gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫שבת פרשת‬ ‫האזינו תשפ"ז‬ ‫שרי‬ ‫פון ב' תשרי – ביז ח' תשרי‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬ב' דראש השנה‬ ‫ז‬ ‫מאנטאג ‪ -‬ג' תשרי‬ ‫הגה"ק רבי אברהם אבלי ב"ר חיים הלוי זי"ע‪) ,‬גומבינער(‪ ,‬בעל מגן אברהם‪ ,‬מקאליש‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬ד' תשרי‬ ‫הרה"ק רבי יצחק זעקיל ארי' לייב ב"ר מתתיהו זי"ע‪) ,‬וורמסר(‪,‬‬ ‫הבעל שם ממיכלשטאט‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬ה' תשרי‬ ‫הגה"ק רבי חנוך הענדיל ב"ר שלמה זלמן זי"ע‪) ,‬שעכטער(‪ ,‬שו"ב בק"ק ראדאוויץ‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬ו' תשרי‬ ‫הרה"ק רבי יהודה ארי' לייב ב"ר ברוך זי"ע‪ ,‬הסבא קדישא משפאלע‪.‬‬ ‫"הנקרא דער הייליגער שפאלער זיידע"‬ ‫פרייטאג ‪ -‬ז' תשרי‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר מרדכי זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‪ ,‬אדמו"ר ממאקארוב‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬ח' תשרי‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר ניסן ב"ר משה זי"ע‪) ,‬טייטלבוים(‪ ,‬בעל זכרון אלעזר‪ ,‬מדראהביטש‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫זיין ספר אויף זיין רבי בזה"ל‪" ,‬יפיפית מבני אדם‬ ‫יארצייט ג' תשרי‬ ‫צרופה אמרותיו להגידם‪ ,‬חריפין ונהירין כאודם‪,‬‬ ‫קדוש מקום יסודם‪ ,‬ה"ה אהובי מורי ורבי"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם אבלי ב"ר חיים הלוי זי"ע‬ ‫)גומבינער(‪ ,‬בעל מגן אברהם‪ ,‬מקאליש‬ ‫בשנת ת"כ איז ער אריבער צום שטאט קאליש‪,‬‬ ‫גאנץ אנפאנג האט ער געדינט אלס מלמד תינוקות‬ ‫אין שטאט‪ ,‬אבער ווען די אידן פון שטאט האבן‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט גומבין‪ ,‬בשנת שצ"ז‪.‬‬ ‫איינגעזען דאס גדלות פון דעם גאון‪ ,‬האט מען אים‬ ‫דאן אויף גענומען אלס ראש ישיבה‪ ,‬און גאר‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי חיים הלוי דומ"ץ‬ ‫גרויסע גאונים און תורה ריזן זענען געקומען‬ ‫גומבין זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬וואס איז ליידער אומגעקומען‬ ‫לערנען תורה ביי דעם גאון‪ ,‬און גרויסע גדולי‬ ‫אויף קידוש ד' בשנת תט"ו נאך די גזירות ת"ח ות"ט‬ ‫ישראל זענען פון זיין ישיבה ארויס געקומען‪ ,‬אויך‬ ‫דורך די קאזאקען און דער שר הצורר חמלניצקי‬ ‫איז ער אריין אלס דיין אין די בית דין פון הגה"ק רבי‬ ‫ימ"ש‪.‬‬ ‫ישראל שפירא מקאליש זי"ע דער זון פונעם‬ ‫הייליגען מגלה עמוקות זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז שוין פון אלס גאר יונג קינד געווען‬ ‫מפורסם אלס א גאון הגאונים און א חריף ולמדן‬ ‫ער האט ארויסגעגעבן גאר גרויסע תלמידים‬ ‫עצום בתורה‪ ,‬ער האט עוסק געווען בתורה יומם‬ ‫גאונים וקדושים ובתוכם‪.‬‬ ‫ולילה בקדושה ובטהרה מיט א געוואלדיגע‬ ‫התמדה‪ ,‬ער איז געווען א בקי בש"ס ופוסקים און‬ ‫הגה"ק רבי מאיר בעל מהר"ם א"ש מאייזנשטאט‬ ‫בנגלה ובנסתר‪ ,‬ער איז געווען א בקי נפלא און‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געקענט בעל פה אלע כתבי האריז"ל און ספר‬ ‫הגה"ק רבי אליה שפירא בעל אליה רבה ואליה זוטא‬ ‫הכוונות‪.‬‬ ‫מפראג זי"ע‪.‬‬ ‫אבער מיט זיין גרויס עניוות האט ער כסדר‬ ‫ווערט דערציילט אז איינמאל איז דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז נישט באקאנט אין תורת‬ ‫הייליגער ש"ך זי"ע געקומען באזוכן דעם שטאט‬ ‫הנסתר‪ ,‬און וויבאלד ער איז געווען זיין גאנץ לעבן‬ ‫קאליש‪ ,‬און איינע פון די תלמידים פונעם הייליגען‬ ‫אזוי באהאלטן‪ ,‬איז דער צדיק נישט געווען אזוי‬ ‫מגן אברהם האט געזאגט פארן הייליגען ש"ך זי"ע‬ ‫מפורסם בחייו‪ ,‬אבער לאחר פטירתו‪ ,‬ווען עס איז‬ ‫א תשובה וואס ער האט געהערט פון זיין רבין דער‬ ‫ארויס געקומען זיין הייליגע חיבור מגן אברהם‪ ,‬איז‬ ‫הייליגער מגן אברהם‪.‬‬ ‫דער צדיק נתפרסם געווארן‪ ,‬און זיין חיבור איז‬ ‫מקובל געווארן אין די גאנצע וועלט‪ ,‬צדיקים האבן‬ ‫דער הייליגער ש"ך איז מורא'דיג נתפעל‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט געהאט כמה‬ ‫געווארן און ער האט דאן געבעטן די שטאט‬ ‫פעמים גילוי אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫מענטשן‪ ,‬אז מען זאל דעם הייליגען מגן אברהם‬ ‫אויפנעמען אלס רב אין שטאט‪ ,‬אבער מיט זיין‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק פון הגה"ק רבי‬ ‫גרויס עניוות האט ער נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫יצחק מפוזנא בעל שו"ת באר יצחק זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫רבנות‪ ,‬נאר ער איז דאן געווארן דומ"ץ אין שטאט‬ ‫האט פין דעם רבין גאר אסאך תורה געלערנט‪ ,‬די‬ ‫קאליש‪.‬‬ ‫רבי האט גאר שנעל איינגעזען דעם גדלות פון זיין‬ ‫תלמוד און זיין עבודה בקדושה וטהרה‪ ,‬און‬ ‫בשנת תכ"ה האט דער גאון אנגעהויבן שרייבן‬ ‫דערפאר האט ער דעם תלמיד גאר שטארק מכבד‬ ‫זיין הייליגען חיבור "מגן אברהם"‪ ,‬און דאס האט‬ ‫געווען און מחבב געווען‪.‬‬ ‫גענומען גאנצע זעקס יאר‪ ,‬ווי באקאנט האט דער‬ ‫גאון געלעבט אין א גרויסע דחקות‪ ,‬און צוליב דעם‬ ‫מען קען זעהן די געוואלדיגע קשר צווישן‬ ‫האט ער נישט געהאט קיין געלט צו קויפן קיין‬ ‫דעם תלמיד און זיין גרויסן רבין‪ ,‬ווי דער תלמיד‬ ‫פאפיר צו שרייבן זיינע חידושים‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫דער הייליגער מגן אברהם זי"ע דריקט זיך אויס אין‬ ‫‪1‬‬ ‫לערנען דעם הייליגען חיבור מגן אברהם‪ ,‬איין טאג‬ ‫ער געניצט איבער געבליבענע פאפיר‪ ,‬אויך איז‬ ‫נאכן שיעור מיט די חברותא‪ ,‬איז דער הייליגער‬ ‫באקאנט‪ ,‬אז א גרויסע חלק פונעם ספר מגן‬ ‫מגיד אריין צו זיין רבין'ס שיעור‪ ,‬אזוי ווי ער קומט‬ ‫אברהם‪ ,‬איז דאס ערשטע מאל געשריבן געווארן‬ ‫אריין אין שטוב‪ ,‬זאגט אים זיין רבי ר' שמעלקא‬ ‫אויף די ווענט פון זיין שטוב‪.‬‬ ‫זי"ע בזה"ל‪" ,‬אויף דיין פנים דערקענט זיך אז די‬ ‫האסט יעצט געלערנט דעם הייליגען ספר מגן‬ ‫זיין גדלות בתורה איז דאן מפורסם געווארן‬ ‫אברהם‪ ,‬דע לך כי הלימוד בספר מגן אברהם‪ ,‬מביא‬ ‫אין די וועלט‪ ,‬צענדליגע גדולים און גאונים בתורה‬ ‫הארות נפלאות בלב כל חכם לב"‪.‬‬ ‫זענען צו דעם גאון געקומען פרעגן גאר שווערע‬ ‫שאלות‪ ,‬און אפילו סוף ימיו ווען ער איז שוין‬ ‫הרה"ק רבי לייב שרה'ס זי"ע האט זיין גאנץ‬ ‫ליידער געווען קראנק און שוואך און געלעגן אין‬ ‫לעבן גאר אסאך גערעדט איבער די גדלות בתורה‬ ‫בעט מיט יסורים‪ ,‬האט דער גאון נישט נאך געלאזט‪,‬‬ ‫און געוואלדיגע קדושה פונעם הייליגען מגן‬ ‫נאר ער האט ווייטער פאר געלערנט שיעורים פאר‬ ‫אברהם זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי לייב שרה'ס זי"ע‬ ‫זיינע תלמידים און אויף גענומען אידן מיט שאלות‪,‬‬ ‫בשעת יציאת נשמה האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬רבי‬ ‫און דאס אלעס איז געווען מיט א מסירת נפש פאר‬ ‫אבא'לע קאלישער איז א אמת'ער גאון‪ ,‬א אמת'ער‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫מקובל‪ ,‬א אמת'ער צדיק"‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז זיין ספר מגן אברהם האט‬ ‫דער גאון וקדוש רבי זלמן מוולוז'ין זי"ע האט‬ ‫ער גאנץ אנפאנג בכלל נישט געגעבן קיין נאמען‬ ‫אסאך גערעדט פון די גדלות פונעם הייליגען מגן‬ ‫און אפילו נישט געשריבן ווער דער מחבר איז‪,‬‬ ‫אברהם זי"ע‪ ,‬און ער פלעגט כסדר זאגן בזה"ל‪,‬‬ ‫צוליב זיין געוואלדיגע עניוות וואס ער האט‬ ‫"גדול הוא בעיני כבוד האחרון השה‪ ,‬כאחד מן‬ ‫געהאט‪ ,‬נאר שפעטער נאך זיין פטירה‪ ,‬ווען זיין זון‬ ‫הראשונים"‪ ,‬אויך דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫האט געדריקט דעם ספר‪ ,‬האט מען דאס א נאמען‬ ‫האט זיך אמאל אויס געדריקט אויפן הייליגען מגן‬ ‫געגעבן מגן אברהם‪ ,‬אבער דער ספר איז גאנץ‬ ‫אברהם זי"ע בזה"ל‪" ,‬המגן אברהם הוא רבינו‪ ,‬ואנו‬ ‫שנעל געווארן אן גענומען בכל תפוצות ישראל‪,‬‬ ‫כולם תלמידיו‪ ,‬ואשרי מי שזכה להיות מתלמידיו"‪.‬‬ ‫און עד היום הזה ווערט דער פירוש געלערנט אין‬ ‫די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫גאר אסאך פון די צדיקים און גדולים האבן‬ ‫קובע געווען א שיעור צו לערנען דעם הייליגען‬ ‫די גדולים און צדיקים בדורו און אפילו‬ ‫חיבור מגן אברהם ובתוכם הגה"ק רבי משה סופר‬ ‫שפעטער האבן אלע מעיד געווען אויף די גדלות‬ ‫בעל חתם סופר מפרשבורג זי"ע וואס האט זיכער‬ ‫בתורה און די געוואלדיגע קדושה מיט וואס דער‬ ‫געמאכט אז מען זאל האבן א שיעור קבוע טעגליך‬ ‫גאון דער הייליגער מגן אברהם זי"ע האט זיך‬ ‫צו לערנען שולחן ערוך מיטן פירוש פון מגן‬ ‫געפירט זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫אברהם‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף תאומים בעל פרי מגדים‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫מפרנקפורט זי"ע אין זיין הקדמה שרייבט איבער‬ ‫די גרויסע קדושה פונעם הייליגען מגן אברהם זי"ע‬ ‫בנו הגה"ק רבי חיים מקלימנטוב זי"ע‪,‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬כל ימיו אוכל בטהרה ובצומצום‪ ,‬והיה לומד‬ ‫חתנו הגה"ק רבי משה יקותיאל קופמן בעל לחם‬ ‫תורה לשמה‪ ,‬רבן של כל בני הגולה‪ ,‬וכוכבו מאיר‬ ‫הפנים מקוטנא זי"ע‪.‬‬ ‫מסוף העולם ועד סופו"‪.‬‬ ‫ליידער האט דער גאון נישט מעריך ימים‬ ‫דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע האט‬ ‫געווען‪ ,‬און ליידער האט ער גאר אסאך יסורים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען ער האט געלערנט ביי זיין‬ ‫געליטן סוף ימיו‪ ,‬אבער לא פסיק פומיא מגירסא‪,‬‬ ‫גרויסן רבין הגה"ק רבי שמעלקא מניקלשבורג‬ ‫און ביזן לעצטן אטעם האט דער גאון עוסק געווען‬ ‫זי"ע אין שטאט ריטשוואל‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫בתורה מיט א געוואלדיגע מסירת נפש‪.‬‬ ‫מגיד קובע געווען א שיעור מיט א חברותא צו‬ ‫‪2‬‬ ‫חיבור געשריבן געווארן זייער בקיצור און איז‬ ‫ער האט געלאזט צוואה‪ ,‬אז מען זאל נישט‬ ‫נישט גרינג צו לערנען‪ ,‬דערפאר איז דער הייליגער‬ ‫שרייבן קיין שבחים אדער סיי וואס אויף זיין‬ ‫גאון דער מחצית השקל זי"ע געווען א גלגול פון‬ ‫מציבה‪ ,‬און דערפאר איז די לשון המציבה גאר‬ ‫דעם נשמה פונעם מגן אברהם‪ ,‬און דער מחצית‬ ‫פשוט‪ ,‬פ"נ ר' אברהם אבלי הלוי מחבר ס' מגן‬ ‫השקל האט מסביר געווען די ווערטער פונעם מגן‬ ‫אברהם וזית רענן‪ ,‬תנצב"ה‪.‬‬ ‫אברהם גאר קלאר‪.‬‬ ‫•••‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ג' תשרי בשנת תמ"ג‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט קאליש האט‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט קאליש‪.‬‬ ‫געוואוינט א חסיד א גאר ערליכער איד‪ ,‬וואס ביי‬ ‫אים פלעגט אסאך איינשטיין דער צדיק הרה"ק רבי‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫זעליג בעל ניצוצי זה"ר משראנצק זי"ע‪ ,‬און ווען‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי זעליג איז געקומען פלעגט דער‬ ‫חסיד לכבודו פונעם צדיק‪ ,‬ווארטן שבת קודש מיט‬ ‫די סעודה ביז דער צדיק האט גענדיגט דאווענען‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫איין שבת צופרי נאכן דאווענען‪ ,‬האט דער‬ ‫דער הייליגער מגן אברהם זי"ע שרייבט‪ ,‬דעם‬ ‫בעל אכסניא געשפירט א שוואכקייט און ער האט‬ ‫טעם פארוואס מען נעמט ערב יום הקדוש א‬ ‫געוואלט אהיים גיין קידוש מאכן‪ ,‬האט ער געהייסן‬ ‫תרנגולת צו שלאגן כפרות און נישט קיין תורין‬ ‫זיין זוהן‪ ,‬אז ער זאל ווארטן אויף רבי זעליג ביז ער‬ ‫אדער א בני יונה‪ ,‬וויבאלד די אנדערע קען ח"ו‬ ‫ענדיגט דאווענען‪ ,‬און דערנאך זאל ער אים אהיים‬ ‫אויסזעהן ווי מען איז מקריב קדשים בחוץ‪.‬‬ ‫ברענגען צו זיי אין שטוב‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אויך שרייבט דער הייליגער מגן אברהם‪ ,‬די‬ ‫ווען דער צדיק רבי זעליג האט גענדיגט‬ ‫טעם פארוואס מען טוט אן א ווייסע קיטל יום‬ ‫דאווענען‪ ,‬איז ער אהיים מיטן זוהן פון דעם בעל‬ ‫הקדוש‪ ,‬ווייל מיט דעם זעט א איד אויס בדוגמת‬ ‫אכסניא‪ ,‬און דאן איז רבי זעליג שוין געווען אויף די‬ ‫מלאכי השרת‪ ,‬און אויך איז דאס א בגד פון מתים‬ ‫עלטערע יארן און נישט אזוי גוט געזען‪ ,‬אינמיטן‬ ‫און דאס וועט מעורר זיין די מענטש צו תשובה און‬ ‫וועג האט זיך דער צדיק אפגעשטעלט ביי א פלאץ‪,‬‬ ‫תיקון המעשים‪.‬‬ ‫און זאגט פארן זון פונעם בעל אכסניא‪ ,‬איך שפיר‬ ‫•••‬ ‫א גאר גוטן ריח ארויס קומען פון דעם מקום‪ ,‬דער‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב‬ ‫זוהן האט אבער געזאגט‪ ,‬אז ער שפירט נישט‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫גארנישט‪ ,‬נאך א שטיק צייט זענען זיי אהיים‬ ‫האט מען גערעדט ביים הייליגע רבי אלימלך‬ ‫געקומען עסן די סעודת שבת‪.‬‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬איבער די גרויסקייט פונעם‬ ‫הייליגען מגן אברהם זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫ווען דער זוהן האט דערציילט פארן טאטן די‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬אלע‬ ‫מעשה וואס ער האט געהאט מיטן צדיק אויפן וועג‬ ‫מחברי ספרים ביז דעם מגן אברהם ועד בכלל‪ ,‬זענען‬ ‫אהיים‪ ,‬איז די טאטע זייער פארוואונדערט‬ ‫געווען בעלי רוח הקדוש און בעלי גילוי אליהו‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער אפאר טאג שפעטער האט דער‬ ‫הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫בעל אכסניא מברר געווען וואס דער מקום איז‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫מען איז געוואר געווארן‪ ,‬אז דארט איז אמאל‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז הרה"ק רבי אהרן מבעלזא‬ ‫געשטאנען די הויז פונעם הייליגען מגן אברהם‬ ‫זי"ע און אויך הרה"ק רבי משולם פייש בעל עבודת‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי זעליג האט דאס מיט זיין‬ ‫עבודה מטאהש זי"ע האבן ביידע געזאגט‪ ,‬אז צוליב‬ ‫קדושה מרגיש געווען‪.‬‬ ‫וואס דער הייליגער מגן אברהם האט ליידער‬ ‫•••‬ ‫געלעבט אין א גרויסע דחקות און אויך ליידער‬ ‫הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע האט כסדר‬ ‫נסתלק געווארן בדמי ימיו‪ ,‬האט דער גאון נישט‬ ‫גערעדט צו זיינע תלמידים איבער די גרויסקייט‬ ‫געקענט צו ענדיגן זיין חיבור‪ ,‬און אויך איז דער‬ ‫‪3‬‬ ‫ווייל דאס איז קיין תשובה נישט‪ ,‬גיי מיט מיין‬ ‫און די מסירת נפש און קדושה פונעם הייליגען מגן‬ ‫משמש‪ ,‬און ער וועט דיר ווייזן ווי עס איז די‬ ‫אברהם זי"ע‪ ,‬איינמאל האט דער הייליגער בעלזא‬ ‫קלויסטער אין שטאט‪ ,‬און דארט זאלסטו דיך‬ ‫רב זי"ע דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬וואס איז פאר‬ ‫שמד'ן רח"ל‪ ,‬און דאן וועט די גאנצע שטאט הערן‬ ‫געקומען אין שטאט קאליש בשעת ווען דער‬ ‫און זעהן וואס מינות און אפקירוסת טוט מיט א‬ ‫הייליגער מגן אברהם זי"ע האט דארט געדינט אלס‬ ‫מענטש‪ ,‬און וועלן זיך אראפ לערנען אז מען ברויך‬ ‫רב‪.‬‬ ‫שטיין ווייט פון די אלע מינים און אפיקורסים‪ ,‬און‬ ‫דאס וועט זיין דיין תשובה‪ ,‬און נאר נאכדעם‬ ‫איין טאג איז אנגעקומען א מגיד אין שטאט‬ ‫זאלסטו גיין צו א ווייטע שטאט‪ ,‬און דארט בעטן‬ ‫קאליש‪ ,‬און געבעטן פונעם הייליגען מגן אברהם‪,‬‬ ‫דעם רב פון שטאט‪ ,‬אז ער זאל דיך מחזיר בתשובה‬ ‫אז ער וויל האלטן א דרשה אין זיין ביהמ"ד‪ ,‬דער‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫מגיד האט פון דרויסן אויסגעזעהן ווי א ערליכער‬ ‫•••‬ ‫איד און א תלמיד חכם‪ ,‬דערפאר האט אים דער‬ ‫דער הייליגער חיד"א זי"ע אין זיין ספר שם‬ ‫הייליגער מגן אברהם געגעבן רשות צו האלטן א‬ ‫הגדולים שרייבט‪ ,‬אז דער הייליגער מגן אברהם‬ ‫דרשה‪ ,‬אבער ליידער איז דער מגיד געווען‬ ‫זי"ע האט געלעבט זיין גאנץ לעבן אין א‬ ‫פארדארבן אינגאנצן מיט אפיקורסת און כפירה‪,‬‬ ‫שרעקליכע ארעמקייט‪ ,‬ער האט זיך קוים‬ ‫און אזוי ווי ער האט אנגעהויבן זיין דרשה‪ ,‬האט ער‬ ‫דערנערט און כמעט נישט געהאט קיין געלט צו‬ ‫גערעדט רח"ל דברי מינות און אפיקורסת און דברי‬ ‫קויפן פאפיר און טינט צו פארשרייבן זיינע‬ ‫כפירה‪.‬‬ ‫חידושים‪.‬‬ ‫ווען מען איז געקומען זאגן פארן הייליגען מגן‬ ‫דערפאר‪ ,‬ווען עס פלעגט אים בייפאלן א‬ ‫אברהם וואס דא האט פאסירט‪ ,‬האט דער‬ ‫טיפער חידוש אדער א בירור הלכה ביים לערנען‪,‬‬ ‫הייליגער מגן אברהם געלאזט רופן דעם מגיד‪ ,‬און‬ ‫האט ער גענומען שטיקלעך קוילן און‬ ‫אפילו דער מגן אברהם איז געווען א עניו ושפל‬ ‫אראפגעשריבן די ראשי פרקים אויף די קאלעכדיגע‬ ‫ברך מאוד און האט באמת נישט געהאלטן פון זיך‪,‬‬ ‫ווענט און אויף די טירן פון זיין שטיבל‪ ,‬שפעטער‪,‬‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען צו עפעס וואס האט‬ ‫ווען ער האט מיט גרויס מיה פארשאפט עפעס א‬ ‫אנגערירט אינעם חומת הדת האט דער גאון מיט א‬ ‫בלעטל אדער שטיקלעך פאפיר‪ ,‬האט ער מעתיק‬ ‫מסירת נפש זיך ארויס געשטעלט‪ ,‬און האט מיט‬ ‫געווען די תורה פון די ווענט צום פאפיר‪.‬‬ ‫קולי קולות געשריגן אויף אים‪ ,‬די בוסט אן‬ ‫•••‬ ‫אפיקורס און א מסית ומדיח‪ ,‬ווי האסטו געהאט די‬ ‫אין סדר הדורות מסורת גדולי החסידות ווערט‬ ‫חוצפה מיך צו אפ נער'ן‪ ,‬און דער הייליגער מגן‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז יארן לאנג האט זיך דער הייליגער‬ ‫אברהם האט אים געהייסן שוין ארויס גיין‪.‬‬ ‫מגן אברהם זי"ע באהאלטן פון דער וועלט און‬ ‫געארבעט אלס א פשוט'ער מלמד פאר קליינע‬ ‫די ווערטער פונעם מגן אברהם זייענדיג‬ ‫קינדערלעך )מלמד דרדקי( אין שטאט קאליש‪ ,‬כדי‬ ‫יוצאים מלב קדוש און מיט א אמת‪ ,‬האט משפיע‬ ‫זיך צו שפייזן פון אייגענעם הארוואניע‪.‬‬ ‫געווען אויפן מגיד‪ ,‬און ער האט זיך גענומען‬ ‫ביטערליך וויינען צום הייליגען מגן אברהם‪ ,‬רבי‬ ‫ער פלעגט לערנען מיט די קינדער די אותיות‬ ‫איך וויל טון תשובה‪ ,‬און דער מגיד האט געזאגט‬ ‫און נקודות מיט אן אומבאשרייבליכע יראת שמים‬ ‫פארן הייליגען מגן אברהם‪ ,‬איך בין גרייט אז מען‬ ‫און ערליכקייט‪ ,‬און קיינער אין שטאט האט נישט‬ ‫זאל צוזאמען נעמען אלע אידן פון שטאט‪ ,‬און איך‬ ‫געוואוסט וואספארא ריז אין תורה עס זיצט צווישן‬ ‫וועל מיך אויפשטעלן און זאגן פאר די אידן‪ ,‬אז די‬ ‫זיי‪.‬‬ ‫דרשה וואס איך געזאגט איז געווען דברי מינות און‬ ‫אפיקורסת‪.‬‬ ‫איז‬ ‫עס‬ ‫ווען‬ ‫שפעטער‪,‬‬ ‫ערשט‬ ‫אונטערגעקומען א שווערע און קאמפליצירטע‬ ‫האט דער הייליגער מגן אברהם זי"ע געזאגט‬ ‫שאלה אין שטאט וואס די ארטיגע דיינים האבן זיך‬ ‫פאר דעם מגיד‪ ,‬חלילה‪ ,‬דאס זאלסטו נישט טון‪,‬‬ ‫‪4‬‬ ‫•••‬ ‫געמוטשעט דערויף‪ ,‬האט דער באשיידענער‬ ‫אינעם ספר עטרת זהב ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מלמד אראפגעשריבן א קורצע תשובה פול מיט‬ ‫ווען דער הייליגער מגן אברהם זי"ע איז נאך געווען‬ ‫גאונות און בקיאות אין ש"ס ופוסקים וואס אלע‬ ‫א יונג בחור'ל נאך די שרעקליכע פרעות פון ת"ח‬ ‫רבנים פון שטאט האבן גאר שטארק‬ ‫ות"ט‪ ,‬וואו זיינע עלטערן זענען ליידער‬ ‫באוואונדערט‪ ,‬הערשט דעמאלט האבן די בני העיר‬ ‫אומגעקומען אויף קידוש השם‪ ,‬איז ער אנטלאפן‬ ‫איינגעזען אז דער מלמד איז פיל גרעסער פון‬ ‫מיט גרויס שרעק קיין בריסק‪ ,‬און דער גאון דער‬ ‫אלעמען‪ ,‬און מען האט אים באלד אויפגענומען‬ ‫הייליגער מגן אברהם איז אנגעקומען קיין בריסק‬ ‫אלס דיין און מורה צדק‪.‬‬ ‫אן א פרוטה אין טאש‪ ,‬הונגעריג און קאלט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די הקדמה פונעם ספר מגן אברהם שרייבט‬ ‫דארט האט אים באגעגנט דער גאון הדור‬ ‫דער זוהן רבי משה זי"ע‪ ,‬אז נאך דער פטירה פון זיין‬ ‫הגה"ק רבי יואל סירקיש דער הייליגער ב"ח זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסן טאטן דער הייליגער מגן אברהם זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫און דער הייליגער ב"ח האט אריינגעקוקט אין די‬ ‫דער הייליגער כתב יד געבליבן ליגן יארן לאנג אין‬ ‫אויגן פונעם יתום‪ ,‬און ער האט דערשפירט די‬ ‫א ווינקל‪ ,‬ווייל די יתומים זענען געווען‬ ‫גרויסע נשמה וואס שטעקט אין אים‪ ,‬און אים‬ ‫אומבאהאלפן און האבן נישט פארמאגט קיין‬ ‫אנגעוואונטשן מיט א ברכה מופלגת‪ ,‬און דער‬ ‫פרוטה צו באצאלן פארן דרוקער‪.‬‬ ‫הייליגער ב"ח האט געזאגט‪" ,‬אז דאס קינד וועט‬ ‫באלייכטן די גאנצע וועלט מיט זיין תורה און וועט‬ ‫און דער זון‪ ,‬הגאון רבי משה האט דערציילט‪,‬‬ ‫זיין איינער פון די גרעסטע פוסקים ביי כלל‬ ‫אז דער פאטער איז צו אים געקומען עטליכע מאל‬ ‫ישראל"‪ ,‬און די ברכה פונעם ב"ח האט אים‬ ‫אין חלום און געפאדערט מען זאל זיך‬ ‫באגלייט זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫אונטערגארטלען און דרוקן דעם ספר‪ ,‬ווייל אין‬ ‫•••‬ ‫הימל מאכט דער חיבור א גרויסן רושם‪ ,‬דער זוהן‬ ‫אינעם ספר מגיני ארץ ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין‬ ‫רבי משה האט גלייך געפאקט זיינע פעקלעך‪,‬‬ ‫חסידישע ספרים ווערט געברענגט א‬ ‫גענומען דעם וואנדער‪-‬שטעקן אין דער האנט‪ ,‬און‬ ‫אינטערעסאנטע הימלישע מעשה איבער דער‬ ‫איז געגאנגען נע ונד איבער שטעט און דערפער‬ ‫הדפסה פונעם שולחן ערוך‪ ,‬וואס האט דעם פירוש‬ ‫פאר גאנצע צען יאר מיט א מסירת נפש כדי צו‬ ‫פונעם מגן אברהם‪ ,‬וואס איז ארגינעל גערופן‬ ‫שאפן געלט‪ ,‬ביז ער האט זוכה געווען אפצודרוקן‬ ‫געווארן דורכן מחבר מיט'ן נאמען "נר ישראל"‪ ,‬און‬ ‫דעם הייליגן חיבור אין שטאט פראנקפורט‪.‬‬ ‫אויך האט מען געדריקט דעם פירוש פונעם גאון‬ ‫•••‬ ‫רבי דוד הלוי סג"ל אויף יורה דעה וואס איז גערופן‬ ‫אינעם הקדמה פונעם ספר מגן אברהם ווערט‬ ‫געווארן "טורי זהב" )ט"ז(‪.‬‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז די גדולי הפוסקים און צדיקי‬ ‫הדורות האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער הייליגער מגן‬ ‫ווען מען האט געוואלט דרוקן דעם חלק אורח‬ ‫אברהם זי"ע האט געשריבן זיין ספר מיט אפענער‬ ‫חיים‪ ,‬האט מען באשלאסן ארויפצולייגן סיי דעם‬ ‫רוח הקודש‪ ,‬זיין לשון אינעם ספר איז גאר קורץ און‬ ‫ט"ז )וואס אויף אורח חיים הייסט זיין חיבור "מגן‬ ‫שארף‪ ,‬און ער שרייבט אפט בלויז געציילטע‬ ‫דוד"( און סיי דעם פירוש פונעם מגן אברהם‬ ‫מילים אדער צייכנט בלויז אן א מראה מקום‪ ,‬וואס‬ ‫צוזאמען אויפן זעלבן דף‪ ,‬כדי זיי זאלן זיך משלים‬ ‫אונטער דעם ליגט א גאנצע סוגיא‪.‬‬ ‫זיין איינער דעם אנדערן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער מחצית השקל זי"ע שרייבט‬ ‫ווערט געברענגט אלס א קבלה און חסידות‪,‬‬ ‫מיט אן אמת'ן ציטער‪ ,‬אז יעדער וואס לערנט דעם‬ ‫אז אין הימל האבן ביידע נשמות געגעבן א הסכמה‬ ‫מגן אברהם זעט קלאר אז קיין שום מענטש קען‬ ‫פולקאם שלום צו מאכן צווישן זייערע פסקים‪ ,‬און‬ ‫נישט באווייזן אזא מלאכה אן א געטליכער השפעה‬ ‫מען האט געגעבן פאר דעם ספר דעם נאמען "מגיני‬ ‫פון הימל‪ ,‬און עס איז פשוט נישט פארהאן אפילו‬ ‫ארץ"‪ ,‬מגן דוד אויף איין זייט און מגן אברהם אויף‬ ‫איין איבעריג ווארט אדער איין איבעריגע אות אין‬ ‫דער צווייטער זייט‪ ,‬און צדיקים פלעגן זאגן‪ ,‬אז די‬ ‫זיין גאנצן חיבור‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫מלכות שמים מיט א פחד און ברען ווי איינער וואס‬ ‫צוויי חיבורים זענען ווי "שני לוחות הברית" וואס‬ ‫שטייט פאר א קעניג‪ ,‬אן קיין שום פשרות אדער‬ ‫האלטן אויס דעם עמוד ההלכה פון גאנץ כלל‬ ‫חשבונות פון וועג‪.‬‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר מסורת חסידים ואנשי מעשה‬ ‫אינעם ספר דברים ערבים ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די יארן וואס דער‬ ‫בשם דעם הייליגן בעל שם טוב זי"ע‪ ,‬אז ער האט‬ ‫הייליגער מגן אברהם זי"ע איז געווען א‬ ‫אמאל פארציילט פאר זיינע תלמידים א מורא'דיגע‬ ‫באהאלטענער מלמד דרדקי אין שטאט קאליש‪,‬‬ ‫עובדה בעולם העליון‪.‬‬ ‫איז ער איינמאל געזעצן אין בית המדרש איבער א‬ ‫גמרא נאך מעריב‪ ,‬עס איז אריינגעקומען א גביר‬ ‫דער בעש"ט האט געזען אין הימל דעם הייליגן‬ ‫פון שטאט‪ ,‬א תקיף‪ ,‬און האט געזוכט א מנין פאר א‬ ‫מגן אברהם זיצן אין א גאר הויכן היכל אין גן עדן‪,‬‬ ‫יארצייט‪ ,‬און זעענדיג דעם פשוט'ן מלמד זיצן אין‬ ‫ארומגענומען מיט טויזנטער מלאכים און נשמות‪,‬‬ ‫א ווינקל מיט צעריסענע קליידער‪ ,‬האט ער אים‬ ‫און דער בעש"ט האט באמערקט אז דער מגן‬ ‫אנגעשריגן מיט גרויס ביטול און געזאגט‪" ,‬וואס‬ ‫אברהם האט אויף זיך א מלבוש וואס שיינט ווי דער‬ ‫זיצט איר דא ליידיג‪ ,‬שטעלט זיך צו צום מנין!"‪.‬‬ ‫זון‪ ,‬אבער דער ארבל פון זיין מלבוש איז געווען‬ ‫עטוואס צעריסן‪.‬‬ ‫דער מגן אברהם האט גארנישט געענטפערט‪,‬‬ ‫נאר שטילערהייט צוגעמאכט די גמרא און זיך‬ ‫האט דער בעש"ט געפרעגט וואס דאס‬ ‫געשטעלט דאווענען‪ ,‬יארן שפעטער‪ ,‬ווען זיין‬ ‫באדייט‪ ,‬האט מען אים געענטפערט פון הימל‪,‬‬ ‫נאמען האט שוין געדונערט איבער דער גאנצער‬ ‫"דער צדיק האט זוכה געווען צו די אלע העכסטע‬ ‫וועלט און ער איז שוין געווען דער ראב"ד אין‬ ‫מדרגות ווייל ער האט געלערנט תורה מתוך עוני און‬ ‫קאליש‪ ,‬איז דער זעלבער גביר געקומען צו אים צו‬ ‫קיינמאל נישט געזוכט קיין שום כבוד אדער הנאה‬ ‫א דין תורה‪.‬‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬דער צעריסענער ארבל ווייזט אויף‬ ‫דער שרעקליכער ארעמקייט וואס ער האט געהאט‬ ‫ווען דער גביר האט דערקענט‪ ,‬אז דער‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬ווען ער פלעגט זיצן ביינאכט אין‬ ‫גרויסער רב איז דער זעלבער אמאליגער מלמד‪,‬‬ ‫דער קעלט מיט צעריסענע בגדים און זיך פלאגן‬ ‫איז אים באפאלן א שרעקליכע ציטער און ער האט‬ ‫אויף דער תורה נאר לשם שמים"‪ ,‬און דאס איז וואס‬ ‫געציטערט פאר נקמה‪ ,‬האט אים דער מגן אברהם‬ ‫איז באמת חשוב אין הימל‪.‬‬ ‫באלד בארואיגט מיט גרויס ענוה און געזאגט‪" ,‬זייט‬ ‫•••‬ ‫נישט דערשראקן‪ ,‬ווייל נאך יענעם אוונט האב איך‬ ‫אינעם ספר תולדות אנשי שם ווערט‬ ‫אייך גלייך מוחל געווען פון טיפן הארצן‪ ,‬איך האב‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער מגן אברהם זי"ע איז‬ ‫גארנישט אויף אייך קיין שום קפידא‪ ,‬און ביי מיר‬ ‫געווען באקאנט מיט זיין עקסטרעמע זהירות אין‬ ‫איז א דין תורה פון יעדן איד גלייך ווי דער גרעסטער‬ ‫הלכה און זמני היום‪ ,‬ספעציעל זיין שיטה אין סוף‬ ‫קעניג"‪.‬‬ ‫זמן קריאת שמע )וואס איז פריער לויט זיין חשבון‬ ‫•••‬ ‫פון עלות השחר ביז צאת הכוכבים(‪ ,‬מען‬ ‫אין הקדמות לפירושי המגן אברהם ווערט‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געפארן אויפן וועג‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מגן אברהם זי"ע‬ ‫אינאיינעם מיט א גרופע אידן‪.‬‬ ‫האט געענדיגט שרייבן זיין גרויסן פירוש אויף‬ ‫שולחן ערוך )וואס ער האט גערופן "נר ישראל"(‪,‬‬ ‫אינמיטן וועג‪ ,‬נאך פאר דער זון איז‬ ‫האט ער געפאסט עטליכע תעניתים און געוויינט‬ ‫ארויסגעקומען‪ ,‬האט ער געזען אז דער זייגער‬ ‫מיט הייסע טרערן צום בורא עולם‪ ,‬ווען איינער פון‬ ‫ריקט זיך און עס דערנענטערט זיך דער זמן קריאת‬ ‫זיינע מקורבים האט אים געפרעגט‪" ,‬רבי‪ ,‬מען‬ ‫שמע לויט זיין שיטה‪ ,‬ער האט גלייך געהייסן דעם‬ ‫דארף דאך מאכן א יום טוב און א סעודת הודאה אז‬ ‫בעל עגלה אפשטעלן דעם וואגן אינמיטן בלאטע‪,‬‬ ‫מען האט זוכה געווען מסיים צו זיין אזא חיבור‪,‬‬ ‫אראפגעשפרונגען אויף דער ערד‪ ,‬זיך‬ ‫פארוואס פאסט דער רבי"‪.‬‬ ‫ארומגעוואשן די הענט און מקבל געווען עול‬ ‫‪6‬‬ ‫באלייכטן א גאנצע סוגיא מיט זיין שארפן כח‬ ‫האט דער הייליגער מגן אברהם געענטפערט‬ ‫הדיוק‪.‬‬ ‫מיט אן אמת'ן ציטער‪" ,‬איך האב מורא אז איך האב‬ ‫•••‬ ‫חלילה געמאכט איין גרייז אין אן הלכה‪ ,‬אדער אז‬ ‫אינעם ספר מסורות קדושים מדור דור ווערט‬ ‫איין ווארט איז נישט געשריבן אינגאנצן לשם‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מגן אברהם זי"ע איז‬ ‫שמים‪ ,‬און עס וועט ח"ו ארויסקומען א מכשול פאר‬ ‫געווען זייער נזהר זיין גאנץ לעבן מיט אן‬ ‫אן איד‪ ,‬איך פאסט און בעט אז דער אויבערשטער‬ ‫אוממענטשליכער מסירת נפש אויף טהרת הגוף‪,‬‬ ‫זאל אויסמעקן יעדן אות וואס איז נישט‬ ‫און בפרט אויף טבילת עזרא יעדן איינציגן צופרי‬ ‫אויסגעהאלטן בתכלית השלמות פאר זיין כבוד‬ ‫פאר'ן דאווענען‪ ,‬אין די טיפע פוילישע ווינטערס‬ ‫יתברך"‪.‬‬ ‫פלעגט דער טייך אין קאליש אינגאנצן‬ ‫•••‬ ‫פארוואנדלט ווערן אין אייז‪.‬‬ ‫אינעם ספר אור נפלאות ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫ביי די תלמידי הבעל שם טוב פלעגט מען קוקן‬ ‫פארציילט מען‪ ,‬אז דער מגן אברהם פלעגט‬ ‫אויף די כתבי ידות פונעם מגן אברהם ווי אויף‬ ‫אויפשטיין פארטאגס ווען אלע אידן זענען נאך‬ ‫תשמישי קדושה ממש‪.‬‬ ‫געשלאפן‪ ,‬גיין צום טייך‪ ,‬אליין אויסהאקן דאס‬ ‫דיקע אייז מיט א גרויסער האק‪ ,‬און זיך טובל'ען‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט אמאל‬ ‫אינעם אייז‪-‬קאלטן וואסער‪.‬‬ ‫געהאלטן אין די הענט עטליכע בלעטער פון די‬ ‫ארגינעלע כתב יד פונעם מגן אברהם‪ ,‬און דער‬ ‫אמאל‪ ,‬נאכדעם וואס ער איז ארויסגעקומען‬ ‫חוזה האט אריינגעקוקט אין די אותיות‪,‬‬ ‫פונעם טייך‪ ,‬זענען זיינע פוס אזוי שטארק‬ ‫ארומגענומען די בלעטער מיט ביידע הענט‪ ,‬זיי‬ ‫פארפרוירן געווארן‪ ,‬אז די הויט האט זיך אנגעכאפט‬ ‫געקושט מיט גרויס דביקות און געזאגט פאר זיינע‬ ‫און צוגעקלעבט צום שניי‪ ,‬ביז עס האט גערונען‬ ‫ארומיגע‪" ,‬פון די אותיות שפירט זיך נאך א ריח‬ ‫בלוט פון זיינע הייליגע פיס‪.‬‬ ‫פונעם גן עדן וואס האט ארומגענומען די שטוב‬ ‫ער האט אבער נישט געוואלט פארפעלן קיין‬ ‫פונעם הייליגן מחבר ווען ער האט דאס געשריבן‪,‬‬ ‫און יעדער אות איז געשריבן מיט טהרת המחשבה‬ ‫טבילה אדער אפשטעלן זיין סדר הלימוד‪ ,‬און ער‬ ‫און ביטול היש"‪.‬‬ ‫פלעגט זאגן‪" ,‬אז א גוף וואס איז נישט גע'טובל'ט‪,‬‬ ‫קען נישט משיג זיין די ריכטיגע טיפקייט פון דער‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר תולדות גדולי פולין ווערט‬ ‫הייליגער תורה"‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען א גרויסער‬ ‫•••‬ ‫אינעם קונטרס תולדות מגן אברהם ווערט‬ ‫למדן צום הייליגען מגן אברהם זי"ע מיט א גאנצע‬ ‫קונטרס פול מיט שאלות און קשיות אויף א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז כאטש דער עולם קען דעם הייליגען‬ ‫מגן אברהם זי"ע בעיקר אלס דער גרויסער פוסק‬ ‫שווערער סוגיא אין הלכות שבת‪ ,‬וואו דער למדן‬ ‫אין הלכה‪ ,‬איז ער אבער געווען אן איש אלוקי קדוש‬ ‫האט געמיינט אז ער האט אפגעווארפן די‬ ‫ווערטער פונעם מחבר השולחן ערוך‪.‬‬ ‫וואס איז געווען דבוק אין תורת הנסתר‪ ,‬ער האט‬ ‫אויך מחבר געווען הגהות אויף דעם הייליגן "ספרא‬ ‫דער הייליגער מגן אברהם האט אויסגעהערט‬ ‫דצניעותא" פונעם זוהר הקדוש‪.‬‬ ‫אלע שאלות מיט געדולד‪ ,‬און אנשטאט‬ ‫אריינצוגיין אין לאנגע פלפולים‪ ,‬האט ער‬ ‫ווערט דערציילט דורך זקני קאליש‪ ,‬אז‬ ‫אויפגעמישט א גמרא‪ ,‬אנגעוויזן מיט'ן פינגער אויף‬ ‫איינמאל שפעט ביינאכט איז א תושב פון שטאט‬ ‫בלויז איין איינציג ווארט אין רש"י וואס דער למדן‬ ‫פארבייגעגאנגען זיין פענסטער און געזען א גרויסן‬ ‫האט פארזען‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אויב מען לייגט גוט צו‬ ‫שיין אין זיין צימער‪ ,‬כאילו עס ברענט א פייער‪ ,‬דער‬ ‫קאפ צו דעם ווארט‪ ,‬פאלן אלע קשיות אוועק ווי א‬ ‫מענטש האט זיך זייער דערשראקן און‬ ‫זייפן‪-‬בלאז"‪,‬‬ ‫אריינגעקוקט דורכ'ן שפאלט פון דער טיר צו זען‬ ‫אויב מען דארף ראטעווען די מענטשן פון דעם‬ ‫דער למדן איז געבליבן ערשטוינט פון זיין‬ ‫הויז‪.‬‬ ‫טיפן בליק‪ ,‬ווי ער האט אין איין רגע געקענט‬ ‫‪7‬‬ ‫דאזיגער גרויסע קדושה האט כלל ישראל‬ ‫צו זיין ציטער האט ער געזען דעם הייליגן מגן‬ ‫אנגענומען זיינע פסקים מיט אזא הייליגער יראת‬ ‫אברהם זיצן פארגליווערט אין א גרויסער דביקות‪,‬‬ ‫הכבוד‪ ,‬און דערפאר האט מען אין אלע בתי‬ ‫איבערגעבויגן איבער די כתבי האר"י הקדוש‪ ,‬און א‬ ‫מדרשים געציטערט אראפ צו נעמען אפילו איין‬ ‫העלער זייל פון פייער האט ארומגערינגלט זיין‬ ‫אות וואס דער מגן אברהם האט אראפגעשריבן‪.‬‬ ‫הייליגן קאפ ביז'ן דאך‪ ,‬דער מענטש איז אנטלאפן‬ ‫מיט א שרעקליכן פחד און ערשט נאך דער פטירה‬ ‫פונעם מחבר האט ער אויסגעזאגט וואס ער האט‬ ‫זוכה געווען צו זען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר נר ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דאס פרישות און שמירת החושים פונעם הייליגען‬ ‫מגן אברהם זי"ע איז געווען עפעס וואס מען קען‬ ‫זיך נישט פארשטעלן‪ ,‬מען פארציילט אז אין די‬ ‫יארן וואס ער האט געוואוינט אין שטאט קאליש‪,‬‬ ‫אפילו ווען ער איז שוין געווען דער מרא דאתרא‬ ‫און ראב"ד‪ ,‬האט ער קיינמאל נישט אויפגעהויבן‬ ‫זיינע אויגן העכער ד' אמות ביים גיין אין גאס‪.‬‬ ‫עס איז אמאל אויסגעקומען‪ ,‬אז מען האט‬ ‫געבויט א פרישע גרויסע געביידע ממש אנטקעגן‬ ‫זיין בית המדרש‪ ,‬א זאך וואס האט פארנומען‬ ‫עטליכע חדשים מיט גרויס גערודער‪ ,‬א שטיק‬ ‫צייט שפעטער האט איינער דערמאנט פאר'ן מגן‬ ‫אברהם עפעס וועגן דעם נייעם בנין‪.