טיב הקהילה - אידיש · TIV HAKEHILAH - YIDDISH — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

טיב ה˜הילה
שבת מברכים שבת מברכים אב | ר"ח יום חמישי-שישי | המולד יום חמישי 0 | 8:15חלק' בס"ד
האיזנו-יו"כ
ח'-י' תשרי תשפ"ז
◄ די צייטן לויט אופק ירושלים ►
זמני הדלקת הנרות ומוצ”ש
יו"ל ע"י ˜היל˙ ˘ב˙י בבי˙ ד' אויף אידי˘ בנ˘יאו˙ מורנו ורבנו הרה"ˆ
6:06
7:16
הדה"נ
מוצש"ק
רבי גמליאל הכהן רבינובי˘ ıליט"א 7:56 ר"ת
סוף זמן קריאת שמע ותפילה
המע+רכ+ת סוז"ת א' 10:01
סוז"ת ב' 10:30
סוזק"ש א' 8:44
סוזק"ש ב' 9:31
יָ פֶ ה ׁ ָשעָ ה ַא ַחת
| די צייטן לויט די זומער זייגער |
רה
גליון מס':
עס ווערט דערציילט אויפן קעניג אֲ לֶ ְּכסַ נְ דֶּ ר מו ְֹקדוֹן ,אז איינמאל איז
ארויסגעפארן אין וואלד צו פאנגען חיות ,ווי דער שטייגער פון די
קעניגן .ווי פארשטענדליך האט ער זיך פארשטעלט ווי א פשוט’ער שנה ד'
מענטש און אזוי האט ער זיך ארויסגעלאזט אין וועג .זייענדיג אין
וואלד ,האט ער געזען אן עלטערער איד ,א ז ֵָקן וּ ְׂשבַ ע י ִָמים ,וועלכער +הפ+רשה
די גרויסע כח התשובה
האט אפגעלאזט זיין משפחה און זיינע באקאנטע און ער איז
אריבערגעגאנגען וואוינען אליין אין וואלד אין א קליין הייזל ,און
נעבן זיין הייזקע פליסט א קוואל מיט וואסער ,און נעבן דעם וואקסט
דווקא אין די טעג
אן עפל־בוים און פון דעם שפייזט ער זיך.
דער קעניג איז זייער נתפעל געווארן פון דער מענטש און ער האט
באשלאסן אז ער וועט אריינגיין ביי אים אינדערהיים און אביסל
אויסגעפינען וועגן אים .דער קעניג איז אריינגעגאנגען אין הויז ,און
אֶ ְר ּ ָפא מְ ׁשוּבָ ָתם
האט אנגעהויבן פרעגן דעם אלטן זיינע פראגן :פארוואס האסטו
אפגעלאזט די שטאט און דו האסט דיך אריבערגעצויגן וואוינען אליין
אין וואלד ,און נאכמער ,האסטו דען נישט מורא פון די ווילדע חיות פון די וואונדערליכע מתנות וואס כלל ישראל האט באקומען פון דעם בורא כל העולמים זענען די
פון וואלד וועלכע זוכן א פארצוקעניש? אבער דער אלטער האט זיך הייליגע טעג פון ראש השנה ביז יום כיפור.
בכלל נישט וויסנדיג געמאכט פונעם קעניג .ווען דער קעניג האט דאס א גאנץ יאר האט א איד די כוחות צו טון תשובה ,אבער אין די טעג זענען די הימלען אפן ,דער איד קען
געזען ,האט ער ארויסגענומען זיינע געווער און ער האט געזאגט: זיך מקרב זיין און תשובה טון פאר’ן בורא כל העולמים.
איך בין דער קעניג אלכסנדר מוקדון ,און אויב דו וועסט מיר נישט
ענטפערן וועל איך דיר הרג’נען! די תשובה איז גרינגער און ווערט אויך שנעלער און בעסער מקובל לפני אדון הכל.
די גרויסע כח וואס די טעג פארמאגן ווערט מבואר אין חז”ל און אויך אין די ספרי הלכה.
האט דער איד געענטפערט פארן קעניג :מיר אידן ווייסן ,אז דער
עולם הזה און אלע זיינע געשעפטן זענען נאר א צוגרייטונג צו די דער הייליגער רמב”ם [הלכות תשובה פרק ב’] ברענגט אראפ די גמרא אין ראש השנה [דף יח ע”א]
לעבן פונעם עולם העליון וואס איז אזוי הויך און דערהויבן ,און יעדער בנוגע די גרויסקייט פון די טעג וז”ל“ :אף על פי שהתשובה והצעקה יפה לעולם ,בעשרה הימים שבין
איינער דארף זיך גרייטן אז ער וועט קומען אויבן נאך די הונדערט ראש השנה ויום הכפורים היא יפה ביותר ומתקבלת היא מיד ,שנאמר (ישעיה נה ,ו) ‘דרשו ה’ בהמצאו’”.
און צוואנציג ,און יעצט האב איך געזען אז איך בין שוין אלט און ענדליך צו דעם טרעפן מיר אין ספה”ק סדר היום אין דער סדר פון ראש השנה און פאלגענד זענען זיינע
מיינע יארן זענען געציילטע ,און וויבאלד אין שטאט איז מיר שווער ווערטער“ :אחר צאת ראש השנה לא ישליך מעליו הכניעה והשפלות ,כי כל עשרה ימים אלו נקראים
צו קאנצענטרירן אין מיין הויפט אויפגאבע ,דעריבער האב איך ימי תשובה ,ואשרי החוזר בהם ושב מחטאותיו כי תפלתו נשמעת ותשובתו מקובלת ,כמו שלמדו מפסוק
באשלאסן צו אפלאזן אלעס און איך האב זיך אריבערגעצויגן דא צו ‘דרשו ה’ בהמצאו’ ,ואפילו ליחיד ,ויש הפרש בין תשובת ימים אלו לשאר ימות השנה כהפרש האור מן
וואוינען ,כדי זיך צו גרייטן ווי עס דארף צו זיין צום עולם הבא צו החשך”.
וועלכע איך וועל אנקומען נאך מיין שטארבן! דער סדר היום שמועסט אויס מיט א קלארקייט אז די אין די טעג ווערן די תפילות געהערט מער ווי אייביג,
דער קעניג איז נאכמער נתפעל געווארן פון דעם עלטערן איד ,און און אז די טעג זענען מער ווי אגאנץ יאר כיתרון האור מן החושך.
