הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

ע"י אלימלך הנשטטר מלמד תשב"ר בת"ת דרכי אבותינו לייקוואד יצ"ו – כתה ד'
לנדב וליטול חלק בזכות הפצת סיפורי צדיקים רופט ,347 678 0652או לאי מעיל shabbosstory@gmail.com
הבהרה :מיר געבן רשות צו מאכן קאפיס פון די 'גאנצע' גליון פאר אייערע בית המדרש ,מוסדות התורה וכדו' ,אבער עס איז נישט ערלויבט צו
ארויס נעמען שטיקלך און מאכן קאפיס פון בלויז א חלק דערפון .אויך איז נישט ערלויבט צו נעמען אונזער מעשיות וואס מיר האבן אפגעטייפט
און עס טוישען אויף סיי וועלכע וועג אז מען זאל עס קענען ניצען פאר אייגענע געברויך ,מיר האבן אריין געלייגט אסאך ארבעט אין די מעשיות
(אויב ווילט איהר אז מיר זאלן אייך שיקען מעשיות אויף א וועג וואס איהר קענט עס ניצען קען מען אונז רופען און מסדר זיין). פרשת האזינו -שנה יד גליון )568( 2
הרב הקדוש ר' שלום שכנא בן ר' אברהם זי"ע מפרוביטש ,י"ג תשרי תקס"ג
געבוירען :בערך אין יאר תקכ"ט אין מעזריטש צו זיין טאטע ר' אברהם המלאך (בן הר' ר' בער ממעזריטש) און צו זיין מאמע מרת גיטל בת ר' משולם פייבוש פון קרעמניץ .ביי די 8יאר אלט
איז זיין טאטע אוועק ווי די מאמע האט זיי געשיקט צו א תלמיד פון זייער טאטע ר' שלמה קרלינער צו ווערן אויף געצויגן .אוועק :י"ג תשרי תקס"ג אין יונגל עלטער פון בערך 34יאר אלט.
חתונה געהאט :מרת חוה בן ר' אברהם מקאריסטשוב (ער איז אן איידעם ביי ר' נחום טשערנובל (מאור עיניים) ,נאך די חתונה געצויגן קיין פרוביטש צו זיי זיידע דער מאור עיניים קינדער)1 :
ר' אברהם מפרוביטש )2 ,ר' ישראל מרוזין .געווען רב :ווען זיין זיידע ר נחום איז אריבער קיין טשערנובל ווערן רב האט ער איבער גענומען די רבנות אין פרוביטש .ער ליגט :פרוביטש.
די נוסח דארף געזאגט ווערן דאנערשטאג נאכט אדער פרייטאג צופרי זיין גרויסקייט
בעפאר מען הייבט אהן צו קאכן לכבוד שבת קודש. דער שפאלע זיידע וועלענדיג ארויס ברענגן די גרויסקייט פון ר' שלום
די סגולה איז אז בעפאר מען הייבט אהן צו קאכן לכבוד שבת קודש שכנא האט ער געזאגט 'זיין טאטע (ר' שלום שכנא) איז דאך א מלאך (ר' אברהם
זאגט מען די פאלגענדע נוסח המלאך) אויב אזוי איז זיין מאמע א מלאכית ,איז דאך נישט קיין וואונדער אז
'בזכות רבי שלום שכנא מפראהביטש (בן רבי אברהם המלאך ,אביו של זיי האבן געבוירן אזא זוהן'.
רבי ישראל מרוז'ין זצ"ל) ,שנזכה לקבל שבתות מתוך רוב שמחה ,ומתוך רוב עושר נאך זיין פטירה האט ר' נחמן מברסלב געזאגט 'אין פרוהביטש איז
וכבוד ,ומתוך מיעוט עוונות .ובזכות שבת המלכה תשרה הברכה בנו ,ובזרענו, געווען א גרויס לעכטיגקייט וואס האט זיך פארלאשן און איבער געלאזט נאך
ובזרע זרענו עד עולם ועד סוף כל הדורות ,אמן'. זיך א שטארקע פינסטערניש'.
