gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫קונטרס‬ ‫אמרי מנחם‬ ‫דברי תורה וסיפורי קודש‬ ‫מאת כבוד קדושת מרן‬ ‫רבינו אברהם מנחם מענדל וואגשאהל זי"ע‬ ‫אדמו"ר משינאווא‬ ‫האזינו‬ ‫שובה ‪ -‬יוה"כ‬ ‫גליון קנ"ט ‪ -‬שנה ד' ‪ -‬שנת תשפ"ו לפ"ק‬ ‫· אידיש ·‬ ‫יו"ל ע"י‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫צוּר יְ לָ ְד ָך ֶּת ׁ ִשי וַ ִּת ׁ ְש ּ ַכח ֵאל ְמחֹלֲ לֶ ָך‪.‬‬ ‫א) רש"י זאגט‪" :‬תשי – תשכח" – דו האסט פארגעסן‪ .‬שטעלט זיך‬ ‫דער דעת זקנים‪ ,‬פארוואס זאגט דער פסוק איבער צוויי‬ ‫מאל דעם זעלבן ענין‪ ,‬אז דו האסט פארגעסן דעם אייבערשטן וואס‬ ‫ער האט דיך געבוירן אויף דער וועלט?‬ ‫ב) נאך א פשט זאגט רש"י‪ ,‬אז 'תשי' איז א לשון פון 'מתישים כחו'‪,‬‬ ‫עטץ שוואכט אפ דעם אייבערשטנ'ס כח‪ .‬דארף מען‬ ‫פארשטיין די כוונה דערין?‬ ‫ג) רש"י זאגט‪" :‬א‪-‬ל מחוללך ‪ -‬מוציאך מרחם‪ ,‬לשון יחולל אילות חיל‬ ‫כיולדה"‪ .‬דער אבן עזרא זאגט אויך‪" :‬ויתכן היות גזרת‬ ‫מחוללך מחיל‪ ,‬כמו הרה תקריב ללדת תחיל" – 'מחוללך' גייט ארויף‬ ‫אויפן ציטער וואס די יולדת האט בשעת די לידה‪ .‬לכאורה‪ ,‬די כוונה‬ ‫פונעם פסוק איז דאך‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דיך געבוירן און‬ ‫געברענגט אויף דער וועלט‪ .‬נו‪ ,‬פארוואס רעדט ער פון דעם פחד‬ ‫וואס איז געווען בשעת לידה‪ ,‬דאס איז דאך נישט דער עצם לידה‪,‬‬ ‫דאס איז דאך נאר א זייטיגע זאך וואס איז דעמאלט געווען?‬ ‫ד) דער מדרש זאגט (ילקו"ש דברים רמז תתקמה)‪" :‬ותשכח א‪-‬ל מחוללך‪,‬‬ ‫א‪-‬ל שמוחל לך על כל עונותיך" – דו האסט פארגעסן דעם‬ ‫אייבערשטן וואס ער איז דיר מוחל אויף אלע דיינע עבירות‪ .‬לכאורה‪,‬‬ ‫וואספארא שייכות האט דער ענין פון 'מחילת עוונות' מיטן רישא פון‬ ‫פסוק 'צור ילדך' וואס רעדט זיך פון 'לידה'? אויך איז שווער‪ ,‬דער‬ ‫מדרש צוטיילט דאס ווארט 'מחוללך' אויף צוויי ווערטער 'מחול לך'‪,‬‬ ‫לכאורה וואלט עס געדארפט זיין 'מחולך' מיט איין 'למד'‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ענדע 'ך' איז גענוג צו זאגן דעם 'לך'; אזויווי 'ביתך' און 'שדך' וואס‬ ‫דער איינער ענדע 'ך' מאכט עס כאילו עס וואלט געשטאנען 'בית‬ ‫שלך'‪' ,‬שדה שלך'‪ ,‬און פארוואס שטייט 'מחוללך' מיט צוויי למד'ס?‬ ‫ב‬ ‫ה) אויך ווייסט מען א כלל‪ ,‬אז דער 'דרש' קען מיטגיין צוזאמען מיטן‬ ‫'פשט'‪ ,‬און איינס איז מפרש דעם אנדערן‪ .‬דארף מען‬ ‫פארשטיין וויאזוי דער 'דרש' וואס דער מדרש דרש'נט אויף 'מחוללך'‪,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫אז ער איז 'מוחל עונות' – גייט מיטן 'פשט' וואס רש"י טייטשט‬ ‫'מחוללך'‪ ,‬אז ער איז 'מוציאך מרחם'?‬ ‫ווען עס איז 'תקריב ללדת' איז דאך נאכנישט דא קיין 'חבלים'?‬ ‫ֹ‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬עס שטייט אין פסוק (ישעיה כו‪ ,‬יז)‪ְּ :‬‬ ‫"כמו‬ ‫יך ה'" –‬‫יה ֵּכן ָהיִ ינ ּו ִמ ּ ָפנֶ ָ‬ ‫ָה ָרה ּ ַת ְק ִריב ָל ֶל ֶדת ּ ָת ִחיל ּ ִתזְ ַעק ַ ּב ֲח ָב ֶל ָ‬ ‫פונקט ווי א מעוברת וואס ווען זי דערנענטערט זיך צום לידה‪,‬‬ ‫ציטערט זי און שרייט פון די ווייען‪ ,‬אזוי זענען מיר געווען פון דיר‬ ‫באשעפער‪ .‬פרעגט דער בני יששכר (תשרי ו‪ ,‬אא)‪ :‬עס וואלט געדארפט‬ ‫פארשטיין‪" :‬כמו הרה היושבת על משבר" – זי איז שוין ממש ביי די‬ ‫'לידה'‪ ,‬וואס דעמאלט איז זי אין א מצב פון 'חבלי לידה'‪ ,‬אבער ווען‬ ‫מען האלט נאך ביים 'תקריב ללדת'‪ ,‬איז דאך נאכנישט דא קיין 'תחיל‬ ‫תזעק בחבליה'?‬ ‫א וזל"ק‪" :‬אמר הנביא כמו הרה תקריב ללדת תחיל תזעק בחבליה כן היינו מפניך י"י‬ ‫[ישעיה כו יז]‪ .‬הנה הוה ליה למימר כמו הרה היושבת על המשבר תחיל וכו'‪,‬‬ ‫שאז הוא עיקר החבלים והצירים‪ ,‬והנה הרב הקדוש בעל נועם מגדים האבד"ק‬ ‫טארניגראד זצוק"ל פירש דהכי פירושו‪ ,‬דהנה ר' שמעון דרש טעמא דקרא‬ ‫מפני מה ציותה התורה ליולדת להביא קרבן דבשעה שכורעת לילד היא נשבעת‬ ‫שלא תזקק לבעלה ואח"כ עוברת על שבועתה על כן מביאה קרבן [נדה לא‬ ‫ע"ב]‪ ,‬והנה זה דרכה כל היום כאשר שוב תתעבר וכורעת לילד שוב נשבעת כנ"ל‬ ‫ואח"כ מחללת שבועתה ושוב מביאה קרבן‪ ,‬וזאת היא מאמר הנביא עבור כנסת‬ ‫ישראל‪ ,‬כשחוטאין בני אדם להש"י כי אדם אין צדיק בארץ וכו'‪ ,‬הנה בהגיע ימי‬ ‫התשובה ובפרט יום הקדוש יום הכיפורים וינהו בני ישראל אחרי י"י ומבטיחין‬ ‫להש"י שלא ישובו עוד לכסלה‪ ,‬והנה אח"כ שוב חוטאין ושוב שבין אליו‪ ,‬כן הוא‬ ‫בכל שנה והש"י מוחל להם‪ ,‬וזהו שאמר כמו הרה תקריב (היינו מקרבת קרבן)‬ ‫ללדת (עבור לידתה היא מקרבת קרבן‪ ,‬והוא לבעבור) תחיל תזעק בחבליה (על‬ ‫שחיללה השבועה אשר זעקה בשעת חבליה‪ ,‬וזה משפטה כל הימים כנ"ל)‪ ,‬כן‬ ‫היינו מפניך י"י‪ ,‬כי גם אנחנו זה דרכנו כל הימים כמו האשה הנ"ל‪ ,‬זה תוכן דברי‬ ‫הרב הקדוש הנ"ל‪:‬‬ ‫ג‬ ‫ועפי"ז פירשתי בדרך צחות פירוש הפסוק אל האשה אמר הרבה ארבה עצבונך‬ ‫והרונך וכו' [בראשית ג טז]‪ ,‬פירשו בו עצבונך צער גידול בנים והרונך צער הריון‬ ‫[פירש"י שם]‪ ,‬והנה לפי"ז הוא שלא כסדר‪ ,‬ופירשנו דהכי קאמר‪ ,‬הרבה ארבה‬ ‫עצבונך זה עצבון וצער חבלי לידה‪ ,‬ואעפי"כ ארבה ג"כ הרונך שתתאוה אח"כ‬ ‫להתעבר‪ ,‬ומפרש הכתוב‪ ,‬כי בעצב תלדי בנים‪ ,‬ואעפי"כ ואל אישך תשוקתך‬ ‫כנ"ל‪ ,‬והוא (היינו אישך הנ"ל איש הישראלי) ימשל בך‪ ,‬יקח אותך למשל‬ ‫ולדוגמא‪ ,‬באומרו לפני הש"י בעת שובו בתשובה‪ ,‬יאמר‪ ,‬כמו הרה תקריב ללדת‬ ‫וכו' כן היינו וכו' וכנ"ל‪ ,‬והבן"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫זי שווערט א שבועה און שפעטער איז זי דאס מחלל און טוט תשובה דערויף און אזוי כסדר‬ ‫ברענגט דער בני יששכר א טייטש פונעם 'נועם מגדים'‪ ,‬וואס ער‬ ‫בויעט עס אויף די גמרא (נדה לא‪" :):‬שאלו תלמידיו את רבי‬ ‫שמעון בן יוחי מפני מה אמרה תורה יולדת מביאה קרבן אמר להן‬ ‫בשעה שכורעת לילד קופצת ונשבעת שלא תזקק לבעלה לפיכך‬ ‫אמרה תורה תביא קרבן" – בשעת'ן לידה האט זי אזא צער‪ ,‬אז זי‬ ‫שווערט אז זי וועט נישט מער האבן קיין קינדער‪ .‬אבער שפעטער‬ ‫איז זי עובר אויף דער שבועה‪ ,‬און זי האט נאך קינדער‪ ,‬דערפאר‬ ‫דארף זי ברענגען א קרבן חטאת מכפר צו זיין אויפן 'שבועה' וואס זי‬ ‫האט עובר געווען‪ .‬און דאס איז נישט בלויז איינמאל‪ ,‬נאר דאס גייט‬ ‫אזוי ווייטער כסדר‪ ,‬אז זי שווערט יעדעס מאל בשעת'ן לידה‪ ,‬און זי‬ ‫איז נאכאמאל מחלל די שבועה‪ ,‬און זי טוט תשובה און ברענגט א‬ ‫קרבן‪ ,‬און אזוי כסדר‪.‬‬ ‫יעדעס יאר טוט מען תשובה אין די הייליגע טעג און דערנאך פאלט מען צוריק און אזוי כסדר‬ ‫זאגט דער נועם מגדים‪ :‬די זעלבע זאך איז ביי אידישע קינדער‪ .‬ווען‬ ‫עס קומען צו גיין די 'עשרת ימי תשובה' – כאפט זיי ָאן א‬ ‫ציטער און זיי טוען תשובה‪ ,‬זיי זאגן צו פארן אייבערשטן אז זיי וועלן‬ ‫שוין זיין גוט און וועלן מער נישט זינדיגן‪ .‬אבער שפעטער ווען עס‬ ‫גייט דורך די הייליגע טעג‪ ,‬פארגעסט מען נעבעך וואס מען האט‬ ‫צוגעזאגט‪ ,‬און מען פאלט נעבעך צוריק אריין‪ ,‬און שפעטער ווען עס‬ ‫קומט נאכאמאל דער אלול און תשרי – טוט מען נאכאמאל תשובה‪,‬‬ ‫און אזוי כסדר יעדעס יאר‪ .‬און דאך איז דער אייבערשטער אזא‬ ‫רחמן‪ ,‬אז ער איז מקבל אונזער תשובה און ער איז אונז מוחל אויף‬ ‫אונזערע חטאים‪.‬‬ ‫דער צושטעל צווישן כלל ישראל און א 'יולדת' – ביידע טוען כסדר תשובה וחוזר חלילה‬ ‫מיט דעם טייטשט דער נועם מגדים – אז דער נביא איז ממליץ טוב‬ ‫ֹ‬ ‫אויף כנסת ישראל‪ְּ :‬‬ ‫"כמו ָה ָרה ּ ַת ְק ִריב" – פונקט ווי א 'יולדת' איז‬ ‫ד‬ ‫"ל ֶל ֶדת" – צוליב איר 'לידה' וואס זי האט‬ ‫'מקריב' א קרבן חטאת‪ָ ,‬‬ ‫"ת ִחיל" – אויף דעם וואס זי האט פארשוועכט און‬ ‫געבוירן א קינד‪ָ ּ ,‬‬ ‫יה" – דאס וואס זי האט געשריגן און‬‫"תזְ ַעק ַ ּב ֲח ָב ֶל ָ‬ ‫'מחלל' געווען‪ִ ּ ,‬‬ ‫געשוואוירן בשעת די 'חבלי לידה' – וואס דאס חזר'ט זיך איבער‬ ‫"כן ָהיִ ינ ּו ִמ ּ ָפנֶ ָ‬ ‫יך ה'" – אט אזוי זענען‬ ‫כסדר נאכאמאל און נאכאמאל‪ֵּ ,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫מיר אויך צו דיר רבונו של עולם‪ ,‬אז מיר טוען תשובה און דערנאך‬ ‫פאלן מיר נעבעך צוריק‪ ,‬און אזוי נאכאמאל און נאכאמאל‪ ,‬און דאך‬ ‫ביסטו אונז מוחל יעדעס יאר אין די 'עשרת ימי תשובה'‪.‬‬ ‫די טענה פונעם יצה"ר‪ :‬דער אייבערשטער איז א גוטער און איז נישט אזוי בייז אויף א חטא‬ ‫דער ישמח משה אין זיינע דרשות אויף די הייליגע טעג (ד"ה והנה אחי‬ ‫ורעיב)‪ ,‬ברענגט אראפ די גמרא (חגיגה טז‪" :).‬אם יאמר לך יצר הרע חטוא‬ ‫והקדוש ברוך הוא מוחל‪ ,‬אל תאמן שנאמר אל תאמן ברע" – דער‬ ‫יצר הרע קומט צו א מענטש און רעדט אים איין צו זינדיגן‪ ,‬מיט דער‬ ‫טענה אז דער אייבערשטער איז א גוטער און ער וועט דיר מוחל זיין‬ ‫אויף דעם חטא‪ .‬זאגט דער ישמח משה‪ :‬דאס איז בלויז איין תחבולה‬ ‫פונעם יצר הרע‪ ,‬וואס דער מענטש דארף זיך מתגבר זיין אויף דעם‬ ‫סארט טענת היצר‪ ,‬און זאגן פארן יצר הרע‪" :‬דער אייבערשטער איז‬ ‫נישט קיין 'וותרן'; ווי די גמרא זאגט (ב"ק נ‪" :).‬כל האומר הקב"ה וותרן‬ ‫הוא וכו'"‪.‬‬ ‫ב וזל"ק‪" :‬אם השמאל ואימינה כו'‪ ,‬כי הנה אמרו חז"ל (חגיגה ט"ז ע"א) על פסוק‬ ‫(מיכה ז ה) אל תאמינו ברע ואל תבטחו באלוף‪ ,‬אם יאמר לך היצר הרע חטא‬ ‫והקב"ה מוחל לך‪ ,‬אל תשמע לו כי כל האומר הקב"ה וותרן (ב"ק נ' ע"א)‪ .‬הרי‬ ‫בא לפתות במידת החסד והרחמים לומר שהשי"ת ברוב רחמיו וחסדיו מוחל‪,‬‬ ‫וכשאתה משיבו הקב"ה אינו וותרן‪ ,‬הופך עצמו ואמר איך דעתך שיקבלך‬ ‫בתשובה לחוטא גדול ורב מרי כמוך‪ ,‬ומייאש מהאדם דרך התשובה ואומר‬ ‫לו כבר אבדת מהעולם הבא‪ ,‬אין לך רק לשמוח בעולם הזה ולעשות כחפצך‬ ‫ורצונך ולהשביע כל תאותך‪ .‬הרי מן ההיפך אל ההיפך‪ ,‬דמעיקרא אמר דקב"ה‬ ‫רב חסד ומוחל ואין צריך לתשובה‪ ,‬ואחר כך אמר דקב"ה אינו מקבל בתשובה‪,‬‬ ‫לפי שהדין נותן שאינו ראוי לקבלו ומתנהג במידת הדין‪ .‬אבל שניהם שקר‪ ,‬כי‬ ‫הקב"ה אינו מוותר בלא תשובה‪ ,‬ותשובה מועיל לכל ואין לך דבר שעומד בפני‬ ‫התשובה (ירושלמי פאה פ"א ה"א)‪ ,‬כי חפץ חסד הוא לבל ידח ממנו נדח‪ ,‬ולא‬ ‫ה‬ ‫יחפוץ במות המת כי אם בשוב החוטא מחטאתו וחיה‪ .‬ונמצא דאם בא בחסד‬ ‫שהקב"ה מוחל‪ ,‬צריך להשיבו במדת הדין שהקב"ה אינו וותרן‪ .‬וכשבא במדת‬ ‫הדין לומר שהקב"ה אינו מקבל בתשובה‪ ,‬צריך להשיבו בחסד כי חפץ חסד‬ ‫הוא כנ"ל‪ .‬ועל פי זה יתיישב היטב‪ ,‬דידוע דימין הוא חסד‪ ,‬ושמאל הוא דין‪.‬‬ ‫והיינו דאמרה הנשמה ליצר הרע אם השמאל‪ ,‬שאתה תבא בשמאל דהיינו דין‪,‬‬ ‫שתאמר שהקב"ה אינו מקבל בתשובה‪ ,‬אז ואימינה אז אשוב כי חפץ חסד הוא‪.