בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

• גליון קנא • שנה ד
יום כיפור דבר השוה
תשפ"ז לכל נפש
אידיש
תוכן התורה הרה”ק ר’ דוד משה
[א] לשון הפסוק /א קשיא אויף די פסוק ויהי ערב ויהי בוקר מטשארטקוב זצ”ל פלעגט כסדר פאסטן,
‘יום אחד’ /צו פארשטיין די מדרש אז ס’איז מעגליך אז דער זיין רביצין הרבנית הצדיקת מרת פיגא -א
באשעפער האט ליב די מעשים פון רשעים. טאכטער פון הרה”ק ר’ אהרן מטשערנאביל
זצ”ל האט זיך געזארגט אז דאס וועט אפשוואכן
[ב] צוויי דרכים אין עבודת השי”ת :תורה ותפילה -אכילה ושתיה זיין געזונט ,האט זי געבעטן דעם גבאי אז די
/די צוויי בחינות ווערן אנגערופן מיט די נעמען :אור – שמים,
קומענדיגע מאל ווען ער טראגט אריין א קאווע
חושך – ארץ /די כוונה פון מאמר חז”ל ‘דו פרצופין נבראו’ בדרך
זאל ער איר זאגען כדי זי זאל קענען אריינגיין
עבודה /די עבודה צו מאכן פון ּדּ ”ּוּ � ַַּפ ְְר ִ
צּוִּפים ָָּ � -פ ִנִים ְ �ְּב ָָפ ִנִים.
זיכער מאכן אז דער רבי טרונקט דאס ,און אזוי
[ג] די כוונה פון די ווערטער פון די מדרש אז ס’איז מעגליך אז דער איז טאקע געווען ,דער גבאי האט אריינגעטראגן די
באשעפער האט ליב די מעשים פון רשעים /די תירוץ אויף די קאווע און האט געמאלדן די רעביצין אז ער האט
קשיא פארוואס ס’שטייט ביי בריאת העולם ‘יום אחד’ /די רמז אין געגעבן דעם רבי’ן די קאווע צו טרינקען.
פסוק ִ‘ִי �ְְׂש ָָר ֵֵאל ֲֲא � ֶֶׁש ר ְ �ְּב ָָך ֶֶא ְְת � ָָּפ ָָא ר’ /די רמז פון די צוויי עבודות אין
אונזער פרשה /די מצוה פון עסן ערב יום כיפור. ווען די רביצין איז אריינגעגאנגען צום רבי’ן האט
זי נאך געזעהן סימנים אויף די ערד פון די קאווע
וואס דער רבי האט אויסגעגאסן און האט זיך
[א] אויסגעטריקנט ,זי האט שוין פארשטאנען אז דער
לשון הפסוק רבי האט עס אויסגעגאסן ,האט זי שטילערהייט
מתפלל געווען צום באשעפער אז זי זאל קענען
א�ֹו ֵיֵ ָָא ַַמר ַַה ֲֲאִזִ ינ�ּו ַַה � � ָָּׁש ַַמִיִ ם ַוַ ֲֲא ַַד ֵ �ֵּב ָָרה ְוְ ִִת � ְְׁש ַַמע ָָה ָָא ֶֶרץ משפיע זיין אויף איר מאן ער זאל אפשטעלן די
ִִא ְְמ ֵֵרי ִִפי .אדער קענען מיר טייטשען אויף די וועג תענית ,און דאן האט זי זיך אנגערופן מיט א
ווייטאג צו איר הייליגע מאן “בארעכן זיך וועלכע
די פסוק :די הימלען זאלן צוהערן און איך וועל רעדן
איז טייערער ביי השי”ת צו דיין פאסטען צו דיין
אין פארנט פון זיי – און עסן”.
א�ֹו ֵיֵ ָָא ַַמר ַַה ֲֲאִזִ ינ ּו� ַַה � ָָּׁש ַַמִיִ ם אויך די ערד זאל צוהערן דער טשארטקאווער צדיק האט זיך פארטראכט
ַַו ֲֲא ַַד ֵ�ֵּב ָָרה ְְו ִִת � ְְׁש ַַמע ָָה ָָא ֶֶרץ
ִִא ְְמ ֵֵרי ִִפיְ .לְ ָָפ ֵֵר ׁׁש ַַעל ֶּד�ֶ ֶֶר ְְך
די ווערטער פון מיין מויל און זיך אנגערופן צו איר :דו ביסט גערעכט ,און
וואס איך רעד צו די יודן. איר געהייסן אריינברענגען א נייע קאווע ,און פון
ַַה ּּמּו ָָּסרְּ�ְ ,כ ִִתיב (בראשית א,
דאן אן אויפגעהערט מיט די תעניתים‘( .מפי ספרים
ה) ‘ַוַ ְיְ ִִהי ֶֶע ֶֶרב ַוַ ְיְ ִִהי בֹוֹ ֶֶקר יֹוֹ ם
וסופרים’ להרה”צ ר’ אליעזר דוד פריעדמאן ז”ל פר’ מטות
ֶֶא ָָחד’ְ ,וְ ִלִ ְְכאֹוֹ ָָרה ֲֲהָוָ ה ֵלֵ יּהּ
אׁשֹוֹ ן’ְּ�ְ ,כמֹוֹ יַמר ‘יֹוֹ ם ִִר ׁ ְלְ ֵֵמ ַ
א קשיא אויף די פסוק עמ’ תס”ז)
ֶׁש� ֶ ָ�ָּכתּוּב יֹוֹ ם ֵׁש� ֵ ִנִ י יֹוֹ ם ְׁש� ְ ִלִ יִׁש� ִ י. ויהי ערב ויהי בוקר ‘יום די מעשה איז א העכערע מעשה און אונז קענען
אחד’ נישט האבן א השגה דערין ,אבער וואס אונז קענען
ארויסלערנען דערפון אז צדיקים האבן געגעסן אלץ
ְלְ ָָפ ֵֵרׁשׁ ַַעל ֶֶּד� ֶֶר ְך� ַַה ָ
ּמּּוָּסר א חלק אין זייער עבודת השם.
צו מפרש זיין די פסוק אויף די וועג פון מוסרְּ�ְ ,כ ִִתיב אין די קומענדיגע תורה גייט אונז די בת עין
בֹוֶֹקר יֹוֹ ם ֶֶא ָָחד’ ס’שטייט (בראשית א ,ה) ‘ַוַ ְיְ ִִהי ֶֶע ֶֶרב ַוַ ְיְ ִִהי ֶ אויסשמועסן די עבודה פון עסן ,און ווי אזוי עס
אין פסוק ‘ס’איז געווארן ביינאכט און ס’איז געווארן איז חשוב ביים באשעפער פונקט אזוי ווי תורה
ותפלה -ווען עס ווערט געטאהן מיט די ריכטיגע
אֹוָֹרה ֲֲהָוָ ה ֵלֵ יּהּ
אינדערפרי און ס’איז איין טאג’ְ ,וְ ִלִ ְכְ ָ כוונה ,ובפרט אין ערב יום כיפור וואס די עסן
ְלְ ֵֵמ ַיַמר ‘יֹוֹ ם ִִראׁשֹׁוֹ ן’ און לכאורה וואלט די פסוק ווערט א חלק פון הייליגן טאג פון יום כיפור .כי
ביום הזה יכפר עליכם
א
(שם) ַ �ַּגם ְלְ ָָה ִִבין ַַמ ֲֲא ַַמר ֲֲחַזַ ”ל ַ �ַּב �ִִּמ ְְד ָָר ׁׁש ַַעל � ָָּפסּוּק
געדארפט זאגן אז ס’איז געווארן ‘די ערשטע טאג’אְּ�ְ ,כמֹוֹ
ֹח ֶֶׁש� ְְך ָָק ָָרא ָלָ ְיְ ָלָ ה’, ‘ַוַ ִ �ִּי ְְק ָָרא ֱֱאֹל ִִֹהים ָלָ אֹוֹ ר יֹוֹ ם ְוְ ַלַ ֹ יִׁשי אזוי ווי עס שטייט ביי די � ֶֶׁש ָ�ָּכתּוּב יֹוֹ ם � ֵֵׁשִנִ י יֹוֹ ם � ְְׁשִלִ � ִ
ְוְ ָָד ְְר ׁׁש�ּו ַַרּבֹּוֹ ֵֵתינ�ּו ַזַ ”ל (בר”ר ג ,ח) ‘ַוַ ִ �ִּי ְְק ָָרא ֱֱאֹל ִִֹהים אנדערע טעג ‘די צווייטע טאג’ און אזוי ווי די פסוק
יֶהם ֶׁש� ֶ ל ַַצִּד�ִ ִיִקיםְ‘ ,וְ ַלַ חֹוֹ ֶׁש� ֶ ְְך ָלָ אֹוֹ ר יֹוֹ ם’ ֵֵאּלּ�ּו ַַמ ֲֲעֵׂש�ֵ ֶ
זאגט ווייטער ‘די דריטע טאג’.
