יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — האזינו - שבת תשובה (2026-09-14)

בס"ד
יארצייטן פון
צדיקים
שבת פרשת
האזינו תשפ"ז
שרי
פון ב' תשרי – ביז ח' תשרי
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים
ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א
יענטא בת הרה"ח
ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע
ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
זונטאג -ב' דראש השנה
ז
מאנטאג -ג' תשרי
הגה"ק רבי אברהם אבלי ב"ר חיים הלוי זי"ע) ,גומבינער( ,בעל מגן אברהם ,מקאליש.
דינסטאג -ד' תשרי
הרה"ק רבי יצחק זעקיל ארי' לייב ב"ר מתתיהו זי"ע) ,וורמסר(,
הבעל שם ממיכלשטאט.
מיטוואך -ה' תשרי
הגה"ק רבי חנוך הענדיל ב"ר שלמה זלמן זי"ע) ,שעכטער( ,שו"ב בק"ק ראדאוויץ.
דאנערשטאג -ו' תשרי
הרה"ק רבי יהודה ארי' לייב ב"ר ברוך זי"ע ,הסבא קדישא משפאלע.
"הנקרא דער הייליגער שפאלער זיידע"
פרייטאג -ז' תשרי
הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר מרדכי זי"ע) ,טווערסקי( ,אדמו"ר ממאקארוב.
שבת קודש -ח' תשרי
הרה"ק רבי אלעזר ניסן ב"ר משה זי"ע) ,טייטלבוים( ,בעל זכרון אלעזר ,מדראהביטש.
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
זיין ספר אויף זיין רבי בזה"ל" ,יפיפית מבני אדם
יארצייט ג' תשרי
צרופה אמרותיו להגידם ,חריפין ונהירין כאודם,
קדוש מקום יסודם ,ה"ה אהובי מורי ורבי".
הגה"ק רבי אברהם אבלי ב"ר חיים הלוי זי"ע
)גומבינער( ,בעל מגן אברהם ,מקאליש
בשנת ת"כ איז ער אריבער צום שטאט קאליש,
גאנץ אנפאנג האט ער געדינט אלס מלמד תינוקות
אין שטאט ,אבער ווען די אידן פון שטאט האבן ער איז געבוירן אין שטאט גומבין ,בשנת שצ"ז.
איינגעזען דאס גדלות פון דעם גאון ,האט מען אים
דאן אויף גענומען אלס ראש ישיבה ,און גאר צו זיין טאטן הגה"ק רבי חיים הלוי דומ"ץ
גרויסע גאונים און תורה ריזן זענען געקומען גומבין זי"ע ,הי"ד ,וואס איז ליידער אומגעקומען
לערנען תורה ביי דעם גאון ,און גרויסע גדולי אויף קידוש ד' בשנת תט"ו נאך די גזירות ת"ח ות"ט
ישראל זענען פון זיין ישיבה ארויס געקומען ,אויך דורך די קאזאקען און דער שר הצורר חמלניצקי
איז ער אריין אלס דיין אין די בית דין פון הגה"ק רבי ימ"ש.
ישראל שפירא מקאליש זי"ע דער זון פונעם
הייליגען מגלה עמוקות זי"ע. ער איז שוין פון אלס גאר יונג קינד געווען
מפורסם אלס א גאון הגאונים און א חריף ולמדן
ער האט ארויסגעגעבן גאר גרויסע תלמידים עצום בתורה ,ער האט עוסק געווען בתורה יומם
גאונים וקדושים ובתוכם. ולילה בקדושה ובטהרה מיט א געוואלדיגע
התמדה ,ער איז געווען א בקי בש"ס ופוסקים און
הגה"ק רבי מאיר בעל מהר"ם א"ש מאייזנשטאט בנגלה ובנסתר ,ער איז געווען א בקי נפלא און
זי"ע, געקענט בעל פה אלע כתבי האריז"ל און ספר
הגה"ק רבי אליה שפירא בעל אליה רבה ואליה זוטא הכוונות.
מפראג זי"ע.