‬‬ ‫ואם הימין‪ ,‬שאתה בא בחסד לומר שהקב"ה וותרן‪ ,‬ואשמאילה לומר שהקב"ה‬ ‫אינו וותרן כנ"ל"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫די פארקערטע טענה‪ :‬דער אייבערשטער איז אזוי בייז אז ער וועט נישט מוחל זיין אפילו אויב‬ ‫דו טוסט תשובה‬ ‫אבער וויבאלד דער יצר הרע וועט זען‪ ,‬אז מיט דעם מענטש קען ער‬ ‫נישט אויספירן אויף דעם מהלך‪ ,‬וועט ער קומען צו גיין מיט‬ ‫א פארקערטע תחבולה‪ ,‬דאס מאל וועט ער מאכן דעם אייבערשטן‬ ‫פאר גאר א שטרענגער‪ ,‬און ער וועט זאגן פארן מענטש‪" :‬דו ביסט‬ ‫דאך אזא חוטא ופושע! דו האסט דאך אזויפיל געזינדיגט! נו‪ ,‬ווי‬ ‫קענסטו דען זאגן אז דו קענסט נאך תשובה טון? מילא‪ ,‬ווען עס‬ ‫וואלט געווען נאר איין מאל וואס דו האסט עובר געווען אויף רצון‬ ‫הבורא‪ ,‬און יעצט ווילסטו דאס ערשטע מאל תשובה טון און זיך‬ ‫פארנעמען צו זיין ערליך און גוט – נו‪ ,‬וואלסטו נאך אפשר געקענט‬ ‫ָ‬ ‫תשובה טון‪ ,‬אבער נאכן זינדיגן אזויפיל מאל און אזויפיל מאל זיך‬ ‫מקבל זיין אויף להבא צו זיין אן ערליכער איד‪ ,‬און דאך ביסטו‬ ‫ווייטער דורכגעפאלן – אזא איינעם העלפט נישט קיין תשובה‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אייבערשטער איז דאך נישט קיין מוותר! דער אייבערשטער‬ ‫וועט זיכער נישט אננעמען די תשובה פון אזא זינדיגער מענטש ווי‬ ‫דו! דו ביסט שוין א פארלוירענער פון יענע וועלט! נו אויב אזוי‪ ,‬האב‬ ‫כאטש הנאה פון דער וועלט!"‪.‬‬ ‫א מענטש דארף וויסן אז דער אייבערשטער איז נישט קיין 'וותרן' אבער מען קען אלעמאל‬ ‫תשובה טון‬ ‫אבער א מענטש טאר זיך נישט דערשרעקן פון די אלע טענות היצר‪,‬‬ ‫און ער דארף וויסן אז ער איז קיינמאל נישט פארפאלן!‬ ‫קיינמאל! מען קען אלעמאל תשובה טון! ווי עס שטייט (ירושלמי פאה א‪,‬‬ ‫א)‪" :‬אין לך דבר העומד בפני התשובה" – נישטא אזא זאך ווי 'יאוש'‪,‬‬ ‫אז עס איז שוין צו שפעט אדער צופיל עוונות‪ ,‬אלעמאל קען א איד‬ ‫זיך ארויסדראפען פון די בלאטע און תשובה טון‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער וועט אים מקבל זיין באהבה‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫איז א גוטער און ער וויל אלעמאל אז אידן זאלן תשובה טון – אין סיי‬ ‫ו‬ ‫וועלכן מצב זיי זענען‪.‬‬ ‫הפרד נא מעלי – וועלכע ניגון דו זינגסט וועל איך זינגען פארקערט‬ ‫מיט דעם טייטשט דער ישמח משה דעם פסוק אין פרשת לך (בראשית‬ ‫"ה ּ ָפ ֶרד נָ א ֵמ ָע ָלי" – דער איד זאגט פארן יצר הרע‪ ,‬גיי אוועק‬ ‫יג‪ ,‬ט)‪ִ :‬‬ ‫ּ ׂ ֹ‬ ‫"אם ַה ְשמאל" – טאמער‬‫פון מיר און לאז מיך אפ מיט דיינע טענות‪ִ ,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫וועסטו גיין מיט 'שמאל' – דאס איז דער 'מדת הדין'‪ ,‬אז דו וועסט‬ ‫אויסמאלן דעם אייבערשטן פאר א שטרענגער‪ ,‬וואס ער וויל נישט‬ ‫ימנָ ה" – דעמאלט וועל איך גיין מיט 'ימין'‬ ‫אננעמען מיין תשובה‪" ,‬וְ ֵא ִ‬ ‫– דאס איז דער 'מדת החסד'‪ ,‬מיט דעם 'ימינך ה' פשוטה לקבל שבים‬ ‫(תנחומא בשלח טו)‪ ,‬און איך וועל גלייבן אז דער אייבערשטער איז 'חפץ‬ ‫חסד' און ער וועט יא אננעמען מיין תשובה‪" .‬וְ ִאם ַה ָ ּי ִמין" – טאמער‬ ‫וועסטו קומען מיט 'מדת החסד' און אראפלייגן דעם אייבערשטן‬ ‫אלס א 'וותרן' וואס ער איז נישט מקפיד אויב מען זינדיגט‪,‬‬ ‫ׂ‬ ‫ילה" – דעמאלט וועל איך גיין מיטן 'דין' און זאגן אז דער‬ ‫"וְ ַא ְש ְמ ִא ָ‬ ‫אייבערשטער איז נישט קיין 'וותרן'‪ ,‬נאר ער איז א 'א‪-‬ל קנא' וואס‬ ‫ער איז מקפיד אויף יעדן חטא – טאמער מען טוט נישט קיין תשובה‪.‬‬ ‫צור ילדך תשי – דו האסט געמיינט אז דער אייבערשטער איז א שוואכער און א 'וותרן'‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז דער בעל דבר פרובירט איינצורעדן דעם מענטש א‬ ‫קיצוניות'דיגע מהלך‪ ,‬אז אדער איז דער אייבערשטער א‬ ‫'וותרן'‪ ,‬אדער איז ער גאר שטרענג און ער איז נישט מוחל קיינמאל‬ ‫אפילו אויב מען טוט תשובה‪ .‬מיט דעם קען מען טייטשן דעם פסוק‪,‬‬ ‫וואס משה רבינו זאגט דא מוסר פארן כלל ישראל‪ ,‬פארוואס זיי לאזן‬ ‫זיך פונעם יצר הרע און זיי נעמען ָאן אלע זיינע טענות‪ .‬און דאס‬ ‫ׁ‬ ‫זאגט ער‪" :‬צ ּור יְ ָל ְד ָך ּ ֶת ִשי" – איידער דו ביסט עובר אויף אן עבירה‪,‬‬ ‫מאכסטו דעם כח פונעם אייבערשטן כאילו עס איז שוואך‪ ,‬דאס‬ ‫הייסט‪ ,‬דו האסט אראפגעלייגט אזא סארט בילד‪ ,‬כאילו דער‬ ‫אייבערשטער איז א 'מוותר' און א שוואכער וואס לייגט אראפ די‬ ‫געווער‪ ,‬און ער באשטראפט נישט געהעריג אויף די עבירות וואס‬ ‫מען זינדיגט חלילה‪.‬‬ ‫ותשכח א‪-‬ל מחוללך – דו האסט געמיינט אז דער אייבערשטער איז נישט מקבל דיין תשובה‬ ‫אבער נאכן זינדיגן ביסטו פלוצלינג געווארן זייער פרום און דו‬ ‫ז‬ ‫האסט אנגעהויבן זאגן פארקערט‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז‬ ‫אזוי שטארק מקפיד אויף א חטא‪ ,‬אז ער וועט נישט מוחל זיין אפילו‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫אויב מען טוט תשובה‪ .‬און דאס זאגט דער פסוק‪" :‬וַ ּ ִת ְש ַּכח ֵאל ְמח ֲל ֶל ָך"‬ ‫– דו האסט פארגעסן אז דער אייבערשטער האט דיך געבוירן –‬ ‫נאכדעם וואס דיין מוטער האט געהאט געשוואוירן אז זיי וועט נישט‬ ‫האבן נאך קינדער‪ ,‬און דאך האט איר דער אייבערשטער מוחל‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫געווען אויפן מחלל זיין די שבועה‪ ,‬וויבאלד זי האט תשובה געטון און‬ ‫געברענגט א קרבן חטאת‪ .‬און כאטש דאס איז נישט געווען בלויז‬ ‫איין מאל אין לעבן‪ ,‬נאר דאס האט זיך איבערגע'חזר'ט ביי יעדעס‬ ‫קינד וואס זי האט געהאט ווייל ער איז א 'חנון המרבה לסלוח'‪ ,‬נו‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬פארוואס פאלסטו אריין אין א יאוש‪ ,‬און דו גלייבסט נישט‬ ‫אז דער אייבערשטער וועט דיך אויך אננעמען בתשובה – אפילו‬ ‫אויב דו האסט שוין אזויפיל מאל תשובה געטון‪ ,‬און דערנאך צוריק‬ ‫אריינגעפאלן‪ ,‬ווייל עס איז נישטא קיין שיעור וויפיל מאל דער‬ ‫אייבערשטער איז מקבל תשובה און איז מכפר פאר א איד‪.‬‬ ‫מחוללך – ער איז דיר מוחל נאכאמאל און נאכאמאל‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען פארוואס דער פסוק כאפט ָאן דייקא דעם‬ ‫ענין פון דעם ציטער וואס די 'יולדת' האט‪ ,‬ווייל דייקא צוליב‬ ‫דעם פחד וואס זי ציטערט – איז זי 'קופצת ונשבעת שלא תזקק'‪,‬‬ ‫קומט דאך אויס‪ ,‬אז דארט ליגט דער גרעסטער באווייז ווי ווייט דער‬ ‫אייבערשטער איז מקבל תשובה‪ .‬און דערפאר זאגט דער מדרש אויף‬ ‫דעם‪" :‬ותשכח א‪-‬ל מחוללך‪ ,‬א‪-‬ל שמוחל לך על כל עונותיך" – דו‬ ‫האסט פארגעסן אז מען דארף זיך קיינמאל נישט מייאש זיין פון‬ ‫תשובה‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז אלעמאל מוחל אויף אלע דיינע‬ ‫עוונות – נישט קיין חילוק וויפיל מאל דו האסט שוין תשובה געטון‪.‬‬ ‫און די ראיה דערצו איז פון 'המוציאך מרחם'‪ ,‬וואס דארט איז דאך‬ ‫געווען אזא הארבע זאך ווי א 'חילול שבועה'‪ ,‬און דאך האט איר דער‬ ‫אייבערשטער מוחל געווען דערויף‪ ,‬נו‪ ,‬זעסטו דאך ארויס דערפון‬ ‫דעם גרויסן חסד‪ ,‬ווי דער אייבערשטער איז מוחל אפילו אויב מען‬ ‫האט שוין אזויפיל מאל צוגעזאגט אז מען וועט שוין זיין וואויל‪ ,‬און‬ ‫מען איז נכשל געווארן נאכאמאל און נאכאמאל חלילה‪ ,‬איז‬ ‫פונדעסטוועגן קען מען נאכאלץ תשובה טון און דער אייבערשטער‬ ‫וועט נאכאמאל און נאכאמאל מקבל זיין די תשובה‪ .‬און דערפאר‬ ‫ח‬ ‫שטייט 'מחוללך' מיט צוויי למד'ס‪ ,‬כדי מדגיש צו זיין דעם 'ריבוי‬ ‫המחילה' וואס דער אייבערשטער איז מוחל נאכאמאל און נאכאמאל‬ ‫ָאן קין שיעור‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬האזינו‬ ‫דער חסד ה' אז ער דרייט אלעס איבער אויף זכיות‬ ‫דער קדושת לוי (לשבת שובה ד"ה מי אל כמוךג) זאגט‪ ,‬אז סוכות טוען אידן‬ ‫'תשובה מאהבה'‪ ,‬און דורכדעם ווערן אלע עבירות איבערגעדרייט‬ ‫צו 'זכיות'‪ .‬און לויט ווי מען רעדט‪ ,‬קומט אויס אז דער חידוש דערפון‬ ‫איז אזוי גרויס‪ ,‬אז כאטש א איד האט שוין אזויפיל יארן תשובה געטון‬ ‫'מיראה' אין די הייליגע טעג‪ ,‬און שפעטער האט ער תשובה געטון‬ ‫'מאהבה' אין סוכות‪ ,‬און דאך איז ער נעבעך נאכאמאל דורכגעפאלן‬ ‫אינמיטן יאר – דאך איז דער אייבערשטער אזא 'רב חסד'‪ ,‬אז ער‬ ‫קוקט נישט אויף דעם אלעם‪ ,‬נאר יעדעס יאר ווען עס קומט די‬ ‫הייליגע טעג איז נישט נאר אז ער איז מוחל די עוונות‪ ,‬נאר ער איז‬ ‫עס גאר מהפך לזכיות‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מען זאל קענען אויסנוצן די הייליגע‬ ‫טעג‪ ,‬תשובה טון א תשובה שלימה מתוך אהבה‪ ,‬און אלץ זאל‬ ‫נתהפך ווערן לזכיות‪ ,‬און מען זאל זוכה זיין צו א גמח"ט‪ ,‬א געהאלפן‬ ‫יאר און א געבענטשט יאר‪ ,‬מיט אלע השפעות טובות מתוך הרחבת‬ ‫הדעת‪ ,‬מיט די גאולה שלימה במהרה בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫ג וזל"ק‪" :‬איתא בגמרא ולקחתם לכם ביום הראשון‪ ,‬וכי ראשון הוא וכו'‪ ,‬אלא ראשון‬ ‫לחשבון עונות‪ .‬שלכאורה אין לו ביאור וכו'‪ .‬והנראה‪ ,‬כי באמת נכון הדבר שבימים‬ ‫האלו מר"ה עד יוה"כ כל איש ואיש בודאי עיניו פקוחות על כל דרכיו לשוב אל ה'‬ ‫איש לפי שכלו יהולל ולפי מדריגתו מפחד ה' ומהדר גאונו בקומו לשפוט הארץ‬ ‫כי קרוב יום ה' ומי יכול להצטדק בדין ומי הגבר אשר לא ירא ואיזהו נפש אשר‬ ‫לא תעונה‪ ,‬כי יבא להיות נשפט לפני שופט כל הארץ על כל מעשיו הלא החרד‬ ‫על דבר ה' יעשה במרום הר שכלו לתקן את אשר עוות והתשובה נקרא תשובה‬ ‫מיראה‪ .‬ואחר יוה"כ כשעוסקין במצות סוכה ולולב וד' מינים וצדקה כיד ה'‬ ‫הטובה בנדבה וחובה לעבוד את עבודת ה' בשמחה וטוב לב‪ ,‬אזי התשובה‬ ‫הזאת תשובה מאהבה‪ .‬וידוע מאחז"ל שע"י תשובה מיראה הזדונות נהפכו‬ ‫לשגגות וע"י תשובה מאהבה הזדונות נהפכו לזכיות כאשר איתא שם‪ .‬והקב"ה‬ ‫ברוב רחמיו וחסדיו הרוצה בתקנות השבים לפניו באמת ובאהבה כאמור ולא‬ ‫ט‬ ‫תחפוץ במות המת כי אם בשובו מחטאיו וחיה‪ .‬על כן בחג הזה שאנו באים‬ ‫לחסות בצל שדי על ידי מצות ומעש"ט מאהבת השם יתברך אז מונה העונות‬ ‫לידע כמה מצות יהיה חילוף העונות‪ ,‬מה שאין כן עד סוכות דהוא מיראה אזי לא‬ ‫ימנה כלל שעדיין הם שגגות‪ .‬אמנם בסוכות שאז הוא מאהבת השם אז השם‬ ‫יתברך מונה וסופר העונות כדי שיתהפכו לזכיות ויהיו מליצים טובים על ישראל‪.‬‬ ‫וזהו פירוש ראשון‪ ,‬הוא שנקרא החג הזה ראשון כי לו משפט להקרא ראשון על‬ ‫שיש בו מעלות חשבון העונות ואזי הוא משפיע לנו טובה וברכה כאשר רצונו‬ ‫יתברך להשפיע תמיד‪ ,‬כי יותר ממה שהעגל רוצה לינק פרה רוצה וכו'"‪.‬‬ ‫לשבת שובה‬ ‫ׁשו ָּבה יִ ְׂש ָר ֵאל ַעד ה' ֱאל ֶֹק ָיך ּ ִכי ָכ ׁ ַשלְ ָּת ַּב ֲעוֹנֶ ָך‪.‬‬ ‫ְקח ּו ִע ָּמ ֶכם דְּ ָב ִרים וְ ׁשוּב ּו ֶאל ה'‪.‬‬ ‫א) לכאורה‪ ,‬פארוואס טוישט ער פונעם רישא צו דער סיפא‪ ,‬אז ער‬ ‫הייבט ָאן מיט א לשון יחיד 'שובה ישראל'‪ ,‬און ער‬ ‫ענדיגט מיט א לשון רבים 'ושובו אל ה''?‬ ‫ב) אויך דארף מען פארשטיין דעם לשון 'קחו עמכם דברים'‪ ,‬וואס‬ ‫מיינט 'מיטנעמען דיבורים'‪ ,‬ער וואלט געדארפט זאגן 'דברו‬ ‫דברים'?‬ ‫ׁ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫אמר עוד ֱאל ֵקינ ּו ְל ַמ ֲע ֵשה יָ ֵדינ ּו ֲא ֶשר ְ ּב ָך‬ ‫ג) ווייטער שטייט‪" :‬וְ לא נ ַ‬ ‫ֹ‬ ‫יְ ֻר ַחם יָ תום"‪ .‬זאגט רש"י‪" :‬ולא נאמר עוד למעשה ידינו ‪-‬‬ ‫שהם אלקינו‪ .‬אשר בך ‪ -‬לבדך תהיה תקותינו המרחם יתומים" – אונז‬ ‫וועלן מער נישט מאכן קיין גאט פון אונזערע 'מעשי ידים'‪ ,‬נאר מיר‬ ‫וועלן האפן בלויז צו דיר וואס דו האסט רחמנות אויף יתומים‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬וואו קומט דא אהער דער ענין פון 'מרחם יתומים'?‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫יח לו ַּכ ְ ּל ָבנון"‪.‬‬ ‫ד) ווייטער שטייט‪" :‬יֵ ְלכ ּו יונְ קו ָתיו וִ ִ‬ ‫יהי ַכ ַ ּזיִ ת הודו וְ ֵר ַ‬ ‫זאגט רש"י‪" :‬ילכו יונקותיו ‪ -‬יסגון בנין ובנן ויהי כזיו‬ ‫מנרתא דקודשא זיוהון וריחהון כריח קטרת בוסמיא" – די קינדער‬ ‫וועלן זיין אזוי שיין ווי די מנורה פון בית המקדש און זיי וועלן שמעקן‬ ‫ווי די קטורת‪ .‬לכאורה‪ ,‬וואו קומט דא אהער צו דער פרשה – וואס‬ ‫איז מעורר צו 'תשובה' – דער ענין פון די ליכטיגקייט פון די קינדער?‬ ‫'וידוי פה' ָאן קיין הארץ – איז ערגער ווי נישט זאגן‬ ‫עס איז איינגעפירט צו זאגן א 'שבת שובה' דרשה‪ .‬אבער אינ'אמת'ן‬ ‫איז נישט אזוי פשוט צו זאגן א דרשה אויף תשובה‪ ,‬ווייל דער‬ ‫י‬ ‫חתם סופר רעדט ארום (פרשת וילך ד"ה ואנכי הסתר אסתירד)‪ ,‬אז צו זאגן‬ ‫ד וז"ל‪" :‬והנה וידוי פה הוא עבירה עצומה להתוודות בלא לב ואח"כ חוזרים למעלליהם‬ ‫המקולקלים‪ ,‬וזהו שאמר כלפי שאמר בתחילה שיסתיר פניו על מעלליהם ואח"כ‬ ‫יתוודו ויאמרו על כי אין אלקי בקרבי וכ' רמב"ן שזוהי וידוי מזויפת על כן אמר‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫'וידוי בפה בלא לב' איז אן 'עבירה עצומה' רחמנא ליצלן‪ .‬ווייל אז‬ ‫מען איז זיך שוין מתודה – דארף מען עס מיינען ערנסט מיט אן‬ ‫אמת'דיג הארץ‪.‬‬ ‫שבת שובה דרשה – נאכזאגן פון צדיקים הקודמים‬ ‫קומט דאך אויס‪ ,‬אז ווען מען זאגט א 'שבת שובה' דרשה‪ ,‬וואס מען‬ ‫רעדט דיבורים פון 'תשובה' און 'תיקון המעשים' – דארף מען‬ ‫דאס מיינען 'ערנסט'‪ ,‬אז עס זאל זיין 'דברים היוצאים מן הלב'‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב נישט – איז דאס א בחינה פון 'וידוי בפה בלא לב'‪ .‬איז דאך עס‬ ‫פארבינדן מיט גרויסע חששות‪ ,‬ווייל אויב איז עס א שיינע דרשה –‬ ‫קען מען קומען צו גאות‪ ,‬וואס דאס איז דאך דער היפוך פון 'דברים‬ ‫היוצאים מן הלב'‪ .‬און אויב איז די דרשה נישט ווי עס ברויך צו זיין –‬ ‫איז עס א חשש פון חילול השם רח"ל; ווי עס ווערט געברענגט פון‬ ‫פריערדיגן בעלזער רב‪ ,‬אז א 'בר אבהן' וואס ער איז נישט קיין 'בר‬ ‫אוריין' איז א חשש פון חילול השם‪ .‬נו‪ ,‬וויאזוי קען מען זאגן א 'שבת‬ ‫שובה' דרשה – ָאן אריינפאלן אין די אלע חששות? האב איך‬ ‫געקלערט‪ ,‬אז מען זאל נאכזאגן א ווארט פון די הייליגע צדיקים‪,‬‬ ‫וואס דאס איז דאך 'דברים אמיתיים'‪ ,‬און דאס איז דאך אודאי געווען‬ ‫'דברים היוצאים מן הלב'‪ ,‬ממילא‪ ,‬דורכדעם וואס מען זאגט נאך‬ ‫זייערע דיבורים וואס איז ארויס פון זייער הייליג הארץ – איז דאס‬ ‫אודאי מעורר לתשובה‪.‬‬ ‫כי כשלת בעוניך – וואס איז דער נתינת טעם?‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ׂ‬ ‫ש ָר ֵאל ַעד ה' ֱאל ֹ ֶק ָ‬ ‫ׁ‬ ‫יך ִּכי ָכ ַש ְל ּ ָת ַ ּב ֲעונֶ ָך ְקח ּו ִע ָּמ ֶכם‬ ‫אויפן פסוק‪" :‬ש ּו ָבה יִ ְ‬ ‫ׁ‬ ‫ְ ּד ָב ִרים וְ ש ּוב ּו ֶאל ה'"‪ .‬שטעלט זיך דער בני יששכר (מאמרי תשרי‬ ‫ד‪ ,‬כגה)‪ :‬וואס איז די כונה פון דעם לשון 'עד ה' אלקיך'? און וואס איז‬ ‫עתה יכפיל ההסתר ע"י חטא הוידוי ומן יום הוידוי יעשה מן אותו יום מחיצה‬ ‫אי‬ ‫ר"ל להכפיל ההסתר‪ ,‬וזהו ואנכי הסתר אסתיר בכפל ביום ההוא פי' באותו היום‬ ‫שהתוודו בו פי' במחיצה הנעשית מן אותו היום בה אסתיר בכפל על כי פנה אל‬ ‫אלהים אחרים אחר הוידוי כנ"ל"‪.‬‬ ‫ה וזלה"ק‪" :‬ויתפרש עוד‪ ,‬שובה ישראל עד וכו'‪ ,‬והנה נאמר אשר חכמים הגידו ברוח‬ ‫קדשם הלא בספרתם‪ ,‬כמה סיגופים יסגף את עצמו לכל חטא ועון להתם‬ ‫חלאת זוהמת המקטרג שנעשה ע"י העון ולהעבירו מן העולם ולבטלו‪ ,‬וגם‬ ‫להתם חלאת זוהמת גופו שנעשה ע"י הנאת העונות‪ ,‬הגם שהמצות עשה של‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫דער 'נתינת טעם' פון 'כי כשלת בעונך'‪ ,‬אז מען זאגט אז מען דארף‬ ‫תשובה טון – פארשטייט מען אליינס אז מען האט געזינדיגט? און‬ ‫וואס איז דער פשט פון 'קחו עמכם דברים'?‬ ‫תעניתים וסיגופים איז כדי ממרק צו זיין דעם זוהמת החטא‬ ‫זאגט דער בני יששכר אזוי‪ :‬מען ווייסט דאך וואס עס שטייט אין‬ ‫'רוקח' (הל' תשובה) און נאך ספריםו‪ ,‬אז אויף יעדן חטא איז‬ ‫פארהאן פארשידענע 'תיקונים' וויאזוי דאס צו פאררעכטן – דורך א‬ ‫געוויסן מספר פון תעניתים און סיגופים אויף יעדן חטא – וואס‬ ‫דורכדעם איז מען מזכך און מתקן דעם 'פגם הנשמה'‪ ,‬וואס די נשמה‬ ‫איז געווארן נפגם פונעם חטא‪ .‬און כאטש ער האט שוין תשובה‬ ‫געטון און געזאגט 'וידוי' – וואס דורכדעם ווערט אים 'נמחל' דער‬ ‫חטא‪ ,‬אבער דאך בלייבט נאך איבער א 'זוהמא' אויף דער נשמה ‪-‬‬ ‫ביז ווען ער איז דאס מתקן דורך די סיגופים און תעניתים‪.‬‬ ‫היינט זענען די גופים צו שוואך צו פאסטן‬ ‫דאס איז אלץ גוט געווען אין די 'דורות הקודמים'‪ ,‬וואס זיי זענען‬ ‫געווען גרויסע 'בעלי כח'‪ ,‬זיי האבן געהאט א שטארקן גוף‪.‬‬ ‫אבער ווי לענגער דער גלות נעמט – אלץ שוואכער ווערט דער גוף;‬ ‫ווי מען זעט אין די גמרא (סוטה מט‪" :).‬משמת רבן גמליאל הזקן בטל‬ ‫כבוד התורה" – ביז נאך רבן גמליאל פלעגט מען לערנען א גאנצן‬ ‫תשובה מן התורה הוא סתם לשוב אל הש"י ולהתודות לפניו מעומקא דלבא על‬ ‫כל חטא ועון ולהתחרט מאד באמת על העבר ולעזוב העונות ויקבל על עצמו על‬ ‫העתיד כמו"ש לעיל בדרושים‪ ,‬עכ"ז הסיגופים נצרכים לטעם הנ"ל‪ ,‬והנה כאשר‬ ‫האדם חלש ואינו יכול לסבול סיגופים (ובפרט בדורות הללו אשר תש כוחינו‬ ‫מן כובד הגלות והיסורין)‪ ,‬עכ"ז יקיים האדם מצות עשה דאורייתא לשוב אל‬ ‫הש"י כמו"ש לעיל‪ ,‬והש"י יקבל תשובתו‪ ,‬כי הש"י יודע ועד שאין בכחינו לסבול‬ ‫סיגופים‪ ,‬וזהו שיש לפרש‪ ,‬שובה ישראל עד י"י אלקיך (ולא ימנעך מעשות‬ ‫תשובה מה שאין אתה יכול לקבל סיגופים‪ ,‬אין זה מניעה) כי כשלת בעונך‪ ,‬על‬ ‫בי‬ ‫דרך ינתנו לכושל שבהם [כתובות פד‪ ].‬היינו החלש‪ ,‬והכוונה ע"י העונות שבכל‬ ‫דור נחלשים הכוחות ונתארך הגליות בעונות ואין בכח ויכולת לקבל סיגופים‪,‬‬ ‫על כן די לשוב סתם כפי המצווה עלינו בתורה ושבת עד י"י אלקיך [דברים ל‬ ‫ב] אפילו בלא סיגופים‪ ,‬וזה שאמר אח"כ קחו עמכם דברים (וידוי דברים בלבד)‬ ‫ושובו אל י"י וכו'‪ ,‬והשי"ת יקבלנו בתשובה שלימה"‪.‬‬ ‫ו עי' ספר חסידים סי' קס"ז‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫טאג שטייענדיג אויף די פוס! אזעלכע כוחות האבן זיי געהאט! און‬ ‫ווען ער איז נסתלק געווארן איז אראפגעקומען א חולשה אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און מען האט שוין געמוזט אנהייבן לערנען זיצנדיג‪ .‬אויך זעט‬ ‫מען אין די גמרא (חולין פד‪ ).‬אז אין די פריערדיגע דורות האט מען‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז א מענטש זאל נישט עסן קיין פלייש אזוי אפט‪ ,‬אבער אין‬ ‫די שפעטערע דורות האט מען געזאגט‪" :‬אמר רבי יוחנן אבא‬ ‫ממשפחת בריאים הוה אבל כגון אנו מי שיש לו פרוטה בתוך כיסו‬ ‫יריצנה לחנווני‪ ,‬אמר רב נחמן כגון אנו לווין ואוכלין"‪ .‬ווייל דער 'כובד‬ ‫הגלות' מיט די אלע צרות וואס אידן מאכן מיט – מוטשעט אויס דעם‬ ‫גוף‪ ,‬און מען ווערט פשוט שוואכער און שוואכער‪ .‬ממילא‪ ,‬האט מען‬ ‫נישט היינט די כוחות זיך מסגף צו זיין און פאסטן כדי מתקן צו זיין‬ ‫די זוהמא פון די חטאים‪.‬‬ ‫היינט קען מען ממרק זיין די זוהמא דורכן תשובה טון כהלכה‬ ‫נו‪ ,‬וועט א מענטש חלילה מיינען‪ ,‬אז אויב קען מען נישט היינט‬ ‫צושטעלן קיין סיגופים – האבן מיר נישט קיין עצה‪ ,‬און מיר‬ ‫קענען נישט ריכטיג תשובה טון און מתקן זיין די חטאים‪ .‬זאגט דער‬ ‫בני יששכר‪ :‬ניין! דער אייבערשטער זעט דאס הארץ פון א איד‪ ,‬אז‬ ‫ער וואלט געוואלט צושטעלן אלעס אויף דער וועלט – כדי ריין צו‬ ‫ווערן פון די זוהמא‪ ,‬נאר דער מצב הגוף ערלויבט דאס נישט! ער‬ ‫האט נישט די 'כוחות' דאס צו צושטעלן‪ ,‬ממילא‪ ,‬אויב א מענטש טוט‬ ‫תשובה כהלכתו‪ ,‬וואס ער איז זיך 'מתודה' מעומק הלב‪ ,‬מיט חרטה‬ ‫און קבלה על להבא‪ ,‬ווערט עס פאררעכנט פאר אים ווי גלייך ער‬ ‫וואלט זיך מסגף געווען און מתקן געווען אלעס‪.‬‬ ‫כי כשלת – דו ביסט געווארן אפגעשוואכט פונעם לאנגן גלות‬ ‫ׂ‬ ‫ׁ‬ ‫מיט דעם טייטשט דער בני יששכר דעם פסוק דא‪" :‬ש ּו ָבה יִ ְש ָר ֵאל ַעד‬ ‫יך" – עס איז גענוג אז דו זאלסט תשובה טון מיט דער‬ ‫ה' ֱאל ֹ ֶק ָ‬ ‫גי‬ ‫תשובה פון 'עד ה' אלקיך'‪ ,‬דאס מיינט וואס דער פסוק זאגט (דברים ל‪,‬‬ ‫ב)‪" :‬וְ ׁ ַש ְב ּ ָת ַעד ה' ֱאל ֹ ֶק ָ‬ ‫יך" – וואס דארט רעדט מען פון דער פשוט'ער‬ ‫תשובה פון 'חרטה'‪' ,‬קבלה על להבא' און 'וידוי'‪ .‬איי‪ ,‬וועסטו פרעגן‪:‬‬ ‫"איך דארף דאך צושטעלן אזויפיל סיגופים און תעניתים‪ ,‬נו‪ ,‬וויאזוי‬ ‫וועט זיין גענוג מיט בלויז די פשוט'ע תשובה?"‪ ,‬אויף דעם זאגט דער‬ ‫ׁ‬ ‫פסוק‪ִּ :‬‬ ‫"כי ָכ ַש ְל ּ ָת" – דו ביסט נעבעך שוואך בגוף – צוליב דעם לאנגן‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫ֹ‬ ‫"ב ֲעונֶ ָך" – וואס דאס איז אלעס צוליב דיינע עוונות‬ ‫און שווערן גלות‪ּ ַ ,‬‬ ‫וואס זענען מאריך דעם גלות נעבעך‪ ,‬וואס דאס האט דיר‬ ‫ארויסגענומען די כוחות! ממילא‪ ,‬קענסטו נישט צושטעלן אזא‬ ‫עבודה פון סיגופים‪ ,‬נאר עס איז גענוג אז דו ביסט מקיים דעם פסוק‬ ‫"ושבת עד ה' אלקיך"‪ ,‬און דאס וועט זיין גענוג פאר א 'תיקון הנפש'‬ ‫כאילו דו וואלסט געמאכט אלע סיגופים‪ .‬און דאס זאגט דער פסוק‪:‬‬ ‫"קח ּו ִע ָּמ ֶכם ְ ּד ָב ִרים" – זיי זיך מתודה מיט 'וידוי פה' און מיט אן‬ ‫ְ‬ ‫אמת'דיגן פנימיות‪ .‬און מיט דעם אליין וואס איר וועט טון די פשוט'ע‬ ‫תשובה וואס שטייט אין דער תורה‪ ,‬וועט דער אייבערשטער – וואס‬ ‫ער איז א 'יודע מחשבות' און ער ווייסט דעם מצב פון יעדן איד –‬ ‫וועט ער אייך מוחל זיין און געבן אן אמת'דיגע סליחה ומחילה‪ .‬אזוי‬ ‫זאגט דער הייליגער בני יששכר‪.‬‬ ‫א דיבור פון א צדיק איז 'פרה ורבה'‬ ‫דער תפארת שלמה (פרשת בלק ד"ה מברכיךז) ברענגט פונעם בעל שם‬ ‫טוב‪ ,‬אז א דיבור פון א צדיק איז 'פרה ורבה'‪ ,‬מען קען בויען אויף‬ ‫דעם און מחדש זיין נאך און נאך חידושים‪ .‬ממילא‪ ,‬קען מען אפשר‬ ‫גיין ווייטער מיט דעם יסוד וואס דער בני יששכר זאגט דא – אז מען‬ ‫פארלאנגט נאר פון א איד‪ ,‬אז ער זאל צושטעלן דאס וואס ער קען‬ ‫צושטעלן לויט זיינע כוחות‪.‬‬ ‫ז וזל"ק‪" :‬ידוע גודל מעלת הצדיקים אשר יש כח בדיבור אחד מד"ת שלהם להיות‬ ‫פרה ורבה בלב שומע מהם להגדיל תורה ויאדיר כמ"ש הבעש"ט במשנה‬ ‫בפרקי אבות (ו‪ ,‬ג) הלומד מחבירו פרק אחד כו' אפי' אות אחת צריך לנהוג‬ ‫די‬ ‫בו כבוד וק"ו מדוד המלך ע"ה שלא למד מאחיתופל רק שני דברים בלבד כו'‬ ‫ק"ו הלומד מחבירו אפי' אות אחת כו'‪ .‬והקשו הראשונים מה ק"ו בזה הלא דוד‬ ‫למד שני דברים ואיך יליף ק"ו על אות אחת‪ .‬אך הפי' בזה שדוד המלך לא למד‬ ‫מאחיתופל רק ב' דברים בלבד כי תורתו לא הי' בבחי' פרה ורבה‪ .