעטער
פון דער צווייטער זייט זענען געווען גדולי ישראל וואס משפט סימן ג; שדי חמד ,מערכת גורל; משפטי געוואויר געווארן אז עס איז ווערד?
האבן געשריבן זייער שארף איבער דעם מהלך ,און געהאלטן התורה ,חלק א ,סימן סז). די שאלה ווערט געברענגט אין
אז דאס איז נישט קיין פאסיגע השתדלות ,אדרבה ,זיי האבן און דא ווערט אונזער שאלה נאך ספר 'עלינו לשבח' (להגר"י זילבערשטיין
שטארק פארפירט קעגן דעם אז א מענטש וואס געפינט זיך טיפער :אויב דער גורל איז בלויז שליט"א ,במדבר ,עמוד תרמב) ,און דער פסק
אין ענגשאפט ,זאל זיך אנכאפן אין פוסטע חלומות ,און בויען א טעכנישע לאטערי ,קען מען וואס ווערט דארט געברענגט איז,
זיין עתיד אויף לאטעריס ,אנשטאט צו ארבעטן אויף אן ערליכן פארשטיין ,אז דער עיקר איז דער אז אין דיני אדם איז דער גנב נאר
תוספת ליום טוב
און נאטירליכן וועג. וואס האט באצאלט .אבער אויב מחוייב צו באצאלן די ווערד פונעם
עס ווערט אויך געברענגט ,אז דער חזון איש האט אמאל מ'זעט אינעם גורל א זאך וואס איז טיקעט בשעת די גניבה -דאס
געראטן פאר א מענטש אין א שווערן מצב צו קויפן א לאטערי- פארבינדן מיט השגחה און מזל ,איז הייסט ,די פרייז וואס דער טיקעט
טיקעט; אבער עס איז נישט קלאר אויב ער האט געהאלטן אז דא אן ערנסטע פלאץ צו פרעגן, האט געקאסט -און נישט די גאנצע
דאס איז א וועג פון השתדלות ,אדער האט ער נאר געגעבן די צי אפשר האט דער נאמען וואס סומע פונעם שפעטערדיגן געווינס.
הוראה ביי איין ספעציפישער פאל אז מ'קען קויפן א לאטערי. איז אריינגעקומען אינעם גורל א דער חידוש איז גאר שטארק.
די עכטע שאלה איז אלזא נישט בלויז צי עס איז מותר באזונדערע זכות דאס צו געווינען. אפילו ווען מען ווייסט שוין
אויסצוגעבן עטליכע דאלער אויף א טיקעט .די שאלה איז, j שפעטער אז פונקט יענע טיקעט
פאר אינעם מענטש'ס קאפ בשעת ער טוט עס .צי וואס גייט ָ איז געווען דער געווינער ,קוקט בית
איז דאס א שפיל ,אן אקט פון יאוש און פוסטע האפענונג,
אדער באטראכט ער דאס אלס א באשיידענער שליחות ,וואו
די דירה-גורל וואס דין אויף דעם חפץ אזויווי עס איז
געווען אין דער מינוט פון די גניבה.
ער נעמט זיך אונטער זיין קליינעם חלק פון השתדלות ,און האט אויפגערודערט אין יענעם מינוט איז עס געווען א
גיבט איבער דעם גאנצן חשבון פארן בורא כל עולמים. ירושלים פשוט'ער לאטערי טיקעט מיט זיין
אין די יארן תרכ"ב-תרכ"ג האט געווענליכן פרייז ,און אזויפיל דארף
זיך אין ירושלים אנטוויקלט א פרשה דער גנב באצאלן להלכה.
וט ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
וט
נישט יעדער גורל איז דער דעם ציבור ,האבן געפאדערט אז מ'זאל עס תיכף ארום ישיבת 'עץ חיים' ,וואס האט דאן געדארפט
אפשטעלן. א גרויסן סכום געלט כדי אויסצוברייטערן און
זעלבער די דעבאטע איז נישט געווען בלויז אויף דער פארזיכערן דעם קיום פונעם מוסד .דער מנהל
ווען מען קוקט צוריק אויף אלע שאלות וואס שאלה צי מען מעג מאכן א גורל אדער נישט ,נאר המוסד הגאון רבי שאול בנימין הכהן ,וועלכער
מיר האבן ביז אהער דורכגעשמועסט ,זעט מען עס האט אנגערירט פיל טיפערע שאלות ,ווי למשל: איז געשטאנען אין שפיץ פונעם תלמוד תורה ,איז
אז דאס ווארט 'גורל' באדייט נישט אלעמאל די ווער האט די רעכט צו פירן א גורל אין נאמען פון אויפגעקומען מיט א פלאן ,צו קויפן א גרויסע הויף
זעלבע זאך. א מוסד וואס באלאנגט פארן ציבור? ווער נעמט אינדרויסן פון די חומות פון ירושלים ,און דארט
אמאל איז עס א גורל צו צעטיילן א זאך איבער דאס התחייבות צום קויפער? און וואס אויפבויען אכצן הייזער.
צווישן צוויי מענטשן .אמאל איז עס א גורל וואס וועט פאסירן אויב מ'וועט פארקויפן טיקעטס די חשבון איז געווען ,אז א טייל פון די הייזער
באשטימט א זכות ,ווי ביי די מעשה פון די מוהלים. אין פארשידענע לענדער ,און די רעגירונגען וועלן פארדינגען ווערן ,און פון די רענט זאל די
אמאל איז עס א גורל אפצוהאלטן א מחלוקת. דארט וועלן זיך קעגנשטעלן אדער עס אינגאנצן ישיבה באקומען א קביעות'דיגע איינקונפט.
אמאל רעדט מען פון א לאטערי וואו געלט איז אומלעגאליזירן? אבער כדי צו קענען קויפן דעם שטח און אנהייבן
אויפן שפיל .און אמאל -ווי ביי די מיליטערישע בקיצור המעשה ,א גורל וואס מען האט געמאכט די גאנצע בוי-ארבעט ,האט מען געדארפט א ריזן
גורלות -קען דער אויסגאנג טוישן דאס גאנצע כדי צו שאפן געלט פאר לימוד התורה ,איז סומע מיט וואס אנצוהייבן ,וואס איז אויסגעקומען
לעבן פון א מענטש. שנעל אויסגעוואקסן אין א ריכטיגע עפנטליכע, צו ערגעץ ארום דרייסיג טויזנט רובל.