יֶהם ֶׁש� ֶ ל ְְרָׁש� ָ ִִעיםאְ ,וְ ִִכי ְ �ְּב ֵֵאיֶזֶ ה ָָק ָָרא ָלָ ְיְ ָלָ ה’ ֵֵאּלּ ּּו ַַמ ֲֲעֵׂש�ֵ ֶ
ְ
ַַמ ֲֲעִׂש�ִ ים ָָח ֵֵפץ ַַה ָ�ָּקדֹוֹ ׁׁש ָ �ָּברּוְּך הּוּאֱֱ ,הֵוֵ י אֹוֹ ֵֵמר ְ �ְּב ַַמ ֲֲעֵׂש�ֵ י
ַַה �ַַּצִּד�ִ ִיִקיםב ,ע”כ. צו פארשטיין די מדרש אז ס’איז מעגליך אז דער באשעפער
מּוָּבן ְוְ ִִכי ַַת ֲֲעֶלֶ ה ַַעל ַּד�ַ ְְע ְ�ְּת ָָך ֶׁש� ֶ ַַה ָ�ָּקדֹוֹ ׁׁשָ ְוְ ִלִ ְְכאֹוֹ ָָרה ֵֵאינֹוֹ האט ליב די מעשים פון רשעים
ָ �ָּברּו ְְּך הּוּא ָָח ֵֵפץ ְ �ְּב ַַמ ֲֲעֵׂש�ֵ י ָָה ְְרָׁש� ָ ִִעים.
ַ �ַּגם ְלְ ָָה ִִבין ַַמ ֲֲא ַַמר ֲֲחַזַ ”ל ַ �ַּב �ִִּמ ְְד ָָרׁשׁ ַַעל � ָָּפסּוּק (שם) ‘ַוַ ִ �ִּי ְְק ָָרא
א .במדרש שם‘ :ויאמר אלהים יהי אור’ אלו מעשיהן ֹחֶֹׁש ְך� ָָק ָָרא ָלָ ְיְ ָלָ ה’ אויך דארף מען ֹלִֹהים ָלָ אֹוֹ ר יֹוֹ ם ְוְ ַלַ � ֶ ֱֱא ִ
של צדיקים‘ ,ויבדל אלהים בין האור ובין החושך’
בין מעשיהן של צדיקים למעשיהן של רשעים‘ ,ויקרא
פארשטיין וואס חז”ל דרש’ענען אויף די פסוק ‘און דער
אלהים לאור יום’ אלו מעשיהן של צדיקים‘ ,ולחושך באשעפער האט גערופן צו די ליכטיגקייט טאג און צו
קרא לילה’ אלו מעשיהן של רשעים.
ב .בר”ר ב ,ה‘ :והארץ היתה תהו ובהו’ אלו מעשיהן ּבֹּוֵֹתינּוּ
די פינסטערניש האט ער גערופן נאכט’ְ ,וְ ָָד ְְרׁשׁ�ּו ַַר ֵ
של רשעים‘ ,ויאמר אלהים יהי אור’ אלו מעשיהן של
צדיקים ,אבל איני יודע באיזה מהם חפץ אם במעשה
ֹלִֹהים ָלָ אֹוֹ ר יֹוֹ ם’ ֵֵאּלּ�ּו ַַמ ֲֲע ֵֵׂש� ֶיֶהם ַזַ ”ל (בר”ר ג ,ח) ‘ַוַ ִ �ִּי ְְק ָָרא ֱֱא ִ
אלו ואם במעשה אלו ,כיון דכתיב ‘וירא אלהים את � ֶֶׁשל ַַצ ִִּד� ִיִקים און חז”ל האבן געדרש’נט די פסוק ‘און דער
האור כי טוב’ הוי במעשיהן של צדיקים חפץ ואינו
חפץ במעשיהן של רשעים. באשעפער האט גערופן צו די ליכטיגקייט טאג’ מיינט די
מעשים ֵֵאּלּּוּ ַַמ ֲֲע ֵֵׂש� ֶיֶהם � ֶֶׁשל ְְר � ָָׁש ִִעיםב און די צווייטע האלב
פונעם פסוק ‘און צו די טונקלקייט האט ער גערופן נאכט’ דאס מיינט די מעשים פון די רשעיםְ ,וְ ִכִ י
רּוְּך הּוּא און די מדרש איז ממשיך און זאגט ‘אונז דארפן וויסן וועלכע ְ �ְּב ֵֵאיֶזֶ ה ַַמ ֲֲע ִִׂש� ים ָָח ֵֵפץ ַַה ָ �ָּקדֹוֹׁשׁ ָ �ָּב ְ
אֹוֵֹמר ְ �ְּב ַַמ ֲֲע ֵֵׂש� י ַַהַּצ�ַ ִִּד� ִיִקיםג זאגט אונז די פסוק פון די מעשים איז באוויליגט ביי דער באשעפער’ֱֱ ,הֵוֵ י ֵ
(ווי עס שטייט ווייטער וירא אלהים את האור כי טוב) אז דער באשעפער וויל די מעשים פון די צדיקיםַַ ,עד
ַ�ַּכאן ביז דא איז די מדרש.
מּוָּבן ְוְ ִכִ י ַַת ֲֲעֶלֶ ה ַַעל ַַּד� ְְע ְ�ְּת ָָך � ֶֶׁש ַַה ָ �ָּקדֹוֹׁשׁ ָ �ָּב ְ
רּוְּך הּוּא ָָח ֵֵפץ ְ �ְּב ַַמ ֲֲע ֵֵׂש� י ָָה ְְר � ָָׁש ִִעים און לכאורה איז אֹוָֹרה ֵֵאינֹוֹ ָ ְוְ ִלִ ְכְ ָ
עס נישט צו פארשטיין ווי אזוי קומט אפילו אויפן געדאנק אז השי”ת איז באוויליגט מיט די מעשים
פון די רשעים.
[ב]
צוויי דרכים אין עבודת השי”ת :תורה ותפילה -אכילה ושתיה
ּוְּלְ ָָה ִִבין ָ�ָּכל ֶזֶ ה און צו פארשטיין די ענין וואס די מדרש וויל אונז מסביר זייןִִ ,ה ֵ�ֵּנה ַ �ַּב ֲֲעבֹוֹ ַַדת ַַה ֵ
ּבֹּוֵֹרא
בֹוָֹדה אין עבודת השם איז דא צוויי פארשידענע עבודות ,א’ ַלַ ֲֲעבֹוֹד ֶֶאת ה’ ָ �ָּב ְ
רּוְּך הּוּא ֵיֵ ׁשׁ ב’ ִִמיֵנֵ י ֲֲע ָ
ווייל ווען די תורה זאגט ‘יֹום ֶֶא ָָחד -איין טאג’ זעהט נישט אויס ווי די פסוק רעכנט די טאג אלס די ערשטע טאג פון די וואך ,אזוי ווי די פסוק א.
רופט אן די קומענדיגע טעג לויט זייער נומער אין די וואך ווי למשל יֹום ֵֵׁשִנִ י -צווייטע טאג – אדער יֹום ְְׁשִלִ ִ
יִׁשי -די דריטע טאג.
אין מדרש שטייט‘ :ויאמר אלהים יהי אור’ אלו מעשיהן של צדיקים [די פסוק זאגט און דער אייבישטער האט געזאגט אז ס’זאל זיין ליכטיגקייט – ב.
דאס מיינט די מעשים פון די צדיקים]‘ ,ויבדל אלהים בין האור ובין החושך’ בין מעשיהן של צדיקים למעשיהן של רשעים [און ס’שטייט אין פסוק
‘דער אייבישטער האט אפגעשיידט צווישן די ליכטיגקייט און די טונקל’ דאס מיינט צווישן די מעשים פון די צדיקים און די מעשים פון די רשעים],
‘ויקרא אלהים לאור יום’ אלו מעשיהן של צדיקים [און די פסוק זאגט ווייטער ‘און דער אייבישטער האט גערופן צו די ליכטיגקייט מיטן נאמען טאג’
דאס מיינט די מעשים פון די צדיקים וואס ווערן אנגערופן טאג]‘ ,ולחושך קרא לילה’ אלו מעשיהן של רשעים [און די פסוק זאגט ווייטער ‘און צו די
טונקלקייט האט דער אייבישטער גערופן נאכט’ דאס מיינט די מעשים פון די רשעים וואס זענען צוגעגליכן צו די נאכט].
דער מדרש זאגט אויף די פסוק [בר”ר ב ,ה]‘ :והארץ היתה תהו ובהו’ אלו מעשיהן של רשעים [די פסוק זאגט ‘און די ערד איז געווען פוסט און ג.