‬אבל הלומד‬ ‫אצל רב הגון הלומד תורה לשמה הוא בבחי' זריעה שמגרעין אחד יוצא כמה‬ ‫שבלים כן אפי' מאות אחת יכול להיות כמו מעיין המתגבר להיות פרה ורבה לכן‬ ‫צריך לנהוג בו כבוד"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫דורכדעם וואס די קינדער קומען צו 'הקהל' – וועלן זיי שפעטער אליינס לערנען תורה‬ ‫מען קען אפשר זאגן דעם זעלבן יסוד כלפי דעם ענין פון 'חינוך‬ ‫הבנים'‪ .‬ווייל דער חתם סופר (פרשת וילך ד"ה הקהלח) זאגט אויף‬ ‫דער מצוה פון 'הקהל'‪ ,‬אז דער פשוט'ער טעם פון דער מצוה צו‬ ‫ברענגען קליינע קינדער אין בית המקדש איז‪ ,‬כדי זייערע אויערן‬ ‫זאלן דארט הערן דעם 'קול תורה'‪ ,‬וואס דאס וועט זיי מקדש זיין די‬ ‫נשמה און וועט גורם זיין אז אויף דער עלטער וועלן זיי אליינס‬ ‫לערנען תורה און אויסוואקסן תלמידי חכמים און צדיקים; ווי מען‬ ‫זעט ביי רבי יהושע בן חנניה (ירושלמי יבמות א‪ ,‬ו)‪ ,‬אז די מוטער זיינער‬ ‫האט אריינגעטראגן זיין בעטל אין בית המדרש כדי ער זאל הערן‬ ‫דעם קול תורה‪ ,‬און דאס וועט אים מקדש זיין‪.‬‬ ‫צוויי חלקים אין 'חינוך הבנים' – א טבעיות'דיגער און א סגולה'דיגער‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז עס איז פארהאן צוויי חלקים פון 'חינוך' וואס א‬ ‫טאטע דארף מחנך זיין דאס קינד‪ ,‬דער ערשטער חלק איז‬ ‫כפשוטו – וואס מען דארף לערנען מיטן קינד און אים מוסר'ן טאג‬ ‫טעגליך‪ .‬און דער צווייטער אופן פון חינוך‪ ,‬איז א 'חינוך סגולי' צו‬ ‫הייליגן דאס קינד ווען ער איז נאך יונג – צי דורכן רעדן יראת שמים‬ ‫מיט די קינדער‪ ,‬צי דורכן זיי נעמען אין בית המדרש אריין‪ ,‬צי דורך‬ ‫אנדערע סגולות; ווי מען פירט זיך טאקע‪ ,‬אז ביי די דריי יאר טוט‬ ‫מען אים ָאן ציצית‪ ,‬מען מאכט אים פאות און מען טראגט אים אין‬ ‫חדר לערנען תורה – כאטש וואס ער איז נאכנישט 'הגיע לחינוך'‪,‬‬ ‫ווייל דאס איז אלעס כדי אים אריינצוברענגען אינעם 'בשנה הרביעית‬ ‫ח וז"ל‪" :‬הקהל את העם האנשים והנשים והטף וגו' למען ישמעו ולמען ילמדו וגו'‬ ‫ובניהם אשר לא ידעו ישמעו ולמדו‪ ,‬וכ' רמב"ן אין אלו יונקי שדים אלא טף‬ ‫שהגיעו לחינוך שהאב מסביר להם ומבינים‪ ,‬אבל חז"ל אמרו טף למה באו ליתן‬ ‫שכר למביאיהם עכ"ל משמע מזה דחז"ל עשו ב' מיני טף‪ ,‬הטף הראשון אנשים‬ ‫וט‬ ‫ונשים וטף הם המגיעים לחינוך‪ ,‬ואידך ובניהם אשר לא ידעו המה קטני קטנים‬ ‫ולא באו אלא ליתן שכר למביאיהם‪ ,‬והנה נניח עתה גוף המאמר‪ ,‬רק אומר לפי‬ ‫הבנה זו דבניהם אשר לא ידעו המה קטני קטנים מפורש בקרא טעם ביאתם‪,‬‬ ‫ובניהם אשר לא ידעו ישמעו ולמדו פי' עפ"י מ"ש ירושלמי [יבמות פ"א ה"ו]‬ ‫אמו של ריב"ח הכניסה עריסה שלו בביהמ"ד כדי שיכנס באזנו קול דברי תורה‬ ‫וזה מסוגל לכשיגדל שיהי' ת"ח וצדיק‪ ,‬וה"נ אחר שציוה להביא הטף שהגיעו‬ ‫לחינוך‪ ,‬שוב אמר ובניהם אשר לא ידעו שלא הגיעו לחינוך‪ ,‬מ"מ ישמעו ויכנס‬ ‫באזניהם קול המולה של תורה‪ ,‬וילמדו בעתיד אחר זמן לכשיגדל"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫יהיה קודש' – אז דאס קינד זאל ווערן הייליג מנעוריו‪ ,‬און ער זאל‬ ‫בלייבן אלעמאל אן ערליכער איד‪.‬‬ ‫דער עיקר תביעה צו א טאטן איז אויפן סגולה'דיגן חינוך – פארוואס האט ער נישט געטון‬ ‫כאטש דאס‬ ‫ממילא‪ ,‬קען מען צושטעלן דעם יסוד פונעם בני יששכר כלפי דעם‬ ‫וואס א מענטש דארף תשובה טון און זיך פארבעסערן מיטן‬ ‫ענין פון 'חינוך הבנים'‪ ,‬אז מילא צו לערנען מיטן קינד – קען זיין אז‬ ‫דו האסט נישט קיין צייט‪ ,‬דו ביסט טרוד מיט דיינע טירדות הפרנסה‬ ‫וכדומה‪ ,‬אבער צו נעמען דאס קינד אין בית המדרש אריין וואו אידן‬ ‫דאווענען ערליך‪ ,‬א מקום וואו מען זיצט ביי שלש סעודות מיט אן‬ ‫ערנסטקייט‪ ,‬וכדומה – וואס דאס אלעס גייט אריין טיף טיף אינעם‬ ‫קינד באופן סגולי – פארוואס זאלסטו דאס חלילה פארנאכלעסיגן?‬ ‫ווער רעדט נאך חס ושלום‪ ,‬חס מלהזכיר‪ ,‬אז דער טאטע אליינס‬ ‫ווייזט גאר פארן קינד א פארקערטע דוגמא‪ ,‬ער רעדט ביים דאווענען‪,‬‬ ‫אדער היט זיך נישט די אויגן אין גאס‪ ,‬וכדומה – איז דאך א‬ ‫מאנט פון יעדן איינעם בלי שום יוצא‬ ‫געוואלדיגע תביעה וואס מען ָ‬ ‫מן הכלל‪ ,‬און אויף דעם איז נישטא קיין תירוץ! ווייל דאס איז נישט‬ ‫אזוי שווער און יעדער קען דאס באווייזן‪.‬‬ ‫קחו עמכם דברים – נעם מיט דיין קינד אין גוטע פלעצער וואס זאל אים מקדש זיין‬ ‫מיט דעם קען מען טייטשן דעם פסוק‪ ,‬אז ער רעדט לגבי די תשובה‬ ‫וואס א מענטש טוט תשובה אויפן חינוך פון זיינע קינדער‪:‬‬ ‫ׂ‬ ‫ש ָר ֵאל ַעד ה' ֱאל ֹ ֶק ָ‬ ‫ׁ‬ ‫יך" – דא רעדט ער בלשון יחיד‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫"ש ּו ָבה יִ ְ‬ ‫פאר'ן יחיד‪" :‬טוה תשובה אויפדעם וואס דו האסט נישט גענוג מחנך‬ ‫געווען דיינע קינדער"‪ .‬איי‪ ,‬וועסטו זאגן אז דו אליינס מיט דיינע‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"כי ָכ ַש ְל ּ ָת ַ ּב ֲעונֶ ָך"‬ ‫אייגענע כוחות קענסט אים נישט גענוג מחנך זיין‪ִּ ,‬‬ ‫– ווייל דו ביסט שוואך און דו האסט נישט אלעמאל די כוחות דערצו‪.‬‬ ‫ׁ‬ ‫"קח ּו ִע ָּמ ֶכם ְ ּד ָב ִרים וְ ש ּוב ּו ֶאל ה'"‬ ‫איז אבער פארהאן אן עצה דערצו‪ְ :‬‬ ‫זט‬ ‫– דא רעדט ער שוין 'בלשון רבים'‪ ,‬דורכדעם וואס דו וועסט מיטנעמען‬ ‫דיין קינד אין בית המדרש אריין‪ ,‬אז עס זאל אריינגיין אין זיינע‬ ‫אויערן דער קול תורה וואס מען לערנט אין בית המדרש‪ ,‬ער זאל זיך‬ ‫צוקוקן ווי ערליכע אידן לייגן אראפ א דאווענען‪ ,‬וכדומה – דאס איז‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫די עצה! און אויף דעם האסטו יא די כוחות‪ ,‬כאטש מחנך צו זיין דיין‬ ‫קינד און אים אריינגעבן די קדושה באופן סגולי‪.‬‬ ‫אשר בך ירוחם יתום – האב רחמנות אויף דיינע קינדער זיי זאלן נישט זיין ווי יתומים‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫אמר עוד ֱאל ֵקינ ּו‬ ‫און אויף דעם זאגט דער פסוק ווייטער‪" :‬וְ לא נ ַ‬ ‫ׂ‬ ‫ְל ַמ ֲע ֵשה יָ ֵדינ ּו" – דורכדעם וואס דו וועסט מחנך זיין דיין קינד‬ ‫אויפן 'אופן הסגולי'‪ ,‬וועסטו נתעורר ווערן אויך אים מחנך צו זיין‬ ‫אויפן געהעריגן אופן החינוך‪ ,‬און דו וועסט מער נישט מאכן אזא‬ ‫'אפגאט' פון דיינע 'מעשה ידים'‪ ,‬אז דו האסט נישט קיין צייט צו דיינע‬ ‫ׁ‬ ‫"א ֶשר‬‫קינדער‪ ,‬ווייל דו ביסט פארנומען צו ארבעטן פאר פרנסה‪ ,‬נאר ֲ‬ ‫ֹ‬ ‫ְ ּב ָך יְ ֻר ַחם יָ תום" – דו וועסט רחמנות האבן אויף דיינע קינדער וועלכע‬ ‫זענען לעבעדיגע יתומים‪ ,‬וויבאלד זייער טאטע איז פארנומען טאג‬ ‫און נאכט‪ ,‬און האט נישט קיין צייט צו לערנען מיט זיי און זיי מחנך‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫זיין‪ .‬און אויף דעם פירט אויס דער פסוק‪" :‬יֵ ְלכ ּו יונְ קו ָתיו וִ ִ‬ ‫יהי ַכ ַ ּזיִ ת‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫יח לו ַּכ ְ ּל ָבנון" – דורכדעם וואס דער טאטע וועט זיך מער‬ ‫הודו וְ ֵר ַ‬ ‫אפגעבן און לערנען מיט זיינע קינדער‪ ,‬וועלן די קינדער לייכטן און‬ ‫שיינען אין אידישקייט‪.‬‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫דברי כיבושין *‬ ‫טייערע ברידער‪ ,‬ווען עס קומט צו גיין די 'שלש סעודות'‪ ,‬דער‬ ‫הייליגער 'רעוא דרעוין' – וואס אידישע קינדער אמאל‬ ‫האבן זיך [דעמאלט] אויסגעגאסן די הערצער! וואס איז געווען ביי‬ ‫שלש סעודות אמאל! אזויווי א 'ליל יום כיפורים' – איז געווען א שלש‬ ‫סעודות! [מען האט פארגאסן] תפלות ותחנונים! ווער האט געקענט‬ ‫רעדן א ווארט? וויאזוי איז מען געווען אומשטאנד מסיח [דעת] צו‬ ‫זיין פון דעם הייליגן זמן 'רעוא דרעוין'? פון צו בעטן דעם בורא כל‬ ‫עולמים‪ ,‬אז די וואך זאל מיר קומען בהצלחה מיט געזונט‪ ,‬איך זאל‬ ‫זי‬ ‫נישט נכשל ווערן – נישט איך און נישט מיינע קינדער – מיט קיין‬ ‫עבירות! מען זאל קענען טון דעם רצון הבורא! עס איז דאך געווען‬ ‫אזא זמן תפלה! און מען האט געזען ממש ווי די געוואלדיגע תפלות‬ ‫פון דעם עת רצון האט געמאכט א רושם און פעולות‪.‬‬ ‫* צו הערן די דברי כיבושין‪ ,‬רופט ‪ 718-400-7790‬און דרוקט ‪1‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫רבותי‪ ,‬מען קען יעדע זאך פארוואסערן‪ ,‬מען קען יעדע זאך אזוי‬ ‫לייכט מאכן צונישט‪ .‬מען מיינט‪" :‬איך בין דאך סייווי סיי‬ ‫גארנישט‪ ,‬אויב אזוי‪ ,‬וואס דארף איך זיצן מיך שאקלען ביי שלש‬ ‫סעודות? צומאכן די אויגן און בעטן ביי דעם בורא כל עולמים? איך‬ ‫בין דאך סייווי סיי גארנישט‪ ,‬וועל איך רעדן און שמועסן‪ ,‬און שוין‪,‬‬ ‫איך גיי מיך נישט פארפרומען! עס איז דאך אזעלכע מיני מחשבות‬ ‫פסולות‪ ,‬וואס האט נישט קיין שיעור‪ ,‬עס האט נישט קיין ערך‪.‬‬ ‫[עס איז דא] פארשידענע משלים [אויף דעם‪ .‬לדוגמא]‪ :‬ווען א‬ ‫מענטש קומט אין א זמן פון א מלחמה וכדומה‪ ,‬וואס מען דארף‬ ‫זיך אכטונג געבן‪ ,‬מען דארף טון – וועט ער דען זאגן‪" :‬איך בין‬ ‫גארנישט"? [אזוי אויך]‪ :‬ווען עס קומט צום גוף‪ ,‬איז ער גארנישט ביי‬ ‫זיך 'גארנישט'! ער איז שוין ביי זיך זייער גוט און זייער שטארק! [און]‬ ‫נאר ווען עס קומט צו דעם חלק פון די נשמה‪ ,‬דעמאלט פארגעסט‬ ‫מען זיך! [דארט] קומט אריין די 'ענוה פסולה' רחמנא ליצלן‪ ,‬וואס‬ ‫דער תולדות (פר' שלח אות ג) זאגט‪ :‬עס איז נאך ערגער ווי גאות! און עס‬ ‫נעמט אוועק ביי אידישע קינדער אזויפיל שלש סעודות'ן! אזעלכע‬ ‫עת רצון'ס!‬ ‫מען זאל וויסן יעדער איד‪ ,‬וואס טייטשט 'שלש סעודות'‪ .‬מען זאל‬ ‫אביסל קוקן ספרים וואס טייטשט זמן 'רעוא דרעוין'‪ .‬וואס‬ ‫טייטשט ווען א איד שטעלט זיך אזוי [אוועק] פאר זיך‪ ,‬און טאקע ער‬ ‫פארמאכט די אויגן‪ ,‬ער האט נישט אינזין [עפעס אנדערש]‪ ,‬און לאזט‬ ‫א טרער‪ ,‬און בעט זיך ביים בורא כל עולמים – וואלט ער געזען ממש‬ ‫בפועל 'ישועות'! ער וואלט געזען בפועל אן התעלות אין רוחניות און‬ ‫אין גשמיות! דאס איז דאך א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬און ווי ווייט נאך‬ ‫וואלט דאס גע'פועל'ט פאר אונזערע קליינע קינדערלעך וואס זיי‬ ‫זיצן לעבן אונז‪ ,‬און זיי זעען דעם טאטן ווי ער זיצט ביי שלש סעודות‬ ‫באימה ויראה‪ ,‬מיט אזא מין השתפכות הנפש‪ ,‬און ער בעט זיך ביים‬ ‫חי‬ ‫בורא כל העולמים‪" :‬רבונו דכולא עלמא‪ ,‬איך האב דא די קינדערלעך‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן וואקסן אויף! מיר געפונען‬ ‫זיך אין א ביטערן מצב! אין א ביטערן דור! אין א שווערן דור! נאר‬ ‫'סייעתא דשמיא' קען העלפן! מען קען נישט ָאן 'סייעתא דשמיא'!"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫און ממילא‪[ ,‬אז] דאס קינד זעט דעם טאטן זיצן [ערנסט] ביי שלש‬ ‫סעודות‪ ,‬איז [סיי] דער [קינד וואס איז] 'הגיע לחינוך'‪ ,‬צי אפילו‬ ‫דער נידריגער [קינד] – דאס גייט אריין 'בתוונא דליבא'! דאס איז אן‬ ‫ענין פון 'הכנסת בית המדרש'! מען ברענגט [אים] אריין צו הערן‬ ‫תורה!‬ ‫און ממילא פארשטייט זיך‪ ,‬דאס קינד אז ער זעט דעם טאטן אנפירן‬ ‫שלש סעודות באימה וביראה‪ ,‬אז דאס וועט ברענגען אז עס‬ ‫וועט זיין א דאווענען‪ ,‬עס וועט זיין א קבלת שבת‪ .‬דאס איז דער‬ ‫פשט‪ ,‬אז מען זאל צו שטעלן דאס וואס מען דארף‪.