דעריבער קען מען אויך נישט נעמען איין הלכה הלכה'דיגע ,און לעגאלע פרשה וואס האט אזא סומע האט מען נישט געקענט אזוי גרינג
און ארויפלייגן אויף יעדן פאל .ביי איין גורל איז אויפגעטרייסלט גאנץ ירושלים. צוזאמנעמען פון איין נדבן אדער פון די געווענליכע
דער עיקר ,אז אלע חלקים זאלן זיין גלייך .ביי א די פרשה איז געווען א חלק פון א גרעסערע נדבות .דעריבער איז אויפגעקומען דער געדאנק,
צווייטן גורל איז די שאלה צי דער גורל האט שוין עפנטליכע מערכה איבער די הנהגה פון די מוסדות צו שאפן דאס געלט דורך א גורל .מ'וועט פארקויפן
געגעבן פאר יעדן זיין ספעציפישן חלק .ביי א אין ירושלים ,וואס האט צום סוף געברענגט אז גורל-טיקעטס ,און מען וועט מאכן א גרויסע גורל,
דריטן גורל דארף מען בכלל פרעגן צי מען מעג נוצן די רעגירונג זאל זיך אריינמישן .די גדולי וגאוני וואו איינער וועט געווינען איינס פון די הייזער
א גורל פאר אזא סארט שאלה. דארט אין ירושלים.
אבער איין זאך לויפט דורך ווי אזוי האט ער געהאפט ,אז
א גראדע ליניע צווישן כמעט אסאך מענטשן וועלן זיך משתתף
אלע פעלער :דער מענטש קען זיין מיט קלענערע סכומים ,און
זיך ווי ווייניגער אריינמישן אינעם צוזאמען וועט זיך אנזאמלען
אויסגאנג ,און מען דארף זיכער די ריזן סומע וואס מ'האט
מאכן אז פארן גורל איז אלעס געדארפט פארן פראיעקט .פאר
אויסגעהאלטן ,גלייך און ריין פון רבי שאול בנימין איז דאס נישט
טעותים. געווען סתם א לאטערי .דער
גורל האט געדארפט ווערן דער
j פינאנציעלער מאטאר וואס וועט
עס איז אבער דא נאך א סארט אויפבויען א גאנצע נייע הכנסה
גורל ,וואס מיר האבן נאכנישט קוואל פאר 'עץ חיים'.
בארירט ביז יעצט .אזא סארט אבער די פראבלעם איז
גורל וואס האט נישט קיין צעטל געווען ,אז די גאנצע זאך איז
מיט א נאמען דערויף ,און אויך אונטערגענומען געווארן אנדעם
נישט קיין טיקעט מיט נומערן. וואס מ'זאל פרעגן די דעת פון די
אנשטאט דעם ,עפנט מען אויף גאנצע הנהלה און די עסקנים ,און
א חומש .מען ציילט בלעטער און שורות ,ביז מען ירושלים ,אריינגערעכנט הגאון רבי שמואל ווען דאס איז באקאנט געווארן,
תוספת ליום טוב
געפינט איין פסוק -און פאר דורות לאנג האבן סלאנט און הגאון רבי מאיר אויערבאך זצ"ל ,זענען האט זיך געעפנט א גאנצע שטורעם איבער שאלות
גדולי ישראל געזוכט אויף דעם מהלך תירוצים ארויסגעטראטן גאר שארף קעגן דעם שריט ,און פון אויטאריטעט ,אחריות הציבור ,און דאס ניצן
אויף שאלות וואס מען האט אויף קיין אנדערן אופן עס האט זיך אנטוויקלט א פייערדיגע מערכה דעם נאמען פון ירושלים און אירע מוסדות ,פארן
נישט געקענט פארענטפערן. איבער די גאנצע זאך פון דעם גורל ,דער כח פון צוועק פון פארקויפן טיקעטס.
איבער דעם וועלן מיר בעזרת השם ארומרעדן די מוסדות הציבור ,און די וועג וויאזוי מען האט די טיקעטס זענען געדרוקט געווארן בסוד סודות,
אין דעם קומענדיגן חלק פונעם מעמד :דער געזאמלט געלט. מיטן פלאן זיי צו פארקויפן בעיקר אין אויסלאנד.
סוד פון 'גורל הגר"א' -וויאזוי מען פלעגט עס די מערכה איז נישט געבליבן בלויז צווישן אבער דעמאלס האט פאסירט א פאנטשער וואס
דורכפירן ,ווער זענען די וואס האבן עס גענוצט, די ווענט פון בית המדרש .עס האט זיך אויך האט אלעס געטוישט :עטליכע טיקעטס זענען
און פארוואס עס איז מעגליך אז דער מערסט- אריבערגעכאפט צו די טערקישע רעגירונג, ארויסגעפאלן פונעם דרוקער אויף די גאס ,און
און אינמיטן דעם גאנצן באלאגאן האט מען דער סוד האט ארויסגערונען ,און אויפגעריסן מיט
באקאנטער גורל וואס מען פארבינדט צום גר"א...
ארעסטירט הגאון רבי שאול בנימין; און לויט די קראפט איבער די ירושלימ'ער גאסן.
שטאמט גאר בכלל נישט פונעם גר"א.
באריכטן איז זיין פרוי אויך געזעסן אין טורמע א די קעגנערשאפט פונעם ציבור איז וואס א
j שטיק צייט צוליב דעם פרשה. טאג שפעטער געווארן אלס שטערקער ,און די
j וואס האבן געהאלטן אז דאס איז א פגיעה אין
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער זט
זט
זט
ַעל ֵיְדי ִצ ְד ֶק ָך
סיפורי קודש בעניני "עבודת התפלה" אצל צדיקים הק' בעלי ההילולא
ְמ ָשׁ ְר ָתיו
ש ֲׁוֹא ִלים התניא האט באפוילן אז מען זאל תולדות צדיק
שו"ת בהלכות תפלה
אראפנעמען פון אים די רש"י עבודת הרה"ק רבי אברהם המלאך
ווען מען איז מסופק צו מען
תפילין ,און אים אנטון די רבינו
תם תפילין .מען האט טאקע התפילה זי"ע ,איז געבוירן געווארן
בשנת תק"א ,צו זיין הייליגן
האט געזאגט המלך בתוכ"ד אזוי געטון ,און ער האט זיך אצל הרה"ק פאטער ,המגיד הגדול רבי דוב
אויפגעכאפט פון זיין דביקות. בער ממעזריטש זי"ע ,דער
שאלה :אויב איינער האט
בטעות געזאגט 'הקל הקדוש', דאס מ'האט ווען רבי אברהם ממשיך דרכו פונעם בעש"ט
און נאכדעם האט ער זיך
איבערדערציילט פארן 'מלאך'
האט ער זיך אנגערופן" :והחכמה
המלאך הק' .פון זיינע יונגע יארן איז ער
שוין געווען באקאנט מיט זיין
פארראכטן און געזאגט 'המלך זיעועכי"א
תחיה את בעליה" ,אלס רמז אויסטערלישער קדושה ,פרישות
הקדוש' ,ער ווייסט אבער נישט צו דעם וואס עס שטייט אין די נפטר י"ב תשרי און דביקות ,אויף אזוי ווייט ,אז ער
אויב עס איז געווען תוך כדי כתבי האריז"ל ,אז די תפילין תקל"ז לפ"ק איז ביי חסידים באקאנט געווארן
דיבור אדער נאכדעם ,האט ער דרבינו תם איז בבחינת 'חכמה'. מיטן נאמען 'דער מלאך'.