אבער מיט זיין גרויס עניוות האט ער כסדר
ווערט דערציילט אז איינמאל איז דער געזאגט ,אז ער איז נישט באקאנט אין תורת
הייליגער ש"ך זי"ע געקומען באזוכן דעם שטאט הנסתר ,און וויבאלד ער איז געווען זיין גאנץ לעבן
קאליש ,און איינע פון די תלמידים פונעם הייליגען אזוי באהאלטן ,איז דער צדיק נישט געווען אזוי
מגן אברהם האט געזאגט פארן הייליגען ש"ך זי"ע מפורסם בחייו ,אבער לאחר פטירתו ,ווען עס איז
א תשובה וואס ער האט געהערט פון זיין רבין דער ארויס געקומען זיין הייליגע חיבור מגן אברהם ,איז
הייליגער מגן אברהם. דער צדיק נתפרסם געווארן ,און זיין חיבור איז
מקובל געווארן אין די גאנצע וועלט ,צדיקים האבן
דער הייליגער ש"ך איז מורא'דיג נתפעל מעיד געווען ,אז דער צדיק האט געהאט כמה
געווארן און ער האט דאן געבעטן די שטאט פעמים גילוי אליהו הנביא ז"ל.
מענטשן ,אז מען זאל דעם הייליגען מגן אברהם
אויפנעמען אלס רב אין שטאט ,אבער מיט זיין ער איז געווען א תלמיד מובהק פון הגה"ק רבי
גרויס עניוות האט ער נישט געוואלט נעמען קיין יצחק מפוזנא בעל שו"ת באר יצחק זי"ע ,און ער
רבנות ,נאר ער איז דאן געווארן דומ"ץ אין שטאט האט פין דעם רבין גאר אסאך תורה געלערנט ,די
קאליש. רבי האט גאר שנעל איינגעזען דעם גדלות פון זיין
תלמוד און זיין עבודה בקדושה וטהרה ,און
בשנת תכ"ה האט דער גאון אנגעהויבן שרייבן דערפאר האט ער דעם תלמיד גאר שטארק מכבד
זיין הייליגען חיבור "מגן אברהם" ,און דאס האט געווען און מחבב געווען.
גענומען גאנצע זעקס יאר ,ווי באקאנט האט דער
גאון געלעבט אין א גרויסע דחקות ,און צוליב דעם מען קען זעהן די געוואלדיגע קשר צווישן
האט ער נישט געהאט קיין געלט צו קויפן קיין דעם תלמיד און זיין גרויסן רבין ,ווי דער תלמיד
פאפיר צו שרייבן זיינע חידושים ,און דערפאר האט דער הייליגער מגן אברהם זי"ע דריקט זיך אויס אין
1
לערנען דעם הייליגען חיבור מגן אברהם ,איין טאג ער געניצט איבער געבליבענע פאפיר ,אויך איז
נאכן שיעור מיט די חברותא ,איז דער הייליגער באקאנט ,אז א גרויסע חלק פונעם ספר מגן
מגיד אריין צו זיין רבין'ס שיעור ,אזוי ווי ער קומט אברהם ,איז דאס ערשטע מאל געשריבן געווארן
אריין אין שטוב ,זאגט אים זיין רבי ר' שמעלקא אויף די ווענט פון זיין שטוב.
זי"ע בזה"ל" ,אויף דיין פנים דערקענט זיך אז די
האסט יעצט געלערנט דעם הייליגען ספר מגן זיין גדלות בתורה איז דאן מפורסם געווארן
אברהם ,דע לך כי הלימוד בספר מגן אברהם ,מביא אין די וועלט ,צענדליגע גדולים און גאונים בתורה
הארות נפלאות בלב כל חכם לב". זענען צו דעם גאון געקומען פרעגן גאר שווערע
שאלות ,און אפילו סוף ימיו ווען ער איז שוין
הרה"ק רבי לייב שרה'ס זי"ע האט זיין גאנץ ליידער געווען קראנק און שוואך און געלעגן אין
לעבן גאר אסאך גערעדט איבער די גדלות בתורה בעט מיט יסורים ,האט דער גאון נישט נאך געלאזט,
און געוואלדיגע קדושה פונעם הייליגען מגן נאר ער האט ווייטער פאר געלערנט שיעורים פאר
אברהם זי"ע ,און דער צדיק רבי לייב שרה'ס זי"ע זיינע תלמידים און אויף גענומען אידן מיט שאלות,
בשעת יציאת נשמה האט געזאגט בזה"ל" ,רבי און דאס אלעס איז געווען מיט א מסירת נפש פאר
אבא'לע קאלישער איז א אמת'ער גאון ,א אמת'ער תורה.