וויסט’ -דאס מיינט די מעשים פון די רשעים]‘ ,ויאמר אלהים יהי אור’ אלו מעשיהן של צדיקים [און די פסוק זאגט ווייטער ‘און דער אייבישטער
האט געזאגט ס’זאל זיין ליכטיג’ דאס מיינט די מעשים פון די צדיקים] ,אבל איני יודע באיזה מהם חפץ אם במעשה אלו ואם במעשה אלו [אבער איך
ווייס דאך נישט וועלכע מעשים וויל דער באשעפער צו די מעשים פון די צדיקים -צו די מעשים פון די רשעים] ,כיון דכתיב ‘וירא אלהים את האור
כי טוב’ [וויבאלד עס שטייט אין פסוק ‘און דער אייבישטער האט געזעהן די ליכטיגקייט אז ס’איז גוט’] הוי במעשיהן של צדיקים חפץ [זעהן מיר אז
דער באשעפער וויל די מעשים פון די צדיקים וואס ווערן אנגערופן ‘אור’] ואינו חפץ במעשיהן של רשעים [און דער באשעפער וויל נישט די מעשים
פון די רשעים וואס ווערן אנגערופן ‘חושך’].
ב
תֹוָֹרה ְּוְּת ִִפ ָ �ָּלה ַּוַּמ ֲֲע ֵֵׂש� י ַַה �ִִּמ ְְצֹוֹ ת די ערשטע עבודה איז צו ְ �ְּב ָ ּוְּלְ ָָה ִִבין ָ�ָּכל ֶזֶ הִִ ,ה ֵ �ֵּנה ַ �ַּב ֲֲעבֹוֹ ַַדת ַַהּבֹּוֹ ֵֵרא ָ �ָּברּו ְְּך הּוּא ֵיֵ ׁׁש
דינען דעם באשעפער מיט תורה און תפלה און מעשי ּוְּת ִִפ ָ�ָּלה
ב’ ִִמיֵנֵ י ֲֲעבֹוֹ ָָדה ,א’ ַלַ ֲֲעבֹוֹ ד ֶֶאת ה’ ְ �ְּבתֹוֹ ָָרה ְ
המצות. ּוַּמ ֲֲעֵׂש�ֵ י ַַה �ִִּמ ְְצֹוֹת.
ַ
ְ �ְּב ִִחיָנָ ה ב’ ַלַ ֲֲעבֹוֹ ד ה’ ְ �ְּב ִִעְנְ ְיְ ֵנֵ י ָָהעֹוֹ ָלָ ם ַַה ֶ �ֶּזה ַ �ַּב ֲֲא ִִכיָלָ ה
ְ �ְּב ִִחיָנָ ה ב’ ַלַ ֲֲעבֹוֹד ה’ ְ �ְּב ִִעְנְ ְיְ ֵנֵ י ָָהעֹוָֹלָ ם ַַה ֶ �ֶּזה ַ �ַּב ֲֲאִכִ יָלָ ה
ּוְּׁש� ְ ִִת ָ �ָּיה ְוְ ַַכּדֹּוֹ ֶֶמה ּוְּׁש� ְ ָָאר ָָצ ְְר ֵֵכי ּגּ ּוּפֹוֹ ַלַ ֲֲעׂשֹׂוֹ ָָתן ְלְ ֵׁש� ֵ ם ה’,
ּדֹּוֶֹמה די צווייטע בחינה איז צו דינען דעם ּוְּׁש ִִת ָ �ָּיה ְוְ ַכַ ֶ
�ְ ְ�ְּכגֹוֹ ן ְלְ ַַח ֵ �ֵּזק ּגּ ּוּפֹוֹ ַלַ ֲֲעבֹוֹ ַַדת ַַהּבֹּוֹ ֵֵרא ָ �ָּברּו ְְּך הּוּא ַַעל ְיְ ֵֵדי
באשעפער מיט וועלטליכע זאכען ווי עסן און טרינקען ָָה ֲֲא ִִכיָלָ ה ּוְּׁש� ְ ִִת ָ �ָּיה ְוְ ַַכּדֹּוֹ ֶֶמה.
ׂשֹׂוָֹתן ְלְ � ֵֵׁשם ה' ּוְּׁש ָָאר ָָצ ְְרֵכֵ י ּגּּוּפ�ֹו ַלַ ֲֲע ָ און דאס גלייכןְ � , ּוְּב ִִחיָנָ ה ָָהא’ ִנִ ְְק ָָרא ְ �ְּב ִִחיַנַ ת אֹוֹ רֶׁ ,ש� ֶ ִ �ִּנ ְְר ָָאה ַלַ ֹּכ� ֹל ֶׁש� ֶ הּוּא ְ
עֹוֹ ֵֵבד ה’ְ ,וְ ִנִ ְְק ָָרא ְ �ְּב ִִחיָנָ ה ז ּּו ָׁש� ָ ַַמִיִ םְּ� ְ ,ב ִִחיָנָ ה ֶֶעְלְ יֹוֹ ָנָ ה.
און אנדערע באדערפענישן פאר זיין גוף ער זאל
ֹח ֶֶׁש� ְְךֶׁ ,ש� ֶ ֵֵאינֹוֹ ִנִ ְְר ָָאה ַלַ ֹּכ� ֹל ֶׁש� ֶ הּוּא ְלְ ֵׁש� ֵ ם ּוְּב ִִחיָנָ ה ב’ ִנִ ְְק ָָרא ֹ ְ
דאס טאהן פארן באשעפער’ס וועגןְּ�ְ ,כגֹוֹ ן ְלְ ַַח ֵ �ֵּזק ּגּּוּ פֹוֹ ה’ְ ,וְ ַגַ ם ְ �ְּב ִִחיָנָ ה ז ּּו ִנִ ְְק ָָרא ֶֶא ֶֶרץֶׁ ,ש� ֶ הּוּא ַ �ַּבְּד�ְ ָָב ִִרים ַ �ַּגְׁש� ְ ִִמ ִ �ִּיים.
ּוְּׁש ִִת ָ �ָּיה
ּוּ� הּוּא ַַעל ְיְ ֵֵדי ָָה ֲֲאִכִ יָלָ ה � ְ ּבֹּוֵֹרא ָ �ָּבר ְך
ַלַ ֲֲעבֹוֹ ַַדת ַַה ֵ ְוְ ָָהעֹוֹ ֶׂש�ֶ ה אֹוֹ ָָתם ִנִ ְְר ָָאה ְ�ְּכ ַַמ ֲֲעֵׁש� ֵ י ָָה ְְרָׁש� ָ ִִעים ֶׁש� ֶ עֹוֹ ְְס ִִקין
ּדֹּוֶֹמה צום ביישפיל אז ער טוט דאס כדי צו שטארקן ְוְ ַכַ ֶ ַ �ַּב ֲֲא ִִכיָלָ ה ּוְּׁש� ְ ִִת ָ �ָּיה ְלְ ַַה � ִִּׂש� יג ַ�ַּת ֲֲאָוָ ָָתם ַ�ַּת ֲֲאֹוֹת ּגּ ּו ָָּפִנִ ּיֹּוֹ תַַ ,רק
זיין גוף צו דינען דעם באשעפער דורך די עסן און ּוְּמכּו �ָָּּסהקּוָּעה ְ ֶזֶ ה ָָהעֹוֹ ֵֵסק ִ �ִּב ְְב ִִחיָנָ ה ז ּּו ְלְ ֵׁש� ֵ ם ה’ ַ�ַּכ �ָָּוָנָ תֹוֹ ְ�ְּת ָ
ְ �ְּבִלִ ּבֹּוֹ ִ �ִּבְלְ ָָבד ְוְ ֵֵאינֹוֹ ִנִ ְְר ָָאה ִִמ ַ �ַּבחּוּץ.
טרינקען און דאס גלייכן.
יֶהם (ברכות סאּ ).דּ ” ּּו ְוְ ָלָ ֶזֶ ה ָָר ְְמז�ּו ַַרּבֹּוֹ ֵֵתינ�ּו ַזַ ”ל ְ �ְּב ִִד ְְב ֵֵר ֶ
צּוִּפין ִנִ ְְב ְְראּוְּ ,לְ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב’ ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ �ַּנ”לַַ ,הְיְ ינ ּּו ְ �ְּב ִִחיָנָ ה � ַַּפ ְְר ִ
די צוויי בחינות ווערן אנגערופן מיט די נעמען :אור – שמים ,חושך -ארץ
ְּוְּב ִִחיָנָ ה ָָהא’ ִנִ ְְק ָָרא ְ �ְּב ִִחיַנַ ת אֹוֹ ר און די בחינה פון דינען דעם באשעפער מיט תורה און תפלה ווערט
עֹוֵֹבד ה’ ווייל יעדער זעהט אז ער דינט אנגערופן מיטן נאמען ‘אֹור’ -ליכטיגקייטֶֶׁ � ,ש ִ�ִּנ ְְר ָָאה ַלַ ֹּכ� ֹל � ֶֶׁשהּוּא ֵ
‘ָׁש ַַמִיִ ם’ -הימלְּ� ְ ,ב ִִחיָנָ ה ֶֶעְלְ יֹוָֹנָ ה דעם באשעפערְ ,וְ ִנִ ְְק ָָרא ְ �ְּב ִִחיָנָ ה זּוּ � ָָׁש ַַמִיִ ם און די בחינה ווערט אנגערופן ָ
ווייל ס’איז א העכערע בחינה.