יוצא געווען אדער ער דארף נאך דאס הסתלקות פונעם מגיד,
איבערדאווענען? זיין 'גן עדן' ביים דאווענען האט רבי אברהם זיך באזעצט אין פאסטוב
אמאל ווען דער מלאך האט נאך געהאלטן גאר זיין [כוואסטוב] ,וואו ער האט ווייטער געפירט
תשובה :בדיעבד האט ער יוצא אינמיטן דאווענען ,און דער בעל התניא האט שוין הקודש. באהאלטענע און אפגעשיידטע עבודת
געווען ,וויבאלד עס איז א ספק געהאט פארענדיגט דאס דאווענען ,האט דער בעל תשרי י"ב אום זיין לעבן איז געווען זייער קורץ.
דרבנן ,קען מען אננעמען אז מען התניא גענומען עפעס צו טועם זיין דארט אין בית זייענדיג געווארן, שנת תקל"ז ,איז ער נסתלק
האט יא געזאגט תוך כדי דיבור. המדרש .שפעטער האט דער מלאך נישט געוואלט איז און אלט, יאר דרייסיג בלויז ארום זעקס און
כאטש וואס געווענליך דארף מען לערנען מיטן בעל התניא די קומענדיגע דריי טעג. תורה דברי זיינע פאסטוב. געקומען לקבורה אין
איבערדאווענען ווען מען געדענקט דער בעל התניא איז אריין צום מגיד ,און דערציילט 'חסד ספר אינעם געווארן געדרוקט זענען שפעטער
נישט אויב מען האט געזאגט הקל אז זיין זון וויל מער נישט לערנען מיט אים .דער מגיד שפעטער איז שכנא שלום רבי זון זיין לאברהם' .פון
הקדוש אדער המלך הקדוש ,איז האט אים גערופן און געפרעגט פארוואס ער איז גזע'. 'רוזינער הייליגער דער ארויסגעוואקסן
דאס וויבאלד מען נעמט אן אז מן
ברוגז געווארן אויפן בעל התניא? האט דער מלאך
הסתם האט ער געזאגט ווי זיין
געענטפערט" :ווייל ער האט אריינגעברענגט א דבר זיין הכנה צום דאווענען
געוואוינהייט ,אבער אין דעם פאל
גשמי אין מיין גן עדן!" בלויז נאכדעם וואס דער מגיד דער מלאך פלעגט זיצן אפגעזונדערט רוב טאג,
וואס ער האט זיך פארראכטן ,קען
האט אים באפוילן ווייטער צו לערנען מיטן בעל מלובש מיט טלית ותפילין ,און דינען דעם אויבערשטן
מען אננעמען אז עס איז געווען תוך
התניא ,האט ער ממשיך געווען צו לערנען מיט אים. מיט אן איבערמענטשליכן עבודה .דער רוזינער האט
כדי דיבור.
מעיד געווען ,אז ער פלעגט עסן בלויז איינמאל אין א
מ'האט געקענט אנצינדן א שפענדל! מעת לעת ,דאס הויט פון א טויבעלע ,און אויף דעם
די שאלות ווערן געענטפערט דורך דער צמח צדק פון ליובאוויטש האט געזאגט" :דער האט ער געלעבט!
הרה"ג ר' נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט"א
מו"ץ בשיכון סקווירא ,ובעל הליכות החיים
הייליגער (אזוי האט ער גערופן דעם מלאך) ,ווען ער האט נאך האט דער רוזינער געזאגט ,אז דער טעם
איר קענט אנפרעגן א שאלה בעניני תפלה וקרה"ת
געזאגט די ברכה פון 'יוצר אור' ,איז זיין התלהבות פארוואס מ'האט אים גערופן 'מלאך' איז געווען,
דורכן רופן דעם קרן תוי"ט האטליין און דרוקן #2 געווען אזוי גרויס ,אז מ'האט געקענט אנצינדן פון ווייל זיין נקיות מיט וואס ער האט זיך געגרייט
אים א שפענדל האלץ ,און דאס איז ניט קיין גוזמא!" צום דאווענען איז געווען אזוי מורא'דיג ,אז ער איז
געווארן ריין ווי א כלי זכוכית ,וואס איז בכלל נישט
בפישוט ידים ורגלים ,און מיט בכיות נוראות פארגאסן טרערן אגאנץ תשעה באב בכח האנושי.
געקלאגט אויפן חורבן בית המקדש ,און אויף צער הרה"ק רבי יצחק מראדוויל זי"ע האט געהאט א
השכינה הקדושה .אזוי איז ער געליגן די גאנצע נאכט געוואלדיגע השתוקקות צו פארן זיך מסתופף זיין אנגעקומען צו כלות הנפש ממש
און דעם גאנצן טאג תשעה באב ,און די גאנצע צייט בצילו פונעם הייליגן מלאך ,איז ער אריין פרעגן בלויז א קליינע קבוצה פון גאר גרויסע תלמידי
געקלאגט מיט טרערן .ביי חצות האט זיך דער מלאך זיין הייליגן טאטן הרה"ק המגיד מזלאטשוב זי"ע המגיד האבן געלערנט פון אים תורה .איינער פון זיי
דערוועגן .עס איז נאך געווען דאן אפאר וואכן בעפאר איז געווען דער הייליגער בעל התניא ,וועמען דער
אויפגעשטעלט ,האט מען געזען אז ס'איז געווען
תשעה באב ,האט אים דער טאטע געזאגט ,אז ער קען מגיד האט געשטעלט צו לערנען מיט זיין זון תורת
ממש ווי א טייך וואסער ארום אים .דאן האט שוין
פארן ,בתנאי אז ער וועט דארט בלייבן ביז נאך תשעה הנגלה ,און דער מלאך האט געלערנט מיטן בעל
רבי יצחק פארשטאנען פארוואס דער טאטע האט באב .דער זון האט מסכים געווען און איז געפארן. התניא תורת הנסתר .עס איז טאקע באקאנט אין
געוואלט אז ער זאל בלייבן ביז נאך תשעה באב. דארט ביים הייליגן מלאך האט רבי יצחק קונה חב"ד ,אז די גאר הויכע דרושים אין 'תורה אור' ,זענען
ווען ער האט דאס דערציילט פאר זיין טאטן ,האט געווען גאר אסאך קדושה און תורה ,אבער ווען עס פון די תורה וואס ער האט מקבל געווען פונעם מלאך.