‬‬ ‫דער מגן אברהם האט זיך געוואונדערט און‬ ‫געפרעגט‪" ,‬וואספארא בנין‪ ,‬איך האב גארנישט‬ ‫געזען"‪ ,‬ער איז יעדן טאג פארבייגעגאנגען יענעם‬ ‫פלאץ צענדליגער מאל‪ ,‬אבער צוליב זיין‬ ‫געוואלדיגע קדושת העיניים און זיין דביקות‬ ‫אינעם בורא‪ ,‬האט ער בכלל נישט באמערקט אז די‬ ‫גאס האט זיך געטוישט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שבחי גדולי ישראל ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫אז ביי חסידישע רבי'ס פלעגט מען דערציילן‪ ,‬אז א‬ ‫טייל פון די גרויסע הכרעות אין הלכה פונעם‬ ‫הייליגען מגן אברהם זי"ע זענען נישט געווען בלויז‬ ‫פון שכל אנושי‪ ,‬נאר פונעם הימל אליין‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי מענדעלע מרימנוב‬ ‫זי"ע פלעגט זאגן‪ ,‬אז ווען דער מגן אברהם פלעגט‬ ‫זיצן אין זיין קליין שטיבל און פסק'ענען די שווערע‬ ‫הלכות אין שלחן ערוך‪ ,‬פלעגט זיך צו אים באווייזן‬ ‫אליהו הנביא זכור לטוב אים אויסצוקלארן די טיפע‬ ‫כוונות פון די ראשונים ואחרונים‪ ,‬און צוליב דער‬ ‫‪8‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז די עלטערן זענען געווען‬ ‫יארצייט ד' תשרי‬ ‫גאר ערליכע אידן וואס האבן געדינט דעם‬ ‫באשעפער מיט א געוואלדיגע תמימות‪ ,‬דער‬ ‫הרה"ק רבי יצחק זעקיל ארי' לייב ב"ר מתתיהו‬ ‫טאטע איז געווען א סוחר וואס האט געארבעט‬ ‫זי"ע‪) ,‬וורמסר(‬ ‫מיט א געוואלדיגע ערליכקייט‪ ,‬יעדע שמחת תורה‬ ‫הבעל שם ממיכלשטאט‬ ‫ווען מען האט פארקויפט די זכותים פארן יאר‪,‬‬ ‫האט דער טאטע יעדעס יאר געקויפט דעם זכות‪,‬‬ ‫פון אויפמישן די ספר תורה ערב שבת צום סדרה פון‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט מיכלשטאט‪ ,‬בשנת‬ ‫די וואך‪.‬‬ ‫תקכ"ח‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי מתתיהו מווארמש זי"ע‪,‬‬ ‫אבער איין יאר האט איינע פון די עשירים‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת סורלה ע"ה‪ ,‬וואס‬ ‫פונעם שטאט מציע געווען מער געלט ווי ר'‬ ‫איז געווען א צדקת און א אשה צנועה‪.‬‬ ‫מתתיהו האט געקענט צו זאגן‪ ,‬און יענער עושר‬ ‫האט זוכה געווען צו דעם כיבוד‪ ,‬דאס האט זייער‬ ‫ער איז געווען א קדוש אלוקי‪ ,‬א חריף עצום‬ ‫וויי געטון פאר ר' מתתיהו אז ער וועט נישט האבן‬ ‫און א למדן און א עילוי נפלא בתורה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫דעם זכות‪ ,‬אבער מיט זיין ערליכקייט און תמימות‬ ‫א בקי בנגלה ובנסתר‪ ,‬א בעל מופת עצום און א‬ ‫האט ער נישט געלאזט אז דאס זאל ח"ו שטערן זיין‬ ‫גרויסע פועל ישועות‪ ,‬ער איז געווען א שפל ברך‬ ‫שמחת יו"ט‪ ,‬נאר ער האט זיך ווייטער געפרייט מיט‬ ‫און א גרויסע עניו און געלעבט א גאר פשוטע‬ ‫די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫לעבן‪ ,‬ער האט זיך זיין גאנץ לעבן גאר אסאך מסגף‬ ‫געווען און כמעט נישט הנאה געהאט פון דעם‬ ‫שפעטער ווען די טאטע איז אהיים געקומען‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫פון שוהל‪ ,‬האט ער זיך געזעצט צו די סעודה‪ ,‬און‬ ‫די טאטע האט כסדר געהאט גאר אסאך אורחים‬ ‫אויך איז ער געווען א בעל מכניס אורח עצום‪,‬‬ ‫ביים טיש‪ ,‬נאך די סעודה איז צו די עלטערן צו‬ ‫יעדער האט ביי אים געטראפן אן אפען טיר און‬ ‫געקומען איינע פון די אורחים‪ ,‬און זיך גאר שטארק‬ ‫דער צדיק האט זיך אליין אפגעגעבן מיט די‬ ‫באדאנקט פארן אים אריין נעמען צו זיי אין שטוב‬ ‫אורחים און נישט געלאזט קיינעם צו נעמען דעם‬ ‫אויף יו"ט‪ ,‬און דאן האט דער אורח געפרעגט פון די‬ ‫מצוה פון אים‪ ,‬און ער פלעגט כסדר זאגן‪ ,‬אז ווען‬ ‫עלטערן‪ ,‬מיט וואס ער קען זיי בענטשן‪.‬‬ ‫עס קומט צו העלפן א איד א ארימאן‪ ,‬זאל מען זיך‬ ‫נישט פארלאזן אויפן באשעפער‪ ,‬נאר ביי דעם מצוה‬ ‫די טאטע נישט טראכטענדיג צוויי האט גלייך‬ ‫זאל א איד טון אליין און העלפן אנדערע‪.‬‬ ‫געענטפערט‪ ,‬מיר האבן שוין ליידער פארלוירען ‪6‬‬ ‫קינדער יונגערהייט‪ ,‬בעטן מיר א ברכה‪ ,‬אז מיר זאלן‬ ‫דער טאטע איז געווען א דור חמישי פון‬ ‫זוכה זיין צו א בן זכר זש"ק‪ ,‬דער אורח האט זיי‬ ‫הרה"ק רבי אליהו בעל שם דומ"ץ וורמייזא זי"ע‪,‬‬ ‫גלייך געגעבן א ברכה‪ ,‬אז זיי זאלן זוכה זיין צו האבן‬ ‫און ווען עס איז געווארן דער געזעץ‪ ,‬אז יעדער‬ ‫א קינד‪ ,‬וואס זאל אויסוואקסן א גדול בישראל און‬ ‫ברויך האבן א משפחה נאמען‪ ,‬האט די טאטע‬ ‫באלייכטען די וועלט‪ ,‬דער טאטע האט געפרעגט‬ ‫גענומען דעם נאמען "וורמסר"‪ ,‬צוליב וואס דער‬ ‫דעם אורח וואס זיין נאמען איז‪ ,‬האט דער אורח‬ ‫הייליגער זיידע האט געוואוינט אין וורמייזא‪ ,‬וואס‬ ‫געענטפערט אז מען רופט אים אליהו‪ ,‬און דאן איז‬ ‫די יחוס איז געווען פון די משפחה פון לוריא און‬ ‫דער אורח נעלם געווארן‪.‬‬ ‫אשכנזי ביז צום הייליגען מהרש"ל זי"ע און אויך‬ ‫ביזן אר"י הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫צום יאר איז צו די עלטערן געבוירן געווארן א‬ ‫בן זכר‪ ,‬וואס דאס איז געווען דער הייליגער צדיק‬ ‫אויך איז ער געווען א אייניקל פון דעם גרויסן‬ ‫וקדוש רבי יצחק זעקיל בעל שם ממיכלשטאט‬ ‫שתדלן והנגיד המפורסם הרה"ק רבי יוסלמן‬ ‫זי"ע‪ ,‬ביים ברית האט מען דעם קינד א נאמען‬ ‫מרוסהיים זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען מפורסם אויך אלס‬ ‫געגעבן יצחק ארי' זעקיל לייב‪.‬‬ ‫א גרויסע בעל מקובל‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫דארט האט ער געלערנט ביים גאון וגדול בישראל‬ ‫ביי די אכט יאר אלט‪ ,‬האט דער בעל שם‬ ‫הגה"ק רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬אויך האט ער דארט‬ ‫ממיכלשטאט שוין גע'שמ'ט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫געלערנט בחברותא מיט הגה"ק רבי משה סופר‬ ‫גדלות בתורה און אויך אלס א גאר קלוג קינד‪ ,‬אז‬ ‫בעל חתם סופר זי"ע‪.‬‬ ‫מען האט שוין דאן נישט געקענט טרעפן קיין‬ ‫מלמד אין שטאט וואס זאל זיין ראוי צו לערנען‬ ‫דארט אין ישיבה איז דער גאון רבי יצחק‬ ‫מיט דעם קינד‪.‬‬ ‫זעקיל געוואקסן אין תורה‪ ,‬ער האט עוסק געווען‬ ‫בתורה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה און‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער טאטע זייענדיג א‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬ער איז געווען ממש אויסגעטון פון‬ ‫סוחר האט געוואלט דעם קינד אויך אויס לערנען‬ ‫עולם הזה‪ ,‬גאר שנעל איז ער געווארן מפורסם‬ ‫מוסחר אז ער זאל פון דעם האבן פרנסה‪ ,‬אבער‬ ‫אלס איינע פון די גדולי תלמידים פון די ישיבה‪.‬‬ ‫ווען דער טאטע האט דעם קינד געשיקט צום‬ ‫מארק אויף מסחר‪ ,‬האט מען דעם קינד געטראפן‬ ‫אויך איז ער באוויסט געווען מיט זיין‬ ‫זיצן מיט א ספר און לערנען מיט א געוואלדיגע‬ ‫געוואלדיגע קדושה און יראת שמים און א‬ ‫התמדה‪ ,‬דאן האט דער טאטע פארשטאנען‪ ,‬אז‬ ‫געוואלדיגע בעל מידות טובות נפלא‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫דער קינד איז עפעס העכער און איז נישט ראוי‬ ‫דארט ביי זיין רבין רבי נתן אדלער קונה געווען‬ ‫לאותה איצטלה‪ ,‬און פון דאן האט ער געלאזט דעם‬ ‫דעם דרך אין עבודת השם דורך סיגופים און‬ ‫קינד נאר עוסק זיין בתורה‪.‬‬ ‫תעניתים‪ ,‬אויך האט ער דארט קונה געווען דעם‬ ‫חכמת הקבלה‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גאר ערליכער‬ ‫קינד‪ ,‬אידן האבן גאר אסאך פארברענגט מיט אים‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער גאון האט געהאט א‬ ‫אין תורה און יעדער איז ממש ארויס פון התפעלות‬ ‫געוואלדיגע זכרון‪ ,‬אז עפעס וואס ער האט‬ ‫פון זיין גדלות וחריפות בתורה‪ ,‬אויך איז ער געווען‬ ‫געלערנט ביי זיין רבין רבי נתן אדלער איינמאל‪,‬‬ ‫מפורסם אלס א גאר קלוגער קינד און אנדערע‬ ‫האט ער געדענקט בעל פה‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫זאכן חוץ תורה‪ ,‬אידן האבן זיך מיט אים דורך‬ ‫אפגעהאלטן פון אפשרייבן חידושי תורה אדער סיי‬ ‫גערעדט אין אנדערע חכמות אויך‪ ,‬און אידן האבן‬ ‫וואס‪ ,‬ווייל דער גאנצער היתר צו שרייבן תורה של‬ ‫שוין דאן אפילו ער איז געווען א קליין קינד‬ ‫בעל פה איז כדי מען זאל דאס נישט פארגעסן‪ ,‬און‬ ‫באהאלטן געלט ביי אים וויסענדיג זיין ערליכקייט‬ ‫וויבאלד ער האט דאך גארנישט פארגעסן‪ ,‬האט ער‬ ‫און חכמה‪.‬‬ ‫נישט אפ געשריבן די חידושים‪.‬‬ ‫ביי די בר מצוה האט דער קינד זייער געוואלט‬ ‫ביי די ‪ 18‬יאר אלט האט דער גאון וקדוש זיך‬ ‫גיין לערנען אין א ישיבה‪ ,‬אבער די עלטערן וואס‬ ‫מנדר געווען פון עסן א דבר היוצא מן החי‪ ,‬און‬ ‫האבן ליידער פארלוירן ‪ 6‬קינדער האבן נישט‬ ‫דערפאר האט ער זיין גאנצע לעבן נישט געגעסן‬ ‫געקענט לאזן דעם קינד אוועק פארן‪ ,‬זיי האבן‬ ‫קיין פיש פלייש און אפילו נישט קיין אייער אדער‬ ‫גענומען פארן קינד די בעסטע מלמדים וואס זאלן‬ ‫מילכיגע זאכן‪ ,‬נאר ער האט געגעסן פרוכט און‬ ‫מיט אים לערנען‪ ,‬אבער יעדער איינס ביי איינס‬ ‫גרינצייג‪.‬‬ ‫האט מסביר געווען פאר די עלטערן‪ ,‬אז דאס קינד‬ ‫פאדערט אסאך מער ווי זיי קענען מיט אים‬ ‫ער איז געווען א אהוב וחביב לבריות און א‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫גרויסע בעל צדקה‪ ,‬ער האט גאר גרויסע סכומים‬ ‫פארטיילט פאר ארימעלייט און נצרכים און עוסק‬ ‫ביי די ‪ 16‬יאר האבן די עלטערן שוין מסכים‬ ‫געווען אין הכנסת אורחים און זיך אליין אפגעגעבן‬ ‫געווען צו שיקן דעם קינד אין ישיבה‪ ,‬ער איז דאן‬ ‫מיט די אידן‪ ,‬אויך האט ער עוסק געווען אין דעם‬ ‫געפארן לערנען קיין פרנקפורט אין די ישיבה פון‬ ‫מצוה פון ואהבת לרעך כמוך און געברענגט שלום‬ ‫הגה"ק רבי פנחס הלוי הורוויץ בעל הפלאה זי"ע‪,‬‬ ‫בין אדם לחברו‪ ,‬אויך ווען ער איז שוין מפורסם‬ ‫וואס די שטאט פראנקפורט איז דאן געווען א עיר‬ ‫געווארן אלס א פועל ישועות‪ ,‬האט ער מיט זיין‬ ‫ואם בישראל פיל מיט גדולים און גאונים בתורה‪,‬‬ ‫‪10‬‬ ‫ליידער אראפ פון זינען און געליטן פון חולי נפש‪,‬‬ ‫גרויס עניוות זיך נישט גרויס געהאלטן מיט די‬ ‫די משפחה האט נישט געוויסט וואס צו טון מיט די‬ ‫מופתים‪ ,‬נאר כסדר געזאגט‪ ,‬אז דאס קומט בדרך‬ ‫מאמע פאר א רפואה‪.‬‬ ‫הטבע פונעם גרויסן באשעפער אליין‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק איז אנגעקומען‪ ,‬איז די משפחה‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הצדקת מרת אלדהייד‬ ‫געלאפן צום צדיק אז ער זאל אויספויעלען א‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫רפואה פאר די מאמע‪ ,‬א וואך איז דורך און די פרוי‬ ‫בת הנגיד מנכבדי הקהילה רבי יצחק אייזיק רייס‬ ‫איז אויס געהיילט געווארן און אינגאנצן געזונט‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬דאן איז זיין נאמען ארויס אין אלע שטעט‬ ‫ארום מיט זיין גרויסע כח מיטן פועל'ן ישועות און‬ ‫נאך די חתונה איז ער צוריק וואוינען צום‬ ‫הונדערטער אידן זענען געקומען זיך מזכיר זיין ביי‬ ‫שטאט מיכלשטאט דארט ווי זיינע עלטערן האבן‬ ‫דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫געוואוינט‪ ,‬דארט האט זיך דער גאון‬ ‫אריינגעווארפן אין תורה ממש יומם ולילה‪ ,‬ער‬ ‫ליידער צוואנציג יאר נאך זיין חתונה איז זיין‬ ‫האט דארט געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה‬ ‫רעבעצין נפטר געווארן און איבער געלאזט דעם‬ ‫און געווען אויסגעטון פון די וועלט‪.‬‬ ‫צדיק מיט א שטוב מיט קינדער אן קיין פרנסה‪ ,‬ער‬ ‫האט מקבל געווען דעם דין שמים באהבה און ער‬ ‫ביי די ‪ 20‬יאר האט ער פארלוירען זיינע‬ ‫האט זיך מחזק געווען און ווייטער געלערנט מיט‬ ‫עלטערן‪ ,‬און דאן האט ער נישט געהאט קיין‬ ‫א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫פרנסה און אויך האט ער ליידער דאן געליטן פון א‬ ‫מחלה וואס האט אים זייער אפגעשוואכט‪ ,‬אבער‬ ‫א קורצע צייט שפעטער האט ער חתונה‬ ‫דער גאון וקדוש האט נישט נאך געלאזט‪ ,‬נאר ער‬ ‫געהאט בזיווג שני מיט הצדקת מרת חנה‬ ‫האט ווייטער עוסק געווען בתורה מיט א מסירת‬ ‫ממאנהיים ע"ה‪ ,‬און ווי עס איז מקובל‪ ,‬איז די זיווג‬ ‫נפש‪ ,‬אויך האט ער געלערנט מיט תלמידים וואס‬ ‫שני געווען די טאכטער פון די פרוי וואס דער גאון‬ ‫פון דעם האט ער געהאט א שטיקל פרנסה צו‬ ‫האט אויסגעהיילט גלייך ביים אנקומען אין שטאט‬ ‫קענען לעבן‪.‬‬ ‫מאנהיים‪.‬‬ ‫אפילו מען האט אים דאן נישט אויף גענומען‬ ‫בשנת תקפ"ב האט מען דעם גאון אפיציעל‬ ‫אלס רב פון שטאט‪ ,‬צוליב וואס ער האט שוין דאן‬ ‫אויף גענומען אלס רב אין שטאט מיכלשטאט‪ ,‬דאן‬ ‫עוסק געווען בתורת הקבלה און געטיילט קמעות‪,‬‬ ‫האט ער אנגעהויבן פירן זיין עדה הקדושה‪ ,‬און‬ ‫וואס דאס איז דאן געווען א נייע זאך‪ ,‬און די שטאט‬ ‫אפילו זייענדיג א גרויסער עניו און נישט‬ ‫לייט האבן מורא געהאט דערפון‪ ,‬מיט דעם אלעם‬ ‫וועלענדיג נעמען קיין רבנות‪ ,‬האט ער בלית ברירה‬ ‫האבן זיך אסאך אידן מדבק געווען אין דעם צדיק‪.‬‬ ‫גענומען דאס רבנות אין שטאט‪ ,‬און דאס אלעס‬ ‫האט ער נאר געטון כדי צו מרביץ תורה זיין פאר די‬ ‫צוליב די רדיפות פון זיינע קעגנער‪ ,‬האט ער‬ ‫אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫זיך פאר אפאר יאר געצויגען צום שטאט מאנהיים‪,‬‬ ‫דארט איז ער נתפרסם געווארן אלס א גרויסע‬ ‫ער איז דאן געווארן באוויסט אלס א גרויסע‬ ‫פועל ישועות און א בעל מופת עצום‪ ,‬ער האט‬ ‫פועל ישועות‪ ,‬אפילו גרויסע גדולים און גאונים‬ ‫ספעציעל געהאט א גרויסן כח אויס צו היילן חולי‬ ‫בדורו האבן געשיקט הזכרות צו דעם צדיק‪,‬‬ ‫נפש וואס זענען ליידער קראנק געווארן און‬ ‫ובתוכם הגה"ק בעל החתם סופר זי"ע‪ ,‬און הגה"ק‬ ‫משוגע געווארן‪ ,‬צענדליגע אידן האבן געזען ביי‬ ‫בעל חידושי הרי"ם זי"ע‪ ,‬הונדערטער אידן זענען‬ ‫דעם צדיק גרויסע מופתים‪.‬‬ ‫געהאלפן געווארן דורך זיינע ברכות און קמיעות‪,‬‬ ‫און דאן האט ער באקומען דעם נאמען "בעל שם"‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז אנגעקומען‬ ‫צוליב די גרויסע מופתים און זיין געוואלדיגע‬ ‫דאס ערשטע מאל קיין מאנהיים‪ ,‬איז דארט געווען‬ ‫גדלות בתורת הנסתר און קבלה‪.‬‬ ‫א פרוי א מאמע פון א שטוב מיט קינדער‪ ,‬וואס איז‬ ‫‪11‬‬ ‫האבן צוזאמען געשטעלט גרויסע געלטער צו‬ ‫אויך האט ער דאן אויף געשטעלט זיין ישיבה‬ ‫קענען צוריק שטעלן דעם ישיבה און אויך דעם‬ ‫אין שטאט מיכלשטאט‪ ,‬ווי עס האבן געלערנט‬ ‫אוצר הספרים‪ ,‬אבער פון דעם צדיק'ס מכתבים‬ ‫גרויסע גאונים בתורה‪ ,‬הונדערטער גדולים זענען‬ ‫זענען ממש גארנישט געבליבן‪.‬‬ ‫ארויס געקומען פון דעם ישיבה‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫זיך אליין אפגעגעבן מיט די תלמידים און געמאכט‬ ‫ליידער האט דער צדיק גאר אסאך מיט‬ ‫זיכער אז עס פעלט גארנישט פאר די תלמידים סיי‬ ‫געמאכט בחייו צער גידול בנים וואס ער האט‬ ‫ברוחניות און סיי בגשמיות‪.‬‬ ‫ליידער פארלוירן אסאך פון זיין קינדער‬ ‫יונגערהייט‪ ,‬אבער מיטן באשעפער'ס הילף האט‬ ‫ווי עס ווערט דערציילט‪ ,‬האט דער צדיק גאר‬ ‫דער צדיק איבער געלאזט נאך זיך הייליגע‬ ‫אסאך אידן געהאלפן און אידן פלעגן שיקן גרויסע‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫סכומים פארן צדיק‪ ,‬אבער ער האט רוב פון די‬ ‫געלטער געניצט צו קויפן ספרי קודש פאר די‬ ‫הרה"ק רבי יעקב הירש זי"ע‪,‬‬ ‫ישיבה און מיט די יארן האט ער געהאט א גרויסע‬ ‫חתנו הגה"ק רבי שמעון מוזעס זי"ע‪,‬‬ ‫אוצר הספרים‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת גנענדל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫אליהו צדוק שטרויס ממיכלשטאט זי"ע‪,‬‬ ‫אויך פלעגט ער פון די אלע געלטער אויס‬ ‫הרה"ק רבי מתתיהו זי"ע‪,‬‬ ‫האלטן די ישיבה און פארטיילן גרויסע סכומים‬ ‫הילד יצחק ע"ה‪,‬‬ ‫פאר צדקה‪ ,‬און עס האט זיך געקענט מאכן צייטן‬ ‫הבחור שמואל ע"ה‪,‬‬ ‫וואס עס האט דורך דעם געהערשט א גרויסע‬ ‫הגה"ק רבי יצחק זי"ע‪,‬‬ ‫ארעמקייט ביים צדיק אין שטוב‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יהודה זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי מיכאל זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תקפ"ה האט דער צדיק געהאט א חלום‬ ‫הילד מאיר ע"ה‪,‬‬ ‫אז עס גייט אויס ברעכן א שריפה ביי אים אין‬ ‫הגה"ק רבי שמעון זי"ע‪,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬מען האט געבעטן דעם צדיק אז ער זאל‬ ‫הגה"ק רבי וואלף רפאל זי"ע‪,‬‬ ‫פארקויפן דעם הויז און זיך אריין ציען צו א נייע‬ ‫הגה"ק רבי אברהם זי"ע‪.‬‬ ‫הויז‪ ,‬אבער דער צדיק האט דעם הויז נישט‬ ‫געוואלט אויפגעבן‪ ,‬צוליב וואס דאס איז געווען‬ ‫אפאר טאג בעפאר ראש השנה בשנת תר"ח‪,‬‬ ‫דער הויז ווי זיינע עלטערן האבן געוואוינט‪.‬‬ ‫איז דער צדיק אריין געפאלן אין בעט און געווארן‬ ‫זייער קראנק‪ ,‬דאס גאנצע שטאט מיכלשטאט‬ ‫ליידער חודש תשרי בשנת תקפ"ו דריי יאר‬ ‫האט איין געריסן פארן צדיק‪ ,‬אבער ליידער זענען‬ ‫נאכדעם וואס ער האט אויף געמאכט זיין ישיבה‪,‬‬ ‫די שערי רחמים געווען פארשלאסן און די מצב‬ ‫אינמיטן די נאכט האט אויס געבראכן א גרויסע‬ ‫ביים צדיק איז געווארן שווערער‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫שריפה אין זיין שטוב‪ ,‬און דאס גאנצע שטוב און‬ ‫איז געווען בצליל הדעה ביזן לעצטן רגע פון זיין‬ ‫אויך די ישיבה זענען פארניכטעט געווארן‪,‬‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫מיטנעמענדיג אלעס וואס דער צדיק האט‬ ‫פארמאגט‪ ,‬צווישן די זאכן זענען געווען גאר אסאך‬ ‫דעם צווייטן טאג ראש השנה האט דער צדיק‬ ‫חידושים און דברי תרה וואס ער האט זיך‬ ‫מיט זיינע לעצטע כוחות געבעטן‪ ,‬אז ער וויל‬ ‫פארשריבן און אויך דעם גאנצן אוצר הספרים‪,‬‬ ‫מקיים זיין דעם מצות היום‪ ,‬און געבעטן מען זאל‬ ‫אפילו די משפחה זענען מיט ניסים ממש‬ ‫קומען בלאזן שופר‪.‬‬ ‫געראטעוועט געווארן פון די שריפה‪.‬‬ ‫דער בעל תוקע איז אריין געקומען און‬ ‫דעם צדיק האט דאס נישט בארירט‪ ,‬נאר ער‬ ‫פראבירט צו בלאזן אבער עס איז נישט געגאנגען‪,‬‬ ‫האט זיך ווייטער מחזק געווען און ווייטער עוסק‬ ‫דאן האט דער צדיק געהייסן‪ ,‬אז מען זאל באדעקן‬ ‫געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬גוטע‬ ‫זיין פנים און אזוי וועט זיך בלאזן שופר‪ ,‬כך הוה‪,‬‬ ‫אידן פונעם שטאט און אויך פון די ארימיגע שטעט‬ ‫‪12‬‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז מען זאל דעם קינד אריבער שיקן צו‬ ‫אזוי ווי מען האט באדעקט דעם פנים פונעם צדיק‬ ‫אים‪ ,‬און כדי צו אויספראבירן דעם קינד‪ ,‬האט דער‬ ‫האט דער בעל תוקע געקענט בלאזן שופר‪.‬‬ ‫גראף געהייסן‪ ,‬אז מען זאל שיקן דעם קינד אליין‬ ‫אן קיין באגלייטער‪ ,‬און דער גראף האט געוואלט‬ ‫דאן האט דער צדיק געגעבן פונקטליכע‬ ‫זעהן‪ ,‬אויב דער קינד וועט אליין טרעפן זיין שטוב‪.‬‬ ‫אנווייזונגען ווי אזוי די לוי זאל צו גיין‪ ,‬ער האט‬ ‫געבעטן אז מען זאל אים הערשט באערדיגן דעם‬ ‫ווען דער קינד איז אנגעקומען‪ ,‬האט דער‬ ‫דריטן טאג נאך זיין פטירה‪ ,‬אויך האט ער געבעטן‬ ‫גראף געהייסן‪ ,‬אז קיינער זאל נישט זיין אין די גאס‪,‬‬ ‫אז מען זאל דעם ארון טראגן אויף די אקסלען און‬ ‫כדי צו זעהן אויב דער קינד וועט צוטרעפן דעם‬ ‫נישט אויף א וואגען אזוי ווי די רעפארמער פירן‬ ‫ריכטיגן שטוב‪ ,‬ווען דער קינד איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫זיך‪ ,‬אויך האט ער געבעטן די אידן פון די קהלה‪ ,‬אז‬ ‫האט ער גלייך געטראפן דעם שטוב‪ ,‬און ווען דער‬ ‫מען זאל נישט משנה זיין דעם ניסוח התפילה‬ ‫גראף האט אים געפרעגט‪ ,‬פון ווי ער האט געוויסט‬ ‫אדער סיי וואס אין זיין ביהמ"ד נאך זיין פטירה‪.‬‬ ‫ווי צו גיין‪ ,‬האט דער קינד מיט זיין חכמה געזאגט‪,‬‬ ‫איך האב ארים געקוקט און געזען‪ ,‬אז יעדע‬ ‫אזוי האט דער צדיק געצויגען ביז צום גדליה‬ ‫פענסטער איז אפען דעם פארהאנג חוץ פון איינס‪,‬‬ ‫בערך ‪ 7‬אזייגער אווענט‪ ,‬און דאן האט דער צדיק‬ ‫האב איך פארשטאנען אז דארט וואוינט דער גראף‪,‬‬ ‫געזאגט מיט א הויעך קול "שמע ישראל"‪ ,‬און‬ ‫און דערפאר איז דאס פארמאכט כדי זיך צו‬ ‫נשמתו הטהורה יצאה מיטן ווארט "אחד"‪.‬‬ ‫באהאלטן פון מיר‪.‬‬ ‫בעפאר די פטירה האט דער הייליגער צדיק צו‬ ‫דאן האט דער גראף געפרעגט דעם קינד‪ ,‬די‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער וועט ממליץ טוב זיין פאר די וואס‬ ‫תורה זאגט דאך "אחרי רבים להטעות"‪ ,‬און‬ ‫וועלן ארויף קומען צו זיין ציון‪ ,‬און ווען א איד וועט‬ ‫פארוואס ביסטו א איד און נישט קיין נוצר להבדיל‪,‬‬ ‫זיין אין א עת צרה און וועט קומען צום ציון‪ ,‬וועט‬ ‫ווייל עטץ אידן זענען דאך די ווייניגער און אונז‬ ‫ער געהאלפן ווערן מיט א ישועה‪ ,‬און הונדערטער‬ ‫זענען דאך די רבים‪.‬‬ ‫אידן דערציילן פון גאר גרויסע ישועות וואס מען‬ ‫זעט ביים ציון פון דעם הייליגען צדיק זי"ע‪.‬‬ ‫האט דער קינד מיט זיין חכמה געענטפערט‬ ‫פארן גראף‪ ,‬דאס איז די זעלבע ווי טרעפן דעם‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ד' תשרי בשנת תר"ח‪,‬‬ ‫שטוב פונעם גראף‪ ,‬ווייל יעצט ווען איך ווייס שוין‬ ‫און ער איז געקומען לקבורה ו' תשרי אין ביה"ח אין‬ ‫קלאר ווי דער גראף וואוינט‪ ,‬אויב וואלט מיר יעצט‬ ‫שטאט מיכלשטאט‪ ,‬ליידער האבן די דייטשן ימ"ש‬ ‫איינער געזאגט אז דער גראף וואוינט אין א אנדערן‬ ‫חרוב געמאכט דעם ציון ביים מלחמה‪ ,‬און בשנת‬ ‫שטוב‪ ,‬וואלט איך דאך געוויסט אז דאס איז נישט‬ ‫תשל"ט האט מען דעם מקום קדוש צוריק אויף‬ ‫אמת‪.‬‬ ‫געשטעלט‪ ,‬און אידן זעהן גרויסע ישועות ביים‬ ‫פוקד זיין דעם מקום קדוש‪.‬‬ ‫דאס זעלבע איז מיט די אידישע גלויבן‪ ,‬ווייל‬ ‫די אחרי רבים גייט נאר אן ווען עס איז דא א ספק‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אבער ווען עס איז נישט דא קיין ספק‪ ,‬נאר עס איז‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫קלאר אז די אידישע גלויבן איז אמת און זיכער‪ ,‬דאן‬ ‫גייט שוין נישט אן דעם אחרי רבים‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫דאן האט דער גראף געוואלט געבן פארן קינד‬ ‫עפעס צו עסן‪ ,‬אבער דער קינד האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אויפן צדיק דער הייליגער בעל‬ ‫זיינע עלטערן האבן אנגעזאגט אז ער זאל קיינמאל‬ ‫שם פון מיסלשטאטזי"ע‪ ,‬אז זיין נאמען איז ארויס‬ ‫נישט עסן קיין עסן פון א פרעמדע שטוב‪ ,‬האט דער‬ ‫שוין אלס יונג קינד אלס א גאר גרויסע חכם‪ ,‬אז‬ ‫גראף געזאגט‪ ,‬אז ער פארשטייט און ער וויל אים‬ ‫אפילו די גוים האבן געוויסט פון זיין חכמה‪ ,‬איין‬ ‫נאר געבן פרוכט‪.‬‬ ‫טאג האט דער גראף פונעם דערנעבענדיגן שטאט‬ ‫‪13‬‬ ‫רושם‪ ,‬און א קורצע צייט שפעטער האט די הצלחה‬ ‫דער גראף האט געפרעגט דעם קינד אויב ער‬ ‫פון דעם איד צוריק אנגעהויבן שיינען‪.‬‬ ‫האט ליב טרויבן‪ ,‬האט דער קינד געזאגט אז ניין‪,‬‬ ‫•••‬ ‫פרעגט דער גראף וואס ער וויל האבן‪ ,‬האט דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אפילו גוים האבן‬ ‫קינד געזאגט "טרויבן"‪ ,‬פרעגט דער גראף‪ ,‬איך האב‬ ‫נהנה געווען פון דעם גוט הארץ פונעם צדיק‪ ,‬גוים‬ ‫דאך דיר געפרעגט אויב די האסט ליב טרויבן‪ ,‬און די‬ ‫און אפילו נוצרים האבן דעם צדיק מכבד געווען‬ ‫האסט געזאגט אז ניין‪ ,‬ענטפערט דער קינד מיט‬ ‫און זענען געקומען פאר ברכות און ישועות‪ ,‬און‬ ‫חכמה‪ ,‬ליב האב איך דעם גרויסן באשעפער‪ ,‬עסן‬ ‫הונדערטער אידן און להבדיל גוים האבן געזען‬ ‫וויל איך טרויבן‪ ,‬דאן האט דער גראף געזען‪ ,‬אז דער‬ ‫גרויסע מופתים ביי דעם צדיק‪ ,‬אויך ווערט‬ ‫קינד איז א קלוגער יונגל און זייער נתפעל געווארן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דעם מקום קדוש פונעם ציון אין‬ ‫פון דעם קינד‪.‬‬ ‫שטאט מיכלשטאט איז געווען א מקום תפילה פאר‬ ‫•••‬ ‫אידן און להבדיל גוים‪ ,‬און יעדער איז פון דארט‬ ‫איינמאל איז א איד א חסיד פונעם הייליגער‬ ‫ארויס א געהאלפענער‪.‬‬ ‫בעל שם ממיכלשטאט זי"ע געקומען צו זיין רבין‪,‬‬ ‫און זייער געוויינט און דערציילט‪ ,‬ער האט געהאט‬ ‫זיין געוואלדיגע מדת הכנסת אורחים איז‬ ‫א שותף וואס צוזאמען האבן די צוויי גאר שיין‬ ‫געווען אויף גאר א הויכעכע דרגה‪ ,‬ער האט יעדן‬ ‫מצליח געווען און געהאט שיין פרנסה‪.‬‬ ‫איד אריין גענומען צו זיך אין שטוב און מיט א‬ ‫געוואלדיגע אהבה באדינט די אורחים און נישט‬ ‫אבער ליידער האבן איין טאג רויבער'ס‬ ‫געלאזט אז מען זאל פון אים אוועק נעמען די‬ ‫באפאלן דעם שותף‪ ,‬און רח"ל אים גע'הרג'עט און‬ ‫מצוה‪ ,‬מען האט דעם צדיק געקענט זען אליין‬ ‫צו גערויבט אלעס פון אים‪ ,‬און זייט דעמאלט איז‬ ‫שלעפן א הויפן תבועה און שטרוי פאר די געסט‪,‬‬ ‫די פרנסה געגאנגען בארג אראפ‪ ,‬און ער בעט דעם‬ ‫און ווען זיינע בני בית און קינדער האבן געוואלט‬ ‫רבין זאל אים זאגן אויב ער זאל נעמען א נייעם‬ ‫אויף די עלטערע יארן העלפן‪ ,‬האט ער מסרב‬ ‫שותף אין ביזנעס‪.‬‬ ‫געווען און עס געוואלט אליין טון‪.‬‬ ‫האט אים דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬איך‬ ‫מען זאגט נאך אז דער צדיק האט אמאל‬ ‫האב דיר א גאר גוטן שותף פאר דיין ביזנעס‪ ,‬איך‬ ‫געזאגט‪ ,‬יעדע מידה וואס איז דא אויף די וועלט‬ ‫קען אים פרעזענליך ער איז גאר שטארק‬ ‫אפילו ח"ו מידות מגינות אדער ח"ו כפירה רח"ל‪,‬‬ ‫באגלייבט און ער האט גרויס הצלחה‪ ,‬דער איד‬ ‫קען א איד ניצן לשם שמים‪ ,‬למשל‪ ,‬אויב א ארימאן‬ ‫האט געזאגט פארן רבין‪ ,‬אויב די רבי האלט אז‬ ‫קומט צו א איד און בעט א נדבה‪ ,‬דאן זאל א איד‬ ‫יענער איז א גוטע שותף וועל איך דאס גלייך טון‪.‬‬ ‫ווערן א כופר און נישט טראכטן‪ ,‬אז דער באשעפער‬ ‫וועט שוין העלפן דעם איד‪ ,‬נאר גלייבן אז דער איד‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט‪ ,‬דער נייער שותף‬ ‫האט קיינעם נישט וואס זאל אים העלפן‪ ,‬און נאר‬ ‫איז דער הייליגער באשעפער דער בורא כל עולמים‪,‬‬ ‫ער קען דעם איד העלפן‪.‬‬ ‫וואס ביי אים איז נישט דא גיין גביל און ער איז‬ ‫•••‬ ‫באגלייבט אז ער וועט דיך קיינמאל נישט פארנארן‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז א איד אין שטאט‬ ‫און דער צדיק האט אים געהייסן מייחד זיין א‬ ‫מיכלשטאט האט געדינגען א דירה פון א גוי‪ ,‬אבער‬ ‫קופה‪ ,‬ווי ער זאל אריינלייגן א פראצענט פון די‬ ‫ווען עס איז געקומען צו אונטער שרייבן דעם שטר‬ ‫פארדינסטן‪ ,‬און דאס מקדיש זיין פאר די ישיבה און‬ ‫שכירות‪ ,‬האט דער איד געזען‪ ,‬אז דער גוי פאדערט‬ ‫דורך דעם וועט ער זעהן גרויס הצלחה‪.‬‬ ‫אז דער איד זאל בשום אופן נישט ארויף לייגן קיין‬ ‫מזוזה אויפן הויז און אויך נישט אונעם הויז‪.‬‬ ‫דער איד האט געפאלגט זיין רבין און טאקע‬ ‫מייחד געווען א קופה ווי ער האט זיך צעטיילט‬ ‫דער איד איז געקומען צום רבין דער בעל שם‬ ‫מיט די פארדינסטן‪ ,‬האלב האט ער געגעבן פארן‬ ‫ממיכלשטאט זי"ע‪ ,‬און געזאגט פארן רבין אז דער‬ ‫באשעפער פאר צדקה‪ ,‬און דאס אנדערע האלב‬ ‫גוי וויל אז ער זאל אונטער שרייבן‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫האט ער גענומען פאר זיך‪ ,‬און ברכת צדיק עושה‬ ‫‪14‬‬ ‫פאר זיין טאכטער‪ ,‬אבער דער מחותן פאדערט אז‬ ‫נישט ארויף לייגן קיין מזוזה אויף זיין שטוב‪ ,‬האט‬ ‫מען זאל געבן פאר נדן ‪ 400‬רענדליך‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫דער צדיק מיט זיין חכמה געבעטן דעם גוי‪ ,‬אז ער‬ ‫גאר א גרויסע סכום‪ ,‬און איך זעה נישט פון ווי איך‬ ‫זאל קומען צו אים אין שטוב‪ ,‬און דער צדיק פרעגט‬ ‫וועל האבן דעם סכום‪.‬‬ ‫דעם גוי‪ ,‬אויב ער ווייסט ווי אזוי צו פאריכטן דעם‬ ‫בליצן כאפער אויפן דאך פון זיין שטוב‪.‬‬ ‫זאגט אים דער צדיק‪ ,‬וואס איז די שאלה‪ ,‬אזא‬ ‫גוטע שידוך טאר מען נישט ארויס לאזן פון די‬ ‫דער גוי האט געזאגט אז יא ער ווייסט ווי אזוי‬ ‫הענט‪ ,‬גיי די שליס דעם שידוך‪ ,‬און איך נעם אויף‬ ‫זיך אימצוגיין דערמיט‪ ,‬האט דער צדיק געעפרעגט‬ ‫מיר צו ברענגען די ‪ 400‬רענדליך‪ ,‬דער איד דער‬ ‫דעם גוי‪ ,‬אויב ער קען ביטע אראפ נעמען דעם‬ ‫חסיד האט נישט געטראכט קיין צוויי נאר גלייך‬ ‫בליצן כאפער פון זיין דאך‪ ,‬האט דער גוי געזאגט‬ ‫געלאפן שליסן שידוך‪.‬‬ ‫פארן צדיק‪ ,‬איר האט נישט מורא אויב א בליץ וועט‬ ‫קומען און כאפן דיין הויז‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫אין די מדינה האט מען יענע צייט געברויכט‬ ‫געפרעגט דעם גוי‪ ,‬האט איר שוין אמאל געהערט‬ ‫האבן א ספעציעלע ערלויבעניש פון די ממשלה צו‬ ‫פון א הויז פון א איד וואס איז באטראפן געווארן‬ ‫קענען חתונה האבן‪ ,‬און דאס פלעגט גיין מיט א‬ ‫פון א בליץ‪ ,‬דער גוי האט זיך פארטראכט און‬ ‫מוראדיגע שוועריקייט‪ ,‬עס האט געקענט נעמען‬ ‫ענטפערט פארן רבין‪ ,‬אז ניין ער האט נאך קיינמאל‬ ‫יארן ביז מען האט דאס באקומען‪.‬‬ ‫נישט געהערט אזא זאך‪ ,‬אז א איד'ס שטוב זאל‬ ‫באטראפן ווערן פון א בליץ‪.‬‬ ‫דער איד דער חסיד האט אנגעהויבן ארבעטן‬ ‫אויף דעם ערלויבעניש‪ ,‬און דער הייליגער צדיק‬ ‫דאן האט אים די רבי מסביר געווען‪ ,‬אז דאס‬ ‫האט פראבירט צו צוזאמען שטעלן דאס געלט‬ ‫איז ווייל יעדער איד האט א מזוזה אויף זיין טיר‪,‬‬ ‫וואס ער האט זיך אונטער גענומען צו ברענגען‪.‬‬ ‫וואס דאס איז א בעסערע שמירה ווי סיי וואסערע‬ ‫שמירה‪ ,‬ווייל דורך דעם איז דער גאנצער שטוב‬ ‫לפלא איז פאר דעם איד דער חסיד געלונגען‬ ‫אונטער דעם השגחה פונעם בורא כל עולמים און‬ ‫צו באקומען דעם ערלויבעניש גאר שנעל‪ ,‬און דאן‬ ‫ער היט אונז אפ פון אלעם שלעכטס‪.‬‬ ‫האט ער באשטימט די חתונה פאר דריי וואכן‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען ער איז געקומען מבשר זיין דעם‬ ‫דער גוי האט פארשטייט זיך גלייך נאכגעגעבן‬ ‫בשורה פארן צדיק‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט פארן‬ ‫פארן איד‪ ,‬אז ער מעג ארויף לייגען מזוזות אויף זיין‬ ‫חסיד‪ ,‬נישט געזארגט‪ ,‬איך וועל אי"ה האבן דעם‬ ‫שטוב‪ ,‬און נאך געבעטן אז מען זאל אויף זיין שטוב‬ ‫גאנצן סכום וואס איך האב צו געזאגט‪ ,‬אבער דער‬ ‫אויך ארויף לייגן א מזוזה‪ ,‬ווען דער איד איז צוריק‬ ‫צדיק האט געזען ווי דער חסיד ספוק'ט אויב די רבי‬ ‫געקומען צום רבין און געזאגט‪ ,‬אז דער גוי זייט ער‬ ‫וועט טאקע האבן דאס גאנצע געלט‪.‬‬ ‫האט גערעדט צום רבין איז ער געווארן איבער‬ ‫געדרייט פון א רשע צו א אנדערן מענטש‪.‬‬ ‫יענע צייט איז געווען א גרויסער עושר וואס‬ ‫האט געטון גרויסע מסחר‪ ,‬אבער ליידער איז ער‬ ‫האט די רבי געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬דאס וואס‬ ‫אריין געפאלן אין א סכנה‪ ,‬האט דער סוחר צו‬ ‫איך האב געטון האסטו אויך געקענט טון‪ ,‬נאר אויב‬ ‫געזאגט בשעת מעשה‪ ,‬אז אויב ער וועט‬ ‫וואלסטו גע'דאגה'ט אויף דיין מזוזה‪ ,‬אזוי ווי די‬ ‫געראטעוועט ווערן פון די סכנה‪ ,‬וועט ער געבן‬ ‫דאגה'סט אויף פרנסה וואלסטו דאס אויך געקענט‬ ‫האלב פון זיין פארמעגן אויף צדקה‪.‬‬ ‫ערלעדיגן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער איד דער עושר איז טאקע געראטעוועט‬ ‫אין שטאט מיכלשטאט האט געוואוינט א איד‬ ‫מיט ניסים פון דעם סכנה‪ ,‬אבער ווען ער איז אהיים‬ ‫רבי זאב מוהר ז"ל א גרויסע חסיד פונעם הייליגען‬ ‫געקומען האט ער זיך איבער גערעכענט‪ ,‬אז האלב‬ ‫צדיק דער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע‪ ,‬איין טאג‬ ‫פון זיין פארמעגן איז גאר א גרויסע סכום‪ ,‬און ער‬ ‫קומט דער חסיד אריין צום רבין‪ ,‬און איז זיך מזכיר‬ ‫האט אפ געמאכט אז א פערטל פון זיין פארמעגן‬ ‫אז מען האט אים אנגעטראגן א גאר גוטע שידוך‬ ‫‪15‬‬ ‫דאס אנגעקומען אסאך גרינגער‪ ,‬נאר מיט דיין‬ ‫איז אויך א גרויסע סכום‪ ,‬און ער האט דעם פערטל‬ ‫כסדר טראכטן פון ווי די געלט וועט קומען האסטו‬ ‫פון זיין פארדינסט געגעבן פאר צדקה‪.‬‬ ‫צו געלייגט שוועריקייטן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער נישט לאנג נאכדעם איז די ווייב פון‬ ‫אין ספר מעשה נסים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דעם עושר זייער קראנק געווארן‪ ,‬די דאקטורים‬ ‫איינמאל אינמיטן א פראסטיגן ווינטערדיגן טאג‬ ‫האבן אויף געגעבן און נישט געוויסט וואס מען‬ ‫אין שטאט מיכלשטאט‪ ,‬איז דער הייליגער בעל שם‬ ‫קען טון צו ראטעווען די פרוי'ס לעבן‪ ,‬דער איד‬ ‫ממיכלשטאט זי"ע געזעסן אין זיין צימער און‬ ‫דער עושר איז געקומען צום הייליגען צדיק דעם‬ ‫געלערנט‪ ,‬פלוצלונג שפרינגט ער אויף פון פלאץ‬ ‫בעל שם ממיכלשטאט זי"ע‪ ,‬און זיך מזכיר געווען‬ ‫מיט אן פחד‪ ,‬און גייט צו צום אויוון‪ ,‬נעמט ארויס‬ ‫אז די רבי זאל אויספויעלען א רפואה פאר זיין‬ ‫זיינע שטיוול‪ ,‬און שטעלט זיי אוועק פארקערט‪ ,‬די‬ ‫ווייב‪.‬‬ ‫לינקע שיך צו רעכטס און די רעכטע שיך צו לינקס‪,‬‬ ‫און האט אנגעהויבן פארגיסן טרערן מיט גרויס‬ ‫דער צדיק האט דעם איד אויסגעפרעגט וואס‬ ‫כוונה‪ ,‬די בני בית האבן זיך געוואונדערט אויף דעם‬ ‫דא איז פארגעגאנגען‪ ,‬ביז דער איד האט דערציילט‬ ‫מאדנעם אויפפירונג אבער האבן נישט געוואגט צו‬ ‫זיין צוזאג‪ ,‬אז ער וועט געבן האלב פון זיין‬ ‫פרעגן‪.‬‬ ‫פארמעגן אויף צדקה‪ ,‬אבער ער האט זיך‬ ‫בארעכענט אז א פערטל איז אויך גענוג צו געבן‪,‬‬ ‫עטליכע וואכן שפעטער איז אנגעקומען א‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט‪ ,‬דאס איז נישט קיין‬ ‫אידישער סוחר קיין מיכלשטאט און געלאפן גלייך‬ ‫שפיל‪ ,‬אפילו איך קען דיר אויך נישט העלפן‬ ‫צום בעל שם זיך באדאנקען‪ ,‬און דער סוחר האט‬ ‫ברענגן א רפואה פאר דיין ווייב‪ ,‬נאר דאס‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז פונקט אין יענעם טאג און שעה איז‬ ‫איינציגסטע זאך וואס די קענסט טון איז געבן דעם‬ ‫ער געפארן מיט א וואגן איבער'ן פארפרוירענעם‬ ‫איבעריגע סכום פאר צדקה און מיטן באשעפער'ס‬ ‫טייך‪ ,‬אינמיטן וועג האט דער אייז אנגעהויבן קראכן‬ ‫הילף וועט דיין ווייב געזונט ווערן‪.‬‬ ‫אונטער די רעדער און די פערד זענען געווארן‬ ‫צעווילדעוועט פונעם גליטש‪ ,‬די וואגן‪-‬רעדער‬ ‫דער איד האט מסכים געווען און געזאגט פארן‬ ‫האבן זיך איבערגעדרייט אין א געפערליכן דריי‪ ,‬און‬ ‫רבין‪ ,‬אז ער וועט געבן פארן רבין דעם סכום‪ ,‬און‬ ‫אין די לעצטע רגע האט זיך דער וואגן אויסגעדרייט‬ ‫ווען מען האט אויס גערעכנט דעם סכום איז דאס‬ ‫אויף דער אנדערער זייט און ארויפגעשפרינגען‬ ‫אויס געקומען פונקט ‪ 400‬רענדליך‪ ,‬די רבי האט‬ ‫צוריק אויפ'ן פעסטן באדן אן דעם וואס ער זאל‬ ‫גענומען די געלט און דאס גלייך אהין געגעבן פאר‬ ‫אריינפאלן אין די אייז‪-‬קאלטע וואסערן‪.