ער האט אים געלאדנט אז ער זאל אים קומען באזוכן אין זיין פאלאץ, דרשו ה’ בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב – די מעלה פון די טעג
און דארט – האט אים דער קעניג צוגעזאגט – וועט ער זיך קענען א שיינער משל זאגט מען נאך פון די פריערדיגע מגידים איבער די גדלות פון די טעג.
אויסוועלן וועלכע מתנה ער וויל .האט אים דער איד געענטפערט: משל למה הדבר דומה צו א שטאט וואס האט זיך זייער פארזינדיגט פאר א קעניג .שפירנדיג אז זיי האבן
אדוני המלך ,דו בעסטע מתנה וואס דו קענסט מיר יעצט געבן איז ,אז איבערגעצויגן די שטריקל האבן זיי געציטערט פון די רעקאציע פון דעם קעניג ,אז ער וועט זיי שארף
דו זאלסט יעצט נישט אויסברענגען מיין טייערע צייט מיט איבעריגע באשטראפן.
ווערטער וועגן די ענינים פון דער וועלט! נישט וועלנדיג ליידן די ביטערע קאנסעקווענצן ,האבן זיי זיך ארגאניזירט און ארויסגעשיקט א געערטע
די הייליגע חז”ל זאגן יָפֶ ה ׁ ָשעָ ה אַ חַ ת ִ ּב ְת ׁשוּבָ ה וּמַ ֲע ִׂשים טוֹבִ ים ָּבעוֹלָם דעלעגאציע צו דעם קייזער ,אז זיי זאלן זיך גיין איינבעטן ביי דעם קעניג.
הַ ּזֶהִ ,מ ּכָל חַ יֵּי הָ עוֹלָם הַ ָּבא ,איז יעצט ווען מיר שטייען אין די עשרת נאך עטליכע טעג פון זיין אונטערוועגענס ,האט די געערטע דעלעגאציע דערגרייכט צו די קעניגליכע
ימי התשובה ,דארפן מיר טייער האלטן יעדן רגע ,ווייל איין שעה הויף .זיי האבן באשטעלט אן אודיענץ ביים קייזער און צו די באשטימטע צייט האט מען זיי אריינגעפירט
פון תשובה איז ווערד מער ווי די גאנצע לעבן פון עולם הבא ,אויב צו דער קייזער.
אזוי ,ווי טייער איז אזא וואך! דעריבער ,לאמיר געהעריג אויסניצן די דער קעניג האט זיי אויפגענומען .עס איז געווען קענטליך אויף דעם קייזער אז ער איז זייער אנגעווייטאגט
יעצטיגע צייט ,יעדער איינער לויט זיין מעגליכקייט און אפילו מער אויף זיי ,און אז זיי וועלן דארפן ארבעטן שווער איבערצובעטן דעם קעניג.
פון דעם ,און פארמערן מיטן לערנען תורה ,און מיט דאווענען און א לענגערע צייט זענען זיי געזעסן ביים קייזער און גערעדט צו אים .ענדליך האט דער קעניגליכער הארץ
זאגן תהלים. אנגעהויבן ווערן ווייכער און דער קעניג האט באוויליגט זיי צו פארגעבן.
ויהי רצון אז מיר זאלן אלע זוכה זיין צו א גמר חתימה טובה און צו א אין יענער צייט איז אויך אנגעקומען אן איינצעלער פארשוין צו די שטאָ ט .דער איינצעלער פארשוין איז
(עפ”י טיב המועדים – ימים נוראים – עשי”ת) שנה טובה ומתוקה. געווען א נאנטער צו דעם קעניג אבער מיט די יארן האט ער פארראטן דעם קעניג.
אויך ער ,איז געקומען צוליב דעם זעלבן צוועק ,אויך ער האט געפלאנט
איבערצובעטן דעם קעניג.
דער איינצעלער פארשוין ,הערנדיג אז א דעלעגאציע פון יענער שטאט איז
מען קען הערן שמועס'ן און דרשות צוגאסט אין שטאט און דער צוועק פון זייער רייזע און אז דער קעניג האט
פון מורנו ורבנו שליט"א -אין א עקסטערע נומער זיי פארגעבן ,איז געווען זיכער אז יעצט איז א שעת הכושר אריינצוגיין צום
אידיש 073-2951321 :לשה"ק073-2951320 :
קעניג .ער איז אריבער אין דעם קעניגליכן פאלאץ און געבעטן אז מ’זאל
אים אריינלאזן צום קעניג.
ווי ערשטוינט איז ער געווען אנקומענדיג אהין ,צו זען אז מ’לאזט אים נישט
א אריין צום קעניג.
>>> | טיב הפרשה | המשך פון עמוד א' |
מעשה ,די חרטה געבט א כח פאר’ן מעשה עס עוקר צו “וואס בין איך אנדערש פון זיי”? האט ער נישט געקענט
זיין מן השורש. פארשטיין.
+ההשג+חה מיר ברענגען אראפ דא לשון קדשו“ :אמנם ,מדת
הרחמים היא הנותנת שהתשובה תינתן לחוטאים
די באאמטע האבן אים געגעבן צו פארשטיין אז דאס איז
געווען א חשוב’ע דעלעגאציע וואס האט זיך איינגעבעטן
מעשיות אויף השגחה פרטית בחסד גמור ,שתחשב עקירת הרצון כעקירת המעשה,
דהיינו ,שבהיות השב מכיר את חטאו ומודה בו ומתבונן
אז מ’זאל זיי אריינלאזן .אין אנהייב האט מען נישט
געלאזט אבער זיי האבן זיך געבעטן ,און ענדליך האט
געשריבן דורך ליינערס על רעתו ושב ומתחרט עליו חרטה גמורה דמעיקרא
כחרטת הנדר ממש ,שהוא מתנחם לגמרי והיה חפץ
מען זיי אריינגעלאזט ,אבער דו קומסט אן אהער ווי אן
איינצעלער מענטש און דו ווילסט אריינגיין.
ומשתוקק שמעולם לא היה נעשה הדבר ההוא ומצטער עס גייט נישט אזוי.
בלבו צער חזק על שכבר נעשה הדבר ועוזב אותו
מַ עֲ בִ ִירין מִ ֶּמ ּנ ּו עוֹל דֶּ ֶר ְך ֶא ֶרץ!