אים זיין טאטע געזאגט" :אילו זכית וואלסטו געזען איז געקומען ליל תשעה באב ,האט ער געזען א מחזה הרה"ק מהוסיאטין זי"ע האט דערציילט ,אז אמאל
אז אליהו הנביא ז"ל שטייט דארט דערנעבן און וואס ער האט קיינמאל אין לעבן נישט פארגעסן. אינמיטן דאווענען האבן די מקורבים געשפירט אז ער
טרייסט אים". ביים זמן מעריב האט זיך דער מלאך אראפגעלייגט האלט ממש ביי כלות הנפש ,און דער הייליגער בעל
זי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
סיפורי ישועה מכלי ראשון בזכות הקבלה בקדושת התפלה
יענו ּ
הוּא מוֹ ִשׁ ֵ
"זאלסט וויסן ,דיין אייניקל וואס הייסט אזוי און אזוי, זייער וויי-געטון ַאז ער האט נאכנישט זוכה געווען צו אין תולדות אהרן האט מען המשך פון עמוד ו'
נעמט זיך אונטער אויף פערציג טעג ,נישט צו רעדן קיין ישועה .האב איך אים געזאגט :״איך גיי מתפלל געענדיגט של"ס הערשט איינס
ביים דאווענען ,עס קומט אים נישט ָאן גרינג ,ער זיין פאר דיר״. ביינאכט .מיר האבן זיך דאן אינאיינעם צוריק
ַ אזייגער
שטרענגט זיך זייער ָאן ,איך בעט דיך הייליגער רבי ,זיי מיר האבן זיך זייער שיין געזעגנט און זיך ארויסגעלאזט קיין קערעסטיר צו זיין ביים ציון פון
מתפלל ,אז אין זכות פון דעם זאל ער געהאלפן ווערן ָאנגעוואונטשן ,און ער האט מיר איבערגעלאזט זיין ר' ישעי'לע .דער יונגערמאן האט געוואלט דארט
מיט א שידוך!" נומער ,כדי צו קענען בלייבן בקשר. זאגן ׳ויתן לך׳ ,זאגן עטליכע קאּפיטלעך תהלים ,און
היינט ,מיטוואך פר' האזינו א' ,אכט און דרייסיג פראווען א מלוה מלכה ביי ר' ישעי'לע .פון דארט איז
*
טעג שפעטער ,רופט ער מיר אן" :מזל טוב! מזל טוב!" איך בין מיר ווייטער געפארן אין וועג מיט מיין ער געפארן צום עירפארט צוריק אויף בודאפעסט,
ער איז א חתן געווארן בשעה טובה ומוצלחת! ער נסיעה .זונטאג אדער מאנטאג זענען מיר ָאנגעקומען וואו ער האט גענומען דעם פליגער צוריק אהיים קיין
איז גליקליך אויפגעראכטן געווארן! דארט זענען מיר געגאנגען אויפן ביה"ח, קיין קראקאָ . ארץ ישראל.
ער זאגט מיר פרייליכערהייט ,אז ס׳נישט סתם ווי פארשטייט זיך ,מתּפלל זיין ביי די גדולי וקדושי בכל אופן.
א שידוך ,נאר עפעס ספעציעל ,אויסנאם ,לעילא עולם. ביים זיך געזעגענען האט ער מיר דערציילט זיין
ולעילא! ער האט ממש נישט געקענט רעדן פון גליק! מיר זענען געווען אויפן ציון פונעם הייליגן רמ"א, געשיכטע :ער איז ל״ע א גרוש ,און ער איז סך הכל
האב איך אים געזאגט" :טייערער ידיד ,מזל טוב! מגלה עמוקות ,און ב"ח ,און דערנאך זענען מיר געקומען קיין אונגארן בלויז אויף איין טאג .איינער
מזל טוב! האסט נישט קיין ַאנונג ווי דו האסט מיר געגאנגען צום אדמת קודש ,וזה שער השמים ,דער פון ארץ ישראל ,א פארמעגליכער מענטש ,וואס איז
דערפריידט מיט די בשורה טובה וואס האסט מיר ציון הקדוש פונעם הייליגן 'תוספות יו"ט'. האבן אויףגעקומען קיין אונגארן ,האט געוואלט ָ
יעצט געזאגט!!! איך זע ממש אפן דער כח פון די אינטערעסאנט איז געוועןַ ,אז דער יונגערמאן זאל איםאיין טאג ַאן ארץ ישראל׳דיגער איד וואס ָ
הייליגע קבלה ביים צדיק אמת!!!" האט מיר געהאט דערציילט בתוך הדברים ,אז ער ארומדרייוון פאר א טאג צייט ,אים אויפפיקן פון
האב איך אים מעורר נאכן זיך בארואיגן אביסלָ , ָ איז אן אייניקל פונעם תוס' יו"ט ,און יעצט זייענדיג עירפארט ,נעמען צו ר' ישעי'לע און צו נאך א פלאץ,
געווען מעומק לבבי ,אז ער זאל עס זען ווייטער דאס ביים ציון המצויינת של אותו צדיק ,איז מיר ָ און אים צוריקטראגן צום עירפארט.
אנצוהאלטן ,ווייל דאס איז נאר די אנפאנג פון די קאּפ ,אז דער יונגערמאן זאגט אז אויפגעקומען אין ָ ס׳האט זיך לויט זיין חשבון געלוינט ,אז יענער זאל
ישועה! ער דארף א שידוך. ארויסנעמען א קאר ,אים ארומנעמען פאר א טאג ,און
ער דארף דאך נאך אזויפיל סייעתא דשמיא ,אז טראכטנדיג פון אים, דארט ,בשעת מעשהַ , זייענדיג ָ היימפארן.
ָ צוריק ַא
אלעס זאל זיך אויסארבעטן לטובה ,און ער זאל ביים ציון פונעם תוספות יום טוב ,אינזין-האבנדיג זיין האט עס דער יונגערמאן אנגענומען ,און למעשה ָ
קענען אויפשטעלן אן ערליכע שטוב .ער זאל ווייטער טעלעפאן און איך קלינג
ָ נומער ,נעם איך ארויס מיין טאג.