‬‬ ‫אבער חלילה‪ ,‬וואס זאל מען זאגן? מען וויל דאך נישט רעדן‪ ,‬אידישע‬ ‫קינדער זענען דאך טייער מיט מסירות נפש כסדר‪ .‬אבער מען‬ ‫מיינט 'איך האב גארנישט געטון' – מיט דעם רגילות פון 'עבר ושנה‬ ‫[נעשה לו כהיתר]‪" :‬איך בין געווען ביי שלש סעודות‪ ,‬איך האב‬ ‫געשמועסט און גערעדט‪ ,‬וואס האב איך [דען] געטון?"‪ .‬דו ווייסט‬ ‫אבער נישט וואס דו האסט פארלוירן‪ ,‬וואס דו האסט געקענט קויפן‪.‬‬ ‫איז ממילא‪ ,‬איך מיין‪ ,‬עס איז דאך יעצט א מקום פון 'קבלת עול‬ ‫מלכות שמים'‪ ,‬יעדער איד דארף זיך מקבל זיין‪ ,‬דאס איז דאך‬ ‫תשובה‪ ,‬וואס איז תשובה? 'עזיבת החטא וקבלה על להבא'‪ .‬מען‬ ‫ווייסט נישט וואו מען דארף אנהייבן‪ .‬עס קען זיין ווען מען הייבט ָאן‬ ‫[מיט עפעס] וואס דוכט זיך ביי איינעם עס איז עפעס א דבר קטן‪,‬‬ ‫אבער פון דעם דבר קטן קען ארויסקומען גדולות ונצורות‪ .‬אז‬ ‫אידישע קינדער זאלן וויסן‪ ,‬שבת קודש בכלל און שלש סעודות‬ ‫בפרט‪ ,‬ווי קדוש און קודש דאס איז‪ ,‬און ווי ווייט א איד קען געהאלפן‬ ‫ווערן‪ ,‬ווי ווייט דאס איז א טובה בנפש ברוחניות ובגשמיות‪.‬‬ ‫זאל דער אייבערשטער טאקע העלפן מען זאל זוכה זיין‪ ,‬קענען‬ ‫עפעס אויף זיך מקבל זיין‪ ,‬עפעס‪ ,‬עפעס‪ ,‬עפעס‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫טי‬ ‫קענען עפעס צוגיין צו דעם הייליגן טאג‪ ,‬צוגיין צו דעם הייליגן טאג‬ ‫מיט עפעס א שטיקל 'עזיבת החטא'‪ ,‬א שטיקל 'קבלה' אויף 'להבא'‪,‬‬ ‫מען זאל מיר קענען רעדן דיבורים‪ ,‬ווי דער בני יששכר זאגט "קחו‬ ‫עמכם דברים"‪ ,‬מען קען נישט צושטעלן [קיין תעניתים]‪ ,‬אבער די‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬לשבת שובה‬ ‫דברים‪ ,‬ארויסרעדן דיבורים מיט א הארץ‪ ,‬מען זאל בעטן זיך ביי‬ ‫הקב"ה‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן טאקע מיט סייעתא דשמיא זאלן מיר‬ ‫זוכה זיין צו א גמר חתימה טובה‪ ,‬מיט א לעכטיג געהאלפן יאר‬ ‫ברוחניות ובגשמיות‪ .‬און עס זאל שוין זיין "מי שאמר לעולמו די‬ ‫יאמר לצרותינו די"‪ ,‬עס זאל שוין זיין גענוג די גלות פון כלל ישראל‪,‬‬ ‫מען זאל שוין זוכה זיין צו זען לעכטיגע טעג וואו אידן ווערן דערהויבן‪,‬‬ ‫און מען זאל זוכה זיין מקבל צו זיין די שיינע [און] די הייליגע ימים‬ ‫טובים בלב שמח ובמחשבה טהורה‪ ,‬בלב טהור‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫זאל העלפן מיר זאלן זוכה זיין אויסצובעטן א גוט געבענטשט יאר‪ ,‬א‬ ‫גמר חתימה טובה פאר גאנץ כלל ישראל‪ ,‬מען זאל זוכה זיין צו די‬ ‫גאולה שלימה במהרה בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫כ‬ ‫ליום הכיפורים‬ ‫רבי אומר על כל עבירות שבתורה בין עשה תשובה‬ ‫בין לא עשה תשובה יום הכפורים מכפר (יומא פה‪.):‬‬ ‫א) רבי האלט‪ ,‬אז יום כיפור איז מכפר אפילו ָאן תשובה‪ .‬לכאורה‪,‬‬ ‫יעדער מענטש האט דאך די ברירה תשובה צו טון‪ ,‬נו‪,‬‬ ‫פארוואס טאקע זאל יום כיפור מכפר זיין אפילו פאר אזא איינעם‬ ‫וועלכער האלט זיך ווייטער אין זיינע חטאים און טוט נישט קיין‬ ‫תשובה?‬ ‫ב) די משנה זאגט (שם)‪" :‬עבירות שבין אדם למקום יום הכפורים‬ ‫מכפר‪ ,‬עבירות שבין אדם לחבירו אין יום הכפורים מכפר עד‬ ‫שירצה את חבירו" – אויב א מענטש האט געזינדיגט קעגן א חבר‪ ,‬איז‬ ‫ט‬ ‫יום כיפור נישט מכפר‪ ,‬ביז ער בעט איבער דעם חבר‪ .‬און די מפרשים‬ ‫לערנען‪ ,‬אז דאס גייט אפילו לויט שיטת רבי וואס ער האלט אז יום‬ ‫כיפור איז מכפר ָאן תשובה‪ ,‬דאך איז ער מודה‪ ,‬אז ביי 'עבירות שבין‬ ‫אדם לחבירו' איז עס נישט מכפר ָאן איבערבעטן יענעם‪ .‬לכאורה‪,‬‬ ‫איז דאך א גרעסערער פגם ווען מען זינדיגט קעגן דעם 'מלך' – ווי‬ ‫קעגן א 'הדיוט'‪ ,‬נו‪ ,‬פארוואס איז 'בין אדם לחבירו' הארבער ווי 'בין‬ ‫אדם למקום'‪ ,‬אז יום כיפור איז נישט מכפר נאר אויב ער בעט איבער‬ ‫דעם חבר?‬ ‫"א ְר ּ ָפא‬ ‫ג) מען האט געזאגט שבת אין די הפטורה (שובה ישראל) ֶ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ְמש ּו ָב ָתם א ֲה ֵבם נְ ָד ָבה ִּכי ָשב ַא ּ ִפי ִמ ֶּמ ּנ ּו"‪ .‬רש"י זאגט‪" :‬ארפא‬ ‫משובתם ‪ -‬אמר הנביא כך אמר לי רוח הקודש‪ ,‬מאחר שיאמרו לפני‬ ‫כן‪ ,‬ארפא משובתם ואוהבם בנדבת רוחי אעפ"י שאינן ראויין לאהבה‬ ‫אתנדב לאהבתם" – ווי נאר אידישע קינדער וועלן זאגן די ווערטער‬ ‫אכ‬ ‫ׂ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫'כל ּ ִת ּ ָשא ָעון ְו ַקח טוב ּונְ ַש ְּל ָמה ָפ ִרים ְש ָפ ֵתינ ּו' –‬ ‫וואס שטייט פריער‪ָּ ,‬‬ ‫וועל איך זיי ליב האבן בתורת נדבה‪ ,‬כאטש זיי זענען נישט ראוי אז‬ ‫איך זאל זיי ליב האבן‪ .‬לכאורה‪ ,‬אויב אידן זאגן 'כל תשא עון'‪ ,‬מיינט‬ ‫ט כ"כ המנחת חינוך מצוה שס"ד אות ב‪ ,‬מהר"י ענגיל בגליוני הש"ס יומא פה ע"ב‪,‬‬ ‫שמות בארץ יומא שם‪ ,‬תוספת יום הכיפורים יומא שם‪ ,‬באר שבע כריתות ז ע"א‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫דאך דאס אז זיי טוען תשובה‪ ,‬נו‪ ,‬פארוואס זענען זיי נישט ראוי אז‬ ‫דער אייבערשטער זאל זיי ליב האבן?‬ ‫ׁ ׁ‬ ‫ׁ ֹׁ‬ ‫ׂ‬ ‫"א ְהיֶ ה ַכ ַּטל ְליִ ְש ָר ֵאל יִ ְפ ַרח ַּכ ּשו ַש ָ ּנה וְ יַ ְך ָש ָר ָשיו‬ ‫ד) ווייטער שטייט‪ֶ :‬‬ ‫ֹ‬ ‫ַּכ ְ ּל ָבנון" – דער אייבערשטער זאגט‪ ,‬אז ער וועט זיין צו‬ ‫אידן ווי 'טל'‪ ,‬און זיי וועלן בליען און וואקסן‪ .‬לכאורה‪ ,‬אויב רעדט‬ ‫מען דא פונעם תועלת וואס דער 'טל' ברענגט אז עס וואקסט גוט‪,‬‬ ‫איז דאך רעגן חשוב'ער‪ ,‬ווייל דער רעגן איז דאך דער עיקר וואס‬ ‫מאכט וואקסן‪ ,‬נו‪ ,‬פארוואס זאגט ער 'אהיה כטל'‪ ,‬ער וואלט געדארפט‬ ‫זאגן 'אהיה כמטר'?‬ ‫ה) אויך דארף מען פארשטיין דעם 'שינוי לשון'‪ ,‬אז אינעם ערשטן‬ ‫פסוק רופט ער זיי נישט ביים נאמען 'ישראל'‪ ,‬נאר ער רעדט‬ ‫'בלשון נסתר'‪' :‬משובתם'‪' ,‬ממנו'‪ ,‬און דא ביים צווייטן פסוק זאגט ער‬ ‫יא ארויס 'אהיה כטל לישראל'?‬ ‫רבי איז א גרויסער מחמיר אין תשובה – דערפאר איז ער מקיל אין כפרת יו"כ‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬בפשטות לערנט מען אז רבי איז מער‬ ‫מקיל ווי די רבנן‪ ,‬אז ער האלט אז יום כיפור העלפט אפילו ָאן‬ ‫תשובה‪ .‬אבער עס קען אפשר זיין פארקערט‪ ,‬אז בעצם איז רבי א‬ ‫גרעסערער מחמיר אינעם ענין פון תשובה‪ ,‬ווייל רבי האלט‪ ,‬אז ווי‬ ‫קען מען זיך אוועקשטעלן פארן 'בוחן לבות וכליות' און אים זאגן‬ ‫'איך האב חרטה' – טאמער אין הארץ טוט עס אים נישט אמת'דיג‬ ‫וויי? דערפאר האלט רבי‪ ,‬אז ווען א איד טוט תשובה מוז ער האבן‬ ‫אזא מין מרירות און חרטה מעומקא דלבא ממש ווי די דרגות פון‬ ‫צדיקים‪ ,‬און אנדערש הייסט עס נישט קיין תשובה‪ .‬און וויבאלד‬ ‫נישט יעדער קען דאס צושטעלן‪ ,‬ווייל רוב מענטשן זענען דאך נישט‬ ‫ֹ‬ ‫"כי ַב ּיום‬ ‫אין אזא מדרגה‪ ,‬ממילא מוז דאך זיין‪ ,‬אז ווען די תורה זאגט ִּ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫יכם" – יום כיפור איז דער‬ ‫יכם ְל ַט ֵהר ֶא ְת ֶכם ִמ ּכל ַח ּט ֵ‬ ‫את ֶ‬ ‫ַה ֶ ּזה יְ ַכ ּ ֵפר ֲע ֵל ֶ‬ ‫אייבערשטער מכפר אויף אלע חטאים – מוז זיך עס רעדן אפילו ָאן‬ ‫בכ‬ ‫קיין תשובה‪ ,‬ווייל די תורה רעדט דאך פונעם רוב‪ ,‬און רוב אידן‬ ‫קענען נישט צושטעלן די ריכטיגע תשובה‪ ,‬מוז בעל כרחך זיין אז‬ ‫דער 'עצם היום' איז מכפר אפילו ָאן קיין תשובה‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫די רבנן זענען מקיל אין תשובה – דערפאר זענען זיי מחמיר אין כפרת יו"כ‬ ‫אבער די רבנן זענען מער מקיל אינעם ענין פון תשובה‪ ,‬אז צו טון‬ ‫תשובה פאדערט זיך נישט קיין הויכע מדרגות‪ ,‬ווייל כאטש‬ ‫דער אייבערשטער איז טאקע דער 'בוחן לבות וכליות'‪ ,‬דאך פאדערט‬ ‫ער נישט עפעס וואס דער פשוט'ער מענטש קען נישט צושטעלן‪ ,‬נאר‬ ‫ער פאדערט אז דער מענטש זאל האבן עפעס א שטיקעלע 'הרהור‬ ‫תשובה'‪ ,‬עס זאל אים אביסעלע באנג טון אז ער האט מצער געווען‬ ‫דעם כביכול‪ ,‬און ער זאל ארויסזאגן 'איך האב חרטה'‪' ,‬איך טוה‬ ‫תשובה'‪' ,‬איך בין מקבל אויף להבא'‪ ,‬און מיט דעם וועט ער שוין‬ ‫יוצא זיין מצות תשובה‪ .‬און דערפאר האלטן די רבנן אז יום כיפור איז‬ ‫נאר מכפר צוזאמען מיט תשובה‪ ,‬ווייל עס איז נישטא קיין הכרח צו‬ ‫זאגן אז דער פסוק 'כי ביום הזה יכפר' רעדט זיך ָאן תשובה‪ ,‬ווייל‬ ‫יעדער מענטש האט די ברירה תשובה צו טון און דעמאלט וועט ער‬ ‫נתכפר ווערן אין יום כיפור‪.‬‬ ‫ביידע זענען מודה אז מען דארף תשובה טון – זיי קריגן זיך נאר צי דאס הייסט בכלל 'תשובה'‬ ‫לויט דעם קען מען אפשר זאגן‪ ,‬אז 'מר אמר חדא ומר אמר חדא ולא‬ ‫פליגי'‪ ,‬אז רבי רעדט אויך נישט פון אזא איינעם וועלכער איז‬ ‫'עומד במרדו' און וויל בכלל נישט זיך פארבעסערן‪ ,‬נאר רבי רעדט‬ ‫בלויז פון אזא איינעם וואס זאגט וידוי און איז זיך מקבל אויף להבא‪,‬‬ ‫און נאר דעמאלט איז יום כיפור מכפר‪ ,‬נאר וויבאלד רבי האלט אז‬ ‫דאס הייסט נאכנישט ריכטיג תשובה געטון‪ ,‬וויבאלד די חרטה איז‬ ‫נישט מעומק הלב‪ ,‬דערפאר רופט דאס רבי ָאן 'לא עשה תשובה'‪.‬‬ ‫ווידער‪ ,‬די רבנן רופן דאס ָאן 'עשה תשובה'‪ ,‬ווייל לויט זיי איז דאס‬ ‫גענוג אויף צו תשובה טון‪ .‬קומט אויס אז זייער מחלוקת איז נישט‬ ‫אין הלכות יום כיפור‪ ,‬נאר אין הלכות תשובה‪ ,‬צי אזא סארט תשובה‬ ‫וואס די חרטה איז נישט מעומקא דלבא‪ ,‬צי דאס הייסט 'עשה תשובה'‬ ‫גכ‬ ‫צי 'לא עשה תשובה'‪ .‬און מען פסק'נט טאקע להלכה ווי די רבנן‪ ,‬אז‬ ‫יום כיפור איז מכפר נאר אויב 'עשה תשובה'‪ ,‬ווייל מיר נעמען ָאן‬ ‫לקולא‪ ,‬אז די פשוט'ע תשובה הייסט אויך 'עשה תשובה'‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫וויבאלד עס איז נישט שווער מפייס צו זיין דעם חבר – איז רבי מודה אז דאס איז מעכב די כפרה‬ ‫פון יו"כ‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען‪ ,‬פארוואס רבי איז מודה אז ביי 'עבירות‬ ‫שבין אדם לחבירו' איז יום כיפור נישט מכפר נאר אויב ער בעט‬ ‫איבער דעם חבר‪ .‬ווייל בלויז ביים אייבערשטן וואס ער איז א 'בוחן‬ ‫לבבות'; ווי עס שטייט (שמואל א טז‪ ,‬ז)‪" :‬וַ ה' יִ ְר ֶאה ַל ֵ ּל ָבב" – האלט רבי אז‬ ‫כדי תשובה צו טון מוז עס זיין מיטן גאנצן הארץ און מיט א‬ ‫געוואלדיגע חרטה מעומקא דלבא‪ ,‬און וויבאלד רוב מענטשן קענען‬ ‫דאס נישט צושטעלן – איז מוכרח אז דאס איז נישט מעכב די כפרה‬ ‫פון יום כיפור‪ ,‬אבער ביים חבר‪ ,‬איז דאך נישט אזוי שווער צו צוגיין‬ ‫צו יענעם און אים זאגן 'זיי מיר מוחל'‪ ,‬און דא מוז עס נישט זיין מיט‬ ‫דעם זעלבן חרטה מעומק הלב ווי ביים אייבערשטן‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫'ה ָא ָדם‬ ‫יִ ְר ֶאה ַל ֵעינַ יִ ם'‪ ,‬יענער ווייסט דאך נישט וואס דו טראכסט‪ ,‬צי דו‬ ‫האסט טאקע חרטה מעומק הלב אדער נישט – איז גענוג אז מען‬ ‫בעט יענעם איבער מיט דברי פיוס'‪ ,‬ווייל דער עיקר איז דאך אז‬ ‫יענער זאל נתרצה ווערן און מוחל זיין‪ .‬און דערפאר‪ ,‬ביי 'בין אדם‬ ‫לחבירו' האלט רבי אויך‪ ,‬אז עס איז נישטא קיין הכרח צו זאגן אזא‬ ‫גרויסן חידוש אז דער 'כי ביום הזה יכפר' רעדט זיך אפילו ָאן‬ ‫איבערבעטן דעם חבר‪ ,‬נאר עס גייט בלויז צוזאמען מיטן 'מפייס את‬ ‫חבירו'‪ ,‬וואס נאר דעמאלט איז יום כיפור מכפר‪.