‬‬ ‫ר' זאב ער זאל דאס ניצן פארן נדן‪ ,‬און בשעה טובה‬ ‫•••‬ ‫ומוצלחת גיין אונטער די חופה מיטן טאכטער‪ ,‬און‬ ‫אינעם קונטרס תולדות מהרז"ל מווארמס‬ ‫טאקע נישט אסאך נאכדעם איז אנגעקומען די‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז א פארשוין האט זיך אמאל‬ ‫בשורה אז די ווייב פון דעם עושר איז געזונט‬ ‫אריין גע'גנב'עט אין שטוב פונעם היייגען בעל שם‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ממיכלשטאט זי"ע שפעט ביינאכט‪ ,‬ווען יעדער איז‬ ‫געשלאפן‪ ,‬דער גנב האט געזוכט חפצים און‬ ‫דאן האט דער צדיק מסביר געווען פאר זיין‬ ‫געפאקט אין א זאק זילבערווערג און מלבושים‪,‬‬ ‫חסיד‪ ,‬ביידע זאכן האבן מיטן גרויסן באשעפער‪,‬‬ ‫ווען ער האט געענדיגט און געוואלט ארויסגיין‬ ‫ווייל ווען דער עושר האט מיר דערציילט אז זיין‬ ‫דורכ'ן טיר‪ ,‬האט ער זיך פלוצלונג פארלוירן און ער‬ ‫ווייב איז קראנק‪ ,‬האב איך זיך דערמאנט וואס די‬ ‫האט געזען בלויז גלאטע ווענט ארום זיך‪ ,‬און האט‬ ‫גמרא זאגט‪" ,‬בעוון נדרים מתה אשתו של אדם"‪ ,‬און‬ ‫נישט געקענט געפונען קיין שום עפענונג אדער‬ ‫דערפאר האב איך גלייך געבעטן דעם עושר אז ער‬ ‫טיר צו אנטלויפן‪.‬‬ ‫זאל מקיים זיין די נדר וואס ער האט געמאכט‪ ,‬און‬ ‫דורך דעם וועט די ווייב געזונט ווערן‪ ,‬און די ר' זאב‬ ‫א גאנצע נאכט איז ער ארומגעלאפן אין‬ ‫ווען די האסט ווען באמת אמונה אונעם באשעפער‬ ‫צימער ביז די כוחות זענען אים אויסגעגאנגען‪,‬‬ ‫אז ער וועט דיר שיקן דאס גאנצע געלט‪ ,‬וואלט‬ ‫‪16‬‬ ‫נעם יעצט גארנישט פון דיר‪ ,‬אבער ווען איך וועל‬ ‫אינדערפרי קומט דער הייליגער בעל שם אריין אין‬ ‫שיקן נאכ'ן חוב‪ ,‬זאלסטו עס באצאלן"‪.‬‬ ‫צימער‪ ,‬זעט דעם גנב שטיין מיד און דערשראקן‬ ‫•••‬ ‫מיט'ן פעקל אויפ'ן רוקן‪ ,‬האט אים דער בעל שם‬ ‫אין ספר מנהגי חתם סופר ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫אנגעקוקט מיט א שמייכל און געזאגט‪" ,‬דו האסט‬ ‫עס ווערט דערציילט אין די מסורה פון תלמידי‬ ‫געזוכט א וועג אריין אבער פארגעסן צו נעמען א‬ ‫החתם סופר‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען צום‬ ‫וועג ארויס‪ ,‬לייג אראפ די זאכן‪ ,‬עס עפעס צו‬ ‫הייליגען חתם סופר זי"ע א מענטש‪ ,‬וואס זיין קינד‬ ‫דערפרישן דאס הארץ‪ ,‬און גיי לחיים ולשלום‪ ,‬און‬ ‫איז געווען שטארק קראנק און קיין איין דאקטער‬ ‫טו מער נישט די מעשים"‪ ,‬דער גנב איז‬ ‫האט נישט געהאט קיין רפואה פאר אים‪ ,‬האט אים‬ ‫דערציטערט געווארן און האט אויפן פלאץ תשובה‬ ‫דער הייליגער חתם סופר געזאגט‪" ,‬פאר קיין‬ ‫געטאן‪ ,‬און איז מער קיינמאל נישט‬ ‫מיכלשטאט צום הייליגן בעל שם‪ ,‬ער וועט דיר געבן‬ ‫צוריקגעגאנגען צו גנב'ענען‪.‬‬ ‫א קמיע פאר רפואה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די תולדות רבי יצחק אריה מווארמס ווערט‬ ‫דער פאטער איז געפארן‪ ,‬און דער בעל שם‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איין טאג איז געקומען צו לויפן צום‬ ‫האט טאקע אנגעשריבן א הייליג קמיע‪ ,‬עס‬ ‫הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע אן ארימער‬ ‫איינגעוויקלט אין לעדער‪ ,‬און געווארנט מען זאל‬ ‫מלמד מיט בכיות‪ ,‬און ער האט דערציילט פארן‬ ‫עס בשום אופן נישט עפענען‪ ,‬דער איד איז‬ ‫צדיק‪ ,‬אז ער האט א כלה צו חתונה מאכן און ער‬ ‫צוריקגעקומען קיין פרעשבורג‪ ,‬און דאס קינד איז‬ ‫איז שולדיג דריי הונדערט גילדן פאר'ן נדן וואס ער‬ ‫פלאי פלאים אויסגעהיילט געווארן‪ ,‬ווען דער איד‬ ‫מוז אפגעבן ביז מארגן‪ ,‬און אויב נישט וועט דער‬ ‫איז געקומען לאזן גרוסן פאר'ן חתם סופר‪ ,‬האט‬ ‫מחותן מבטל זיין דעם שידוך מיט גרויס שאנדע‪.‬‬ ‫דער חתם סופר אים געבעטן צו זען דעם קמיע‪,‬‬ ‫דער חתם סופר האט אנגערירט דעם קמיע מיט‬ ‫דער הייליגער בעל שם האט אים געזאגט‪" ,‬גיי‬ ‫גרויס דרך ארץ און געזאגט פאר די ארומיגע‪" ,‬איך‬ ‫שפאציר אויפ'ן הויפט וועג וואס פירט ארויס פונעם‬ ‫האב הנאה געהאט צו זען ווי א איד אין דייטשלאנד‬ ‫שטעטל‪ ,‬און דער ערשטער גוי וואס פארט דארט‬ ‫פארמאגט אזא קדושה וטהרה‪ ,‬אז מן השמים הערט‬ ‫מיט א קארעטע‪ ,‬שטעל אים אפ און זאג אים‪ ,‬אז רבי‬ ‫מען צו צו זיינע תפילות און קמיעות כאילו ער‬ ‫זעקל הייסט ער זאל דיר געבן דריי הונדערט גילדן"‪,‬‬ ‫וואלט געווען פון די פריערדיגע גאונים הראשונים"‪.‬‬ ‫דער איד האט געציטערט פון פחד‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫•••‬ ‫מיט זיין גרויס אמונת צדיקים געפאלגט דעם‬ ‫אין ספר מעשה נסים ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫צדיק‪ ,‬ער האט זיך געשטעלט אויפ'ן וועג‪ ,‬און‬ ‫גרויסער סוחר אין מיכלשטאט האט פארמאגט א‬ ‫פלוצלונג באווייזט זיך א גלאנציגע קארעטע‬ ‫טייערע אנטיק גאלדענע זייגער‪-‬קייט‪ ,‬און איין‬ ‫פונעם לאקאלן פריץ‪ ,‬דער איד האט מיט שוואכע‬ ‫טאג איז עס פלוצלונג פארשוואונדן געווארן פון‬ ‫טריט אפגעשטעלט די פערד און געזאגט מיט א‬ ‫זיין שופלאד‪ ,‬דער סוחר האט חושד געווען איינע‬ ‫ציטערדיג קול‪" ,‬דער רבי זעקל הייסט דער הערר‬ ‫פון זיינע דריי באדינער‪ ,‬אבער קיינער האט נישט‬ ‫זאל מיר געבן דריי הונדערט גילדן פאר א כלה"‪.‬‬ ‫געוואלט מודה זיין‪ ,‬דער סוחר איז געלאפן צום‬ ‫בעל שם ממיכלשטאט זי"ע‪ ,‬און געבעטן הילף צו‬ ‫לפלא האט דער גראף נישט געפרעגט קיין‬ ‫ראטעווען זיין פארמעגן‪.‬‬ ‫איין קשיא‪ ,‬ער האט גלייך ארויסגענומען א בייטל‬ ‫מיט גאלדענע מטבעות‪ ,‬אפגעציילט פינקטליך דריי‬ ‫דער הייליגער בעל שם האט געהייסן ברענגען‬ ‫הונדערט גילדן‪ ,‬און עס אריינגעלייגט אין דעם‬ ‫אלע דריי באדינער צו אים אין שטוב‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫איד'ס האנט‪ ,‬שפעטער האט דער גראף פארציילט‪,‬‬ ‫אריינגעקומען‪ ,‬האט ער פאר יעדן איינעם געגעבן‬ ‫אז עטליכע חדשים פריער האט ער געהאט א גאר‬ ‫א קליין שטיקל האלץ פון די זעלבע לענג‪ ,‬און‬ ‫שווערע פראבלעם מיט די מלוכה‪-‬רעגירונג וואס‬ ‫געזאגט מיט אן ערנסט קול‪" ,‬נעמט די שטעקעלעך‬ ‫האט אים געקענט קאסטן זיין גאנצן פארמעגן‪ ,‬און‬ ‫אהיים אויף דער נאכט‪ ,‬ביים גנב וועט דער שטעקן‬ ‫דער בעל שם האט אים געראטעוועט מיט א ברכה‬ ‫איבערנאכט וואקסן לענגער מיט א גאנצן אינטש‬ ‫און אן עצה‪ ,‬און האט אים דעמאלט געזאגט‪" ,‬איך‬ ‫‪17‬‬ ‫פלוצלונג האט אנגעהויבן גיין א שוואכער ריח‬ ‫דורך א סגולה‪ ,‬און מארגן אינדערפרי וועל איך זיי‬ ‫פון ציטרין‪-‬זאפט און שוועבל‪ ,‬דער בעל שם האט‬ ‫איבערמעסטן"‪.‬‬ ‫זיך אנגערופן צום עלטערן ברודער‪" ,‬דו האסט‬ ‫גענומען אן אלטן ליידיגן שטר וואס האט געהאט א‬ ‫דער בעל שם האט מיט זיין גרויס חכמה‬ ‫פרישע חתימה פון דיין פאטער‪ ,‬געשריבן דערויף‬ ‫פארשטאנען דעם תחינת הנפש פונעם גנב‪ ,‬און‬ ‫מיט פרישן טינט‪ ,‬און עס געהאלטן איבער שוועבל‪-‬‬ ‫דער באדינער וואס האט טאקע געגנב'עט איז‬ ‫רויך כדי עס זאל אויסזען אלט און געל"‪ ,‬דער‬ ‫אהיימגעלאפן דערשראקן‪ ,‬און פון גרויס פחד אז‬ ‫עלטערער ברודער איז געווארן בלאס ווי קאלך‪,‬‬ ‫זיין שטעקן וועט וואקסן און אים פארראטן‪ ,‬האט‬ ‫דערשראקן פון דעם וואס דער צדיק האט‬ ‫ער גענומען א מעסער און אפגעשניטן א צאל‬ ‫דורכגעזען דעם כעמישן שווינדל‪ ,‬און האט גלייך‬ ‫פונעם האלץ‪ ,‬קלערנדיג אז מארגן וועט עס‬ ‫מודה געווען און צעריסן דעם פאלשן שטר‪.‬‬ ‫וואקסן און צוריקקומען צו דער ריכטיגער מאס‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר שבחי מהרז"ל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אינדערפרי זענען אלע דריי געקומען צום בעל‬ ‫דער הערשער פון דער געגנט‪ ,‬דער גראף פון‬ ‫שם‪ ,‬און דער בעל שם האט געמאסטן די‬ ‫ערבאך‪ ,‬האט זייער געשעצט די חכמה פונעם‬ ‫שטעקעלעך און גלייך געזען‪ ,‬אז איינס איז פונקט‬ ‫הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע‪ ,‬און פלעגט‬ ‫מיט א אינטש קירצער פון די אנדערע צוויי‪ ,‬ער‬ ‫אים אפט רופן צו זיצן אין געריכט ביי שווערע‬ ‫האט אים אנגעוויזן מיט'ן פינגער און געזאגט‪" ,‬דו‬ ‫קאמפליצירטע דיני תורה און משפטים צווישן‬ ‫ביסט דער גנב! גיב שוין צוריק דעם חפץ"‪ ,‬דער‬ ‫בירגער‪.‬‬ ‫באדינער איז געפאלן אויף די קני און גלייך מודה‬ ‫געווען און די גניבה‪.‬‬ ‫איינמאל איז פארגעקומען א משפט צווישן‬ ‫•••‬ ‫צוויי שותפים סוחרים‪ ,‬איינער האט געטענה'ט אז‬ ‫אין ספר זכרון למשה ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫ער האט איבערגעגעבן פאר זיין חבר א גרויסע סכום‬ ‫צוויי ברודער זענען אמאל געקומען צו גיין צום‬ ‫גאלד צו קויפן סחורה אין א ווייטן וואלד‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע מיט א‬ ‫חבר לייקנט אלעס און זאגט אז ער האט קיינמאל‬ ‫שווערן מחלוקה איבער דער ירושה פון זייער‬ ‫גארנישט באקומען‪ ,‬עדות זענען נישט געווען‪ ,‬און‬ ‫פאטער וואס איז נפטר געווארן‪ ,‬דער עלטערער‬ ‫דער נתבע האט געוואלט שווערן א שבועה צו‬ ‫ברודער האט ארויסגעצויגן א שטר‪-‬צוואה‪,‬‬ ‫פטור ווערן‪.‬‬ ‫געחתמ'עט לויט אלע דינים‪ ,‬וואו עס שטייט קלאר‪,‬‬ ‫אז דער פאטער לאזט איבער דעם גאנצן הויף און די‬ ‫דער בעל שם האט געפרעגט דעם תובע‪" ,‬וואו‬ ‫געשעפטן בלויז פאר אים‪ ,‬און פאר'ן יונגערן‬ ‫פונקטליך האסטו אים איבערגעגעבן דאס געלט"‪,‬‬ ‫ברודער לאזט ער איבער בלויז א קליינע סכום‬ ‫האט ער געענטפערט‪" ,‬אינמיטן וואלד‪ ,‬נעבן א‬ ‫געלט‪ ,‬דער יונגערער ברודער האט געוויינט אז‬ ‫גרויסן‪ ,‬אלטן אייכן‪-‬בוים"‪ ,‬האט דער בעל שם‬ ‫דאס איז א פאלשע צוואה‪ ,‬ווייל דער טאטע האט‬ ‫געזאגט צום תובע‪" ,‬גיי שוין צוריק צום יענעם‬ ‫אים שטענדיג געזאגט אז מען וועט טיילן גלייך‬ ‫בוים‪ ,‬און רוף דעם בוים ער זאל קומען עדות זאגן‬ ‫אויף גלייך‪.‬‬ ‫אין געריכט"‪.‬‬ ‫דער הייליגער בעל שם האט גענומען דעם‬ ‫דער מענטש איז געגאנגען צום וואלד‪,‬‬ ‫שטר‪ ,‬אים אנגעקוקט פון דער נאנט‪ ,‬און‬ ‫אינצווישן איז געזעסן דער בעל שם אינאיינעם‬ ‫באמערקט אז דער כתב און די חתימות זעען אויס‬ ‫מיט'ן גראף און דעם צווייטן סוחר )דעם נתבע( און‬ ‫אלט און אפגעבליקעוועט פונקט ווי א שטר וואס‬ ‫געווארט‪ ,‬נאך א האלבע שעה האט דער בעל שם‬ ‫ליגט שוין יארן‪ ,‬און קיין שום בית דין האט נישט‬ ‫פלוצלונג א קוק געטאן אויפ'ן זייגער און געפרעגט‬ ‫געקענט זען דערין קיין שום פעלער‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫דעם נתבע גאנץ גלייכגילטיג‪" ,‬זאג מיר‪ ,‬מיינסטו אז‬ ‫בעל שם האט מיט זיין גרויס חכמה גענומען א גלאז‬ ‫ער איז שוין אנגעקומען צום בוים"‪ ,‬האט דער נתבע‬ ‫הייס וואסער‪ ,‬עס געהאלטן אונטער'ן שטר אז דער‬ ‫געענטפערט שנעל אן טראכטן‪" ,‬ניין‪ ,‬וואס פאלט‬ ‫דאמף )‪ (steam‬זאל ארויפגיין אויפ'ן פאפיר‪.‬‬ ‫‪18‬‬ ‫שטענדיג געהאט א שמייכל אויפ'ן פנים כדי מען‬ ‫אייך איין‪ ,‬דער אייכן‪-‬בוים שטייט טיף אין וואלד‪,‬‬ ‫זאל מיינען אז ער עסט כסדר ווי יעדער מענטש‪.‬‬ ‫עס נעמט א גוטע שעה און א האלב ביז מען‬ ‫דערגרייכט אהין צו פוס"‪.‬‬ ‫איין מוצאי שבת קודש איז א תלמיד‬ ‫אריינגעקומען אין זיין צימער‪ ,‬און געזען דעם בעל‬ ‫האט זיך דער הייליגער בעל שם ממיכלשטאט‬ ‫שם מאכן מלוה מלכה‪ ,‬אויפ'ן טיש איז געלעגן‬ ‫זי"ע אויסגעדרייט צום גראף און געזאגט‪" ,‬זעט‬ ‫בלויז א שטיקעל הארטע ברויט און א טעפל‬ ‫איר‪ ,‬הערר גראף‪ ,‬ער ווייסט פונקטליך פון וועלכן‬ ‫וואסער‪ ,‬דער רבי האט געמאכט א ברכה‪ ,‬געגעסן‬ ‫בוים מען רעדט און ווי ווייט עס איז‪ ,‬כאטש פריער‬ ‫א כזית‪ ,‬און פלוצלונג האט זיין געזיכט געלאכטן‬ ‫האט ער געטענה'ט אז ער איז קיינמאל נישט געווען‬ ‫מיט א ג‪-‬טליכן ליכטיגקייט‪ ,‬דער תלמיד האט‬ ‫דארט מיט אים"‪ ,‬דער גראף איז אנטציקט געווארן‬ ‫באוואונדערט מיט שטוינונג אויף דער פשוט'ער‬ ‫פון דער חכמה‪ ,‬און דער ליגנער האט תיכף מודה‬ ‫סעודה‪ ,‬האט דער הייליגער בעל שם געזאגט מיט‬ ‫געווען און צוריקגעגעבן דאס גאנצע געלט‪.‬‬ ‫א התלהבות‪" ,‬דער רבונו של עולם ווייסט אז כמעט‬ ‫•••‬ ‫קיין שום טעם פון עולם הזה איז מיר קיינמאל נישט‬ ‫אין ספר תולדות אנשי מופת ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫אריין אין מויל‪ ,‬אבער דער כזית מלוה מלכה וואס‬ ‫אז אין די יונגע יארן‪ ,‬ווען דער הייליגער בעל שם‬ ‫מען עסט לכבוד שבת קודש און לכבוד דוד מלכא‬ ‫ממיכלשטאט זי"ע האט געלערנט אין פראנקפורט‬ ‫משיחא‪ ,‬שפירט זיך אין מיר פונקט ווי דער מן וואס‬ ‫ביים גרויסן גאון וקדוש רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬איז די‬ ‫האט געהאט אלע טעמים שבעולם"‪.‬‬ ‫שטאט פרנקפורט געווען א גרויסער האנדלס‪-‬‬ ‫•••‬ ‫צענטער מיט פיל פרעמדע לייט און‬ ‫אינעם קונטרס קדושת מהרז"ל ווערט‬ ‫אומצניעות'דיגע מאדעס אויף די גאסן‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דאס געוואלדיגע דביקות אין עניני‬ ‫טהרה פונעם הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע‬ ‫כדי נישט צו פאראומרייניגן די אויגן‪ ,‬האט‬ ‫איז געווען א שם דבר‪ ,‬אפילו אין די טיפע ווינטער‪-‬‬ ‫דער צדיק רבי זעקל דער בעל שם ממיכלשטאט‬ ‫טעג ווען דער שניי איז געלעגן הויך און די טייכן‬ ‫איינגעפירט ביי זיך אן אויסערגעווענליכע קבלה‪,‬‬ ‫ארום מיכלשטאט זענען געווען אינגאנצן‬ ‫ער פלעגט אראפלאזן די היט טיף איבער די אויגן‬ ‫פארפרוירן‪ ,‬האט ער נישט מוותר געווען אויף קיין‬ ‫און קוקן בלויז ד' אמות פאר זיך אויף דער ערד‪.‬‬ ‫איין טאג צו גיין אין מקוה פאר'ן דאווענען‪.‬‬ ‫תלמידים האבן דערציילט‪ ,‬אז אין משך פון‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ער פלעגט אליין גיין פרי‬ ‫עטליכע יאר וואס ער איז יעדן טאג געגאנגען פון‬ ‫פארטאגס מיט א האק‪ ,‬צוברעכן דעם דיקן אייז‬ ‫זיין אכסניה צום בית המדרש‪ ,‬האט ער קיינמאל‬ ‫פונעם לאקאלן טייך‪ ,‬און זיך טובל'ן עטליכע מאל‬ ‫נישט געוואוסט וואספארא פארב אדער‬ ‫מיט געוואלדיגע כוונות און יחודים‪ ,‬אמאל האט א‬ ‫געשטאלט די הייזער אויפ'ן וועג האבן געהאט‪ ,‬ער‬ ‫שכן אים באמערקט קומען צוריק פון טייך‪ ,‬ווען די‬ ‫פלעגט חזר'ן בעל פה משניות און מסכתות א גאנצן‬ ‫פאות און די בארד זענען געווען פארוואנדלט אין‬ ‫וועג‪ ,‬און מען האט געזען אויף זיין געזיכט אז ער‬ ‫איין שטיק אייז‪ ,‬אבער זיין פנים האט געברענט ווי‬ ‫שפאצירט אין גאס ממש ווי איינער וואס גייט אין א‬ ‫א פייער‪ ,‬ווען דער שכן האט אים געפרעגט צי עס‬ ‫מדבר שממה‪ ,‬אפגעזונדערט פון גאנצן עולם הזה‪.‬‬ ‫איז אים נישט קאלט‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬ווען‬ ‫•••‬ ‫דאס הארץ ברענט צו דערנענטערן די שכינה‬ ‫אין ספר מעשה נסים ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫הקדושה‪ ,‬קען קיין שום אייז אין דער וועלט נישט‬ ‫צדיק רבי זעקל דער הייליגער בעל שם‬ ‫אפקילן די ווארימקייט"‪.‬‬ ‫ממיכלשטאט זי"ע האט געלעבט א גאנץ לעבן מיט‬ ‫•••‬ ‫אן אומבאגרייפליכן פרישות פון תאוות הגוף‪ ,‬רוב‬ ‫אין ספר זכרון למשה ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫טעג פון יאר פלעגט ער עוסק זיין אין תעניתים‬ ‫דער הייליגער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע איז‬ ‫משבת לשבת אדער עסן בלויז ביינאכט א שטיקל‬ ‫נסתלק געווארן אין יאר תר"ח‪ ,‬האבן זיך‬ ‫טרוקן ברויט מיט וואסער‪ ,‬אבער קיינער האט‬ ‫פארזאמלט די חשוב'סטע חברי החברה קדישא‬ ‫נישט געטארט וויסן פון זיינע סיגופים‪ ,‬ער האט‬ ‫‪19‬‬ ‫שיינען פון דעם בוידעם פונעם בעל שם'ס הויז‪ ,‬זיי‬ ‫פון מיכלשטאט צו באהאנדלען זיין הייליגן גוף‪,‬‬ ‫האבן געמיינט אז דארט ברענט שוין אויך‪ ,‬און‬ ‫פאר זיין פטירה האט ער זיי אנגעזאגט א‬ ‫זענען אלע געלאפן אהין‪ ,‬און דורך דעם וואס זיי‬ ‫געוואלדיגע צוואה‪ ,‬אז בשעת דער טהרה טאר קיין‬ ‫זענען אנגעקומען צו יענעם הויף‪ ,‬האבן זיי באוויזן‬ ‫איין מענטש נישט קוקן אויף זיין לייב‪ ,‬נאר מען זאל‬ ‫צו שטעלן א וואנט פון וואסער פונקט אויפ'ן וועג‬ ‫אלעס טון באדעקטערהייט מיט א ליילעך‪ ,‬און‬ ‫וואו דער ווינט האט געטריבן דאס פייער‪ ,‬און די‬ ‫יעדער וואס שטייט אין צימער מוז פריער גיין אין‬ ‫גאנצע שטאט איז געראטעוועט געווארן פון א‬ ‫מקוה און טאן תשובה‪.‬‬ ‫שרעקליכן חורבן‪ ,‬דאן האט דער משמש געזעהן די‬ ‫הייליגע אויגן פונעם צדיק‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫ווען די חברה קדישא האבן אנגעהויבן די‬ ‫געזעהן אז עס גייט אויסברעכן א פייער‪ ,‬און האט‬ ‫טהרה מיט גרויס ציטער‪ ,‬איז געשען אן אפענער‬ ‫מיט זיין רוח הקדוש געראטעוועט דעם שטאט‪.‬‬ ‫נס‪ ,‬בשעת זיי האבן געגאסן די טהרה‪-‬וואסער‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫זיך דער גוף פונעם בעל שם אויפגעהויבן פון זיך‬ ‫אינעם ספר זכרון למשה ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אליין אויפ'ן לוח טהרה כדי מען זאל קענען גיסן די‬ ‫א איד פון א דערנעבעדיגע שטעטל האט געהאט‬ ‫וואסער אונטער אים‪ ,‬אן דעם וואס מענטשליכע‬ ‫א זון וואס איז געבוירן געווארן שטום ל"ע און האט‬ ‫הענט זאלן דארפן צורירן צו זיין גוף טהור‪ ,‬די‬ ‫קיינמאל נישט ארויסגעברענגט קיין ווארט פון‬ ‫אנוועזענדע זענען אומגעפאלן פון פחד און שרעק‪,‬‬ ‫מויל‪ ,‬די עלטערן האבן אויסגעגעבן גרויסע‬ ‫און האבן פארשטאנען‪ ,‬אז אפילו נאך דער פטירה‬ ‫געלטער אויף דאקטוירים אין וויען און אין‬ ‫איז זיין קדושת הגוף געבליבן גאנץ‪ ,‬ווי א מלאך‬ ‫פראנקפורט‪ ,‬אבער קיינער האט נישט געקענט‬ ‫השם צבקות וואס האט קיינמאל נישט געהאט קיין‬ ‫העלפן דעם בחור‪ ,‬אין גרויס יאוש איז דער פאטער‬ ‫שייכות מיט די גשמיות פונעם ערדישן לעבן‪.‬‬ ‫געקומען מיטן זון קיין מיכלשטאט און זיך‬ ‫•••‬ ‫צעוויינט פאר'ן צדיק‪.‬‬ ‫אינעם ספר מעשה נסים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫איין פרייטאג צונאכטס נאך דער סעודה‪ ,‬האט דער‬ ‫דער הייליגער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע‬ ‫הייליגער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע פלוצלונג‬ ‫האט געזאגט פאר דעם צובראכענעם טאטן‪,‬‬ ‫געזאגט פאר זיין משמש‪" ,‬לויף שנעל ארויף אויפ'ן‬ ‫"בלייב דא אויף שבת"‪ ,‬שבת אינדערפרי ביים‬ ‫בוידעם‪ ,‬צינד דארט אן א לעמפל‪ ,‬און לאז עס‬ ‫דאווענען‪ ,‬פאר קריאת התורה‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ברענען א גאנצע נאכט"‪ ,‬דער משמש האט זיך‬ ‫בעל שם געהייסן דעם משמש אויסרופן דעם‬ ‫שטארק דערשראקן‪ ,‬וואס הייסט אנצינדן פייער‬ ‫שטומען בחור צו דער תורה פאר אן עליה‪ ,‬דער‬ ‫אום שבת איז דאך א הארבע עבירה‪ ,‬ער איז‬ ‫פאטער איז געווארן ציטערדיג און האט געזאגט‬ ‫געבליבן שטיין אומבאוועגלעך‪.‬‬ ‫מיט שוואכקייט‪" ,‬רבי‪ ,‬ער קען דאך נישט רעדן‪ ,‬ווי‬ ‫אזוי וועט ער מאכן די ברכה"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫דער צדיק האט אים אבער אנגעקוקט מיט א‬ ‫בעל שם אים געענטפערט מיט א פעסטקייט‪,‬‬ ‫הייליגן ערנסטקייט און געזאגט‪" ,‬האב נישט קיין‬ ‫"ברענג אים צום באלעמער"‪.‬‬ ‫מורא‪ ,‬גיי ארויף מיט א גוי‪ ,‬און זאל דער גוי צינדן‬ ‫דעם לאמפ‪ ,‬ווייל עס איז פיקוח נפש פאר'ן גאנצן‬ ‫דער בחור איז צוגעגאנגען‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫שטעטל"‪ ,‬דער משמש האט שנעל געפאלגט‪,‬‬ ‫בעל שם האט געלייגט זיין הייליגע האנט אויף זיין‬ ‫אינמיטן יענע נאכט האט פלוצלונג אויסגעבראכן‬ ‫פלייצע‪ ,‬אריינגעקוקט אין זיינע אויגן‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫א גרויסע שריפה ביים עק פון שטעטל‬ ‫"זאג‪ ,‬ברכו את ד' המבורך"‪ ,‬פלוצלונג‪ ,‬צום ציטער‬ ‫מיכלשטאט‪ ,‬די ווינטן האבן געבלאזן שטארק און‬ ‫און ערשטוינונג פון דעם גאנצן מנין אידן אין שול‪,‬‬ ‫די פלאמען האבן זיך געצויגן גלייך אין ריכטונג פון‬ ‫האט דער בחור געעפנט זיין מויל און אויסגערופן‬ ‫די אידישע הייזער‪.‬‬ ‫מיט א הויכן‪ ,‬קלארן קול‪ָ " ,‬בּ ְרכוּ ֶאת ד' ַה ְמב ָֹר‪ ,"‬און‬ ‫פון יענעם טאג אן האט ער גערעדט פליסיג ווי‬ ‫ווען די גויים וואס זענען געקומען אויסלעשן‬ ‫אלע מענטשן‪ ,‬און ער איז שפעטער אויסגעוואקסן‬ ‫דעם פייער זענען געלאפן ראטעווען דעם שטאט‪,‬‬ ‫א תלמיד חכם און א בעל תפילה‪.‬‬ ‫האבן זיי געזען פונדערווייטנס א ליכטיגקייט‬ ‫‪20‬‬ ‫זידלווערטער און קללות ווען דער צדיק איז‬ ‫•••‬ ‫ארויסגעקומען אין גאס‪ ,‬די תלמידים האבן‬ ‫אינעם ספר שבחי מהרז"ל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געוואלט אים פארטרייבן‪ ,‬אבער דער הייליגער‬ ‫א פארצווייפלטער אפטייקער )פארמעסיסט( איז‬ ‫בעל שם האט זיי אפגעהאלטן‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫געקומען צום הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע‬ ‫אויסגעדרייט צום משכיל און געזאגט מיט גרויס‬ ‫אין גרויס שרעק‪ ,‬ווייל דער לאקאלער‬ ‫פחד‪" ,‬דו האסט חוזק געמאכט פון דער תורה‬ ‫מיניסטעריום פון געזונטהייט האט געמאלדן‪ ,‬אז‬ ‫הקדושה און אירע הייליגע חכמים‪ ,‬וויסן זאלסטו‪,‬‬ ‫מארגן קומט א שטרענגע אינספעקציע‬ ‫אז דיין אייגענער מויל וואס שפייט די דאזיגע‬ ‫איבערצוקוקן זיינע ביכער‪ ,‬און פונקט יענע וואך‬ ‫ווערטער וועט דיר ברענגען דיין משפט"‪.‬‬ ‫איז אים פארלוירן געגאנגען דער הויפט‪-‬ביכל וואו‬ ‫עס זענען געווען פארשריבן אלע גיפטיגע‬ ‫נישט קיין צוויי וואכן זענען פארביי‪ ,‬און יענער‬ ‫כעמיקאלן און מעדיצינען‪ ,‬און לויט'ן געזעץ‪ ,‬אויב‬ ‫פארשוין האט באקומען א מאדנע‪ ,‬שווערע‬ ‫דאס פעלט‪ ,‬וואלט מען אים פארשפארט דאס‬ ‫קראנקייט אויפ'ן צונג און אינעם האלדז‪ ,‬זיין צונג‬ ‫געשעפט און אריינגעווארפן אין תפיסה אויף יארן‪,‬‬ ‫איז אזוי שטארק געשוואלן געווארן אז ער האט‬ ‫דער אפטייקער האט שוין געהאט איבערגעדרייט‬ ‫מער נישט געקענט ארויסברענגען קיין איין ווארט‬ ‫דאס גאנצע הויז און גארנישט געפונען‪.‬‬ ‫פון מויל און האט געליטן שרעקליכע יסורים‪ ,‬ער‬ ‫האט געשיקט בעטן מחילה ביים בעל שם‪ ,‬און דער‬ ‫דער הייליגער בעל שם האט פארמאכט די‬ ‫בעל שם האט מתפלל געווען פאר אים ער זאל נישט‬ ‫אויגן פאר עטליכע מינוט‪ ,‬און דערנאך געזאגט‬ ‫שטארבן מיט שרעקליכע יסורים‪ ,‬די יסורים האבן‬ ‫גאנץ רואיג‪" ,‬גיי צוריק אין דיין אפטייק‪ ,‬גיי אריין‬ ‫זיך טאקע נאכגעלאזט‪ ,‬אבער רעדן האט ער מער‬ ‫אינעם קעלער אונטער דעם געוועלב‪ ,‬צייל פיר‬ ‫קיינמאל נישט געקענט ביז זיין לעצטן טאג‪ ,‬אלס א‬ ‫טריט פון דער רעכטער וואנט‪ ,‬דארט שטייט אן‬ ‫ווארענונג פאר יעדן איבער'ן כח פון צדיקים‪.‬‬ ‫אלטע ליידיגע פאס פון שוועבל‪ ,‬שטעק אריין דיין‬ ‫האנט אונטער דעם באדן פון יענער פאס‪ ,‬דארט‬ ‫ליגט דער ביכל"‪ ,‬דער אפטייקער איז געלאפן צו זיך‬ ‫אין געשעפט‪ ,‬אריינגעלאפן אין קעלער‪ ,‬געטון‬ ‫פינקטליך ווי דער רבי האט אנגעוויזן‪ ,‬און צום‬ ‫שטוינונג האט ער דארט אונטער דער פאס‬ ‫געטראפן דעם ביכל‪ ,‬וואס איינע פון זיינע‬ ‫ארבעטער האט בטעות דארט פארשטעקט און‬ ‫פארגעסן‪ ,‬די רעגירונג האט דורכגעפירט די‬ ‫אינספעקציע‪ ,‬און אלעס איז געווען כשורה‪ ,‬און‬ ‫דער איד איז געראטעוועט געווארן פון א זיכערן‬ ‫אונטערגאנג‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר מעשה נסים ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אין שטעטל איז געווען א משכיל און אפיקורס‬ ‫וואס האט נישט געקענט צוקוקן ווי אידן און גוים‬ ‫שטראמען צום הייליגען בעל שם ממיכלשטאט‬ ‫זי"ע נאך ישועות‪ ,‬ער פלעגט כסדר חוזק מאכן‬ ‫פונעם צדיק ברבים‪ ,‬און כסדר שרייבן קלאגעס און‬ ‫בלבולים צו דער רעגירונג אז דער בעל שם נארט‬ ‫אויס די מענטשן מיט כישוף‪.‬‬ ‫איין טאג איז דער אפיקורס געשטאנען פאר'ן‬ ‫בעל שם'ס הויז און אנגעהויבן שרייען‬ ‫‪21‬‬ ‫געווען שוחטים מומחים‪ ,‬גאנץ אנפאנג איז ער‬ ‫יארצייט ה' תשרי‬ ‫געווען דער שוחט אין שטאט טשעריש וואס איז‬ ‫געווען א קליין שטעטל‪ ,‬אבער נאך אפאר יאר ווען‬ ‫הגה"ק רבי חנוך הענדיל ב"ר שלמה זלמן זי"ע‪,‬‬ ‫די הוצאות פון זיין שטוב זענען געוואקסן און ער‬ ‫)שעכטער(‪ ,‬שו"ב בק"ק ראדאוויץ‬ ‫האט געברויכט חתונה מאכן די קינדער‪ ,‬האט ער‬ ‫געזיכט א גרעסערע שטאט ווי צו דינען אלס‬ ‫שוחט‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט טשורטקוב‪ ,‬בשנת‬ ‫תרי"א‪.‬‬ ‫יענע צייט האט דער שוחט פון דעם גרויסן‬ ‫שטאט ראדאוויץ זיך אוועק געצויגען פון שטאט‪,‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי שלמה זלמן שו"ב‬ ‫און די שטאט האט געזיכט דעם פאסיגען מענטש‬ ‫טשורטקוב זי"ע‪,‬‬ ‫איבער צו נעמען דעם תפקיד אלס שוחט‪ ,‬האט‬ ‫בן הגה"ק רבי אברהם אהרן שו"ב טשורטקוב זי"ע‪,‬‬ ‫מען בעצת פון די גדולים פון יענעם געגענט אויף‬ ‫בן הגה"ק רבי גבריאל יוסף זי"ע‪,‬‬ ‫גענומען דעם גאון רבי חנוך הענדיל זי"ע אלס‬ ‫בן הגה"ק רבי ישכר דוב זי"ע‪,‬‬ ‫שוחט אין שטאט ראדאוויץ‪ ,‬און אויף דעם פאסטן‬ ‫בן הרה"ק רבי ישראל זי"ע‪ ,‬הנקרא בפי כל "ר'‬ ‫האט ער געדינט פאר בערך ‪ 30‬יאר‪.‬‬ ‫ישראל דער טויטער"‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי שמחה מהורדנקא זי"ע‪) ,‬אביו של‬ ‫בזיווג ראשון האט ער חתונה געהאט מיט הצדקת‬ ‫הרה"ק רבי נחמן מברסלב זי"ע(‪,‬‬ ‫מרת העניא ע"ה‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא זי"ע‪,‬‬ ‫בת הרה"ח רבי יהודה לייב רובין ז"ל‪.‬‬ ‫מגזע הגה"ק רבי הענדיל הכהן שו"ב קיטוב זי"ע‪.‬‬ ‫בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הצדקת‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת רייזא ע"ה‪.‬‬ ‫מרת חי' רבקה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי דוד זי"ע‪.‬‬ ‫דער ברודער פון ר' חנוך הענדיל זי"ע איז געווען‬ ‫דער צדיק האט זוכה געווען צו אויפשטעלן‬ ‫הרה"ח ר' גבריאל יוסף ע"ה דער משב"ק ביי הרה"ק‬ ‫שיינע דורות פון ביידע זיווגים‪ ,‬און זיין זיווג שני‬ ‫רבי ישראל האגער בעל אהבת ישראל מויזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫האט נאך מיט געברענגט קינדער פון איר ערשטע‬ ‫מאן‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין גדלות‬ ‫וחריפות בתורה און א בקי נפלא בש"ס ופוסקים‪,‬‬ ‫און דער הייליגער אמרי חיים מוויזניץ זי"ע‬ ‫ובפרט אין הלכות שחיטה דינענדיג אלס שוחט‬ ‫האט זיך אמאל אויסגעדריקט אויפן זיידן רבי חנוך‬ ‫פאר איבער ‪ 40‬יאר‪ ,‬צדיקים בדורו האבן זיך‬ ‫הענדיל זי"ע בזה"ל‪ ,‬ביי אים אין שטוב זענען‬ ‫פארלאזט נאר אויף אים מיטן שחיטה פאר זיי אין‬ ‫געווען דריי סארט קינדער‪ ,‬מיינע‪ ,‬דיינע‪ ,‬און‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫אונזערע‪ ,‬אבער אויף די קינדער האט מען דאס‬ ‫נישט געקענט אפילו באמערקען‪ ,‬ווייל ער האט זיך‬ ‫אויך איז ער געווען באוויסט אלס א‬ ‫אפ געגעבן מיט אלע מיט די זעלבע געטריישאפט‪.‬‬ ‫געוואלדיגע אוהב את הבריות‪ ,‬ער האט עוסק‬ ‫געווען בצדקה וחסד מיט א געוואלדיגע איבער‬ ‫אזוי ווי זיין טאטע און די זיידע איז ער געווען‬ ‫געגעבענקייט‪ ,‬ארום אים האבן זיך כסדר געדרייט‬ ‫גאר שטארק מקושר צו די צדיקי בית קאסוב און‬ ‫די צובראכענע אידן און יתומים און אלמנות‪ ,‬אלע‬ ‫ווישניץ‪ ,‬גאנץ אנפאנג האט ער זיך מסתופף געווען‬ ‫האבן געטראפן אין דעם גדול א לב טוב וואס האט‬ ‫בצלו פון הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל צמח צדק‬ ‫קיינעם נישט געלאזט גיין ביז יענער האט‬ ‫מווישניץ זי"ע‪ ,‬וואס דער רבי מווישניץ האט גאר‬ ‫געשפירט אז ער איז באמת געהאלפן‪.‬‬ ‫שטארק מקרב און מחבב געווען דעם שוחט רבי‬ ‫חנוך הענדיל וואס איז געווען מפורסם אלס א גאר‬ ‫דעם פאסטן פון שו"ב האט ער מקבל געווען‬ ‫ערליכער און אפגעהיטן איד‪.‬‬ ‫נאך פון זיין טאטע און זיידע וואס זענען אויך‬ ‫‪22‬‬ ‫ווען זיין רבי דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע‬ ‫בשנת תרמ"ה ווען דער הייליגער אהבת‬ ‫האט געהערט די ווערטער פון זיין חסיד‪ ,‬האט די‬ ‫ישראל זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫רבי געזאגט פארן חסיד‪ ,‬וואס מאכסטו אזא‬ ‫מדבק געווען אונעם ממלא מקום הרה"ק רבי ברוך‬ ‫געוואלד‪ ,‬מען קויפט א שטיקל וואטע פון א גוי פאר‬ ‫בעל אמרי ברוך מווישניץ זי"ע‪ ,‬ער האט זיך ממש‬ ‫‪ 3‬גראצער און מען לייגט דאס ארויף אויף די אויגן‬ ‫מבטל געווען פאר זיין רבין און זיך כסדר מסתופף‬ ‫פונעם קינד און ער וועט האבן א רפואה שלימה‪.‬‬ ‫געווען בצלו מיט א געוואלדיגע אמונת צדיקים‪.‬‬ ‫דער ר' חנוך הענדיל מיט זיין גרויסע אמונת‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דאס ערשטע מאל וואס‬ ‫צדיקים איז גלייך אהיים‪ ,‬אפאר טאג שפעטער‬ ‫דער גאון רבי חנוך הענדיל זי"ע איז אריין צו זיין‬ ‫קומט אריין אין שטוב א גוי‪ ,‬און ווען ער האט געזען‬ ‫רבין דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע מיט א קוויטל‪,‬‬ ‫ווי דער קינד טאפט ארום מיט די הענט‪ ,‬האט ער‬ ‫האט דער הייליגער אמרי ברוך מיט זיין‬ ‫געפרעגט פון די עלטערן וואס עס גייט פאר מיטן‬ ‫געוואלדיגע עניוות געוויינט מיט טרערן און‬ ‫קינד‪ ,‬ווען די עלטערן האבן דערציילט פארן גוי אז‬ ‫געזאגט פאר דעם גאון בזה"ל‪" ,‬ווי קען איך נעמען‬ ‫דער קינד זעט ליידער נישט‪ ,‬האט דער גוי געזאגט‬ ‫קוויטלעך‪ ,‬ווייל איינער וואס קען נישט זעהן מסוף‬ ‫וואס איז די פראבלעם‪ ,‬קויפט פון מיר א שטיקל‬ ‫העולם עד סוף העולם איז נישט ראוי צו נעמען‬ ‫וואטע פאר ‪ 3‬גראצער און לייגט דאס ארויף אויף די‬ ‫קוויטלעך"‪.‬‬ ‫אויגן און ער וועט ווערן אויסגעהיילט‪.‬‬ ‫בשנת תרנ"ג ווען דער הייליגער אמרי ברוך‬ ‫די עלטערן האבן דאס גלייך געטון‪ ,‬און לפלא‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן יונגערהייט‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫נאך אפאר טאג האט דאס קינד אנגעהויבן זעהן‬ ‫מדבק געווען אלס א חסיד מובהק צום ממלא‬ ‫כאחד אדם און אינגאנצען געזונט געווארן‪ ,‬ווען ער‬ ‫מקום הרה"ק רבי ישראל בעל אהבת ישראל‬ ‫איז צוריק געקומען דערציילן פארן רבין די גוטע‬ ‫מווישניץ זי"ע‪ ,‬ער איז כסדר געפארן זיך מסתופף‬ ‫בשורה אז דאס קינד זעט שוין כאחד אדם‪ ,‬האט‬ ‫זיין ביי זיין רבין און מקבל געווען דעם דרך אין‬ ‫דער צדיק דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע געהייסן‬ ‫עבודת השם מיט א תמימות‪.‬‬ ‫פארן טאטן‪ ,‬אז ער זאל פון דעם נישט מאכן קיין‬ ‫עסק און דאס נישט מפרסם זיין בכלל‪.‬‬ ‫לגבי זיין געוואלדיגע אמונת צדיקים ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין זון הר"ר אברהם אהרן ז"ל‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫איז געבוירן געווארן אלס א סגי נהור רח"ל‪ ,‬האבן די‬ ‫דאקטורים געזאגט‪ ,‬אז זיי קענען גארנישט העלפן‬ ‫בתו הצדקת מרת מלכה טשארנא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫פאר דעם קינד‪ ,‬ביי די דריי יאר איז דער טאטע‬ ‫הרה"ח רבי ישכר דוב ראזענבערג ז"ל‪,‬‬ ‫געגאנגען צו זיין רבי דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע‬ ‫בתו הצדקת מרת עטיל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ח רבי צבי‬ ‫און מזכיר געווען דעם קינד און געבעטן אז די רבי‬ ‫אלימלך שרייבער ז"ל‪,‬‬ ‫זאל פועל'ן א רפואה פארן קינד‪.‬‬ ‫הרה"ח רבי חיים עזריאל ז"ל‪,‬‬ ‫הרה"ח רבי אברהם אהרן ז"ל‪,‬‬ ‫ווען ער איז אריין געקומען צום רבין האט אים‬ ‫הרה"ח רבי גבריאל יוסף ז"ל‪,‬‬ ‫די רבי מייעץ געווען אז ער זאל גיין צו הרה"ק רבי‬ ‫הרה"ח רבי דוד ז"ל‪,‬‬ ‫חנוך העניך מאלעסק זי"ע וואס איז געווען מפורסם‬ ‫בתו הצדקת מרת מינדל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ח רבי‬ ‫אלס א גרויסע בעל מופת און דארט וועט ער‬ ‫לייבל שטאנגער ז"ל‪.‬‬ ‫געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ה' תשרי בשנת תרפ"ז‪,‬‬ ‫האט זיך דער חסיד רבי חנוך הענדיל‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ראדאוויץ‪.‬‬ ‫אנגערופן צום רבין‪ ,‬מיינע עלטערן און זיידעס‬ ‫האבן זיך אלע געווייקט און מסתופף געווען בצלו‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫פון די צדיקים לבית קאסוב און ווישניץ‪ ,‬און די רבי‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫שיקט מיך צו די מרחקים קיין אלעסק‪.‬‬ ‫‪23‬‬ ‫גרייטן ווי א כהן צום עבודה אין בית המקדש‪ ,‬נאך‬ ‫מעשיות‬ ‫חצות לילה איז ער שוין געווען אויף די פיס‪ ,‬זיך‬ ‫גע'טובל'ט אין מקוה טהרה מיט כוונות און יחודים‪,‬‬ ‫אין רשימות תולדות אנשי שם בבוקובינה‬ ‫און אפגעראכטן תיקון חצות מיט בכיות עצומות‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט ראדאוויץ איז רבי‬ ‫חנוך הענדיל געווען באקאנט נישט בלויז מיט זיין‬ ‫ער פלעגט זאגן‪ ,‬אז א שוחט האלט אין זיין‬ ‫גרויסער בקיאות און מורא'דיגע חסידות אין‬ ‫האנט די נפש פונעם בעל חי‪ ,‬און מען קען נישט‬ ‫הלכות שחיטה‪ ,‬נאר ספעציעל מיט זיין ווייכע‬ ‫מעלה זיין די ניצוצות הקדושים אן א ריינעם גוף און‬ ‫הארץ פאר יעדע געפאלענע נשמה‪.‬‬ ‫א הייליגער מחשבה‪ ,‬אפילו אין די ביטערע קאלטע‬ ‫ווינטער נעכט אין ראדאוויץ‪ ,‬ווען דאס וואסער‬ ‫ווען ער פלעגט גיין אין די גאסן פון שטעטל‪,‬‬ ‫אינעם בור איז געווען פארפרוירן‪ ,‬האט ער‬ ‫פלעגן זיך ארום אים קלויבן אלמנות‪ ,‬יתומים און‬ ‫קיינמאל נישט מוותר געווען אויף א טבילת עזרא‬ ‫צובראכענע הערצער‪ ,‬מען פארציילט‪ ,‬אז זיין‬ ‫בעפאר ער האט גענומען די חלפים אין האנט‪.‬‬ ‫שחיטה‪-‬געלט פלעגט כמעט נישט אנקומען‬ ‫•••‬ ‫אהיים‪ ,‬א גרויסער טייל דערפון האט ער פארטיילט‬ ‫אינעם קונטרס תולדות אנשי חסד וחסידות‬ ‫גלייך אויפן ארט פאר ארעמעלייט און‬ ‫ברומניה ווערט דערציילט‪ ,‬אז שעות לאנג פלעגט‬ ‫נויטבאדערפטיגע‪ ,‬פאר ער האט בכלל‬ ‫דער צדיק רבי חנוך הענדיל זי"ע זיצן ביי זיין‬ ‫איינגעקויפט צרכי שבת פאר זיין אייגענער שטוב‪.