אויך איז אנגענומען א סגולה אז יעדער ליל שישי צו צינדן א לעכט צדיקים האבן געזאגט אויף איהם 'אז ער האט א פינק פון די נשמה
לעילו נשמתו ,וואס ברענגט א רואיגע שבת און א שפע פון פרנסה אין די שטוב. פון דוד המלך און זיין זוהן די נשמה פון שלמה המלך' ,וואס טאקע דערפאר
האבן זיי זיך געפירט מיט א קעניגליכער רייכקייט.
די קינד ווערט געבוירן
ער איז גערופען געווארן מיט די נאמען 'רבי שלום הגדול' און די
אמאל איז ר' שלום געפארן אויפן וועג אינאיינעם מיט ר' נחום
סיבה דערפאר האט געזאגט זיין אייניקל ר' מנחם נחום פון שטעפינעשט איז
טשערנובל וואס איז געווען די זיידע פון זיין רעבעצין.
דערפאר וואס ער האט באוויזן א זאך וואס ווייניג צדיקים האבן באוויזן אז ער
אינמיטן וועג זענען זיי אנגעקומען צו א גאסט הויז צו נעכטיגן ,ווען
איז צוגעקומען צו גאר גרויסע מדרגות הייליגקייט און באהאפטענקייט צו
אינמיטן די נאכט האט די פרוי פון די גאסט הויז געדארפט געבוירן א קינד,
באשעפער אז גארנישט אין די וועלט האט איהם געקענט אפטיילן פון זיין
אבער עס איז איהר אנגעקומען זייער שווער אז זי האט געהאט גאר שווערע
באהאפטן צו באשעפער.
יסורים און ווייטאגן ,ווי דער בעל הבית איז געקומען צו ר' נחום זיך בעטן אז
ער זאל עפעס טוהן איהר צו העלפן. א קרבן עולה
ר' נחום האט געדאווענט און געבעטן און טוהן געוויסע הייליגע זאכן אמאל האט דער הייליגע ריזשינער גערעדט איבער די חילוק צווישן
אלס א פדיון נפש ,ווי ער האט גענומען א פאס און געלייגט אויף דעם א ברעט, זיין זיין זיידער ר' אברהם המלאך וואס פלעגט פאסטן גאר אסאך און זיין טאטע
וואס אויף דעם האט ער גלייגט 160מטבעות לויט א געוויסע הייליגע סדר און ר' שלום שכנא וואס פלעגט עסן גאר אסאך מיט א ברייטקייט ,ווי ער זאגט אזוי:
אנגעהויבן צו טוהן הייליגע זאכן צו פויעלן א ישועה פאד די פרוי. 'מיין זיידע דער מלאך האט מורא געהאט פונעם עולם הזה ,דערפאר
דערווייל איז לעבן די טיש אריבער דעם יונגערמאן ר' שלום שכנא, האט ער זיך אפגעטיילט און כמעט גארנישט געגעסן ,אבער מיין טאטע ר' שלום
ווי ער געבט א שאקל די האלץ און אלע מטבעות פאלן אראפ .ר' נחום זאגט שכנא איז געווען אויף א גרעסערע מדרגה אז ער האט געקענט עסן די בעסטע
גארנישט נאר ער הייבט אויף די מטבעות ,לייגט זיי צוריק אויף די האלץ און מאכלים ,און זיין כוונה ביים עסן איז געווען אזוי הייליג און ריין ,אז דאס עסן
טוט ווייטער זיין הייליגע עבודה. אליין איז ארויף געגאנגן אין הימל פונקט ווי א קרבן עולה וואס מען לייגט אויף
אין יענער צייט דרייט זיך ר' שלום שכנא אינדרויסן פון שטוב ,ער די מזבח אין די בית המקדש.
כאפט אהן זיין לולקע און שאקעלט שטארק מיט די שטעקן וואס מען פירט די אויך האט דער ריזישינער געזאגט 'א יעדער ווארט תורה פון זיין
פערד ,וואס דאס האט צוגעברענגט אז די געלט אין די צימער זאל זיך שאקלן טאטע איז וועגט און איז חשוב אזוי ווי די רייד פון די גאנצע תורה'.
