אורות יואל · Oires Yoel — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

בס"ד
כיפור
תשפ"ז
יום
תורת רביה"ק מסאטמאר זיע"א
או>ר ה<פרשה או>ר ה<דרוש
וואס איז דער עיקר מצות תשובה מן התורה? פון די עקידה האט
תורה ,זעט זיך אויס אז ס'איז נאר אן 'הבטחה' .און לויט
דעם שטימט זייער גוט דער לשון הפסוק
ֹלֶקיָך
'ׁשּוָבה ִיִ ְׂׂש ָָר ֵֵאל ַַעד ה' ֱֱא ֶ
ָ דער נביא זאגט (הושע יד ,ב):
ִּכּ י ָכָ ַׁשְׁלְ ָּּת ַּב ֲֲּעוֶֹנֶ ָך' ,מ'דארף פארשטיין דעם לשון 'עד ה'
ער ארויסגעלערנט אז
ס'העלפט תשובה
'ׁשּוָבה ִיִ ְׂׂש ָָר ֵֵאל
ָ
ֹלֶקיָך' ,ווייל דאס אז מ'קען תשובה טון איז נאר "ַעד" ה' ֱֱא ֶ ַ אלקיך' ,וואס וויל ער דא מדגיש זיין?
אן עצה פונעם אויבערשטן אליין ,ווייל די תורה ,די נבואה דער ביאור קען זיין לויט די פלוגתת הראשונים אינעם
און די חכמה האבן נישט געגעבן די עצה פון תשובה. ענין פון תשובה .רוב מוני המצוות רעכענען נישט אויס
דער חיד"א (בספר אהבת דוד) ברענגט א מדרש
מ'קען אבער מיישב זיין דעם מדרש און דעם פסוק אויך די מצוה פון תשובה אין די תרי"ג מצוות ,נאר די מצוה פליאה' :בשעה שעקד אברהם את יצחק אמר
לויט שיטת הרמב"ן וואס זאגט אז תשובה איז יא א מצוה פון 'וידוי' ,אבער 'תשובה' וואס איז די 'חרטה' און 'עזיבת להקדוש ברוך הוא תן לבני עשרת ימי תשובה',
מן התורה ,ווייל די תורה זאגט טאקע אז מ'זאל תשובה החטא' ווערט נישט געציילט צווישן די תרי"ג מצוות .און ס'איז א גרויסע פליאה.
טון ,אבער דאס אז די עבירה ווערט אויסגעמעקט און אזוי קוקט אויך אויס פונעם רמב"ם (הלכות תשובה פ"ז ה"ה) דער ביאור קען זיין בהקדם וואס שטייט אין
די תשובה ווערט נתקבל לרצון פארן אויבערשטן דאס וואס זאגט דער לשון 'והובטחו על התשובה ושבת עד
שטייט טאקע נישט אין די תורה ,און דאס איז וואס דער פרקי דרבי אליעזר (פרק ל"א) ,אז ווען דער שווערד
ה' אלקיך' ,אז ס'איז אן הבטחה אז אויב מ'גייט תשובה
אויבערשטער זאגט אז ס'ווערט אויסגעמעקט ,ווי דער האט דערגרייכט די האלדז פון יצחק איז זיין נשמה
טון גייט דער אויבערשטער מקבל זיין די תשובה ,אבער
ֹלֶקיָך ,אז די תשובה גייט ארויף ביזן "ַעד" ה' ֱֱא ֶ פסוק זאגט ַ ס'איז נישט קיין מצוה .דער זיידע ז"ל אין ישמח משה (פ'
ארויסגעפלויגן ,און ווען ער האט געהערט דעם קול
אויבערשטן און ער איז עס מקבל לרצון. נשא ד"ה והתודו) שמועסט עס אויס באריכות ,און ער איז וואס איז ארויסגעגאנגען צווישן די כרובים 'אל
אבער דאס איז נאכנישט דער תכלית ,אזוי ווי דער בעל מסביר א טעם פארוואס די תורה דערמאנט עס נישט. תשלח ידך אל הנער' איז זיין נשמה צוריק געגאנגען
עקידה (פ' נצבים) זאגט ,אין פסוק שטייט קודםְ' :וְַׁשְׁבְ ָּּת אבער דער רמב"ן (דברים ל ,יא) זאגט יא 'הרי זה הבטחה און אברהם האט אים אויפגעבינדן און יצחק האט זיך
ְוְָׁשַׁמְעְ ָּּת ְבְֹקֹלֹו' ,נאכדעם שטייטְ' :וְָׁשׁב ה' ַ ֹלֶקיָך
ַַעד ה' ֱֱא ֶ ומצוה' ,זעט מען אז ער האלט אז ס'איז טאקע אן אויפגעשטעלט ,און יצחק האט דורכדעם געוואוסט
ֹלֶקיָך ֶֶאת ְׁשׁבּוְתְ ָך ְִוְִר ֲֲח ֶֶמָך ְוְָׁשׁב ְִוְִקֶּבְּצְ ָך ִִמָּכָ ל ָָה ַַע ִּּמים ֲֲאֶׁשׁר
ֱֱא ֶ 'הבטחה' ,אבער ס'איז אויך א 'מצוה'. אז אזוי זענען די מתים אנגעגרייט צו אויפשטיין ביי
ֹלֶקיָך ָׁשָּׁמּ ה' ,און דער פסוק פירט אויסִּ' :כּ י ֱֱה ִִפיְצְ ָך ה' ֱֱא ֶ תחיית המתים ,און ער האט אנגעהויבן צו זאגן די
דאס איז אבער זיכער ,אפילו אויב ס'איז נישט קיין
ֹלֶקיָך ְּבּ ָכָ ל ְלְ ָָבְבְ ָך ּוְבְ ָכָ ל ַנַ ְפְֶׁשׁ ָך' ,לכאורה ָָתׁשּוב ֶֶאל ה' ֱֱא ֶ
מצוה מדאורייתא ,אז ס'איז א מצוה מדברי קבלה ,ווייל ברכה 'ברוך אתה ה' מחיה המתים'.
איז שווער ,מ'האט דאך שוין איינמאל תשובה געטון,
פארוואס שטייט נאכאמאל תשובה? דער נביא האט דאך געזאגט 'שובה ישראל' ,דאס איז אזוי טרעפט מען אויך אין חידושי הריטב"א (בבא
שוין א 'ציווי' ,ער באפעלט אז מ'זאל תשובה טון ,און מציעא פה ):אז אין ברכת 'אתה גבור' ווערט דריי מאל
זאגט דער בעל עקידה ,אז די ערשטע תשובה רעדט
דאס איז שוין זיכער א חיוב.