ֹחֶֹׁש ְְך און די צווייטע בחינה פון דינען דעם באשעפער מיט די וועלטליכע זאכן ְּוְּב ִִחיָנָ ה ב' ִנִ ְְק ָָרא � ֶ
ווערט אנגערופן מיטן נאמען ‘ֹח ֶֶֹׁשְך’ -טונקלֶֶׁ � ,ש ֵֵאינ�ֹו ִנִ ְְר ָָאה ַלַ ֹּכ� ֹל � ֶֶׁשהּוּא ְלְ � ֵֵׁשם ה’ ווייל ס’איז נישט
אנערקענט פאר יעדן אז ער טוט דאס פארן באשעפער’ס וועגןְ ,וְ ַגַ ם ְ �ְּב ִִחיָנָ ה ז�ּו ִנִ ְְק ָָרא ֶֶא ֶֶרץ און די
בחינה ווערט אנגערופן ֶ‘ֶא ֶֶרץ’ -די ערדֶֶׁ � ,שהּוּא ַ �ַּב ְְּד� ָָב ִִרים ַ �ַּג � ְְׁש ִִמ ִ �ִּיים ווייל דאס איז וועלטליכע און
גשמיות’דיגע זאכן.
אֹוָֹתם ִנִ ְְר ָָאה ְ�ְּכ ַַמ ֲֲע � ֵֵׁשי ָָה ְְר � ָָׁש ִִעים און ווער עס טוט די גשמיות’דיגע זאכן זעהט אויס ווי עֹוֶֹׂש� ה ָ
ְוְ ָָה ֶ
ּוְּׁש ִִת ָ �ָּיה ְלְ ַַה � ִִּׂש� יג ַ�ַּת ֲֲאָוָ ָָתם ַ�ַּת ֲֲאֹוֹ ת ָ
ּגּּוָּפִנִ ּיֹּוֹ ת עֹוְֹס ִִקין ַ �ַּב ֲֲאִכִ יָלָ ה � ְ
ער טוט אזוי ווי די מעשים פון די רשעיםֶֶׁ � ,ש ְ
וואס די רשעים זענען שטענדיג באשעפטיגט מיט עסן און טרינקען צו דערגרייכן זייערע פיזישע
עֹוֵֹסק ִ �ִּב ְְב ִִחיָנָ ה זּוּ ְלְ � ֵֵׁשם ה’ נאר דער מענטש וואס ער איז (קערפערליכע) תאוות און גליסטונגעןַַ .רק ֶזֶ ה ָָה ֵ
קּוָּעה ְּוְּמ ָ�
כּוָּּסה ְ �ְּבִלִ ּבֹּוֹ ִ �ִּבְלְ ָָבד איז באשעפטיגט מיט די בחינה פון עסן פארן באשעפער’ס וועגןַּ�ַ ,כ ָ �ָּוָנָ תֹוֹ ְ�ְּת ָ
זיין כוונה באהאלטן און פארדעקט אליין אין זיין הארץְ ,וְ ֵֵאינֹוֹ ִנִ ְְר ָָאה ִִמ ַ �ַּבחּוּץ און ס’זעהט זיך נישט אן
פון דרויסן.
די כוונה פון מאמר חז”ל ‘דו פרצופין נבראו’ בדרך עבודה
צּוִּפין ִנִ ְְב ְְראּוּ ד און דאס האבן חז”ל מרמז געווען
ּבֹּוֵֹתינּוּ ַזַ ”ל ְ �ְּב ִִד ְְב ֵֵר ֶיֶהם (ברכות סאּ ).דּ ”ּוּ � ַַּפ ְְר ִ
ְוְ ָלָ ֶזֶ ה ָָר ְְמזּוּ ַַר ֵ
מיט זייערע ווערטער אז אדם הראשון איז באשאפן געווארן מיט 2פנימ’ער -איין פנים פון פארנט
צּוִפים ,דאס מיינט צוויי פנימער איינס
די ווארט ‘דו’ איז אין אראמיש צוויי ,און חז”ל זאגן אונז אז אדם הראשון איז באשאפן געווארן מיט ּד”ּו ַַּפ ְְר ִ ד.
פארקערט פונעם צווייטן ,און דער בת עין גייט שוין ערקלערן א רמז אין די הייליגע לשון פון חז”ל וואס זיי האבן מרמז געווען מיט די ווארט ‘דו’.
ג
און איין פנים פון אונטןְ ,לְ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב’ ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ�ַּנ”ל וואס די
א’ ְְמרּו �ָָּּמז ְ �ְּבאֹוֹ ת ו’ ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ַַה ְְמָׁש� ָ ָָכה ִִמְלְ ַַמ ְְעָלָ ה
ּוְּב ִִחיָנָ ה ב’ ְְמרּו �ָָּּמז ְ �ְּבאֹוֹ ת ד’, ְלְ ַַמ � ָָּטה ְלְ ֵֵעין ֹּכ� ֹלְ , לשון חז”ל אז דאס מענטש איז באשאפן געווארן מיט צוויי
ְלְ ׁׁשֹוֹ ן ַּד�ַ ל ְוְ ָגָ רּו ַַּע ְלְ ַַמ ְְר ִִאית ָָה ַַעִיִ ן. פנימ’ער מיינט אונז צו מרמז זיין אויף די צוויי דרכים אין
ְוְ ֶזֶ ה�ּו ֲֲעבֹוֹ ָָד ֵֵתנ�ּו ָ�ָּת ִִמידֶׁ ,ש� ֶ ִ �ִּי ְְהי�ּו ְׁש� ְ ֵנֵ י ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֵֵאּלּ ּוּ, עבודת השי”ת (תורה ותפלה -אכילה ושתיה)ה.
צּוִּפיםִ ,יִ ְְהי�ּו � ָָּפִנִ ים ְ �ְּב ָָפִנִ יםֵֵּ � ,פירּו ּׁׁש ַַהְיְ ינ�ּו ּדּ ”�ּו � ַַּפ ְְר ִ
ֶׁש� ֶ �ְּׁש� ְ ֵ�ֵּתי ָָה ֲֲעבֹוֹ דֹוֹ ת ִיִ ְְהי ּּו ְ�ְּכ ֶֶא ָָחד.
ַַהְיְ ינ�ּו ֶׁש� ֶ ַ�ַּכ ֲֲאֶׁש� ֶ ר ַיַ ֲֲעסֹוֹ ק ַ �ַּב ֲֲא ִִכיָלָ ה ּוְּׁש� ְ ִִת ָ �ָּיה ִיִ ְְהֶיֶ ה
ַַמ ְְחַׁש� ַ ְְבּתּ�ֹו ָ�ָּת ִִמיד ְ�ְּכ ֵֵדי ֶׁש� ֶ ִ �ִּי ְְהֶיֶ ה ל�ֹו ֹּכ� ַַֹח ִלִ ְלְ מֹוֹ ד
ּוְּלְ ִִה ְְת � ַַּפ ֵ�ֵּלל ְוְ ַלַ ֲֲעבֹוֹ ד ֶֶאת ה’ְ ,וְ ֵֵכן ִ �ִּבְׁש� ְ ַַעת ַַהּתֹּוֹ ָָרה די רמז פון די לשון ּדּ "ו
ּוִּמ ְְת � ַַּפ ֵ�ֵּלל ְ �ְּבֹכ ַַֹח
ּוְּת ִִפ ָ�ָּלה ִִמ �ֵֵּמיָלָ א הּוּא לֹוֹ ֵֵמד ִ ְ
ָָה ֲֲא ִִכיָלָ ה ַַההּוּא. ַַהְיְ ינ�ּו ְ �ְּב ִִחיָנָ ה א’ ְְמ �ָ
רּוָּּמז ְ �ְּבאֹוֹ ת ו’ ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ַַה ְְמ � ָָׁשָכָ ה ִִמְלְ ַַמ ְְעָלָ ה
ְלְ ַַמ �ָָּטה ְלְ ֵֵעין ֹּכ� ֹלו דאס מיינט די ערשטע בחינה פון תורה
ְוְ ֶזֶ ה�ּו ֶׁש� ֶ �ְּׁש� ְ ֵנֵ י ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ֵֵה �ָָּמה ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת � ָָּפִנִ ים
ְ �ְּב ָָפִנִ יםֵֵּ � ,פירּו ּׁׁש ֶׁש� ֶ ֵֵה �ָָּמה ִִמ ְְת ַַח ְ �ְּב ִִרים ֶזֶ ה ִִעם ֶזֶ ה
ותפלה וואס איז מרומז אין די אות ו’ וואס יעדער זעהט
ַ�ַּכ ַ �ַּנ”לְ ,וְ ֵֵאין ֶֶא ָָחד ּדֹּוֹ ֶֶחה ֶֶאת ֲֲח ֵֵבירֹוֹ ַַ ,הְיְ ינ ּּו �ֶּׁש� ֶ ֵֵאין
טּוְּמ ָָטם ִ �ִּבְׁש� ְ ַַעת ַַה ְ�ְּת ִִפ ָ�ָּלה ַ �ַּב ֲֲעבּוּר ַַה ֲֲא ִִכיָלָ ה ווי מ’איז ממשיך השפעות פון הימל צו די וועלט.