און אויסמישען .קומט ר' נחום ארויס און זאגט פאר ר' שלום שכנא 'די פרוי
געפונט זיך אין א סכנה פארוואס שטערסטו מיר מאכן די פדיון נפש?' זאגט ר' א יעדער האט דרץ ארץ
שלום שכנא 'זיידע ,אין הימל האט מען שוין גוזר געווען אז די פרוי זאל געבוירן אין שטאט פרוהביטש האבן אפילו די גואישע פריצים געהאט פאר
און מען דארף גארנישט טוהן ,און אין די מינוט טוט זי געבוירן דאס קינד'. איהם דרך ארץ און רעספעקט ,אז זיי פלעגן קומען צו איהם זיך אדורך רעדן
ווי נאר ער זאגט די רייד ,האט מען געהערט פון די קומעדיגע צימער איבער זייער פריוואע זאכן וואס איז גוט פאר זייערע געשעפטן .דער פריץ דארט
די געוויין פון דעם ניי געבוירן קינד למזל טוב און אלעס איז איבער בשלום. האט איהם אפילו געגעבן א שטיקל לאנד אהן קיין געלט צו קענען בויען א בית
המדרש זאגענדיג 'דער מאן טראגט אויף זיך די גייסט פון אן אמתע פירער'.
געטראפן דעם חתן
עס האט אמאל פאסירט מיט א חתן וואס עטליכע וואכן בעפאר די רעדן פון איהם
חתונה איז אוועק געפארן צו א ווייטער פלאץ צו ערלעדיגן פארשידענע זאכן, דער צדיק האט געזאגט 'אז אויב מען רעט ליל שישי וועגן צדיקים
אבער עס זענען אריבער עטליכע וואכן און ער איז נאכנישט צוריק געקומען, איז עס א סגולה צו האבן א גוטן שבת' ,צולייגענדיג 'אז אויב מען וועט רעדן
מען האלט שוין ממש נאנט צו די חתונה און מען הערט גארנישט פון די חתן ווי פון איהם וועט עס אויך זיין גוט'.
ער געפונט זיך. טאקע דערפאר האט מען אין ריזשין זיך געפירט ליל שישי צו דערמאנן
די כלה מיט איהר טאטע זענען פארשטייט זיך געווארן שטארק זיין נאמען מיט גרויס פארכט זאגענדיג 'בזכות ר' שלום הגדול'.
באזארגט נישט וויסענדיג וואס האט פאסירט מיט איהם ,זענען זיי אריבער צו אזוי האט אויך געזאגט זיין אייניקל ר' מנחם נחום פון שטעפינעשט
ר' שלום שכנא זיך אויסוויינענדיג די הארץ. 'ווער עס וויל האבן א פרייליכן און געהויבענעם שבת זאל ליל שישי דערציילן
דער צדיק מאכט צו די אויגן פאר עטליכע מינוט ,דערנאך עפענט ער מעשיות פון מיין זיידן ר' שלום הגדול ,אויב ווייסט ער נישט קיין מעשיות זאל
זיי און זאגט 'זארגט'ס נישט ,די חתן לעבט ער געפונט זיך אין יענעם שטאט ער אפילו רעדן פון די טישן און בענקלעך וואס זענען געשטאנן ביי איהם אין
צוליב וואס ער פילט נישט אזוי גוט ,אבער נאך אביסל וועט ער פילען בעסער'. הויף' .דאס איז דערפאר ווייל ר' שלום שכנא האט אראפ געברענגט א הייליגקייט
די טאטע פון די כלה איז אהין געפארן צו יענעם שטאט ,ווי ער האט אויף זיינע זאכן דורך הרחבת הדעת אין שמחה.
טאקע געטראפן די חתן ,זיי זענען צוזאמען אהיים געקומען און געפראוועט די א געוואלדיגע סגולה
חתונה ווי עס דארף צו זיין. דער צדיק האט צוגעזאגט אז דער וואס וועט דערמאנן זיין נאמען אין
די שרעקעדיגע צעטעל טוהן די סגולה פאר ער הייבט אהן צו קאכן לכבוד שבת קודש וועט איהם
עס איז דאן ליידער געווען די צייט וואס די רוסישע מיליטער האט גארנישט פעלן לכבוד שבת קודש און ער וועט האבן גרויס הצלחה מיט פרנסה
אריין געשלעפט יונגע קינדער און בחורים צו דינען אין מיליטער ,עס איז כמעט די גאנצע קומעדיגע וואך.
זאל אהיים פארן און אלעס איז שוין געהאלפן ברוך השם ,ווי דער יוד האט דא נישט געווען א וועג זיך צו ארויס דרייען ,ווען מען האט געטראפן א קינד גיין
געזען אן אפענע ישועה. אויפן גאס האט מען איהם געכאפט צו די מיליטער.