מען בזמן הגלות ,און אין גלות האט מען נישט אזא דערמאנט תחיית המתים ,און די ערשטע מאל גייט
ריכטיגן דעת ,און לויט יענעם מצב הייסט עס אויך א חוץ מזה איז עס א 'סברא' ,אז מ'האט פוגם געווען ארויף אויף דעם וואס דער אויבערשטער האט צוריק
תשובה .אבער ווען ס'וועט מקוים ווערן דער 'ושב ה' אינעם מלך דארף מען תשובה טון ,ווי דער ישמח משה
לעבעדיג געמאכט יצחק נאכדעם וואס זיין נשמה
אלקיך את שבותך' ,מ'וועט זוכה זיין צו די גאולה שלימה, שמועסט עס אויס ,און יעדע דברי קבלה גייט צו מכח
איז ארויסגעפלויגן פון אים בשעת די עקידה .און ער
וועט מען באקומען א העכערן דעת ,און מ'וועט געוואויר א סברא ,ווי מ'טרעפט אין די גמרא אסאך מאל (סנהדרין
כב' ):עד דאתי יחזקאל מאן אמרה ,אלא גמרא גמיר לן פירט אויס דארט אז די תחיית המתים פון סוף ברכה,
ווערן אז די פריערדיגע תשובה איז נישט קיין ריכטיגע
ואתי יחזקאל ואסמכה אקראי' .ווייל די אלע מצוות וואס וואס מ'זאגט דארט 'ונאמן אתה להחיות מתים' ,דאס
תשובה ,וועט מען דעמאלטס טון א תשובה בשלימות
'בכל לבבך ובכל נפשך'. זענען מדברי קבלה האט מען געהאט בקבלה פון הלכה גייט ארויף אויף תחיית המתים וואס איז אנגעגרייט
למשה מסיני ,און די נביאים האבן עס דערנאך מסמיך צו זיין לעתיד לבא דורכן אויבערשטן אליין.
דאס איז דער נביא מחזק כלל ישראל ,אפילו מ'קוקט
זיך טאקע אן און מ'זעט אז מ'איז זייער וויט פון די געווען אויף פסוקים .על כל פנים זעט מען אז די מצוה לאמיר אויך מקדים זיין וואס ס'שטייט אין פרשת
ריכטיגע תשובה ,און מ'שפירט אז מ'קען גארנישט טון, פון תשובה איז זיכער א חיוב.
דרכים (דרך ארוכה דרוש חמשה ועשרים) ,אז פון תחיית
ס'דאכט זיך אז מ'קען זיך נישט העלפן ,דארף מען אבער נאר פונעם לשון המדרש קען מען לכאורה ברענגען המתים לערנט מען ארויס אז די אידן האבן א דין
וויסן אז מ'זאל זיך נאר 'אביסל' מתאמץ זיין און מ'זאל א ראיה צום שיטת הרמב"ם ,ווייל דער מדרש (ילקוט
'בנים למקום' .ווי מ'טרעפט אין תוספות (סנהדרין לט).
נאר אביסעלע וועלן דעם אמת אזוי וועט זיין סייעתא יחזקאל רמז שנ"ח) זאגט' ,שאלו לחכמה נפש החוטאת
אז דער אויבערשטער האט זיך געמעגט מטמא זיין צו
'ׁשּוָבה ִיִ ְׂׂש ָָר ֵֵאל ַַעד ה'
ָ דשמיא .און וועגן דעם זאגט ער במה תתכפר' ,האט די חכמה געענטפערט איין זאך און
ֹלֶקיָך' ,זאלסט וויסן אז דאס גייט צום באשעפער ,און ֱֱא ֶ די נבואה עפעס אנדערש ,און די תורה הקדושה האט באערדיגן משה רבינו כאטש וואס דער אויבערשטער
אויב דו וועסט אמת'דיג וועלן וועסטו האבן א כח אלקי געזאגט 'יביא קרבן ויתכפר' ,אבער דער אויבערשטער איז א כהן ,וויבאלד די אידן ווערן אנגערופן 'בנים
און דער בורא כל עולמים וועט העלפן .אבער באמת האט געזאגט 'יעשה תשובה שנאמר שובה ישראל עד ה' למקום' ,און א כהן מעג זיך מטמא זיין פאר זיין קינד.
אפילו צו באקומען דאס שטיקעלע רצון דארף מען אויך אלקיך' .איז לכאורה פון דא א ראיה אז תשובה איז נישט און אזוי טרעפט מען אויך אין די גמרא אנהויב מסכת
סייעתא דשמיא ,אבער אויב מ'איז זיך מתאמץ דערויף קיין מצוה מדאורייתא ,ווייל אויב שטייט עס ארויס אין תענית ,אז דער מפתח פון תחיית המתים געפינט זיך
און מ'זוכט עס אמת'דיג העלפט דער אויבערשטער. די תורה וואלט די תורה געדארפט זאגן 'יעשה תשובה', בידו של הקב"ה און ס'ווערט נישט איבערגעגעבן פאר
(ס"ג האזינו-שובה תשכ"א) און וויבאלד דער אויבערשטער זאגט עס און נישט די המשך בעמ' הבא
א רופיכ םוי תשפ"ז
-לשון רבינו -
או>ר הסי<פו<ר
באמת מתחנן אויף די עונות ,מען איז אויף זיך מקבל צו גיין אין דרך האמת ,אז מען בעט זיך דער זיידע [הייטב לב] זכרונו לברכה ברענגט (רב טוב פרשת בלק) פון רבי ר' זושא ,דער רבי ר'
אמת'דיג ביים באשעפער מען זאל נתקרב ווערן לתורתו ולעבודתו און צו תשובה שלימה ,קומט זושא האט געזאגט אז ער האט נאכנישט געזעהן א מלאך פון א אידישע עבירה זאל זיין גאנץ,
די זאך אן פארן בורא כל עולמים ,אז דער בורא כל עולמים זאגט עדות ,דער בורא כל עולמים עס אים צובראכן עפעס אן אבר ,דורך דעם קרעכטץ וואס מ'טוט ,אפילו מ'טוט די עבירה איז א
איז דעמאלטס מלמד זכות אויף יעדן איד וואס וויל תשובה טון ,ער זאל מאכן פונעם מזיד איד צובראכן ,עס טוט אים וויי דאס הארץ ,ער וויל עס נישט טון ,נאר ער איז נישט ביי זיך ,ער
א שוגג ,אז עס איז מתוך טירוף הדעת ,וואס קיינער ווייסט נישט דאס פנימיות פונעם גאנצן איז נישט בכח זיך מתגבר צו זיין.