‬‬ ‫אוהבם נדבה – די כפרה פונעם אייבערשטן איז 'בתורת נדבה'‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"א ְר ּ ָפא ְמש ּו ָב ָתם א ֲה ֵבם‬ ‫מיט דעם קען מען פארשטיין די פסוקים‪ֶ :‬‬ ‫ׁ‬ ‫נְ ָד ָבה ִּכי ָשב ַא ּ ִפי ִמ ֶּמ ּנ ּו" – דא רעדט ער פון 'עבירות שבין אדם‬ ‫למקום'‪ ,‬און אויף דעם זאגט ער‪ ,‬אז ווען עס וועט קומען יום כיפור‪,‬‬ ‫און אידן וועלן זאגן 'כל תשא עון וקח טוב'‪ ,‬וועל איך מוחל זיין פאר‬ ‫אידן בתורת נדבה – אפילו אויב זיי זענען נישט ראוי דערצו‪ .‬ווייל‬ ‫לויט רבי איז דאך יום כיפור מכפר אפילו 'לא עשה תשובה'‪ ,‬וואס‬ ‫דכ‬ ‫דער מענטש איז נישט ראוי אז דער אייבערשטער זאל אים מוחל‬ ‫זיין‪ ,‬און דאך איז ער אים מוחל און ער האט אים ליב בנדבה‪ .‬און‬ ‫אפילו לויט די רבנן אז עס איז מכפר בלויז 'לשבים' – זענען זיי דאך‬ ‫מודה אז בעצם איז די תשובה א שוואכע זאך‪ ,‬ווייל דער מענטש‬ ‫האט נישט קיין מרירות און חרטה מעומק הלב‪ ,‬נאר דאך איז דער‬ ‫אייבערשטער ברחמיו מקבל אזא סארט תשובה און ער איז מכפר‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫אין יום כיפור‪ ,‬קומט אויס‪ ,‬אז לויט ביידע איז דאס א ריכטיגע 'אוהבם‬ ‫נדבה' וואס דער אייבערשטער נעמט ָאן אידישע קינדער באהבה –‬ ‫אפילו אויב זיי זענען נישט ראוי דערצו‪.‬‬ ‫אהיה כטל לישראל – ביי א איד מוז זיין 'הכל שמחים' יענער זאל מוחל זיין בלב שמח‬ ‫רש"י זאגט אין פרשת האזינו (דברים לב‪ ,‬ב)‪" :‬תזל כטל ‪ -‬שהכל שמחים‬ ‫בו‪ ,‬לפי שהמטר יש בו עצבים לבריות‪ ,‬כגון הולכי דרכים ומי‬ ‫שהיה בורו מלא יין" – דער חילוק צווישן 'טל' און 'מטר' איז‪ ,‬אז 'מטר'‬ ‫מאכט אמאל טרויעריג געוויסע מענטשן‪ ,‬אבער 'טל' מאכט יעדן‬ ‫איינעם פרייליך‪ .‬מיט דעם קען פארשטיין דעם פסוק ווייטער‪ֶ :‬‬ ‫"א ְהיֶ ה‬ ‫ׂ‬ ‫ַכ ַּטל ְליִ ְש ָר ֵאל" – דא שטייט שוין 'ישראל'‪ ,‬ווייל דא רעדט מען שוין פון‬ ‫'עבירות שבין אדם לחבירו' וואס איין איד האט מצער געווען דעם‬ ‫אנדערן איד‪ ,‬און אויף דעם זאגט דער פסוק‪ :‬כאטש איך האב דיר‬ ‫געזאגט פריער‪ ,‬אז 'אוהבם נדבה'‪ ,‬אז אפילו אויב דו טוסט נישט‬ ‫געהעריג תשובה וועל איך דיר מוחל זיין אום יום כיפור‪ ,‬אבער‬ ‫'לישראל' – ווען עס האנדלט זיך פון אזעלכע עבירות וואס דו האסט‬ ‫געטון קעגן א צווייטן איד‪ ,‬דארט 'אהיה כטל' – וועל איך מוחל זיין‬ ‫נאר אויב עס וועט זיין 'הכל שמחים בו'‪ ,‬נאר אויב דו וועסט מפייס‬ ‫זיין דיין חבר ביז ער וועט ווערן 'שמח' און ער וועט דיר מוחל זיין‬ ‫דערויף‪.‬‬ ‫ווען אידן בעטן זיך איבער ווערט אויך ביי כביכול א שמחה שלימה‬ ‫עס קען אפשר אויך זיין‪ ,‬אז 'אהיה כטל' גייט ארויף אויף כביכול‪,‬‬ ‫ווייל ווילאנג אידן טוען נישט קיין תשובה שלימה מעומקא‬ ‫דלבא – כאטש דער אייבערשטער איז זיי טאקע מוחל און מכפר‪ ,‬און‬ ‫אידן ווערן בשמחה מיט דער כפרה‪ ,‬איז דאס אבער א בחינה פון‬ ‫'מטר'‪ ,‬ווייל כביכול ביים אייבערשטן איז די שמחה נישט אינגאנצן‬ ‫בשלימות‪ ,‬עס איז נאך פארהאן עפעס א בחינה פון 'עצבים בו'‪ ,‬ווייל‬ ‫הכ‬ ‫סוף כל סוף האבן אידישע קינדער נאכנישט אינגאנצן תשובה געטון‬ ‫מיטן גאנצן הארץ‪ .‬אבער ווען א איד בעט איבער דעם חבר און‬ ‫יענער איז אים מוחל‪ ,‬דעמאלט ווערט ביים אייבערשטן א בחינה פון‬ ‫'טל שהכל שמחים בו'‪ ,‬וואס דער אייבערשטער האט דעמאלט א‬ ‫שמחה שלימה אז אידישע קינדער האבן זיך ליב און האלטן זיך‬ ‫בידידות און באחדות‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מען זאל זוכה זיין צו טון תשובה‬ ‫שלימה מעומקא דלבא‪ ,‬און טאקע זיך מחזק זיין איבערצובעטן‬ ‫דעם חבר וועמען מען האט מצער געווען‪ ,‬און עס זאל ווערן א שמחה‬ ‫שלימה אויבן און אונטן‪ ,‬און מען זאל מקבל זיין אונזערע תפלות און‬ ‫תשובה‪ ,‬און מיר זאלן זוכה זיין צו א גמר חתימה טובה ושנת גאולה‬ ‫וישועה במהרה בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫וכ‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫תשוקתו לקדושת החג בזכרון עבודת הצדיקים‬ ‫מדי דברי המו מעי ‪-‬‬ ‫יום כיפור‬ ‫אויפגעטון מיט איין פייף – מער ווי אלע זייערע תפלות‬ ‫דער רבי ר' זושא מיט זיינע הייליגע תלמידים זענען אמאל געשטאנען‬ ‫יום הקדוש ביים דאווענען‪ ,‬און זיי האבן געזען אז אין הימל איז‬ ‫נעבעך פארהאן א גרויסער קטרוג אויפן כלל ישראל‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫געארבעט און געהארעוועט מיט זייערע הייליגע כוונות און תפלות‬ ‫ממתיק צו זיין און פועל'ן א ישועה פאר אידן‪.‬‬ ‫אינמיטן איז אריינגעקומען דארט אין בית המדרש א דארפישער‬ ‫יונגל‪ ,‬ער איז געווען זייער פארגרעבט און גארנישט‬ ‫געקענט קיין עברי און קיין סידור‪ ,‬ווי די פארצייטישע פויערן‪ .‬אבער‬ ‫ווי דאס יונגל האט געזען די מורא'דיגע מראה ווי דער רבי ר' זושא‬ ‫מיט די תלמידים הקדושים שטייען אנגעטון מיט די בגדי לבנים אין‬ ‫אזא הייליגן טאג‪ ,‬יום הקדוש‪ ,‬און זיי דאווענען מיט אזא דביקות –‬ ‫איז ער זייער נתעורר געווארן פון דער מראה‪ ,‬און ער האט אויך‬ ‫געוואלט דאווענען‪ ,‬אבער ער האט דאך נישט געקענט קיין אלף‪-‬‬ ‫בית‪ ,‬איז ער געווארן ביי זיך זייער צובראכן‪ ,‬אז ער וויל כאטש עפעס‬ ‫טון פארן אייבערשטן‪ .‬נו‪ ,‬איין זאך האט ער געקענט טון‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫דאך פאשען די שעפעלעך‪ ,‬ממילא‪ ,‬האט ער געקענט פייפן מיטן‬ ‫מויל‪ .‬האט ער גענומען דעם פינגער אין מויל אריין‪ ,‬און ער האט‬ ‫געגעבן א פייף צום אייבערשטן!‬ ‫שפעטער האט דער רבי ר' זושא געזאגט‪" :‬דער פייף וואס דער‬ ‫דארפיש יונגל האט געפיפן מיט זיין צובראכנקייט און‬ ‫תמימות – איז ארויפגעגאנען אין הימל און מבטל געווען אלע גזירות‬ ‫און קטרוגים‪ ,‬און ממתיק געווען אלעס וואס האט נישט געטויגט!"‪.‬‬ ‫זכ‬ ‫זעט מען וואספארא כח יעדער פשוט'ער איד פארמאגט‪ ,‬אז אויב‬ ‫מיינט מען עס ערנסט מיט א תמימות – האט נישט קיין שיעור‬ ‫וויפיל מען קען אויפטון און מאכן א רעש אין הימל מיט איין פעולה‬ ‫טובה‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫אויסגעפאסט אויף א גמרא‪...‬‬ ‫דער קדושת לוי איז אמאל געקומען קיין יעריסלוב אויף יום כיפור‪,‬‬ ‫האט ער זיך געגעבן א שטעל אוועק ביים עמוד און ער האט‬ ‫אנגעהויבן פארזאגן 'כל נדרי'‪ .‬דארט אין יעריסלוב איז געווען א‬ ‫גרויסע קהלה מיט קביעות'דיגע בעלי תפלה‪ ,‬אבער מען האט געזען‬ ‫ווי ער דאווענט מיט אזא נעימות און דביקות‪ ,‬אז עס איז באפאלן‬ ‫דעם עולם א פחד‪ ,‬האט מען אים געלאזט שטיין ביים עמוד‪ .‬אזוי‬ ‫האט ער אויך געדאווענט 'מערבית'‪ .‬דער קדושת לוי איז אזוי‬ ‫געשטאנען ביים עמוד א גאנצע נאכט‪ ,‬און אינדערפרי האט ער‬ ‫ווייטער ממשיך געווען דאס גאנצע דאווענען‪' :‬פסוקי דזמרה'‪,‬‬ ‫'שחרית'‪' ,‬מוסף' און 'נעילה'‪ .‬נו‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער עולם האט‬ ‫מיטגעלעבט א יום כיפור לעילא ולעילא‪.‬‬ ‫מוצאי יום כיפור איז געווארן א גאנצער 'משא ומתן' צווישן דעם‬ ‫עולם‪ ,‬ווער עס זאל האבן די זכיה אהיימצונעמען דעם‬ ‫קדושת לוי אויף אויסצופאסטן‪ ,‬יעדער האט זיך געריסן דערצו‪ .‬דער‬ ‫עולם האט פארשטאנען אז דער קדושת לוי איז געקומען צו שאפן‬ ‫געלט‪ ,‬האט זיך דער גבאי אנגערופן‪" :‬מען וועט מאכן א ליצוטאציע‪,‬‬ ‫ווער עס וועט צאלן דעם גרעסטן סכום – וועט האבן די זכיה אים‬ ‫אריינצונעמען אין שטוב!"‪ .‬נו‪ ,‬די עשירים האבן געהויבן די פרייזן‬ ‫נאך און נאך‪ ,‬און עס איז אנגעקומען צו גאר גרויסע סכומים‪ .‬אין‬ ‫ווייבער שול איז דארט געווען דעם ישועות יעקב'ס שוויגער‪ ,‬זי איז‬ ‫געווען א גרויסע נגיד'סטע‪ ,‬האט זי גענומען איר שטערן טיכל –‬ ‫וועלכע האט געהאט איינגעזעצט אסאך דיאמאנטן און טייערע‬ ‫שטיינער – וואס איז געווען ווערד אסאך געלט‪ ,‬און זי האט דאס‬ ‫געגעבן א ווארף אראפ פון ווייבער שול‪ ,‬און דאס איז געווען ווערד‬ ‫מער פון אלע זייערע סכומים‪ ,‬ממילא האט זי זוכה געווען אז דער‬ ‫קדושת לוי זאל גיין אויספאסטן צו איר אינדערהיים‪.‬‬ ‫חכ‬ ‫ווי דער קדושת לוי איז אריינגעקומען צו איר אינדערהיים‪ ,‬איז אודאי‬ ‫געווען דארט אנגעגרייט פון שענסטן און בעסטן‪ ,‬אבער דער‬ ‫קדושת לוי האט געגעבן א זאג‪" :‬א הארץ דערקוויקעניש? א הארץ‬ ‫דערקוויקעניש?"‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬וואו נעמט מען עפעס – צו דערקוויקן‬ ‫דאס הארץ? קיינער האט נישט פארשטאנען וואס דער קדושת לוי‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫מיינט דא‪ ,‬עס איז דאך געווען אזא טיש אנגעגרייט מיט כל טוב‪ .‬נאר‬ ‫דער ישועות יעקב האט פארשטאנען די כונה פונעם קדושת לוי‪ ,‬איז‬ ‫ער געלאפן און אים געברענגט א גמרא – עס איז אן אריכות הדברים‬ ‫צי עס איז געווען א מסכת סוכה אדער א מסכת יומא – און ער האט‬ ‫זיך געזעצט לערנען א גאנצע נאכט ביז ער האט מסיים געווען די‬ ‫גאנצע מסכת‪ ,‬און ערשט צופרי האט ער אויסגעפאסט‪.‬‬ ‫*‬ ‫הרה"ק רבי משה יצחק (איציקל) בהרה"ק ר' נפתלי אלימלך מפשעווארסק זי"ע‬ ‫יום כיפור תשל"ז לפ"ק‬ ‫גברא רבה קמסהיד עליה‬ ‫דער רבי איציקל האט זיך אמאל נישט געפיהלט אזוי גוט‪ ,‬האט ער‬ ‫מיך געבעטן אז איך זאל אים מזכיר זיין ביים רבי'ן‪ .‬בין איך‬ ‫אריינגעגאנגען צום רבי'ן זכרונו לברכה און אים געזאגט‪" :‬רבי‬ ‫איציקל האט מיך געבעטן איך זאל אים מזכיר זיין‪ ,‬ער פיהלט זיך‬ ‫"אה‪ ,‬רבי איציקל‪ ,‬ער איז אן אדם‬ ‫נישט אזוי גוט!"‪ .‬זאגט דער רבי‪ָ :‬‬ ‫חשוב!"‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן האט מען דאס כמעט קיינמאל נישט געהערט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫סתם אזוי זאגן שבחים אויף איינעם – ָאן דעם וואס מען זאל‬ ‫אים פרעגן זיין מיינונג אויף יענעם‪.‬‬ ‫מיכלא דאסוותא‬ ‫עס איז געווען א אינגערמאן (איך ווייס ווער דאס איז) וועלכער האט‬ ‫געהאט א קרענק אויפן מאגן וועלכער רופט זיך ָאלסער ל"ע‪ ,‬ער‬ ‫טכ‬ ‫איז געלאפן צו דאקטוירים און ער האט זיך זייער געמוטשעט‬ ‫דערמיט‪ .‬אמאל איז דער אינגערמאן געווען ביי ר' איציקל'ס מלוה‬ ‫מלכה‪ ,‬און אין פשעווארסק פלעגט מען דאך אויפגעבן א טשאלנט‬ ‫ביי מלוה מלכה‪ ,‬און טשאלנט איז דאך א שווערער מאכל פארן מאגן‪.‬‬ ‫האט רבי איציקל גענומען א טעלער טשאלנט און געגעבן דעם‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫"נא דיר‪ ,‬עס דאס אויף!"‪ .‬דער אינגערמאן האט געהאט‬ ‫אינגערמאן‪ַ :‬‬ ‫שכל און האט עס אויפגעגעסן‪ .‬און לפלא‪ ,‬ער איז געווארן אינגאנצן‬ ‫אויסגעהיילט אויפן מאגן‪.‬‬ ‫מצוה לקיים דברי חכמים‬ ‫דער ציעשנובער רב האט געהייסן רבי איציקל'ן‪ ,‬אז צוליב זיין חולשה‬ ‫זאל ער טועם זיין פארן דאווענען‪ .‬געדענק איך‪ ,‬ווי אויף דער‬ ‫עלטער‪ ,‬עס איז אים שוין געווען שווער צו עסן‪ ,‬אבער דאך האט ער‬ ‫זיך אנגעשטרענגט און געגעסן עפעס א קלייניגקייט‪ ,‬א קרישקעלע‪,‬‬ ‫פארן דאווענען‪ ,‬כדי צו פאלגן דעם ציווי פון זיין רבי'ן דער ציעשנובער‬ ‫רב זצ"ל‪.