געדארפט טאקע צוריק אהיימפארן נאך איין ָ
אנהאלטן נישט צו רעדן ביים דאווענען ,וועט ער זען אים אריין. ָאבער ,שוין זייענדיג דא ,האט אים אנגעכאפט א חשק
אגאנץ לעבן ישועות ,מיט פרנסה ,און אלע גוטע זאכן. זאג אים :״איך יונגערמאן הייבט אויף און איך ָ
ַ דער אז ער וויל בלייבן דא אויף שבת.
טייערע אידן! דאס איז עּפעס וואס איך האב אליין זאגן תהלים ביים תוספות יום האלט יעצט אינמיטן ָ ַ דער איינציגסטער פראבלעם יעצט איז נאר
מיטגעלעבט! טוב!״ געווארן :וואו שטייט מען איין? וואו קען מען זיך
איך פארצייל עס אזוי מיט אלע ּפרטים און ּפרטי ״האב מיך ביטע אינזין ביי מיין זיידן!" זאגט ערָ : ָ איינקווארטירן ,פון איין רגע אויפן אנדערן?
ּפרטים ,מיט אלע קליּפערליך ,ווייל ס׳איז ממש ,ווי ״יא ,איך האב דיר דאך אינזיןָ ,אבער זאג איך איםָ : ָ האט דער אויבערשטער אזוי מיט השגחה ּפרטית ָ
איך טראכט צוריק ,ויתבוננו חסדי ה׳ ,נישט צום גלייבן איך וויל אז דו זאלסט זיך אונטערנעמען א קבלה ,אז געפירט ,אז ער זאל מיר אנטרעפן אין מאדע ,און איך
וויאזוי די זאך האט זיך געדרייט ,די השגחה פרטית, דו גייסט נישט רעדן ביים דאווענען פאר פערציג טעג! זאל דארט זיין ׳פונקט׳ אין יענע מינוט ווען ער איז
שריט ביי שריט ,איז מורא׳דיג! פארפרומטער זא ַ יונגערמאן איז נישט ַא ַ
ַ דער האב איך אים געקענט העלפן זיךאריינגעקומעןַ ,אזוי ָ
פונקט יעצט ,מארגן נאכט ענדיגט זיך די פערציג האב פארשטאנען אז אין דעם יונגערמאן ...און איך ָ
ַ מסדר זיין על צד היותר טוב!
טעג ,און ב"ה אז נאכן דורכגיין זייער א שווערע הינזיכט דארף ער האבן א חיזוק ,האב איך אים ווען איך קום ווען א מינוט פריער ,אדער א מינוט
תקופה ,און זיך אסאך ארומוטשענען אין דעם נושא, דאס איז נישט קיין ווערטלעך יעצט... געזאגט אז ָ שפעטער ,טרעף איך אים נישט — ער וואלט נישט
האט ער געטון א פיינעם שידוך! מאכט די קבלה ,מוז ער עס אנהאלטן ערליך אויב ער ַ געהאט וואו צו זיין אין מאדעָ ,אּפגערעדט ַאז ער
הודו לה׳. מיטן גאנצן ערנסטקייט! וואלט נישט געקענט הנאה האבן פונעם שיינעם
מ׳זאל הערן נאר ישועות ביי ָ מזל טוב מזל טוב! זאגט ער מיר" :יא ,און גיי זאג עס ביים ציון ,אז איך שבת.
אלע אידישע קינדער! אין זכות פון דער כח התפילה נעם מיך עס שוין אונטער!" און דאן לייגט ער צו ,אז ער איז א גרוש ,און ער
וועט זיין ׳אך טוב וחסד׳ ביי גאנץ כלל ישראל כל בשעת'ן זיין מיט אים אויפן טעלעפאן ,בין איך האט זיך פאר מיר אביסל אויסגערעדט אויף זיין מצב.
הימים ,אמן! צוגעגאנגען צום ציון ,און געזאגט צום תוס' יו"ט: האט זייער געבלוטיגט אויף זיין לאגע .ס׳האט אים
ער ָ
נישט אזוי פארזיכטיג .אפילו ווען מען האט זיי היינט ,כ"ה אלול תשפ"ו ,האט דער גאב"ד
מעורר געווען האט עס נישט געהאלפן ,ווייל זיי
האבן נישט פארשטאנען וואס מען וויל פון זיי.
פון אנטווערפן ,הגאון רבי אהרן שיף שליט"א,
באזוכט ביי כ"ק אדמו"ר משאץ שליט"א ,אין זיין
זֶה ָלזֶה
דעריבער האבן מיר געמאכט קליינע קארטלעך בית מדרש אין אנטווערפן. מכתבים • הערות • והארות
אויף וועלכע עס שטייט 'כאן בביהמ"ד אין בתוך השיחה האט דער רבי דערציילט פארן
מדברים בשעת התפילה' ,און ווען עס איז דא גאב"ד" :ביי אונז אין בית המדרש רעדט מען ובסוד קדושים נערץ
א שמחה מיט אורחים לייגן מיר ארויס די גארנישט בשעת די תפילות .אמאל ווען עס איז שלום וברכה .איך וויל איבערגעבן א קורצע
קארטלעך אויף די טישן .מיר האבן אויך דא א שמחה ,און עס קומען אורחים ,זענען זיי אבער אינטערסאנטע עפיזאד.
ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער חי
זֶה ָלזֶה
קבלתי ו[עדיין]לא נושעתי געמאכט אזעלכע קארטלעך אויף אידיש ,פאר
די ווייבער-שול ביי א שמחה ,און ב"ה זייט
מדור מיוחד אויף 'דברי חיזוק והדרכה' ווען מען זעהט נישט קיין ישועה נאכן נעמען די קבלה דעמאלס הערשט א שטילקייט דורכאויס די גאנצע
fe תפילה ,אפילו ווען עס זענען דא אורחים".
בכבוד רב ,הערשל גרוס
האט ער אונזַ ,אז ראש השנה תשפ"ה ָ מען ווייסט נישט וואס מען האט מזכיר הגאב"ד וקורא נאמן של הגליון החשוב שלכם
פאראויסגעזאגט צוויי מאל ספר תהלים ַ ָ גע'פועל'ט *
האלט מען שוין דא ַ ַא געוויסע ישועה ,און ָ שלום וברכה.