ִלִ ּבֹּוֹ ְְמ ְ
רּוָּּמז ְ �ְּבאֹוֹ ת ד’ און אין די צווייטע בחינה פון ְּוְּב ִִחיָנָ ה ב’ ְְמ �ָ
דינען דעם באשעפער מיט אכילה ושתיה איז מרומז אין די אות ‘ד’ְ ,לְ ׁשֹׁוֹ ן ַַּד� ל ְוְ ָגָ ַ
רּוַּע ְלְ ַַמ ְְר ִִאית ָָה ַַעִיִ ן
וואס דאס אות ‘ד’ ווערט ארויסגעזאגט ‘דלת’ איז א לשון פון ארימקייט און שלעכטע אויסזעהן
פארן מענטשליכן אויגז.
די עבודה צו מאכן פון ּדּ ”ּוּ � ַַּפ ְְר ִ
צּוִּפים ָָּ � -פִנִ ים ְ �ְּב ָָפִנִ ים
בֹוָֹד ֵֵתנ�ּו ָ�ָּת ִִמיד און דאס איז שטענדיג אונזער עבודהֶֶׁ � ,ש ִ �ִּי ְְהי�ּו � ְְׁשֵנֵ י ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֵֵאּלּ�ּו אז די צוויי ְוְ ֶזֶ ה�ּו ֲֲע ָ
צּוִּפים וואס בחינות פון דינען דעם באשעפער מיט תורה ותפלה און אכילה ושתיהַַ ,הְיְ ינ�ּו ּדּ ”�ּו � ַַּפ ְְר ִ
צּוִפים -צוויי פארקערטע פנימ’ערחִ ,יִ ְְהיּוּ � ָָּפִנִ ים ְ �ְּב ָָפִנִ יםט זאלן די צוויי דאס וואס איז געווען ּד”ּו ַַּפ ְְר ִ
פנימ’ער זיין ‘פנים בפנים’ ווי איין פנים קוקט צום צווייטן פנים.
� ֵֵּפירּוּׁשׁ � ֶֶׁש � � ְְּׁש ֵ�ֵּתי ָָה ֲֲעבֹוֹדֹוֹ ת ִיִ ְְהי�ּו ְ�ְּכ ֶֶא ָָחד דאס מיינט אז די צוויי פארשידענע עבודות זאלן זיין ביים
מענטש ווי איינס און 'פנים בפנים'ַַ ,הְיְ ינ�ּו � ֶֶׁש ַ�ַּכ ֲֲא � ֶֶׁשר ַיַ ֲֲעסֹוֹ ק ַ �ַּב ֲֲאִכִ יָלָ ה דאס מיינט אז ווען ער איז
באשעפטיגט מיט עסן און טרינקעןִ ,יִ ְְהֶיֶ ה ַַמ ְְח � ַַׁש ְְבּתֹּוֹ ָ�ָּת ִִמיד ְ�ְּכ ֵֵדי � ֶֶׁש ִ �ִּי ְְהֶיֶ ה לֹוֹ ֹּכ� ַַֹח ִלִ ְלְ מֹוֹד ּוְּלְ ִִה ְְת � ַַּפ ֵ �ֵּלל ְוְ ַלַ ֲֲעבֹוֹד
ֶֶאת ה' זאל זיין מחשבה שטענדיג זיין אז ער טוט דאס כדי ער זאל האבן כח צו לערנען און
דאווענען און דינען דעם באשעפער.
ֹכַֹח ָָה ֲֲאִכִ יָלָ ה ַַההּוּא און אזוי איז עס טאקע לֹוֵֹמד ִּוִּמ ְְת � ַַּפ ֵ �ֵּלל ְ �ְּב ַ
ּתֹּוָֹרה ְּוְּת ִִפ ָ �ָּלה ִִמ �ֵֵּמיָלָ א הּוּא ֵ
ְוְ ֵכֵ ן ִ �ִּב � ְְׁש ַַעת ַַה ָ
אז ווען ער לערנט און ער דאוונט דעמאלסט לערנט ער און ער דאוונט מיט די כח פון דאס עסן.
ְוְ ֶזֶ ה�ּו � ֶֶׁש � � ְְּׁשֵנֵ י ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ֵֵה �ָָּמה ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת � ָָּפִנִ ים ְ �ְּב ָָפִנִ ים ,דאס איז טייטש אז די צוויי בחינות ווערן ‘פנים
בפנים’ אז איין פנים קוקט אויפן צווייטן פניםֵֵּ � ,פירּוּׁשׁ � ֶֶׁש ֵֵה �ָָּמה ִִמ ְְת ַַח ְ �ְּב ִִרים ֶזֶ ה ִִעם ֶזֶ ה ַ�ַּכ ַ�ַּנ”ל דאס מיינט
ווען חז”ל רעדן וועגן די בריאה פון ‘אדם הראשון’ מיינען זיי נישט ספעציפיש די בריאה פון ‘אדם הראשון’ ,נאר זיי זענען מרמז בכלליות א רמז ה.
אויף די גאנצע ענין פון די ‘בריאת האדם’ – באשאפונג פון די מענטש ,אז ס’איז געווען מיט די כוונה פון האבן אין זיך צוויי פארשידענע פנימער אין
עבודת השי”ת
די אות ו’ ווערט אנגערופן אין זוהר הק’ און אין ספרי קבלה אלס דער אות וואס איז ממשיך השפעות ,ווייל עס זעהט אויס ווי א גראדע שטעקן פון ו.
אויבן ביז אונטן ,און דאס איז מרמז אז ס’ברענגט אראפ השפעות פון הימעל צו די ערד.
ווייל די עבודה פון עסן זעהט אויס פאר מענטשן ווי א ארימע און שלעכטע וועג צו דינען דעם באשעפער. ז.
וואס ווי דערמאנט איז די ‘ד’ מרמז צו אכילה ושתיה ,און די ו’ איז מרמז צו עבודת השי”ת מיט תורה ותפלה. ח.
און נישט ווי ס’איז געווען די ארגיענעלע באשאפונג אז איין פנים איז פון פארנט און איין פנים פון אונטן. ט.
ד
אז זיי פאראייניגן זיך איינס מיטן צווייטן און האבן די ְוְ ַַה �ְּׁש� ְ ִִת ָ �ָּיהִּ�ִ ,כי ַ �ַּגם ִ �ִּבְׁש� ְ ַַעת ָָה ֲֲא ִִכיָלָ ה ֹל ֹא ָָא ַַכל ְלְ ַַמ ְ�ְּלאֹוֹ ת
ּדֹּוֶֹחה ֶֶאת זעלבע ציהל ווי אויבן דערמאנטְ ,וְ ֵֵאין ֶֶא ָָחד ֶ ַ�ַּת ֲֲאָוָ תֹוֹ ִּ�ִ ,כי ַּד�ַ ְְעּתּ�ֹו הּוּא ַלַ ֲֲעמֹוֹ ד ִלִ ְְפֵנֵ י ה’ ְלְ ִִה ְְת � ַַּפ ֵ�ֵּלל
ֲֲח ֵֵבירֹוֹ און איין עבודה שטופט נישט אוועק די צווייטע ְוְ ִלִ ְלְ מֹוֹ ד ְ �ְּבֹכ ַַֹח ָָה ֲֲא ִִכיָלָ ה ַַההּוּא.