מענטש ווי ווייט מען איז באפאנגען. הגם עס איז נישט קיין תירוץ מספיק אויף דער גוף העבירה ,אבער דאך איז עס א לימוד
ֹלֶקיָך ,מען זאל תשובה טון
ׁשּוָבה ִיִ ְׂשְ ָָר ֵֵאל ַַעד ה' ֱֱא ֶ
ָ איבערדעם זאגט דער פסוק (הושע יד ב) זכות מען זאל אים אביסל מקיל זיין ,ווייל עס איז א חילוק ווי אזוי מ'האט געטון די עבירה.
פארן באשעפער איי ווי אזוי איז מעגליך ,ווער קען דען אויף אזויפיל זדונות תשובה טון ,זאגט [אזוי ווי עס שטייט אין מדרש (ילקוט בשלח רמז רלד) ,דער שר של ים האט געזאגט] מה בין
ער ִ�ִּכי ָכָ � ַַׁשְלְ �ָָּת ַ �ַּב ֲֲעֹוֹ ֶנֶ ָָך ,דער בורא כל עולמים וועט מלמד זכות זיין ,און ער וועט מאכן פונעם עון אלו לאלו ,הללו עובדי עבודה זרה והללו עובדי עבודה זרה ,אמר לה הקב"ה ,שוטה שבעולם
א שוגג אז דו וועסט קענען דערגרייכן די תשובה ,איבעדעם זאגט דער מדרש (ילקוט הושע רמז
אתה דן שוגג כמזיד ואונס כרצון ,עס איז א חילוק ווען איינער טוט מיט א קלארן דעת ,ער איז
תקלב) אל תיקרי ַַעד אלא ֵֵעד ה' אלקיך ,דער בורא עולם וועט מעיד זיין ,מען זאל מאכן פונעם ביי זיך ווען ער זינדיגט ,צי מען טוט עס מתוך שעבוד וטירוף הדעת ,מען איז נישט ביי זיך ,לגבי
מזיד א שוגג אז עס איז געווען מתוך טירוף הדעת דאס ווייסט נאר דער בורא כל עולמים ,א-ל
זיי האט עס געהייסן ווי אן אונס.
דעות ה'ָָ ,אּפּ ציוועגן און ָָאּפּ צושאצן דאס פנימיות הלב קען נאר דער בורא כל עולמים אליין.
(לשון רבינו מדברות קודש ס"ג האזינו שובה תשט"ז) דאס איז נישט מספיק אויף די עבירות ,דאס איז נאר א תירוץ עס איז א חילוק פון די
אומות העולם ,אבער זיי האבן געדארפט תשובה טון ,שטייט אין מדרש (שמו"ר א ,לו; טו ,א) ,זיי
האבן געהאט הרהורי תשובה ,מען האט דאך אריינגעברענגט א הרהור תשובה דעמאלטס ביים
~ קרבן פסח ,און נאכדעם די אלע טעג וואס מען האט געציילט ביז מתן תורה ,זיי האבן כסדר
שטייט אין זרע קודש (ראש השנה ד"ה הסובל) ,דער דברי חיים אין פרשת נח ברענגט עס אויך – דערנאך תשובה געטון ,זיי האבן אוודאי געדארפט פאררעכטן די אלע עבירות וואס זיי האבן
שמעתי מאדוני מורי ורבי החכם זכרונו לברכה ,אז ער האט געהערט פונעם הייליגן ראפשיצער געטון.
רב ,ער זאגט [עס נאך] פון ספרי מוסר ,אבער עס שטייט אין אותיות דרבי עקיבא (ומובא בקב
איבערדעם זאגט דער רמב"ם אין הלכות תשובה (פ"ג ה"ב) ,אז רוב זכיות און רוב עונות גייט
הישר פרק א) ,אז דעם עולם וואס מען רופט אויס א חטא טובל'ט מען כמה פעמים ,אין די
נישט לויטן מספר ,עס איז פארהאנדן אן עון וואס איז מכריע אסאך ,און ווידער מצות – זכיות
עולמות עליונים קען מען נישט סובל זיין קיין זוהמא פון א חטא.
וואס איז אסאך מכריע ,דאס קען קיינער נישט אפוועגן ,קיין שום מלאך און קיין שום בית דין,
האט דער הייליגער ראפשיצער רב געזאגט ,ווי אזוי קען מען אויסרופן א חטא פארן בורא נאר דער בורא עולם אליין א-ל דעות ה' .זעהט אויס ווייל צו וויסן דאס פנימיות ווי ווייט מען
כל עולמים ,ווי קען קומען א חטא פארן באשעפער[ .נאר] אין הכי נמי ,יעדע זאך האט א ניצוץ איז געווען דערביי ביי דער עבירה ,צי עס איז נישט געווען קיין טירוף הדעת ,און ווידער ביי
הקדוש ,און וואס איז דער ניצוץ הקדוש פון דער עבירה ,דארט ליגט א כח התשובה[ ,ווייל] אויף די מצות ווי ווייט מען איז געווען דערביי ,דאס ווייסט נאר דער בורא עולם אליין ,נאר דער
יעדע עבירה איז דא א תשובה וואס שטייט דאך דערויף ,די תשובה איז זייער גרויס ,עס איז דא באשעפער קען אפוועגן יעדנ'ס עבירות און יעדנ'ס מצות.
דיעות אז בעלי תשובה זענען נאך העכער ,במקום שבעלי תשובה עומדים אין צדיקים גמורים
יכולים לעמוד (ברכות לד ,):די תשובה ליגט דאך אין דער עבירה ,רופט מען אויס פארן בורא כל ממילא קען אמאל זיין א מציאות אז אפילו זדונות זאל דער בורא כל עולמים דן זיין
עולמים דער און דער האט געטון א זאך וואס ער דארף האבן אזא און אזא תשובה ,אזוי ווערט כשגגות ,ווייל ער זעהט די גרויסע הסתרה און די גרויסע ביטערע נסינות ,דאס חשכות ,דער
נזכר דער חטא ,דעם חטא אליין קען גארנישט מזכיר זיין ,לפניו חנף לא יבוא (איוב יג טז) ,טהור גרויסער טירוף הדעת וואס עס נעמט צו דעם דעת מיט די מחשבה[ ,אזוי ווי] חכמינו ז"ל זאגן
עינים מראות ברע (חבקוק א יג)[ ,אפילו] אויף א קלענערן מקום קדוש קען מען נישט מזכיר זיין (ירושלמי שבת פי"ד ה"ג) ונתן עול ברזל על צואריך (דברים כח) זה הרעיון .עס איז פארהאנען אן עול
קיין חטא ,אין די עולמות עליונים קען נישט קומען קיין חטא ,מען טובל'ט עס כמה פעמים, ברזל אז מען האט נישט די מחשבה אין די הענט ,מען קען נישט אינגאנצן מושל זיין איבער זיך.