מקובל ,א אמת'ער צדיק".
מען דערציילט ,אז זיין ספר מגן אברהם האט
דער גאון וקדוש רבי זלמן מוולוז'ין זי"ע האט ער גאנץ אנפאנג בכלל נישט געגעבן קיין נאמען
אסאך גערעדט פון די גדלות פונעם הייליגען מגן און אפילו נישט געשריבן ווער דער מחבר איז,
אברהם זי"ע ,און ער פלעגט כסדר זאגן בזה"ל, צוליב זיין געוואלדיגע עניוות וואס ער האט
"גדול הוא בעיני כבוד האחרון השה ,כאחד מן געהאט ,נאר שפעטער נאך זיין פטירה ,ווען זיין זון
הראשונים" ,אויך דער הייליגער חזון איש זי"ע האט געדריקט דעם ספר ,האט מען דאס א נאמען
האט זיך אמאל אויס געדריקט אויפן הייליגען מגן געגעבן מגן אברהם ,אבער דער ספר איז גאנץ
אברהם זי"ע בזה"ל" ,המגן אברהם הוא רבינו ,ואנו שנעל געווארן אן גענומען בכל תפוצות ישראל,
כולם תלמידיו ,ואשרי מי שזכה להיות מתלמידיו". און עד היום הזה ווערט דער פירוש געלערנט אין
די גאנצע וועלט.
גאר אסאך פון די צדיקים און גדולים האבן
קובע געווען א שיעור צו לערנען דעם הייליגען די גדולים און צדיקים בדורו און אפילו
חיבור מגן אברהם ובתוכם הגה"ק רבי משה סופר שפעטער האבן אלע מעיד געווען אויף די גדלות
בעל חתם סופר מפרשבורג זי"ע וואס האט זיכער בתורה און די געוואלדיגע קדושה מיט וואס דער
געמאכט אז מען זאל האבן א שיעור קבוע טעגליך גאון דער הייליגער מגן אברהם זי"ע האט זיך
צו לערנען שולחן ערוך מיטן פירוש פון מגן געפירט זיין גאנץ לעבן.
אברהם.
הגה"ק רבי יוסף תאומים בעל פרי מגדים
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. מפרנקפורט זי"ע אין זיין הקדמה שרייבט איבער
די גרויסע קדושה פונעם הייליגען מגן אברהם זי"ע
בנו הגה"ק רבי חיים מקלימנטוב זי"ע, בזה"ל" ,כל ימיו אוכל בטהרה ובצומצום ,והיה לומד
חתנו הגה"ק רבי משה יקותיאל קופמן בעל לחם תורה לשמה ,רבן של כל בני הגולה ,וכוכבו מאיר
הפנים מקוטנא זי"ע. מסוף העולם ועד סופו".
ליידער האט דער גאון נישט מעריך ימים דער הייליגער מגיד מקאזניץ זי"ע האט
געווען ,און ליידער האט ער גאר אסאך יסורים דערציילט ,אז ווען ער האט געלערנט ביי זיין
געליטן סוף ימיו ,אבער לא פסיק פומיא מגירסא, גרויסן רבין הגה"ק רבי שמעלקא מניקלשבורג
און ביזן לעצטן אטעם האט דער גאון עוסק געווען זי"ע אין שטאט ריטשוואל ,האט דער הייליגער
בתורה מיט א געוואלדיגע מסירת נפש. מגיד קובע געווען א שיעור מיט א חברותא צו
2
חיבור געשריבן געווארן זייער בקיצור און איז ער האט געלאזט צוואה ,אז מען זאל נישט
נישט גרינג צו לערנען ,דערפאר איז דער הייליגער שרייבן קיין שבחים אדער סיי וואס אויף זיין
גאון דער מחצית השקל זי"ע געווען א גלגול פון מציבה ,און דערפאר איז די לשון המציבה גאר
דעם נשמה פונעם מגן אברהם ,און דער מחצית פשוט ,פ"נ ר' אברהם אבלי הלוי מחבר ס' מגן
השקל האט מסביר געווען די ווערטער פונעם מגן אברהם וזית רענן ,תנצב"ה.