עבודה. יַאת ְוְ ֶזֶ ה ָָהְיְ ָָתה ְְרצֹוֹ ן ַַהּבֹּוֹ ֵֵרא ָ �ָּברּו ְְּך הּוּא ִ �ִּבְׁש� ְ ַַעת ְ �ְּב ִִר ַ
ָָהעֹוֹ ָלָ ם ֶׁש� ֶ ִ �ִּי ְְהי ּּו ַַהב’ ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ָ�ָּת ִִמיד ְ �ְּב ִִה ְְת ַַח ְ �ְּברּוּתְּ�ְ ,כ ַַמ ֲֲא ַַמר
טּוְּמ ָָטם ִ �ִּב � ְְׁש ַַעת ַַה ְ�ְּת ִִפ ָ �ָּלה ַ �ַּב ֲֲעבּוּר
ַַהְיְ ינ�ּו � � ֶֶּׁש ֵֵאין ִלִ ּבּ�ֹו ְְמ ְ ַַה ָ�ָּכתּוּב (בראשית א ,א) ְ �‘ְּב ֵֵראִׁש� ִ ית ָ �ָּב ָָרא ֱֱאֹל ִִֹהים ֵֵאת
ַַה ֲֲאִכִ יָלָ ה ְוְ ַַה � � ְְּׁש ִִת ָ �ָּיה דאס מיינט אז זיין הארץ איז נישט ַַה �ָּׁש� ָ ַַמִיִ ם ְוְ ֵֵאת ָָה ָָא ֶֶרץ’ְְ ,מ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב’ ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ �ַּנ”ל.
פארשטאפט ביים דאווענען וועגן וואס ער האט ְוְ ֶנֶ ֱֱא ַַמר ‘ַוַ ְיְ ִִהי ֶֶע ֶֶרב ַוַ ְיְ ִִהי בֹוֹ ֶֶקר יֹוֹ ם ֶֶא ָָחד’ֵֵּ � ,פירּו ּׁׁש ֶׁש� ֶ �ְּׁש� ְ ֵנֵ י
ּוְּב ִִחיַנַ ת ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה �ְְּמרּו �ָָּּמִזִ ים ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת אֹוֹ ר בֹוֹ ֶֶקר ְ
געגעסן און געטרינקעןִּ�ִ ,כי ַ �ַּגם ִ �ִּב � ְְׁש ַַעת ָָה ֲֲאִכִ יָלָ ה ֹלֹא ָָאַכַ ל
ֹח ֶֶׁש� ְְך ְוְ ֶֶע ֶֶרב ַ�ַּכ ַ �ַּנ”לִ ,יִ ְְהי ּּו ב’ ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת יֹוֹ ם ֶֶא ָָחדֵֵּ � ,פירּו ּׁׁש ֹ
ְלְ ַַמ ְ�ְּלאֹוֹ ת ַ�ַּת ֲֲאָוָ ת�ֹו ווייל אפילו ביים עסן האט ער נישט ְ �ְּב ִִה ְְת ַַח ְ �ְּברּוּת ַ�ַּכ ַ �ַּנ”ל .ג
געגעסן צו אנפילן זיין תאווהִּ�ִ ,כי ַַּד� ְְעּתּ�ֹו הּוּא ַלַ ֲֲעמֹוֹד ְוְ ֶזֶ ה ּּו ֶׁש� ֶ ָָא ַַמר ַַה ָ�ָּכתּוּב (ישעיה מט ,ג) ‘ִיִ ְׂש�ְ ָָר ֵֵאל ֲֲאֶׁש� ֶ ר ְ �ְּב ָָך
ֹכַֹח ָָה ֲֲאִכִ יָלָ ה ַַההּוּא ווייל זיין ִלִ ְְפֵנֵ י ה’ ְלְ ִִה ְְת � ַַּפ ֵ �ֵּלל ְוְ ִלִ ְלְ מֹוֹד ְ �ְּב ַ חֹוֶֹׁש ְְךַּ� ַ ,גם ְ�ְּת ָָפ ֵֵאר יַמ ְְט ִִר ָ �ָּיא אֹוֹ ר � ֶֶֶא ְְת � ָָּפ ָָאר’ֵֵּ � ,פירּו ּׁׁש ִיִ ְְׂש� ָָר ֵֵאל ִ �ִּג ַ
כוונה מיט זיין עסן איז צו שטיין און דאווענען פארן
וע”כ נאמר ‘יום אחד’ ולא ‘יום ראשון’. ג.
באשעפער מיט די כח פון זיין עסן.
[ג]
די כוונה פון די ווערטער פון די מדרש אז ס’איז מעגליך
אז דער באשעפער האט ליב די מעשים פון רשעים
רּוְּך הּוּא ִ �ִּב � ְְׁש ַַעת ְ �ְּב ִִר ַיַאת ָָהעֹוָֹלָ ם און דאס איז געווען די כוונה פון באשעפער ווען ּבֹּוֵֹרא ָ �ָּב ְ
ְוְ ֶזֶ ה ָָהְיְ ָָתה ְְרצֹוֹ ן ַַה ֵ
ער האט באשאפן די וועלטֶֶׁ � ,ש ִ �ִּי ְְהיּוּ ַַהב’ ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ָ�ָּת ִִמיד ְ �ְּב ִִה ְְת ַַח ְ �ְּברּוּת אז די בחינה פון דינען השי”ת מיט
תורה ותפלה און די בחינה פון עסן זאלן זיין פאראייניגט מיט איין צילְּ�ְ ,כ ַַמ ֲֲא ַַמר ַַה ָ�ָּכתּוּב (בראשית א ,א)
ֹלִֹהים ֵֵאת ַַה � � ָָּׁש ַַמִיִ ם ְוְ ֵֵאת ָָה ָָא ֶֶרץ’ אזוי ווי דער פסוק זאגט ‘אין אנהייב פונעם באשאפונג ְ �‘ְּב ֵֵר � ִ
אִׁשית ָ �ָּב ָָרא ֱֱא ִ
י
האט דער באשעפער באשאפן דאס הימל און דאס ערד’ְְ ,מ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב' ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ�ַּנ"ל וואס די צוויי ווערטער
‘שמים’ און ‘ארץ’ זענען מרמז צו די צוויי אויבענדערמאנטע בחינות.
די תירוץ אויף די קשיא פארוואס ס’שטייט ביי בריאת העולם ‘יום אחד’
בֹוֶֹקר יֹוֹ ם ֶֶא ָָחד’ און פארדעם זאגט די פסוק ביי די בריאת העולם ‘ס’איז ְוְ ֶנֶ ֱֱא ַַמר ‘ַוַ ְיְ ִִהי ֶֶע ֶֶרב ַוַ ְיְ ִִהי ֶ
געווארן ביינאכט און ס’איז געווארן אינדערפרי און ס’איז איין טאג’ֵֵּ � ,פירּוּׁשׁ � ֶֶׁש � � ְְּׁשֵנֵ י ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה �ְְּמ �ָ
רּוָּּמִזִ ים
ֹחֶֹׁש ְך� ְוְ ֶֶע ֶֶרב ַ�ַּכ ַ�ַּנ”ל דאס מיינט אז די צוויי בחינות וואס זענען אויבן ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת אֹוֹ ר ֶ
בֹוֶֹקר ְּוְּב ִִחיַנַ ת � ֶ
בֹוֶקר’ (ליכטיגקייט) און די דערמאנט די עבודה פון דאווענען וואס איז מרומז אין די נאמען ‘אֹור ֶ
עבודה פון עסן און טרינקען וואס איז מרומז אין די נאמען ‘ֹח ֶֶֹׁשְך און ֶֶע ֶֶרב’ (טונקלקייט)ִ ,יִ ְְהי�ּו ב’
ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת יֹוֹ ם ֶֶא ָָחד זאלן ביידע בחינות זיין ‘איין טאג’ֵֵּ � ,פירּוּׁשׁ ְ �ְּב ִִה ְְת ַַח ְ �ְּברּוּת ַ�ַּכ ַ�ַּנ”לאי דאס מיינט אז די
צוויי בחינות זאלן זיין פאראייניגט מיט איין כוונה פארן באשעפער’ס וועגן.
און דאס מיינט וואס די מדרש שמועסט אויס צו ס’קען דען זיין אז השי”ת האט ליב די ‘מעשי הרשעים’ וואס מיינט אכילה ושתיה( ,און נישט ח”ו פשוטע י.
‘מעשי הרשעים) און די מדרש ערקלערט אונז אז די תכלית פון וואס השי”ת האט באשאפן די ‘צרכי עולם הזה’ וואס מיינט אכילה ושתיה איז כדי אז
דער מענטש זאל דינען דערמיט השי”ת.
אי .און דאס איז די תורה מרמז מיטן נוצן די אויסשפראך ‘איין טאג’ (אז די צוויי בחינות זאלן ווערן פאראייניגט און לייכטן ווי די טאג) און האט נישט גענוצט די געהעריגע
אויסשפראך פון א נומער ווי ‘די ערשטע טאג’.