דער פארשוין זעענדיג אז עס וועט נישט גיין אזוי
להבא ובורח ממנו ,הנה עקירת הדבר מרצונו ,ייחשב גרינג ,האט געטראכט וואס ער קען טון און עס איז אים
אין ברען פון די הייליגע טעג האב איך זיך פארגענומען לו כעקירת הנדר ומתכפר לו .והוא מה שאמר הכתוב איינגעפאלן א געדאנק .וויסנדיג אז עס איז דא א צייט
א קבלה טובה אז טאג טעגליך ביי שחרית וועל איך (ישעיה ו ,ז)“ :וסר עוונך וחטאתך תכופר” ,שהעוון סר ווען דער קעניג גייט טעגליך אויף א שפאציר און דאן
דאווענען פון אנהייב ביז צום סוף דאווענען ,און כ’וועל ממש מהמציאות ונעקר במה שעכשיו מצטער ומתנחם קען מען אנקומען צום קעניג ,האט באשלאסן אז ער
נישט אויסטון די תפילין ביז נאך די לעצטע קדיש פון על מה שהיה למפרע”. וועט אפווארטן דעם קעניג און צוגיין צו אים און זיך
שחרית. אן אנדער דערהער ברענגט ווערט אראפגעברענגט אין איינבעטן ביי אים און מסביר זיין פאר’ן קעניג אלעס,
ספר ‘מדרגת האדם’ פון דער אלטער פון קעלעם. ביז ווען דער קעניג וועט ווערן איבערגעצייגט און זיך
טאג טעגליך האב איך אנגעהאלטן די קבלה טובה, אין זיינע ווערטער טענה’ט ער אז די ווערטער פון דער דערבארעמען אויף אים.
אבער איין טאג איז עס מיר אויסגעקומען שווער. הייליגער רמח”ל איז א דוחק און ער ברענגט אראפ א דער פארשוין האט אזוי געטון ,ער האט אפגעווארט
א נאכט פארדעם האב איך געהאט א חתונה פון מיין צווייטע בחינה אין דעם נושא. דעם קעניג דארט און זיך דערנענטערט צום קעניג און
ברודער .די חתונה האט זיך געענדיגט זייער שפעט און לשיטתו איז דער דערהער אז ווען א איד טוט תשובה די זיך איינגעבעטן אז דער קעניג זאל אים פארגעבן.
אויף צומארגענס האב איך געדארפט נעמען מיין קינד בחינה א לומד’ישע בחינה אז הקב”ה איז כביכול מתיר דער נמשל איז אז מיר זענען פארזינדיגט פאר הקב”ה,
אין חדר און עס האט מיר אויך געווארט אן אפוינטמענט דער איסור אויף למפרע. מיר פראבירן צו צוקומען צום מלך מלכי המלכים און
ביי א דאקטאר. אז מ’זאל ארויסהאבן די דערהער מיט א קלארקייט, זיך איינבעטן ער זאל זיך דערבארעמען אויף אונז,
לאמיר אראפברענגען לשונו בקודש“ :הרי מדוע אבער עס גייט אונז נישט.
א לאנגער צייט האב איך געווארט אויף די אפוינטמענט,
כשעשה האדם מעשה חטא מסוים נעשה הוא לחוטא? די עצה איז צו קומען אין די טעג ,אויף די הייליגע טעג
און כ’האב עס נישט געוואלט דערלייגן פאר קיין געלט
מי אמר שמעשה זה הוא חטא ועוון? הלא הקב”ה שטייט אז הקב”ה לאזט זיך כביכול אראפ צו די וועלט.
אין די וועלט.
בתורתו אסר זאת ובמאמרו נעשה מעשה זה לחטא, אין אזא צייט קען מען גרינגער צוקומען צו הקב”ה ,און
אנקומענדיג שפעט אין שול האב איך זיך געשטעלט והנה אותו אחד שאמר שמעשה זה הוא עבירה הוא די צייט דארף מען אויסנוצן צו קומען צום קעניג און זיך
דאווענען מיט א מנין .איך האב אויסגערעכענט אז איך אמר שהשב בתשובה נמחל לו ,נמצא שמי שאסר הוא איינבעטן.
זאל קענען אניאגן אלעס ,אבער צו מיין מזל האט דער שהתיר ,הקב”ה קבע שהוא חוטא והקב”ה עצמו נתן אין אזא צייט קען אויך א יחיד אויפטון גרויסע זאכן,
בעל תפילה געדאווענט לענגער ווי געווענליך און עס לו את מצוות התשובה להתירו מחבלי העוון ,והעבירה אפילו אז אגאנץ יאר האט א יחיד נישט אזא שטארקער
האט זיך אנגעהויבן אן אינערליכע מלחמה אין מיר ,צי והתשובה שניהם מרועה אחד ניתנו”. כח ,ווייל אין די טעג איז דער רבוש”ע מיט אונז.
איך זאל פארציכטן און זיך דאסמאל מקיל זיין אין די כי קרוב אליך הדבר מאוד -די גרינגקייט פון תשובה דער געדאנק איז מבואר אין די ווערטער פון די הייליגע
קבלה ,אדער איך זאל זיך האלטן שטארק. די תוה”ק זאגט (דברים ל ,יד) “כי קרוב אליך הדבר חז”ל.
ענדע האב איך זיך געשטארקט און כ’האב אנגעהאלטן מאד בפיך ובלבבך לעשותו”. די גמרא אין מסכת ראש השנה [דף י”ח] ברענגט אראפ
מיין קבלה טובה און געווארט ביז די ענדע פון דאווענען לויט דער הייליגער רמב”ן גייט די ווערטער ארויף אויף א סתירה צווישן צוויי פסוקים אין די תורה.
און נאר נאך די לעצטע קדיש פון ‘לדוד ה’ אורי וישעי’ תשובה ,די תוה”ק זאגט אז די מצוה פון תשובה איז א אין איין פסוק שטייט [דברים ד ,ז] מי כה’ אלקינו בכל
האב איך אויסגעטון די תפילין. גרינגע מצוה. קראנו אליו ,וואס פון דער פסוק איז משמע אז ווען א
די תוה”ק זאגט עדות אז תשובה איז א גרינגע זאך, איד רופט צו הקב”ה הערט הקב”ה אויס זיינע תפילות.