אברהם גאר קלאר.
••• נסתלק לגנזי מרומים ג' תשרי בשנת תמ"ג,
מען דערציילט ,אז אין שטאט קאליש האט ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט קאליש.
געוואוינט א חסיד א גאר ערליכער איד ,וואס ביי
אים פלעגט אסאך איינשטיין דער צדיק הרה"ק רבי זכותו הגדול יגן עלינו
זעליג בעל ניצוצי זה"ר משראנצק זי"ע ,און ווען ועל כל ישראל אמן.
דער צדיק רבי זעליג איז געקומען פלעגט דער
חסיד לכבודו פונעם צדיק ,ווארטן שבת קודש מיט
די סעודה ביז דער צדיק האט גענדיגט דאווענען. מעשיות
איין שבת צופרי נאכן דאווענען ,האט דער דער הייליגער מגן אברהם זי"ע שרייבט ,דעם
בעל אכסניא געשפירט א שוואכקייט און ער האט טעם פארוואס מען נעמט ערב יום הקדוש א
געוואלט אהיים גיין קידוש מאכן ,האט ער געהייסן תרנגולת צו שלאגן כפרות און נישט קיין תורין
זיין זוהן ,אז ער זאל ווארטן אויף רבי זעליג ביז ער אדער א בני יונה ,וויבאלד די אנדערע קען ח"ו
ענדיגט דאווענען ,און דערנאך זאל ער אים אהיים אויסזעהן ווי מען איז מקריב קדשים בחוץ.
ברענגען צו זיי אין שטוב. •••
אויך שרייבט דער הייליגער מגן אברהם ,די
ווען דער צדיק רבי זעליג האט גענדיגט טעם פארוואס מען טוט אן א ווייסע קיטל יום
דאווענען ,איז ער אהיים מיטן זוהן פון דעם בעל הקדוש ,ווייל מיט דעם זעט א איד אויס בדוגמת
אכסניא ,און דאן איז רבי זעליג שוין געווען אויף די מלאכי השרת ,און אויך איז דאס א בגד פון מתים
עלטערע יארן און נישט אזוי גוט געזען ,אינמיטן און דאס וועט מעורר זיין די מענטש צו תשובה און
וועג האט זיך דער צדיק אפגעשטעלט ביי א פלאץ, תיקון המעשים.
און זאגט פארן זון פונעם בעל אכסניא ,איך שפיר •••
א גאר גוטן ריח ארויס קומען פון דעם מקום ,דער הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב
זוהן האט אבער געזאגט ,אז ער שפירט נישט ישראל מאפטא זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל
גארנישט ,נאך א שטיק צייט זענען זיי אהיים האט מען גערעדט ביים הייליגע רבי אלימלך
געקומען עסן די סעודת שבת. מליזענסק זי"ע ,איבער די גרויסקייט פונעם
הייליגען מגן אברהם זי"ע ,האט דער צדיק רבי
ווען דער זוהן האט דערציילט פארן טאטן די אלימלך מליזענסק זי"ע געזאגט בזה"ל" ,אלע
מעשה וואס ער האט געהאט מיטן צדיק אויפן וועג מחברי ספרים ביז דעם מגן אברהם ועד בכלל ,זענען
אהיים ,איז די טאטע זייער פארוואונדערט געווען בעלי רוח הקדוש און בעלי גילוי אליהו
געווארן ,אבער אפאר טאג שפעטער האט דער הנביא ז"ל.