דארט קומט נאר די תשובה. דעם לימוד זכות קען נאר דער בורא כל עולמים אליין זאגן.
(לשון רבינו מדברות קודש ס"ג האזינו שובה תשכ"ח) נאר דאס אליין איז געזאגט נאר אז מען טוט תשובה פארן בורא כל עולמים ,און מען איז
המשך אור הקודש המשך אור הדרוש
דער בורא כל עולמים זאל העלפן' ,מאשפות
דער אייבערשטער א שליח ,ווי ס'שטייט אין פסוק (יחזקאל לז ,יג)ִ' :וִ ַיַד ְְע ֶּּתם
זאל משפיע זיין
דלותינו תרוממינו'. רֹוֵתיֶכֶ ם' ,און רש"י זאגט 'אני ִּפ ְְת ִִחי ֶאֶ ת ִִק ְְב ֵ
ִּכּ י ֲֲאִנִ י ה' ְּב ִ
ה' – ולא על ידי שליח' .און אזוי ווי דער אויבערשטער
דער אייבערשטער זאל העלפן – אידן וואס און אריינשיינען איז דאך א כהן ,איז פון דא א ראיה אז כלל ישראל האט
ווילן גיין אין דרך ה' – זאל מען משפיע זיין מן אין די הערצער א דין פון 'בנים למקום' ,און וועגן דעם וועט זיך דער
אויבערשטער מעגן מטמא זיין צו כלל ישראל.
השמים ,און אריינשיינען אין די הערצער ,מען זאל
ִִּד ְְרׁשּו ה' ְּבְ ִִה ָָּמ ְְצאֹו ְְק ָָר ֻֻאהּו ִּבִ ְְהיֹותֹו ָָקרֹוב (ישעיה און דער בני יששכר (מאמר ימי הגבלה אות ה') ברענגט
די זכיה האבן מקבל זיין דעם עול תורה – און דעם
נה ו). פונעם חיד"א אז דאס וואס תשובה העלפט נאר פאר
עול מלכות שמים ,מיר זאלן נאך האבן די זכיה
א איד און נישט פאר א גוי ,איז צוליב דעם וואס די
מתקן זיין וואס מען האט פוגם געווען – ווי לאנג יעצט האבן מיר נאך די [פאר] טאג אין די אידן האבן א דין פון בנים למקום ,און דער כלל איז אז
עס איז נאך צייט[ ,און ווען] דער בורא כל עולמים עשרת ימי תשובה ,עס קומט שוין דער הייליגער 'אב שמחל על כבודו כבודו מחול' ,ווידעראום די אומות
וועט העלפן – מיר וועלן זוכה זיין מקבל זיין פני טאג ,דער אמת ,מען דארף האבן ביי זיך אליין העולם האבן א דין פון 'עבדים למקום' ,און ביי זיי איז
משיח צדקינו – זאל מען נישט מקבל זיין מיט התבוננות ,מען זאל וויסן וואו מען האלט ,מען זאל דער כלל 'מלך שמחל על כבודו אין כבודו מחול'.
חרפה ובבושה – אז מען איז חלילה געווען פון די האבן די זכיה – מען זאל קענען באמת זיך מתחרט לפי זה איז מיושב דער מדרש פליאה כמין חומר,
ְְמ ַַר ְְח ִִקים את הגאולה. זיין – אויף אלע דרכים לא טובים – וואס יעדער ווייל בשעת די עקידה איז דאך נתגלה געווארן פאר
ווייסט ביי זיך ,מען זאל האבן די זכיה מקבל צו זיין יצחק דער ענין פון תחיית המתים ,און דעמאלטס האט
ירחם ה' על עמו ועל ארצו ,מען זאל במהרה דעם עול מלכות שמים. ער געזאגט די ברכה פון 'מחיה המתים' וואס דארט איז
געהאלפן ווערן ,מיר זאלן האבן די זכיה דינען דעם אויך מרומז די תחיית המתים דלעתיד דורכן באשעפער
דער בורא כל עולמים זאל העלפן ,עס קומט אליין ,האט ער דאך פון דעם פארשטאנען אז כלל
באשעפער באמת ובתמים ,מען זאל זוכן דעם ישראל האט א דין 'בנים למקום' ,און וועגן דעם מעג
נאך די טעג – וואס מיר האבן נאך פון די הייליגע
אמת – און מען זאל טאקע זיין ביים אמת ,עס זאל ער זיך מטמא זיין צו כלל ישראל טראץ וואס ער איז א
טעג ,מיר זאלן האבן די זכיה צו זאגן אמת'דיגע
ארויסקומען א כבוד שמים בכלל ובפרט ,מען זאל תפלות פארן בורא כל עולמים ,מען זאל זיין דבוק כהן ,איז ער שוין יעצט פארזיכערט אז עס העלפט פאר
געהאלפן ווערן במהרה ,עס זאל טאקע זיין א שנת זיי תשובה ,ווייל אב שמחל על כבודו כבודו מחול.
אין באשעפער[ ,השי"ת זאל] מקבל זיין תפלתינו
חיים וברכה ,א שנת גאולה וישועה ,דער בורא – און מקבל זיין תפלות ישראל ,מען דארף דאך דאס זאגט דער מדרש' ,בשעה שעקד אברהם את
כל עולמים זאל דערפרייען יודישע הערצער ,עס יצחק' ,האט ער דאך זוכה געווען צו תחיית המתים ,און
נישט צו זאגן ווי ווייט דאס דור איז אנגעוויזן אויף
ער האט פארשטאנען אז כלל ישראל האט א דין 'בנים
זאל נתמלא ווערן משאלות לבינו לטובה – מיט ישועת השי"ת ,דער אמת ,מען קען זיך גארנישט למקום'' ,אמר להקב"ה תן לבני עשרת ימי תשובה',
א ישועה אמיתית ,בהתגלות כבוד שמים עלינו מצייר זיין מיטן שכל – ווי אזוי עס זאל קענען ווייל דורכדעם וואס די אידן האבן א דין בנים למקום
במהרה בימינו אמן( .לשון רבינו מדברות קודש ס"ג ווייטער האבן א תקומה ,טאקע נאר – טאקע נאר העלפט פאר זיי תשובה.