‬‬ ‫שטענדער און בודק זיין די חלפים מיט א‬ ‫•••‬ ‫שרעקליכן פחד און חרדה‪ ,‬עדות פלעגן דערציילן‬ ‫אין זכרונות חסידי וויזשניץ ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫אז ער האט געפילט מיט זיין ציטערדיגן נאגעל‬ ‫אז זיין שטוב אין שטאט ראדאוויץ איז געווען אן‬ ‫יעדע קלענסטע פגימה וואס אנדערע האבן נישט‬ ‫אפענער בית וועד לחכמים און אן איינקער‪-‬פלאץ‬ ‫באמערקט‪ ,‬און אפילו אויב עס איז געווען כשר ע"פ‬ ‫פאר אלע פליטים און אורחים וואס זענען דורך‬ ‫דין‪ ,‬אויב האט ער געשפירט די מינדעסטע ספיק‪-‬‬ ‫געפארן בוקאווינע‪ ,‬עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז פאר‬ ‫ספיקא פון א 'סרך' אדער אומקלארקייט‪ ,‬האט ער‬ ‫יעדן יום טוב פלעגט ער ארומגיין צווישן די בעלי‬ ‫עס פונדאסניי געשליפן‪ ,‬ער פלעגט שטענדיג חזר'ן‬ ‫בתים און גבירים אין שטאט שאפן פאר קמחא‬ ‫דעם מאמר חז"ל‪" ,‬אז א שוחט דארף שטענדיג זען‬ ‫דפסחא צו שטיצען די אלמנות און ארימעלייט פון‬ ‫ווי א שווערד ליגט אים צווישן די אויגן"‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬און ער פלעגט זאגן‪" ,‬ווי קען א שוחט‬ ‫•••‬ ‫ברענגען כשר פלייש פאר אידן‪ ,‬אויב אנדערע אידן‬ ‫די מלאכה פון א שוחט ברענגט א מענטש אריין‬ ‫האבן נישט אויף ברויט צום לעבן"‪.‬‬ ‫אין די גאסן און צווישן די גרעסטע המון עם‪ ,‬אין די‬ ‫•••‬ ‫בוטשער‪-‬געשעפטן און בהמות‪-‬מארק צווישן‬ ‫אין תולדות גדולי ישראל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫גוים און סוחרים‪ ,‬דאך‪ ,‬ווער עס האט געזען רבי‬ ‫דער צדיק רבי חנוך הענדיל זי"ע איז געווען א‬ ‫חנוך הענדיל גיין אין גאס‪ ,‬האט געזען אן אמת'ער‬ ‫ברודער מיט הרה"ח ר' גבריאל יוסף שעכטער ע"ה‪,‬‬ ‫פרוש‪ ,‬ער פלעגט גיין איינגעבויגן‪ ,‬זיין קאפעלוש‬ ‫דער באקאנטער משמש בקודש פונעם הייליגן‬ ‫אראפגערוקט איבער די אויגן‪ ,‬און זיינע ליפן האבן‬ ‫רבי'ן דער 'אהבת ישראל' מוויזשניץ זי"ע‪ ,‬צוליב‬ ‫כסדר געמורמלט פרקי תהלים אדער משניות בעל‬ ‫דעם איז ער געווען שטארק מקושר צום‬ ‫פה‪ ,‬קיינער האט אים נישט געקענט אריינציען אין‬ ‫וויזשניצער הויף‪ ,‬און די צדיקים האבן אים‬ ‫קיין שום פוסטע שמועסן אדער דברים בטלים‪ ,‬זיין‬ ‫געהאלטן פאר איינעם פון די שענסטע שפיגלען‬ ‫מח איז געווען דבוק אין עולמות עליונים אפילו‬ ‫פון חסידות אין ראדאוויץ‪ ,‬תורה‪ ,‬יראת שמים און‬ ‫אינמיטן די שווערסטע גשמיות'דיגע ארבעט‪.‬‬ ‫אמת'ע עסקנות בגופו ובממונו פונדערווייטנס אן‬ ‫•••‬ ‫קיין שום פניות‪.‬‬ ‫אין קונטרס עובדות וזכרונות מפי זקני‬ ‫•••‬ ‫ראדאוויץ ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט‬ ‫אין קונטרס זכרון לראשונים בוקאווינע ווערט‬ ‫ראדאוויץ איז געווען א דבר פשוט אז מען קען ביי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז בעפאר דער צדיק רבי חנוך הענדיל‬ ‫אים נישט הערן קיין שמץ פון לשון הרע אדער‬ ‫האט צוגעטראטן צו די כלי שחיטה‪ ,‬פלעגט ער זיך‬ ‫‪24‬‬ ‫כדי צו ווייזן חשיבות‪ ,‬מערערע מאל פלעגט ער‬ ‫ליצנות‪ ,‬ער פלעגט זאגן מיט זיין טיפן חסידישן‬ ‫אליין שלעפן די שווערע כלי שחיטה און די סחורה‬ ‫תמימות‪" ,‬דער רבוש"ע גיבט מיר די זכיה צו מאכן‬ ‫דורך די בלאטיגע גאסן פון ראדאוויץ‪ ,‬פונקט ווי א‬ ‫ברכות אויף שחיטות און בודק זיין דאס עסן פאר‬ ‫פשוט'ער ארבעטער‪ ,‬ווען מענטשן פלעגן צולויפן‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬ווי אזוי קען דער זעלבער מויל‬ ‫און בעטן צו טראגן זיינע זעק אדער חלפים אלס‬ ‫ארויסברענגען א ווארט וואס איז נישט ריין"‪ ,‬גדולי‬ ‫כבוד התורה‪ ,‬האט ער אפגעזאגט מיט איידלקייט‪,‬‬ ‫הדור וואס זענען דורך געפארן בוקאווינע האבן‬ ‫"יעדער מענטש דארף טראגן זיין אייגענעם יאך‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז זיין גאנצע צורה האט געשיינט‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬פארוואס זאל איך מאכן אנדערע‬ ‫מיט א מורא'דיגן פארנעם פון קדושה און פרישות‪,‬‬ ‫שוויצן פאר מיינעט וועגן"‪.‬‬ ‫ווי איינער פון די אנשי מעשה פונעם פריערדיגן‬ ‫•••‬ ‫דור‪.‬‬ ‫ווען עס פלעגט זיך מאכן א שאלה אויף א בהמה‬ ‫•••‬ ‫און ער האט געמוזט פסק'ענען טרפה‪ ,‬וואס האט‬ ‫טראץ דעם וואס דער צדיק רבי חנוך הענדיל‬ ‫אפט געמיינט א גרויסער געלט‪-‬שאדן פאר די‬ ‫איז געווען פון די חשוב'סטע כלי קודש אין שטאט‪,‬‬ ‫פלייש‪-‬הענדלער‪ ,‬פלעגן די קצבים אמאל קומען‬ ‫וועמען יעדער האט געשעצט אלס תלמיד חכם‬ ‫מיט טענות און מיט כעס און ביטערניש‪.‬‬ ‫וירא אלקים‪ ,‬האט ער קיינמאל נישט געוואלט‬ ‫נעמען קיין שום פלאץ פון כבוד‪ ,‬אין בית המדרש‬ ‫אנשטאט זיך אויפפירן מיט תקיפות און דעות‬ ‫אין ראדאוויץ פלעגט ער שטענדיג זיצן ביים‬ ‫פון א מורה הוראה‪ ,‬פלעגט ער זיך שטעלן פאר זיי‬ ‫מערב‪-‬וואנט‪ ,‬אונטער דעם אויוון אדער נעבן דער‬ ‫מיט א צובראכן הארץ‪ ,‬זיך פארענטפערן מיט‬ ‫טיר‪ ,‬אויף א פשוט'ער הילצערנער באנק צווישן די‬ ‫גרויס הכנעה און זיי בפירוש איבערבעטן און‬ ‫פשוט'ע בעלי מלאכות‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך פארשטיי אייער ווייטאג‪ ,‬חלילה‬ ‫מיינט עס נישט אייך‪ ,‬נאר די הייליגע תורה לאזט‬ ‫ווען די גבאים האבן אים פרובירט‬ ‫מיר נישט אריינלאזן קיין ספק נבילה אין א אידיש‬ ‫אנצוברענגען פאראויס צו די ערשטע בענק נעבן‬ ‫מויל"‪ ,‬אסאך מאל האט ער אפילו בייגעשטייערט‬ ‫ארון הקודש‪ ,‬פלעגט ער זיך שטענדיג ארויסדרייען‬ ‫פון זיין אייגענער קעשענע צו לינדערן דעם היזק‬ ‫מיט א שמייכל און זאגן‪" ,‬דא נעבן טיר קען איך‬ ‫פונעם בוטשער‪ ,‬אלעס כדי צו פארמיידן א‬ ‫בעסער אריינקוקן אין מיין אייגענער נישטיגקייט‬ ‫מחלוקת אדער פגיעה אין א צווייטן‪.‬‬ ‫פארן בורא עולם"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס איז באקאנט געווען‪ ,‬אז ווען מען פלעגט‬ ‫אים מכבד זיין מיט אן עליה אדער עמוד‪ ,‬פלעגט‬ ‫ער זיך ממש איינבייגן פון גרויס בושה‪ ,‬ער האט‬ ‫נישט געלאזט מען זאל אים רופן מיט קיין שום‬ ‫תוארים‪ ,‬און אין אלע זיינע אונטערשריפטן אדער‬ ‫שטוב‪-‬רשימות האט ער זיך געחתמ'עט בלויז‪,‬‬ ‫"הקטן חנוך הענדיל"‪ ,‬ווען אידן פלעגן קומען צו‬ ‫אים זיך דורכשמועסן אדער בעטן א ברכה פאר‬ ‫ישועה ורפואה‪ ,‬פלעגט ער ציטערן און זאגן‪" ,‬וואס‬ ‫קומט איר צו מיר‪ ,‬איך בין סך הכל א פשוט'ער‬ ‫שוחט וואס דארף רחמי שמים ער זאל נישט‬ ‫שטרויכלען‪ ,‬גייט צו די עכטע צדיקים וואס זענען‬ ‫הייליג און ריין"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ער האט נישט געהאלטן פון קיין שום‬ ‫'באדינונג' אדער אז אנדערע זאלן אים‬ ‫ארויסהעלפן מיט זיינע שווערע טעגליכע ארבעט‬ ‫‪25‬‬ ‫ווען דער טאטע ר' ברוך האט אנגעפרעגט דעם‬ ‫יארצייט ו' תשרי‬ ‫בעש"ט ווער דער איד איז‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יהודה ארי' לייב ב"ר ברוך זי"ע‬ ‫האט דער בעש"ט מגלה געווען פאר ר' ברוך‪,‬‬ ‫הסבא קדישא משפאלע‬ ‫אז דער זקן איז געווען דער הייליגער מהר"ל מפראג‬ ‫"הנקרא דער הייליגער שפאלער זיידע"‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס די טאטע האט געשטאמט פון דעם גזע‪,‬‬ ‫און די נשמה פונעם מהר"ל ברויך יעצט אראפ‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט שפאלי וואס איז נאנט‬ ‫קומען אויף די וועלט צו מתקן זיין תיקונים גדולים‬ ‫צום שטאט אומאן‪ ,‬כ"ה כסלו א' דחנוכה בשנת‬ ‫ונוראים‪ ,‬און דער בעש"ט האט געבענטשט ר'‬ ‫תפ"ה‪.‬‬ ‫ברוך‪ ,‬אז דאס קינד זאל ביי אים געבוירן ווערן‪ ,‬און‬ ‫געהייסן מען זאל דעם קינד א נאמען געבן נאכן‬ ‫צו זיין טאטע הרה"ק רבי ברוך גרונדי זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגען מהר"ל מפראג זי"ע‪ ,‬און דער בעש"ט האט‬ ‫וואס איז געווען פון די גזע פון הגה"ק רבינו מהר"ל‬ ‫צוגעזאגט‪ ,‬אז ער וועט זיך משתתף זיין ביים ברית‪.‬‬ ‫מפראג זי"ע‪.‬‬ ‫דער בעש"ט האט זיך טאקע משתתף געווען‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת רחל ע"ה‪.‬‬ ‫ביים ברית און געווען דער סנדק‪ ,‬און דאן‬ ‫געבענטשט דעם קינד‪ ,‬אז ער זאל אויסוואקסן ווי‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש ונורא מאוד‪ ,‬ער‬ ‫אברהם אבינו ע"ה וואס איז דאך געווען די זיידע פון‬ ‫איז געווען א צדיק נסתר און א בעל מקובל גדול‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬און דאס איז איינע פון די סיבות וואס‬ ‫ונורא מאוד‪ ,‬און אלע זיינע מעשים זענען געווען‬ ‫עס איז מקובל‪ ,‬פארוואס מען האט אים גערופן‬ ‫נאר לשם שמים‪ ,‬דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫מיטן נאמען "דער שפאלער זיידע"‪ ,‬אויך איז‬ ‫אייביג פראבירט צו באהאלטן זיין גרויסע עבודת‬ ‫מקובל‪ ,‬אז דער צדיק דער שפאלער זיידע זי"ע איז‬ ‫השם‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו‬ ‫געווען א עניו מאוד‪ ,‬און ער האט נישט געלאזט‬ ‫מקרב זיין אידישע נשמות וואס זענען ליידער‬ ‫מען זאל אים ריפן מיטן נאמען "רבי"‪ ,‬און דערפאר‬ ‫פארקראכען פון אידישע וועג‪ ,‬און ער האט די אלע‬ ‫פלעגט מען אים ריפן מיטן נאמען דער שפאלער‬ ‫אידן אריין געברענגט תחת כנפי השכינה‪,‬‬ ‫זיידע‪.‬‬ ‫הונדערטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫בצלו פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫ער האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז יעדן טאג‬ ‫אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫אינדערפרי האט ער אנגעהויבן דעם טאג מיט די‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫תפילה‪" ,‬יהי רצון מלפניך אב הרחמים שתאציל עלי‬ ‫ועל כל ישראל עמך ברכות טובות ישועות ונחמות‬ ‫די עלטערן זענען געווען גרויסע ירא אלקים‬ ‫הן בצרכי הנפש והן בצרכי הגוף"‪.‬‬ ‫און בעלי צדקה וחסד מפורסמים‪ ,‬זיי האבן די‬ ‫שטוב געפירט מיט א געוואלדיגע ערליכקייט‪,‬‬ ‫זיין גאנצע שטרעבן איז געווען צו מכניס זיין‬ ‫ספעציעל האבן די עלטערן זיך אפגעגעבן מיט‬ ‫רשעים תחת כנפי השכינה‪ ,‬ער איז גאר אסאך ארום‬ ‫הכנסת אורחים אויף א גאר גרויסע פארנעם‪ ,‬זיי‬ ‫געגאנגען פון שטעטל צו שטעטל ווי אידן זענען‬ ‫האבן די געסט אליין געברענגט דאס עסן און‬ ‫ליידער געווען גאר שטארק פארקראכען פון‬ ‫באדינט‪ ,‬און ווען די גאסט איז אוועק געגאנגען‬ ‫אידישע וועג‪ ,‬און ער האט זיי מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫האט מען נאך צו געגעבן א שיינע נתינה‪.‬‬ ‫כח דקדושה און זיין געוואלדיגע אהבת ישראל‪,‬‬ ‫איינמאל איז דער בעש"ט הקדוש זי"ע נאך‬ ‫מקרב געווען לאביהם שבשמים‪.‬‬ ‫בעפאר ער איז נתפרסם געווארן אין די וועלט‪,‬‬ ‫ער האט מיט די אידן געלערנט תורה און‬ ‫אנגעקומען צו די עלטערן אין שטוב‪ ,‬דער בעש"ט‬ ‫מצוות‪ ,‬און זיך נישט אוועק גערירט פון דעם‬ ‫האט זיך אויפגעהאלטן אפאר טאג ביי זיי אין‬ ‫שטאט ביז ער האט באמת געשפירט‪ ,‬אז די אידן‬ ‫שטוב‪ ,‬איין נאכט ביי חצות האט דער טאטע‬ ‫זענען אויפן ריכטיגן וועג‪ ,‬אין יעדן שטאט ווי ער‬ ‫געטראפן דעם בעש"ט זיצן אין קלאגן אויף גלות‬ ‫איז אנגעקומען האט ער געדינט אלס דער גבאי און‬ ‫השכינה און צרות ישראל מיט בכיות‪ ,‬און ביי די‬ ‫שוחט און אויך אלס דער מלמד‪ ,‬און סיי וואסערע‬ ‫זייט זיצט א איד א זקן מיט א גאר הייליגע צורה‪,‬‬ ‫‪26‬‬ ‫הייליגע רבי ר' פנחס'ל קאריצער זי"ע האט‬ ‫שטעלע עס האט זיך אויס געפעילט‪ ,‬נאר כדי צו‬ ‫געוויסט‪ ,‬אז זיין תלמיד איז דא פאר אסאך‬ ‫מקרב זיין די אידן צום גרויסן באשעפער‪ ,‬אבער‬ ‫העכער'ס ווי דעם‪.‬‬ ‫דער תואר רבי אדער צדיק האט ער זיך נישט‬ ‫געלאזט רופן‪ ,‬און דערפאר האט מען אים אויף‬ ‫דאן האט אים זיין הייליגע רבי גענומען דאס‬ ‫יעדע פלאץ גערופן מיטן נאמען דער שפאלער‬ ‫ערשטע מאל צו זיין גרויסן רבין דער בעש"ט‬ ‫זיידע‪.‬‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬כדי צו הערן זיין חוות דעת אויפן‬ ‫תלמיד‪ ,‬דארט ביים בעש"ט זענען זיי געזעצן אפאר‬ ‫שפעטער ווען ער איז שוין געווען באוויסט‬ ‫טאג‪ ,‬און דאן האט דער בעש"ט געהייסן פארן‬ ‫אלס א איש אלקים קדוש ונורא‪ ,‬און הונדערטער‬ ‫הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬אז ער זאל גיין פאר‬ ‫אידישע קינדער זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫זיבן יאר גלות ליידן‪ ,‬וואס ער וועט דאן מתקן זיין‬ ‫בצלו און געקומען פאר ישועות‪ ,‬און ער איז‬ ‫דברים נשגבים‪.‬‬ ‫מפורסם געווארן אלס א פועל ישועות און א‬ ‫גרויסע בעל מופת‪ ,‬מיט דעם אלעם האט ער נישט‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע איז דאן געווען‬ ‫געלאזט מען זאל אים רופן רבי‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫‪ 30‬יאר אלט‪ ,‬ער האט זיך ארויס געלאזט גלות‬ ‫געלאזט מען זאל אים ווייטער רופן מיטן נאמען‬ ‫ליידן פאר זיבן יאר‪ ,‬ער איז די גאנצע צייט‬ ‫דער שפאלער זיידע‪.‬‬ ‫געגאנגען מיט פשוטע קליידער ווי א ארימאן‪,‬‬ ‫אבער די זיבן יאר האט דער צדיק זוכה געווען צו‬ ‫ווי באוויסט האט דער שפאלער זיידע זי"ע‬ ‫מקרב זיין טויזענטער נשמת ישראל צום גרויסן‬ ‫געהאט א גאר נאנטע קשר און חביבות מיטן צדיק‬ ‫און הייליגער באשעפער‪ ,‬אויך האט ער יענע צייט‬ ‫הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע‪ ,‬און דער יוד‬ ‫עוסק געווען אין פדיון שבויים פאר אידישע‬ ‫הקדוש האט מעיד געווען אויפן כח פונעם‬ ‫קינדער וואס זענען ליידער געזעצן אין תפיסה‪.‬‬ ‫שפאלער זיידע‪ ,‬אז ער האט מיט זיין כח געקענט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שפאלער‬ ‫מאכן פון א מענטש א גל של עצמות‪ ,‬און זיינע‬ ‫זיידע זי"ע האט זיך אמאל אויסגעדריקט‪ ,‬אז ווען‬ ‫ווערטער זענען מקובל בעולם העליון‪.‬‬ ‫ער וואלט ווען זוכה געווען צו זיין נאך איינמאל ביים‬ ‫ער איז געווען א תלמיד פון צדיקים בדורו פון די‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וואלט זיין עבודת הקודש אים‬ ‫גרויסע תלמידי בעש"ט זי"ע ובתוכם‪.‬‬ ‫אנגעקומען אסאך גרינגער‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף‬ ‫בשנת תקכ"א נאך די זיבן יאר איז דער צדיק‬ ‫מפולנאה זי"ע‪,‬‬ ‫אנגעקומען אין שטאט זלאטיפולא‪ ,‬דארט האט‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער המגיד ממזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫גענומען א גאר פשוטע פאסטן אלס שמש פון דעם‬ ‫הרה"ק רבי שניאור זלמן בעל התניא מלאדי זי"ע‪.‬‬ ‫ביהכ"נ‪ ,‬אבער די אידן פון שטאט האבן גאר שנעל‬ ‫איינגעזען די גדלות און קדושה מיט וואס דער‬ ‫זיין רבו מובהק איז געווען דער הייליגער צדיק‬ ‫נייער גאסט פירט זיך‪ ,‬און גאר אינגיכן האבן‬ ‫וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬וואס פון דעם רבין‬ ‫הונדערטער אידן אנגעהויבן זיך מסתופף זיין בצלו‬ ‫האט ער געלערנט רוב פון זיין תורה און אויך זיין‬ ‫פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬אויך איז ער דאן שוין‬ ‫דרך החסידות און זיין דרך אין עבודת השם‪.‬‬ ‫נתפרסם געווארן מיט זיינע גרויסע מופתים און‬ ‫אלס פועל ישועות‪ ,‬דארט אין שטאט זלאטיפולא‬ ‫ביי די ‪ 18‬יאר האט ער בעצתו פון זיין גרויסן‬ ‫איז דער צדיק געזעצן פאר ‪ 8‬יאר‪.‬‬ ‫רבין מקאריץ זי"ע חתונה געהאט מיט די טאכטער‬ ‫פון דעם שוחט פון שטאט מידובקה‪ ,‬און דאן האט‬ ‫בשנת תקכ"ט איז דער צדיק אריבער צום‬ ‫ער פאר א פאר יאר געוואוינט אין דעם שטאט‬ ‫שטאט שפאלא און דער צדיק האט נישט געוואלט‬ ‫מידובקה‪ ,‬ווען זיין שווער איז אלט געווארן און מען‬ ‫נעמען קיין רבנות‪ ,‬אבער טויזענטער אידן זענען‬ ‫האט געזיכט אין שטאט א נייעם שוחט‪ ,‬דאן האט‬ ‫געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש‪ ,‬אויך‬ ‫דער איידעם דער שפאלער זיידע מיט זיין גרויס‬ ‫זענען הונדערטער אידן און אויך להבדיל גוים‬ ‫עניוות פון נישט וועלן דינען אלס רבי‪ ,‬געוואלט‬ ‫געקומען פאר א ברכה פון דעם צדיק‪ ,‬ער איז דאן‬ ‫איבער נעמען דעם פאסטן אלס שוחט‪ ,‬אבער זיין‬ ‫‪27‬‬ ‫שוין א וועג ווי אזוי צו אויפמאכן די שערי רחמים‬ ‫מפורסם געווארן אין די גאנצע וועלט אלס א פועל‬ ‫און דורך דעם פועל'ט מען ישועות‪.‬‬ ‫ישועות און א בעל מופת עצום‪.‬‬ ‫זיין גרויסע עבודת הקודש איז באשטאנען פון‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער שפאלער‬ ‫עוסק זיין גאר אסאך אין צדקה וחסד און אויך מיטן‬ ‫זיידע געהאט א גרויסע כח אין נגינה‪ ,‬ער האט‬ ‫אויס לייזן אידישע קינדער וואס זענען ליידער‬ ‫מחבר געווען גאר געהויבענע און הייליגע ניגונים‪,‬‬ ‫אריין אין תפיסה‪ ,‬דורך דעם וואס זיי האבן נישט‬ ‫ווי למשל דעם ניגון "האפ קאזאק" און אויך דעם‬ ‫געקענט באצאלען זייער חוב פאר די פריצים‪ ,‬ווען‬ ‫ניגון "קול ביער"‪ ,‬וואס זענען געזינגען געווארן ביי‬ ‫אימער א גוי איז געקומען פאר א ברכה צום צדיק‪,‬‬ ‫ערליכע אידן אין די הייליגסטע טעג פונעם יאר ווי‬ ‫האט ער כסדר אן געזאגט‪ ,‬אז אויב וועט מען זיין‬ ‫שביעי של פסח און שמחת תורה‪.‬‬ ‫גוט צו אידישע קינדער וועלן זיי האבן הצלחה‪ ,‬דער‬ ‫צדיק האט געהאט אין זיך א געוואלדיגע אהבת‬ ‫אויך איז דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‬ ‫ישראל וואס איז געווען גאר גרויס‪ ,‬ער האט כסדר‬ ‫געווען באוויסט אלס א גאר שיינע טאנצער‪ ,‬וואס‬ ‫מלחמה געהאלטן מיט די אידן וואס האבן נעבעך‬ ‫עס איז מקובל‪ ,‬אז די טאנצן האט אים אליהו הנביא‬ ‫גע'מסר'ט אנדערע אידן פאר די ממשלה‪ ,‬ער האט‬ ‫ז"ל אויס געלערנט‪ ,‬וואס פארשטייט זיך אז דאס‬ ‫זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו מלמד זכות זיין אויף‬ ‫איז נישט געווען א גשמיות זאך‪ ,‬נאר ער האט מיט‬ ‫אידישע קינדער‪.‬‬ ‫זיין טאנצען מתקן געווען גאר גרויסע זאכן‪.‬‬ ‫ווי באקאנט איז געווען בחייו פון די צדיקים א‬ ‫ווי מען זעט אז דער הייליגער צדיק וקדוש‬ ‫חילוקי דעות צווישן דעם הייליגען שפאלער זיידע‬ ‫הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע האט אליין מעיד‬ ‫זי"ע און אנדערע צדיקים בדורו‪ ,‬ובתוכם הרה"ק‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער שפאלער זיידע מיט זיין טאנצן‬ ‫רבי נחמן מברסלב זי"ע און הרה"ק רבי ברוך'ל‬ ‫שבת ויו"ט און מייחד זיין גרויסע יחודים‪ ,‬ברעכט‬ ‫ממעזיבוז זי"ע ביידע אייניקלעך פונעם בעש"ט‬ ‫ער אויף שערים און טוט אויף גאר גרויסע זאכן‪ ,‬און‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬אבער צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז‬ ‫דאס איז אסאך העכער ווי די תפילות פון אים רבי‬ ‫דאס איז געווען העכערע זאכן וואס אונז פשוטע‬ ‫אברהם המלאך זי"ע‪.‬‬ ‫מענטשן קענען נישט משיג זיין‪ ,‬ובמקום גדולים‬ ‫על תעמוד‪ ,‬און די צדיקים בדורו האבן מעיד‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער הייליגער שפאלער זיידע האט אליין‬ ‫מעיד געווען אויף הרה"ק רבי נחמן מברסלב זי"ע אז‬ ‫הרה"ק רבי אברהם זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז א צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב זי"ע‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שפאלער‬ ‫הרה"ק רבי פסח זי"ע‪,‬‬ ‫זיידע איז געווען א געוואלדיגע פזרן בצדקה‪ ,‬ער‬ ‫אויך איז אונעם שטוב פונעם הייליגען שפאלער‬ ‫האט קיינמאל נישט מקפיד געווען פאר וועם ער‬ ‫זיידע זי"ע אויפגעוואקסן הרה"ק רבי חיים יוסף‬ ‫גיבט צדקה‪ ,‬נאר ווען סיי ווער איז געקומען נאך‬ ‫מפיסטין זי"ע וואס איז געווארן א יתום‬ ‫געלט‪ ,‬האט יענער גלייך באקומען פון דעם צדיק‬ ‫יונגערהייט‪.‬‬ ‫צדקה‪ ,‬אפילו פאר גנבים וואס זענען געקומען‬ ‫בעטן צדקה‪ ,‬האט דער צדיק אויך געגעבן‪ ,‬ווען‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט געלאזט‬ ‫איינע פון די מקורבים האבן אמאל געפרעגט‬ ‫צוואה אז מען זאל אויפן ציון נישט לייגען קיין‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬פארוואס ער גיבט פאר דעם גנב‬ ‫מצבה‪.‬‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ו' תשרי בשנת תקע"ב‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער שפאלער זיידע מסביר‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט שפאלי‪.‬‬ ‫געווען פאר דעם איד‪ ,‬אמאל פאסירט‪ ,‬אז די שערי‬ ‫רחמים זענען ליידער פארשלאסן און פארהאקט‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫און מען קען נישט פועל'ן קיין ישועות ביים בורא‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫כל עולמים‪ ,‬דאן שיק איך די גנבים‪ ,‬און זיי טרעפן‬ ‫‪28‬‬ ‫בחינה פון "פאר שלאפען" און מיט דעם הייבן מיר‬ ‫מעשיות‬ ‫אן דעם סדר‪ ,‬ווען דער טאטע קומט אהיים פון‬ ‫שוהל‪ ,‬דאס מיינט צו זאגן ווען דער טאטע פון‬ ‫איין יאר ביים סדר נאכט איז דער הייליגער‬ ‫הימל דער גרויסער באשעפער קומט אהיים פון‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע געזעצן מיט די קינדער‪ ,‬און‬ ‫שוהל פסח ביינאכט‪ ,‬און ער זעהט ווי זיין הייליג‬ ‫מען האט אנגעהויבן דעם סדר‪ ,‬דער שפאלער‬ ‫פאלק די יודען‪ ,‬אפילו זיי זענען אויסגעמיטשעט‬ ‫זיידע פרעגט זיין קינד יעקב זאל זאגן‪ ,‬וואס דער‬ ‫און פארפלאגט פון די ארבעט פון פאר פסח‪ ,‬מיט‬ ‫מלמד האט אים אויס געלערנט אין חדר "קדש"‪,‬‬ ‫דעם אלעם זענען זיי אלע געקומען אין בית‬ ‫און דער קינד הייבט אן זאגן‪" ,‬קדש ווען דער טאטע‬ ‫המדרש‪ ,‬און געזאגט הלל פארן באשעפער מיט‬ ‫קומט אהיים פון שוהל‪ ,‬טוט ער זיך אן די ווייסע‬ ‫התלהבות און השתפכות הנפש‪.‬‬ ‫קיטל‪ ,‬און ער מאכט שנעל קידוש"‪ ,‬און דער עולם‬ ‫שטייט און ווארט אז דער קינד זאל צו ענדיגן‬ ‫דאן מאכט דער גרויסער באשעפער שנעל‬ ‫ווייטער‪ ,‬אבער דער קינד שטעלט זיך אפ‪.‬‬ ‫קידוש‪ ,‬כדי צו באנייען אונזער קדושה און אונז‬ ‫אויסלייזען פון גלות‪ ,‬כדי די קליינע קינדער זאלן‬ ‫פרעגט דער טאטע דער הייליגער שפאלער‬ ‫נישט איינשלאפען‪ ,‬דאס גייט ארויף אויף די יודען‬ ‫זיידע‪ ,‬דאס איז אלעס וואס די רבי האט אויס‬ ‫וואס זיי ווערן אנגערופן "ילד שעשועים"‪ ,‬אז זיי‬ ‫געלערנט‪ ,‬זאגט דער קינד אז יא‪ ,‬נאר דאס האט די‬ ‫זאלן נישט פארשלאפען ווערן אינגאנצען אין דעם‬ ‫רבי געזאגט‪ ,‬דער הייליגער שפאלער זיידע איז‬ ‫טינקעלן גלות און ח"ו זיך מייאש זיין פון די גאולה‪,‬‬ ‫פארזינקען געווארן אין זיינע הייליגע מחשבות‪,‬‬ ‫און קענען פרעגן די מה נשתנה‪ ,‬אז מיר יודען‬ ‫און דאן זאגט ער פארן קינד‪ ,‬מען דארף ענדיגן‪,‬‬ ‫פרעגן פונעם באשעפער‪" ,‬מה נשתנה הלילה הזה‬ ‫"כדי די קליינע קינדער זאלן נישט איינשלאפן און‬ ‫מכל הלילות"‪ ,‬פארוואס איז דער גלות לענגער ווי‬ ‫קענען פרעגן די מה נשתנה"‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫אלע אנדערע גליות‪ ,‬און זאגענדיג די ווערטער‪,‬‬ ‫שפאלער זיידע געמאכט קידוש‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער שפאלער זיידע אויף געהויבען‬ ‫דעם קומענדיגן טאג ווען דער שפאלער זיידע‬ ‫זיינע הענט צום הימל מיט א געוויין און געזאגט‪,‬‬ ‫האט געטראפן דעם מלמד‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם‬ ‫"טאטע אין הימל נעם אונז ארויס פונעם גלות‬ ‫מלמד‪ ,‬פארוואס לערנסטו נישט אויס די קינדער‬ ‫ווילאנג מיר ווארטן נאך אויף די גאולה‪ ,‬און לאז אונז‬ ‫ביי קדש אויך דעם לעצטן שטיקל וואס מען דארף‬ ‫נישט חלילה אינגאנצן פארשלאפען ווערן אין דעם‬ ‫זאגן‪ ,‬האט דער מלמד געזאגט‪ ,‬איך האב געטראכט‬ ‫פינסטער'ן גלות"‪.‬‬ ‫אז דאס איז דאך נאר א טעם פארוואס מען מאכט‬ ‫•••‬ ‫שנעל קידוש‪ ,‬און איך האב נישט געהאלטן אז דאס‬ ‫הרה"ק הריי"צ מליובאוויטש זי"ע האט‬ ‫איז וויכטיג צו אויס לערנען פאר די קינדער‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער צדיק דער‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע איז נאכנישט געווען אזוי‬ ‫האט דער הייליגער שפאלער זיידע אן‬ ‫מפורסם אין די וועלט מיט זיין גדלות בתורה און‬ ‫געשריגן דעם מלמד און געפרעגט‪" ,‬ווי קענסטו‬ ‫זיין געוואלדיגע קדושה‪ ,‬האט דער צדיק בשום‬ ‫זאגן אז דאס איז נישט וויכטיג‪ ,‬די ביסט דען‬ ‫אופן נישט געוואלט נעמען קיין רבנות‪ ,‬נאר דער‬ ‫חשובער פון אלע מלמדים פון ביז היינט‪ ,‬און די‬ ‫צדיק האט געוואלט בלייבן באהאלטן און דינען‬ ‫פארשטייסט בעסער פון זיי"‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫דעם באשעפער מיט א תמימות און מיט אמת‪.‬‬ ‫שפאלער זיידע האט ממשיך געווען‪" ,‬די זאלסט‬ ‫וויסן‪ ,‬אז די פארשטייסט נישט אונזערע‬ ‫איין טאג ווען ער איז געווען אויפן וועג צו זיין‬ ‫מקובל'דיגע מנהגים‪ ,‬און די זאלסט זיך נישט וואגן‬ ‫גרויסן רבין דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫מער צו גרינג שעצן און צו ענדערן לויט דיין‬ ‫האט ער געטראפן א בעל עגלה אויפן וועג‪ ,‬וואס‬ ‫פארשטאנד די מנהגים פון די פריערדיגע מלמדים"‪.‬‬ ‫זיין וואגן איז אים אריין אין א טיפע זומפ‪ ,‬און דער‬ ‫בעל עגלה האט געבעטן פונעם הייליגען שפאלער‬ ‫און דא האט זיך דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫זיידע זי"ע‪ ,‬אז ער זאל אים העלפן ארויס שלעפן‬ ‫אויסגעדרייט צום עולם און געזאגט‪ ,‬דער‬ ‫דעם וואגן פונעם זומפ‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫הייליגער זוהר הק' ברענגט‪ ,‬אז כנסת ישראל זאגט‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע געזאגט‪ ,‬איך קען נישט אויף‬ ‫פארן באשעפער‪ ,‬אז מיר זענען אין גלות אין די‬ ‫‪29‬‬ ‫ומוצלחת‪ ,‬און דאן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬מיט די‬ ‫הייבן אזא שווערע וואגן און דאס ארויס שלעפן‪,‬‬ ‫תהילים האבן מיר טאקע גע'פועל'ט אז די מאמע‬ ‫האט דער בעל עגלה געזאגט בזה"ל‪" ,‬די קענסט‪,‬‬ ‫זאל בלייבן לעבן‪ ,‬אבער דעם קינד האט מען נישט‬ ‫נאר די ווילסט נישט"‪ ,‬און דער הייליגער שפאלער‬ ‫געקענט אויספויעלען‪ ,‬אבער דער גבאי מיט זיין‬ ‫זיידע‪ ,‬ווען ער האט געהערט די ווערטער פונעם‬ ‫ווערטל וואס האט אריינגעברענגט שמחה‪ ,‬דאס‬ ‫בעל עגלה‪ ,‬האט ער גלייך צו געלייגט א פלייצע‪ ,‬און‬ ‫האט געראטעוועט דעם קינד אויך‪ ,‬ווייל וואס‬ ‫די וואגן איז ארויס פונעם זומפ‪.‬‬ ‫שמחה קען אויפטון‪ ,‬קען קיין שום תפלה נישט‬ ‫אבער פון די ווערטער פונעם בעל עגלה האט‬ ‫אויפטון‪.‬‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע געזעהן א רמז‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז עס איז געקומען די צייט אז ער זאל נתגלה‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי מאיר הורוויץ בעל‬ ‫ווערן אין די וועלט און מקרב זיין דורך זיין קדושה‬ ‫אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע‪ ,‬האט נאך געזאגט בשם‬ ‫אסאך אידן צום הייליגען באשעפער‪ ,‬אזוי ווי ער‬ ‫דעם זיידן דער הייליגער זרע קודש מראפשיץ‬ ‫איז אריין געקומען צו זיין רבין דער הייליגער מגיד‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז עס איז געווען א צדיק וואס איז איינמאל‬ ‫ממזריטש זי"ע אין שטוב‪ ,‬האט דער הייליגער מגיד‬ ‫געקומען צום הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫געזאגט פארנט פון זיינע תלמידים פארן שפאלער‬ ‫וויבאלד דער שפאלער זיידע זי"ע האט זיך כסדר‬ ‫זיידע בזה"ל‪.‬‬ ‫געפירט מיט א מוראדיגע פשטות און באהאלטען‬ ‫קייט‪ ,‬און ווי באקאנט פלעגט ער גיין מיט גאר‬ ‫"דער בעש"ט האט מיר געזאגט‪ ,‬אז דו קאנסט‬ ‫לאנגע קליידער ממש ביז איבער די פיס‪ ,‬איז דער‬ ‫ארויסשלעפן א בירקע מיט א משא‪ ,‬קאנסט דו און‬ ‫צדיק נישט נתפעל געווארן פון די עבודה ביים‬ ‫דארפסט זיין א רבי"‪ ,‬און דער הייליגער מגיד האט‬ ‫שפאלער זיידע‪.‬‬ ‫ארויף געלייגט ידיו הקדושים אויפן קאפ פונעם‬ ‫שפאלער זיידע און אים מסמיך געווען אלס רבי‪,‬‬ ‫אבער דאן איז אנגעקומען די הייליגע יו"ט‬ ‫און פון דאן האבן טויזענטער אידן אנגעהויבן‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬וואס דאן האט דער שפאלער זיידע‬ ‫קומען צום צדיק פאר ברכות‪ ,‬און זענען געהאלפן‬ ‫אויף געבויגן זיין בעקיטשע כדי ער זאל קענען‬ ‫געווארן מיט ישועות למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫טאנצן‪ ,‬און יענער צדיק‪ ,‬אזוי ווי ער האט געזען די‬ ‫•••‬ ‫הייליגע פיס פונעם שפאלער זיידע‪ ,‬איז ער אוועק‬ ‫צום הייליגען שפאלער זיידע איז מען איינמאל‬ ‫געפאלן אין חלשות‪.‬‬ ‫געקומען מזכיר זיין א מקשה לילד‪ ,‬האט דער‬ ‫•••‬ ‫הייליגער צדיק גענומען א מנין אידן‪ ,‬און זיך‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט‬ ‫געשטעלט זאגן תהילים‪ ,‬אז די מקשה לילד זאל‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהאט א תלמיד זיינער‪,‬‬ ‫געהאלפן ווערן‪ ,‬אבער ליידער האט דער צדיק‬ ‫וואס מען האט ליידער געכאפט מיט א גניבה‪ ,‬און‬ ‫געזען אז די תפילות ארבעטן נישט‪.‬‬ ‫די גוים האבן אנגעטראגען פאר דעם איד‪ ,‬אז אויב‬ ‫דער שפאלער זיידע האט געהאט א גבאי וואס‬ ‫ער וועט זיך שמד'ן רח"ל צו זייער גלויבען‪ ,‬וועט‬ ‫האט געהייסן חאלבנא‪ ,‬וואס איז געווען א גאר‬ ‫מען אים לאזן לעבן‪ ,‬אבער דער תלמיד איז בכלל‬ ‫פשוטער איד‪ ,‬אבער ער האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז‬ ‫נישט נתפעל געווארן‪ ,‬און בשום אופן נישט‬ ‫יעדעס מאל ווען ער האט געזען‪ ,‬אז די רבי דער‬ ‫געוואלט נעמען דעם אנטראג‪.‬‬ ‫שפאלער זיידע איז צוטראגן‪ ,‬האט ער געזאגט א‬ ‫ווערטל‪ ,‬און דאן האט ער געמאכט דעם רבין‬ ‫האבן די גוים גענומען דעם איד און אים רח"ל‬ ‫שמייכלען‪ ,‬און ווען דער גבאי איז אריינגעקומען‬ ‫אנגעגאסען מיט הייסע קוילן און אזוי אים‬ ‫און געזען ווי דער שפאלער זיידע זאגט תהילים און‬ ‫אומגעברענגט אויף קידוש השם‪ ,‬אבער דער איד‬ ‫איז צוטראגן‪ ,‬האט דער חאלבנא געזאגט א גוט‬ ‫האט זיך פון די אלע זאכן בכלל נישט וויסענדיג‬ ‫ווארט‪ ,‬און דער שפאלער זיידע האט זיך‬ ‫געמאכט‪ ,‬נאר די גאנצע צייט געקלאטשט און‬ ‫צעשמייכלט‪.‬‬ ‫געזונגען אז ער איז א איד‪ ,‬האט דער שפאלער‬ ‫זיידע געזאגט‪ ,‬בשעת דער איד האט געקלאטשט‬ ‫דאן האט זיך דער שפאלער זיידע אנגערופן‪,‬‬ ‫און געזינגען‪ ,‬האבן די מלאכי השרת מיט געטאנצן‬ ‫מזל טוב די קינד איז ב"ה געבוירן בשעה טובה‬ ‫‪30‬‬ ‫ווען עס איז אנגעקומען שבת קודש‪ ,‬האט דער‬ ‫און מיט געקלאטשט‪ ,‬און עס איז געווען א גרויסע‬ ‫איד געזאגט פאר די דריי צדיקים‪ ,‬אז אויף שבת‬ ‫נחת רוח בעולם העליון‪.‬‬ ‫קודש זאלן זיי גיין צו דעם דערנעבענדיגן שטעטל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווייל דא ביי אים וועלן זיי נישט האבן קיין רואיגע‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שפאלער‬ ‫שבת‪ ,‬ווען זיי האבן געפרעגט דעם איד פארוואס‬ ‫זיידע זי"ע האט מתפלל געווען‪ ,‬אז ער זאל האבן‬ ‫ער טראכט אזוי‪ ,‬האט דער איד דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫גאר פשוטע קינדער און נישט קיין בעלי מדרגה‪,‬‬ ‫גוים פון שטאט וואס קומען די גאנצע וואך‬ ‫ווייל ליב האבן קינדער בעלי מדרגה איז בכלל נישט‬ ‫טרינקען ביי אים‪ ,‬ווען עס קומט שבת קודש קומען‬ ‫קיין ווינדער‪ ,‬אבער ליב האבן פשוטע קינדער איז‬ ‫זיי דא און טרינקען זיך אן‪ ,‬און דרייען איבער דעם‬ ‫באמת אן עבודה‪ ,‬ווייל דאס האט מעורר געווען א‬ ‫גאנצן פלאץ‪ ,‬און וויבאלד זיי זענען דאך קליענטען‬ ‫לימוד זכות אויף די אידישע קינדער‪ ,‬אז דער‬ ‫די גאנצע וואך‪ ,‬קען ער זיי נישט פארשיקן‪ ,‬אבער‬ ‫גרויסער באשעפער זאל אויך ליב האבן די אידישע‬ ‫פארוואס זאלן זיי דריי אויך האבן א צושטערטן‬ ‫קינדער אפילו זיי זענען סתם פשוט‪.‬‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי איציקל‬ ‫האבן די דריי צדיקים געזאגט פאר דעם איד‪,‬‬ ‫מסקווירא זי"ע האט אמאל געטראפן א איד א זקן‬ ‫נישט געזארגט‪ ,‬לאז אונז דא בלייבן אויף שבת‬ ‫מפלא וואס האט נאך געקענט דעם הייליגען‬ ‫קודש‪ ,‬און מען וועט שוין אלעס מסדר זיין‪ ,‬ערב‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬האט אים רבי איציקל‬ ‫שבת קודש איז דער הייליגער נעשכיזער ארויס‬ ‫געבעטן‪ ,‬אויב ער קען נאך זאגן א ווארט פונעם‬ ‫פארנט פונעם שענק‪ ,‬און ער האט מיטן בעזעם‬ ‫הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫אויסגעקערט פארנט פונעם שענק‪ ,‬לפלא זענען‬ ‫האט דער שפאלער זיידע נישט געזאגט קיין דברי‬ ‫קיינער פון די גוים מער קיינמאל נישט אריין‬ ‫תורה‪ ,‬און עס איז נישט געבליבן קיין דברי תורה‬ ‫געקומען אין דעם שענק הויז שבת קודש‪ ,‬אבער‬ ‫פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫אינדערוואכן זענען אלע ווייטער געקומען‪ ,‬אבער‬ ‫האט דער איד נאך געזאגט דעם ווארט‪" ,‬מען‬ ‫פון דאן אן האט דער איד שוין געהאט מנוחה שבת‬ ‫קען זיין א שׁ ֵֹמ ַע ִא ְמ ֵרי קל‪ ,‬און אויך א י ֵֹד ַע ַדּ ַעת ֶע ְליוֹן‪,‬‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫און אויך א ַמ ֲחזֵ ה ַשׁקי יֶ ֱחזֶ ה‪ ,‬און מיט דעם אלעם איז‬ ‫•••‬ ‫מען א געזונטער בלעם"‪ ,‬דער הייליגער רבי איציקל‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער שפאלער‬ ‫זי"ע איז פון דעם גאר שטארק צוטראגן געווארן‪,‬‬ ‫זיידע זי"ע איז געגאנגען גלות ליידען‪ ,‬האט ער דאך‬ ‫אז אפשר האט אים דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫גאר אסאך עוסק געווען אין פדיון שביים און ארויס‬ ‫געמיינט‪.‬‬ ‫גענומען אידן פון די תפיסות‪ ,‬ווען די גוישע‬ ‫ארענדער האבן איינגעזעצט אידן אויב האט מען‬ ‫דאן האט זיך דער הייליגער צדיק רבי איציקל‬ ‫נישט געקענט באצאלן די חוב‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫פארשפארט פאר דריי טאג‪ ,‬כדי צו איבער קוקען‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע איז אנגעקומען צו איינע פון‬ ‫זיינע מעשים‪ ,‬נאך דריי טאג איז דער הייליגער‬ ‫די שטעט‪ ,‬איז דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫צדיק רבי איציקל ארויס געקומען און געזאגט‪,‬‬ ‫געוואר געווארן‪ ,‬אז א איד זיצט ליידער אין תפיסה‬ ‫"ניין נישט קיין בלעם"‪.