ה
יַמ ְְט ִִר ָ �ָּיא � ָָׁש ַַמִיִ ם ֶֶא ֶֶרץְְ ,מ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב’ ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ �ַּנ”ל, ִ �ִּג ַ די רמז אין פסוק ‘ִיִ ְׂש�ְ ָָר ֵֵאל ֲֲא � ֶֶׁשר ְ �ְּב ָָך ֶֶא ְְת � ָָּפ ָָאר’
� ֵֵּפירּו ּׁׁש ַ�ַּכ ֲֲאֶׁש� ֶ ר ִנִ ְְת ַַח ֵ �ֵּבר ַַהב’ ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ְוְ ַנַ ֲֲעָׂש�ָ ה ְוְ ֶזֶ הּוּ � ֶֶׁש ָָא ַַמר ַַה ָ�ָּכתּוּב (ישעיה מט ,ג) ‘ִיִ ְְׂש� ָָר ֵֵאל ֲֲא � ֶֶׁשר ְ �ְּב ָָך ֶֶא ְְת � ָָּפ ָָאר’
ִִמ ָ�ָּלה ַַא ַַחת ‘ִיִ ְׂש�ְ ָָר ֵֵאל’ ָָאז ֶ‘ֶא ְְת � ָָּפ ָָאר’.
ְוְ ֶזֶ ה�ּו ַ‘ַה ֲֲאִזִ ינ�ּו ַַה �ָּׁש� ָ ַַמִיִ ם ְוְ גֹוֹ ’ ָָה ָָא ֶֶרץ ִִא ְְמ ֵֵרי ִִפי’,
און דאס איז וואס די פסוק זאגט ‘דו ביסט דער יוד מיט
ְְמ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב’ ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ �ַּנ”ל. וואס איך טוה זיך בארימען און שטאלצירן’ֵֵּ � ,פירּוּׁשׁ ‘ִיִ ְְׂש� ָָר ֵֵאל’
ְוְ ֶזֶ ה ּּו ֶׁש� ֶ ָּד�ָ ְְר ׁׁש ּּו ַַרּבֹּוֹ ֵֵתינ ּּו ַזַ ”ל (יומא פאָּ�ָ ):כל ָָהאֹוֹ ֵֵכל חֹוֶֹׁש ְְך’ דאס מיינט די ווארט ‘ִיִ ְְׂש� ָָר ֵֵאל’ איז ִ �ִּג ַיַמ ְְט ִִר ָ �ָּיא ‘אֹוֹ ר � ֶ
יִעי ַַמ ֲֲעֶלֶ ה ָָעָלָ יו ַַה ָ�ָּכתּוּב ְ�ְּכ ִִאיּלּ�ּו ִִה ְְת ַַע ָ �ָּנה ִ �ִּב ְְתִׁש� ִ ִ חֹוֶֹׁש ְְך’ביַּ� ַ ,גם ְ�‘ְּת ָָפ ֵֵאר’ ִ �ִּג ַיַמ ְְט ִִר ָ �ָּיא
בגמטריא ווי די ווערטער ‘אֹוֹ ר � ֶ
יִעי ֹאַכל ִ �ִּב ְְתִׁש� ִ ִ יִעי ַוַ ֲֲעִׂש�ִ ִיִריֵֵּ � ,פ ֵיֵר ׁׁש ַַרִׁש� ִ ”י ֶׁש� ֶ �ֹּי ַ ְ�ְּתִׁש� ִ ִ
ְ�ְּכ ֵֵדי ֶׁש� ֶ ִ �ִּי ְְהֶיֶ ה לֹוֹ ֹּכ� ַַֹח ְלְ ִִה ְְת ַַעּנֹּוֹ ת ָ �ָּב ֲֲעִׂש�ִ ִיִרי.
‘ָׁש ַַמִיִ ם ‘ָׁש ַַמִיִ ם ֶֶא ֶֶרץ’ אויך די ווארט ְ�‘ְּת ָָפ ֵֵאר’ איז בגמטריא � ָ �ָ
� ֵֵּפירּו ּׁׁש ַ�ַּכ ֲֲאֶׁש� ֶ ר הּוּא זֹוֹ ֵֵכר ִ �ִּבְׁש� ְ ַַעת ֲֲא ִִכיָלָ תֹוֹ ֵֵאיְךְ ֶֶא ֶֶרץ’.
ֶׁש� ֶ הּוּא ָָצ ִִר ְ
יְך ַלַ ֲֲעמֹוֹ ד ּוְּלְ ִִה ְְת � ַַּפ ֵ�ֵּלל ִלִ ְְפֵנֵ י ה’ ַ �ַּבּיֹּוֹ ם ְְמ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב’ ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ �ַּנ”ל וואס די אלע ווערטער (אור חושך
ַַה ָ �ָּגדֹוֹ ל ְוְ ַַהּנֹּוֹ ָָראְּ� ְ ,בַוַ וַּד�ַ אי ֵֵאינ�ֹו ְְמ ַַמ ֵ�ֵּלא ַ�ַּת ֲֲאָוָ תֹוֹ
– שמים ארץ) זענען מרמז צו די אויבנדערמאנטע בחינות אין
ַ �ַּב ֲֲא ִִכיָלָ הַַ ,רק ְ�ְּכ ֵֵדי ְלְ ַַח ֵ �ֵּזק ּגּ ּוּפֹוֹ ַלַ ֲֲעבֹוֹ ָָדתֹוֹ ִיִ ְְת ָ �ָּב ַַר ְְך,
ּוַּמ ֲֲעֶלֶ ה ָָעָלָ יו ְוְ ָָאז הּוּא ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת � ָָּפִנִ ים ְ �ְּב ָָפִנִ יםַ , עבודת השי”תֵֵּ � ,פירּוּׁשׁ ַ�ַּכ ֲֲא � ֶֶׁשר ִנִ ְְת ַַח ֵ �ֵּבר ַַהב’ ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ְוְ ַנַ ֲֲע ָָׂש� ה ִִמ ָ �ָּלה
יִעי ַוַ ֲֲעִׂש�ִ ִיִריִּ�ִ ,כי ַַה ָ�ָּכתּוּב ְ�ְּכ ִִאּלּ�ּו ִִה ְְת ַַע ָ �ָּנה ְ�ְּתִׁש� ִ ִ ַַא ַַחת ‘ִיִ ְְׂש� ָָר ֵֵאל’ דאס מיינט אז ווען עס פאראייניגט זיך די צוויי
ַ �ַּגם ִ �ִּבְׁש� ְ ַַעת ֲֲא ִִכיָלָ ת�ֹו ָָהְיְ ָָתה ַּד�ַ ְְעּתּ�ֹו ַַעל ַַה ַ�ַּת ֲֲעִנִ ית בחינות און מען דינט השי”ת מיט תורה ותפלה און אכילה
ְּוְּקדּו �ַּּׁש� ַ ת ַַהיֹוֹ ם.
ושתיה דעמאלסט ווערט עס איין ווארט ‘ישראל’ָָ ,אז ֶ'ֶא ְְת � ָָּפ ָָאר'
יֶכם ְ �ְּב ִִתְׁש� ְ ָָעה ַלַ חֹוֹ ֶֶד ׁׁש יֶתם ֶֶאת ַנַ ְְפ ׁׁשֹוֹ ֵֵת ֶ ְוְ ֶזֶ ה ּּו ‘ְוְ ִִע ִ �ִּנ ֶ
ָ �ָּב ֶֶע ֶֶרב’ (ויקרא כג ,לב)ֵֵּ � ,פירּו ּׁׁש ְ �ְּב ָָד ָָבר ֶׁש� ֶ ִ �ִּנ ְְק ָָרא ֶֶע ֶֶרב און דעמאלסט וועט זיין אז השי”ת וועט זיך בארימען מיט
ֹאְכל ּּו ְ �ְּב ַַכ �ָָּווָנָ ה ַ�ַּכ ַ �ַּנ”לְ ,יְ ִִהי ַַהְיְ ינ ּּו ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֲֲא ִִכיָלָ הֶׁ ,ש� ֶ �ֹּת ְ אונז.
ָָרצֹוֹ ן ֶׁש� ֶ ִ �ִּנְזְ ֶ�ֶּכה ִלִ ְְב ִִחיָנָ ה ֹזֹאת ָָא ֵֵמן ֵ�ֵּכן ְיְ ִִהי ָָרצֹוֹ ן ָָא ֵֵמן. די רמז פון די צוויי עבודות אין אונזער פרשה
ְוְ ֶזֶ הּוּ ַַה ֲֲאִזִ ינּוּ ַ‘ַה � � ָָּׁש ַַמִיִ ם’ ַוַ ֲֲא ַַד ֵ �ֵּב ָָרה ְוְ ִִת � ְְׁש ַַמע ָ‘ָה ָָא ֶֶרץ’ ִִא ְְמ ֵֵרי ִִפי און
דאס איז וואס די פסוק זאגט ‘די הימלען זאלן צוהערן און איך וועל רעדן – און אויך די ערד זאל
צוהערן די ווערטער פון מיין מויל’ְְ ,מ ַַר �ֵֵּמז ְלְ ב’ ַַה ְ �ְּב ִִחינֹוֹ ת ַַה ַ�ַּנ”ל וואס די ווארט ‘שמים’ איז מרמז צו
תורה ותפלה און ‘הארץ’ איז מרמז צו עבודת השי”ת מיט אכילה ושתיה אז מען זאל דינען דעם
באשעפער מיט די ביידע דערמאנטע בחינות.