האזינו תשכ"ג) – עס איז 'צפייתינו צופיות' צום בורא כל עולמים, (ס"ג האזינו-שובה תשכ"ז)
רופיכ םוי תשפ"ז ב
-לשון רבינו -
או>ר הקו<דש
מען זאל נאר אביסעלע 'וועלן' מען פארלאנגט שוין פון אונז
איז דא סייעתא דשמיא נאר א 'שטיקעלע' עבודה
דער נביא האט געזאגט ׁשּוָבָ ה ִיִ ְְׂש ָָר ֵֵאל ַַעד ה' ֱֱאֹלקיָך ִּכִ י ָכָ ַַׁשְלְ ָָּת ַּבַ ֲֲעֹוֶֹנֶ ָך (הושע יד ב). ִִּד ְְרׁשּו ה' ְּבְ ִִה ָָּמ ְְצאֹו ְְק ָָר ֻֻאהּו ִּבִ ְְהיֹותֹו ָָקרֹוב (ישעיה נה ו).
לעולם מען קוקט זיך דאך אן ,מען בארעכנט זיך ,מען איז זייער ווייט פון תשובה דער נביא זאגט אז מען זאל ארום פארשטן דעם באשעפער ווען ער געפונט זיך.
שלימה ,די הערצער זענען פארשטאפט ,וויאזוי קומט מען צו צו תשובה .האט דער בורא זאגט די גמרא (ר"ה יח ).אימתי הוא נמצא בין ראש השנה ליום כיפור .הגם באמת קען מען
כל עולמים געזאגט אפילו דו וועסט דיך אנקוקן אזוי נידריג ,דו וועסט זעהן מען איז אזוי אלעמאל ,הקדוש ברוך הוא איז דאך מלא כל הארץ כבודו 'מי כה' אלקינו בכל קראינו
נידריג ,דו קענסט גארנישט טון ,עס דאכט זיך אז מען קען זיך נישט העלפן ,דארף מען אליו' ,מיט אן אמת'דיגע תנועה פארן באשעפער ,מיר זאלן דאס נאך אמאל זוכה זיין.
וויסן מען זאל נאר 'אביסל' זיך מתאמץ זיין ,מען זאל נאר אביסעלע 'וועלן' דעם אמת איז
אבער אליבא דאמת ,קען מען נישט [אייביג] צוקומען אזוי לייכט ווי מען קען אין
דא סייעתא דשמיא.
די הייליגע טעג ,עס איז דאך אן אנדערע מין השפעה די הייליגע טעג ,א איד קען נתקרב
זאגט דער פסוק 'שובה ישראל' ,זאלסט 'דאך' תשובה טון ווי אזוי עס איז' ,עד ה' ווערן צום בורא כל עולמים ,דאס קען מען דאך גארנישט משיג ומשער זיין .אוי לאמיר
אלקיך' זאלסט וויסן אז דאס גייט צום באשעפער ,אז דו וועסט 'וועלן' וועסטו האבן א נישט פארשלאפן אזא הייליגע צייט ,מען ווארט אויף דעם – מיר זאלן קענען האבן איין
כח אלקי ,דער בורא כל עולמים וועט העלפן .אבער דאס דארף מען וויסן מען זאל 'וועלן' רגע ,מען זאל זיך אויסגיסן דאס הארץ פארן באשעפער.
תשובה טוהן. ~
נאר דער אמת'ן אריין ,דאס שטיקעלע 'רצון' ברויך מען אויך סייעתא דשמיא[ ,אבער קען זיין עס איז 'נאך' מרומז וואס דער נביא האט אונז מרמז געווען[ .לכאורה]
אז] מען איז זיך פונה דערצו אמת'דיג ,מען זוכט עס אמת'דיג ,העלפט דער בורא כל פארוואס שטייט 'דרשו' און דערנאך 'קראוהו'.
עולמים איז 'עד ה' אלקיך' ,דאס אליין ברויך מען סייעתא דשמיא גבוה מעל גבוה [שומר]. [קען זיין] עס שטייט אין מדרש (דברים רבה פ"ב סי"א) אברהם אבינו האט געזאגט עס
דער אמת איז טאקע אזוי ,אן סייעתא דשמיא קען מען גארנישט טון ,עס איז נישט וועט אמאל אויפשטיין א דור ,וואס אידן וועלן נישט קענען מתפלל זיין ,וויאזוי וועלן זיי
פארהאנדן קיין תשובה ,עס איז נישט פארהאנדן גארנישט ,ווי [ווייט] א מענטש איז געהאלפן ווערן ,האט הקב"ה געזאגט חייך בכל עת שיקראו לפני [אני אענה אותם] ,ווען
איבערגעגעבן פאר די כוחות היצר אין די מורשי הלב ,ווי ווייט איז מען אריינגעכאפט זיי וועלן מיך רופן ,וועל איך זיי העלפן .פרעגט מען די קשיא ,ער הייבט אן מען וועט נישט
אין פארשידענע מחשבות און תחבולות ,און דער גאנצער מצב העולם וואס עס הערשט קענען מתפלל זיין ,און ער לאזט אויס ווען זיי וועלן רופן [וועל איך זיי העלפן] ,ער האט
איבערן מענטש ,עס הערשט איבער אלע אברים און אלע גידים ,און אויף די מחשבות, דאך געזאגט זיי קענען נישט.
אויף די רעיונות ,אויף די אויפפאסונגען ,אפילו מען וויל גאר זיין ערליך ,מען וואלט זאגן זיי פשט (עיין בני יששכר מאמרי ר"ה מ"ב א) מתפלל זיין [מיינט] א תפלה טאקע ווי עס
געוואלט טון דעם רצון הבורא ברוך הוא ,איז מען אזוי באפאנגען ,דאס אליין גיהער צו גיהער צו זיין ,אז מען איז מתפלל פאר השי"ת מקרב איש ולב עמוק ,מיט אן אמת'דיג הארץ
די גאולה ,א בחינה 'שתרחמני עוד בגלותי לגאלני' ,מען זאל אויסגעלייזט ווערן 'דערווייל' פארן בורא כל עולמים ,די אמת'דיגע תפלה וואס איז געווען ביי אידן ,וואסערע גרויסע
נאך ווילאנג מען איז אין גלות ,פונעם שעבוד הנפש וואס מען איז משועבד צו די כוחות כוחות ,און וואסערע גרויסע קדושה ,און מען פלעגט זאגן אמת'דיגע תפלות [דאס וועט
היצר וחיילותיו ,און צו די תאות הגוף איז מען אונטערגעווארפן ,ברויך מען האבן סייעתא מען נישט קענען] ,איבערדעם האט השי"ת געזאגט 'יקראו' ,אז מען וועט 'נאר רופן' ,אפילו
דשמיא. עס איז נישט דאס [וואס עס איז געווען ,אבער] אז מען וועט 'נאר רופן' וועט ער הערן.