יעצט האט זיך אנגעהויבן די יאגעריי .איך האב אן אבער במציאות זעט עס נישט אויס א גרינגע זאך .עס
אייגענער קאר .איך בין אהיימגעלאפן נעמען מיין קינד דאגעגן אין ישעיה [נה .ו] שטייט דרשו ה’ בהמצאו אז
פעלט זיך אויס אסאך הארעוואניע אז מ’זאל אנקומען מ’זאל זוכן הקב”ה ‘בהמצאו’ ווען מ’קען אים טרעפן.
אים צו טראגן אין חדר און פוןדארט האב איך געפלאנט צו די ריכטיגע דרגה פון תשובה.
צו פארן צו דער דאקטאר’ס קליניק. פון דעם איז איז משמע איז נישט אייביג קען מען טרעפן
מ’האט אמאל געפרעגט די שאלה פאר ר’ איצעלע פון הקב”ה ,אז נאר אין געוויסע זמנים קען מען אים טרעפן.
ארויסקומענדיג פון מיין שטוב זעה איך אז דער דרייווער פעטערבורג זצ”ל און ער האט געענטפערט אויף איר א די גמרא אויפ’ן ארט איז מיישב די קשיא אז עס איז נישט
וואס נעמט יעדן טאג מיין קינד אין חדר שטייט דארט. שטארקע דעהער .ער האט געגעבן צו פארשטיין אז איר קיין סתירה ,ווייל דא רעדט מען פון א ‘יחיד’ און דא
עס איז געווען היבש שפעטער פון דער צייט ווען מיין גרינגקייט מיינט נישט אז עס איז גרינג צו טון תשובה, רעדט מען פון א ‘רבים’.
קינד גייט טעגליך אין חדר. ווייל תשובה איז א שווערע זאך ,נאר אז עס איז גרינג
די כח הרבים איז זייער גרויס .דורך איר קען מען אייביג
קעגן די עבירה.
“דו פארסט יעצט אין חדר”? געב איך אים א פרעג. אנקומען צו הקב”ה ,אבער א יחיד האט נישט אייביג
דער מענטש זאל זיך פאָ רשטעלן אז מ’קען נישט תשובה אפענע טויערן .דער יחיד קען נאר אנקומען אין א צייט
“גראדע יא”. טון ,אז ער זאל בלייבן אייביג מיט די עבירה רח”ל. ווען עס ווערט מקויים דער ‘בהמצאו’ אז די טויערן זענען
אין אזא פאל וואלט זיך דער מענטש נישט געקענט אפן און מ’קען זיך ממציא זיין פאר הקב”ה ,און דאס איז
“קענסט נעמען מיין קינד?” האב איך אים געפרעגט. דערליידן .ער איז א בעל עבירה ,אבער ער האט אויך אין די צייט פון די עשרת ימי תשובה ,ווי עס איז דארט
“זייער גערן”. נישט די ברירה צו זינדיגן ווייטער. דער לשון הגמרא“ :אמר רב נחמן אמר רבה בר אבוה,
בעצם איז ער אויסגעשפילט פון ביידע וועלטן ,ער האט אלו עשרה ימים שבין ראש השנה ליום הכפורים” ,ווייל
דער דרייווער האט גענומען מיין קינד אין חדר און נישט דאס און נישט דאס .די שוועריגקייט פון לעבן מיט דאן קען אויך א יחיד אנקומען צום בורא כל העולמים.
כ’האב געקענט גלייך פארן צו די דאקטאר’ס קליניק. אזא זאך איז זייער גרויס. די כח התשובה – עוקר זיין די מעשה מעיקרא
אנקומענדיג אין די קליניק האב איך געהערט ווי מ’רופט דער באשעפער ברוב רחמיו וחסדיו האט אונז געגעבן אין די טעג קען מען תשובה טון ,אבער די שאלה וואס
אויס מיין נאמען. אזא זאך ווי תשובה ,דורך די תשובה קען מען זיך שטעלט זיך איז ,ווי אזוי קען א איד טון תשובה? די
צוריקקערן צו הקב”ה און זיך מכפר זיין. תשובה איז דאך קעגן די שכל.
איך האב געדאנקט הקב”ה אז איך בין אנגעקומען די תשובה איז אסאך גרינגער ווי ווען מ’וואלט נישט
באצייטנס און געזען מיט א קלארקייט ווי אזוי פון היטן דער מענטש האט געטון אן עבירה און ווייל ער גייט
געהאט קיין תשובה. יעצט זיך מקבל זיין אז ער גייט מער נישט טון די פעולה
א קבלה טובה דערלייגט מען נישט.
דער געדאנק ליגט אין דעם רעיון אז תשובה איז א ווערט די פעולה אויס פעולה – ווי אזוי ארבעט די ביידע
(דערציילט דורך דער בעל המעשה :י.ק). גרינגע זאך. אינאיינעם?
זאל הקב”ה געבן אז מ’זאל קענען תשובה טון בשלימות די פריערדיגע פרעגן שוין די קשיא ,און מ’טרעפט אויף
און זיך צוריקקערן צו הקב”ה און זיך איבערבעטן מיט איר עטליכע מהלכים .צווישן זיי איז דא דער געדאנק
אים ,און אין די זכות פון תשובה בשלימות וועט מען פון דער הייליגער רמח”ל אין ספר הק’ מסילת ישרים.
די פאראינטרעסירטע צו מיט טיילן מזכה זיין את הרבים מיט פועל’ן א לעכטיגע יאר און האבן א גמר חתימה טובה דער רמח”ל איז מחדש אז די תשובה איז ווי עוקר די
מעשיות פון השגחה פרטית זאל שיקן צו ר' שמחה סמואלס אין אמן.
פקס15326517922 :
ב
ׁ ַש ָּב+ת ׁשוּבָ +ה
געגאנגען און ער האט געזאגט צו דעם תלמיד
המעשיו+ת
חכם די ווערטער פונעם רבי’ן ,וואס ער זאגט
אז ער טרעפט נישט מיט וואס ער קען אים העע
לפן ,וויבאלד ער האלט זיך פאר א גוטער איד,
וועלכער דארף גארנישט האבן – !...הערנדיג אי ן תלמוד ירושלמי (תענית פ”ב ה”א) וו�ע
די ווערטער ,האט דער תלמיד חכם אויסגעע רט געברענגט“ :אָ מַ ר ַר ִ ּבי ֶּב ֶרכְ יָהְּ ,כ ִתיב ‘ ַי ֲערֹף
בראכן אין א ביטער געוויין ,וויבאלד ער האט
“יַ ֲערֹ ף ַּכ ָּמ ָטר לִ ְק ִחיִּ ,ת ַ ּזל ַּכ ַּטל ִא ְמ ָר ִתיִּ ,כשְׂ ִע ִירם ֲעלֵ י ֶדׁ ֶשא,
ּ כ ּ ַָמטָ ר לִ ְק ִחי’ּ ,כָפ ּו עו ְֹרפָן לִ ְת ׁשוּבָ ה – ִמ ּיַד הַ ְ ּג ׁ ָשע
אנגעהויבן צו פארשטיין אביסל ,אז אין דעם וְ כִ ְרבִ יבִ ים ֲעלֵ י ֵעשֶׂ ב” (לב ,ב).