‬‬ ‫ווייל ער האט נישט צו באצאלן זיין חוב פארן פריץ‬ ‫•••‬ ‫פון שטאט‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איין מאל זענען די דריי‬ ‫צדיקים‪ ,‬וואס זענען נאך אלע דריי געווען דאן‬ ‫איין טאג האט מען געגרייט א גרויסע סעודה‬ ‫צדיקים נסתרים‪ ,‬דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫פארן יום הולדת פונעם פריץ‪ ,‬און דער פריץ האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬דער הייליגער רבי מרדכי'לע נעשכיזער זי"ע‪,‬‬ ‫גאר גוט געקענט טאנצן‪ ,‬האט דער פריץ‬ ‫און דער הייליגער צדיק דער זאסלאווער חזן זי"ע‬ ‫אפגעמאכט‪ ,‬אז ער וועט זיך אינטער האלטן מיטן‬ ‫געגאנגען צו א שטעטל‪ ,‬כדי צו מתקן זיין דברים‬ ‫נעבעכדיגן איד'ל‪ ,‬ער האט מבשר געווען פאר דעם‬ ‫נשגבים‪ ,‬זענען זיי איין געשטאנען ביי א איד אין‬ ‫איד‪ ,‬אז דעם קומענדיגן טאג וועסטו זיך אנטון מיט‬ ‫זיין גאסט הויז‪ ,‬דער איד האט אויך געהאט א שענק‬ ‫א פארשטעלעכטס פון א בער‪ ,‬און די וועסט קומען‬ ‫הויז‪ ,‬ווי גוים פלעגן קומען פארברענגען דארט‪.‬‬ ‫‪31‬‬ ‫האט מפרסם געווען בחייו‪ ,‬אז ווער עס האט א צרה‬ ‫טאנצן צוזאמען מיט מיר‪ ,‬און ווער עס וועט‬ ‫אין שטוב‪ ,‬זאל ער מנדב זיין א סכום געלט פאר‬ ‫שענער טאנצן‪ ,‬וועט קענען צעשלאגן דעם‬ ‫צדקה‪ ,‬און זאגן אז ער גיבט דאס לטובות זיינעט‬ ‫אנדערן טאנצער‪.‬‬ ‫וועגן‪ ,‬און ער וועט געהאלפן ווערן‪ ,‬אפילו נאכן‬ ‫פטירה האט מען זיך ווייטער אזוי געפירט‪ ,‬אז מען‬ ‫דער איד האט גאר גוט געוויסט‪ ,‬אז ער קען‬ ‫האט מנדב געווען א סכום פאר צדקה לעילוי‬ ‫נישט טאנצן און בכלל איז דער איד שוין געווען‬ ‫נשמתו פון דעם צדיק‪ ,‬און אידן האבן געזען גרויסע‬ ‫אינגאנצן אויסגעדארט פון זיצן אין תפיסה‪ ,‬דער‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫איד איז געווען גאר שטארק צובראכן פון זיין גורל‬ ‫•••‬ ‫וואס עס ווארט אים אפ דעם קומענדיגען טאג‪,‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אשר'ל מסטאלין זי"ע‬ ‫אבער ביינאכט האט זיך דער הייליגער שפאלער‬ ‫האט אמאל געהערט‪ ,‬אז עס איז דא א איד א זקן‬ ‫זיידע אריין געכאפט אין תפיסה‪ ,‬און געזאגט פארן‬ ‫מפלא וואס האט א ברכה פונעם הייליגען שפאלער‬ ‫איד‪ ,‬די גיי אהיים צו דיין משפחה‪ ,‬און איך וועל דא‬ ‫זיידע זי"ע‪ ,‬איז דער צדיק רבי אשר'ל געגאנגען‬ ‫בלייבן אנשטאט דיר‪.‬‬ ‫באזיכן דעם איד‪ ,‬צו הערן וואס די ברכה פונעם‬ ‫ביינאכט איז אליהו הנביא ז"ל געקומען צום‬ ‫שפאלער זיידע איז געווען‪.‬‬ ‫הייליגען שפאלער זיידע‪ ,‬און ער האט אים אויס‬ ‫געלערנט טאנצן גאר שיין‪ ,‬און אליהו הנביא האט‬ ‫האט אים דער איד דערציילט‪ ,‬אז ביים‬ ‫אים אויס געלערנט די אלע טענץ וואס די גוים‬ ‫הייליגען שפאלער זיידע זי"ע איז געווען א מנהג‬ ‫טאנצן‪ ,‬און אזוי איז דער שפאלער זיידע געבליבן‬ ‫יעדן שבת קודש אויפדערנאכט‪ ,‬אז נאכן דאווענען‬ ‫זיצן דארט אין תפיסה אנשטאט דעם איד‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק אויף געהויבן זיינע ידיו‬ ‫הקדושים אין דער הייעך און געזאגט‪" ,‬שאו ידיכם‬ ‫צום באשטימטן צייט זענען די באדינער‬ ‫קודש וברכו"‪ ,‬און דאן זענען אלע מתפללים דורך‪,‬‬ ‫פונעם פריץ געקומען אפנעמען דעם איד פון‬ ‫און דער שפאלער זיידע האט יעדן געבענטשט‬ ‫תפיסה‪ ,‬זיי האבן דעם שפאלער זיידע אנגעטון‬ ‫מיט א ברכה‪ ,‬אבער די ברכה האט דער שפאלער‬ ‫דעם פארשטעלאכטס פונעם בער‪ ,‬און מען האט‬ ‫זיידע געזאגט גאר שטיל‪ ,‬אז קיינער האט נישט‬ ‫אים גענומען צום גרויסן סעודה‪ ,‬אזוי ווי די גוים‬ ‫געהערט וואס ער וואונטשט‪.‬‬ ‫האבן געזען דעם איד'ל אריינקומען‪ ,‬האט זיך‬ ‫אנגעהויבן די לאכעריי פון די גוים וויסענדיג וואס‬ ‫דערציילט דער זקן‪ ,‬איין שבת קודש ביינאכט‬ ‫דא גייט פארקומען מיט דעם איד'ל‪.‬‬ ‫ווען איך בין דורך אין די רייע‪ ,‬האב איך אפ‬ ‫געמאכט‪ ,‬אז איך וועל נאכאמאל דורך גיין די רייע‪,‬‬ ‫אבער אזוי ווי די מוזיק האט אנגעהויבן שפילן‪,‬‬ ‫כדי צו באקומען נאך א ברכה פונעם צדיק‪ ,‬אבער‬ ‫און דער שפאלער זיידע האט אנגעהויבן טאנצן‬ ‫אזוי ווי איך קום אן זאגט מיר דער צדיק‪ ,‬דיך האב‬ ‫אזוי ווי אליהו הנביא האט אים אויס געלערנט‪ ,‬און‬ ‫איך שוין איינמאל געבענטשט‪ ,‬האב איך געזאגט‪ ,‬יא‬ ‫פארשטייט זיך דער גוי דער פריץ איז געווען‬ ‫טאקע מען האט מיך שוין געבענטשט‪ ,‬אבער איך‬ ‫אינגאנצן אנגע'שוכר'ט‪ ,‬אזוי האט דער שפאלער‬ ‫האב נישט געהערט וואס די רבי זאגט‪.‬‬ ‫זיידע גאר שיין געטאנצן‪ ,‬און דער פריץ האט נישט‬ ‫געקענט טאנצן אזוי שיין ווי אים‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬דאן וועל‬ ‫איך דיך בענטשן הויעך מיט די ברכה‪ ,‬כדי די‬ ‫דאן ווען דער שפאלער זיידע האט געזען‪ ,‬אז‬ ‫זאלסט הערן וואס איך ווינטש‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫ער האט דאך געוואנען דעם פארמעסט‪ ,‬האט ער‬ ‫צדיק דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע מיך‬ ‫זיך אראפ געלאזט אויף דעם פריץ דעם רשע‪ ,‬און‬ ‫געבענטשט מיט דריי ברכות‪ ,‬די זאלסט האבן‬ ‫ער האט אים גוט באקלאפט די ביינער פארן מצער‬ ‫אריכת ימים ושנים‪ ,‬צוזאמען מיט די קינדער‪ ,‬און‬ ‫זיין דעם איד‪ ,‬פון דאן אן האט שוין דער פריץ‬ ‫קיינמאל נישט וויסן פון קיין קראנקייט ח"ו‪,‬‬ ‫קיינמאל מער נישט געטשעפעט קיין אידן‪.‬‬ ‫דערציילט דער זקן‪ ,‬אלע דריי ברכות זענען מקיים‬ ‫•••‬ ‫געווארן פונקטליך אזוי ווי דער צדיק האט‬ ‫הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע האט‬ ‫געוואונטשן‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‬ ‫‪32‬‬ ‫נאר האט רבי ר' זושא געזאגט‪ ,‬זאגט‬ ‫•••‬ ‫ענדערשט די ווערטער‪" ,‬רבוש"ע ארום אניפאלי‬ ‫אויפן געוואלדיגן עניוות פונעם הייליגען‬ ‫וואוינען מער ווי זיבן הונדערט גוים‪ ,‬און אלע זענען‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬האט דערציילט דער‬ ‫געזונט‪ ,‬מעג אויך רבי ר' זושא זיין געזונט"‪ ,‬און עס‬ ‫הייליגער רוזינער זי"ע‪ ,‬אז זיין טאטע דער‬ ‫איז מקובל‪ ,‬אז מען זאל די מעשה דערציילן ווען‬ ‫הייליגער צדיק רבי שלום שכנא מפראהביטש‬ ‫מען גייט מבקר חולה זיין א איד‪ ,‬און דאס איז‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז אמאל געפארן אויף שבת קודש צום‬ ‫מסוגל פאר א רפואה‪ ,‬אויך פלעגט דער הייליגער‬ ‫הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬ווי באקאנט האט‬ ‫צדיק רבי ר' זושא אנוואונטשן פאר אידן וואס‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע געהאט א‬ ‫זענען געקומען מזכיר זיין א חולה‪" ,‬די זאלסט זיין‬ ‫געוואלדיגע אריכת ימים ער איז געווען דער זקן‬ ‫געזונט ווי א גוי"‪.‬‬ ‫הצדיקים בדורו‪ ,‬און דער הייליגער רבי שלום שכנא‬ ‫•••‬ ‫איז נאך דאן געווען א יונגערמאן‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איין טאג איז אריין געקומען‬ ‫ווען עס איז געקומען צום שבת טיש‪ ,‬האט‬ ‫צום הייליגען שפאלער זיידע א איד‪ ,‬וואס איז ל"ע‬ ‫דער שפאלער זיידע געזעצט רבי שלום שכנא‬ ‫געווען אויס געשלאגן אויפן גאנצן גוף מיט‬ ‫אויבן אן‪ ,‬און ער דער שפאלער זיידע איז געזעצן‬ ‫געפערליכע בלאטערן‪ ,‬איז דארט געווען דער גבאי‬ ‫אינדערזייט אזוי ווי א חסיד ביי זיין רבין‪ ,‬ווען עס‬ ‫חלבנא וואס האט באדינט דעם הייליגען שפאלער‬ ‫איז געקומען מוצאי שבת און די צוויי צדיקים האבן‬ ‫זיידע‪.‬‬ ‫זיך געזעגענט‪ ,‬האט דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫געבעטן פון רבי שלום שכנא‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫א קורצע צייט שפעטער‪ ,‬איז דער גבאי אריין‬ ‫בענטשן‪ ,‬אבער רבי שלום שכנא האט געזאגט‪ ,‬איך‬ ‫געקומען‪ ,‬און ער זעהט ווי דער הייליגער שפאלער‬ ‫בין דאך א יונגערמאן‪ ,‬און עס פאסט נישט אז איך‬ ‫זיידע איז אינגאנצן אויס געשלאגן אויפן גוף פונקט‬ ‫זאל אייך בענטשן‪ ,‬אזוי האבן די צוויי צדיקים‬ ‫אזוי ווי דער איד‪ ,‬האט דער גבאי געפרעגט פונעם‬ ‫געהאט א דין ודברים‪.‬‬ ‫שפאלער זיידע‪ ,‬וואס האט דאס אויס געפעלט פארן‬ ‫רבין צו נעמען די קראנקהייט פון דעם איד‪ ,‬האט‬ ‫דאן האט דער שפאלער זיידע געזאגט‪ ,‬לאמיר‬ ‫דער שפאלער זיידע געזאגט‪ ,‬ווער בעט דיך די‬ ‫מאכן א פשרה‪ ,‬אונז וועל מיר זיך איינער דעם‬ ‫זאלסט דיך אריין מישן אין מיינע געשעפטן‪.‬‬ ‫אנדערן בענטשן‪ ,‬אבער איר רבי שלום שכנא זאל‬ ‫קודם בענטשן‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער צדיק‬ ‫אביסל שפעטער ווען דער גבאי איז אריין‬ ‫רבי שלום שכנא געבענטשט דעם שפאלער זיידע‪,‬‬ ‫געקומען האט ער געזען‪ ,‬ווי דער שפאלער זיידע‬ ‫אבער אזוי ווי ער האט געענדיגט בענטשן איז דער‬ ‫איז אויס געהיילט‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם רבין‪,‬‬ ‫שפאלער זיידע אוועק געשפרינגען און נישט‬ ‫וואס איז דא פאר געקומען‪ ,‬האט דער שפאלער‬ ‫געוואלט צוריק בענטשן רבי שלום שכנא און‬ ‫זיידע געזאגט‪ ,‬ווען דער איד איז אריין געקומען‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווי אזוי קען איך אייך בענטשן‪ ,‬בין איך דען‬ ‫האב איך גלייך געזען‪ ,‬אז דער איד האט נישט דעם‬ ‫ווערט אז איך זאל אייך בענטשן‪.‬‬ ‫כח אויס צו האלטן די יסורים‪ ,‬האב איך דעם‬ ‫•••‬ ‫קראנקהייט קודם איבער גענומען אויף מיר‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫דערנאך האב איך מיך שוין איינגעבעטן ביים‬ ‫צדיק רבי זושא מאניפאלי זי"ע זייער נישט געזונט‬ ‫רבוש"ע‪ ,‬אז ער זאל דעם קראנקהייט אוועק נעמען‬ ‫געווען‪ ,‬און דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע איז‬ ‫פון מיר‪ ,‬אבער קודם זאל דער איד ווערן געזונט‪.‬‬ ‫אים געקומען מבקר חולה זיין‪ ,‬און בשעת ווען ער‬ ‫•••‬ ‫איז דארט געווען האט ער געזוכט א זכות אויפן רבי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר אפאר וואכן‬ ‫ר' זושא‪ ,‬אז אין דעם זכות זאל ער געזונט ווערן‪,‬‬ ‫בעפאר פסח‪ ,‬איז דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫אבער דער הייליגער רבי ר' זושא האט גלייך‬ ‫זי"ע ארום געפארן צו אלע שטעט ארום שפאלי‪,‬‬ ‫מרגיש געווען‪ ,‬אז דער שפאלער זיידע זוכט א‬ ‫און ער האט צוזאם גענומען אסאך ווייץ אויף פסח‪,‬‬ ‫זכות‪ ,‬האט רבי ר' זושא געזאגט‪ ,‬שפאלער זיידע‬ ‫יעדער האט זיך גאר שטארק געוואוינדערט וואס‬ ‫זיכט נישט קיין זכותים אויף מיר‪ ,‬ווייל אויב יא קען‬ ‫דער צדיק ברויך אזויפיל ווייץ אויף פסח‪.‬‬ ‫נאך קומען א מלאך און מקטרוג זיין אויף דעם זכות‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫זייער אנגעשריגן‪ ,‬פארן נאר טראכטן פון זיין גוטס‬ ‫אבער לפלא האט ליידער אויס געבראכן‬ ‫אויפן עולם האמת‪ ,‬און בכלל נישט טראכטן וויפיל‬ ‫אפאר טאג בעפאר פסח א שרעקליכע פייער אין א‬ ‫נשמות ישראל ווארטן אויף זיין השפעה‪ ,‬און דער‬ ‫שטאט נעבן שפאלי‪ ,‬און די גאנצע שטאט איז ל"ע‬ ‫איד האט אים כמעט געוואלט שלאגן‪ ,‬און דאן האב‬ ‫פארברענט געווארן‪ ,‬און דער שפאלער זיידע איז‬ ‫איך געהערט דעם מזל טוב און איך בין געבוירן‬ ‫גלייך אריבער‪ ,‬און אויס געטיילט דאס גאנצע מצה‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫וואס ער האט געבאקן‪ ,‬און דאן האט דער עולם‬ ‫געזען‪ ,‬אז דער צדיק האט אנגעגרייט די רפואה‬ ‫פירט אויס דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‪,‬‬ ‫בעפאר די מכה‪ ,‬און דערפאר האט ער צוזאמען‬ ‫אז יעצט ווען ער האט דאס ערשטע מאל געזען‬ ‫געשטעלט אזויפיל ווייץ און מצה‪.‬‬ ‫דעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬האט ער געזען‪ ,‬אז יענער‬ ‫•••‬ ‫איד וואס האט אים אראפ געטריבן אויף די וועלט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך מרודניק זי"ע האט‬ ‫איז געווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬בשם דעם זיידן הרה"ק בעל דברי חיים‬ ‫געזען מיט זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬אז דער נשמה וועט‬ ‫מצאנז זי"ע‪ ,‬אז דאס ערשטע מאל וואס דער‬ ‫גאר אסאך אויפטון פאר אידישע נשמות און זיי‬ ‫הייליגער שפאלער זיידע זי"ע איז אנגעקומען קיין‬ ‫נענטער ברענגען צום גרויסן באשעפער‪ ,‬און‬ ‫מעזיבוז צום בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬אזוי ווי ער איז‬ ‫דערפאר האט ער אים אראפ געטריבן פונעם עולם‬ ‫אריין געקומען אין שטוב צום בעש"ט‪ ,‬האט אים‬ ‫האמת‪ ,‬און דערפאר איז דער שפאלער זיידע‬ ‫אנגעכאפט א פחד און ציטער און ער האט געזאגט‪,‬‬ ‫צוזאמען געפאלן‪ ,‬זעענדיג יענעם איד וואס ער‬ ‫דאס איז דער איד מיט די לאפעטע‪ ,‬און דער‬ ‫האט געזען בעולם העליון בעפאר ער איז געבוירן‬ ‫שפאלער זיידע איז צוזאמען געפאלן‪.‬‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען מען האט אים דערמינטערט‪ ,‬האט דער‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נפלא וואס האט‬ ‫הייליגער שפאלער זיידע זי"ע דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫פאסירט ביים הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬אין‬ ‫זיין נשמה האט געברויכט אראפ קומען אויף די‬ ‫שטאט שפאלי האט געוואוינט א איד א גרויסער‬ ‫וועלט‪ ,‬האט ער בשום אופן נישט געוואלט אראפ‬ ‫חסיד און א ירא שמים‪ ,‬ליידער איז דער איד נפטר‬ ‫קומען‪ ,‬נאר האט געוואלט בלייבן אויבן בבית השם‬ ‫געווארן און איבער געלאזט א אלמנה און צוויי‬ ‫און נהנה זיין מזיוו שכינתו בשמי מעל‪ ,‬און האט‬ ‫טעכטער יתומות‪ ,‬די אלמנה האט געהאט א‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט אראפ קומען אויפן‬ ‫געשעפט ווי זי האט פארקויפט די משקה "מעד"‪,‬‬ ‫עולם השפל‪.‬‬ ‫און ווויסענדיג אז די מאן איז געווען גאר ערליך און‬ ‫אויך די אלמנה איז געווען א צדקת‪ ,‬האבן אלע‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען די צייט אז די‬ ‫שטאט מענטשן כסדר געקויפט פון דעם געשעפט‪,‬‬ ‫נשמה הטהורה זאל קומען אויף די וועלט‪ ,‬איז‬ ‫און זי האט פון דעם געצויגען שיין פרנסה‪ ,‬און אויך‬ ‫געווארן א גרויסע רעש און א טימל אין הימל‪ ,‬ווייל‬ ‫חתונה געמאכט די צוויי טעכטער‪.‬‬ ‫די נשמה האט געברויכט אראפ קומען אויף די‬ ‫וועלט און משפיע זיין תורה און קדושה‪ ,‬אבער‬ ‫איין טאג איז די פרוי די אלמנה זייער קראנק‬ ‫דער הייליגער נשמה האט זיך געהאלטן ביי זיינס‪,‬‬ ‫געווארן און געקומען צו א מצב פון גסיסה ממש‪,‬‬ ‫אז ער קומט נישט אראפ אויף די וועלט‪.‬‬ ‫די צוויי טעכטער וויסענדיג אז די שטאט מענטשן‬ ‫קויפן דאך מעד פונעם געשעפט נאר וועגן די‬ ‫דאן האט זיך באוויזן א גרויסע לעכטיגקייט‬ ‫מאמע וואס איז געווען א ערליכע צדקת‪ ,‬האבן זיי‬ ‫און א איד א זקן איז אנגעקומען מיט א שטעקן און‬ ‫מורא געהאט‪ ,‬אז אויב די מאמע וועט נפטר ווערן‬ ‫האט געזאגט פאר מיר בזה"ל‪" ,‬השקיפה נא מן‬ ‫וועלן זיי בלייבן אן קיין פרנסה‪ ,‬זענען זיי גלייך‬ ‫השמים וראה את גודל הצרות המתרגשות ובאות‬ ‫אריבער געלאפן צום צדיק דער הייליגער‬ ‫על כלל ישראל‪ ,‬כמה נפשות נדכאות ושבורות‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬און זיי האבן מזכיר געווען די‬ ‫שצריכים לחזקם לתומכם ולאמצם‪ ,‬ומה לך זה‬ ‫מאמע‪ ,‬אז זי איז ליידער אין א שרעקליכע מצב‪ ,‬און‬ ‫שתסתכל אך ורק לטובת והנאת עצמך‪ ,‬שים נגד‬ ‫געבעטן די רבי זאל ברענגען א ישועה‪.‬‬ ‫עיניך גם את טובת כלל ישראל"‪ ,‬דער איד האט אים‬ ‫‪34‬‬ ‫פארן תלמיד‪ ,‬אז ער זאל קיינמאל נישט זיין אויף‬ ‫נאכן אויסהערן די טעכטער האט דער צדיק‬ ‫שבת קודש נאר ביי זיך אינדערהיים‪ ,‬אדער ביי די‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מען זאל נעמען א באטל פון די מעד‬ ‫צוויי צדיקים‪ ,‬הרה"ק רבי גדלי' מליניץ זי"ע‪ ,‬אדער‬ ‫פון די געשעפט‪ ,‬און זיי זאלן אריבער גיין צום קבר‬ ‫ביי הרה"ק דער שפאלער זיידע זי"ע‪.‬‬ ‫פון זייער טאטע‪ ,‬און דארט זאלן זיי זאגן פארן‬ ‫טאטן‪ ,‬אז די מעד ברענגען זיי לכבוד די גאסט וואס‬ ‫איין שבת קודש איז דער צדיק רבי רפאל‬ ‫וועט בקרוב קומען בעולם העליון‪ ,‬ווען די טעכטער‬ ‫געפארן צום הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬און עס‬ ‫האבן געהערט די ווערטער‪ ,‬זענען זיי צוזאמען‬ ‫זענען אויך דארט געווען נאך צדיקים וקדושים‪ ,‬און‬ ‫געפאלן‪ ,‬פארשטייענדיג אז דער צדיק מיינט צו‬ ‫יענעם ערב שבת קודש האט מען זיך‬ ‫זאגן‪ ,‬אז די מאמע גייט ליידער נפטר ווערן‪ ,‬אבער‬ ‫פארשפעטיגט מיטן צונדען ליכט‪ ,‬און מען האט‬ ‫נאכדעם וואס מען האט די טעכטער‬ ‫געצינדען ליכט אביסל שפעטער ווי מען האט זיך‬ ‫דערמינטערט‪ ,‬האט דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫געפירט יעדן ערב שבת‪.‬‬ ‫זי"ע געזאגט‪ ,‬גייט אהיים‪ ,‬און די מאמע וועט בקרוב‬ ‫דער שפאלער זיידע זי"ע האט פון דעם‬ ‫געזונט ווערן‪ ,‬לפלא ווען די טעכטער זענען אהיים‬ ‫געהאט גרויס צער און עגמת נפש‪ ,‬און ער האט‬ ‫געקומען‪ ,‬האבן זיי געטראפן די מאמע געזונט און‬ ‫אנגעפרעגט פון די אנדערע צדיקים וועלכע זענען‬ ‫שטארק‪.‬‬ ‫דארט געווען‪ ,‬וואס זיי זאגן אויב דא איז געווען‬ ‫פאר די שטוב מענטשן פונעם הייליגען‬ ‫חילול שבת ח"ו‪ ,‬און די צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אמת‬ ‫שפאלער זיידע איז דאס געווען א גרויסע‬ ‫טאקע מען האט געצינדען ליכט שפעטער ווי‬ ‫וואונדער‪ ,‬דא הייסט די רבי אז מען זאל גיין מבשר‬ ‫געווענליך‪ ,‬אבער מיט דעם אלעם איז דאס נישט‬ ‫זיין פאר די טאטע‪ ,‬אז בקרוב קומט די מאמע ארויף‬ ‫געווען אזוי שפעט‪ ,‬אז מען זאל האבן עובר געווען‬ ‫בעולם העליון‪ ,‬אבער גלייך דערנאך זאגט די רבי‬ ‫אויף חילול שבת‪.‬‬ ‫אז די מאמע וועט געזונט ווערן‪ ,‬ווען דער צדיק‬ ‫האט געזעהן די וואונדער פון זיינע שטוב מענטשן‬ ‫האט דער שפאלער זיידע געזאגט‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫אויף וואס איז דא פאר געקומען‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫פרעגן דעם רבי רפאל וואס ער איז א איש האמת‪ ,‬ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך וועל אייך דערציילן וואס דא איז‬ ‫וועט מיר זיכער זאגן דעם אמת‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫צדיק רבי רפאל זי"ע געזאגט‪ ,‬אמת עס איז געווען‬ ‫א שטיקל חילול שבת‪ ,‬ווייל מען האט דאך געצינדן‬ ‫די מאמע די אלמנה איז טאקע א אשה צנועה‬ ‫ליכט שפעט‪ ,‬נאר מן הסתם וועט די רבי תשובה טון‬ ‫ויראת השם‪ ,‬אבער ליידער זענען די טעכטער שוין‬ ‫דעראויף‪ ,‬ווייל ביים רבין איז דאך נישט געווען קיין‬ ‫נישט אזוי ערליך‪ ,‬און דערפאר איז נגזר געווארן‬ ‫ריכטיגער חילול שבת ח"ו‪ ,‬נאר מען האט זיך אביסל‬ ‫אין הימל‪ ,‬אז די מאמע זאל ר"ל נפטר ווערן צוליב‬ ‫פארשפעטיגט‪ ,‬אבער עס זענען דאך דא ארענדער‬ ‫די עבירות פון די טעכטער‪ ,‬אבער מיט די בשורה‬ ‫דא אין שטאט וואס זענען ליידער באמת מחלל‬ ‫וואס איך האב מבשר געווען פאר די טעכטער און‬ ‫שבת‪ ,‬און דער רבי מיט זיין תשובה וועט ער‬ ‫זיי זענען צוזאמען געפאלן פון גרויס צער‪ ,‬האבן זיי‬ ‫ברענגען א הרהר תשובה און א כפרה אויך אויף די‬ ‫שוין באקומען דעם שטראף כאילו די מאמע איז‬ ‫שוואכע אידן‪.‬‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬און דורך דעם וואס זיי האבן‬ ‫באקומען די שטראף‪ ,‬איז געקומען די רפואה פאר‬ ‫ווען דער הייליגער שפאלער זיידע האט‬ ‫די מאמע‪.‬‬ ‫געהערט די אמת'ע ריידט פון רבי רפאל זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫ער זיך אנגערופן צו די צוויי צדיקים וועלכע זענען‬ ‫ווי באקאנט האט דאך דער הייליגער צדיק‬ ‫דארט געשטאנען‪ ,‬זעט איר דאס איז א אמת'דיגע‬ ‫וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪ ,‬גאר אסאך אויס‬ ‫איד‪ ,‬און האט דערביי געוויזען אויף הצדיק הקדוש‬ ‫געלערנט זיינע הייליגע תלמידים דעם מידות‬ ‫רבי רפאל זי"ע‪.‬‬ ‫האמת‪ ,‬און דאס איז אריבער גערינען צו זיינע‬ ‫•••‬ ‫תלמידים‪ ,‬און ווי באקאנט איז זיין תלמיד דער‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע וואס איז‬ ‫הייליגער צדיק רבי רפאל מבערשיד זי"ע געווען א‬ ‫געווען א סניגורן של ישראל און כסדר מילץ יושר‬ ‫גרויסע איש האמת‪ ,‬און דער רבי האט געזאגט‬ ‫‪35‬‬ ‫דער פריץ דורך ביים שטוב פונעם שפאלער זיידע‬ ‫געווען ביים באשעפער אויף זיינע אידישע‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער שפאלער זיידע צו געריפן דעם‬ ‫קינדער‪ ,‬האט אמאל געזאגט בזה"ל‪" ,‬רבוש"ע די‬ ‫פריץ און ארויס גענומען זיין טאש טיכל פון טאש‪,‬‬ ‫ווארטס דאך אז די אידישע קינדער זאלן תשובה‬ ‫און ער זאגט פארן פריץ‪ ,‬ווילסט זעהן א דבר פלא‪,‬‬ ‫טון‪ ,‬האט דער שפאלער זיידע אנגעכאפט זיין‬ ‫האט דער פריץ געזאגט אז יא ער וויל זעהן א דבר‬ ‫דיקנא קדישה און געזאגט‪ ,‬רבוש"ע איך שווער‪ ,‬אז‬ ‫פלא‪.‬‬ ‫די וועסט דיך מיזן ברעכן און נאכגעבן פאר אידישע‬ ‫קינדער און מוחל זיין פאר אידישע קינדער אפילו‬ ‫האט אים דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‬ ‫אן תשובה"‪.‬‬ ‫געהייסן אריין קוקען אין טאש טיכל‪ ,‬און דארט‬ ‫•••‬ ‫האט ער געוויזן פארן פריץ זיין פלאץ‪ ,‬דאן האט ער‬ ‫איינע פון די צדיקים האבן דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫געהייסן פארן פריץ אריין קוקען נאכאמאל‪ ,‬און ער‬ ‫הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט אמאל געזאגט‬ ‫האט אים געוויזן זיין גארטן‪ ,‬דאן האט אים דער‬ ‫א מליצה ישרה אויף אידישע קינדער בזה"ל‪,‬‬ ‫שפאלער זיידע געוויזן אינווייניג אין זיין הויז‪ ,‬און‬ ‫"רבוש"ע וואס האסטו טענות אויף דיינע אידישע‬ ‫דארט האט דער פריץ געזען דעם גלח וואס האט‬ ‫קינדער‪ ,‬אויב וואלסטו געשטעלט דעם צורה פונעם‬ ‫אזויפיל בלבולים דערציילט אויף די אידן‪ ,‬ווי ער‬ ‫גיהנום פארנט פון זייערע אויגן‪ ,‬און די תאוות‬ ‫דער גלח טוט מעשים אשר לא יעשה ביים פריץ אין‬ ‫וואלסטו באהאלטן אינעם ראשית חכמה‪ ,‬וואלטן‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫זיי דאך נישט געזינדיגט‪ ,‬אבער אזוי ווי די האסט די‬ ‫תאוות הגשמי געלייגט פארנט פון זייערע אויגן‪ ,‬און‬ ‫האט אים דער שפאלער זיידע זי"ע געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫דעם גיהנום האסטו אריין געלייגט אינעם ראשית‬ ‫אויב ער וויל דער'הרג'ענען דעם גלח‪ ,‬זאל ער אריין‬ ‫חכמה‪ ,‬מה יעשו בנים ולא יחטאו"‪.‬‬ ‫שיסן אינעם טאש טיכל‪ ,‬און דער גלח וועט מיט‬ ‫•••‬ ‫דעם גע'הרג'ט ווערן‪ ,‬און דער פריץ האט געטון ווי‬ ‫דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע האט‬ ‫דער שפאלער זיידע האט געהייסן‪ ,‬און אזוי ווי ער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געווען ביים‬ ‫איז אהיים געקומען‪ ,‬האט ער געהערט‪ ,‬אז דער גלח‬ ‫הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬און עס איז‬ ‫איז געשטארבן ביי אים אין שטוב‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫אנגעקומען א בריוו צום שפאלער זיידע‪ ,‬ווי עס איז‬ ‫פריץ געזען דעם גרויסן כח פון דעם שפאלער‬ ‫געשטאנען אסאך שבחים און תארים אויפן‬ ‫זיידע‪ ,‬און פון דאן האט ער מבטל געווען אלע‬ ‫שפאלער זיידע‪ ,‬און ער זעהט ווי דער צדיק ליינט‬ ‫גזירות אויף אידן‪.‬‬ ‫אפ די תארים איינמאל און נאכאמאל‪ ,‬עס איז‬ ‫•••‬ ‫געווען א גרויסע חידוש‪ ,‬פארוואס דער צדיק ליינט‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט אמאל‬ ‫אזוי די אלע שבחים‪.‬‬ ‫אינמיטן דאווענען געפרעגט פון די תלמידים‪,‬‬ ‫איינער ווייסט אפשר די נאמען פון די מאמע פון‬ ‫האט דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫איז שוין געווען דאן א זקן‪ ,‬אן געכאפט זיין דיקנא‬ ‫חוזה האט מן הסתם געזעהן‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫קדישא און געזאגט מיט זיין גרויס עניוות‪ ,‬דער יצר‬ ‫שפאלער זיידע ברויך רחמים‪ ,‬אבער קיינע פון די‬ ‫הרע קומט נאך אלס צו מיר‪ ,‬און פראבירט מיך צו‬ ‫תלמידים האבן נישט געוויסט די מאמע'ס נאמען‪,‬‬ ‫איבער רעדן אויף עבירות‪ ,‬דערפאר זאג איך איבער‬ ‫אביסל שפעטער האט דער הייליגער חוזה‬ ‫די אלע שבחים וואס מען שרייבט אויף מיר‪ ,‬און מיט‬ ‫נאכאמאל געפרעגט‪ ,‬אויב איינער ווייסט די‬ ‫דעם זאג איך פארן יצר הרע‪ ,‬אז ער זאל מיך שוין‬ ‫מאמע'ס נאמען‪ ,‬עס איז געווען א וואונדער פאר די‬ ‫אפלאזן‪ ,‬ווייל איך בין דאך אזוי גרויס און הייליג‪ ,‬און‬ ‫תלמידים פארוואס די רבי בעט די נאמען‪.‬‬ ‫ווי אזוי פאסט פאר מיר צו טון די עבירות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דאן האט איינע פון די תלמידים געפרעגט‬ ‫מען דערציילט א מעשה נורא וואס איז פאר‬ ‫פונעם הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬פארוואס פרעגט‬ ‫געקומען ביים הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬אז אין‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע קיינמאל נישט דעם‬ ‫שטאט שפאלי האט געוואוינט א פריץ‪ ,‬וואס האט‬ ‫נאמען פונעם רבין'ס מאמע‪ ,‬נאר ער ווייסט דעם‬ ‫אסאך צרות אפגעטון פאר די אידן‪ ,‬איין טאג איז‬ ‫‪36‬‬ ‫פונעם בעל שם טוב'ס הויף‪ ,‬האט זיך צוגעקוקט‬ ‫נאמען גלייך‪ ,‬האט דער הייליגער חוזה געזאגט‬ ‫און געוואלט פארשטיין דעם ענין‪ ,‬נאכן דאווענען‬ ‫פאר די תלמידים בזה"ל‪" ,‬פון איהם רעדט איר‪ ,‬איך‬ ‫האט דער שפאלער זיידע זיך אנגערופן צו רבי‬ ‫וועל אייך דערציילן ווער דער הייליגער שפאלער‬ ‫ברוך'ל מיט גרויס עניוות און אים געזאגט‪" ,‬איך בין‬ ‫זיידע איז"‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער חוזה‬ ‫דאך א פשוט'ער מענטש‪ ,‬און מיין גאנצע עבודה‬ ‫דערציילט ווי פאלגענד‪.‬‬ ‫ביים דאווענען איז נאר ווי א קנעכט וואס וויל‬ ‫איינמאל איז געווען א גרויסע אסיפה בעולם‬ ‫משמח זיין זיין קעניג מיט אלע כוחות"‪ ,‬אבער דער‬ ‫העליון פון אלע צדיקים‪ ,‬אויך ער דער הייליגער‬ ‫צדיק רבי ברוך'ל האט דערפילט די טיפע ריינקייט‬ ‫חוזה זי"ע איז געווען ביי די אסיפה‪ ,‬מען האט‬ ‫און אמת פונעם זיידנ'ס כוונות‪ ,‬און האט זייער‬ ‫געווארט מיט די אסיפה אז דער הייליגער‬ ‫מפליג געווען זיין גרויסע מדריגה אין עבודה‬ ‫שפאלער זיידע זאל אנקומען‪ ,‬האט מען געשיקט‬ ‫שבלב‪.‬‬ ‫א שליח זאל גיין זעהן ווי דער הייליגער שפאלער‬ ‫•••‬ ‫זיידע האלט‪ ,‬איז די שליח צוריק געקומען און‬ ‫אין ספר שארית ישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער שפאלער זיידע האלט נאך אינמיטן‬ ‫עס איז אמאל געווען א שווערע גזירה אין געגנט‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫ווי דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט‬ ‫געוואוינט‪ ,‬אז מען האט איינגעשפארט עטליכע‬ ‫נאכן ווארטן א שטיק צייט‪ ,‬איז די שליח‬ ‫אידישע קינדער וועגן שווערע אפצאלונגען‪ ,‬און‬ ‫געקומען נאכאמאל און געזאגט‪ ,‬אז דער שפאלער‬ ‫מען האט געברויכט באצאלן א ריזיגן סכום געלט‬ ‫זיידע האלט אינמיטן טיילן צדקה‪ ,‬וואס ווי‬ ‫יענעם זעלבן טאג זיי אויסצולייזן‪ ,‬אבער ביי די‬ ‫באקאנט האט דער צדיק עוסק געווען אין צדקה‬ ‫שטאטס‪-‬לייט איז נישט געווען קיין פרוטה צו‬ ‫אויף גאר א געהויבענע מדרגה‪ ,‬דאן איז דער שליח‬ ‫געפינען‪.‬‬ ‫צוריק געקומען און געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫שפאלער זיידע קומט‪ ,‬דערציילט דער הייליגער‬ ‫וואס האט דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫חוזה מלובלין‪ ,‬בשעת מעשה איז מיר באפאלען אזא‬ ‫געטון‪ ,‬ער האט געהייסן אנגרייטן א סעודה מיט‬ ‫פחד און מורא‪ ,‬אז איך בין ממש אראפ געפאלן אויף‬ ‫ברוינפען‪ ,‬און מוזיק און כלי זמר אינמיטן א‬ ‫דער ערד‪ ,‬און עד היום געדענק איך נישט וואס די‬ ‫געווענליכן וואכנטאג‪ ,‬און זיך אנגעטון ווי פורים‪ ,‬ער‬ ‫תוצאה פון יענעם אסיפה איז געווען‪ ,‬און דער‬ ‫האט צוזאמגערופן די שטאטס‪-‬לייט און געזאגט‪,‬‬ ‫הייליגער חוזה האט אויס געפירט‪" ,‬רעדט איר מיט‬ ‫"ווען מען עפנט די שערי שמים מיט פרייד‪ ,‬ווערן‬ ‫מיר פון דעם שאפלער זיידע"‪.‬‬ ‫אלע קליפות בטל"‪ ,‬מען האט געזונגען און‬ ‫•••‬ ‫געטאנצט שעה'ן לאנג מיט התלהבות דקדושה‪.‬‬ ‫אין ספר בוצינא דנהורא ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע פלעגט‬ ‫אינמיטן דעם טאנץ איז אריינגעקומען א גביר‬ ‫דאווענען שבת מיט אן אומבאשרייבליכער‬ ‫אן אורח וואס איז צופעליג דורכגעפארן דאס‬ ‫התלהבות און מיט קולו קולות און טענץ‪ ,‬וואס‬ ‫שטעטל‪ ,‬און ווען ער האט געזען דעם הייליגן‬ ‫האט אויסגעזען אינגאנצן אנדערש ווי די‬ ‫זיידנ'ס גרויסע שמחה און געהערט פארוואס מען‬ ‫איינגעהאלטענע עבודה פון אנדערע צדיקים‪.‬‬ ‫טוט דאס‪ ,‬האט ער אויפן פלאץ ארויסגענומען זיין‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי ברוך'ל‬ ‫בייטל און באצאלט דעם גאנצן חוב ביזן לעצטן‬ ‫מעזשביזשער זי"ע א אייניקל פונעם בעל שם טוב‬ ‫גילדן‪ ,‬און די געפאנגענע זענען תיכף באפרייט‬ ‫זי"ע געקומען צו גאסט אויף שבת קיין שפאלא‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬דאס איז געווען דעם גרויסן כוח השמחה‬ ‫ווען מען האט אנגעהויבן "לכו נרננה" האט דער‬ ‫פונעם הייליגען שפאלער זיידע זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער זיידע אנגעהויבן שפרינגען און פלאקערן‬ ‫•••‬ ‫ווי א פייער‪ ,‬און געטאנצט מיט כוחות עצומים‬ ‫אין ספר תפארת מהרא"ל ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫איבערן גאנצן בית המדרש‪.‬‬ ‫אין א געוויסן שווערן יאר פאר כלל ישראל‪ ,‬ווען די‬ ‫גזירות און דחקות אין רוסלאנד זענען געווען‬ ‫דער צדיק רבי ברוך'ל‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫אומדערטרעגליך‪ ,‬האט דער הייליגער שפאלער‬ ‫באקאנט מיט זיין שטרענגער און ערנסטער הנהגה‬ ‫‪37‬‬ ‫אויפן גראדן וועג צום שטעטל שפאלא‪ ,‬ווען דער‬ ‫זיידע זי"ע צוזאמגערופן א בית דין פון צדיקים און‬ ‫איד איז אריינגעקומען צום הייליגען שפאלער‬ ‫גרויסע תלמידי חכמים צו זיך אין שפאלא‪ ,‬ער האט‬ ‫זיידן זיך באדאנקען‪ ,‬האט דער זיידע שמייכלענדיג‬ ‫פארמאכט די טיר פונעם חדר און געזאגט‪" ,‬מיר‬ ‫געזאגט‪" ,‬א איד וואס שרייט פון טיפן הארצן צום‬ ‫שטעלן זיך יעצט צוזאם אלס א בית דין של מטה‪,‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬קען מען אים נישט לאזן פארפאלן גיין‬ ‫און מיר רופן דעם בית דין של מעלה און דעם רבונו‬ ‫אין שניי"‪.‬‬ ‫של עולם כביכול צו א דין תורה"‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫שפאלער זיידע האט אויסגעפירט זיינע טענות‬ ‫אינעם ספר תפארת מהרא"ל ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫מיט בכיות נוראות און געזאגט‪.‬‬ ‫אז א צובראכענער פאטער איז איין טאג געקומען‬ ‫"אין דער תורה שטייט 'כי לי בני ישראל עבדים‪,‬‬ ‫קיין שפאלא מיט זיין צען‪-‬יעריגן זון‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫עבדי הם ולא עבדים לעבדים'‪ ,‬אויב אידישע קינדער‬ ‫פלוצלונג פארשטומט געווארן און האט פאר‬ ‫זענען קנעכט צום רבונו של עולם‪ ,‬ווי קען זיין אז א‬ ‫עטליכע יאר נישט ארויסגעברענגט קיין איין ווארט‬ ‫טאטע פארקויפט זיינע אייגענע קינדער אין די‬ ‫פון מויל‪ ,‬די גרעסטע דאקטוירים אין קיעוו האבן‬ ‫הענט פון פרעמדע גוים און קנעכט‪ ,‬און לאזט זיי‬ ‫שוין אויפגעגעבן און געזאגט‪ ,‬אז די שטים‪-‬‬ ‫ליידן אזעלכע ביטערע יסורים און גלות‪ ,‬אדער‬ ‫בענדער זענען ליידער געשעדיגט אויף אייביג‪ ,‬און‬ ‫זענען מיר דיינע קינדער‪ ,‬און א טאטע דארף מוחל‬ ‫עס איז שוין ליידער נישט דא וואס צו טאן‪.‬‬ ‫זיין און אויסלייזן זיינע קינדער‪ ,‬אדער זענען מיר‬ ‫קנעכט‪ ,‬און א קנעכט וואס ווערט געפייניגט דורך‬ ‫דער טאטע איז אריינגעלאפן צום הייליגן‬ ‫זיין הער מוז באפרייט ווערן"‪ ,‬און דער בית דין האט‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע אין צימער מיט ביטערע‬ ‫דארט געפסק'נט‪ ,‬אז די גאולה מוז שוין קומען‪,‬‬ ‫בכיות און געבעטן רחמים פאר זיין קינד‪ ,‬דער‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז דער הייליגער בעל התניא זי"ע‬ ‫הייליגער שפאלער זיידע האט גארנישט געזאגט‪,‬‬ ‫האט זיך שפעטער אויסגעדריקט‪" ,‬אז אין יענעם‬ ‫נאר געווארט ביז שבת ביים שלש סעודות‪,‬‬ ‫מאמענט איז געווען א גרויסער שטורעם אין הימל‬ ‫אינמיטן די טיפע דבקות‪-‬צייט פון רעווא דרעווין‪,‬‬ ‫דורכ'ן כוח פונעם הייליגען שפאלער זיידע זי"ע"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער שפאלער זיידע גענומען א‬ ‫•••‬ ‫שטיקל חלה פון די שיריים‪ ,‬עס אריינגעלייגט אין‬ ‫אינעם קונטרס סיפורים נחמדים ווערט‬ ‫דעם אינגל'ס מויל‪ ,‬און אים געזאגט מיט א שטארקן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין א ביטערן ווינטערדיגן פארנאכט‬ ‫קול‪" ,‬זאג נאך נאך מיר‪ ,‬ברוך ד' לעולם אמן ואמן!"‪,‬‬ ‫איז א אידישער בעל עגלה פארבלאנדזשעט‬ ‫דער בחור'ל האט אויפן פלאץ געעפנט זיין מויל‬ ‫געווארן אין די אוקראינישע וועלדער אינמיטן א‬ ‫און אויסגעשריגן דעם פסוק קלאר און הויעך פארן‬ ‫שווערן שניי‪-‬שטורעם‪ ,‬די פערד האבן זיך‬ ‫גאנצן עולם‪ ,‬דער קול‪-‬רעש אין בית המדרש איז‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬דער וועג איז געווען פארשנייט‪ ,‬און‬ ‫געווען אומבאשרייבליך‪ ,‬און דער אינגל האט‬ ‫דער איד איז געבליבן הילפלאז אין די פרעסטן‪,‬‬ ‫ווייטער גערעדט כאחד האדם זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫ווען די סכנת נפשות פון פארפרוירן ווערן איז‬ ‫•••‬ ‫געווען א שאלה פון מינוטן‪.‬‬ ‫אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫אז אין די צייטן פונעם רוסישן צאר זענען‬ ‫דער בעל עגלה האט אנגעהויבן וויינען און‬ ‫ארויסגעקומען ביטערע כוואליעס פון כאפן‬ ‫שרייען‪" ,‬הייליגער שפאלער זיידע‪ ,‬ראטעווע מיך!