על כל פנים מיר האפן מען האט נישט פארלארן דעם בטחון אויפן בורא כל עולמים, איבערדעם אין די פריעריגע דורות ,עס איז נאכנישט געווען דער בירור ,אזוי ווי דער
דער בורא כל עולמים וועט אונז נאך העלפן מיר וועלן זוכה זיין צו טון תשובה שלימה. פסוק זאגט (בפ' בלק) 'אראנו ולא עתה אשורנו ולא קרוב' ,דעמאלטס בימים האלה האט
עס קומען די עשרת ימי תשובה און דער הייליגער טאג ,און די אלע הייליגע טעג ,מיר מען נאכנישט געזעהן די גאולה פאר אזוי נאנט ,עס איז נאכנישט געווען כל יומא זמניה
זאלן זוכה זיין מען זאל נאך עפעס אויפטון ,מען זאל מתקן זיין פאר זיך וואס מען האט הוא ,און אפילו אין די שפעטערע צייטן ווען עס איז שוין געווען דער זמן הגאולה ,אבער
פוגם געווען ,מיר זאלן זוכה זיין ,עשה מצוה אחת הכריע עצמו ואת כל העולם כולו לכף עס איז נאך אלץ געווען לאנגע זמנים ,דער עמידת העולם האט נאך געקענט ווארטן לאנג,
זכות (קדושין מ .):דער בורא כל עולמים וועט 'דאך' העלפן אידן ,מיר וועלן 'דאך' געהאלפן האט מען געמוזט האבן א גרעסערע עבודה ,א שארפערע ,א טיפערע עבודה ,מען האט
ווערן ,דער באשעפער זאל העלפן מען זאל האבן די זכיה מען זאל זיין פון די וואס זיי געמוזט גיין טיפער אז מען זאל קענען מעורר זיין די גאולה.
האבן מסייע געווען צו דער גאולה און צו דער ישועה ,נישט חלילה פארקערט ,דער
אבער יעצט זענען געקומען די זמנים ,די לעצטע יארן פון עיקבא דמשיחא ,ווי דער
באשעפער זאל העלפן ווען עס וועט זיין די גאולה שלימה זאלמיר זוכה זיין מקבל זיין פני
אמת עס איז דאך שוין קרוב צום זמן הגאולה ,עס קען דאך שוין ניטאמאל לאנג דויערן,
משיח צדקנו מיט א לעכטיג פנים בשמחה ובנחת ,דעמאלץ וועט מען דאך וויסן ווער עס
ווילאנג האמיר דען נאך פונעם אלף השישי ,ווען מיר זאלן נאר 'עפעס' טון קען שוין
האט צוגעהאלפן און ווער חלילה פארקערט.
קומען די ישועה ,לא כדורות הראשונים הימים האלה ,בדורות הראשונים איז געווען
דער בורא כל עולמים זאל העלפן טאקע ווען מען קומט יעצט אריין אין דעם נייעם צדיקים וואס זיי האבן געהארעוועט ,אבער דעמאלטס איז נאך זייער שווער געווען ,עס
יאר עס זאל זיין שוין א לעכטיג יאר פאר אידן ,א שנת אורה ושמחה ,אידן זאלן געהאלפן איז נאך געווען ווייט ,האט מען געדארפט מקרב זיין די גאולה 'אחישנה' ,אבער היינט איז
ווערן בכל מקומות מושבותיהם ,עס זאל זיין 'וירא אלקים את בני ישראל'' ,וירא את עניינו שוין זייער נאנט די ישועה ,מיט א קליינע עבודה וואלט מען געקענט מקרב זיין ,אבער
ואת עמלנו ואת לחצנו'' ,ואת לחצנו' זה הדחק ,זאגט דער אור החיים הקדוש (תבא כו בעונותינו הרבים דאס התגברות איז אזוי גרויס אז מען טוט דאס אויך נישט.
ז) ,אז דער יצר הרע איז דוחק ,ער פארלייגט זיך ,דער בורא כל עולמים זאל זיין 'וירא
איבערדעם זאגט דער נביא דרשו ה' בהמצאו ,פשוט 'בהמצאו' [ווען עס איז
את עניינו' ,דער בורא כל עולמים זאל זעהן ער זאל קוקן אויף אידן לטובה ,ער זאל אונז
נאכנישט דער זמן] מוז זיין 'דרשו' דרישה איז מער ווי רופן ,מען מוז גיין טיפער ,חוקר
דערלייכטן די אויגן און די הערצער ,מיר זאלן זוכה זיין צו זעהן דעם אמת און גיין אין
ודורש זיין ,אבער קראוהו בהיותו קרוב ,עס איז שוין נישט 'דרשו' ,ווייל עס איז נאנט צו
דרך הטוב און דבוק זיין אין באשעפער ,מיר זאלן האבן א לעכטיג יאר ,מיר זאלן אלע
די גאולה ,עס איז זייער נאנט ,מען פארלאנגט שוין פון אונז גארנישט נאר א שטיקעלע
האבן א שנת חיים וברכה מיט כל מיני ישועות טובות ,מיר זאלן זוכה זיין צו זעהן די עבודה ,מיט א שטיקעלע עבודה וואלט מיר שוין געהאלפן געווארן ,עס זאל כאטש זיין
ישועה שלימה ,און דערווייל צו דינען דעם באשעפר באמת ,און צו זעהן מתוך שמחה 'קראוהו' על כל פנים' ,בהיותו קרוב' נאך אזא אריכות הגלות און נאך אזויפיל צרות איז
בהתרוממות קרן התורה וישראל ובהתגלות כבוד שמים עלינו במהרה בימינו אמן( .לשון
דאך שוין גאר נאנט די גאולה ,עס איז שוין 'בהיותו קרוב'( .לשון רבינו מדברות קודש הושענא
רבינו מדברות קודש ס"ג שובה תשכ"א)
רבה תשי"ג)
המשך בעמ' ב'
ג רופיכ םוי תשפ"ז
או>ר ה<פניני<ם
כפר בעיקר' ,איז דער פסוק מבאר פארוואס טאקע ב א
העלפט תשובה אויף אזעלכע הארבע חטאיםִּ'ּ ,כי
ָָכ ַׁׁשְלְ ָּּת ַּּב ֲֲעוֶֹנֶ ָך' ,ווייל ס'איז בלויז געווען א 'מכשול' די כופרים קענען אויך תשובה טון נאר בזמן הגלות דארף דער
אין דיינע עבירות ,אז דורך די תאוות איז מען אויב קומט עס דורך די תאוות אויבערשטער עדות זאגן
אריינגעפאלן אין שלעכטע דיעות ,אויף אזא אופן
העלפט נאך די תשובה. ֹלֶקיָך ִּּכי ָָכ ַׁׁשְלְ ָּּת ַּּב ֲֲעוֶֹנֶ ָך
ֵָאל ַעַ ד ה' ֱֱא ֶׁשּוָבה ִיִ ְׂׂשָר ֵ
ָ
אויף אונזער תשובה
(ס"ג האזינו-שובה תשי"ח) (הושע יד ,ב). ֹלֶקיָך ִּּכי ָָכ ַׁׁשְלְ ָּּת ַּּב ֲֲעוֶֹנֶ ָך
ֵָאל ַעַ ד ה' ֱֱא ֶ
ׁשּוָבה ִיִ ְׂׂשָר ֵ
ָ
דער מדרש (ילקוט הושע רמז תקל"ב) איז מדייק (הושע יד ,ב).