ִמים יו ְֹר ִדין”.
גופא שטעקט זיין געוואלדיגער חסרון ,דערמיט
וואס ער איז נישט מכיר אין אט דעם חסרון... דאס איז וויבאלד ווען די רעגן הערט אויף אראע
דער הייליגער רבי פון לובלין ,וועלכער האט שוין פצוקומען ,איז עס א סימן אז דאס אידישע פאלק
דער רבי פון לובלין האט אים מציע געווען אז ער זאל אנערקענט די וועגן פון זיין הייליגער רבי’ן ,איז געע האט געזינדיגט מיט אלע ערליי זינד .אזוי ווי עס וועע
בלייבן ווארטן דארט אין ליזענסק ,ביז עס וועט דארט גאנגען און האט שטארק עוסק געווען אין תשובה רט געברענגט אין די גמרא (תענית ז ):אסאך סארטן
אנקומען דער גרויסער ברודער פונעם רבי’ן ,דאס איז בהשתפכות הנפש ,דערפאר וואס ער איז אוועקגעע עבירות וואס צוליב זיי ווערט די רעגן אפגעהאלטן
דאך דער הייליגער רבי ר’ זושא זצוק”ל ,וועלכער שטופט געווארן ִמ ּ ְפנֵי הַ ּק ֶֹד ׁש .אבער אויפצומארגנס, פון צו אראפקומען .און דעריבער ,ווי נאר זיי האבן
פלעגט שטענדיג קומען צום הויף פון זיין הייליגער ווען ער איז געקומען דאווענען שחרית ,איז ווען דער געבויגן זייער גענאק צו תשובה טון ,איז גלייך קומט
ברודער ,און ער מיט זיין פקחות וועט אוודאי קענען רבי איז אריינגעקומען צום דאווענען האט ער זיך אראפ די רעגן.
טרעפן אן עצה פאר אים. זייער געפריידט צו אים ,און האט אים געגעבן זייער
א פריינדליכער בליק ,און האט אים געוואונקען אז ער און מיר האבן א כלל ,אז אֵ ין ִ ּבפְ ָרט אֶ לּ ָא מַ ה ׁ ֶש ִ ּבכְ לָל,
עס איז נישט דורכגעגאנגען קיין לאנגע צייט ,און אט איז די רעגן מרמז פאר אלע ערליי השפעות טובות אין
זאל אריינקומען צו אים נאכן דאווענען.
איז דער הייליגער רבי ר’ זושא אנגעקומען קיין ליזענע אלע ענינים .אזוי ווי די הייליגע חז”ל זאגן דארט אין
סק ,און ווען ער האט געהערט איבער דעם גאסט דער ווען דער רבי פון לובלין איז אריינגעקומען ,האט אים די גמראּ “ :גָדוֹל יוֹם הַ ְ ּג ׁ ָש ִמים ׁ ֶשאֲ פִ יל ּו ּ ְפרוּטָ ה ׁ ֶש ַּב ִּכיס
תלמיד חכם ,האט ער זיך עטליכע מאל אריינגעלאזט דער רבי ר’ אלימלך אויפגענומען בסבר פנים יפות, ִמ ְת ָּב ֶרכֶ ת” .און דעריבער איז אויך בפרטות ,אז אויב
מיט אים אין א שמועס ,און פון די אלע שמועסן האט און האט אים זייער שיין מקרב געווען ,און דערביי א מענטש בייגט זיין גענאק צו תשובה ,איז ער גלייך
שוין דער איד פארשטאנען ווי ווייט איז ער נאך אלץ האט ער אים געגעבן צו פארשטיין ,אז נישט וועגן אים זוכה אז עס קומען אן צו אים אלע ערליי השפעות
פונעם שלימות און פונעם אמת .ער האט איינגעזען האט ער אים נעכטן מַ ְדחֶ ה געווען ,נאר צוליב דער טובות.
ווי ער איז נאך פול מיט אסאך חסרונות ,און ממש פון נייער ‘גאסט’ וואס ער האט מיטגעברענגט מיט זיך...
קאפ ביז פיס איז ער פול מיט פלעקן .אין אט די טעג דאס איז אויך א גוטע סגולה פאר איינער וואס פילט
פלעגט ער זייער אסאך וויינען ,און ער פלעגט תשובה האט דער רבי פון לובלין ווייטער געפרעגט :ער איז אז דער שפע האט אויפגעהערט צו קומען צו אים,
טון מיט פילע טרערן. דאך אבער א תלמיד חכם מופלג ,און א י ְֵרא ׁ ָשמַ יִם איז די עצה אז ער זאל זיך בייגן זיין גענאק ִ ּב ְת ׁשוּבָ ה
מֵ ַר ִ ּבים? ׁ ְ שלֵמָ ה און ער זאל פארבעסערן זיינע מעשים ,און דוע
ווען ער איז נאכדעם אריינגעגאנגען אֶ ל הַ ּק ֶֹד ׁש ּ ְפנִ ימָ ה, רכדעם וועלן אנקומען צו אים אלע ערליי השפעות
צום הייליגן רבי’ן ר’ אלימלך ,האט ער אים אויפגענוע האט אים דער הייליגער רבי ר’ אלימלך געענטפערט, טובות ברוחניות ובגשמיות ,אמן.
מען מיט גרויס פרייד און פריינדליכקייט ,און ער איז אז עס זענען דא פיר ערליי מענטשן:
געווארן איינער פון די גרויסע און הייליגע תלמידים ***
אעס איז דא א איד וועלכער איז נישט גוט, .