כאלץ נא ַווארט ָ ביים סוף פונעם ָיאר ,און ער ָ זאגן תהלים ביי חזרת הש"ץ
אלס הוספה צו אייער נייע און וויכטיגע
אויף די ישועהָ ,אבער מיט דעם אלעם איז מדור 'התפללתי ועדיין לא נושעתי' ,איז בנוגע די הערליכע מאמר אינעם ראש השנה
אים וויכטיג מחזק צו זיין ַאנדערע מענטשן גליון פון הרב ב .צ .הירש ,איבער אידן וואס ווילן
כדאי אריינצושטעלן אן אויסצוג פון הרה"צ
האט נישט קיין צו טון די סגולה ,ווייל ער ָ אריינכאפן ראש השנה און יום כיפור ,און זאגן
רבי אלימלך בידערמאן שליט"א ,וועלכע
ספק ַאז די סגולה און דער כח פון ָזאגן ספר תהלים בשעת חזרת הש"ץ ,וואלט איך געוואלט
איז ערשינען אין זיין וועכנטליכן גליון
תהלים צוויי מאל ראש השנה ביינאכט ,איז צולייגן א נקודה.
'דער פרשה קוואל' דעם פארגאנגענעם
דאס מאל ָ אים בייגעשטאנען מערערע ָ ראש השנה. אין טור אורח חיים סימן תקפ"ד (הלכות ראש השנה),
פארשידענע ַאנדערע זאכן. ָיאר ,ביי ַ זאגט ער קלארע ווערטער' :ומחזיר שליח ציבור
הרה"צ רבי אלימלך שליט"א איז דארט
ער רעכנט אויס צום ביישפילַ ,אז ַאלס התפילה בכוונה ובנחת מלה במלה ,וכל הצבור יכוונו
מאריך איבער די געוואלדיגע סגולה פון
געפארן
ָ פאר תלמידים ,איז ער ַא מלמד ַ למה שאומר ש"צ ,ולא ישיחו שיחה בטלה' ,דאס
אויסאגן צוויי מאל תהלים ראש השנה
שּפאציר ,וואו ַ מיט זיינע תלמידים אויף ַא זענען קלארע ווערטער פונעם טור.
ביינאכט .און ברענגט פילע סיפורים ווי
אומגעפאלן אויף ַא שרעקליכן אופן ַ ער איז אידן האבן געזען ישועות נפלאות בזכות דאס מיינט :די לכתחילה'דיגע וועג וויאזוי
וואלט ער געדארפט וואס בדרך הטבע ָ ל"עָ , זה. ערליכע אידן ,המדקדקים בקלה כבחמורה ,דארפן
שטארקן זעץ ַ קלאּפ ַאַ באקומען פונעם ַ זיך צו פירן ראש השנה און יום כיפור איז ,אז דער
פירט ער אבער אויס ,מיט א וויכטיגע
וואס וואלט אים געשאפן קאּפ רח"לָ , אין ָ ש"ץ זאל זאגן די ווערטער שטייט און רואיג ,און
נקודה וואס איז נוגע אויך אהער ,וז"ל:
געפאר ה' ירחםָ ,אבער דער ַ א לעבנ'ס דער ציבור זאל זיך צוהערן ,און אינזין האבן וואס
איידער מיר ענדיגן מיט דעם ענין ,ווילן מיר
געראטעוועט, ַ האט אים אויבערשטער ָ דער שליח ציבור זאגט .דאס איז אונזער חיוב ,און
געזאגט,
ָ מאכן איין ּפונקט :ווי קלאר ַ ָ נאר ָ
געווארן אויף ַא ָ און ער איז פארוואונדעט דאס וויל דער באשעפער פון אונז .ער דארף נישט
טוט תפילה אייביג פועל'ן ,סּפעציעל אין
געשאדט פארן ַ האט נישט לייכטן אופן .עס ָ אז מיר זאלן דאן זאגן תהלים ,אויך וויל ער נישט אז
נאכמער אין דער די יעצטיגע טעג ,און ָ מיר זאלן דאן לערנען ,און אוודאי וויל ער נישט אז
קאּפ ח"ו ,און אפילו נישט קיין טרוקענע ָ נאכט ראש השנה ,בפרט טוט ערשטער ַ מיר זאלן ליינען קיין גליונות.
וואס ער נאר ַא וואונד ,פון ָ קאּפָ , מכות אין ָ שּפאלטן ַ אויסזאגן תהלים צוויי מאל ָ דאס ָ
האט זיך שנעל ערהוילט. ָ אויב עס מאכט זיך א מענטש וואס עס איז אים
געזאגט .ווי אידן מאמינים, ָ הימלען ,ווי
האט געזען בחוש ער שרייבטַ ,אז ער ָ שווער מיטצוהאלטן מיטן שליח ציבור ,און ער איז
גאנצן הארץ. גלייבן מיר אין דעם מיטן ַ
חושש אז ער וועט פארקריכן ,אדער שמועסן חלילה,
האט געטון מיט אים ווי דער אויבערשטער ָ טאקע ווייזן בחוש דער אויבערשטער טוט ַ
אזא איינער דארף פרעגן א שאלה צי ער האט א
ַא חסד ,און אים געהיטן און געשיצט .ער ווי די תפילות פועל'ן אויבן אין הימל די
'היתר' צו זאגן תהלים .אבער דאס איז זיכער ,אז
גיבט צוַ ,אז אין לויף פונעם ָיאר איז ער גרעסטע ישועות אין ַאלע עניינים לטובה
תהלים איז נאר א בדיעבד ,און ווייט פון א לכתחילה.
מאל מיט געווארן מערערע ָ ָ אויך געהאלפן ולברכה.
בשורות טובות און וואונדערליכע ישועות דער רצון השם איז אבער אויסצוהערן דעם שליח
דארף מען אויך ַ ָאבער למעשה
אין די עניינים פון געזונט און ּפרנסה, ציבור ,מרישא ועד כלה.
פארשטייען נישט די געדענקעןַ ,אז מיר ַ
האט ראש השנה ביינאכט כאטש ער ָ און ָ מאל הערט הימלישע חשבונות ,און ָאפט ָ *
מתפלל געווען אויף ַאן ַאנדערן ענין ,איז מען ווי מענטשן רעדן זיך ָאּפ ַאז זיי א ישועה אין פרנסה
געווארן אין ָ מאל געהאלפן ער מערערע ָ דארף געווארןַ ,
ָ נאכנישט געהאלפן זענען ָ איך וויל פארציילן א מעשה וואס זאל ווערן
ַאנדערע ענינים ,אויף ַאן ַאנדערן וועג מען געדענקעןַ ,אז ַא בשר ודם אויף דער אריינגעלייגט אלס א בריוו.