פונעם לשון 'עד ה' אלקיך' ,אז אפילו אויף אזעלכע ס'שטייט אין מדרש ילקוט (רמז תקל"ב) :די אידן
עוונות וואס דערגרייכן ביז צום אויבערשטן ,אפילו האבן געזאגט ,אויב מיר גייען תשובה טון ווער וועט
ג אויב ער איז א כופר בעיקר ,העלפט אויף דעם עדות זאגן אויף אונז ,האט דער אויבערשטער זיי
א ביאור אויף די תפלה
תשובה .ענליך שטייט אין פסיקתא (פמ"ה ס"ט) ,אז געענטפערט :אויב צו שלעכטס בין איך געווארן אן
אפילו די עוונות דערגרייכן ביז צום כסא הכבוד ממש.
'ודרך תשובה הורית'
עדות צו ענק ,קען איך דען נישט ווערן צו גוטס אן
אבער לכאורה איז שווער לויט דעם דער קישור 'ׁשּוָבה ִיִ ְׂׂש ָָר ֵֵאל ַַעד ָ עדות ,וועגן דעם זאגט דער פסוק:
צום אויספיר פונעם פסוק 'כי כשלת בעונך'? 'ֵעד'.'ַעד' אלא ֵ ֹלֶקיָך' ,אל תקרי ַ ה' ֱֱא ֶ
הֹוֵריָתָ .
ׁשּוָבה ֵ
ְוְ ֶֶד ֶֶרְך ְְּת ָ
נאר באמת דאס אז ס'העלפט תשובה אויף דער מדרש דארף א ביאור ,וואס איז די עדות
לכאורה איז שווער אז די ווארט 'ודרך' איז
כפירה איז דא א סתירת הרמב"ם ,ווייל אין הלכות וואס די אידן בעטן דער אייבערשטער זאל אויף זיי
איבריג ,עס געוואלט גענוג געווען עס זאל שטיין
תשובה (פ"ג הי"ד) זאגט ער אז ס'העלפט תשובה אויף עדות זאגן?
'ותשובה הורית'?
אלעס ,און אין הלכות עבודה זרה (פ"ב ה"ה) זאגט ער דער פשט קען זיין לויט ווי מיר געפינען אין
דער ביאור קען זיין לויט ווי ס'איז ידוע מפי אז מ'איז נישט מקבל זיין תשובה ,ווייל כל באיה 'ַהְַרִנִ ינּו גֹוִיִ ם סוף פון 'שירת האזינו' (דברים לב ,מג)ְ :
ספרים וסופרים פון אלע חכמי אמת (עיין בשו"ע או"ח לא ישובון. ַעַ ּמֹו ִּּכי ַדַ ם ֲֲעָבָָדָ יו ִיִ ּקֹום' ,און רש"י איז מסביר אז
סי' תק"ע בעטרת זקנים ובאה"ט שם) אז די מצוות וואס דער תירוץ אויף דעם געפינט מען אין די לעתיד וועלן די אומות העולם משבח זיין די אידן
ווערן געטון ווען דער מענטש איז נאך פארשמירט גמרא (עבודה זרה יז ).אז דוקא בחיים קען מען נישט און זאגן 'קוקט די שבח פון דעם פאלק וועלכע
מיט די חטאים גייט חלילה פאר די סטרא אחרא. תשובה טון אויף כפירה ומינות ,אבער אויב איז מען האבן זיך מדבק געווען אינעם באשעפער אין אלע
און דער הייליגער בני יששכר אין די הקדמה פון געשטארבן באותה תשובה איז מען עס יא מקבל. פאסירונגען וואס איז אויף זיי אריבער און מיט דעם
ספה"ק דרך פיקודיך איז מאריך אין דעם און ער לפי זה איז מיושב דאס וואס דער פסוק זאגט אלעם האבן זיי אים נישט איבערגעלאזט.