פונעם הייליגן רבי’ן ר’ אלימלך זי”ע. און ער ווייסט און פארשטייט אויך אז ער דער הייליגע ר רבי פון לובלין זצוק”ל איז אמאל ג�ע
*** איז נישט גוט – .אזא מענטש וועט אוודאי פארן אויף א ‘נסיעה’ צו זיין רבי’ן דער איש האלקים,
צוקומען צו תשובה ,וויבאלד ער איז דער רבי ר’ אלימלך זצוק”ל זי”ע .גייענדיג אין וועג
די הייליגע גמרא זאגט אינעם פינפטן פרק פון מסכת מכיר אין זיין מצב ,און ער ווייסט אז ער האט ער באגעגנט א גוטער איד וועלכער האט זייער
שבת (נו“ :):אֵ ין לְ ָך ּגָדוֹל ְ ּבבַ ֲעלֵי ְּת ׁשוּבָ ה יוֹתֵ ר ִמי ׁ ִ
ֹאש ּיָה ּו איז נישט גוט. שטארק אויסגענומען אין זיינע אויגן ,און גייענדיג
ְ ּ בדוֹר ֹו וְ אֶ חָ ד ְ ּבדו ֵֹרנ ּו וכו’ .אָ מַ ר ַרב יוֹסֵ ף וְ עוֹד אֶ חָ ד ְ ּבע צוזאמען האט זיך ענטוויקלט א פריינדליכע שמועס
דו ֵֹרנוּ ,וּמַ ּנ ֹו עו ְֹקבָ ן ַּבר נְ חֶ ְמיָה ֵר ׁיש גָלוּתָ א ,וְ הַ יְנ ּו נָתָ ן בדאס איז א איד וועלכער איז נישט גוט, . צווישן זיי.
דְּ צוּצִ יתָ א”. אבער ער טראכט אויף זיך זעלבסט אז
ער איז יא גוט – .אויך אזא מענטש וועט צווישן אנדערע ,האט אים דער רבי פון לובלין געפרע
איז דארטן אין די גמרא ווערט נישט ערקלערט ווער אנקומען צו די מדה פון תשובה ,ווען עס עגט :האסטו א רבי ביי וועמען דו דרייסט זיך?
איז אט דער ‘נתן צוציתא’ ,און וואס עס איז געווען די וועט אנטפלעקט ווערן פאר אים די אמת
מעשה מיט אים .עס ווערט אבער יא דערמאנט אינעם אז ער לעבט אין א טעות ,און אין אמת’ן ניין! האט דער איד געענטפערט .צום באדויערן ,האב
סדר הדורתות ,און אויך אין נאך ספרים .זע אויך אי�נ איז ער נישט גוט ,און ער דארף זיך פאע איך נישט געפינען קיין רבי לויט מיין גלוסטעניש.
עם ספר אוצר המדרשים (דף 325ז’) וואו דער מעשה ררעכטן. דעריבער ,קום מיט מיר יעצט קיין ליזענסק ,האט דער
ווערט געברענגט באריכות. רבי פון לובלין אים געזאגט ,וואו דו וועסט אוודאי געע
גא איד וועלכער איז גוט ,אבער ער טראכט .
דארט ווערט דערציילט אז אט דער ‘נתן צוציתא’ איז אויף זיך אליין אז ער איז נישט גוט – .דאס פינען אלעס וואס דו וואונטשסט זיך נאר!
געווען איינער פון די עשירים פון כלל ישראל ,און איז אוודאי א חשוב’ע מעלה ,וויבאלד ער אזוי זענען זיי געגאנגען צוזאמען ,ווען אויפן וועג האבן
איינמאל האט ער געהאט גאר א גרויסער נסיון אין איז אן עניו ,און אין יעדער צייט וועט ער זיי עוסק געווען בתורה ועבודה מיט מוחין דגדלות א
גאר א הארבע עבירה ,ביז ער איז קראנק געווארן און צולייגן נאך און נאך אין די שטאפלען פון גאנצע וועג ,און זיי האבן זיך זייער געפריידט מיט די
האט געהאלטן ביים שטארבן צוליב אט דעם שווערן תשובה. נייע חברותא וואס איז געשאפן געווארן צווישן זיי.
נסיון .און איבער זיין גרויסן נסיון ,און דאס וואס די
חכמים האבן אים גע’פסק’נט ,ווערט ערקלערט ביים דאבער אזא איד וועלכער איז גוט ,און ער . אזוי זענען זיי אנגעקומען קיין ליזענסק מיט א גוטע
סוף פון פרק בן סורר (סנהדרין עה ).עיין שם. טראכט אויך אויף זיך אז ער איז גוט– . געמיט ,און זיי זענען תיכף געגאנגען צום הויז פונעם
אזא מענטש וועט קיינמאל נישט תשובה צדיק ,כדי צו נעמען שלום.
אין זיינע צייטן איז געווען א מענטש ,וועלכער האט טון ח”ו ,ווייל ער וועט נישט וויסן און
געהאט אסאך חובות .האט מען אים גענומען און מען נישט טרעפן קיין חסרון ביי אים ,אן צו ווי פארוואונדערט זענען זיי אבער געווארן ,זעענדיג
האט אים אריינגעלייגט אין תפיסה ,וויבאלד ער האט וויסן וואס ער האט נאך צו מתקן זיין אויף אז ווי נאר זיי האבן איבערגעטראטן דעם שוועל פון
נישט געהאט צו צאלן פאר די וואס ער איז זיי געווען די וועלט ,וויבאלד ער האלט דאך אז ער דער הייליגער רבי ר’ אלימלך ,און ער האט זיי געזע
שולדיג געלט .זיין ווייב פלעגט שפינען בייטאג און איז גוט... ען ,האט ער זיך אויסגעדרייט צום וואנט ,און ער האט
ביינאכט ,און מיט די געלט וואס זי האט פארדינט דעע זיי נישט געוואלט ענטפאנגען און ער האט זיי אפילו
רפון האט זי געקויפט עסן ,און זי פלעגט אים ברענגען אט דאס איז דער פראבלעם פון דער גאסט וואס דו נישט געוואלט זען!