‬ ‫מיליטער‬ ‫צום‬ ‫בחורים‬ ‫אידישע‬ ‫איך האב א שטוב מיט קליינע קינדער"‪ ,‬אין יענע‬ ‫)קאנטאניסטן‪/‬גיוס‪-‬גזירות(‪ ,‬אן אלמנה‪ ,‬וואס איר‬ ‫מינוטן אין שפאלא‪ ,‬מיילן ווייט אוועק‪ ,‬איז דער‬ ‫איינציגער זון און שפייזער איז פארכאפט געווארן‬ ‫הייליגער שפאלער זיידע געזעסן ביים טיש‪ ,‬און‬ ‫דורך די רעגירונגס‪-‬באאמטע‪ ,‬איז געקומען צו‬ ‫האט זיך פלוצים אויפגעשטעלט‪ ,‬צוגעגאנגען צום‬ ‫לויפן צום שפאלער זיידן מיט געשרייען אז מען‬ ‫פענסטער‪ ,‬ארויסגעקוקט אין דער פינסטער און‬ ‫נעמט איר אוועק איר לעבן‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬מען דארף אים באלייכטן דעם וועג"‪ ,‬תיכף‬ ‫נאכדעם האט דער בעל עגלה דערזען א קליין‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט‬ ‫פלאקערנדיג ליכטיגקייט צווישן די ביימער‪ ,‬ער‬ ‫געזען איר צער און געזאגט‪" ,‬זארג נישט‪ ,‬דער‬ ‫איז געגאנגען נאכן שיין ביז ער האט זיך געטראפן‬ ‫‪38‬‬ ‫•••‬ ‫באשעפער פון די יתומים און אלמנות וועט אים‬ ‫אינעם ספר תפארת מהרא"ל ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫באפרייען"‪ ,‬און דער שפאלער זיידע האט געהייסן‬ ‫אז פאר לאנגע יארן בעפאר דער הייליגער‬ ‫דעם משמש נעמען א ליידיג שטיקל פאפיר‪ ,‬און‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע איז נתגלה געווארן אלס‬ ‫דער שפאלער זיידע האט מיט זיין הייליגער האנט‬ ‫מנהיג ישראל‪ ,‬איז ער געגאנגען אין "גלות" אלס אן‬ ‫געמאכט א געוויסע חתימה )צייכן( אויפן בלעטל‪,‬‬ ‫אומבאקאנטער ארימאן‪ ,‬ער האט זיך פארדינגען‬ ‫און ער האט געזאגט פאר דער מוטער‪" ,‬פאר קיין‬ ‫אלס א פשוט'ער שמש און הילפס‪-‬ארבעטער אין‬ ‫אדעס‪ ,‬גיי אריין צום הויפט‪-‬קאמאנדיר פונעם‬ ‫א בית המדרש אין א ווייטן שטעטל‪ ,‬וואו מען האט‬ ‫מיליטערישן שטאב‪ ,‬און לייג אים פאר דאס פאפיר"‪.‬‬ ‫אים באהאנדלט מיט גרויס ביטול‪ ,‬זיין ארבעט איז‬ ‫די פרוי איז געפארן מיט גרויס פחד קיין אדעס‬ ‫געווען צו שלעפן שווערע האלץ אין די ווינטער‪-‬‬ ‫צום הויפט‪-‬קאמאנדיר‪ ,‬אבער ווען זי איז‬ ‫פרעסטן‪ ,‬אנצינדן די אויווענס‪ ,‬אויסרייניגן די‬ ‫אנגעקומען און דער גענעראל האט געעפנט דעם‬ ‫בלאטע פון די וועגן‪ ,‬און אויסוואשן די שמוציגע‬ ‫צעטל‪ ,‬איז זיין פנים געווארן בלאס ווי קאלך‪ ,‬און‬ ‫קליידונג‪.‬‬ ‫אן ארויסרעדן א ווארט האט דער גענעראל‬ ‫גענומען זיין אפיציעלן שטעמפל‪ ,‬באפרייט דעם‬ ‫אמאל האט אים איינער פון די שטאטס‪-‬לייט‬ ‫בחור אויפן פלאץ‪ ,‬און דערביי געזאגט‪" ,‬א‬ ‫נישט וויסענדיג זיין גדלות און קדושה‪ ,‬באליידיגט‬ ‫קאמאנדע פון אזא הויכן גענעראל קען איך נישט‬ ‫ברבים אויף א ביליגן אופן וועגן עפעס א‬ ‫פארלעצן"‪.‬‬ ‫קלייניקייט‪ ,‬דער הייליגער שפאלער זיידע האט‬ ‫•••‬ ‫אבער נישט בלויז געשוויגן‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫אינעם קונטרס תולדות הסבא משפאלא ווערט‬ ‫געשמייכלט און געזאגט שטילערהייט‪" ,‬רבונו של‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין א שטעטל נאנט צו שפאלא איז‬ ‫עולם‪ ,‬אויב דאס ברענגט נחת רוח פאר א צווייטן‬ ‫געווען א יאר פון א שרעקליכן טרוקעניש‪ ,‬דער‬ ‫איד‪ ,‬בין איך גרייט צו זיין דער טרעפ‪-‬שטיין‬ ‫איינציגער ברונעם וואס האט געשפייזט דאס‬ ‫אונטער זיינע פיס"‪ ,‬ווען ער איז שוין שפעטער‬ ‫גאנצע דארף איז אויסגעטריקנט געווארן‪ ,‬און די‬ ‫געווען דער גרויסער רבי אין שפאלא און טויזנטער‬ ‫מענטשן צוזאמען מיט די בהמות זענען‬ ‫חסידים זענען געשטאנען ביי זיין טיר‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫געשטאנען פאר א סכנה פון רח"ל אויסגיין פאר‬ ‫יעדעס יאר פאר פסח ארויסנעמען די צעריסענע‬ ‫גרויס דארשט‪ ,‬די גוים אינאיינעם מיט די אידן‬ ‫שמאטעס וואס ער האט געטראגן אין יענע גלות‪-‬‬ ‫האבן פרובירט צו גראבן טיפער‪ ,‬אבער ס'איז נאר‬ ‫יארן‪ ,‬זיי גלעטן מיט ליבשאפט און זיך אליין‬ ‫ארויפגעקומען בלאטע און שמיציגע וואסער‪ ,‬די‬ ‫מוסר'ן‪" ,‬לייבל‪ ,‬געדענק פון וואו דו קומסט‪ ,‬און‬ ‫דארפס‪-‬אידן זענען געלאפן צום הייליגען‬ ‫בלייב קליין פאר די אויגן פונעם בורא און זיינע‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬און געוויינט אז מען מוז‬ ‫קינדער"‪.‬‬ ‫פארלאזן די הייזער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר נפלאות הסבא קדישא ווערט‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע איז אליין‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז א איד וואס איז נעבעך אריינגעפאלן‬ ‫אריבער געפארן צום דארף‪ ,‬ער איז צוגעגאנגען‬ ‫אין שווערע פרנסה‪-‬פראבלעמען און איז געווען‬ ‫צום אויסגעטריקנטן ברונעם‪ ,‬אריינגעקוקט אין‬ ‫פארשלעפט אין חובות‪ ,‬האט זיך דערקייקלט צו‬ ‫דער טיפעניש‪ ,‬ארויסגענומען זיין שטעקן און א‬ ‫ליידער עוסק זיין אין גנב'ענען‪ ,‬איין נאכט איז ער‬ ‫קלאפ געטאן אויף די שטיינער ארום דריי מאל‪,‬‬ ‫אריינגעקומען אין הייליגען שפאלער זיידנ'ס‬ ‫וּמ ְשׂ ִבּ ַיע ְל ׇכל ַחי‬ ‫פּוֹת ַח ֶאת יָ ֶד‪ַ ‬‬ ‫זאגנדיג דעם פסוק‪ֵ " ,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬געעפנט די שופלאד‪ ,‬און צוגעגנב'עט א‬ ‫ָרצוֹן"‪ ,‬און ווי נאר דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫גרויסן סכום געלט וואס איז דארט געלעגן פאר‬ ‫האט געענדיגט דעם פסוק‪ ,‬האט אנגעהויבן‬ ‫פדיון שבויים און צדקה‪.‬‬ ‫קוועלען פרישע קאלטע און זיסע וואסער וואס‬ ‫האט אנגעפילט דעם ברונעם ביז אויבן‪ ,‬און דער‬ ‫אינמיטן איז דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫ברונעם איז פארבליבן פול מיט וואסער לאנגע‬ ‫אריינגעקומען אין חדר‪ ,‬דער גנב איז פארפרוירן‬ ‫יארן נאכדעם‪ ,‬און די ארטיגע איינוואוינער פלעגן‬ ‫געווארן פאר גרויס שרעק‪ ,‬טראכטענדיג ביי זיך‪,‬‬ ‫דאס רופן‪" ,‬דעם זיידנ'ס קוואל"‪.‬‬ ‫‪39‬‬ ‫דערנאך האט זיך דער הייליגער שפאלער זיידע‬ ‫אז דער רבי גייט מאכן א געשריי און אים‬ ‫אויסגעדרייט צום עולם און געזאגט מיט עניוות‪,‬‬ ‫איבערגעבן פאר די פאליציי‪ ,‬אבער אנשטאט דעם‬ ‫"איך בין מקנא דעם איד‪ ,‬ביי אים איז דאס הארץ און‬ ‫איז דער זיידע צוגעגאנגען צו אים מיט אן‬ ‫דאס מויל גלייך‪ ,‬ער טוט נישט גארנישט פאר קיין‬ ‫אומבאשרייבליכע ווייכקייט‪ ,‬האט אים אנגעכאפט‬ ‫כבוד‪ ,‬און ביים באשעפער איז זיין פשוט'ע תמימות‬ ‫ביי די האנט און געזאגט‪" ,‬מיין טייער קינד! ווי‬ ‫טייערער ווי אלע אונזערע הויכע כוונות"‪.‬‬ ‫ביטער און פינצטער מוז דיר זיין אין הארץ אז דו‬ ‫•••‬ ‫ביסט געצוואונגען צו טון אזא מעשה אינמיטן דער‬ ‫ווי באוויסט איז דא א מנהג ישראל צו אפגיסן‬ ‫נאכט‪ ,‬איך בין דיר מוחל דאס געלט מיט א פולן‬ ‫וויין פסח ביינאכט ביים סדר ביי די צען מכות‪ ,‬און‬ ‫הארץ‪ ,‬אלעס געהער שוין צו דיר‪ ,‬כדי דו זאלסט‬ ‫אלע צדיקי הדור האבן מקפיד געווען‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫נישט חלילה נכשל ווערן אין גזל!"‪.‬‬ ‫דאס אפגעגאסענע וויין גלייך מבעיר זיין‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז א סכנה פאר א מענטש דאס צו טרינקען‪ ,‬איין‬ ‫נאך מער פון דעם‪ ,‬דער הייליגער שפאלער‬ ‫יאר פסח ביינאכט ביים צדיק דער הייליגער‬ ‫זיידע האט דעם איד אריינגערופן אין קיך‪ ,‬אים‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬נאכדעם וואס אלע מסובים‬ ‫געגעבן עפעס צו עסן‪ ,‬און האט אים ארויסבאגלייט‬ ‫האבן געענדיגט אפגיסן די מכות וויין‪ ,‬האט ער צו‬ ‫ביים טיר זאגנדיג‪" ,‬אויב דו דארפסט נאך געלט צו‬ ‫געריפן זיין משמש און געבעטן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫חתונה מאכן דיין טאכטער‪ ,‬קום צו מיר בייטאג‪ ,‬נאר‬ ‫ברענגען א פלאש און מען זאל צוזאמען נעמען די‬ ‫טו נישט אזעלכע זאכן וואס וועלן צעברעכן דיין‬ ‫מכות וויין פון אלע מסובים‪ ,‬און דערנאך האט דער‬ ‫אידישע נשמה"‪ ,‬יענער איד האט דורך די אמתע‬ ‫הייליגער שפאלער זיידע געהייסן‪ ,‬אז מען זאל דעם‬ ‫ווערטער פונעם הייליגען שפאלער זיידע געטון א‬ ‫פלאש גוט אוועק לייגן אין זיין שופלאד‪ ,‬עס איז‬ ‫תשובה שלימה און איז געווארן איינער פון זיינע‬ ‫געווען א גרויסע וואונדער פאר די נאנטע‪,‬‬ ‫געטרייסטע מקורבים‪.‬‬ ‫פארוואס דער צדיק האט די יאר געטוישט זיין‬ ‫•••‬ ‫מנהג‪ ,‬אבער קיינער האט נישט געטרויעט צו‬ ‫אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫פרעגן דעם צדיק די סיבה‪.‬‬ ‫אז א פשוט'ער בעל עגלה‪ ,‬וואס האט קוים געקענט‬ ‫עברי און פלעגט זיך אויפפירן נישט ווי עס ברויך‬ ‫חוה"מ פסח זענען הונדערטער חסידים‬ ‫צו זיין‪ ,‬איז איין שבת קודש אריינגעקומען צום‬ ‫געקומען צום הייליגען שפאלער זיידע צו מקיים‬ ‫הייליגען שפאלער זיידנ'ס טיש פרייטאג צו‬ ‫זיין דעם "חייב אדם לקבל פני רבו ברגל"‪ ,‬און צווישן‬ ‫נאכטס‪ ,‬אינמיטן דעם הייליגן מעמד‪ ,‬ווען דער‬ ‫די חסידים איז געווען א חסיד א תלמיד חכם ר' זאב‬ ‫שפאלער זיידע איז געזעסן אין טיפן דבקות‪ ,‬האט‬ ‫וואלף וואס האט געוואוינט אין א קליין דערפל‪ ,‬און‬ ‫דער בעל עגלה א קלאפ געטאן אויפן טיש און‬ ‫געהאט א קרעטשמע פון ווי ער האט געצויגען זיין‬ ‫אויסגעשריגן‪" ,‬רבי! איך בין הונגעריג‪ ,‬גיב מיר שוין‬ ‫פרנסה‪ ,‬דער הייליגער שפאלער זיידע האט דעם ר'‬ ‫פיש!"‪ ,‬די ארומיגע חסידים האבן זיך געקאכט פאר‬ ‫זאב וואלף אויפגענומען מיט גרויס כבוד‪ ,‬דער ר'‬ ‫כעס אויף דעם עזות פנים און חוצפה‪ ,‬און עטליכע‬ ‫זאב וואלף איז קיינמאל נישט געקומען מיט‬ ‫האבן אים שוין געוואלט ארויסווארפן פונעם בית‬ ‫ליידיגע הענט‪ ,‬נאר יעדעס מאל ער איז געקומען‬ ‫המדרש מיט בזיונות‪.‬‬ ‫צום הייליגען שפאלער זיידע‪ ,‬האט ער געברענגט א‬ ‫שיינע מתנה פארן רבין און אויך צו געלייגט א‬ ‫אבער דער הייליגער שפאלער זיידע האט‬ ‫שיינעם פדיון‪.‬‬ ‫גלייך אויפגעהויבן די הענט און געשריגן צו די‬ ‫חסידים‪" ,‬רירט אים נישט אן! ער איז הונגעריג און‬ ‫ווען דער חסיד ר' זאב וואלף איז יענעם יאר‬ ‫ער רעדט דעם ריינעם אמת פונעם הארצן אן קיין‬ ‫אריינגעקומען‪ ,‬האט זיך דער הייליגער שפאלרע‬ ‫שום פאלשקייט!"‪ ,‬און דער הייליגער שפאלער‬ ‫זיידע גאר שטארק געפרייט צום חסיד‪ ,‬און האט‬ ‫זיידע האט אליין גענומען א גרויס שטיק פיש‬ ‫מיט אים פארברענגט און גערעדט אין תורה און‬ ‫פונעם טיש‪ ,‬עס צוגעטראגן צום פשוט'ן איד מיט‬ ‫חסידות‪ ,‬ווען דער חסיד ר' זאב וואלף האט זיך‬ ‫זיין אייגענער האנט‪ ,‬זיך אראפגעבויגן צו אים און‬ ‫געוואלט געזעגענען‪ ,‬זאגט צו אים דער הייליגער‬ ‫געזאגט‪" ,‬עס געזונטערהייט‪ ,‬מיין ברודער"‪,‬‬ ‫‪40‬‬ ‫דאן האבן די גויים זיך גענומען צו די ארבעט‪,‬‬ ‫שפאלער זיידע זי"ע‪" ,‬שטענדיג ברענגסטו מיר‬ ‫זיי האבן די גאנצע שטוב אונטערזיכט פון שאפע‬ ‫מתנות און פדיונות‪ ,‬היינט וועל איך דיר באלוינען‬ ‫צו שאפע פאר געלט‪ ,‬צירונג און זילבערנע און‬ ‫מיט א פיינע מתנה‪ ,‬וואס וועט דיר אין א טאג‬ ‫גאלדענע כלים‪ ,‬און האבן אלעס פארפאקט אין‬ ‫שטארק צונוץ קומען"‪.‬‬ ‫זייערע זעק‪ ,‬פלוצלונג האט איינע פון די גויים‬ ‫באמערקט דעם גרויסן פלאש וויין וואס דער חסיד‬ ‫און אזוי רעדענדיג האט דער הייליגער‬ ‫האט באקומען פונעם רבין‪ ,‬ער האט דאס‬ ‫שפאלער זיידע געהייסן פארן משמש‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫אויפגעמאכט און געשפירט א גאר געשמאקע ריח‪,‬‬ ‫אריינברענגען דעם פלעשל וויין פונעם שופלאד‪,‬‬ ‫ער האט גלייך צו געריפן די אנדערע גויים‪ ,‬און‬ ‫און דער רבי זאגט פארן חסיד‪ ,‬דאס איז די‬ ‫צוזאמען האבן די חברה געמאכט א לחיים אויף די‬ ‫אפגעגאסענע מכות וויין פון פסח ביינאכט‪" ,‬נעם‬ ‫וויין‪ ,‬און נאך אפאר מינוט פון טרינקען זענען די‬ ‫דאס אין דאס וועט דיר צונוץ קומען"‪ ,‬עס איז‬ ‫חברה געווארן אזוי שיכור‪ ,‬אז אלע זענען געפאלן‬ ‫געווען א גרויסע וואונדער פארן חסיד און ער האט‬ ‫אויף די ערד און פארשלאפען געווארן‪.‬‬ ‫ביי זיך געטראכט‪ ,‬וואספארא ניצן קען איך דען‬ ‫האבן פון די וויין‪ ,‬און פארוואס האט די רבי‬ ‫דער חסיד האט נישט געטראכט קיין מינוט‪,‬‬ ‫געטוישט זיין מנהג די יאר מיטן אוועק לייגן די‬ ‫נאר האט גלייך געהאלפן פאר איינע פון די קינדער‬ ‫מכות וויין‪ ,‬אבער דער חסיד האט געגלייבט מיט‬ ‫זיך אויפבינדען‪ ,‬און דער קינד איז גלייך געלאפן‬ ‫זיין גרויס אמונת צדיקים‪ ,‬אז אויב די רבי זאגט‬ ‫ריפן הילף‪ ,‬ווען די פאליציי זענען אנגעקומען‪,‬‬ ‫אזאנע ווערטער זעהט ער זיכער עפעס וואס איך‬ ‫האבן זיי געזאגט פארן חסיד‪ ,‬אז שוין א לאנגע צייט‬ ‫ווייס נישט‪.‬‬ ‫וואס זיי זיכן די דריי גנבים און קענען נישט לייגן די‬ ‫הענט אויף זיי‪ ,‬און די פאליציי האבן גלייך אוועק‬ ‫ווען דער חסיד איז אהיים געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫געפירט די גנבים און זיי פארשפארט פאר יארן אין‬ ‫גענומען דעם פלעשל וויין‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫תפיסה‪ ,‬און דער חסיד איז געראטעוועט געווארן‬ ‫אוועק געלייגט אויף א הויכע פאליצע‪ ,‬כדי קיינער‬ ‫פון א זיכערע טויט‪.‬‬ ‫זאל פון די וויין ח"ו נישט טרינקען בטעות‪ ,‬איין‬ ‫נאכט שפעט אינמיטן די נאכט‪ ,‬הערט דער חסיד‬ ‫גלייך אינדערפרי נאך שחרית האט זיך דער‬ ‫קלאפן אויפן טיר‪ ,‬און ווען ער האט אויפגעמאכט‬ ‫חסיד ארויסגעלאזט אויפן וועג קיין שפאלא‪ ,‬צו‬ ‫די טיר האט ער געזען דארט שטיין דריי גויים וואס‬ ‫גיין באדאנקען דעם רבין פאר די וואונדערליכע‬ ‫האבן געבעטן אריינצוקומען אין קרעטשמע ווייל‬ ‫מתנה וואס ער האט אים געגעבן‪ ,‬דאס‬ ‫זיי ווילן טרינקען אביסל ברוינפען‪ ,‬דער חסיד האט‬ ‫וואונדערליכע פלאש וויין וואס האט‬ ‫בלית ברירה זיי אריינגעלאזט און זיי דערלאנגט‬ ‫געראטעוועט אים מיט די משפחה פון א זיכערע‬ ‫ברוינפען‪ ,‬אבער ער האט גלייך דערקענט‪ ,‬אז די‬ ‫סכנה‪ ,‬ווען דער חסיד ר' זאב וואלף איז‬ ‫גויים זענען נישט פון דעם דארף‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫אריינגעקומען צום הייליגען שפאלער זיידע‪ ,‬נאך‬ ‫נישט אינאכט גענומען אז עפעס קומט דא פאר‪.‬‬ ‫איידער ער האט עספייעט עפעס צו זאגן‪ ,‬האט אים‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע געזאגט בזה"ל‪" ,‬נו‪,‬‬ ‫אבער אזוי שטייענדיג דארט אין קרעטשמע‪,‬‬ ‫איך האב דיר דאך געזאגט‪ ,‬אז די פלאש וויין פון די‬ ‫קומען צו איינע פון די גויים‪ ,‬און ער נעמט ארויס א‬ ‫צען מכות וועט דיר גוט צונוץ קומען"‪.‬‬ ‫גרויסן שווערד און זאגט פארן חסיד זאב וואלף‪,‬‬ ‫"לייג זיך באלד אוועק און קיין ווארט זאלסטו נישט‬ ‫אויסשרייען"‪ ,‬פון גרויס שרעק האט דער זאב‬ ‫וואלף אויסגעפאלגט וואס דער גוי האט געהייסן‪,‬‬ ‫און מיט גרויס שרעק האט ער זיך אוועק געלייגט‬ ‫אויף דער ערד‪ ,‬די גויים האבן אים גלייך געבינדען‬ ‫הענט און פיס‪ ,‬און דאן האבן זיי געברענגט אלע בני‬ ‫בית און זיי אויך געבינדען כדי זיי זאלן נישט קענען‬ ‫ריפן פאר הילף‪.‬‬ ‫‪41‬‬ ‫שטארק מקפיד געווען נישט צו טון א שידוך‪ ,‬ווי‬ ‫יארצייט ז' תשרי‬ ‫דער חתן און מחותן האבן דעם זעלבן נאמען‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר מרדכי זי"ע‬ ‫דער הייליגער מגיד מטשערנאביל זי"ע האט‬ ‫)טווערסקי(‬ ‫געהאט אכט הייליגע קינדער קדושים וטהורים‪,‬‬ ‫אדמו"ר ממאקארוב‬ ‫וואס זענען געווען די שמונה קני מנורה וואס האבן‬ ‫באלאכטן מיט זייער קדושה און תורה גאנץ‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט טשערנאביל‪ ,‬בשנת‬ ‫רוסלאנד‪.‬‬ ‫תקס"ה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫צו זיין טאטע הרה"ק רבי מרדכי המגיד‬ ‫הרה"ק רבי משה מקוריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫מטשרנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ממאקארוב זי"ע‪,‬‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם המגיד מטריסק זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד מטאלנא זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי נחום גאון הנקרא רבי אדם בעל שם‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מסקווירא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פייגא ע"ה‪,‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז מען האט איינמאל‬ ‫בת הרה"ק רבי דוד לייקס זי"ע‪ ,‬מגדולי תלמידי‬ ‫געזאגט פאר הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע‪ ,‬אז די‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫אכט קינדער פון דעם מגיד פירן גרויסע רבנות און‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק‬ ‫הונדערטער אידישע קינדער זענען זיך מסתופך‬ ‫הדור איש חי רב פעלים‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫בצלם‪ ,‬האט מען געפרעגט ווער עס האט געגעבן‬ ‫אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫די הסכמה אויף דעם‪.‬‬ ‫ישועות‪ ,‬די עבודת התפלה ביי דעם צדיק איז צו‬ ‫געגאנגען מיט א מוראדיגע התלהבות און אן אש‬ ‫האט דער הייליגער רוזינער זי"ע געזאגט‪ ,‬דוד‬ ‫קודש‪ ,‬ער האט מיט זיין עבודה מקרב געווען‬ ‫המלך ע"ה האט שוין געגעבן אן הסכמה אויף די‬ ‫לבבות ישראל לאביהם שבשמים‪ ,‬הונדערטער‬ ‫קינדער מיטן פסוק )תהילים קי"א ח'( ְסמוּכִ ים ָל ַעד‬ ‫אידן גדולים און ירא אלקים האבן זיך מסתופף‬ ‫עוֹלם‪ ,‬ווייל‪ֲ ,‬עשׂוּיִ ם ֶבּ ֱא ֶמת וְ יָ ָשׁר‪ ,‬קען מען צו לייגן‪,‬‬ ‫ְל ָ‬ ‫געווען בצלו‪.‬‬ ‫אז די ווארט "אמת" איז בגימטריה ‪ 9‬וואס דאס איז‬ ‫דאך דעם חותם פון הקב"ה‪ ,‬און דער הייליגער מגיד‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מגיד‬ ‫מיט זיינע אכט קינדער זענען ‪ 9‬צדיקים קדושים‬ ‫מטשערנאביל זי"ע האט דאך פאר זיינע קינדער די‬ ‫וטהורים‪.‬‬ ‫קדושים אלע א נאמען געגעבן נאך די שבעה רועים‬ ‫די אבות הקדושים‪ ,‬ווען עס איז געקומען די ברית‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫פון דעם קינד‪ ,‬האט ער געגעבן דעם נאמען מנחם‬ ‫הינדא מאטל ע"ה‪,‬‬ ‫נחום‪ ,‬נאכן הייליגען זיידן דער מאור עינים זי"ע‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יוסף הלוי הארוויץ מטורטשין זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק החוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫דער גאנצער עולם האט זיך אויף דעם זייער‬ ‫חתן הרה"ק רבי מרדכי אב"ד דובנקא וקאריץ זי"ע‪.‬‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬וויבאלד דער זון האט געברויכט‬ ‫הייסן "יוסף"‪ ,‬אבער שפעטער האט מען געזען דעם‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים שידוך שליסן האבן‬ ‫ווייטען בליק וואס דער הייליגער מגיד האט‬ ‫זיך דאן געטראפן די צוויי צדיקים דער הייליגער‬ ‫געהאט‪ ,‬אז ער האט שוין דאן געזען‪ ,‬אז דער זון‬ ‫חוזה מלובלין און דער הייליגער מגיד‬ ‫וועט ווערן אן איידעם ביי הרה"ק רבי יוסף‬ ‫מטשערנאביל‪ ,‬האט דער הייליגער חוזה געזאגט‬ ‫מטורטשין זי"ע א זוהן פונעם הייליגען חוזה‬ ‫פארן מגיד‪.‬‬ ‫מלובלין זי"ע‪ ,‬און ווי באוויסט האט מען דאן גאר‬ ‫‪42‬‬ ‫כך הוה בערך דרייצן יאר שפעטער איז‬ ‫אז ער דער חוזה מיט זיין געוואלדיגע עניוות‬ ‫געבוירן געווארן דער בן יחיד צום רבין ר' מנחם‬ ‫האט געמאכט א חשבון הנפש‪ ,‬מיט וואס ער האט‬ ‫נחום ממאקארוב זי"ע‪ ,‬וואס האט געטראגן דעם‬ ‫עוסק געווען זיינע טעג און שעות פון זיין לעבן‪ ,‬און‬ ‫זעלבן נאמען ווי דער זיידע "יעקב יצחק בן הינדא‬ ‫ליידער האט ער אזוי פיל צער געמאכט פארן בוכ"ע‬ ‫מאטל"‪ ,‬און די וואס האבן נאך געהאט די זכי' צו זען‬ ‫און ער האט נישט קיין נחמה אויף דעם‪ ,‬נאר מיט‬ ‫דעם חוזה האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער איר אייניקל‬ ‫איין זאך טרייסט ער זיך‪ ,‬אז ווען ער דערמאנט זיך‬ ‫האט געהאט דעם זעלבן צורה ווי דער זיידע דער‬ ‫אז ער וועט נפטר ווערן און מען וועט אים לייגען אין‬ ‫חוזה מלובלין און אויך געווען א קדוש וטהור‪.‬‬ ‫קבר‪ ,‬דאן וועט ער שוין מער נישט פארשאפן קיין‬ ‫צער פארן גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫עס איז באוויסט אז די טאטע דער הייליגער מגיד‬ ‫מטשערנאביל זי"ע האט געזאגט איינמאל פאר‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביים שידוך פון דעם‬ ‫זיינע קינדער‪.‬‬ ‫צדיק וקדוש רבי מנחם נחום ממאקארוב זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫ר' אהרן‪ ,‬דו קענסט קבלה‪ ,‬דערפאר זאלסטו זיין א‬ ‫ער נאך געווען גאר יונג‪ ,‬און ביים שידוך שליסן איז‬ ‫רבי‪,‬‬ ‫דער חתן נישט געווען דארט אין לובלין‪ ,‬דערפאר‬ ‫ר' יעקב ישראל מטשערקאס‪ ,‬די ביסט א מלמד‪,‬‬ ‫האט די כלה וואס איז נאך אויך געווען גאר יונג‪,‬‬ ‫דערפאר זאלסטו זיין א מלמד‪,‬‬ ‫נישט געוואלט צו גיין צום שידוך בעפאר זי זעהט‬ ‫ר' מנחם נחום‪ ,‬דו קענסט זינגן‪ ,‬זאלסטו זיין א חזן‪.‬‬ ‫דעם חתן‪ ,‬האט דער זיידע דער הייליגער חוזה‬ ‫מלובלין צו געריפן דעם אייניקל‪ ,‬און דער זיידע‬ ‫עס איז באקאנט אז די הייליגע קינדער פונעם‬ ‫האט אויסגעמאלן פאר די כלה פונקטליך ווי אזוי‬ ‫מגיד האבן א טייל געזאגט תורה ברבים‪ ,‬אבער דער‬ ‫דער חתן זעהט אויס מיט אלע דעטאלען‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער צדיק ממאקארוב זי"ע האט קיינמאל‬ ‫זיידע האט געזאגט פאר די כלה‪ ,‬אז זי קען רואיג צו‬ ‫כמעט נישט געזאגט קיין דברי תורה‪ ,‬נאר זיין עיקר‬ ‫גיין צום שידוך‪.‬‬ ‫עבודה איז געווען דעם געוואלדיגע עבודת התפלה‬ ‫וואס איז געווען כל כולו אש קודש‪.‬‬ ‫ווי באוויסט איז דער הייליגער מגיד‬ ‫מטשערנאביל זי"ע געווען מפורסם אלס גאר א‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫הייליגער מענטש‪ ,‬און ווען די קינדער פונעם מגיד‬ ‫צוזאמען מיט זיין ברידער הרה"ק רבי יצחק‬ ‫זענען אנגעקומען צום תנאים פונעם ברודער רבי‬ ‫מסקווירא זי"ע געפארן צוזאמען מיטן טאטן אויף‬ ‫מנחם נחום‪ ,‬און האבן צו געזען די הייליגע אויגן‬ ‫איינע פון די הייליגע נסיעות ווי דער טאטע דער‬ ‫פונעם חוזה מלובלין‪ ,‬האבן זיי קענען געלערנט‬ ‫הייליגער מגיד האט אויפגעטון דברים נוראים‪.‬‬ ‫דעם הייליגען חוזה מלובלין און זיי האבן געזען‬ ‫דאס גרויסקייט פון זיינע הייליגע אויגן‪.‬‬ ‫אויפן וועג וויבאלד דער וואגן איז געווען‬ ‫אנגעלאדענט מיט אלע געברויכן פארן מגיד‪ ,‬האט‬ ‫האבן די קינדער געפרעגט פונעם טאטן‪ ,‬מען‬ ‫פאסירט א אומגליק‪ ,‬דער וואגן האט זיך איבער‬ ‫זאגט דאך אויפן טאטן אז ער איז א יחיד בדורו‪ ,‬און‬ ‫געדרייט‪ ,‬און דער מגיד איז געלעגן פין אינטן און‬ ‫דא זעהן מיר דעם חוזה מלובלין וואס איז אויך א‬ ‫אויף אים איז געפאלן דער זון רבי מנחם נחום און‬ ‫יחיד בדורו‪ ,‬האט דער טאטע געזאגט פאר זיינע‬ ‫אויף זיי ביידע איז געפאלן רבי יצחק מסקווירא‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬איך בין א יחיד בדורו אין קדושה‪ ,‬אבער‬ ‫דער הייליגער חוזה איז א יחיד בדורו מיט זיינע‬ ‫דער הייליגער מגיד איז גאר שווער געשעדיגט‬ ‫הייליגע אויגן‪.‬‬ ‫געווארן אין געווען אין א גאר שווערע סכנה‪ ,‬עד‬ ‫כדי כך אז דער רבי יצחק מסקווירא האט געמיזט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים תנאים האט מען‬ ‫גיין זיכן הילף צו ראטעווען דעם טאטן‪ ,‬אבער‬ ‫געפרעגט דעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫בחסדי השם האט זיך די מצב ביים מגיד‬ ‫ער גיבט פארן חתן דרשה געשאנק‪ ,‬האט דער‬ ‫פארבעסערט‪ ,‬און ער איז צו זיך געקומען‪ ,‬דאן‬ ‫הייליגער חוזה געזאגט‪ ,‬פאר דרשה געשאנק גיב‬ ‫האט דער הייליגער מגיד געזאגט‪ ,‬אז דעם פלאץ ווי‬ ‫איך זיך אליין‪ ,‬און דרייצן יאר ארום וועל איך‬ ‫זייער וואגן האט זיך איבער געדרייט‪ ,‬איז געווען‬ ‫נאכאמאל אראפ קומען אויף דעם עולם‪.‬‬ ‫‪43‬‬ ‫ברודער‪ ,‬דער טאטע האט איבער געלאזט א כשר'ע‬ ‫דעם זעלבן פלאץ ווי קין האט גע'הרג'ט הבל‪ ,‬און‬ ‫ציצית מיט אכט חוטין מיינענדיג די אכט הייליגע‬ ‫דערפאר האט די אומגליק פאסירט‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬איינס האט זיך טאקע אפגעריסן מיט די‬ ‫פטירה פונעם הייליגען מאקארובער זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫ברוך השם עס איז נאך געבליבן "כדי עניבה" וואס‬ ‫בן יחידו וממלא מקום אביו הרה"ק רבי יעקב יצחק‬ ‫ער האט מיט דעם געמיינט דעם הייליגען זון הרה"ק‬ ‫ממאקארוב זי"ע‪,‬‬ ‫רבי יעקב יצחק זי"ע‪.‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת שיינא צבי' ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ז' תשרי בשנת תרי"א‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישעי' משולם זוסיא מטשערנאביל‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט מקארוב‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬ובזיווג שני אשת הרה"ק רבי אשר השני‬ ‫מסטאלין זי"ע‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת אדל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"צ‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫רבי מרדכי מרגליות מדוביסאר זי"ע‪ ,‬נכד הרה"ק‬ ‫רבי יעקב ליב מקאוולא זי"ע‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת חיה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער צדיק‬ ‫רבי אשר השני מסטאלין זי"ע‪.‬‬ ‫דער מגיד מטשרנאביל זי"ע האט פארלוירען זיין‬ ‫וועגן דעם הסתלקות פונעם רבין ווערט‬ ‫זיווג ראשון הרבנית הצדקת מרת חיה שרה ע"ה‪ ,‬בת‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ראש השנה בשנת תרי"א בשעת'ן‬ ‫הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע‪ ,‬האט מען‬ ‫טיש האט זיך פלוצלונג ארויס געריסן א באלקן פון‬ ‫פארן מגיד אן געטראגען הרבנית הצדקת מרת‬ ‫דאך‪ ,‬און עס איז אראפ געפאלן הארט נעבן רבין‪ ,‬און‬ ‫פייגא ע"ה‪ ,‬בת הרה"ק רבי דוד לייקעס זי"ע‪ ,‬און די‬ ‫עס האט נאר אנגערירט דעם שפיץ פון זיין‬ ‫צדיקים בדורו האבן זייער געשטיפט דעם מגיד אז‬ ‫שטריימל‪ ,‬דער הייליגער צדיק האט זיך גלייך‬ ‫ער זאל דעם שידוך טון‪ ,‬דערפאר איז ער אריבער‬ ‫אנגערופן‪" ,‬ברוך השם עס האט נישט געשאדט מיין‬ ‫צום צדיק רבי דוד לייקעס זי"ע‪ ,‬און אנגעפרעגט‬ ‫בן יחיד"‪.‬‬ ‫לגבי דעם שידוך‪.‬‬ ‫עס האט טאקע גארנישט פאסירט פארן רבין‬ ‫אבער דער צדיק וקדוש רבי דוד לייקעס זי"ע‬ ‫דורך די גאנצע מעשה‪ ,‬אבער די חסידים האבן‬ ‫האט נישט גלייך מסכים געווען צום שידוך‪ ,‬דער‬ ‫געזען עפעס אן ענדערונג אין די התנהגות פונעם‬ ‫מגיד האט געפרעגט דעם צדיק רבי דוד‪ ,‬פארוואס‬ ‫צדיק‪ ,‬ווי כאילו ער גרייט זיך אויף זיין פטירה‪ ,‬כך‬ ‫ער איז נישט מסכים צום שידוך‪ ,‬ווייל אויב איז‬ ‫הוה אפאר טאג שפעטער איז דער צדיק נסתלק‬ ‫דאס וועגן פרנסה‪ ,‬נעמט ער זיך אינטער צו אויס‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫האלטן די קינדער וואס די טאכטער האט שוין דאן‬ ‫געהאט‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער ברודער הרה"ק‬ ‫רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע איז שפעטער נאך די‬ ‫האט דער צדיק וקדוש רבי דוד לייקעס זי"ע‬ ‫פטירה געווען אין מאקארוב‪ ,‬האט ער געבעטן מען‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך זעה אז מיין טאכטער וועט האבן ‪7‬‬ ‫זאל אים ווייזן דעם באלקן וואס איז אראפ געפאלן‪,‬‬ ‫זוהן‪ ,‬אבער דער הייליגער מגיד ברויך האבן ‪ 8‬זוהן‪,‬‬ ‫און דער טאלנער רב האט זיך אנגערופן מיט‬ ‫און דער מגיד האט שוין דאן געהאט ‪ 3‬זוהן פונעם‬ ‫וואונדערליכע ווערטער‪" ,‬איך קען אים" און ער‬ ‫זיווג ראשון‪ ,‬און דערפאר וועט די טאכטער נאר‬ ‫האט געהייסן מען זאל דעם באלקן שלאגן מלקות‪,‬‬ ‫האבן ‪ 5‬קינדער מיטן מגיד‪ ,‬דאס מיינט אז זי וועט‬ ‫ווי עס ווייזט אויס‪ ,‬איז דאס געווען עפעס‬ ‫מיזן ווערן אן אלמנה כדי צו קענען חתונה האבן‬ ‫פארבארגענע ענינים פון די כוחות החיצונים וואס‬ ‫נאכאמאל‪ ,‬צו קענען האבן די לעצטע צוויי קינדער‪,‬‬ ‫האבן זיך פארטשעפעט מיטן הייליגען צדיק‬ ‫און דערפאר איז ער נישט מסכים צום שידוך‪.‬‬ ‫ממאקארוב זי"ע‪.‬‬ ‫דער מגיד האט דאן געבעטן רבי דוד לייקעס‬ ‫דער הייליגער ברידער רבי איציק'ל מסקווירא‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער וויל דאס איבער טראכטן פאר דריי‬ ‫זי"ע האט זיך אויס געדריקט נאכן פטירה פונעם‬ ‫‪44‬‬ ‫אייך בלויז געזאגט דעם ריינעם אמת איבער זיך‬ ‫טאג‪ ,‬און ער וועט קומען מיט אן ענטפער‪ ,‬נאך דריי‬ ‫אליין"‪.‬‬ ‫טאג איז דער מגיד צוריק געקומען און געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איך האב געפרעגט דעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫אין די קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל‬ ‫דער בעש"ט האט מסכים געווען צום שידוך‪ ,‬און‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס איז געווען באקאנט אין‬ ‫דער בעש"ט האט געזאגט דעם פסוק " ֶא ְפ ַריִ ם‬ ‫טשערנאבלער גזע אז דער צדיק רבי נחום‬ ‫אוּבן וְ ִשׁ ְמעוֹן יִ ְהיוּ ִלי"‪ ,‬און דער מגיד האט‬ ‫וּמנַ ֶשּׁה‪ ,‬כִּ ְר ֵ‬ ‫ְ‬ ‫מאקאראווער זי"ע איז געווען אויסערגעווענליך‬ ‫צו געזאגט פאר רבי דוד לייקעס זי"ע‪ ,‬אז צוויי פון‬ ‫נזהר אין עניני ממונות‪ ,‬ער פלעגט זאגן‪ ,‬אז א צדיק‬ ‫זיינע קינדער וועלן גערעכנט ווערן ווי קינדער פון‬ ‫וואס נעמט א פדיון נפש פון א איד‪ ,‬מוז זיין גרייט‬ ‫די רעבעצין פייגא ע"ה‪ ,‬און אזוי וועט זי האבן די ‪7‬‬ ‫אריינצולייגן זיין גאנצע נשמה און מעורר זיין‬ ‫קינדער וואס זי ברויך האבן‪.‬‬ ‫רחמים אויף יענעם מענטש‪.‬‬ ‫און פון דעם זיווג האט דער צדיק דער מגיד‬ ‫אמאל איז געקומען א איד צום צדיק רבי נחום‬ ‫מטשערנאביל געהאט ‪ 5‬קינדער קדושים וטהורים‪.‬‬ ‫ממאקארוב זי"ע מיט א קוויטל און ביטערליך‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ממקארוב זי"ע‪,‬‬ ‫געוויינט איבער זיין פרנסה‪ ,‬אז ער שטייט פאר'ן‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מטריסק זי"ע‪,‬‬ ‫צוזאמפאלן און זיין הויז איז ליידיג פון ברויט‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי דוד מטאלנא זי"ע‪,‬‬ ‫דער איד האט געלייגט אויפ'ן טיש די לעצטע פאר‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מסקווירא זי"ע‪,‬‬ ‫גילדן וואס ער האט נאך פארמאגט אלס פדיון‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע‪.‬‬ ‫געבעטן דעם רבין אז ער זאל אים פועלן א ישועה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די ספרי בית טשערנאבל ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי נחום האט אריינגעקוקט טיף‬ ‫אז אמאל איז געקומען קיין מאקארוב א פרעמדער‬ ‫אינעם קוויטל‪ ,‬גענומען דאס געלט און עס תיכף‬ ‫איד‪ ,‬א למדן און א חסיד‪ ,‬וועלכער האט נאך נישט‬ ‫צוריקגעגעבן פארן איד‪ ,‬און ער האט זיך אנגערופן‬ ‫פערזענליך געקענט דעם צדיק רבי מנחם נחום‬ ‫מיט גרויס ווארעמקייט‪" ,‬נעם דאס געלט צוריק צו‬ ‫ממאקארוב זי"ע‪ ,‬ווען דער גאסט איז‬ ‫דיר‪ ,‬גיי אהיים‪ ,‬קויף איין סחורה פאר'ן געשעפט‪ ,‬און‬ ‫אריינגעקומען אין ביהמ"ד‪ ,‬האט ער געזען א איד‬ ‫פארלאז דיך בלויז אויפ'ן רבונו של עולם וואס‬ ‫זיצן ביי א גמרא‪ ,‬פארטיפט אין לערנען מיט א‬ ‫שפייזט אלע באשעפענישן‪ ,‬ווייל א ברכה דארף‬ ‫שטילקייט און פשטות‪ ,‬דער גאסט איז צוגעגאנגען‬ ‫נישט ווערן אפגעקויפט מיט דיינע לעצטע‬ ‫צו אים און אנגעהויבן פרעגן שאלות וועגן דער‬ ‫פרוטות"‪.‬‬ ‫שטאט און איבער'ן רבי'ן‪" ,‬ווי אזוי פירט דער רבי די‬ ‫טישן‪ ,‬צי קען מען אריינגיין גרינג מיט א קוויטל"‪.‬‬ ‫דער איד איז אהיימגעגאנגען און מיט זיין‬ ‫גרויס אמונת צדיקים געגלייבט‪ ,‬אז דער רבי האט‬ ‫דער איד ביים טיש האט אים געענטפערט מיט‬ ‫אים גע'פועל'ט א ישועה‪ ,‬ער האט אינוועסטירט‬ ‫א מורא'דיגע תמימות און ענווה‪" ,‬דער‬ ‫דאס ביסל געלט וואס ער האט נאך געהאט אין‬ ‫מאקאראווער רבי איז א פשוט'ער מענטש‪ ,‬ער האט‬ ‫האנדל‪ ,‬און קורץ דערנאך האט זיך זיין מזל‬ ‫גארנישט מיט קיין גרויסקייט אדער מופתים‪ ,‬איר‬ ‫איבערגעדרייט‪ ,‬און ער איז געווארן א גרויסער‬ ‫דארפט נישט זוכן ביי אים קיין הויכע זאכן"‪,‬‬ ‫עושר‪ ,‬און ער פלעגט שטענדיג דערציילן‪ ,‬אז די‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען דער עולם האט זיך אנגעזאמלט‬ ‫ברכה פון מאקאראווער מגיד האט אים‬ ‫צום דאווענען און דער צדיק רבי נחום איז‬ ‫געראטעוועט צוליב זיין אויסערגעווענליכער‬ ‫צוגעגאנגען פירן די עבודה‪ ,‬האט דער גאסט מיט‬ ‫ריינקייט פון נגיעות‪.‬‬ ‫שאק דערקענט‪ ,‬אז דער "פשוט'ער איד" מיט‬ ‫•••‬ ‫וועמען ער האט פריער גערעדט‪ ,‬איז נישט קיין‬ ‫אינעם קונטרס בית טשערנאבל ווערט‬ ‫צווייטער ווי דער רבי אליין‪ ,‬דער גאסט איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד פון די ארומיגע דערפער‪ ,‬וואס‬ ‫צוגעלאפן איבערבעטן דעם רבין‪ ,‬אבער דער רבי‬ ‫פלעגט כסדר קומען צו פארן קיין מאקארוב‪ ,‬איז‬ ‫האט מיט א שמייכל געזאגט‪" ,‬פארוואס זארגט איר‬ ‫איינמאל פארפאלן געווארן אין ביזנעס און זיך‬ ‫זיך‪ ,‬איך האב אייך דען חלילה אפגענארט‪ ,‬איך האב‬ ‫‪45‬‬ ‫דער תלמיד האט געפרעגט פונעם רבין‪ ,‬צי‬ ‫אריינגעלאזט אין א געפערליכע שותפות מיט גוים‬ ‫עפעס האט פאסירט‪ ,‬האט דער צדיק געענטפערט‬ ‫וואס האט געקענט ברענגען שווערע פראבלעמען‬ ‫מיט א טיפן קרעכץ‪" ,‬דער מענטש דארף היטן זיינע‬ ‫און אים אינגאנצן אראפציען פון אידישן וועג‪.‬‬ ‫חושים ווי די שווארצאפל פונעם אויג‪ ,‬אויפ'ן וועג‬ ‫האבן מיינע אויגן כמעט ווי צוגעכאפט א בליק אויף‬ ‫ווען יענער איד איז איין טאג געקומען צום‬ ‫דברים בטלים פונעם יריד‪ ,‬און איך שפיר ווי דער מח‬ ‫רבי'ן בעטן א ברכה אויף הצלחה פאר יענעם‬ ‫קען נישט רואיג טראכטן אין עבודת הבורא ביז מען‬ ‫געשעפט‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחום אים‬ ‫וואשט דאס אפ מיט טרערן"‪ ,‬און ער האט זיך גלייך‬ ‫אנגעקוקט מיט א שארפן בליק‪ ,‬און נאך איידער‬ ‫געזעצט זאגן תהלים מיט גרויס בכיות ביז ער האט‬ ‫דער איד האט ארויסגערעדט א ווארט‪ ,‬האט דער‬ ‫געשפירט אז זיין מחשבה איז צוריק ריין און‬ ‫רבי אים געזאגט‪" ,‬מען קען נישט אריינשטעקן די‬ ‫הייליג‪.‬‬ ‫האנט אין פייער און האפן אז מען וועט נישט‬ ‫•••‬ ‫פארברענט ווערן‪ ,‬גיי באלד ארויס פון יענעם ענין‪,‬‬ ‫אינעם קונטרס מאורות טשערנאבל ווערט‬ ‫ווייל הגם עס זעט יעצט אויס ווי גאלד‪ ,‬איז עס א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז עס איז מקובל געווען צווישן די‬ ‫גרוב פול מיט שרצים"‪.‬‬ ‫טשערנאבלער אייניקלעך‪ ,‬אז יעדעס מאל וואס‬ ‫דער צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע איז‬ ‫דער איד איז געווארן שטארק דערשראקן‪,‬‬ ‫צוגעגאנגען צום עמוד דאווענען‪ ,‬בפרט אין די‬ ‫ווייל קיינער האט נישט געוואוסט פון דעם‬ ‫הייליגע טעג פון אלול און עשרת ימי תשובה‪ ,‬האט‬ ‫געהיימען פלאן‪ ,‬און ער האט תיכף אפגעזאגט די‬ ‫געציטערט דער גאנצער שול‪.