בעל אכסניא מברר געווען וואס דער מקום איז ,און •••
מען איז געוואר געווארן ,אז דארט איז אמאל מען דערציילט ,אז הרה"ק רבי אהרן מבעלזא
געשטאנען די הויז פונעם הייליגען מגן אברהם זי"ע און אויך הרה"ק רבי משולם פייש בעל עבודת
זי"ע ,און דער צדיק רבי זעליג האט דאס מיט זיין עבודה מטאהש זי"ע האבן ביידע געזאגט ,אז צוליב
קדושה מרגיש געווען. וואס דער הייליגער מגן אברהם האט ליידער
••• געלעבט אין א גרויסע דחקות און אויך ליידער
הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע האט כסדר נסתלק געווארן בדמי ימיו ,האט דער גאון נישט
גערעדט צו זיינע תלמידים איבער די גרויסקייט געקענט צו ענדיגן זיין חיבור ,און אויך איז דער
3
ווייל דאס איז קיין תשובה נישט ,גיי מיט מיין און די מסירת נפש און קדושה פונעם הייליגען מגן
משמש ,און ער וועט דיר ווייזן ווי עס איז די אברהם זי"ע ,איינמאל האט דער הייליגער בעלזא
קלויסטער אין שטאט ,און דארט זאלסטו דיך רב זי"ע דערציילט א מעשה נורא ,וואס איז פאר
שמד'ן רח"ל ,און דאן וועט די גאנצע שטאט הערן געקומען אין שטאט קאליש בשעת ווען דער
און זעהן וואס מינות און אפקירוסת טוט מיט א הייליגער מגן אברהם זי"ע האט דארט געדינט אלס
מענטש ,און וועלן זיך אראפ לערנען אז מען ברויך רב.
שטיין ווייט פון די אלע מינים און אפיקורסים ,און
דאס וועט זיין דיין תשובה ,און נאר נאכדעם איין טאג איז אנגעקומען א מגיד אין שטאט
זאלסטו גיין צו א ווייטע שטאט ,און דארט בעטן קאליש ,און געבעטן פונעם הייליגען מגן אברהם,
דעם רב פון שטאט ,אז ער זאל דיך מחזיר בתשובה אז ער וויל האלטן א דרשה אין זיין ביהמ"ד ,דער
זיין. מגיד האט פון דרויסן אויסגעזעהן ווי א ערליכער
••• איד און א תלמיד חכם ,דערפאר האט אים דער
דער הייליגער חיד"א זי"ע אין זיין ספר שם הייליגער מגן אברהם געגעבן רשות צו האלטן א
הגדולים שרייבט ,אז דער הייליגער מגן אברהם דרשה ,אבער ליידער איז דער מגיד געווען
זי"ע האט געלעבט זיין גאנץ לעבן אין א פארדארבן אינגאנצן מיט אפיקורסת און כפירה,
שרעקליכע ארעמקייט ,ער האט זיך קוים און אזוי ווי ער האט אנגעהויבן זיין דרשה ,האט ער
דערנערט און כמעט נישט געהאט קיין געלט צו גערעדט רח"ל דברי מינות און אפיקורסת און דברי
קויפן פאפיר און טינט צו פארשרייבן זיינע כפירה.
חידושים.
ווען מען איז געקומען זאגן פארן הייליגען מגן
דערפאר ,ווען עס פלעגט אים בייפאלן א אברהם וואס דא האט פאסירט ,האט דער
טיפער חידוש אדער א בירור הלכה ביים לערנען, הייליגער מגן אברהם געלאזט רופן דעם מגיד ,און
האט ער גענומען שטיקלעך קוילן און אפילו דער מגן אברהם איז געווען א עניו ושפל
אראפגעשריבן די ראשי פרקים אויף די קאלעכדיגע ברך מאוד און האט באמת נישט געהאלטן פון זיך,
ווענט און אויף די טירן פון זיין שטיבל ,שפעטער, אבער ווען עס איז געקומען צו עפעס וואס האט
ווען ער האט מיט גרויס מיה פארשאפט עפעס א אנגערירט אינעם חומת הדת האט דער גאון מיט א
בלעטל אדער שטיקלעך פאפיר ,האט ער מעתיק מסירת נפש זיך ארויס געשטעלט ,און האט מיט
געווען די תורה פון די ווענט צום פאפיר. קולי קולות געשריגן אויף אים ,די בוסט אן
••• אפיקורס און א מסית ומדיח ,ווי האסטו געהאט די
אין סדר הדורות מסורת גדולי החסידות ווערט חוצפה מיך צו אפ נער'ן ,און דער הייליגער מגן
געברענגט ,אז יארן לאנג האט זיך דער הייליגער אברהם האט אים געהייסן שוין ארויס גיין.