צדיקים האבן געזאגט 'אז מיט א יעדער קלאפ מיט די שטעקן האט דארט אין שטאט האט געוואוינט אן אלמנה וואס האט געהאט אן
דער צדיק צובראכן נאך דינים און שלעכט'ס פון דעם יוד. איינציג קינד וואס איז ליידער פארכאפט געווארן אינמיטן גאס איהם צו נעמען
צו די מיליטער ,וואס דאס האט געמיינט אז ליידער וועט זי מער נישט זעהן
אלעס איז באצאלט
איהר זוהן רח"ל.
עס איז געווען די צייט וואס יודען פלעגן אפדינגן קרעטשמע'ס פון די
די צובראכענע אלמנה ,וואס א מאן האט זי שוין ליידער נישט ,נאך
פריץ ווי זיי פלעגן דארט פארקויפן פארשידענע זאכן ווי א טייל פון די געלט
א קינד האט זיך אויך נישט און זי געפונט זיך יעצט אליינס אויף די וועלט איז
איז געגאנגן צו באצאלן די רענט פון די פריץ און די איבריגע האט די יוד גענוצט
צובראכענע הייט געלאפן צו ר' שלום שכנא און זיך אויסגעוויינט די הארץ אז
צו האבן פרנסה פאר די משפחה.
ער זאל איהר העלפן.
עס פלעגט זיין צייטן וואס די קרעטשמע פלעגט ברענגן גוט פרנסה,
דער צדיק האט דאן גענומען א שטיקל פאפיר ,ער האט געשריבן אויף
אבער עס זענען אויך געווען צייטן וואס עס איז געווען זייער שווער און די
איהר בלויז די צוויי ווערטער 'שלום שכנא' ,ער געבט איבער די צעטעל פאר די
קרעטשמע האט געברענגט זייער ווייניג געלט אז מען האט אפילו נישט געהאט
פרוי און ער זאגט איהר 'גיי צו די פאליציי זאלסט נישט רעדן דארט מיט קיינעם,
קיין געלט צו געבן די געלט פאר די פריץ.
געב נאר איבער די צעטעל פאר די הויפט פון די פאליציי אהן איהם צו זאגן
אסאך פון די פריצים פון יענער צייט זענען געווען גאר שלעכט אז
אפילו איין ווארט'.
אויב א יוד האט נישט געהאט קיין געלט צו באצאלן פאר די קרעטשמע האט
מיט א ציטער איז די פרוי געגאנגן צו די פאליציי סטאנציע ,זי גייט
ער פון גארנישט געוואלט וויסען ,נאר זיך באגאנגן גאר שלעכט און שטרענג
אריין צו די הויפט פאליציי און לייגט די צעטעל אויפן טיש .דער הויפט נעמט
מיט דעם יוד.
די צעטעל ער קוקט אריין ,ווי אויפן פלאץ ווערט זיין פנים ווייס ווי די וואנט,
איז געקומען א יוד צו ר' שלום שכנא זיך אויסרעדן אז ער האט נישט
ער כאפט זיך אהן אז ער זאל נישט אוועק פאלן פון שרעק .אהן צו פרעגן קיין
קיין געלט פאר די פריץ ,ווי יענער וויל איהם ארויס ווארפן פון קרעטשמע ווייל
שאלות רופט ער צו אן אנדערע פאליציי אז מען זאל שוין באפרייען דעם בחור.
ער האט נישט קיין געלט צו באצאלן ,און ער וויל איהם ארויס לייגן אויפן גאס
דער הויפט בעט זיך ביי די מאמע מיט ציטער אז זי זאל נישט ווייזען
איהם מיט זיין משפחה ווי זיין לעבן שטייט אין א סכנה.
דעם צעטעל פאר קיינעם ,ווייל עס שטייט דארט א שרעקעדיגע זאך.