‬‬ ‫שותפות‪ ,‬עטליכע וואכן שפעטער האבן די‬ ‫רעגירונגס‪-‬באאמטע אנטדעקט יענעם נעץ און‬ ‫אמאל נאכ'ן דאווענען האט א מקורב אים‬ ‫ארעסטירט אלע שותפים מיט שווערע קלאגעס‪,‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער קוקט אויס אזוי‬ ‫דער איד איז גלייך געלאפן קיין מאקארוב‬ ‫אויסגעמוטשעט און דערשראקן בשעת'ן זאגן די‬ ‫וויינענדיג פון דאנקבארקייט צום בורא עולם און‬ ‫ברכות און די תפילות‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחום‬ ‫צום צדיק וואס האט געזען פון ווייט און‬ ‫געענטפערט מיט אן ערנסטקייט‪" ,‬איר זעהט נאר‬ ‫געראטעוועט זיין לעבן און זיין אידישקייט‪.‬‬ ‫די אותיות פונעם סידור‪ ,‬אבער איך זעה ווי דער חלל‬ ‫•••‬ ‫פונעם ביהמ"ד איז פול מיט פארבלאנדזשעטע‬ ‫אין ספרי זכרונות לבית טשערנאבל ווערט‬ ‫נשמות וואס ווארטן שוין יארן אויף א תיקון‪ ,‬זיי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי נחום מאקאראווער‬ ‫קומען צו לויפן און קלאפן זיך אן אין יעדן ווארט‬ ‫זי"ע איז געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫פוטן דאס דאווענען‪ ,‬כדי מען זאל זיי ארויפברענגען‬ ‫אויסערגעווענליכער שמירת עיניים‪ ,‬מען האט‬ ‫צום כסא הכבוד‪ ,‬ווי קען מען שטיין פאר'ן מלך מלכי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אפילו ווען ער איז געגאנגען אויפ'ן‬ ‫המלכים אן א ציטער אין אלע ביינער‪ ,‬ווען מען‬ ‫גאס‪ ,‬זענען זיינע אויגן געווען אראפגעלאזט צו‬ ‫טראגט אזא שווערע אחריות אויף די פלייצעס"‪.‬‬ ‫דער ערד‪ ,‬שטענדיג פארטיפט אין מחשבות‬ ‫•••‬ ‫קדושות‪.‬‬ ‫אינעם קונטרס מנהגי ומאמרי קדושי‬ ‫טשערנאבל ווערט געברענגט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫אמאל איז דער צדיק געפארן אויפ'ן וועג‪ ,‬און‬ ‫געקומען קיין מאקארוב א יונגערמאן וואס איז‬ ‫אריבערגעפארן א שטעטל וואו עס איז‬ ‫געווען זייער צובראכן‪ ,‬און ער האט זיך באקלאגט‬ ‫פארגעקומען א גרויסער יריד‪ ,‬דער בעל עגלה האט‬ ‫פאר'ן רבי'ן‪ ,‬אז ער שפירט נישט קיין טעם אין‬ ‫זיך אפגעשטעלט לעבן א קרעטשמע‪ ,‬און ארום‬ ‫לערנען און דאווענען‪ ,‬און זיין יצר הרע לאזט אים‬ ‫איז געווען פול מיט מענטשן‪ ,‬סוחרים און שיינע‬ ‫נישט צורו מיט שלעכטע מחשבות‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫סחורות וואס מען האט אויסגעשטעלט צום‬ ‫נחום האט אים אנגעקוקט מיט ליבשאפט‪ ,‬אבער‬ ‫פארקויפן‪ ,‬ווען מען איז שפעטער אנגעקומען צום‬ ‫אויך מיט א פייערדיגן בליק פון קדושה‪ ,‬און‬ ‫ציל‪ ,‬האט איינער פון די באגלייטער באמערקט‪ ,‬ווי‬ ‫געזאגט‪" ,‬א מענטש מיינט אז קדושה קומט פון זיך‬ ‫דער רבי איז שטארק פארזונקען און‬ ‫אליין‪ ,‬דערווייל דארף מען ארבעטן שווער‬ ‫אפגעמוטשעט‪.‬‬ ‫‪46‬‬ ‫•••‬ ‫אפצווואשן די קליידער פון דער נשמה‪ ,‬און יעדע‬ ‫אינעם קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל‬ ‫אומריכטיגע קוק אדער אומאיידעלע רייד איז ווי א‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז הגם רוב עולם האט געקענט‬ ‫פלעק אויף א ווייס זיידענעם בגד"‪.‬‬ ‫דעם צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע אלס אן עובד‬ ‫השם און בעל מופת נפלא‪ ,‬איז ער געווען א גאון‬ ‫און דער רבי האט אים געהייסן זיך‬ ‫מופלג בש"ס ופוסקים‪ ,‬וואס אפילו גדולי הרבנים‬ ‫אונטערנעמען א סדר פון טבילת מקוה יעדן טאג‬ ‫פונעם דור האבן זיך געראטן מיט אים אין שווערע‬ ‫פאר'ן דאווענען‪ ,‬און לערנען פאר א האלבע שעה א‬ ‫שאלות בהלכה‪ ,‬איינמאל איז פארגעקומען אין‬ ‫ספר מוסר מיט א צובראכן הארץ‪ ,‬דער יונגערמאן‬ ‫איינע פון די ארומיגע שטעט א שווערע שאלה אין‬ ‫האט אזוי געטון‪ ,‬און נאך א שטיק צייט איז ער‬ ‫עניני מקוואות‪ ,‬וואס די ארטיגע רבנים האבן נישט‬ ‫צוריקגעקומען צום רבי'ן און געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫געקענט מכריע זיין‪ ,‬וויבאלד ס'איז געווען א ספק‬ ‫שפירט ווי ער איז א נייער מענטש‪ ,‬און זיין הארץ‬ ‫פון שאובים און די מיינונגען זענען געווען‬ ‫האט זיך געעפנט צו עבודת השם‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫צעטיילט‪.‬‬ ‫רבי נחום האט אים געזאגט‪" ,‬יעצט געדענק‪ ,‬היט‬ ‫אפ דעם בגד אז ער זאל מער נישט פארשמוצט‬ ‫א דעלעגאציע פון די דיינים איז געפארן קיין‬ ‫ווערן"‪.‬‬ ‫מאקארוב צו פרעגן זיין חוות דעת‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫•••‬ ‫אריינגעקומען‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחום‬ ‫אינעם קונטרס כרם החסידות ווערט‬ ‫אויסגעהערט די שאלה מיט א ישוב הדעת‪ ,‬און אן‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז אין שטאט מאקארוב איז געווען‬ ‫אפילו עפענען קיין שום ספר‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫באקאנט‪ ,‬אז נאך איידער סיי ווער איז‬ ‫אויסרעכענען אויסנווייניג שיטות הראשונים‪ ,‬דעם‬ ‫אויפגעשטאנען אין שטעטל‪ ,‬האט אין הייליגן‬ ‫רמב"ם‪ ,‬דעם רא"ש‪ ,‬בעל התרומה און דעם בית‬ ‫רבי'נס שטוב שוין געברענט די ליכט ביים טיש‪ ,‬ער‬ ‫יוסף‪ ,‬ביז צום לעצטן פרט‪ ,‬ער האט אראפגעלייגט‬ ‫פלעגט זיך לייגן שלאפן בלויז פאר קורצע שעות‪,‬‬ ‫דעם גאנצן בירור ההלכה מיט א קלארקייט‪ ,‬ווי‬ ‫און תיכף נאך חצות זיך זעצן לערנען מיט א‬ ‫איינער וואס האלט יעצט דעם אפענעם שלחן ערוך‬ ‫געוואלדיגן ברען‪.‬‬ ‫פאר די אויגן‪ ,‬און געגעבן א פסק הלכה ברורה‪ ,‬וואס‬ ‫אמאל איז דער שמש אריינגעקומען‬ ‫אלע רבנים זענען געבליבן ערשטוינט פון זיין‬ ‫פארטאגס אנצוהייצן דעם אויוון אין די ביטערע‬ ‫בקיאות און חריפות‪ ,‬און איינער פון די רבנים האט‬ ‫קאלטע ווינטער‪-‬טעג‪ ,‬ער האט געטראפן דעם‬ ‫זיך אויסגעדריקט‪" ,‬מיר האבן געמיינט מיר גייען צו‬ ‫רבי'ן זיצן איבער א גרויסן באנד "חושן משפט" מיט‬ ‫א בעל מופת‪ ,‬אבער מיר האבן געטראפן א בקי בכל‬ ‫די ש"ך און קצות החושן‪ ,‬בשעת די ליכט איז שוין‬ ‫חדרי התורה"‪.‬‬ ‫געווען כמעט אינגאנצן אויסגעברענט‪ ,‬און די‬ ‫•••‬ ‫צימער איז געווען אייז‪-‬קאלט‪ ,‬דער שמש האט זיך‬ ‫אינעם ספרי זכרונות ומסורות לבית‬ ‫דערשראקן און געפרעגט‪ ,‬צי דער רבי וויל נישט‬ ‫טשערנאבל ווערט געברענגט‪ ,‬אז ביי די חסידים פון‬ ‫מען זאל אים ברענגען א פרישע ליכט און אנצינדן‬ ‫מאקארוב איז געווען באקאנט‪ ,‬אז טראץ דעם וואס‬ ‫דאס פייער‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחום האט געפירט די עדה ביד רמה‬ ‫מיט גרויס כבוד ווי עס פאסט פאר מלכות בית‬ ‫האט דער צדיק רבי נחום זיך אנגערופן אן‬ ‫טשערנאבל‪ ,‬איז זיין גאנצע תענוג און חיות געווען‬ ‫אויפהייבן דעם קאפ פון דער גמרא‪" ,‬ווען מען‬ ‫בלויז די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫קאכט זיך אין די הייליגע ווערטער פון די תנאים און‬ ‫אמוראים‪ ,‬שפירט מען נישט קיין קעלט‪ ,‬און די‬ ‫מען האט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר נאך יום טוב‬ ‫הייליגע אותיות לייכטן אליין אריין אין די אויגן אזוי‬ ‫סוכות‪ ,‬ווען טויזנטער חסידים זענען שוין‬ ‫ווי העלע פייער"‪ ,‬און דער שמש האט שפעטער‬ ‫אפגעפארן אהיים נאכ'ן וויילן אין מאקארוב אויף‬ ‫פארציילט פאר די חסידים‪ ,‬אז דער רבי האט‬ ‫די הייליגע טעג‪ ,‬איז זיין ברודער אדער איינער פון‬ ‫געקענט זיצן שעות לאנג אן קיין שום ריר‪,‬‬ ‫די נאנטע משפחה אריינגעקומען צו אים אין‬ ‫פארזונקען אינגאנצן אין א טיפע סוגיא‪ ,‬ווי ער‬ ‫צימער‪ ,‬און ער האט געטראפן דעם צדיק רבי נחום‬ ‫וואלט נישט געהערט צום דעם עולם הזה‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫און צדיק פאר טויזנטער אידן(‪ ,‬פלעגט ער נאך אלץ‬ ‫זיצן אין א ווינקל מיט א מסכת סוכה‪,‬‬ ‫פארן צום טאטן ווי א תלמיד צו זיין רבין‪.‬‬ ‫אויסגעמוטשעט פון די שווערע עבודה‪ ,‬אבער מיט‬ ‫א שמייכל און פנים ווי א מלאך‪.‬‬ ‫אמאל איז ער געקומען קיין טשערנאבל‪ ,‬און‬ ‫ווי נאר ער איז אריין צום הייליגן מגיד‪ ,‬האט ער‬ ‫דער קרוב האט אים געזאגט‪" ,‬דער רבי האט‬ ‫ארויסגענומען א קוויטל מיט א שיין פדיון און עס‬ ‫שוין ב"ה אפגעראכטן אזעלכע געהויבענע טישן און‬ ‫געלייגט אויפ'ן טיש מיט גרויס הכנעה‪ ,‬בעטנדיג‬ ‫תפילות‪ ,‬יעצט קען מען זיך אביסל אפרוען"‪ ,‬האט‬ ‫דער טאטע זאל מתפלל זיין אויף אים און אויף‬ ‫אים דער צדיק רבי נחום געענטפערט מיט א‬ ‫זיינע חסידים‪ ,‬זיין טאטע‪ ,‬דער הייליגער מגיד‪,‬‬ ‫שמייכל‪" ,‬איר מיינט אז די טישן און די הנהגה זענען‬ ‫האט אים אנגעקוקט מיט גרויס חיבה און געזאגט‪,‬‬ ‫מיין מנוחה‪ ,‬א גאנצן יום טוב האב איך געמוזט‬ ‫"נחום'ל‪ ,‬דו ביסט דאך שוין אליין א מנהיג בישראל‬ ‫משפיע זיין פאר'ן עולם און זיין פארנומען מיט‬ ‫און אידן קומען צו דיר נאך ישועות"‪ ,‬האט רבי נחום‬ ‫עניני הציבור‪ ,‬ערשט יעצט‪ ,‬ווען איך זיץ אליין מיט‬ ‫געענטפערט מיט גרויס תמימות און טרערן אין די‬ ‫א בלעטל גמרא און א תוספות‪ ,‬הייב איך אן צו‬ ‫אויגן‪" ,‬דער טאטע איז דער שורש און מיר זענען‬ ‫שפירן וואס מיינט אן אמת'ע מנוחת הנפש און דער‬ ‫נאר קליינע צווייגן‪ ,‬אלעס וואס איך האב‪ ,‬קומט‬ ‫גרעסטער תענוג אויף דער וועלט"‪.‬‬ ‫בלויז פונעם טאטן'ס קדושה און כח‪ ,‬אן דעם‬ ‫•••‬ ‫טאטן'ס ברכה און השפעה בין איך גארנישט אויף‬ ‫אין די ספרי בית טשערנאבל ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫דער וועלט"‪.‬‬ ‫אז ביי אלע ברודער‪ ,‬די אכט הייליגע זוהן פונעם‬ ‫•••‬ ‫טשערנאבלער מגיד‪ ,‬איז געווען א מורא'דיגע יראת‬ ‫אינעם קונטרס בית טשערנאבל ווערט‬ ‫הכבוד און ביטול פאר'ן טאטן‪ ,‬אבער ביים זוהן דער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע‬ ‫צדיק רבי נחום איז דאס געווען בולט אויף אן‬ ‫פלעגט זיין עקסטרעם נזהר אין יעדעס איינציג‬ ‫אויסערגעווענליכן אופן‪ ,‬ער פלעגט זיך פירן פאר‬ ‫ווארט וואס איז ארויסגעגאנגען פונעם טאטנ'ס‬ ‫זיין טאטן נישט ווי א קינד‪ ,‬נאר ווי דער פשוט'סטער‬ ‫מויל‪ ,‬ער פלעגט זאגן פאר זיינע מקורבים‪ ,‬אז יעדע‬ ‫חסיד פאר'ן גרעסטן רבי'ן‪.‬‬ ‫שיחה פונעם טשערנאבלער מגיד איז געווען מיוסד‬ ‫אויף רוח הקודש און רזי תורה‪.‬‬ ‫מען האט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫נחום פלעגט קומען צום טאטן קיין טשערנאבל‪,‬‬ ‫עס איז געווען מקובל‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫פלעגט ער זיך שטענדיג אפשטעלן ביים שוועל פון‬ ‫מגיד האט געזאגט תורה ביים טיש‪ ,‬איז דער זוהן‬ ‫צימער מיט א ציטער אין אלע גלידער‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק רבי נחום געשטאנען מיט פארלייגטע‬ ‫מערערע מאל האט מען געזען ווי ער כאפט אן די‬ ‫הענט‪ ,‬אראפגעלאזטע אויגן‪ ,‬און נישט געמאכט‬ ‫מזוזה און ווערט פארגאנגען אין א שווייס פאר‬ ‫דעם קלענסטן ריר‪ ,‬ער פלעגט חזר'ן די תורות‬ ‫שרעק אריינצוטרעטן צום טאטן אין שטוב‪ ,‬ווען‬ ‫פונעם טאטן מיט א מורא'דיגן עראנסטקייט און‬ ‫איינער פון די מקורבים האט אים אמאל געפרעגט‬ ‫געשמאק‪ ,‬אפילו יארן נאך דער פטירה פונעם‬ ‫דערוועגן‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחום זיך אנגערופן‬ ‫טאטן‪ ,‬ווען מען פלעגט דערמאנען דעם נאמען פון‬ ‫מיט גרויס פחד‪" ,‬ווי קען א בשר ודם אריינטרעטן‬ ‫זיין פאטער ביים טיש אין מאקארוב‪ ,‬פלעגט דער‬ ‫אין א חדר וואו די שכינה הקדושה רוהט ממש אפן‬ ‫זוהן רבי נחום אויפשטיין פון זיין פלאץ מלא קומתו‬ ‫אויפ'ן טאטנ'ס פנים‪ ,‬יעדן טריט וואס איך מאך‬ ‫מיט גרויס ציטער‪ ,‬זיך אראפבייגן און זאגן מיט‬ ‫דארט שפיר איך ווי א מענטש וואס טרעט אריין‬ ‫פחד‪" ,‬דער הייליגער טאטע‪ ,‬זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אינעם קודש הקדשים"‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫זקני חסידי טשערנאבל האבן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫נאכדעם וואס דער צדיק רבי נחום ממאקארוב‬ ‫געקומען צו פארן קיין מאקארוב א חסיד מיט א‬ ‫זי"ע האט שוין אנגעהויבן פירן זיין עדה הקדושה‬ ‫צובראכן הארץ‪ ,‬ווייל זיין איינציג קינד איז געלעגן‬ ‫אין שטאט מאקארוב בחיים חיותו פון זיין טאטן‬ ‫שטארק קראנק מיט א געפערליכע היץ‪ ,‬און די‬ ‫)ווען ער איז שוין אליין געווען א באקאנטער רבי‬ ‫‪48‬‬ ‫רבי האט געהייסן‪ ,‬האט ער מיט זיין גרויס אמונת‬ ‫דאקטוירים האבן שוין כמעט אויפגעגעבן אויף זיין‬ ‫צדיקים געטון ווי די רבי האט געהייסן‪.‬‬ ‫לעבן‪ ,‬דער איד האט געשריבן א קוויטל מיט גרויס‬ ‫געוויין און געלייגט א פדיון אויפ'ן טיש‪.‬‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צום פריץ'ס פאלאץ‪,‬‬ ‫האט דער פריץ אים גערופן אין קאבינעט‪ ,‬אבער‬ ‫דער צדיק רבי נחום האט גענומען דאס‬ ‫אנשטאט צו שרייען‪ ,‬איז דער פריץ געזעסן א‬ ‫קוויטל‪ ,‬פארמאכט די אויגן און זיך פארטיפט פאר‬ ‫צומישטער‪ ,‬און דער פריץ האט אים דערציילט‪,‬‬ ‫עטליכע מינוט אין א דביקות‪ ,‬דערנאך האט ער‬ ‫"היינט ביינאכט איז געקומען צו מיר אין חלום א‬ ‫גענומען די פעדער‪ ,‬געמאכט א שטרייך אונטער‬ ‫געשטאלט פון אן אלטן הייליגן איד מיט א גרויסן‬ ‫דעם נאמען פונעם קינד‪ ,‬און זיך אנגערופן צום‬ ‫ווייסן בארד‪ ,‬און ער האט מיך געווארנט מיט'ן לעבן‪,‬‬ ‫טאטן‪" ,‬גיי אהיים מיט בטחון‪ ,‬דער שר‬ ‫אז אויב איך טשעפע דיר אדער דיין הויזגעזינד‪,‬‬ ‫הקראנקהייט האט געוואלט אונטערשרייבן א‬ ‫וועט מיין גאנץ פארמעגן פארברענט ווערן"‪ ,‬און‬ ‫שווערן גזר דין‪ ,‬אבער מיר האבן דאס איבערגעריסן‪,‬‬ ‫דער פריץ האט גלייך פארראכטן דעם קאנטראקט‪,‬‬ ‫ווען דו וועסט אנקומען אהיים‪ ,‬וועט די היץ שוין זיין‬ ‫אראפגעלאזט דעם חוב‪ ,‬און געגעבן דעם איד די‬ ‫אפגעפאלן"‪ ,‬דער איד איז געלאפן אהיים מיט א‬ ‫קרעטשמע פאר נאך לאנגע יארן‪ ,‬דער איד האט‬ ‫פעסטן אמונה‪ ,‬און ווען ער האט אריינגעטראטן‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דער "אלטער איד" אינעם חלום‬ ‫אין שטוב‪ ,‬איז זיין ווייב אים אנטקעגנגעקומען‬ ‫איז געווען דער כח פון צדיק רבי נחום‬ ‫מיט פרייד און דערציילט‪ ,‬אז פונקט אין יענע שעה‬ ‫מאקאראווער זי"ע‪.‬‬ ‫וואס דער רבי האט אונטערגעשטראכן דעם‬ ‫•••‬ ‫נאמען‪ ,‬האט דאס קינד געעפנט די אויגן‪ ,‬די היץ‬ ‫א חסידישער איד וואס איז שוין געווען חתונה‬ ‫איז אראפ‪ ,‬און ער האט געבעטן עפעס צו טרינקען‪.‬‬ ‫געהאט קנאפע פופצן יאר און נישט זוכה געווען צו‬ ‫•••‬ ‫קינדער‪ ,‬איז געקומען קיין מאקארוב אויף די ימים‬ ‫אינעם קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל‬ ‫נוראים‪ ,‬ער איז אריין צום רבי'ן דער צדיק רבי נחום‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז א אידישער ארענדאר פון א‬ ‫זי"ע פאר נעילה פון יום כיפור און ביטערליך‬ ‫דערפל לעבן מאקארוב איז אריינגעפאלן אין א‬ ‫געוויינט‪ ,‬אז זיין הויז איז חרוב און ער האט נישט‬ ‫גרויסער צרה‪ ,‬דער ארטיגער פריץ‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫גארנישט אויף דער וועלט ווייל ער האט נישט קיין‬ ‫געווען א שווערער כעסן און א שונא ישראל‪ ,‬האט‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫באשלאסן אים ארויסצוווארפן פון דער‬ ‫קרעטשמע און איבערגעבן די חזקה פאר א גוי‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחום האט אים געקוקט גראד‬ ‫אין די אויגן און געזאגט מיט א פעסטקייט‪,‬‬ ‫דער איד האט פראבירט צו בעטן פונעם פריץ‬ ‫"פארוואס וויינסטו‪ ,‬ביים בורא עולם איז דאך‬ ‫ברחמים אז ער זאל לאזן דעם קרעטשמע ביי אים‪,‬‬ ‫נישטא קיין שום מניעה‪ ,‬נעם זיך אונטער צו געבן‬ ‫אבער דער פריץ האט געסטראשעט‪ ,‬אז אויב ער‬ ‫צדקה פאר עניים הגונים אין מאקארוב‪ ,‬און צום‬ ‫באצאלט נישט א פאלשן חוב וואס ער האט אים‬ ‫קומענדיגן יאר זאלסטו מיר ברענגען דאס קינד‬ ‫אנגעקלעבט ביז א באשטימטן טאג‪ ,‬וועט ער אים‬ ‫אויף א ברית"‪ ,‬דער איד האט געפאלגט דעם צדיק‬ ‫אריינווארפן אין תפיסה צוזאמען מיט זיין משפחה‪.‬‬ ‫מיט גרויס תמימות און מיט זיין גרויסן אמונת‬ ‫צדיקים‪ ,‬די שמחה איז געווען אומבאשרייבליך‪,‬‬ ‫דער ארענדאר איז געלאפן צום צדיק רבי‬ ‫ווען גענוי א יאר שפעטער‪ ,‬אין חודש תשרי‪ ,‬איז‬ ‫נחום מאקאראווער זי"ע און זיך געווארפן צו די‬ ‫זיין ווייב געהאלפן געווארן מיט א געזונט‬ ‫פיס‪ ,‬און געבעטן דעם רבין זאל פועלן א ישועה‬ ‫אינגעלע‪ ,‬און דער פאטער איז געפארן קיין‬ ‫פאר אים‪ ,‬דער צדיק רבי נחום האט אים‬ ‫מאקארוב און דער צדיק רבי נחום איז אליין געווען‬ ‫אויסגעהערט רואיג און געזאגט‪" ,‬פאר אהיים‪ ,‬און‬ ‫דער סנדק ביים ברית‪.‬‬ ‫ווען דער פריץ וועט דיך רופן‪ ,‬גיי אריין צו אים מיט‬ ‫•••‬ ‫א שמייכל און זאג אים‪ ,‬אז דו ביסט געקומען‬ ‫אין ספרי בית טשערנאבל ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אפנעמען דעם נייעם קאנטראקט"‪ ,‬דער איד האט‬ ‫איינמאל אין א ביטערן רוסישן ווינטער טאג‪ ,‬איז א‬ ‫געציטערט פאר גרויס פחד‪ ,‬אבער וויבאלד דער‬ ‫‪49‬‬ ‫שטארקער דביקות‪ ,‬גענומען א שטיקל צוקער‪,‬‬ ‫וואגן מיט חסידים געווען אויפ'ן וועג קיין מאקארוב‬ ‫געגעבן פאר דער מוטער און געזאגט‪" ,‬גיב דעם‬ ‫צו זיין אויף א שבת קודש בצל הקודש פונעם צדיק‬ ‫שטיקל צוקער פאר דיין זון ער זאל דאס עסן‪ ,‬און גלויב‬ ‫רבי נחום ממאקארוב זי"ע‪ ,‬אינמיטן וועג האט‬ ‫באמונה שלימה אז קיין שום שלעכטס וועט אים נישט‬ ‫אנגעהויבן אראפקומען א שרעקליכע שניי‪ ,‬דער‬ ‫געשען‪ ,‬מארגן ווען דער הויפט‪-‬דאקטאר וועט אים‬ ‫הימל האט זיך פארטונקלט‪ ,‬און דער בעל עגלה האט‬ ‫באקוקן‪ ,‬וועט ער אויסקוקן אין זיינע אויגן ווי איינער‬ ‫אינגאנצן פארלוירן דעם וועג טיף אינמיטן וואלד‪ ,‬די‬ ‫וואס טויג בכלל נישט צו גיין אין מיליטער"‪.‬‬ ‫פערד זענען געווארן אויסגעמוטשעט‪ ,‬די קעלט האט‬ ‫געשניטן ביז די ביינער‪ ,‬און עס איז שוין געווען א‬ ‫דער בחור פון די אלמנה האט געגעסן דעם‬ ‫ממשות'דיגע סכנת נפשות פון ח"ו פארפרוירן ווערן‪.‬‬ ‫צוקער‪ ,‬און דעם אנדערן טאג ביי דער רעוויזיע איז‬ ‫די חסידים האבן אין זייער גרויס נויט אנגעהויבן‬ ‫געשען אן אפענער נס‪ ,‬דער רוסישער דאקטאר האט‬ ‫זאגן קאפיטלעך תהלים און געשריגן צום בורא עולם‪,‬‬ ‫אנגעקוקט דאס קינד‪ ,‬געשאקלט מיט'ן קאפ און‬ ‫"די זכות פונעם הייליגן מאקאראווער דער צדיק רבי‬ ‫געזאגט מיט כעס פאר די באאמטע‪" ,‬פארוואס‬ ‫נחום זאל אונז ביישטיין אז מיר זאלן נישט אומקומען‬ ‫שלעפט איר מיר דא א חולה און א שוואכלינג וואס קען‬ ‫אינעם וואלד"‪ ,‬פלוצלונג האבן זיי באמערקט פון‬ ‫קוים שטיין אויף די פיס‪ ,‬נעמט אים ארויס פון דא‬ ‫ווייטן אן עלטערן פויער מיט א שטעקן‪ ,‬וואס איז‬ ‫תיכף"‪ ,‬און ער האט אונטערגעשריבן א‬ ‫צוגעגאנגען צו די פערד‪ ,‬גענומען די לייצעס אין די‬ ‫באפרייאונגס‪-‬פאפיר אויף אייביג‪ ,‬און דאס קינד איז‬ ‫הענט‪ ,‬און געפירט דעם וואגן אויף א שמאלער וועג‪,‬‬ ‫צוריק אהיים בשלום צו זיין מאמען‪.‬‬ ‫ביז זיי זענען ארויסגעקומען גראד אויפ'ן ברייטן‬ ‫•••‬ ‫שאסיי וואס פירט קיין מאקארוב‪.‬‬ ‫אין די קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א חסידישער סוחר איז איין טאג‬ ‫לפלא‪ ,‬ווי נאר זיי זענען ארויף אויפ'ן שאסיי‪,‬‬ ‫געפארן קיין מאקארוב מיט א גרויסן סכום געלט‬ ‫האבן זיי זיך אומגעקוקט צו באדאנקען דעם פויער‪,‬‬ ‫וואס ער האט איינגעמאנט פון זיינע קונים כדי צו‬ ‫אבער יענער איז ווי אין וואסער אריין פארשוואונדן‬ ‫קויפן סחורה‪ ,‬אויפ'ן וועג אין א פינסטערער נאכט‬ ‫געווארן‪ ,‬ווען די חסידים זענען ענדליך אנגעקומען‬ ‫האט זיך ארויסגעכאפט א באוואפנטער רויבער פון‬ ‫אין שטעטל און אריינגעטרעטן צום צדיק‪ ,‬האט דער‬ ‫צווישן די ביימער‪ ,‬מיט א לאנג מעסער אין דער האנט‪,‬‬ ‫צדיק רבי נחום זיי אנגעקוקט מיט א שמייכל און זיך‬ ‫און געפאדערט דעם גאנצן טאשקע מיט געלט מיט'ן‬ ‫אנגערופן נאך איידער זיי האבן עפעס דערציילט‪,‬‬ ‫סטראשע אז ער וועט אים הרג'ענען אויפ'ן פלאץ‪,‬‬ ‫"אויפ'ן וועג דארף מען זייער אכטונג געבן נישט צו‬ ‫דער סוחר איז פארגליווערט געווארן פאר גרויס‬ ‫פארבלאנדזשען אין וואלד‪ ,‬בפרט אין א שניי‪-‬‬ ‫שרעק‪ ,‬אין יענער שרעקליכער סעקונדע האט ער‬ ‫שטורעם‪ ,‬מען האט אייך געמוזט ארויסשלעפן פון די‬ ‫אויסגעשריגן פון טיפעניש פון הארץ‪" ,‬און זכות‬ ‫שנייען אז איר זאלט קענען קומען אויף שבת"‪.‬‬ ‫פונעם הייליגען מאקאראווער רבי זאלאים‬ ‫•••‬ ‫געראטעוועט ווערן"‪.‬‬ ‫אין די קונטרס מאורות טשערנאבל ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין יענע שווערע יארן אונטער דער‬ ‫לפלא‪ ,‬ווי נאר ער האט ארויסגערעדט דעם‬ ‫צארישער הערשאפט האט געבושעוועט די ביטערע‬ ‫נאמען פונעם צדיק‪ ,‬איז דער גזלן פלוצלונג געבליבן‬ ‫גזירה פון פארכאפן אידישע קינדער צום מיליטער‬ ‫שטיין אויפ'ן פלאץ ווי א שטיין‪ ,‬זיין האנט מיט'ן‬ ‫)די קאנטאניסטן‪-‬גזירה(‪ ,‬די מוסרים און "כאפערס"‬ ‫מעסער איז פארקראמפט געווארן אין דער לופטן און‬ ‫האבן ארומגעשנאפט אין די שטעטלעך צו ערפילן די‬ ‫ער האט נישט געקענט מאכן דעם קלענסטן ריר מיט‬ ‫רעגירונגס‪-‬קוואטעס‪ ,‬און דער פחד איז געווען גאר‬ ‫זיינע גלידער‪ ,‬דער סוחר האט תיכף געזאגט פאר'ן‬ ‫גרויס‪.‬‬ ‫קוטשער ער זאל יאגן די פערד‪ ,‬און זיי זענען‬ ‫אנטלאפן געזונטערהייט‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען‬ ‫איינמאל איז געקומען א צובראכענע אלמנה פון‬ ‫קיין מאקארוב און אריין צום רבין‪ ,‬האט אים דער‬ ‫א דערנעבנדיג שטעטל‪ ,‬וויינענדיג מיט ביטערע‬ ‫צדיק רבי נחום אנגעקוקט און געזאגט‪" ,‬ווען א איד‬ ‫בכיות‪ ,‬אז די כאפערס האבן שוין אויסגעוועלט איר‬ ‫פארלאזט זיך אויף די קדושת אבות מיט אן אמת'ן‬ ‫איינציגן זון‪ ,‬און מען גייט אים מארגן אינדערפרי‬ ‫ביטול‪ ,‬קען אפילו דער גרעסטער שונא נישט רירן קיין‬ ‫אוועקפירן צום מיליטערישן קאמיסיע אין קיעוו‪,‬‬ ‫פינגער קעגן אים"‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחום האט זיך פארטיפט מיט א‬ ‫‪50‬‬ ‫"דין איז דין‪ ,‬איך וויל מיין געלט ביז'ן לעצטן קאפיקע"‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי נחום האט נישט געווארט קיין רגע‪ ,‬ער‬ ‫איינמאל ביי א פורים אדער שמחת תורה טיש‬ ‫האט געעפנט זיין אייגענעם שופלאד‪ ,‬ארויסגענומען‬ ‫ביים צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע‪ ,‬איז דער ביהמ"ד‬ ‫דאס גאנצע געלט פון די פדיונות וואס חסידים האבן‬ ‫געווען געפאקט מיט הונדערטער אידן‪ ,‬אינמיטן טיש‬ ‫אים יענע וואך געברענגט‪ ,‬געלט וואס איז געווען‬ ‫האט זיך אריינגעשטופט א פשוט'ער איד‪ ,‬א בעל‬ ‫באשטימט פאר זיין אייגענעם הויזגעזינד‪ ,‬און עס‬ ‫מלאכה‪ ,‬וואס האט שוין געהאט געטרונקען צופיל‬ ‫איבערגעגעבן פאר'ן גביר זאגנדיג‪" ,‬דא האסטו דיין‬ ‫משקה‪ ,‬ער איז צוגעגאנגען צום אויבנאן און‬ ‫חוב באצאלט אינגאנצן‪ ,‬נאר לאז יענעם איד צורו"‪.‬‬ ‫אנגעהויבן רעדן הויך און אומפאסיג פאר'ן צדיק‪,‬‬ ‫דער ארעמער איד איז שפעטער געקומען צו‬ ‫בשעת ער שטופט זיך און שטערט די הייליגע עבודה‪.‬‬ ‫לויפן וויינענדיג און געוואלט קושן די פיס פונעם‬ ‫עטליכע פון די גבאים און יונגע חסידים האבן‬ ‫רבי'ן‪ ,‬אבער דער צדיק רבי נחום האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫דאס נישט געקענט אויסהאלטן און זיך געוואלט‬ ‫"איך האב נישט געטון קיין טובה פאר דיר‪ ,‬איך האב‬ ‫אנעמען פאר'ן כבוד פונעם רבי'ן‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫געטון א טובה פאר מיר אליין‪ ,‬ווי קען איך שלאפן‬ ‫געוואלט אנכאפן דעם איד ביי די פלייצעס און אים‬ ‫ביינאכט אין א בעט ווען איך ווייס אז א צווייטער איד‬ ‫שיין ארויסבאגלייטן פון זאל‪ ,‬אבער ווי נאר דער צדיק‬ ‫זיצט פארשפארט אין תפיסה אדער קען נישט קוקן‬ ‫רבי נחום האט דאס באמערקט‪ ,‬האט ער תיכף‬ ‫זיין משפחה אין די אויגן פאר גרויס צער"‪.‬‬ ‫אויפגעהויבן זיין הייליגע האנט און געשריגן צום‬ ‫•••‬ ‫עולם‪" ,‬רירט אים נישט אן!" דער רבי האט אים‬ ‫איינמאל אין א טאג וואס מען האט געפייערט א‬ ‫געווינקען ער זאל צוקומען נענטער‪ ,‬האט אים‬ ‫שמחה אין הייליגן הויף פונעם צדיק רבי נחום‬ ‫אוועקגעזעצט ממש לעבן זיך אויפ'ן באנק‪ ,‬אים‬ ‫ממאקארוב זי"ע )א חתונה אדער א ברית פון אן‬ ‫געגעבן א שטיקל חלה און עפל‪ ,‬און גערעדט צו אים‬ ‫אייניקל(‪ ,‬איז געווען א גרויסע שמחה‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫מיט א געוואלדיגער ליבשאפט און געדולד ביז יענער‬ ‫שטאט איז געווען אויף די פיס‪ ,‬אינמיטן די‬ ‫האט זיך בארואיגט‪.‬‬ ‫צוגרייטונגען איז אריינגעקומען צום רבין א‬ ‫צובראכענער איד פון א דערנעבנדיגן דארף מיט א‬ ‫נאכ'ן טיש האט דער צדיק וקדוש רבי נחום זיך‬ ‫ביטערן קוויטל‪ ,‬אז זיין ווייב מוטשעט זיך שוין‬ ‫אנגערופן מיט ערנסטקייט צו זיינע מקורבים און‬ ‫עטליכע טעג אויפ'ן קימפעט‪-‬בעט אין א‬ ‫געזאגט‪" ,‬איר זעט א שיכור'ן איד וואס מאכט‬ ‫געפערליכער סכנה‪ ,‬און די דאקטוירים קענען‬ ‫אומרואיג‪ ,‬אבער איך זעה א אידישע נשמה וואס לעבט‬ ‫גארנישט טון‪.‬‬ ‫א גאנץ יאר אין ביטערע ארעמקייט און צרות‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק רבי נחום האט איבערגעלאזט די‬ ‫היינט האט ער געוואלט פארגעסן זיינע יסורים מיט א‬ ‫גאנצע שמחה‪ ,‬איז אריין אין זיין מיוחד'דיגן חדר‪,‬‬ ‫גלעזל בראנפן‪ ,‬ווי קען מען מבזה זיין א קינד פונעם‬ ‫פארשלאסן די טיר‪ ,‬און זיך געווארפן אויף דער ערד‬ ‫בורא עולם וואס ליידט אזוי פיל"‪ ,‬דאס איז געווען די‬ ‫מיט בכיות נוראות און געזאגט קאפיטלעך תהלים פאר‬ ‫גרויס אהבת ישראל פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫לאנגע שעה'ן‪ ,‬מען האט געקלאפט אין טיר אז דער‬ ‫•••‬ ‫עולם ווארט און מען דארף גיין צו דער שמחה‪ ,‬אבער‬ ‫עס איז געווען א איד אין שטאט מאקארוב וואס‬ ‫ער האט זיך נישט גערירט ביז ער האט געענדיגט‬ ‫האט געבארגט א גרויסע סומע געלט פון א גביר פאר‬ ‫מעורר זיין רחמים‪.‬‬ ‫סחורה‪ ,‬אבער דער גאנצער עסק האט געקראכט און‬ ‫ער איז געבליבן א בעל חוב אן קיין איין פרוטה צו‬ ‫ווען ער איז ענדליך ארויסגעקומען מיט‬ ‫באצאלן‪ ,‬דער גביר איז געווען א שווערער מענטש‬ ‫פארטרערטע אויגן פון אזויפיל וויינען‪ ,‬איז זיין פנים‬ ‫און האט געסטראשעט‪ ,‬אז ער גייט אים נעמען צום‬ ‫געווען לעכטיג‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר'ן‬ ‫געריכט און אריינזעצן אין טורמע‪ ,‬דער ארעמאן איז‬ ‫צובראכענעם איד‪ " ,‬פאר שוין אהיים‪ ,‬די ישועה איז‬ ‫געווען פארלוירן און געוואלט אנטלויפן פון שטאט‬ ‫שוין געקומען און דאס קינד איז ב"ה געבוירן געווארן‬ ‫פאר גרויס בושה‪.‬‬ ‫בשעה טובה ומצלחת"‪ ,‬דערנאך האט ער זיך‬ ‫אויסגעדרייט צו די ארומיגע און געזאגט‪" ,‬ווי אזוי‬ ‫ווען די זאך איז דערגאנגען צום צדיק רבי נחום‪,‬‬ ‫קען א רבי זיצן ביי א פריוואטער שמחה‪ ,‬בשעת אן‬ ‫האט ער גלייך גערופן דעם גביר צו זיך אין צימער‪,‬‬ ‫אנדערער איד ליידט פון אזא גרויסן צער‪ ,‬כל זמן איין‬ ‫דער צדיק האט פראבירט צו רעדן צום גביר'ס הארץ‬ ‫איד טוט וויי א פינגער‪ ,‬דארף יעדער איד דאס שפירן‬ ‫אז ער זאל ווארטן אדער מוותר זיין א טייל פונעם‬ ‫אין זיין אייגענעם גוף"‪.‬‬ ‫חוב‪ ,‬אבער דער גביר האט זיך עקשנ'ט און געזאגט‪,‬‬ ‫‪51‬‬ ‫בישראל און א הייליג קינד‪ ,‬ער האט שוין דאן‬ ‫יארצייט ח' תשרי‬ ‫מקיים געווען די מצוות השם מיט א שמחה של‬ ‫מצוה ובפרט די מצוה פון כיבוד אב ואם וואס דער‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר ניסן ב"ר משה זי"ע‬ ‫קינד האט מקיים געווען דעם מצוה מיט א‬ ‫)טייטלבוים(‬ ‫געוואלדיגע שמחה‪.‬‬ ‫בעל זכרון אלעזר‪ ,‬מדראהביטש‬ ‫ביי די ניין יאר אלט איז ער ליידער גאר שווער‬ ‫קראנק געווארן און די מצב איז געווען גאר‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט שינאווא‪ ,‬בשנת תקמ"ו‪.‬‬ ‫קריטיש‪ ,‬דער טאטע דער הייליגער ישמח משה‬ ‫זי"ע איז פון דעם געווען גאר שטארק צובראכן‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי משה בעל ישמח משה‬ ‫זעענדיג זיין בן יחיד וואס ער האט אזוי מחבב‬ ‫מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫געווען ליגענדיג צווישן לעבן און טויט ח"ו‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי הירש מפרעמיסלא זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מסטאניסלאוו זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער טאטע געשיקט צוויי חשובע אידן‬ ‫בן החסיד הנורא אור ישראל רבי אהרן זעליג‬ ‫וואס זאלן ארויס גיין צום ציון הקדוש פונעם‬ ‫מסטאניסלאוו זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫מגזע הגה"ק המהר"ם מלובלין זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער ישמח משה האט זיי אנגעזאגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫זיי שטייען ביים טויער זאלן זיי מנדב זיין א פרוטה‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חי' שרה‬ ‫פאר צדקה‪ ,‬פאר די נשמה וואס וועט גיין פארציילן‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫פאר הייליגען רבי אלימלך זי"ע אז מען איז‬ ‫בת הרה"ק רבי ניסן מפרעמישלא זי"ע‪.‬‬ ‫געקומען מתפלל זיין אויף זיין ציון הקדוש‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם שוין פון אלס קינד‬ ‫און דער הייליגער ישמח משה האט דאס‬ ‫אלס א חריף וגאון עצום בתורה‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬אז אויפן עולם האמת קען א נשמה‬ ‫בקי נפלא בש"ס ופוסקים‪ ,‬ער איז געווען א איש‬ ‫שוין נישט טון קיין מצוות ומעשים טובים‪ ,‬און‬ ‫קדוש ונורא מאוד‪ ,‬ער האט געהאט א געוואלדיגע‬ ‫דערפאר לויפן אלע נשמות דערציילן פאר דעם‬ ‫אהבת ישראל און ליב געהאט יעדן יידיש קינד מיט‬ ‫צדיק אז מען איז געקומען אויף זיין ציון‪ ,‬ווייל אלע‬ ‫א געוואלדיגע אהבת נפש ממש‪.‬‬ ‫נשמות ווילן האבן דעם זכות בעולם העליון‪.‬‬ ‫זיין עבודת הקודש איז צו געגאנגען מיט א‬ ‫און דער ישמח משה זי"ע האט זיי געבעטן‪ ,‬אז‬ ‫געוואלדיגע ברען און א אש קודש און א דבקות‬ ‫זיי זאלן דאן ארויף גיין צום ציון הקדוש פון רבי‬ ‫הבורא בריך הוא‪ ,‬ער איז זיין גאנץ לעבן אנטלאפן‬ ‫אלימלך מליזענסק און זאלן מתפלל זיין און‬ ‫פון כבוד און זיך געפירט מיט א געוואלדיגע‬ ‫איינרייסן פאר זיין זון‪ ,‬און ער האט זיי אנגעזאגט‪,‬‬ ‫באהאלטענקייט‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫אז זיי זאלן קוקען דעם פונקטליכן צייט ווען זיי‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫זענען געווען ביים ציון‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט איז בחסדי השם בעסער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דעם טאג וואס דער הייליג‬ ‫געווארן פארן קינד‪ ,‬און דאן האט דער קינד גערופן‬ ‫קינד איז געבוירן געווארן‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫דעם טאטן דער ישמח משה און זאגט פארן טאטן‪,‬‬ ‫געזעהן אין חלום דעם מאמר פון די גמרא‪) ,‬ביצה‬ ‫פון יעצט און ווייטער וועל איך אי"ה זיין געזונט‪,‬‬ ‫ט"ו‪ (:‬מעשה ברבי אלעזר שהיה יושב ודורש כל‬ ‫ווען דער טאטע האט אים געפרעגט פון ווי ער‬ ‫היום כולו‪ ,‬און דערפאר האט מען דעם קינד א‬ ‫ווייסט‪ ,‬האט דער קינד דערציילט פארן טאטן‪.‬‬ ‫נאמען געגעבן דעם נאמען אלעזר‪ ,‬און דעם נאמען‬ ‫ניסן האט מען געגעבן נאכן זיידן הרה"ק רבי ניסן‬ ‫יעצט ממש איז געווען ביי מיר דא א איד‪ ,‬און‬ ‫מפרעמישלא זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט מיר אנגעווינטשן און מבטיח געווען אז‬ ‫איך וועל ווערן געזונט‪ ,‬און ווען דער קינד האט‬ ‫פון אלס גאר יונג קינד האט מען שוין‬ ‫אויסגעמאלן דעם צורה פון דעם איד‪ ,‬האט דער‬ ‫דערקענט אויף דעם קינד אז עס וואקסט א גדול‬ ‫‪52‬‬ ‫האט ער מזכיר געווען ביים טאטן דער‬ ‫הייליגער ישמח משה געכאפט‪ ,‬אז דאס איז געווען‬ ‫הייליגער ישמח משה זי"ע אז ער זאל דעם אבידה‬ ‫דער הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫טרעפן‪ ,‬אבער דער טאטע האט אים געזאגט‪ ,‬וואס‬ ‫טאטע האט געקוקט אויפן זייגער צו זען ווען דאס‬ ‫ברויך מען עשירות און געלט‪ ,‬מען דארף ענדערשט‬ ‫איז געשען‪ ,‬און ווען די שליחים זענען צוריק‬ ‫מרביץ תורה זיין פאר אידישע קינדער און מרבה‬ ‫געקומען האט מען געזען‪ ,‬אז דאס איז געווען ממש‬ ‫זיין מיט גמילות חסדים מיט אנדערע אידן‪ ,‬דאן‬ ‫די זעלבע צייט ווען עס איז בעסער געווארן פארן‬ ‫האט דער זון שוין געוויסט אז ער וועט די געלט‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫שוין נישט טרעפן‪ ,‬האט ער בלית ברירה גענומען א‬ ‫רבנות פאסטן‪.‬‬ ‫אלס קינד האט ער געלערנט מיט א‬ ‫געוואלדיגע יגיעה חומש און תהילים און גאר‬ ‫די ערשטע יארן נאך די חתונה האט דער צדיק‬ ‫אסאך כח האט ער שוין אלס קינד אריין געלייגט‬ ‫רבי אלעזר ניסן געהאט גאר אסאך צער גידול‬ ‫צו מחדש זיין גאר שיינע חידושים נפלאים‪ ,‬און‬ ‫בנים‪ ,‬ווייל די קינדער האבן זיך ביי אים נישט‬ ‫דער קליינער צדיק האט געהאט א געוואלדיגע‬ ‫געהאלטן‪ ,‬ער מיט די רעבעצין האבן געהאט גאר‬ ‫שמחה של תורה מיט יעדע חידוש וואס ער האט‬ ‫גרויס צער פון דעם‪ ,‬איינע פון די טעג ווען די‬ ‫מחדש געווען‪ ,‬אויך זיין טאטע האט מוראדיג‬ ‫רעבעצין האט זיך גאר שטארק אויס גערעדט צו‬ ‫מפלא געווען די חידושים פונעם קינד‪ ,‬און ברענגט‬ ‫איר הייליג מאן וואס עס וועט זיין מיט קינדער‪.‬‬ ‫אים אראפ אינעם ספר ישמח משה מיטן לשון "בני‬ ‫פונקט דאן איז אנגעקומען א בריוו פונעם‬ ‫היניק וחכים"‪.‬‬ ‫שווער דער הייליגער ישמח משה זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫צדיק שרייבט דארט פאר זיין זון און זיין רעבעצין‪,‬‬ ‫ער איז שוין פון זיין יונגע יארן געווען מפורסם‬ ‫אזוי ווי עטץ האט א זיידע הרה"ק רבי יקותיאל‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל‪ ,‬ער האט‬ ‫זלמן מדרוהוביטש זי"ע‪ ,‬גייט ארויף צו זיין ציון און‬ ‫געהאט אזא ליבשאפט צו יעדן איד און מקרב‬ ‫בעט רחמים אז די זיידע זאל אויספויעלען א קינד‪,‬‬ ‫געווען אידישע קינדער‪ ,‬דער צדיק האט מעיד‬ ‫און זאגט צו אז די ערשטע קינד וואס וועט געבוירן‬ ‫געווען אויף זיך איינמאל‪ ,‬אז מיט די מידה פון‬ ‫ווערן וועט מען רופן נאכן זיידן‪.