מגן אברהם זי"ע באהאלטן פון דער וועלט און
געארבעט אלס א פשוט'ער מלמד פאר קליינע די ווערטער פונעם מגן אברהם זייענדיג
קינדערלעך )מלמד דרדקי( אין שטאט קאליש ,כדי יוצאים מלב קדוש און מיט א אמת ,האט משפיע
זיך צו שפייזן פון אייגענעם הארוואניע. געווען אויפן מגיד ,און ער האט זיך גענומען
ביטערליך וויינען צום הייליגען מגן אברהם ,רבי
ער פלעגט לערנען מיט די קינדער די אותיות איך וויל טון תשובה ,און דער מגיד האט געזאגט
און נקודות מיט אן אומבאשרייבליכע יראת שמים פארן הייליגען מגן אברהם ,איך בין גרייט אז מען
און ערליכקייט ,און קיינער אין שטאט האט נישט זאל צוזאמען נעמען אלע אידן פון שטאט ,און איך
געוואוסט וואספארא ריז אין תורה עס זיצט צווישן וועל מיך אויפשטעלן און זאגן פאר די אידן ,אז די
זיי. דרשה וואס איך געזאגט איז געווען דברי מינות און
אפיקורסת.
איז עס ווען שפעטער, ערשט
אונטערגעקומען א שווערע און קאמפליצירטע האט דער הייליגער מגן אברהם זי"ע געזאגט
שאלה אין שטאט וואס די ארטיגע דיינים האבן זיך פאר דעם מגיד ,חלילה ,דאס זאלסטו נישט טון,
4
••• געמוטשעט דערויף ,האט דער באשיידענער
אינעם ספר עטרת זהב ווערט געברענגט ,אז מלמד אראפגעשריבן א קורצע תשובה פול מיט
ווען דער הייליגער מגן אברהם זי"ע איז נאך געווען גאונות און בקיאות אין ש"ס ופוסקים וואס אלע
א יונג בחור'ל נאך די שרעקליכע פרעות פון ת"ח רבנים פון שטאט האבן גאר שטארק
ות"ט ,וואו זיינע עלטערן זענען ליידער באוואונדערט ,הערשט דעמאלט האבן די בני העיר
אומגעקומען אויף קידוש השם ,איז ער אנטלאפן איינגעזען אז דער מלמד איז פיל גרעסער פון
מיט גרויס שרעק קיין בריסק ,און דער גאון דער אלעמען ,און מען האט אים באלד אויפגענומען
הייליגער מגן אברהם איז אנגעקומען קיין בריסק אלס דיין און מורה צדק.
אן א פרוטה אין טאש ,הונגעריג און קאלט. •••
אין די הקדמה פונעם ספר מגן אברהם שרייבט
דארט האט אים באגעגנט דער גאון הדור דער זוהן רבי משה זי"ע ,אז נאך דער פטירה פון זיין
הגה"ק רבי יואל סירקיש דער הייליגער ב"ח זי"ע, גרויסן טאטן דער הייליגער מגן אברהם זי"ע ,איז
און דער הייליגער ב"ח האט אריינגעקוקט אין די דער הייליגער כתב יד געבליבן ליגן יארן לאנג אין
אויגן פונעם יתום ,און ער האט דערשפירט די א ווינקל ,ווייל די יתומים זענען געווען
גרויסע נשמה וואס שטעקט אין אים ,און אים אומבאהאלפן און האבן נישט פארמאגט קיין
אנגעוואונטשן מיט א ברכה מופלגת ,און דער פרוטה צו באצאלן פארן דרוקער.