די מצוה פון עסן ערב יום כיפור
ּבֹּוֵֹתינ�ּו ַזַ ”ל (יומא פאָּ�ָ ):כל ָָהאֹוֵֹכֵ ל ִ �ִּב ְְת � ִִׁש ִיִעי ַַמ ֲֲעֶלֶ ה ָָעָלָ יו ַַה ָ�ָּכתּוּב ְ�ְּכ ִִאיּלּ�ּו ִִה ְְת ַַע ָ�ָּנה ְ�ְּת � ִִׁש ִיִעי ְוְ ֶזֶ ה�ּו � ֶֶׁש ָָּד� ְְרׁשׁ�ּו ַַר ֵ
ַוַ ֲֲע ִִׂש� ִיִרי און דאס איז פשט וואס חז”ל האבן געדרש’נט ‘ווער עס עסט אין די ניינטע טאג ווערט עס
פארעכנט אזוי ווי ער וואלט געפאסט די ניינטע און צענטע טאג’ֵֵּ � ,פ ֵיֵרׁשׁ ַַר � ִִׁש”י � ֶֶׁש �ֹּיֹאַכַ ל ִ �ִּב ְְת � ִִׁש ִיִעי ְ�ְּכ ֵֵדי
� ֶֶׁש ִ �ִּי ְְהֶיֶ ה לֹוֹ ֹּכ� ַַֹח ְלְ ִִה ְְת ַַעּנֹּוֹ ת ָ �ָּב ֲֲע ִִׂש� ִיִרי און רש”י איז מסביר די פשט אז ער עסט אין די ניינטע טאג (ערב
יום כיפור) כדי ער זאל האבן כח צו פאסטן אין די צענטע טאג.
יְך � ֶֶׁשהּוּא ָָצ ִִר ְ
יְך ַלַ ֲֲעמֹוֹד ּוְּלְ ִִה ְְת � ַַּפ ֵ �ֵּלל ִלִ ְְפֵנֵ י ה’ ַ �ַּבּיֹּוֹ ם ַַה ָ �ָּגדֹוֹ ל � ֵֵּפירּוּׁשׁ ַ�ַּכ ֲֲא � ֶֶׁשר הּוּא זֹוֵֹכֵ ר ִ �ִּב � ְְׁש ַַעת ֲֲאִכִ יָלָ ת�ֹו ֵֵא ְ
ּנֹּוָֹרא רש”י מיינט צו זאגן אז ווען דער מענטש געדענקט בשעת’ן עסן ווי אזוי ער דארף מארגן ְוְ ַַה ָ
שטיין און דאווענען פארן באשעפער אין דעם גרויסן און פארכטיגן טאגְּ� ְ ,בַוַ ַוַּד� אי ֵֵאינֹוֹ ְְמ ַַמ ֵ �ֵּלא ַ�ַּת ֲֲאָוָ תֹוֹ
ַ �ַּב ֲֲאִכִ יָלָ ה וועט ער דאך פאר זיכער נישט אנפילן זיין גלוסטונג מיט א תאווה פון עסןַַ ,רק ְ�ְּכ ֵֵדי ְלְ ַַח ֵ �ֵּזק
בֹוָֹדת�ֹו ִיִ ְְת ָ �ָּב ַַר ְְך נאר ער עסט כדי צו שטארקן זיין גוף צו דינען דעם באשעפערְ ,וְ ָָאז הּוּא ּגּּוּפ�ֹו ַלַ ֲֲע ָ
ִ �ִּב ְְב ִִחיַנַ ת � ָָּפִנִ ים ְ �ְּב ָָפִנִ ים איז דאך דער מענטש אין די בחינה פון ‘פנים בפנים’ אז די צוויי בחינות זענען
פאראייניגט און קוקן אויפן זעלבן ציהלַּ ,וַּמ ֲֲעֶלֶ ה ָָעָלָ יו ַַה ָ�ָּכתּוּב ְ�ְּכ ִִאּלּ�ּו ִִה ְְת ַַע ָ�ָּנה ְ�ְּת � ִִׁש ִיִעי ַוַ ֲֲע ִִׂש� ִיִרי און די
בי .וואס דאס איז גשמיות מיט רוחניות און איז אונז מרמז אז צו זיין א ‘ישראל’ דארף דער מענטש האבן אין זיך ביידע בחינות ,צו דינען השי”ת מיט
תורה ותפלה און אכילה ושתיה ,און דעמאלסט איז ‘תפאר’ וואס איז אויך בגמטריא ‘שמים וארץ’ די צוויי דערמאנטע בחינות ,אז דורך דעם קען השי”ת
שטאלצירן מיט אונז.
ו
פסוק רעכנט אויף אים אזוי ווי ער וואלט געפאסט די ניינטע און די צענטע טאגִּ�ִ ,כי ַ �ַּגם ִ �ִּב � ְְׁש ַַעת
דּוַּּׁשת ַַהיֹוֹ ם ווייל אויך בשעת זיין עסן איז זיין כוונה געווען אויף ֲֲאִכִ יָלָ תֹוֹ ָָהְיְ ָָתה ַַּד� ְְעּתֹּוֹ ַַעל ַַה ַ�ַּת ֲֲעִנִ ית ְּוְּק � � ַ
די תענית און די הייליגקייט פונעם קומענדיגן טאג.
חֹוֶֹדׁשׁ ָּ� ָ -ב ֶֶע ֶֶרב’ (ויקרא כג ,לב) און דאס מיינט די פסוק ‘עטץ ׁשֹׁוֵֹתיֶכֶ ם ְ �ְּב ִִת � ְְׁש ָָעה ַלַ ֶ
ְוְ ֶזֶ הּוּ 'ְוְ ִִע ִ�ִּנ ֶיֶתם ֶֶאת ַנַ ְְפ ֵ
זאלטס פייניגן ענקער זעהל אין דעם ניינטן טאג אין חודש אין די אווענט’ֵֵּ � ,פירּוּׁשׁ ְ �ְּב ָָד ָָבר � ֶֶׁש ִ�ִּנ ְְק ָָרא
ֶֶע ֶֶרב ַַהְיְ ינ�ּו ְ �ְּב ִִחיַנַ ת ֲֲאִכִ יָלָ ה די פסוק זאגט ‘ָּבָ ֶֶע ֶֶרב’ דאס מיינט מיט די זאך וואס ווערט אנגערופן
ֶ‘ֶע ֶֶרב’ -טונקל וואס דאס איז די בחינה פון עסןֶֶׁ � ,ש �ֹּתֹאְכְ ל�ּו ְ �ְּבַכַ ָ �ָּווָנָ ה ַ�ַּכ ַ�ַּנ”ל מען זאל עסן מיט די
אויבענדערמאנטע כוונה (צו האבן כח צו דינען השי”ת).
ְיְ ִִהי ָָרצֹוֹ ן � ֶֶׁש ִ�ִּנְזְ ֶ�ֶּכה ִלִ ְְב ִִחיָנָ ה ֹזֹאת ָָא ֵֵמן
ֵ�ֵּכן ְיְ ִִהי ָָרצֹוֹ ן ָָא ֵֵמן.
גליון זה נתנדב ע”י
הרב הגאון בנש”ק מו”ה ברוך יצחק גוטטער שליט”א -בעמח”ס ברכת יצחק
וכדאי הוא זכות רבינו המחבר להגן בעדו להכתב ולהחתם בכתיבה וחתימה טובה וכדברי רבינו הבית יוסף ‘נודרים ונודבים
לע”נ הצדיקים כי הצדיקים ממליצים על צאצאיהם’ ויזכה להמשיך במפעליו הדגולים בתורה וחסידות ,ולרוות נחת מכל יו”ח,
מתוך בריות גופא וסייעתא דשמיא ,וימלא ד’ כל משאלות לבו לטובה ,אמן כן יהי רצון
צוליב די נאכפראגע אויף די ביכל 'דער הייליגער בת עין' טוען מיר מעלדן אז עס יעצט געווארן
נאכאמאל איבערגעדרוקט און עס איז דא צו באקומען אין וויליאמסבורג אין וויינשטאק'ס ספרים
געשעפט לעבן פאפא ביהמ"ד ,און אין בארא פארק ביי ג’ודאיקה קארנער.
לזיכוי הרבים :די גליון איז דא צו באקומען וועכנטליך אין טאהשער בית המדרש אין בארא פארק.
נעמט א חלק אין הפצת הגליון און זייט מנדב לעילוי נשמת אייערע קרובים און נאנטע
פאר הערות און מנדב זיין נא לפנות Mechonusa@gmail.com
ז