‬‬ ‫אהבת ישראל קען ער זיך מתפאר זיין אז ער האט‬ ‫אן אהבת ישראל באמת‪ ,‬אויך אויף די מציבה האט‬ ‫פארשטייט זיך זיי האבן געפאלגט דעם‬ ‫מען דאס מדגיש געווען‪.‬‬ ‫הייליגען ישמח משה זי"ע‪ ,‬און זענען ארויף צום‬ ‫ציון און געטון אזוי ווי דער ישמח משה האט‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫געהייסן‪ ,‬צום יאר איז ביי זיי געבוירן געווארן א בן‬ ‫רויזא בלומא ע"ה‪,‬‬ ‫זכר‪ ,‬דעם קינד האט מען א נאמען געגעבן יקותיאל‬ ‫בת הגה"ק רבי אהרן אב"ד חאדאראוו זי"ע מגדולי‬ ‫יהודה נאכן זיידן‪ ,‬און דער קינד איז אויס געוואקסן‬ ‫תלמידי רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער ייטב לב מסיגוט זי"ע‪.‬‬ ‫חתן פרנס וראש הקהל דק"ק דראהביטש הרה"צ‬ ‫רבי נחום זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע האט‬ ‫זיין עבודת הקודש געטון נעלם ונשגב פון די אויגן‬ ‫נכד הרה"ק רבי יקותיאל זלמן אבדק"ק הראשון‬ ‫פון מענטשן און געדינט דעם באשעפער‬ ‫מדרוהוביטש זי"ע‪.‬‬ ‫באהאלטענער הייט‪ ,‬ער איז געזעצן פון גאר פרי‬ ‫אינדערפרי ביז צו די שפעטע שעות פונעם טאג‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים חתונה האט אים דער‬ ‫מיט די טלית ותפילין און עוסק געווען בתורה‬ ‫שווער געגעבן א גאר גרויסע נדן‪ ,‬און דער חתן‬ ‫האט דאס געלט באהאלטן אין דעם הויף פון זיין‬ ‫ותפילה‪.‬‬ ‫שטוב אין דער ערד‪ ,‬ווייל די גמרא זאגט דאך‪,‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א בעל דרשן‬ ‫"כספים אין להם שמירה אלא בקרקע"‪ ,‬שפעטער‬ ‫נפלא ער האט געקענט האלטן דרשות וואס האבן‬ ‫ווען ער האט געברויכט די געלט איז ער געגאנגען‬ ‫זיך געצויגן אפאר שעה און אלעס האט געקענט‬ ‫אויף גארבן די ערד‪ ,‬אבער ער האט דאס געלט‬ ‫זיין אן זיך אפילו צוגרייטן צום דרשה‪ ,‬ער האט ביי‬ ‫נישט געטראפן‪.‬‬ ‫‪53‬‬ ‫פארשטייט זיך אז נאכן בריוו פונעם טאטן‬ ‫זיינע דרשות געקענט כמה פעמים ציטירן גאנצע‬ ‫האבן די אידן פון שטאט סיגוט אויף גענומען מיט‬ ‫דפים פונעם זוהר הקדוש און נאך אנדערע ספרים‬ ‫פרייד דעם זון אלס רב ביי זיי אין שטאט סיגוט‪,‬‬ ‫בעל פה‪.‬‬ ‫גלייך מיטן אנקומען האט דער צדיק רבי אלעזר‬ ‫ניסן אנגעהויבן פירן דעם שטאט מיט א‬ ‫גאונים און צדיקים בדורו האבן געזאגט אויף‬ ‫געוואלדיגע שטארקייט‪.‬‬ ‫דעם צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע‪ ,‬אז ער האט א מוח‬ ‫און זכרון נפלא כאחד מן הראשונים און עס איז‬ ‫ער האט זיך פאר גארנישט אפ געשטעלט נאר‬ ‫ממש נישט דא זיינס גלייכנס בדורו‪.‬‬ ‫ער מיט א מסירת נפש לוחם געווען אויף יעדע‬ ‫עס האט זיך גאר אסאך געמאכט‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫פירצה אדער סיי וואס האט אנגערירט אין חומת‬ ‫איז אריין אין א דביקות עילאה מיט די הענט אויפן‬ ‫הדעת‪ ,‬אלע אידן פון שטאט האבן געהאט א‬ ‫פנים וואס האט געקענט אנהאלטן פאר אפאר‬ ‫געוואלדיגע יראת הכבוד פארן רב‪.‬‬ ‫שעה אין א צו‪ ,‬און מען האט אים נישט געקענט‬ ‫אויפוועקן פון די דביקות‪.‬‬ ‫ער האט מדקדק געווען אויף יעדע הלכה און‬ ‫מנהג וואס מען האט מקבל געווען מדורות‬ ‫איינמאל האט דער צדיק געטראפן איינע פון‬ ‫הראשונים און מיט א מסירת נפש מקיים געווען‬ ‫די מקורבים מיט א צייטונג וואס האט דאן‬ ‫אלעס אויפן דרך וואס מען האט מקבל געווען‪ ,‬עס‬ ‫אנגעהויבן ארויס קומען געדריקט‪ ,‬ווען דער צדיק‬ ‫איז באקאנט אז דער צדיק האט געהאט א שטארקע‬ ‫האט אים געפרעגט פארוואס ער ברויך דאס‪ ,‬האט‬ ‫הקפדה צו האבן יעדע שבת קודש פיש‪.‬‬ ‫ער געזאגט‪ ,‬אז ער קויפט דאס כדי צו וויסן מן‬ ‫הנעשה והנשמע וואס עס טוט זיך אויף די וועלט‪.‬‬ ‫נאך אפאר יאר איז דער צדיק אריבער צום‬ ‫שטאט מונקאטש און געדינט אלס רב דארט אין‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬פארוואס ברויך מען‬ ‫מונקאטש פאר א קורצע צייט‪ ,‬בשנת ת"ר האט‬ ‫דאס האבן‪ ,‬איך ווען איך לערן דעם חק לישראל‬ ‫מען דעם צדיק אויף גענומען אלס רב אין דעם‬ ‫יעדן טאג‪ ,‬ווער איך געוואר אלעס וואס טוט זיך אויף‬ ‫שטאט דראהביטש דארט ווי זיין שווער האט‬ ‫די וועלט‪ ,‬דער מקורב איז ממש נשתוממם געווארן‬ ‫געוואוינט‪.‬‬ ‫פון די ווערטער פונעם הייליגען צדיק וואס איז‬ ‫געזאגט געווארן מיט א אמת'דיגקייט און תמימות‪.‬‬ ‫דארט אין דראהביטש האט מען דעם צדיק‬ ‫גאנץ אנפאנג איז דער צדיק וקדוש אנטלאפן‬ ‫גאר שיין אויף גענומען און מכבד געווען‪ ,‬גאר‬ ‫פון רבנות און נישט געוואלט נעמען קיין פאסטן‪,‬‬ ‫שנעל זענען די איינוואוינער פון דעם שטאט‬ ‫נאר ער האט געוואלט דינען דעם באשעפער‬ ‫געווארן צו געבינדן צו זייער רב‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫באשיידן פאר זיך אן קיין שטער‪ ,‬אבער בשנת‬ ‫געווען עפעס וואס מען האט געטון אן דעם דעת‬ ‫תקצ"ד ווען עס איז ליידיג געווארן דעם רבנות‬ ‫תורה פונעם גרויסן רב דער צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫שטעלע אין שטאט סיגוט‪ ,‬האט די טאטע דער‬ ‫הייליגער ישמח משה זייער מפציר געווען דעם זון‪,‬‬ ‫א יאר שפעטער בשנת תר"א ווען זיין הייליגע‬ ‫אז ער זאל נעמען דאס רבנות אין שטאט סיגוט‪.‬‬ ‫טאטע דער ישמח משה זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫האבן די אידן פון אוהעל גאר שטארק געמיטשעט‬ ‫די טאטע האט געשריבן א גאר שיינעם‬ ‫דעם זוהן רבי אלעזר ניסן‪ ,‬אז ער זאל קומען ממלא‬ ‫המלצה בריוו צו די קהלה אין סיגוט בזה"ל‪" ,‬היות‬ ‫מקום זיין אויפן טאטן'ס פלאץ אין אוהעל‪ ,‬אבער‬ ‫ושמעתי כי אתם מבקשים רב ומורה לקהלתכם‪,‬‬ ‫דער רב וואס האט געהאט א גאר שטארקע אהבה‬ ‫הנני בזה להודיעכם כי בני יחידי הרב ר' אלעזר ניסן‬ ‫צו די אידן פון דראהביטש‪ ,‬האט בשום אופן נישט‬ ‫ראוי לאותה איצטלא‪ ,‬והוא גדול כאחד הראשונים‬ ‫געוואלט איבער לאזן דעם שטאט‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫בחריפתו ובקיאותו וצדקתו וקדושתו‪ ,‬והגם כי כלום‬ ‫געשיקט זיין הייליגען זוהן דער הייליגער ייטב לב‬ ‫אב מעיד על בנו‪ ,‬אולם אנכי אגלה טפח ואכסה‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער זאל ממלא זיין דעם מקום פונעם זיידן‬ ‫טפחיים‪ ,‬ולא תבושו בו בעולם הזה ולא תכלמו בו‬ ‫אין אוהעל‪.‬‬ ‫בעולם הבא"‪.‬‬ ‫‪54‬‬ ‫דאן גע'גוסס'ט‪ ,‬ער האט געבעטן אז מען זאל אים‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז בעפאר די טאטע דער‬ ‫ברענגען זיין טאביק פושקע‪ ,‬דאן האט ער‬ ‫ישמח משה זי"ע איז נסתלק געווארן און ער האט‬ ‫אפגעראכטן זיין הייליגע עבודה מיטן שמעקן‬ ‫שוין מרגיש געווען אז ער גייט נסתלק ווערן פון די‬ ‫טאביק אזוי ווי ער האט זיך געפירט בחייו‪ ,‬און ער‬ ‫וועלט‪ ,‬האט ער גערופן זיינע מקורבים און‬ ‫איז דאן געווען אין א גרויסע דביקות‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז נאך מיין פטירה ווען‬ ‫גענדיגט די עבודה מיט די טאביק‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫איינער וועט ברויכן א ישועה‪ ,‬קען מען גיין צו מיין‬ ‫צוריק געלייגט אין בעט‪ ,‬און דאן האט דער צדיק‬ ‫זון רבי אלעזר ניסן‪ ,‬און מען וועט געהאלפן ווערן‬ ‫וקדוש צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫פונקט ווי ביי מיר‪ ,‬און די כח וואס איך האב געהאט‬ ‫מיט די קמיעות‪ ,‬האט מיין זון מיט זיין הייליג מויל‪,‬‬ ‫במשך דעם גאנצן שבת קודש האט מען אויפן‬ ‫און עס וועט מקיים ווערן דעם צדיק גוזר והקב"ה‬ ‫רעבעצין גארנישט אנגעזען‪ ,‬צוליב וואס מען טאר‬ ‫מקיים‪.‬‬ ‫נישט טרויערען בעצם יום השבת‪ ,‬אבער גלייך‬ ‫נאכן זמן מוצאי שבת‪ ,‬האט די רעבעצין אויס‬ ‫מען האט געזען דעם גאנצן לעבן פון דעם‬ ‫געבראכן אין א געוויין און געזאגט‪ ,‬יעדעס יאר יום‬ ‫צדיק וקדוש רבי אלעזר ניסן זי"ע‪ ,‬אז יעדע תנועה‬ ‫הקדוש האט מיר מיין הייליגע מאן געזאגט דעם‬ ‫וואס ער האט געטון איז געווען מיט כוונות און‬ ‫תוֹר ֶת‪,‬‬‫פסוק‪ַ ,‬פּ ְלגֵ י ַמיִ ם יָ ְרדוּ ֵעינָ י ַעל ‪‬א ָשׁ ְמרוּ ָ‬ ‫ייחודיים און גארנישט געטון סתם אזוי‪ ,‬ער האט‬ ‫אבער דאס יאר וועל איך זאגן ַפּ ְלגֵ י ַמיִ ם ֵתּ ַרד ֵעינִ י‬ ‫געהאט א גאר הויעכע עבודה מיטן שמעקן טאביק‪,‬‬ ‫ַעל ֶשׁ ֶבר ַבּת ַע ִמּי‪.‬‬ ‫מען האט געזען יעדעס מאל ער האט געשמעקט‬ ‫דעם טאביק‪ ,‬האט ער אריין געלייגט אן עבודה מיט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים שבת קודש ח' תשרי בשנת‬ ‫יחודים גדולים‪ ,‬איינמאל האט דער צדיק געזאגט‬ ‫תרט"ו‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין שטאט דראהביטש‪.‬‬ ‫אז די ר"ת פון טב"ק איז "ק'דוש ב'רוב ט'ובך"‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יקותיאל יהודה בעל ייטב לב מסיגוט‬ ‫זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי משה דוד אשכנזי אב"ד‬ ‫מעשיות‬ ‫טאלטשווא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שמואל מגארליץ זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איין וואך האט דער צדיק‬ ‫מנחם מענדל הורוויץ מסקאהל זי"ע‪,‬‬ ‫געוויילט אין שטאט ניר אין אונגארין‪ ,‬ערב שבת‬ ‫הרה"ק רבי נחום צבי מדראהביטש זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫קודש האט מען בשום אופן נישט געקענט טרעפן‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי דוד אונגאר מדאמבראווא זי"ע‪,‬‬ ‫קיין פיש אויף שבת קודש‪ ,‬דער בעל אכסניא האט‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת חנה רחל ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫פון דעם געהאט עגמת נפש אז ער קען נישט‬ ‫הרה"ק רבי ישראל הכהן רפפורט מטארנא זי"ע‪.‬‬ ‫באקומען קיין פיש לכבוד דעם גרויסן גאסט‪.‬‬ ‫סוף יאר בשנת תרי"ד‪ ,‬ווען דער צדיק איז‬ ‫אבער דער צדיק איז בכלל נישט געווען‬ ‫געווען ‪ 68‬יאר אלט די וואך בעפאר שבת סליחות‪,‬‬ ‫באזארגט‪ ,‬נאר האט געהייסן די פרוי פונעם בעל‬ ‫איז דער צדיק ליידער אריין געפאלן אין בעט און‬ ‫אכסניא צו אנגרייטן דעם טאפ מיט וואסער צוויבל‬ ‫זייער נישט געזונט געווארן‪ ,‬וואס ער איז שוין‬ ‫און אלעס וואס עס פעלט אויס צו קענען קאכן די‬ ‫ליידער קיינמאל נישט ארויס געקומען פון בעט‬ ‫פיש‪.‬‬ ‫ביז צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫א האלבע שעה בעפאר דעם זמן איז א פייגל‬ ‫שבת קודש ביינאכט שבת שובה ח' תשרי‬ ‫אריבער געפלויגן און אראפ געווארפן ביים שטוב‬ ‫בשנת תרט"ו‪ ,‬איז דער מצב שוין געווען גאר שווער‬ ‫פונעם רבין'ס אכסניא א גרויסע פיש וואס מען‬ ‫ביים רבין‪ ,‬גאנץ פרי שבת קודש א שעה בעפאר‬ ‫האט גלייך אפגעקאכט לכבוד שבת‪ ,‬און מען האט‬ ‫דעם הסתלקות האט זיך דער צדיק אויפגעזעצט‬ ‫געזען ווי דער גרויסער באשעפער זארגט פאר זיינע‬ ‫אויפן בעט‪ ,‬וואס די נאנטע האבן געזען אז דאס איז‬ ‫צדיקים און רצון יראיו יעשה‪.‬‬ ‫געווען העכערע כוחות‪ ,‬ווייל דער צדיק האט שוין‬ ‫‪55‬‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬איך קען יא זען א אלף אויפן הימל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער קינד מיט זיין חכמה געזאגט פארן רבין‪,‬‬ ‫דער זון הרה"ק רבי נחום צבי זי"ע דערציילט א‬ ‫אוודאי‪ ,‬ווען איך וואלט ווען געווען א רבי וואלט איך‬ ‫מעשה‪ ,‬וואס ווייזט די הייליגע אויגן וואס דער‬ ‫אויך געקענט זען א אלף אויפן הימל‪.‬‬ ‫טאטע רבי אלעזר ניסן זי"ע האט געהאט מיט די‬ ‫מעשה שהיה‪.‬‬ ‫די ווערטער פון דעם קינד האט מוצא חן‬ ‫געווען ביים צדיק‪ ,‬און ער האט געגעבן א גלעט‬ ‫ווען דער ברודער דער הייליגער ייטב לב זי"ע‬ ‫אויפן פנים פון דעם קינד און געזאגט‪ ,‬בזה"ל‪" ,‬דו‬ ‫איז נאך געווען רב אין שטאט אוהעל‪ ,‬איז ער איין‬ ‫בארדער‪ ,‬זאלסט מיר זיין א אלטער יוד"‪ ,‬וברכתו‬ ‫וואך שבת קודש געפארן צו זיין הייליגען רבין‬ ‫של צדיק עושה רושם‪ ,‬דער רבי אלכסנדר עוזר‬ ‫הרה"ק בעל זרע קודש מראפשיץ זי"ע‪ ,‬אויפן וועג‬ ‫האט גאר שטארק מאריך ימים געווען און געווען‬ ‫האט ער געקלערט זיך צו אפשטעלן באזיכען דעם‬ ‫געזונט און שטארק ביז סוף ימיו און נפטר געווארן‬ ‫טאטן אין דראהביטש‪.‬‬ ‫ביי די ניינציג יאר אלט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען דער ברודער רבי נחום הערש זי"ע האט‬ ‫אין ספרי תולדות בית סיגוט ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫געזען פון דערווייטענס דעם וואגן פונעם ברודער‪,‬‬ ‫איז ער שנעל אריין געלאפן צום טאטן מבשר זיין‬ ‫אז ווען דער הייליגער ישמח משה זי"ע האט‬ ‫געשיקט זיין זון דער צדיק רבי אלעזר ניסן אלס‬ ‫די גוטע בשורה‪ ,‬אז דער הייליגער ברודער דער‬ ‫בחור צום הייליגן חוזה פון לובלין זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫ייטב לב קומט יעצט און מן הסתם קומט ער אויף‬ ‫שבת קודש‪ ,‬האט זיך דער טאטע אנגערופן‪ ,‬ניין ער‬ ‫חוזה אים אויפגענומען מיט א גאר זעלטענעם‬ ‫חביבות און אים שרק מכבד געווען‪.‬‬ ‫קומט נישט אויף שבת‪ ,‬נאר ער פארט צו זיין רבין‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע נאר ער קומט‬ ‫מיך נאר באזיכען‪.‬‬ ‫דער חוזה האט אריינגעקוקט אין זיין הייליג‬ ‫פנים און זיך אנגערופן מיט התפעלות אויף זיין‬ ‫כך הוה ווען דער ברודער איז אנגעקומען האט‬ ‫אויסערגעווענליכער ריינקייט פון מוח און‬ ‫ער באשטעטיגט וואס דער טאטע האט געזאגט‪,‬‬ ‫מחשבה‪ ,‬און מעיד געווען‪" ,‬אז ער פארמאגט א‬ ‫דאן האט דער זון רבי נחום הערש געזען אז די‬ ‫נשמה וואס האט אין זיך נישט קיין שום שמץ פון‬ ‫טאטע האט דעם נסיעה פונעם ייטב לב שוין געזען‬ ‫שקר און קיין שום נטיה צו עניני עולם הזה"‪ ,‬זיין‬ ‫ווען ער איז ארויסגעפארן פון אוהעל‪.‬‬ ‫פאטער דער הייליגער ישמח משה פלעגט‬ ‫•••‬ ‫שפעטער זאגן‪ ,‬אז פון אלע זיינע קינדער האט רבי‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי אלעזר ניסן‬ ‫אלעזר ניסן געשעפט א געוואלדיגע מדריגה אין‬ ‫זי"ע האט איינמאל געוויילט אין שטאט‬ ‫אמת און פרישות‪.‬‬ ‫קליינווארשאני‪ ,‬און ער איז איין געשטאנען אין‬ ‫•••‬ ‫שטוב פון הרה"ח רבי אפרים איינציג ע"ה‪ ,‬דארט‬ ‫אין הקדמה פונעם ספר זכרון אלעזר ווערט‬ ‫איז אויך געווען א קליין יונגעל אלכסנדר עוזר‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש רבי אלעזר‬ ‫איינציג‪ ,‬וואס איז געווען דער זון פון דעם ברודער‬ ‫ניסן זי"ע האט געדינט אלס רב אין סיגוט‪ ,‬האבן זיך‬ ‫פון רבי אפרים‪ ,‬וואס איז ליידער נפטר געווארן‬ ‫מיט דער צייט געמאכט עטליכע תקיפים אין‬ ‫יונגערהייט‪ ,‬און דער קינד איז איין געשטאנען ביים‬ ‫שטאט וואס האבן אנגעפאנגען שפיצלעך און‬ ‫פעטער רבי אפרים‪.‬‬ ‫מחלוקת קעגן זיין רבנות‪ ,‬דער צדיק רבי אלעזר‬ ‫ניסן האט פארמאגט דעם פולן כח און שטיצע‪ ,‬סיי‬ ‫איין טאג איז דער קינד אריין אינעם שטוב‬ ‫פון זיין גרויסן פאטער דער הייליגער ישמח משה‬ ‫פונעם צדיק רבי אלעזר ניסן מדרוהוביטש זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און סיי פון די ערליכע אידן‪ ,‬צוריק צושלאגן‬ ‫האט דער צדיק געפרעגט דעם קינד‪ ,‬זאג נאר וואס‬ ‫און פארבלייבן אויפן פאסטן מיט געוואלד‪.‬‬ ‫לערנסטו אין חדר‪ ,‬האט דער קינד געזאגט "אלף"‪,‬‬ ‫האט דער צדיק געפרעגט דעם קינד‪ ,‬די קענסט‬ ‫אבער טראץ דעם האט ער קאטעגאריש‬ ‫זעהן א אלף אויפן הימל‪ ,‬האט דער קינד געזאגט‪,‬‬ ‫אפגעזאגט אריינצוגיין אין א קריג מיט די אידן פון‬ ‫אז ער קען נאר זען א אלף אונעם סידור‪ ,‬האט דער‬ ‫‪56‬‬ ‫מחיצה‪ ,‬ווייל זיין גאנצע הארץ איז ריין פון יעדע‬ ‫שטאט סיגוט‪ ,‬ער האט געזאגט‪ ,‬אז אפילו די‬ ‫פניה אדער נגיעה"‪.‬‬ ‫שענסטע רבנות אויף דער וועלט איז נישט ווערט‬ ‫•••‬ ‫קיין איין רגע פון שנאת חנם און מחלוקת‪ ,‬ער האט‬ ‫אין מסורות וסיפורי חסידים לבית סיגוט ווערט‬ ‫פשוט איינגעפאקט זיינע פעקלעך‪ ,‬איבערגעלאזט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע האט‬ ‫דאס רבנות און פארלאזט די שטאט מיט א‬ ‫געהאט אזא געוואלדיגע שמירת עינים‪ ,‬אז זיין‬ ‫פולקאמען רואיגקייט‪ ,‬און צוליב זיין גרויסער‬ ‫בליק איז קיינמאל נישט ארויסגעגאנגען פון זיינע‬ ‫מידה פון שלום האט אים די השגחה שפעטער‬ ‫ד' אמות‪ ,‬איינמאל אינדערפרי ביים לייגן תפילין‪,‬‬ ‫געפירט קיין דראהביטש‪ ,‬וואו ער האט געדינט‬ ‫איז די רצועה פונעם של ראש געווארן‬ ‫יארן לאנג בכבוד ובמנוחה‪.‬‬ ‫פארפלאנטערט הינטער זיין רוקן‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫אלעזר ניסן האט פרובירט עס אויסצופלאנטערן‬ ‫אין הקדמה פונעם ספר ייטב לב ווערט‬ ‫מיט די הענט פון אונטן‪ ,‬אבער ער האט זיך בשום‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז זיין גרויסער זון‪ ,‬דער הייליגער ייטב‬ ‫אופן נישט געוואלט אויסדרייען דעם קאפ אדער‬ ‫לב מסיגוט זי"ע‪ ,‬פלעגט שטענדיג דערציילן מיט א‬ ‫הייבן די אויגן אויף צוריקוועגס‪ ,‬כדי נישט צו זען‬ ‫ציטער‪ ,‬איבער דער אומבאגרייפליכער קדושה און‬ ‫עפעס חוץ זיין גמרא און זיינע ד' אמות‪.‬‬ ‫פרישות פון זיין הייליגען פאטער דער צדיק רבי‬ ‫אלעזר ניסן זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער ייטב לב האט‬ ‫ווען איינער פון די שטוב‪-‬מענטשן האט אים‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז זיין פאטער האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער קוקט זיך נישט פשוט אום‬ ‫כמעט נישט ארויסגעקוקט פון זיינע ד' אמות‪ ,‬און‬ ‫אין שפיגל אדער דרייט זיך אויס צו זען וואו עס‬ ‫האט געלעבט מיט א געוואלדיגע פרישות‪.‬‬ ‫האלט‪ ,‬האט ער געענטפערט מיט אן אמת'דיגער‬ ‫תמימות‪" ,‬אן אויג וואס מען היט פארן אויבערשטן‪,‬‬ ‫ווען דער טאטע האט געגעסן‪ ,‬איז דאס בלויז‬ ‫פארקוקט מען נישט אפילו איין רגע פאר קיין שום‬ ‫געווען כדי צו האלטן דעם גוף ביים לעבן צו עבודת‬ ‫פריוואטע באקוועמליכקייט"‪.‬‬ ‫הבורא‪ ,‬אן קיין שום טעם פון תאוות אכילה‪ ,‬ווען‬ ‫•••‬ ‫ער פלעגט זיצן ביי דער גמרא‪ ,‬איז ער געווען אזוי‬ ‫אינעם ספר זכרון אלעזר ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫פארטיפט אין די תורה‪ ,‬אז מען האט געקענט שיסן‬ ‫דער הייליגער ייטב לב זי"ע פלעגט מעיד זיין אויף‬ ‫מיט ביקסן לעבן אים און ער וואלט עס נישט‬ ‫זיין פאטער דער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע‪ ,‬אז מען‬ ‫באמערקט‪ ,‬און דער הייליגער ייטב לב האט‬ ‫האט אויף אים בחוש געקענט זעהן די מדריגה פון‬ ‫געשריבן אויף אים אין די הקדמה פון זיין ספר‬ ‫"צדיק אוכל לשובע נפשו"‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬פרוש מכל תענוגי עולם הזה מנעוריו‪ ,‬ולא‬ ‫פסק פומיה מגירסא יומם ולילה"‪.‬‬ ‫איינמאל האט די רעבעצין געמאכט א טעות‬ ‫•••‬ ‫אין דער קאך‪ ,‬און אנשטאט אריינצולייגן צוקער אין‬ ‫אינעם קונטרס מסורת צדיקים ווערט‬ ‫דער מאכל‪ ,‬האט זי בטעות אריינגעשאטן א גרויסע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫מאס זאלץ‪ ,‬אזוי ווייט אז עס איז געווען ממש‬ ‫זי"ע האט געהאט אן אויסערגעווענליכן כבוד פארן‬ ‫אוממעגליך צו פארזוכן פאר א נארמאלן מענטש‪,‬‬ ‫צדיק רבי אלעזר ניסן מדראהביטש זי"ע‪ ,‬עס‬ ‫דער צדיק רבי אלעזר ניסן איז געזעצן ביי דער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי אלעזר‬ ‫סעודה פארטיפט אין זיינע הייליגע מחשבות‪ ,‬און‬ ‫ניסן איז געקומען קיין בעלזא‪ ,‬האט דער בעלזער‬ ‫האט געגעסן די גאנצע שיסל ביזן לעצטן לעפל אן‬ ‫רב זיך אויפגעשטעלט מלוא קומתו פאר אים מיט א‬ ‫קיין שום שינוי אויפן פנים‪.‬‬ ‫מורא'דיגן הכנעה‪.‬‬ ‫ערשט ווען די רעבעצין איז צוגעגאנגען און‬ ‫דער הייליגער שר שלום האט דעמאלט זיך‬ ‫אליין געקאסט וואס איז געבליבן אין טאפ‪ ,‬האט זי‬ ‫אויסגעדריקט פאר די מקורבים איבער דער‬ ‫זיך דערשראקן און אים געפרעגט מיט ציטער‪,‬‬ ‫לויטערקייט פון רבי אלעזר ניסן'ס תפילות‪,‬‬ ‫"וויאזוי האט דער רבי דאס געקענט עסן‪ ,‬עס איז‬ ‫זאגענדיג בזה"ל‪" ,‬ער איז א איש נקי וטהור וואס זיין‬ ‫דאך מרה כלענה"‪ ,‬האט דער צדיק רבי אלעזר ניסן‬ ‫דאווענען שניידט דורך אלע רקיעים אן קיין שום‬ ‫‪57‬‬ ‫פונעם שמש"‪ ,‬דאס איז געווען זיין געוואלדיגע און‬ ‫איר געענטפערט מיט א שטילקייט‪" ,‬איך האב‬ ‫אמתע עניוות‪.‬‬ ‫באמת גארנישט געשפירט‪ ,‬ביים עסן טראכט מען‬ ‫•••‬ ‫דאך נאר צו געבן כח פארן גוף כדי צו קענען דינען‬ ‫אין ספרי תולדות בית סיגוט ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫דעם בורא‪ ,‬נישט צו הנאה האבן פונעם טעם פון‬ ‫אז נאך דער פטירה פון זיין גרויסן פאטער דער‬ ‫שפייז"‪.‬‬ ‫הייליגער ישמח משה זי"ע‪ ,‬זענען אסאך פון די‬ ‫•••‬ ‫חסידים געקומען צו לויפן קיין דראהביטש‪ ,‬און‬ ‫אינעם ספר תפארת בנים לבית סיגוט ווערט‬ ‫געוואלט מקבל זיין אויף זיך זיין מרות‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זיין פאטער דער הייליגער ישמח‬ ‫איבערנעמען די הנהגה פון די חסידים און זיצן‬ ‫משה זי"ע‪ ,‬פלעגט זאגן אויף זיין הייליגען זוהן נאך‬ ‫ביים רבי'שן טיש ווי זיין פאטער‪.‬‬ ‫יונגערהייט מיט גרויס התפעלות‪" ,‬מיין זון אלעזר‬ ‫ניסן קען שוין פירן רעביסטעווע‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫אבער דער צדיק רבי אלעזר ניסן האט בשום‬ ‫גארנישט אויף דער וועלט"‪.‬‬ ‫אופן נישט מסכים געווען אנצונעמען דאס רבנות‪,‬‬ ‫ער האט זיך געשטעלט אין דער זייט מיט א‬ ‫די חסידים אין דראהביטש האבן פארציילט‪,‬‬ ‫געוואלדיגער הכנעה און געזאגט‪" ,‬איך בין נישט‬ ‫אז ווען ער פלעגט דאווענען די הייליגע טעג‪ ,‬ראש‬ ‫ראוי צו דעם‪ ,‬און איך האב קיינמאל נישט געזוכט‬ ‫השנה און יום כיפור‪ ,‬איז זיין גאנצער קערפער‬ ‫גדולה"‪ ,‬און ער האט אוועקגעשיקט די חסידים און‬ ‫געווען ווי א ברענענדיגער פייער‪-‬פלאם‪ ,‬ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ווער עס זוכט אן אמת'ן מנהיג זאל גיין‬ ‫פלעגט זיך אויסציען העכער די כוחות פונעם גוף‪,‬‬ ‫צו אנדערע גדולי הדור אדער צו זיין אייגענעם זוהן‬ ‫אן נעמען קיין שום הפסקה אדער שפירן קיין שום‬ ‫דער הייליגער ייטב לב זי"ע‪ ,‬וואס איז שוין‬ ‫שוואכקייט‪ ,‬ווייל זיין גשמיות איז געווען אינגאנצן‬ ‫דעמאלט געווען א בארימטער מנהיג עדת ישורון‪,‬‬ ‫בטל צום רוחניות‪ ,‬ביז היינטיגע יארן האבן זקני‬ ‫ער אליין איז געבליבן זיצן פארקראכן אין זיין ד'‬ ‫אנ"ש איבערגעגעבן‪ ,‬אז ווער עס האט אים געזען‬ ‫אמות אין דראהביטש‪ ,‬זיך באגנוגנט מיטן פשוט'ן‬ ‫שטיין ביים עמוד מיט זיין טלית איבערן קאפ‪ ,‬האט‬ ‫רבנות‪ ,‬און באהאלטן זיין עבודה פון יעדן אויג‪.‬‬ ‫געזען א בילד פון א מלאך השם צבקות וואס האט‬ ‫•••‬ ‫קיין שום שייכות מיט דער ערדישער וועלט‪.‬‬ ‫אינעם הקדמה פונעם ספר ייטב לב ווערט‬ ‫•••‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז די געוואלדיגע איידעלע עניוות‬ ‫אין די מסורות וזכרונות רבני גליציה ווערט‬ ‫פונעם צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע איז אויך שטארק‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די זקנים פון שטאט דראהביטש‬ ‫ניכר געווען אין זיינע תורות און חיבורים‪ ,‬און דער‬ ‫האבן דערציילט‪ ,‬אז איינמאל פאר די ימים נוראים‬ ‫זוהן דער הייליגער ייטב לב זי"ע האט געשריבן אין‬ ‫האט מען געזען דער צדיק רבי אלעזר ניסן זיצן אין‬ ‫דער הקדמה צום ספר "זכרון אלעזר"‪ ,‬אז זיין‬ ‫בית המדרש און ביטערליך וויינען מיט בכיות‬ ‫פאטער פלעגט שטענדיג אויסמעקן און באהאלטן‬ ‫עצומות‪ ,‬ווען איינער פון די נאנטע מקורבים האט‬ ‫זיינע אייגענע חידושים‪ ,‬און האט כמעט קיינמאל‬ ‫געוואגט צו פרעגן פארוואס דער מרא דאתרא איז‬ ‫נישט געוואלט לאזן דרוקן זיינע כתבים ביים לעבן‪,‬‬ ‫אזוי צעבראכן‪.‬‬ ‫ווייל ער האט געהאלטן אז זיינע ווערטער זענען‬ ‫נישט גענוג וויכטיג צו פארנעמען פלאץ אינעם‬ ‫האט ער געענטפערט מיט אן אויפריכטיגן‬ ‫אידישן ספרים שאנק‪.‬‬ ‫אמת פונעם טיפעניש פון הארץ‪" ,‬איך קוק זיך צו‬ ‫צום שמש פונעם שול‪ ,‬ער שטייט אויף יעדן טאג‬ ‫און ווען ער האט שוין יא געזאגט א טיפן רעיון‬ ‫פארטאגס‪ ,‬צינדט אן דעם אויוון‪ ,‬גרייט צו די ליכט‬ ‫אדער א פסק הלכה‪ ,‬פלעגט ער דאס זאגן בדרך‬ ‫און עפנט די טירן פאר אידן במסירות נפש ממש‬ ‫אפשר און מיט אזא שפראך ווי איינער וואס חזר'ט‬ ‫לשם שמים‪ ,‬אן קיין שום כבוד אדער שוחד‪ ,‬אבער‬ ‫בלויז איבער וואס ער האט געהערט פון‬ ‫איך‪ ,‬מיין תורה און מיין עבודה זענען דאך‬ ‫פריערדיגע‪ ,‬און נישט ווי אן אייגענער מחדש‪,‬‬ ‫ארומגענומען מיט כבוד הרבנות‪ ,‬און ווער ווייסט‬ ‫אלעס כדי קיינער זאל אים נישט אנקוקן פאר אן‬ ‫וויפיל פניות זענען דערין אריינגעמישט‪ ,‬הלואי זאל‬ ‫אויסנאם אדער א גרויסער בעל השגה‪.‬‬ ‫מיין חלק לעולם הבא זיין אזוי ריין און זיכער ווי‬ ‫‪58‬‬ ‫וואס מען קען טאן‪ ,‬דער צדיק רבי אלעזר ניסן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואס איז געווען מפורסם מיט זיין פרישות און‬ ‫אין מסורות וסיפורי חסידים לבית סיגוט ווערט‬ ‫פלעגט קיינמאל נישט רעדן וועגן גשמיות אדער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק רבי אלעזר‬ ‫עסקנות‪ ,‬האט זיך איינגעשלאסן אין זיין חדר פאר‬ ‫ניסן זי"ע געפארן אויפן וועג פון דראהביטש צו א‬ ‫עטליכע שעה אין תפילה‪.‬‬ ‫שכינות'דיג שטעטל פאר אן ענין פון חיזוק הדת‪,‬‬ ‫אינמיטן וועג‪ ,‬אין א מדבר'דיגן פלאץ ווייט פון א‬ ‫ווען דער צדיק איז ארויסגעקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫ישוב‪ ,‬איז דער בעל עגלה פלוצלונג איינגעפאלן‬ ‫געזאגט פאר די שלוחים מיט א רואיגקייט‪" ,‬גייט‬ ‫מיט א שווערער אטאקע און שרעקליכע קראמפן‪,‬‬ ‫אהיים און זארגט זיך נישט‪ ,‬דער פריץ וועט אייך‬ ‫ביז ער האט שוין נישט געקענט אטעמען און איז‬ ‫מער נישט שלעכטס טאן"‪ ,‬לפלא‪ ,‬נאך יענעם זעלבן‬ ‫געלעגן אויף דער ערד כמעט אן באוואוסטזיין‪.‬‬ ‫טאג איז געקומען די גוטע בשורה‪ ,‬אז דער פריץ‬ ‫איז פלוצלונג געווארן פאראליזירט און באפאלן‬ ‫איינע פון די מיטפארער'ס וואס איז געווען‬ ‫מיט א פאניק‪ ,‬און ער האט גלייך באפוילן פאר זיינע‬ ‫מיט זיי איז געווארן איבערגעשראקן‪ ,‬נישט‬ ‫משרתים אפצושטעלן אלע צרות און צוריקציען‬ ‫וויסנדיג וויאזוי מען קען ראטעווען א מענטשנס‬ ‫די גזירה קעגן די אידן‪.‬‬ ‫לעבן אין אזא וויסטעניש אן קיין דאקטער אדער‬ ‫•••‬ ‫רפואות‪ ,‬דער צדיק רבי אלעזר ניסן איז‬ ‫אין לקוטי דברי תורה וסיפורים לבית סיגוט‬ ‫צוגעגאנגען צום קראנקן מיט א גרויסער‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז עס איז געווען א מעשה מיט‬ ‫רואיגקייט‪ ,‬האט ארויסגענומען זיין טאבאק‪-‬‬ ‫א חשובע איד פון סיגוט וואס איז געווען יארן לאנג‬ ‫פושקע‪ ,‬און אנגערירט דעם קראנקן און אים‬ ‫פארהייראט און נישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪,‬‬ ‫אנגעוואונטשן מיט א שטילן טאן‪" ,‬דער‬ ‫דער איד איז געקומען צו צדיק רבי אלעזר ניסן‬ ‫אויבערשטער זאל דיר געבן כח‪ ,‬שטיי אויף אויף די‬ ‫זי"ע און צו אים געוויינט מיט ביטערע טרערן‬ ‫פיס און לאמיר גיין ווייטער"‪.‬‬ ‫איבער זיין צרה אז ער האט נאכנישט זוכה געווען‬ ‫לפלא‪ ,‬עטליכע מינוט זענען אריבער‪ ,‬און דער‬ ‫צו האבן א קינד‪.‬‬ ‫בעל עגלה האט זיך אינגאנצן ערהוילט‪,‬‬ ‫אויפגעשטאנען פריש ווי גארנישט וואלט‬ ‫דער צדיק רבי אלעזר ניסן‪ ,‬וואס האט‬ ‫פאסירט‪ ,‬און האט געקענט פירן די פערד ביזן ציל‪,‬‬ ‫שטענדיג פרובירט אויסצומיידן פון באווייזן‬ ‫ווען דער אנדערער איד האט זיך געוואונדערט‬ ‫מופתים אדער ישועות בגלוי‪ ,‬האט נישט געגעבן‬ ‫אויף דעם אפענעם נס‪ ,‬האט דער צדיק רבי אלעזר‬ ‫קיין גרויסע הבטחות אדער קמיעות‪ ,‬אנשטאט‬ ‫ניסן אים באווארנט און געזאגט‪" ,‬דערצייל דאס‬ ‫דעם האט ער אים געהייסן‪" ,‬נעם א סכום געלט און‬ ‫נישט פאר קיינעם‪ ,‬פשוט דער כח פונעם טאטן דער‬ ‫פארטייל דאס פאר עכטע עניים בסתר‪ ,‬אזוי אז‬ ‫הייליגער ישמח משה זי"ע האט דעם בעל עגלה‬ ‫קיינער זאל נישט וויסן ווער דער נותן איז‪ ,‬און די‬ ‫אונטערגעהאלטן"‪.‬‬ ‫זכות פון דער באהאלטענער צדקה וועט ברענגען‬ ‫•••‬ ‫די ישועה"‪.‬‬ ‫אין די ספרי תולדות קהילת דראהביטש ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט דראהביטש האט‬ ‫דער צדיק האט זיך דעמאלט צוגעשטעלט‬ ‫געוואוינט א פריץ וואס איז געווען א גרויסער‬ ‫צום עמוד און געזאגט עטליכע קאפיטלעך תהלים‬ ‫שונא ישראל‪ ,‬איין יאר האט דער פריץ‬ ‫פאר יענעם מענטש מיט טרערן‪ ,‬און ביז איין יאר‬ ‫ארויסגעגעבן א בייזע גזירה קעגן די ארטיגע‬ ‫איז יענער איד געהאלפן געווארן מיט א בן זכר‪ ,‬און‬ ‫אידישע קרעמער און חכורות‪-‬לייט‪ ,‬וואס האט‬ ‫שפעטער האבן די חסידים באמערקט‪ ,‬אז יעדעס‬ ‫געקענט ברענגען צענדליגער משפחות צו א‬ ‫מאל וואס דער צדיק רבי אלעזר ניסן האט‬ ‫הונגער ממש‪.‬‬ ‫געוואלט פועל'ן א ישועה פאר אן איד‪ ,‬האט ער‬ ‫דאס באהאלטן אונטער דער מצוה פון צדקה בסתר‪,‬‬ ‫די ראשי הקהילה זענען געקומען צולויפן צום‬ ‫כדי דער נס זאל נישט געריפן ווערן אויף זיין‬ ‫רב‪ ,‬דער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע‪ ,‬מיט גרויס‬ ‫אייגענעם נאמען‪.‬‬ ‫געוויין‪ ,‬און געבעטן ער זאל מתפלל זיין און זעהן‬ ‫‪59‬‬ ‫פאר זיינע באגלייטער‪" ,‬מיר בלייבן דא אויפן ברעג‪,‬‬ ‫•••‬ ‫מיר גייען נישט ארויף אויף דער שיף"‪.‬‬ ‫אין מסורות זקני חסידי סיגוט ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין די יארן פונעם קייסערליכן‬ ‫די באגלייטער האבן נישט פארשטאנען‪ ,‬ווייל‬ ‫רוסיש‪-‬עסטרייכישן ראיאן‪ ,‬איז דער גזירת הצבא‬ ‫דער וועג איז געווען דרינגענד און מען וואלט‬ ‫)קאנטאניסטן און לאנג‪-‬יעריגע מיליטער‪-‬דינסט(‬ ‫געדארפט ווארטן אסאך שעה ביז די קומענדיגע‬ ‫געווען א שרעקליכע צרה פאר אידישע משפחות‪,‬‬ ‫שיף‪ ,‬דער קאפיטאן האט אפגעלאכט פונעם צדיק‬ ‫א יונגער בחור‪ ,‬אן איינציג קינד ביי זיין מוטער אן‬ ‫און ארויסגעפארן מיטן שיף‪ ,‬קוים עטליכע מינוט‬ ‫אלמנה אין דראהביטש‪ ,‬איז געכאפט געווארן צום‬ ‫שפעטער‪ ,‬האט זיך אינמיטן טייך אויפגעהויבן א‬ ‫מיליטערישן עקזאמען‪ ,‬און עס איז נישט געווען‬ ‫שווערער ווינט‪-‬שטורעם‪ ,‬די שיף האט זיך‬ ‫קיין שום וועג אים ארויסצודרייען פון די הענט פון‬ ‫איבערגעדרייט אין די טיפע וואסערן‪ ,‬און אסאך‬ ‫די שטרענגע אפיצירן‪.‬‬ ‫פונעם פראכט איז פארלוירן געגאנגען צוזאמען‬ ‫מיט גרויסע שאדנס און סכנת נפשות פאר די‬ ‫די מוטער איז געקומען צו לויפן צום צדיק רבי‬ ‫פאסאזשירן‪ ,‬ערשט דעמאלט האבן די מקורבים‬ ‫אלעזר ניסן‪ ,‬מיט ביטערע טרערן‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫געזען זיין רוח הקודש‪ ,‬אז ער האט פאראויסגעזען‬ ‫אלעזר ניסן האט איר געהייסן‪ ,‬אז דער בחור זאל‬ ‫די סכנה וואס לויערט אויף יענער שיף‪.‬‬ ‫קומען צו אים אין שטוב פאר ער גייט צום‬ ‫•••‬ ‫דאקטער פון דער מיליטער‪-‬קאמיסיע‪ ,‬ווען דער‬ ‫אין תולדות צדיקי סיגוט ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫בחור איז אריינגעקומען‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫אין יענע יארן זענען די הייזער אין די גאליציאנער‬ ‫אלעזר ניסן אים אריינגעקוקט אין די אויגן פאר א‬ ‫שטעטלעך געווען געבויט פון פשוט'ע האלץ‪ ,‬און‬ ‫לאנגע מינוט אן ארויסרעדן א ווארט‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫א פייער האט געקענט פארברענען א גאנץ‬ ‫בלויז געזאגט‪" ,‬גיי געזונטערהייט‪ ,‬מען וועט‬ ‫שטעטל חלילה‪ ,‬איין זומערדיגן נאכמיטאג האט‬ ‫גארנישט געפינען"‪.‬‬ ‫אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה נעבן דעם‬ ‫מארק‪-‬פלאץ אין דראהביטש‪ ,‬און דער ווינט האט‬ ‫ווען דער בחור איז אנגעקומען פאר דער‬ ‫געבלאזן די פלאמען דירעקט אין דער ריכטונג‬ ‫קאמיסיע‪ ,‬האט דער מיליטערישער דאקטער אים‬ ‫פונעם אידישן קווארטאל און דעם גרויסן בית‬ ‫אנגעהויבן אונטערזוכן‪ ,‬פלוצלונג האט דער‬ ‫המדרש‪.‬‬ ‫דאקטער זיך אנגערופן מיט כעס צו די אפיצירן‪,‬‬ ‫די מענטשן זענען ארומגעלאפן אין א בהלה‬ ‫"פארוואס שלעפט איר מיר א קראנקן און שוואכן‬ ‫מיט עמערס וואסער‪ ,‬אבער די פלאמען זענען נאר‬ ‫מענטש וואס קען קוים שטיין אויף די פיס‪ ,‬ער טויג‬ ‫געווארן גרעסער‪ ,‬א גרופע אידן זענען‬ ‫נישט פאר קיין שום מיליטער"‪ ,‬מ'האט אים גלייך‬ ‫אריינגעלאפן צום הייליגן רב מיט געשרייען‪ ,‬אז די‬ ‫באפרייט אויף אייביג‪ ,‬דער בחור אליין האט‬ ‫גאנצע שטאט גייט חלילה אונטער‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין יענע מינוט וואס דער דאקטער‬ ‫אלעזר ניסן איז געשטאנען ביים פענסטער מיט‬ ‫האט אים אנגערירט‪ ,‬האט ער געשפירט ווי דער‬ ‫זיין גארטל‪ ,‬געשאקלט מיט די ליפן א שטילע‬ ‫הייליגער בליק פונעם דראהביטשער רב שטייט‬ ‫תפילה‪ ,‬און דערנאך ארויסגעגאנגען צום טיר‪ ,‬און א‬ ‫נאך אלץ פאר זיינע אויגן‪.‬‬ ‫וואונק געטאן מיט זיין שטעקן קעגן דעם ווינט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספרי זכרונות לבית אוהעל ודראהביטש‬ ‫אין יענע זעלבע סעקונדע האט זיך דער ווינט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק רבי‬ ‫פלוצלונג איבערגעדרייט אויף דער פארקערטער‬ ‫אלעזר ניסן געווען אויפן וועג אריבער צו גיין א‬ ‫זייט צו א ליידיגן פעלד‪ ,‬די פייער‪-‬צינגען האבן‬ ‫גרויסן טייך אויף א שיף‪ ,‬די שיף איז שוין געווען‬ ‫אנגעהויבן איינזינקען‪ ,‬און ביז א קורצער צייט איז‬ ‫כמעט פול מיט גוים און סוחרים‪ ,‬און דער קאפיטאן‬ ‫דער גאנצער שריפה פארלאשן געווארן אן דעם‬ ‫האט שוין געוואלט ארויספארן‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫וואס עס זאל אנרירן אפילו איין אידיש הויז‪ ,‬די‬ ‫אלעזר ניסן איז צוגעגאנגען צום ברעג‪ ,‬אבער‬ ‫שטאט‪-‬לייט האבן דאס אנגעקוקט אלס אן‬ ‫אנשטאט ארויפצוגיין‪ ,‬האט ער זיך פלוצלונג‬ ‫אפענער מופת למעלה מדרך הטבע‪.‬‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬געטאפט זיין שטערן‪ ,‬און געזאגט‬ ‫‪60‬‬