פרעגט ,אויב אזוי וועט א מענטש זאגן אז איך בין ֹלֶקיָך' ,און חז"ל דרש'נען ֵָאל ַעַ ד ה' ֱֱא ֶ 'ׁשּוָבה ִיִ ְׂׂשָר ֵ
ָ זעט מען פון דעם אז לעתיד לבא וועלן די אומות
פטור פון לערנען און טון מצוות חס ושלום ווילאנג דערויף 'אפילו כפר בעיקר' ,ווייל מ'רעדט אויף אן העולם אליין עדות זאגן אויף כלל ישראל אז די
איך בין נישט מתקן אלע מיינע עבירות .חלילה אופן אז מ'שטארבט בשעת'ן תשובה טון דעמאלטס אידן אין אלע דורות האבן זיך מוסר נפש געווען על
אזוי צו זאגן ,ווייל קען זיך דען א מענטש פטר'ן פון העלפט תשובה אפילו אויף אזעלכע הארבע חטאים. קידוש שמו יתברך .אויב אזוי וועט דעמאלטס שוין
דאווענען ,ליינען קריאת שמע און אנטון תפילין ביז נישט אויספעלן אז דער אויבערשטער זאל קומען
מ'קען נאך מוסיף זיין ,ס'איז ידוע וואס שטייט
ער וועט פאסטן די אלע באשטימטע תעניתים וואס עדות זאגן אויף כלל ישראל ,ווייל נאר ווילאנג מיר
אין די ראשונים ,אז ס'איז דא צוויי סארטן כפירה,
פעלט זיך אויס פאר די אלע חטאים. געפינען זיך אין גלות און ס'איז דא מקטריגים ,פעלט
ס'איז דא אמאל ווען איינער האט ל"ע דיעות
נאר די עצה איז ,אז מ'האט א חרטה גמורה אויף נפסדות אין אמונה און דאס ברענגט אים דערנאך זיך אויס אז דער אויבערשטער זאל זאגן עדות אויף
די חטאים ,ביז מען שפירט אז מען שעמט זיך באמת צו עבירות און תאוות ,און אזוי פאלט ער אריין אין אונז אקעגן די מקטריגים ,אבער לעתיד ווען זיי
פונעם הייליגן באשעפער ,און דערנאך מאכט מען א גרויסע עבירות רח"ל .ס'איז אבער דא פארקערט אליין וועלן מודה זיין אין די גרויסקייט פון די אידן,
קבלה גמורה אז אפילו פאר די וועלטס געלט גייט אויך ,באמת האט ער נישט קיין דיעות נפסדות, און זיי וועלן זאגן 'מי כעמך ישראל' וועט מער נישט
ער מער נישט טון די אלע עבירות .און אויב האט נאר ער קען זיך נישט גובר זיין אויף זיינע תאוות זיין קיין צורך אין דעם.
ער די מחשבות פארן לערנען און טון מצוות ווערט היצר ,און די טבע פון א מענטש איז אז ער וויל זיך 'ׁשּוָבה
ָ דאס איז דער נביא מעורר כלל ישראל,
אלעס אנגענומען לרצון לפני אדון כל. מצדיק זיין ,דעריבער ברענגט אים די תאוות אז ער ֹלֶקיָך' ,אז די אידן זאלן תשובה טון, ֵָאל ַעַ ד ה' ֱֱא ֶ ִיִ ְׂׂשָר ֵ
אבער אין ספה"ק אגרא דכלה גייט ער בדינא זאל נכשל ווערן מיט דיעות נפסדות .און דער חילוק 'ֵעד' ה' אלקיך ,דער אויבערשטער אז ס'זאל זיין ֵ
רפיא אז אפילו אויב ער האט נישט געהאט אזא צווישן די צוויי איז ,אז דער וואס איז בלויז נכשל זאל עדות זאגן אז מ'האט תשובה געטון .איז דער
ריכטיגע חרטה און קבלה זאל ער אויך מעגן מקיים געווארן מיט דיעות נפסדות דורך זיינע תאוות ,עס פסוק מבאר פארוואס פעלט עס אויס אז דער
זיין תורה ומצוות ,ווייל 'מדאורייתא בביטול בעלמא געשעהט אמאל דורך די רתיחת הילדות ,דער כח אויבערשטער זאל עדות זאגן אויף אונזִּ'ּ ,כי ָָכ ַׁׁשְלְ ָּּת
סגי' ,ס'איז גענוג אז מ'האט א קליינע חרטה ,און התאוה ווארפט אים אריין אין דיעות נפסדות ,ער ַּּב ֲֲעוֶֹנֶ ָך' ,און ווי חז"ל דרש'נען אז דאס גייט ארויף
אפילו נאר עפעס א הרהור תשובה ,און נאכדעם ווען איז נישט בעצם אזוי ,נאר די עבירות ווארפן אריין אויף תשובה מיראה ,און וויבאלד די תשובה איז
מ'זעצט זיך לערנען וועט זיין 'המאור שבה מחזירו אין אים א גיפט ,און ווען ער גייט שפעטער תשובה נאכנישט געווען בשלימות אין די בחינה פון 'תשובה
למוטב' ,די עסק התורה וועט אים אריינשיינען דעם טון אויף די עבירות ,אין לך אדם שאין לו שעה, מאהבה' איז נאך דאך א צורך אז דער אויבערשטער
ריכטיגן דעת וויאזוי תשובה צו טון ריכטיג. ער וויל שוין נישט זינדיגן ,קען ער דערנאך צוריק זאל עדות זאגן אויף אונז.
מיט דעם פארשטייט מען דעם לשון התפלה באקומען די ריכטיגע דיעות ,הגם ס'איז שווער, אבער ווען ס'וועט זיין דער תיקון השלם במהרה
הֹוֵריָתָ ' ,ווייל אונזער בקשה איז צום ׁשּוָבה ֵ
'ְוְ ֶֶד ֶֶרְך ְְּת ָ אבער ס'איז נאך דא אזא מציאות .משא"כ דער בימינו ,וואס דעמאלטס וועט אליהו הנביא מיט
הייליגן באשעפער אז אפילו מיר זענען נישט בכח וואס האט מתחלה געהאט דיעות נפסדות ,אפילו דער מלך המשיח מחזיר בתשובה זיין כלל ישראל א
צו טון אזא ריכטיגע תשובה מיט אן אמת'דיגע ווען ער האט שוין נישט די תאוות און ער זינדיגט העכערע תשובה אין די בחינה פון 'תשובה מאהבה',
חרטה און קבלה ,טוט אונז אבער דער אויבערשטער מער נישט ,אויף אים איז געזאגט געווארן 'כל באיה וועלן אלע באשעפענישן ובכללם די אומות העולם
לערנען צו גיין אויפן וועג פון תשובה ,ווייל אויב לא ישובון' נאר מיט גרויס רחמי שמים איז דא א אויסלויבן און בארימען כלל ישראל ,וועט שוין נישט
ס'איז דא א הרהור תשובה איז דאס דער וועג וואס תקנה אויף אלעם. אויספעלן אז דער אויבערשטער זאל עדות זאגן אויף
ברענגט נאכדעם אנצוקומען צו א תשובה שלימה. ֵָאל 'ׁשּוָבה ִיִ ְׂׂשָר ֵ
ָ דאס קען זיין פשט אין פסוק, אונז.
(ויואל משה מאמר ישוב ארץ ישראל אות מז) ֹלֶקיָך' ,און חז"ל דרש'נען דערויף 'אפילו ַעַ ד ה' ֱֱא ֶ (ס"ג האזינו-שובה תשכ"ז)
לנדב זכות הגליון יפנה אל המערכת: ד
845-662-7267אוsamekstein@gmail.com :