צו עסן. האסט מיטגעברענגט נעכטן ביינאכט ,האט דער רבי
ר’ אלימלך אויסגעפירט ,דעריבער ווייס איך נישט דאס איז געווען אן אפטע ערשיינונג אין ליזענסק ,אז
אזוי איז ער געווען א לאנגע צייט אין תפיסה ,און ער מיט וואס איך קען אים העלפן ,ווייל ער איז דאך איינער זאל באקומען אזא סארט ‘קבלת פנים’ ...און
האט פארלוירן דער טעם אין זיין לעבן ,און ער האט טאקע גוט ,און ער טראכט אויך אויף זיך זעלבסט אז דאס איז געווען א סימן פאר א מענטש ,אז ער האט
שוין געוואלט שטארבן .איין טאג ,ווען זיין ווייב איז ער איז א גוטער איד ,אויב אזוי ,וואס פעלט אויס אז זיך נישט אנגעגרייט אזוי ווי עס דארף צו זיי ,און ער
געקומען צו אים ,האט ער איר געזאגט :ווער עס ער זאל קומען צו מיר? דארף תשובה טון און טרעפן ביי זיך א חסרון ,כדי ער
לייזט אויס איין מענטש פון שטארבן ,איז עס אזוי ווי זאל וויסן און פארשטיין פארוואס ער דארף קומען צו
ער האלט אויף אסאך מענטשן ביים לעבן ,און פאר פון לובלין
ג איז דער רבי דער צדיק.
ער האט אים געפרעגט :ווער איז דער מענטש מיר איז פאר’מיאוס’ט געווארן די לעבן דא
וואס רייט אויפן פערד? האט מען אים געזאע אין תפיסה ,דעריבער אייל זיך און גיי צו נתן
גט :דאס איז נתן .האט ער געפרעגט זיינע תלע דציצותא ,און בעט אים אז ער זאל מיר בארגן
מידים :זעט איר דען עפעס איבער זיין קאפ? די געלט ,און אויסלייזן מיין זעל פון שטארבן,
האבן זיי געזאגט אז זיי זעען נישט .האט ער און דו זאלסט אים זאגן ,דו ווייסט דאך ,און
זיי געזאגט :ברענגט אים שנעל צו מיר .איז צודען האסטו נישט געהערט ,אז ער איז קראע
נתן געקומען און האט זיך געשטעלט פאר רבי נק און ער האלט ביים שטארבן...
עקיבא.
האט זיין ווייב געצערנט אויף אים ,און זי איז
האט רבי עקיבא געזאגט צו אים :מיין קינד, אהיימגעגאנגען אין צארן ,און זי איז נישט געע
איך האב געזען איבער דיין קאפ א געוואלדיגע קומען צו אים דריי טעג .אינעם פערטן טאג
לעכטיגקייט ווען דו ביסט געגאנגען ,און איך האט זי רחמנות געהאט אויף אים ,און זי האט
ווייס אז דו ביסט פון די וואס ירש’נען עולם געזאגט ,לאמיר אים גיין זען איידער ער וועט
הבא ,און יעצט ,לאז מיר וויסן וואס דו האסט שטארבן .איז זי געגאנגען און זי האט אים
געטון .האט נתן אים אויסגעזאגט דער זאך, געטראפן ווי ער האלט ביים שטארבן .האט
און ווען רבי עקיבא האט דאס געהערט האט ער געזאגט צו איר – דער אויבערשטער וועט
ער זיך זייער שטארק געוואונדערט וויאזוי פאדערן פון דיר מיין פארשעמונג און דער
נתן האט זיך אונטערטעניגט און באזיגט זיין רויב וואס ווערט געטון צו מיר ,און ער וועט
יצר הרע ,און זיך דערווייטערט פון די זינד, דיר פארכאפן מיט מיין זינד ,איך זע אבער אז
און וויאזוי ער האט זיך צוריקגעקערט בתשוע דו ווילסט אז איך זאל דא שטארבן ...האט זי
בה שלימה .און ער האט געזאגט צו אים :דו געשריגן מיט א הויכן קול און זי איז געפאלן
האסט געטון א געוואלדיגער זאך ,און דעריע אויף איר געזיכט...
בער האט דער אויבערשטער געמאכט שיינען
איבער דיין קאפ דעם געוואלדיגן לעכטיגקייט איז זי אהיימגעגאנגען און זי האט געטראכט
וואס איך האב געזען ,און דאס איז נאך אויף איבער איר צרה און איבער די צרה פון איר
דער וועלט ,און עַ ל אַ חַ ת ּכ ּ ַָמה וְ כ ּ ַָמה וואס איז מאן ,און זי האט רחמנות געהאט אויף אים,
באהאלטן פאר דיר אויף יענער וועלט ,איז און זי האט זיך קלארגעמאכט ביי זיך אין
גאר וואונדערליך. הארץ וואס זי האט צו טון יעצט .די פרוי האט
געהייסן חנה ,און זי האט מתפלל געווען און
און יעצט מיין קינד ,פאלג מיר און נעם אן מיין זי האט געזאגט :איך בעט דיר השי”ת ,העלף
עצה ,און זעץ דיך פאר מיר און איך וועל דיר מיר און ראטעווע מיר .איז זי געגאנגען צום
אויסלערנען די תורה .האט נתן אזוי געטון, הויז פון נתן ציצותא ,און ווען זיינע שרים
און ער האט זיך געזעצט פאר רבי עקיבא ,און א קורצע צייט קונה זיין א לאנגע לעבן אויף דער וועלט האבן איר געזען ,האבן זיי זיך געאיילט צו נתן
דער באשעפער וואס עפנט און פארמאכט נישט ,האט און א גוטן שכר אויף דער וועלט און אויף יענער וועלט, אים צו דערציילן ,אז חנה שטייט ביי די טויער.
געעפנט זיין הארץ אין זיין תורה .און גאנץ שנעל איז ער וואס אנדערע מענטשן וואלטן נישט געקענט צוקומען
אנגעקומען צו גאר א גרויסע מדריגה אין חכמה ,און דערצו נאר דורך אסאך מי און פלאג ,און דא קענסטו האט ער זיי געזאגט ,אז אויב עס איז אמת וואס זיי זאגן,
ער איז געזעצן צו דער זייט פון רבי עקיבא אויף איין אנקומען און טון דער ווילן פון השי”ת גרינג און שנעל, וועלן זיי זיין פריי .איז זי אריינגעקומען אינעם הויף,
מדריגה ...זע דארט. און אויב דו וועסט פאלגן דיין שכל און אנשרייען דעם האט זיין דינסט אים געזאגט ,אז חנה איז אנגעקומען,
יצר הרע ,דעמאלטס וואויל איז דיר אויף דער וועלט האט ער איר געזאגט ,אויך דו וועסט זיין פריי .איז חנה
זע אויך אין רש”י אין סנהדרין (לא ע”ב ד”ה לדזיו) וואו און גוט איז דיר אויף יענער וועלט. געקומען צו אים ,און ער האט אויפגעהויבן זיינע אויגן
ער איז מרמז צו די אויבנדערמאנטע ווערטער פונעם און ער האט איר געזאגט :יא מיין הארנטע ,וואס ווילע
מדרש ,זע דארט און אין ספר יוחסין. ווען דער מענטש ,וואס זיין נאמען איז געווען נתן ,האט סטו? וואס איז דיין פארלאנג און עס וועט דיר געגעע
געהערט אירע רייד ,האט ער אנגעשריגן דעם יצר הרע, בן ווערן ,און וואס איז דיין געבעט און עס וועט געטון
און אין מהרש”א חידושי אגדות דארט אין מסכת און ער איז אויפגעשטאנען פון זיין בעט און ער איז ווערן.