האט געזען אז וואס דער אויבערשטער ָ ָ וועלט ,קען קיינמאל נישט וויסן גענוי פאר א שיינע שטיק צייט האב איך זיך געמוטשעט
פאר אים. ס'איז ריכטיג ַ האט גע'פועל'טָ ,אבער וויאזוי ער ָ
וואס און ַ ָ מיט פרנסה ,איך וואוין דא אין מאנסי ,איך בין אין
ער פירט אויס אינעם בריווַ ,אז ער עס איז אויסער יעדן ספק ,אז יעדע תפילה כולל ,און מיין ב"ב ארבעט ,אבער זי האט נישט
וואסשטארקן ַאלע ָ ַ דאס וועט האפט ַאז ָ ָ סאך ,צי אויפן ָארטָ ,אדער גאר ַא ַ טוט אויף ָ געקענט באקומען א נארמאלע פאסטן ,און אז זי
זענען מסופק צי זיי זאלן טון די סגולה, שּפעטער ,צי ביי דעם ענין ַאלייןָ ,אדער האט שוין יא געטראפן עפעס א דזשאב ,האט זיך
אויסצוזאגן תהלים צוויי מאל ראש השנה וואס זענען ַא טובה ביי ַאנדערע עניינים ָ עס נישט אויסגעשטעלט גוט מיט די פראגראמען.
ביינאכט. וואס איז פאר דעם מענטש ָ און ַא ברכה ַ אזוי האט זיך עס געשלעפט לענגער און לענגער.
עד כאן דבריו הנוגעים לענינינו ,ויה"ר מתפלל ,און ער ווערט געהאלפן אויף ַאן מיטוואך פ' כי תצא העעל"ט ,ווען ס'איז
אז מיר זאלן אלע זוכה זיין צו זען רפואות אופן למעלה מדרך הטבע. געקומען דעם תוס' יו"ט'ס יארצייט ,האב איך מיך
וישועות בקרוב ,און געהאלפן ווערן מיט האבןוואס מיר ָ און ָאט איז ַא בריוו ָ אראפגעזעצט ,איך האב געלערנט א משנה מיט תוס'
אלעס וואס מען דארף. באקומען פון ַא איד ,וועלכער שרייבט ַ יו"ט לעילוי נשמתו ,און איך האב געמאכט אויף
מיר א קבלה ,אז היות ס'מאכט זיך אז מ'לויפט
טי ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער
"בשעת מיר זאָגן די פּיוטים פון די ראשונים ,זענען זֶה ָלזֶה
זיי אויף אונז מליצי יושר ביים כסא הכבוד!״ מכתבים • הערות • והארות
מתוך דבריו הנעימים של
הגה״צ אבד״ק אמונת ישראל שליט״א ארויס פרי פון דאווענען ,אדער מ'שטעלט זיך
ביום שב״ק פרשת נצבים-וילך העעל"ט נאך הודו ,אדער ביי מנחה/מעריב ,האב איך
טרם אמירת ה׳מי שברך׳ של מרן התוספות יום טוב זי״ע
מקבל געווען פאר א וואך צייט ,צו זיין ביי אלע דריי
און אז מ'שטעלט אוועק דעם דיבור אזוי איך וויל איבערגעבן 'דברי חכמים תפילות פון אנפאנג ביזן סוף.
בקדושה ,קען מען האבן א השפעה מיטן האבן זוכה געווען
בנחת נשמעים' ,וואס מיר ָ נישט מער און נישט ווייניגער ,ס'איז געקומען
דיבור מחנך צו זיין ערליכע דורות! רלאפענעם שבת קודש פא ָ צו הערן דעם ַ די קומענדיגע דאנערשטאג פ' כי תבא ,דאס מיינט
ממילא בעט מען דעם גאנצן קהל, פרשת נצבים/וילך אין ק״ק ׳אמונת ישראל׳.
פונקט א וואך פון ווען איך האב זיך מקבל געווען,
בפרט די בחורים און יונגעלייט ,אז מ'זאל איידער דער רב שליט״א האט געמאכט
באקומט מיין ב"ב א טעלעפאן קאל פון אן אפיס
זיך אונטערנעמען ,אז אפילו מ'זאל דארפן דעם הייליגן 'מי שברך' פונעם תוס' יו"ט
וואס זוכט אן ארבייטער ,און זיי האבן אליין גערופן
ארויסגיין אינמיטן דאווענען ,זאל מען נישט זי״ע ,מיט א גרויס התעוררות ,האט ער
זיך ווענדן און בעטן .און ממש ביז פינף מינוט אויפן
כאפן א שמועס ,און נישט רעדן אינדרויסן געזאגט עטליכע פייערדיגע ווערטער בגודל
טעלעפאן ,איז די גאנצע זאך געווארן געשלאסן,
קדושת התפילה ,און ס׳האט גאר שטארק
אפילו ,כל זמן דער בעל תפילה שטייט ביים מ'רעדט פון א דזשאב למעלה מן המשוער ,אלעס
עושה רושם געווען.
עמוד! ארבעט זיך אויס על צד היותר טוב.
ּ
מתפללים ,הר״ר איינער פון די חשוב׳ע
און בזכות דעם וועלן מיר בעזרת השם,
האט דערנאך אויפן מנחם מאשינסקי הי״וָ , מ'זעט ממש כוחו פונעם תוס' יו"ט ,ס'איז געווען
אלע יונגעלייט דא ,קענען מחנך זיין די
איבערגעזאגט דעם רב׳ס
ָ 'קול הקהילה' ממש שלא ע"פ דרך הטבע ,זי האט נישט קיין
קינדער לתורה וליראה ,אזויווי מ'זאגט ביי
דרשה ,ממש ווארט ביי ווארט ,כלשונו הזהב: עקספיריענס אין יענעם פעלד ,און זיי האבן זיך
דעם מי שברך' ,ויזכה לראות בנים חיים
״רבותי ,פאר מ'מאכט דעם 'מי שברך' אונטערגענומען צו צאלן געלט אז זי זאל קענען
וקיימים ,ויגדלם לתורה ולחופה ולמעשים
פונעם הייליגן תוס' יו"ט ,וויל מען בעטן נעמען די טרעינינג וואס עס פעלט זיך אויס .ממש
טובים!' פונעם עולם ,אזויווי ס'קומען יעצט די אין זכות פונעם הייליגן תוס' יו"ט.