דער צדיק פרעגט איהם 'זאגט נאר וויפיל קאפיקעס האסטו?' דער יוד
נעמט ארויס פון זיין טאש עפעס א קליינע מטבע ,ווי ער געבט עס פאר'ן צדיק. באהאלטן
דער צדיק נעמט די מטבע ווי ער לייגט עס אריין אין זיין טאש און ער זאגט רבי דוד משה מטשארטקוב ,האט פארציילט אז ווען זיין זיידע רבי
פאר דעם יוד 'גיי אהיים צו פריץ און זאג איהם אז דו ביסט גרייט צו באצאלן שלום שכנא האט געוואוינט אין טשארנאביל ,האט ער געדינט דעם באשעפער
פאר דעם קרעטשמע ער זאל דיר נאר זאגן וויפיל דו קומסט איהם'. מיט גרויס באהאלטענקייט .ער פלעגט דאווענען גאר פרי פארטאגס כדי קיינער
דער יוד האט נישט געוואוסט פון ווי ער וועט נעמען געלט ,אבער זאל נישט באמערקן זיין עבודה ,ווען גלייך דערנאך פלעגט ער אנטוהן שיינע
מיט זיין גרויס אמונת צדיקים גייט ער צום פריץ און זאגט אז ער וויל וויסען קליידער ,נעמען זיין טייערע שטעקן און ארויס גיין שפאצירן אין וועלט דעם
וויפיל ער איז שולדיג ווייל ער וויל באצאלן .דער פריץ נעמט ארויס דעם ביכעל גאנצן טאג.
פון די חשבונות ,ווי די פריץ ווערט שאקירט צו זעהן אז אין די ביכעל איז די חסידים אין טשערנובל איז נישט געפאלן די גאנצע פירעכט'ס פון
פארשריבן אז דער יוד האט שוין באצאלט .דער פריץ זאגט איהם 'איך זעה אז ר' שלום שכנא ,זיי האבן געהאלט אז פאר אן אייניקל פון דער ר' ר' בער פאסט
אלעס באצאלט און די קענסט אהיים גיין'. נישט זיך צו דרייען א גאנצן טאג אין וועלט ,ווען ער דארף באמת זיצען אין בית
דער יוד האט פארשטאנן אז מיט די געלט וואס ער האט געגעבן פאר המדרש לערנן.
דער צדיק האט ער געפויעלט אז עס זאל זיין אזוי ווי ער האט באצאלט פאר איין טאג אינמיטן חודש אלול האבן איינער פון די טשערנובלער
דעם פריץ די גאנצע סומע. חסידים באשלאסן נאכצוגיין ר' שלום שכנא אין די וועלדער זעהן וואס ער טוט
א גאנצן טאג.
רוח הקודש
דער חסיד ווערט ערשטיטערט צו זעהן ,אז ווען ר' שלום שכנא איז
אין די ריזינער ספרים ווערט שטארק באשריבן איבער די גרויסע רוח
טיף אין וואלד זייענדיג זיכער אז קיינער באמערקט איהם נישט ,זעצט ער זיך
הקודש פון ר' שלום שכנא ,אויף אזוי ווייט אז ער האט געקענט זעהן און רעדן
אויף דער ערד ,ווי ער ברעכט אויס אין א ביטערן געוויין וואס צערייסט א
מיט נשמות פון צדיקים אויף דעם עולם האמת.
יעדעמ'ס הארץ ,זאגענדיג תיקון חצות אין תהלים מיט א הייליגקייט און א ברען.
עס ווערט געברענגט אין די ספרים פון בית רוז'ין ,אז רבי שלום שכנא
דער חסיד איז פון דארט ארויס און ווייטער פארציילט וואס ער האט
האט געהאט אזא הויכע דרגה פון רוח הקודש ,אז ער האט געקענט זען און רעדן
געזען אז ר' שלום שכנא גייט נישט סתם אזוי פארברענגן זיין צייט ,נאר ער
מיט די נשמות פון די נפטרים און צדיקים גמורים פונעם עולם האמת.
פירט זיך גאר הייליג .פון דאן האבן די חסידים אין שטאט זיך אפגעגעבן צו
דער צדיק האט אמאל געזאגט אז ווען ער לערנט זעהט ער פאר זיינע
איהם מיט גרויס כבוד.