הייליגער ב"ח האט געזאגט" ,אז דאס קינד וועט
באלייכטן די גאנצע וועלט מיט זיין תורה און וועט און דער זון ,הגאון רבי משה האט דערציילט,
זיין איינער פון די גרעסטע פוסקים ביי כלל אז דער פאטער איז צו אים געקומען עטליכע מאל
ישראל" ,און די ברכה פונעם ב"ח האט אים אין חלום און געפאדערט מען זאל זיך
באגלייט זיין גאנץ לעבן. אונטערגארטלען און דרוקן דעם ספר ,ווייל אין
••• הימל מאכט דער חיבור א גרויסן רושם ,דער זוהן
אינעם ספר מגיני ארץ ווערט געברענגט ,אז אין רבי משה האט גלייך געפאקט זיינע פעקלעך,
חסידישע ספרים ווערט געברענגט א גענומען דעם וואנדער-שטעקן אין דער האנט ,און
אינטערעסאנטע הימלישע מעשה איבער דער איז געגאנגען נע ונד איבער שטעט און דערפער
הדפסה פונעם שולחן ערוך ,וואס האט דעם פירוש פאר גאנצע צען יאר מיט א מסירת נפש כדי צו
פונעם מגן אברהם ,וואס איז ארגינעל גערופן שאפן געלט ,ביז ער האט זוכה געווען אפצודרוקן
געווארן דורכן מחבר מיט'ן נאמען "נר ישראל" ,און דעם הייליגן חיבור אין שטאט פראנקפורט.
אויך האט מען געדריקט דעם פירוש פונעם גאון •••
רבי דוד הלוי סג"ל אויף יורה דעה וואס איז גערופן אינעם הקדמה פונעם ספר מגן אברהם ווערט
געווארן "טורי זהב" )ט"ז(. געברענגט ,אז די גדולי הפוסקים און צדיקי
הדורות האבן מעיד געווען ,אז דער הייליגער מגן
ווען מען האט געוואלט דרוקן דעם חלק אורח אברהם זי"ע האט געשריבן זיין ספר מיט אפענער
חיים ,האט מען באשלאסן ארויפצולייגן סיי דעם רוח הקודש ,זיין לשון אינעם ספר איז גאר קורץ און
ט"ז )וואס אויף אורח חיים הייסט זיין חיבור "מגן שארף ,און ער שרייבט אפט בלויז געציילטע
דוד"( און סיי דעם פירוש פונעם מגן אברהם מילים אדער צייכנט בלויז אן א מראה מקום ,וואס
צוזאמען אויפן זעלבן דף ,כדי זיי זאלן זיך משלים אונטער דעם ליגט א גאנצע סוגיא.
זיין איינער דעם אנדערן.
און דער הייליגער מחצית השקל זי"ע שרייבט
ווערט געברענגט אלס א קבלה און חסידות, מיט אן אמת'ן ציטער ,אז יעדער וואס לערנט דעם
אז אין הימל האבן ביידע נשמות געגעבן א הסכמה מגן אברהם זעט קלאר אז קיין שום מענטש קען
פולקאם שלום צו מאכן צווישן זייערע פסקים ,און נישט באווייזן אזא מלאכה אן א געטליכער השפעה
מען האט געגעבן פאר דעם ספר דעם נאמען "מגיני פון הימל ,און עס איז פשוט נישט פארהאן אפילו
ארץ" ,מגן דוד אויף איין זייט און מגן אברהם אויף איין איבעריג ווארט אדער איין איבעריגע אות אין
דער צווייטער זייט ,און צדיקים פלעגן זאגן ,אז די זיין גאנצן חיבור.
5
מלכות שמים מיט א פחד און ברען ווי איינער וואס צוויי חיבורים זענען ווי "שני לוחות הברית" וואס
שטייט פאר א קעניג ,אן קיין שום פשרות אדער האלטן אויס דעם עמוד ההלכה פון גאנץ כלל
חשבונות פון וועג. ישראל.
••• •••
אינעם ספר מסורת חסידים ואנשי מעשה אינעם ספר דברים ערבים ווערט געברענגט,
ווערט דערציילט ,אז אין די יארן וואס דער בשם דעם הייליגן בעל שם טוב זי"ע ,אז ער האט
הייליגער מגן אברהם זי"ע איז געווען א אמאל פארציילט פאר זיינע תלמידים א מורא'דיגע
באהאלטענער מלמד דרדקי אין שטאט קאליש, עובדה בעולם העליון.