שבת ,ווערט געברענגט אין נאמען פון ערוך (ערך נתן), געפאלן אויף זיין געזיכט ,און ער האט זיך געבעטן ביי
אז נתן צוציתא האט געהאט א ‘חלוק של שער עזים’, השי”ת ,אז ער זאל קענען אונטערטעניגן זיין יצר הרע האט זי געזאגט צו אים ,מיין פארלאנג און מיין געבעט
אזא מלבוש וואס איז געווען געמאכט פון ציגן האָ ר, און צוברעכן זיין גלוסטעניש ,און אז ער זאל אים ווייזן איז ,אז דו זאלסט בארגן פאר מיין מאן די און די סומע
וואס האט שטענדיג געקראצט אויף זיין קערפער ,כדי דעם גוטן און ריכטיגן וועג ,און אים צוריקצוברענגען געלט ,וויבאלד ער איז פארשפארט אין תפיסה שוין
עס זאל אים זיין א כפרה ,ווייל ער איז געווען א געוואלע בתשובה שלימה ,און אז ער זאל אים פארגעבן זיינע לאנגע טעג ,און אזוי וועט ער ארויסגיין פון תפיסה ,און
דיגער בעל תשובה ,עיין שם. זינד .און דער אויבערשטער האט אנגענומען זיין תפיע פאר דיר וועט עס זיין א געוואלדיגע צדקה פאר השי”ת.
לה וואס איז געזאגט געווארן מיט הכנעה ,און ער האט האט ער געהייסן זיינע קנעכט אז זיי זאלן ארויסנעמען
מנוחתו כבוד פון ‘נתן צוציתא’ איז אין די הייליגע די געלט און טון איר וואונטש ,און צו איר האט ער געע
שטאט צפת ,און ווער עס איז זיך משתטח אויף זיין אים דאס געשאָ נקען.
זאגט :אט האב איך געטון דיין וואונטש...
קבר איז זוכה צו א געוואלדיגער נאנטקייט פון תשו־ האט נתן געזאגט צו חנה ,געבענטשט ביסטו און געע
בה ,ווייל די הייליגע גמרא אליין זאגט עדות אויף אים בענטשט איז דיין באנעמונג ,גיי אהיים לשלום .איז זי האט חנה געזאגט צו אים :איך וויל דיר יעצט מודיע זיין,
אז עס איז נישטא נאך אזא גרויסער בעל תשובה ווי געגאנגען און האט אויסגעלייזט איר מאן ,און האט אים אז עס איז אנגעקומען צו דיר די געלעגנהייט זיך איינצוע
ער .און ער לערנט אויס א דרך תשובה פאר יעדער ארויסגענומען פון תפיסה ,און זי האט אים דערציילט קויפן חַ ּיֵי הָ ע ֹולָם הַ ָּבא ,און איך בעט דיר אז דו זאלסט
אידיש קינד ,איבערהויפט פאר בעלי עבירה וועלכע וואס זי האט געטון. זיך היטן אז דו זאלסט נישט פארלירן דיין שכר און דאס
זענען נאנט צו יאוש ,רחמנא ליצלן ,ווייל עס איז ני־ גוטס פון עולם הבא פאר א קלייניגקייט ,און דו זאלסט
שטא קיין שום מענטש וואס קען נישט תשובה טון, א לאנגע צייט שפעטער ,האט רבי עקיבא ארויסגעקוקט טראכט אז דו ביסט אנגעקומען צו דיין ציל דורך עפעס
ווייל עס שטייט אין פסוק לְ בִ לְ ִּתי יִדַּ ח ִמ ּ ֶמ ּנוּ נִ דָּ ח ,און פון פענסטער ,און ער האט געזען ווי א מענטש רייט וואס וועט דיר טרייסטן אינעם צוקונפט.
דער אויבערשטער איז ְמ ַק ֵּבץ נִ ְדחֵ י עַ ּמ ֹו ִי ְׂש ָראֵ ל ,און אויף א פערד ,און אויף זיין קאפ איז דא א גרויסער שיין
ער באוויליגט שטענדיג ִ ּב ְת ׁשוּבַ ת עַ ּמ ֹו ִי ְׂש ָראֵ ל ְ ּבאַ הֲ בָ ה, וואס שיינט וואונדערליך אזוי ווי די ליכטיגקייט פון די זע נאר ,האט זי ווייטער גערעדט צו אים ,אז יעדער
אָ מֵ ן. זון .האט ער צוגערופן איינעם פון זיינע תלמידים ,און איינער וואס האט געפאלגט זיין יצר הרע ,ווי איז ער געע
טרייסט געווארן אן קיין תועלת ,און יעצט קענסטו אין
האחים היקרים העומדים תמיד לימין רבינו הרב יהודה בן שרה שיינדל והרב שאול יחזקאל בן שרה שיינדל וכל משפחתם -להצלחה בכל העניינים • יוסף בן טילה רוזא לרפו"ש • שרה שיינדל בת טילה רוזה להצלחה בכל העניינים
יהודי יקר! אל תחזיק טובה לעצמך ,הנך מוזמן להדפיס ולהפיץ את העלון באזור מגוריך ולהיות שותף לזיכוי הרבים .המעוניינים יקבלו את העלון במייל (אפשר גם ישירות לדפוס) בקובץ להדפסה.
Anyone Interested in receiving Tiv Hakehila weekly in Hebrew or English should Email - Sheldon@hpins.net Or | zeligk@gmail.com or text 718-249-7173