‬‬ ‫דער ציעשנובער רב האט אים אנגעוויזן א רבי'ן אויף אחר הסתלקותו‬ ‫ווען דער ציעשנובער רב זצ"ל האט חתונה געמאכט זיין זון רבי‬ ‫לייבוש טאמאשובער – איז זיך צוזאמגעקומען גאנץ בית צאנז‬ ‫אויף דער חתונה און אויף שבת שבע ברכות‪ .‬דער רבי משה'לע‬ ‫שינאווער זצ"ל האט געליינט‪ ,‬און ווען דער קאלאשיצער רב האט‬ ‫עולה געווען – האט רבי משה'לע אויסגעלאזט‪" :‬ואם באחת יתקעו‬ ‫ונועדו אליך הנשיאים ראשי אלפי ישראל"‪ ,‬דאס איז געווען א 'סמיכה'‬ ‫פארן קאלאשיצער רב צו זיין א רבי‪ ,‬און דער עולם האט זיך אנגערופן‬ ‫'מזל טוב'‪...‬‬ ‫שפעטער נאכן דאווענען האט זיך דער ציעשנובער רב אנגעלענט‬ ‫אין זיין צימער אויף א קאנאפע‪ ,‬און דער רבי איציקל איז‬ ‫געשטאנען נעבן אים‪ .‬אינמיטן איז דער קאלאשיצער רב‬ ‫אריינגעקומען אינעם צימער – האט זיך דער ציעשנובער רב‬ ‫אנגערופן‪" :‬ואם באחת יתקעו ונועדו אליך הנשיאים ראשי אלפי‬ ‫ישראל"‪ .‬האט רבי איציקל פארשטאנען אז דער רב זאגט עס אים‬ ‫בכונה‪ ,‬האט ער זיך אינזין געהאט‪ ,‬אז לאחר מאה ועשרים שנה‬ ‫פונעם ציעשנובער רב – וועט ער פארן צום קאלאשיצער רב!‬ ‫ל‬ ‫'התפשטות הגשמיות' אין ציעשנוב‬ ‫רבי איציקל איז אמאל געשטאנען נעבן דעם ציעשנובער רב זצ"ל‬ ‫בשעת מען האט געבענטשט ראש חודש אלול – דוכט זיך מיר‬ ‫פארגעבענטשט‪ .‬ווי דער ציעשנובער‬ ‫אז רבי משה'לע שינאווער האט ָ‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫רב האט געגעבן א זאג‪" :‬חודש אלול יהיה ביום" – איז ער געווארן‬ ‫אזוי דערציטערט‪ ,‬אז עטליכע וואכן האט ער זיך ארומגעדרייט‬ ‫אינגאנצן איבערגענומען‪ ,‬ער איז געווען פארקאכט‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫געקענט קומען צו זיך‪ .‬שפעטער האט דער קאלאשיצער רב געזאגט‬ ‫אויף דעם‪" :‬רבי איציקל האט געהאט 'התפשטות הגשמיות' אין‬ ‫ציעשנוב"‪.‬‬ ‫דאס קומענדיגע יאר‪ ,‬ווען עס איז געקומען שבת מברכים אלול‪ ,‬איז‬ ‫רבי איציקל – פארשטייט זיך – נאכאמאל געפארן צום‬ ‫ציעשנובער רב‪ .‬נאכן דאווענען האט דער ציעשנובער געפרעגט‪:‬‬ ‫"איציקל‪ ,‬דו האסט געשפירט?"‪ ,‬האט ער געזאגט‪" :‬ניין!"‪ .‬האט דער‬ ‫ציעשנובער רב געזאגט‪" :‬ווער זאגט אז מען דארף שפירן?"‪.‬‬ ‫והוי דן את כל האדם לכף זכות‬ ‫מען זאגט נאך פון שינאווער רב זצ"ל‪ ,‬אז ביים ארויפדרייען די שבע‬ ‫כריכות פון תפילין של יד‪ ,‬זאל מען נישט סתם ציילן במחשבה‬ ‫מיט 'איינס צוויי דריי'‪ ,‬נאר מען זאל ציילן במחשבה מיטן פסוק‬ ‫"ואתם הדבקים בה' אלקיכם חיים כולכם היום" – וואס דער פסוק‬ ‫האט זיבן ווערטער‪.‬‬ ‫אבער רבי איציקל אליינס האט געזאגט‪ ,‬אז מען זאל אינזין האבן די‬ ‫משנה‪" :‬והוי דן את כל האדם לכף זכות"‪.‬‬ ‫זעט אויס‪ ,‬אז יעדער צדיק האט זיך אינזין זיין פסוק לפי שורש‬ ‫נשמתו‪.‬‬ ‫נישט געליטן אויף נייגעריגקייט‬ ‫רבי איציקל פלעגט כסדר זאגן און מורמלען א גאנצן צייט‪ ,‬און מען‬ ‫האט נישט געהערט וואס ער זאגט‪ .‬האט דער קאלאשיצער רב‬ ‫אים אמאל געפרעגט‪" :‬איציקל‪ ,‬זאג מיר וואס דו זאגסט‪ ,‬וועל איך‬ ‫אל‬ ‫דיר אויך עפעס זאגן!"‪ .‬אבער רבי איציקל האט נישט געוואלט זאגן‪.‬‬ ‫מען זעט דא ארויס א מורא'דיגע מדה פון רבי איציקל‪ ,‬אז ער איז‬ ‫נישט געווען קיין נייגעריגער‪ ...‬עס זענען פארהאן מענטשן‬ ‫וועלכע מוזן אלעמאל וויסן וואס טוט זיך ביי דעם און ביי יענעם‪ .‬און‬ ‫טאמער וואלט זיי דער קאלאשיצער רב געזאגט‪ ,‬אז ער האט זיי‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫עפעס צו פארציילן – וואלטן זיי זיך נישט געקענט איינהאלטן פון‬ ‫גרויס נייגער‪ .‬אבער דא זעט מען‪ ,‬אז רבי איציקל האט געוואוסט אז‬ ‫ער האט זיך זיין עבודה פון מורמלען‪ ,‬און ער דארף נישט פארציילן‬ ‫פאר קיינעם‪ ,‬און ער איז נישט געווען נייגעריג צו הערן וואספארא‬ ‫סוד דער קאלאשיצער רב האט אים אויסצוזאגן‪.‬‬ ‫רבי יאנקעלע האט אמאל געזאגט אויף זיך‪" :‬יעך בין נישט קיין‬ ‫נייגעריגער!"‪.‬‬ ‫געגאנגען נאך געלט פאר זיך‪...‬‬ ‫רבי איציקל איז אמאל אריינגעקומען צו א איד נאך געלט‪ ,‬פרעגט‬ ‫אים יענער‪" :‬פאר וועמען גייט איר?"‪ .‬זאגט ער‪" :‬איך גיי פאר‬ ‫מיר‪ ,‬פאר דיר‪ ,‬און פאר א איד וואס דארף חתונה מאכן‪."...‬‬ ‫דאס איז בעצם א בפירוש'ע משנה‪" :‬יותר ממה שהבעל הבית עושה‬ ‫עם העני‪ ,‬העני עושה עם הבעל הבית"‪ .‬נאר דא האט ער עס‬ ‫אזוי שטארק ארויס געזאגט‪ ,‬אז מען דערהערט עס אסאך מער‪.‬‬ ‫עסן לכבוד שבת קודש‬ ‫איינער האט אים אמאל געפרעגט‪" :‬וואס מיינט אז מען עסט לכבוד‬ ‫שבת?"‪ .‬האט ער געענטפערט‪" :‬א מאכל וואס מען עסט‬ ‫נישט א גאנצע וואך און נאר שבת עסט מען דאס – דאס הייסט א‬ ‫מאכל לכבוד שבת"‪.‬‬ ‫לא תעשה לך פסל וכל תמונה‬ ‫אינדערהיים איז געווען זייער א גרויסער קפידא ביי צדיקים נישט‬ ‫צו נעמען קיין בילדער‪ .‬איז געווען אמאל א אינגל‬ ‫וועלכער האט זיך ערלויבט צו כאפן א בילד פון רבי איציקל‪ .‬איז ר'‬ ‫איציקל אים נאכגעלאפן און צוריסן דעם פלאסטיק פונעם בילד‬ ‫(פילם)‪.‬‬ ‫בל‬ ‫ביי ר' איציקל איז געווען דער מנהג‪ ,‬אז שבת צופריה פלעגן זיך‬ ‫קודם אלע אינגלעך אויסשטעלן אין די רייע‪ ,‬און רבי איציקל‬ ‫האט געטיילט קוגל פאר זיי‪ ,‬און שפעטער האט ער געטיילט פאר די‬ ‫ערוואקסענע‪ .‬ווען עס איז אנגעקומען די רייע פון דעם אינגל איז ער‬ ‫צוגעגאנגען מיט א סערוועטל אין דער האנט און אויסגעשטרעקט צו‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫נעמען קוגל‪ .‬האט רבי איציקל אוועקגענומען דעם סערוועטל און‬ ‫אריינגעלייגט אין זיין האנט די בריעדיגע קוגל און עס אנגעהאלטן‬ ‫לאנג‪ ,‬און דער אינגל האט געשריגן 'עס בריהט'‪ ...‬האט אים רבי‬ ‫איציקל געזאגט‪" :‬דו זאלסט געדענקן מער נישט נעמען קיין‬ ‫בילדער‪."...‬‬ ‫דריי דורות צדיקים‬ ‫דער לעצטער בעלזער רב זכרונו לברכה האט געזאגט‪" :‬רבי איציקל‬ ‫איז אן ערליכער איד‪ ,‬ער איז געווען אין שינאווא‪ ,‬אין ציעשנוב‬ ‫און אין קאלאשיץ"‪.‬‬ ‫עייל בלא בר‬ ‫דער שינאווער רב זצ"ל האט געהאט א ספעציעלע חביבות צו רבי‬ ‫איציקל'ן‪ ,‬אז ער האט געקענט אריינקומען צום רב אין שטוב‬ ‫פיר און צוואנציג שעה אין טאג! און דאס האט קיין שום אייניקל‬ ‫נישט געהאט‪ ,‬ווייל דער שינאווער רב האט זיך געהאט זיינע זמנים‪,‬‬ ‫ווען קיינער האט נישט געקענט אריינגיין אין צימער‪ .‬אבער ר'‬ ‫איציקל האט אלעמאל געקענט אריינגיין אין צימער‪.‬‬ ‫איך קלער צו זאגן‪ ,‬אז דאס האט אפשר א שייכות מיט אן ענין וואס‬ ‫מען האט ספעציעל געזען ביי רבי איציקל – וואס מען האט דאס‬ ‫נישט געזען ביי קיין שום רבי‪ :‬ער האט געקענט זיין מיט מענטשן פיר‬ ‫און צוואנציג שעה א טאג! דאס איז א מורא'דיגער חידוש פון א מדת‬ ‫הסבלנות‪ .‬ממילא‪ ,‬קען אפשר זיין אז צוליב דעם האט ער אויך זוכה‬ ‫געווען צו קענען אלעמאל אריינגיין צום שינאווער רב‪.‬‬ ‫ופקדת נוך ולא תחטא‬ ‫רבי איציקל פלעגט זאגן‪" :‬א אינגערמאן א ירא שמים העלפט צו דאס‬ ‫ווייב אין שטוב"‪.‬‬ ‫גל‬ ‫***‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫שיחה נעימה בעת ה'אויספאסטן מוצאי יום כיפור‬ ‫די צורה הקדושה האט געשריגן 'שבת'‬ ‫איך האב געטראכט צו מיר‪ :‬איך געדענק דאך צורות פון צדיקים‪ ,‬א‬ ‫קאלאשיצער רב‪ ,‬א בעלזער רב‪ ,‬א סאטמאר רב‪ ,‬רבי יאנקעלע‬ ‫זכרונו לברכה‪ ,‬א סטראפקובער רב‪ ,‬דער סקווירא רבי‪ ,‬און נאך‬ ‫צדיקים‪ ,‬און אויך האב איך געקענט רבי איציק'לען זכרונו לברכה‪.‬‬ ‫נו‪ ,‬דער סאטמאר רב דארף מען דאך נישט זאגן‪ ,‬זיינע תפלות וואס‬ ‫ער האט אפגעראכטן‪ ,‬איז דאך געווען א שטיק פייער‪ .‬און אזוי‬ ‫יעדער צדיק האט זיך געהאט זיין נוסח‪.‬‬ ‫דער רבי איציקל‪ ,‬זיין גאנצער נוסח איז געווען אזוי פשוט און אזוי‬ ‫באהאלטן‪ ,‬אז עס האט נישט קיין שיעור‪ .‬דאס איז געווען זיין‬ ‫דרך‪ .‬אבער דער חידוש פלא איז‪ :‬ווי עס איז געקומען שבת – איז ער‬ ‫געווארן רויט ווי א בוריקע! ער איז געזעסן ביים טיש און אזוי‬ ‫געזינגען די זמירות‪ ,‬ער איז נישט געווען קיין 'בעל מנגן'‪ ,‬נאר ער‬ ‫האט אזוי שטיל געזינגען פאר זיך‪ ,‬וואס זאל איך אייך זאגן? עס האט‬ ‫געהאט אלע טעמים פון דער וועלט! אזא מין מתיקות! אזא מין‬ ‫פנימיות! אזא מין שלוה! עס האט פון אים ארויסגעשריגן דער שבת!‬ ‫דא איז ער שוין גארנישט געווען אזוי באהאלטן‪.‬‬ ‫זיך געפריידט אז עס רעגנט אים אריין‬ ‫די מדה פון זיין אויסגעטון פון גשמיות – וואס מען האט ביי אים‬ ‫געזען‪ ,‬איז אין לשער‪ .‬ער האט זיך געהאט זיין שלאף צימער מיט‬ ‫א בעטל דארט‪ .‬האב איך געזען‪ ,‬ווי ער איז געזעסן אין שטוב‪ ,‬און עס‬ ‫האט אריינגערעגנט נעבן זיין בעט‪ ,‬און ער איז זיך געזעסן און‬ ‫געקוקט אויף די טראפנס און זיך אזוי געפריידט‪ ...‬ער האט געלאכט‪...‬‬ ‫איך ווייס נישט צי איינער פריידט זיך מיט א מיליאן דאלער – ווי ער‬ ‫האט זיך געפריידט מיט די לעכער אין דאך‪...‬‬ ‫דל‬ ‫איי‪ ,‬וועסטו מיינען‪ ,‬אז אפשר האט ער נישט געהאט קיין געלט עס‬ ‫צו פאררעכטן? ניין‪ ,‬ער האט געהאט פולע טאשן מיט געלט! די‬ ‫צדקות וואס איז ארויסגעגאנגען פון אים – איז 'אין לשער'! אה‪ ,‬וואס‬ ‫דער מענטש האט פארטיילט צדקה! און אז עס איז אריינגעקומען די‬ ‫טאכטער – רבי יאנקעלע'ס רביצין ע"ה‪ ,‬אז זי דארף געלט פאר די‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫"הא? וואס?"‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫שטוב זאכן דארט – האט ער אנגעהויבן צו קרעכצן‪:‬‬ ‫האט זי געענטפערט מיט חכמה‪" :‬דאס געלט דארף איך פאר די מילך‬ ‫וואס מען גיבט פארן עולם פאר די קאווע‪ ,‬דער גאנצער עולם טרינקט‬ ‫"אה‪ ,‬עס איז פארן עולם? נו‪,‬‬ ‫דאך פון די מילך‪ ."...‬האט ער געזאגט‪ַ :‬‬ ‫נא דיר דאס געלט!"‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מוציא געווען מיטן 'תיקון ליל שבועות'‬ ‫ער פלעגט נישט אויסרעדן שבועות ביז נאך מוסף‪ .‬ער האט געזאגט‬ ‫דעם תקון ליל שבועות פונעם 'עמדין סידור'‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫געקנייטשט‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬און נישט פארטיג געווארן‪ ...‬דער‬ ‫קאלאשיצער רב האט אמאל געזאגט צו רבי משה גאלדקלאנג ע"ה‪:‬‬ ‫"אונז זענען זיך מוציא פון רבי איציקל מיט 'תיקון ליל שבועות'!"‪.‬‬ ‫האט רבי משה געפרעגט‪" :‬אונז זאגן דאך אויך?"‪ .‬זאגט ער‪" :‬יא‪,‬‬ ‫אבער ער רעדט דאך נישט אויס!"‪ .‬און דער קאלאשיצער רב האט‬ ‫אויסגעפירט‪" :‬וואס זאל איך טון‪ ,‬דער אייבערשטער האט מיך נישט‬ ‫באשאפן קיין שטומער!"‪.‬‬ ‫והוי מקבל את האדם בסבר פנים יפות‬ ‫ער איז געווען אן אלמן ל"ע פופציג יאר‪ .‬און געווענליך‪ ,‬אזא מענטש‬ ‫איז צוקלאפט און צובראכן‪ .‬אבער דא ביי אים איז ממש געווען‬ ‫פארקערט‪ ,‬ער האט ממש געלאכטן! מען איז אריינגעקומען צו אים‪,‬‬ ‫האט ער געגעבן אזא מין 'סבר פנים יפות'‪ ,‬מיט די אויגן‪ ,‬מיט א‬ ‫ווערטל‪ ,‬מיט א גוט ווארט‪ ,‬עס איז געווען א זיסקייט צו זיין ביי אים‬ ‫אין שטוב! דאס איז נישט קיין געווענליכע זאך‪ ,‬דאס איז אן עבודה‬ ‫וואס האט נישט קיין שיעור‪ ,‬דער מענטש האט זיך אויפגעהויבן פון‬ ‫אלע מצבים‪ ,‬ער איז געווען לוסטיג און לעבעדיג‪ ,‬ער האט מקיים‬ ‫געווען דעם 'עבדו את ה' בשמחה'‪ .