אויגן זיין זיידן דער מגיד פון מעזריטש און זיין טאטן ר' אברהם המלאך ,ווי זיי
שטייען לעבן איהם און זענען איהם משפיע צו לערנן תורה און הייליגע זאכן. די הייליגע שטעקן
עס ווערט פארציילט אז בשעת ר' שלום שכנא האט געדאווענט מנחה זיין זוהן ר' ישראל פון ריזשין האט געזאגט אז זיין טאטע ר' שלום
קומעדיגע וואך וועלן מיר אי"ה באשרייבן האט פאסירט א וואונדערליכע זאך. שכנא פלעגט ארום גיין מיט א קליינעם שיינע שטעקן אין די הענט אז די וועלט
הרה"ק ר' יהושע אלעזר בן ר' משה יוסף זי"ע ,מקאלמיי, ביי די פענסטער פון די שטוב זאל מיינען אז ער טוט דאס פאר שיינקייט ,ווען מיט אן אמת האט ער געהאט
י"ז תשרי תרנ"ה ,הרה"ק ר' יהושע אלעזר בן ר' גרשון זי"ע
מבארדיטשוב תקע"ו ווי ער האט געדאווענט ,האט די זוהן אין דעם גאר געהויבענע הייליגע ענינים וואס די וועלט האט נישט פארשטאנן
צו מנדב זיין רופט ,3476780652אדער שיקט אן אימעיל
געשיינט מיט א ספעציעלע זיין און אמאל איז געקומען א יוד צו ר' שלום שכנא זאגענדיג אז ער געפונט
צו shabbosstory@gmail.com
לעכטיגקייט אז די טינקעלקייט פון די וזכות פון די טויזענטער ליינערס איבער די וועלט יהא תלוי בכםמ זיך אין א גרויס צרה און ער בעט אז דער צדיק זאל איהם העלפן .דער צדיק
נאכט אדער די נאכמיטאג שעות האט יט אלע זאכן און ווי וועט מען יעצט גיין. זאגט גארנישט נאר ער נעמט די שטעקן ,ווי ער נעמט זיך קלאפן דערמיט אויף
שיינקייט.
אין צדיק ר' פראכט צום יודעןפולע
זענען געלאפן מיט די געשיינט פונקט ווי א קלארע לעכטיגע טאג די די טיש און אויף די ווענט עטליכע מאל .דערנאך זאגט ער פאר דעם יוד אז ער
מיכל פון זלאטשוב זי"ע און זיך
זאכעןהארץ אז ער זאל זיי מעשה פון דער אור שבעת הימים דער הייליגע בעל שם טוב פאר מוצאי שבת ,וואס איז א סגולה פאר גרויסע
אויסגעוויינט דאס
העלפן צו פטור ווערן פון די שרעקליכע עס איז איינגעפירט אז ערב יום כיפור ביי מנחה גייט מען ארום מיט פושקעס נאכגעלט פאר צדקה.
מאכט א גרודער גזירה.
אין די שטאט מעזיבוז האבן די מענטשן פון שטאט געוואלט צושטערן די מנהג פון גיין נאכגעלט ביי מנחה ,ווייל עס די געלט
מיכל'ע
זאל אזר'מען געלאזטרבי
נישטהייליגער
און עס שטערט דאווענן די הייליגע תפלה פון מנחה ערב יום כיפור ,ווען דער בעש"ט האט געהערט דערפון האט ער בשום אופן די
האט זיי אויסגעהערט און ער האט דאס צושטערן.
מען און
זיך גייטמינוט
יאראפאר
ווארטן
דאס גענומעןזייאזזאלן
דער בעש"ט האט דעמאלסט זיין פארציילט אז איין יאר ,האבן אלע שלעכטע מלאכים אין הימל זיך צוזאם געבעטן
צוזאמען.אראפ געלייגט זיין קאפ אויפן האלטן צוזאמען מיט א פעסטקייט אין נישט ארויף לאזן די יודישע תפילות אין הימל און אזוי זענען זיי געשטאנען גרייט ער האט
ארן
ווען עס איז אבער געקומען ערב יום כיפור און עס האט זיך געהערט די גערודער וואס די צדקה פושקעס האבן טיש ,נאך אפאר מינוט האט ער זיך
געוו מלאכים די זענען געמאכט,
קענט אהיים פארן אנגערופן:איןאירהימל.
אינגאנצן אויפגעשאקעלט און זיי האבן זיך פארשפרייט און אזוי האבן זיי נישט צוריק געהאלטן די יודישע תפילות פון ארויף גיין
געזונטערהייט און איר דארפט פון
גארנישט מורא האבן ,ווען די אידן זענען