און אלע בחורים וועלן זוכה זיין צו גוטע הייליגע טעג ,וואס מ'איז מאריך בתפילה,
א גרויסן ייש"כ פארן גליון 'נקדישך' ,נאר וועגן
זיווגים בקרוב ,און מ'וועט מחנך זיין ערליכע און מ'זאגט לאנגע פיוטים ,איז אויב איינער
ענק האב איך גענומען די התעוררות ,און בכלל צו
דורות ,און יעדער זאל זוכה זיין צו א שנה שפירט אז ער דארף אינמיטן ארויסגיין ,ער
וויסן פון די יארצייט ,און נאך מאכן א קבלה און
טובה ומתוקה בדבש. וויל גיין אין פאליש ,אדער אפילו אין די
געהאלפן ווערן .איך האב זיך אונטערגענומען דאס
און מ'קען צולייגן א רמז ,אז 'נשמת חיים' סוכה וואס מ'בויט יעצט ,בעט מען אז מ'זאל
נישט רעדן ,אפילו אינדרויסן ,ווילאנג דער
מפרסם צו זיין .דער אויבערשטער זאל העלפן ,אז
איז די גימטריא 'כל היום חונן ומלוה וזרעו
בעל תפילה שטייט ביים עמוד! אלע אנדערע אידן זאלן געהאלפן ווערן.
לברכה' ,אז אין דעם זכות וואס מ'שטעלט
אוועק דעם דיבור אין די טעג פון 'ויפח וויבאלד די הייליגע פיוטים זענען און איך האף אי"ה אויף ווייטער צו האלטן די
באפיו נשמת חיים' ,זאל מען זוכה זיין צו געמאכט געווארן דורך ראשונים כמלאכים, קבלה ,א גרויסן ייש"כ ,תזכו למצוות.
ר' אליעזר הקאליר ,ר' שמעון הגדול ,און
'וזרעו לברכה' ,און ס'זאל מקויים ווערן *
'קום קרא אליו יחיש לעמך' ,און ממילא 'לך יעדעס ווארט זייערע איז א שטיק האניג,
איז א שאד צו פארפאסן אפילו איין ווארט ארבעים יום -בת פלוני לפלוני
בשמחה ,אכול את לחמך ואכול בשמחה כי
ּ
השפעות טובות, כבר רצך' ,מיט אלע גוטע
יעצט ר"ה ,און גאנץ חודש תשרי ,מ'ווערט א גוטן ,דא רעדט א בחור .איך בין שוין ב"ה אכצן
באשאפן פונדאסניי ,מ'באקומט א נייע יאר ,און איך האב געהאט דריי ברידער עלטער פון
אמן.
נשמה! מיר .איך בין געווארן אביסל נערוועז ,אזויווי די סדר
עד כאן לשונו הזהב פונעם רב שליט״א.
דער תרגום זאגט דאך אויף 'נשמת חיים' פון בחורים ,האב איך געטראכט וואס איך קען טון א
האט דער רב ַאליין פארגעזאגט
דערנאך ָ
ָ
' -רוח ממלא' ,באקומט מען יעצט א נייעם סגולה אז ס'זאל אנהייבן גיין שידוכים.
בקול רם דעם מי שברך ,און דער גאנצער
כח הדיבור ,דארף מען דאס אוועקשטעלן
ציבור האט אויסגעשריגן א הילכיגן ״אמן!" האב איך זיך מקבל געווען נישט צו רעדן ביים
ריכטיג ,מיט הייליגע דיבורים פון ראשונים
די הארציגע דיבורים האבן מורא׳דיג כמלאכים ,וואס ווען אונז זאגן זייערע
דאווענען פאר פערציג טעג ,און למעשה די
שטארק עושה רושם געווען ,און דער ציבור דיבורים ,איז אזויווי זיי רעדן ארויס פון פערציגסטע טאג טאקע ,איז געשען א שידוך! אלס
פארגענומען זיך צו הייבן אין
ָ האט זיך אונזער מויל ,און בשעת מיר זאגן זייערע אין זכות וואס איך האב זיך מקבל געווען נישט צו
קדושת התפילה וכבוד בית ה׳ ,ביתר שאת פיוטים ,זענען זיי אויף אונז מליצי יושר ביים רעדן ביים דאווענען .מ'זעט די כח וואס א קבלה האט
וביתר עז. כסא הכבוד! א ישר כח פאר אלע אייערע פעולות.
*
מי שברך שחיבר מרן בעל תוס' יו"ט זיע"א
ִמי ׁ ֶש ֵּב ַר ְך ֲאבו ֵֹתינ ּו ַאבְ ָרהָ ם יִ צְ חָ ק וְ יַ עֲ קֹב ׁ ֶ
משה וְ ַאהֲ רֹן ָ ּדוִ ד ו ׁ ְּשל ֹמֹ ה ,הוּא יְ בָ ֵר ְך הַ ׁשו ֵֹמר ּ ִפיו וּלְ ׁשוֹנ ֹו
ִמלְ הַ פְ ִסיק ְּב ׁשוּם ִדיבּ וּרִ .מן ָּברו ְּך ׁ ֶש ָא ַמר עַ ד גְ ַמר הַ ְּתפִ ָּלה ו ִּּב ׁ ְשעַ ת קְ ִר ַיאת ֵספֶ ר ּתו ָֹרה KEREN TOSFES YOM TOV
ׁ ֶש ְּבצִ יבּ וּרַ :אפִ יל ּו ְּב ִדבְ ֵרי ּתו ָֹרה וְ ֵאיזֶה ִדיבּ וּר ּ ָכל ׁ ֶש ּ ֵכן ְּב ִשׂיחַ ת חוּלִ ין וְ ִס ּיפו ֵּרי ׁ ְשמוּעוֹת .וְ יָ חוֹל ּו עָ לָ יו ּ ָכל 670 M y r t l e A v e # 6 4 4 9
משה ַר ֵּבינ ּו עָ לָ יו הַ ּׁ ָשלוֹם ו ְּּבכָ ל ִספְ ֵרי הַ ְנּבוּאוֹת :יִ ְר ֶאה ז ֶַרע ּ ָכ ׁ ֵשר חָ ִיּים הַ ְּב ָרכוֹת הַ ּ ְכתוּבוֹת ְּב ּתו ַֹרת ׁ ֶ Brooklyn NY 11205
וְ קַ ָי ִּמים .וְ יִ ז ּ ְֶכה לִ ׁ ְשנֵ י ׁשוּלְ חָ נוֹת ׁ ֶש ִּב ׁ ְשנֵ י עוֹלָ ִמיםֶ ׁ :שהֵ ם הָ עוֹלָ ם הַ זֶּה ׁ ֶשעָ לָ יו נֶ ֱא ַמר וְ הִ ֵּנה טוֹב .וְ הָ עוֹלָ ם הַ ָּבא
ׁ ֶשהוּא יוֹם ׁ ֶש ּ ֻכלּ ֹו ָארו ְּך גַ ם טוֹב :וְ נֹ ַ
Tel: 212.299.9185 Fax: 212.244.6551
אמר ָא ֵמן:
Email: Gilyon@KTYT.org