‬און דאס אלעס איז געקומען פון‬ ‫דעם וואס ער האט נישט אינזין געהאט 'זיך' גארנישט‪ ,‬נאר 'יענעם'‪.‬‬ ‫הל‬ ‫קיינמאל נישט געהאט זיינע פריוואטע ד' אמות‬ ‫ער האט געהאט א מין אייגנשאפט – וואס איך ווייס נישט ביי וועלכן‬ ‫צדיק מען האט דאס געזען‪ .‬איך האב געקענט נאך צדיקים‪,‬‬ ‫יעדער האט זיך געהאט א שטיבל פאר זיך‪ ,‬וואו זיי האבן זיך‬ ‫פארשלאסן‪ ,‬און עוסק געווען אין זייערע הויכע עבודות‪ ,‬דער צדיק‬ ‫האט נישט געהאט קיין שום פריוואטקייט! ער האט געגעסן‪,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫געטרינקען און געשלאפן צוזאמען מיט מענטשן‪ ,‬און עס האט אים‬ ‫גארנישט געשטערט‪ .‬מען דארף אריינקלערן וואס דאס הייסט‪ ,‬צו‬ ‫זיין פיר און צוואנציג שעה צוזאמען מיט מענטשן‪ ,‬עס איז געווען אן‬ ‫אפענער טיר א גאנצע נאכט‪ ,‬און יעדער האט געקענט אריינקומען‬ ‫דארט שלאפן‪.‬‬ ‫מען האט זיך געשפירט היימיש ביי אים אינדערהיים‬ ‫בכלל‪ ,‬ביי אים אין שטוב האט זיך נישט געשפירט קיין 'יראת הכבוד'‬ ‫– ווי געווענליך ביי א רבי'ן אין שטוב‪ ,‬עס זענען דארט געווען‬ ‫אלערליי סארט מענטשן‪ ,‬און אביסל מאדנע מענטשן אויך‪ ,‬און‬ ‫יעדער האט זיך געקענט נאריש מאכן מיט אלערליי תנועות און‬ ‫מילתא דשטותא‪ ,‬מען האט געקענט מאכן א טענצל אין זיינע ד'‬ ‫אמות‪ ...‬אבער עס האט אים גארנישט געארט‪ .‬איך האב אליינס‬ ‫געזען ווי ער איז געשלאפן‪ ,‬און אין דער זייט זענען געשטאנען‬ ‫אינגעלייט און זיך געשפילט מיט א בעזים‪ ...‬ביי אנדערע רבי'ס‪ ,‬אז‬ ‫דער רבי שלאפט – זאלן מען זיך דערוואגן אריינצוגיין? און דא האט‬ ‫זיך יעדער געשפירט היימיש אויפן גרעסטן אופן‪.‬‬ ‫איך האב צוגעשטעלט דערצו א ווארט וואס דער רבי משה'לע‬ ‫"ר ִ ּבים‬ ‫שינאווער האט געטייטשט‪ ,‬דעם פסוק (תהלים לב‪ ,‬י)‪ַ :‬‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ַמ ְכאו ִבים ָל ָר ָשע" – ביי דעם רשע‪ ,‬אז עס דרייען זיך ארום א 'רבים'‬ ‫ארום און ארום‪ ,‬איז עס א 'מכאוב'‪ ,‬עס ַארט אים אז ער קען נישט זיין‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫אליין פאר זיך‪ .‬אבער "וְ ַה ּבו ֵט ַח ַ ּבה' ֶח ֶסד יְ סו ְב ֶב ּנ ּו" ‪ -‬ביי דעם צדיק‬ ‫וואס ער איז בוטח בה' איז דאס א 'חסד'‪ ,‬ער האט הנאה אז עס דרייען‬ ‫זיך מענטשן ארום‪ .‬דאס איז א מורא'דיג ווארט‪ ,‬א הייליג ווארט‪.‬‬ ‫אויב האט מען ליב א איד – וויל מען ווי מער זיין מיט אידן‬ ‫דאס קען מען זען בחוש‪ ,‬ווייל די טבע פון א מענטש איז‪ ,‬אז ער האט‬ ‫נישט ליב צו האבן אן עול פון יענעם‪ .‬אבער אויב איינער האט‬ ‫אהבת ישראל‪ ,‬האט ער אזוי ליב דעם איד‪ ,‬ממילא וויל ער‪ ,‬אז אלץ‬ ‫ול‬ ‫וואס ער טוט – זאל א איד עס טון צוזאמען מיט אים! ער וויל האבן‬ ‫צוטון מיט א איד! נו‪ ,‬דעם רבי איציקל'ס אהבת ישראל איז דאך‬ ‫געווען עפעס מורא'דיג‪ ,‬ממילא‪ ,‬האט ער ליב געהאט צו האבן אידן‬ ‫אלעמאל ארום‪ .‬אה‪ ,‬דער רבי איציקל!‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫וויפיל אהבת ישראל איז געליגן אין די קנאבל‬ ‫דער ברודער רבי יחזקאל (זצ"ל) האט מיר דערציילט – וואס ער איז‬ ‫געווען דערביי‪ .‬רבי איציקל איז געזעסן און געפראוועט מלוה‬ ‫מלכה מיטן קנאבל טיילן‪ ,‬און עס איז געווען דארט אן עולם און מען‬ ‫האט זיך שטארק געשטופט‪ .‬איז געווען דארט א פארצייטישער איד‬ ‫ר' נחמיה בראדט ע"ה‪ ,‬ער איז געווען א ווארימער חסיד'ישער איד‬ ‫און איז אויך געווען א שטארקער חסיד פון רבי איציקל‪ .‬האט דער ר'‬ ‫נחמיה זיך געגעבן א רוף ָאן צו רבי איציקל מיט אזא ווערטל‪" :‬דער‪...‬‬ ‫רב זאגט‪ :‬איך פארשטיי נישט‪ ,‬איך האב אזעלכע סקארבאווע ניגונים‬ ‫פון ‪ ...‬און איך זאג דברי תורה פון די כתבי ידות‪ ,‬און מען שטופט זיך‬ ‫גארנישט ביי מיינע טישן‪ ,‬און רבי איציקל זינגט נישט און זאגט נישט‪,‬‬ ‫ער קומט צו גיין מיט א שיסל קנאבל און מען שטופט זיך אזוי‪."...‬‬ ‫אויפן פלאץ האט רבי איציקל גארנישט געענטפערט פאר ר' נחמיה'ן‪,‬‬ ‫אבער עס גייט דורך א ּפ ָאר מינוט‪ ,‬רופט זיך ָאן רבי איציקל‪" :‬ווען ער‬ ‫זאל אריינלייגן אהבת ישראל – וויפיל איך לייג אריין אין קנאבל –‬ ‫וואלט מען זיך ביי אים אויך געשטופט‪."...‬‬ ‫א 'רבי' ווערט מען דורך 'אהבת ישראל'‬ ‫איך האב דאס אסאך מאל געזאגט‪ :‬מען קען זיין א תלמיד חכם‪ ,‬א‬ ‫ירא שמים‪ ,‬א פוסק‪ ,‬אבער צו זיין א 'רבי' – דאס ווענדט זיך נאר‬ ‫אינעם מאס אהבת ישראל וואס דו האסט! מען זעט דאך דאס דא‪,‬‬ ‫דער רבי איציקל'ס פאטער דער רבי נפתלי אלימלך זצ"ל איז געווען‬ ‫א גרויסער ירא שמים און א חסיד'ישער איד‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫געהאט קיין עולם‪ .‬איך האב אליינס געהערט אמאל פון רבי איציקל‬ ‫ביים טיש – עס זענען דעמאלט געווען מן הסתם צוואנציג אידן ביים‬ ‫טיש – גיבט ער מיר א זאג‪" :‬מיין טאטע האט נישט געהאט אזא עולם‬ ‫ווי איך‪ ."...‬זיין פאטער איז בכלל נישט געווען קיין רבי‪ ,‬נו‪ ,‬וויאזוי איז‬ ‫ער געווארן א רבי? וויאזוי ווערט מען אליינס א רבי? מען שטעלט‬ ‫זל‬ ‫אריין א מודעה אין צייטונג‪ ,‬אז איך בין גרייט צו זיין א רבי?‪ ...‬נאר‬ ‫דאס אהבת ישראל האט געצויגן! ווייל אהבת ישראל האט א‬ ‫מורא'דיגן כח וואס יעדער איד פיהלט דאס‪ ,‬דאס איז געווען זיין כח!‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫אהבת ישראל ציהט צו מענטשן צום צדיק‬ ‫איך זאג אלעמאל נאך דאס ווארט פון ייטב לב (פר' צו ד"ה ואת כל העדהי)‪,‬‬ ‫עס איז א מורא'דיג ווארט‪ .‬עס שטייט (ויקרא ח‪ ,‬ג)‪" :‬וְ ֵאת ָּכל ָה ֵע ָדה‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ַה ְק ֵהל ֶאל ּ ֶפ ַתח א ֶהל מו ֵעד" – דער אייבערשטער האט געהייסן פאר‬ ‫ׂ‬ ‫משה רבינו ער זאל צוזאמרופן די גאנצע עדה‪ .‬שטייט ווייטער‪" :‬וַ ַ ּי ַעש‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫משה ַּכ ֲא ֶשר ִצ ָ ּוה ה' אתו וַ ּ ִת ָ ּק ֵהל ָה ֵע ָדה ֶאל ּ ֶפ ַתח א ֶהל מו ֵעד" – ער‬ ‫ֶ‬ ‫האט געטון וואס דער אייבערשטער האט אים געהייסן‪ ,‬און די עדה‬ ‫איז געווארן איינגעזאמלט‪ .‬פרעגט ער א שטארקן דיוק‪ ,‬עס וואלט‬ ‫געדארפט שטיין 'ויקהל העדה'‪ ,‬נישט 'ותקהל'‪ ,‬כאילו זיי זענען זיך‬ ‫אליינס צוזאמגעקומען? משה רבינו האט דאך דאס געטון!‬ ‫זאגט דער ייטב לב‪" :‬הצדיק הוא כמו מתכות הנקרא מאגנעט" – אז‬ ‫ער טוט דעם רצון הבורא ציען זיך אידן צו אים‪ .‬ממילא‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער האט אים געזאגט 'רוף צוזאם דאס כלל ישראל'‪ ,‬איז‬ ‫'ויעש משה כאשר צוה השם'‪ ,‬ער האט געטון דעם רצון הבורא‪,‬‬ ‫געדינט דעם אייבערשטן מיט אהבת ישראל און מיט אלעם‪' ,‬ותקהל‬ ‫העדה' – מען איז געקומען צו לויפן! מען דארף נישט קיין צייטונג און‬ ‫מודעות‪...‬‬ ‫נישט ביי יעדן זעט מען אזוי שטארק דעם אהבת ישראל‬ ‫וואס מיין איך צו זאגן? דער כח פון אהבת ישראל‪ ,‬דאס האט מען‬ ‫געזען ביי רבי איציקל‪ ,‬דאס האט מען געזען ביים קאלאשיצער‬ ‫רב‪ ,‬און דאס איז געווען ביי אלע צדיקים‪ .‬נאר ביי געוויסע צדיקים‬ ‫האט מען דאס נישט געזען אזוי בולט‪ ,‬און ביי געוויסע צדיקים האט‬ ‫י וזל"ק‪" :‬ואת כל העדה הקהל וגו' ויעש משה כאשר צוה ה' אותו ותקהל העדה וגו'‬ ‫[ח‪ ,‬ג‪-‬ה]‪ .‬והוה ליה למימר ויקהל העדה‪ ,‬ומה זה ותקהל‪ ,‬דמשמע מאליה‪ .‬על כן‬ ‫נראה כי משה היה לו כח המושך אליו‪ ,‬כמו אבן מאגנעט המושך אליו הברזל‪,‬‬ ‫לפי שהיה שורש כללות ישראל‪ ,‬ונקרא בזוהר (תשא קצא ע"ב) כללא דיהודאי‪,‬‬ ‫והוא היה המלמד תורת ה' לעמו ישראל‪ ,‬על כן כל חלק מישראל שהיה משתוקק‬ ‫חל‬ ‫לדבק בעיקרא ושרשא דכל עלמין הוא הבורא ב"ה‪ ,‬היה מתאסף מאליו אל‬ ‫משה‪ ,‬כי היה רעב וצמא לשמוע ממנו דבר ה' ורצונו יתברך‪ .‬וזהו שנאמר ויעש‬ ‫משה כאשר צוה ה' אותו‪ ,‬ר"ל שהיה משה מקיים ועושה מצות ה' כראוי‪ ,‬על כן‬ ‫ותקהל העדה (מאליה) אל פתח אהל מועד‪ .‬והטעם על זה אמר ויאמר משה‬ ‫אל העדה זה הדבר אשר צוה ה' לעשות‪ ,‬כלומר לפי שהיה משה אומר תמיד אל‬ ‫העדה זה אשר צוה ה' לעשות‪ ,‬על כן נכספו וכלתה נפשם לשמוע‪ ,‬לכן נקהלו‬ ‫מאליהם אליו אל פתח אהל מועד‪ ,‬והבן"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬ליוה"כ‬ ‫מען דאס געזען מער בולט‪ .‬דער קאלאשיצער רב האט אמאל פאר‬ ‫תקיעת שופר געגעבן א געשריי‪" :‬מיט אהבת ישראל קען מען גיין‬ ‫הויך‪ ,‬הויך‪ ,‬הויך‪ ,‬עד אין סוף ברוך הוא!"‪.‬‬ ‫עס איז נישט קיין לייכטע זאך אנצוקומען‬ ‫אהבת ישראל איז א מורא'דיגע מדריגה‪ ,‬דאס איז נישט אזא פשוט'ע‬ ‫זאך‪ ,‬מען דארף אסאך הארעווען אויף דעם‪ .‬ווי מען זעט אז‬ ‫דער רבי פנחס קאריצער זצ"ל האט געזאגט‪" :‬איך האב געארבעט‬ ‫זיבן יאר – אנדערע זאגן פערצן יאר – צו פארגינען א איד"‪ .‬און דאס‬ ‫איז נאכנישט אז ער האט ליב דעם איד‪ ,‬נאר פשוט אים צו פארגינען‬ ‫אז ער האט עפעס א גוטע זאך‪ ,‬נו‪ ,‬קען מען זיך שוין פארשטעלן וואס‬ ‫הייסט אהבת ישראל! אז מען איז זוכה צו אהבת ישראל איז מורא'דיג!‬ ‫און דער רבי איציקל איז געווען אין דעם א 'מופלג'!‬ ‫ארומגעפארן נאך געלט פאר אידן‬ ‫דער ציעשנובער רב פון דאהי‪ ,‬האט געקענט רבי איציקל נאך‬ ‫פונדערהיים – ווען ער איז געפארן קיין ציעשנוב‪ .‬האט ער‬ ‫געזאגט‪" :‬דער רבי איציקל‪ ,‬מילא זיינע מדרגות – דאס ווייס איך דאך‬ ‫נישט‪ ,‬אבער צו קענען ארומפארן נאך געלט אויף אזויפיל שטעט און‬ ‫דערפער צו שאפן געלט‪ ,‬און חתונה מאכן אזויפיל יתומים און שטיצן‬ ‫אזויפיל אלמנות – אין דער צייט וואס ביי אים אין שטוב איז געווען‬ ‫אזא דחקות 'עד ככר לחם' – דאס פארשטיי איך נישט!"‪.‬‬ ‫אזא רבי איציקל וואקסט ארויס פון גרויס האראוואניע וואס ער‬ ‫האט געארבעט אויף זיך! און אודאי דעם כח פון די צדיקי אמת‬ ‫וואס ער איז געווען דבוק אין זיי‪.‬‬ ‫ער איז געווען 'עמוק עמוק מי ימצאנו'‪ ,‬זכותו יגן עלינו‪.‬‬ ‫טל‬ ‫‪4‬‬ ‫‪yz‬‬ ‫ברכת מזל טוב חמה ולבבית אל מעלת כבוד ידיד נפשנו‪ ,‬היקר והחשוב‪,‬‬ ‫הנגיד הנכבד‪ ,‬הנדיב המרומם‪ ,‬לבו חם לכל דבר שבקדושה‪,‬‬ ‫טוב ומטיב לזולתו בספ"י‪ ,‬משכיל אל דל‪,‬‬ ‫ה"ה מוה"ר ר' שמואל הלוי גרובער שליט"א‬ ‫זכה להתגדל מנעוריו בבית מדרשו של רבינו זי"ע ומגדולי התומכים של המכון‬ ‫לרגל הכנסת בנו הבה"ח מרדכי דוב ני"ו לעול התורה והמצוות‬ ‫והברכה אחת הוא לכבוד אביו הדומ"ץ הגאון הגדול נודע בשערים‬ ‫הרב הצדיק רבי בנימין שליט"א‬ ‫יעזור השי"ת שזכותו הגדול של רבינו וזכות הפצת דברי תורתו יעמוד לך ולזרעך אחריך ע"ע להתברך‬ ‫בכל הברכות האמורות בתורה‪ ,‬ותרווה רב תענוג ונחת אצל כל יו"ח היקרים שיחי' ובכל אשר תפנה‬ ‫תשכיל ותצליח‪ ,‬ולהכתב בספרן של צדיקים לגמר חתימה טובה ושנה מבורכת בכל הענינים‪.‬‬ ‫כברכת ידידך מוקירך‬ ‫חיים מאיר וואגשאהל‬ ‫בשם המכון‬ ‫‪zy‬‬ ‫צו הערן די‬ ‫דברי כיבושין והתחזקות‬ ‫רופט ‪718-400-7790‬‬ ‫להערות והארות‪:‬‬ ‫‪845.459.5954‬‬ ‫‪zy‬‬ ‫לקבלת הקונטרס מדי שבוע‪:‬‬ ‫‪mechonshinova@gmail.com‬‬