איז ער איינמאל געזעצן אין בית המדרש איבער א
גמרא נאך מעריב ,עס איז אריינגעקומען א גביר דער בעש"ט האט געזען אין הימל דעם הייליגן
פון שטאט ,א תקיף ,און האט געזוכט א מנין פאר א מגן אברהם זיצן אין א גאר הויכן היכל אין גן עדן,
יארצייט ,און זעענדיג דעם פשוט'ן מלמד זיצן אין ארומגענומען מיט טויזנטער מלאכים און נשמות,
א ווינקל מיט צעריסענע קליידער ,האט ער אים און דער בעש"ט האט באמערקט אז דער מגן
אנגעשריגן מיט גרויס ביטול און געזאגט" ,וואס אברהם האט אויף זיך א מלבוש וואס שיינט ווי דער
זיצט איר דא ליידיג ,שטעלט זיך צו צום מנין!". זון ,אבער דער ארבל פון זיין מלבוש איז געווען
עטוואס צעריסן.
דער מגן אברהם האט גארנישט געענטפערט,
נאר שטילערהייט צוגעמאכט די גמרא און זיך האט דער בעש"ט געפרעגט וואס דאס
געשטעלט דאווענען ,יארן שפעטער ,ווען זיין באדייט ,האט מען אים געענטפערט פון הימל,
נאמען האט שוין געדונערט איבער דער גאנצער "דער צדיק האט זוכה געווען צו די אלע העכסטע
וועלט און ער איז שוין געווען דער ראב"ד אין מדרגות ווייל ער האט געלערנט תורה מתוך עוני און
קאליש ,איז דער זעלבער גביר געקומען צו אים צו קיינמאל נישט געזוכט קיין שום כבוד אדער הנאה
א דין תורה. אויף דער וועלט ,דער צעריסענער ארבל ווייזט אויף
דער שרעקליכער ארעמקייט וואס ער האט געהאט
ווען דער גביר האט דערקענט ,אז דער אויף דער וועלט ,ווען ער פלעגט זיצן ביינאכט אין
גרויסער רב איז דער זעלבער אמאליגער מלמד, דער קעלט מיט צעריסענע בגדים און זיך פלאגן
איז אים באפאלן א שרעקליכע ציטער און ער האט אויף דער תורה נאר לשם שמים" ,און דאס איז וואס
געציטערט פאר נקמה ,האט אים דער מגן אברהם איז באמת חשוב אין הימל.
באלד בארואיגט מיט גרויס ענוה און געזאגט" ,זייט •••
נישט דערשראקן ,ווייל נאך יענעם אוונט האב איך אינעם ספר תולדות אנשי שם ווערט
אייך גלייך מוחל געווען פון טיפן הארצן ,איך האב געברענגט ,אז דער הייליגער מגן אברהם זי"ע איז
גארנישט אויף אייך קיין שום קפידא ,און ביי מיר געווען באקאנט מיט זיין עקסטרעמע זהירות אין
איז א דין תורה פון יעדן איד גלייך ווי דער גרעסטער הלכה און זמני היום ,ספעציעל זיין שיטה אין סוף
קעניג". זמן קריאת שמע )וואס איז פריער לויט זיין חשבון
••• פון עלות השחר ביז צאת הכוכבים( ,מען
אין הקדמות לפירושי המגן אברהם ווערט פארציילט ,אז איינמאל איז ער געפארן אויפן וועג
געברענגט ,אז ווען דער הייליגער מגן אברהם זי"ע אינאיינעם מיט א גרופע אידן.
האט געענדיגט שרייבן זיין גרויסן פירוש אויף
שולחן ערוך )וואס ער האט גערופן "נר ישראל"(, אינמיטן וועג ,נאך פאר דער זון איז
האט ער געפאסט עטליכע תעניתים און געוויינט ארויסגעקומען ,האט ער געזען אז דער זייגער
מיט הייסע טרערן צום בורא עולם ,ווען איינער פון ריקט זיך און עס דערנענטערט זיך דער זמן קריאת
זיינע מקורבים האט אים געפרעגט" ,רבי ,מען שמע לויט זיין שיטה ,ער האט גלייך געהייסן דעם
דארף דאך מאכן א יום טוב און א סעודת הודאה אז בעל עגלה אפשטעלן דעם וואגן אינמיטן בלאטע,
מען האט זוכה געווען מסיים צו זיין אזא חיבור, אראפגעשפרונגען אויף דער ערד ,זיך
פארוואס פאסט דער רבי". ארומגעוואשן די הענט און מקבל געווען עול
6
באלייכטן א גאנצע סוגיא מיט זיין שארפן כח האט דער הייליגער מגן אברהם געענטפערט
הדיוק. מיט אן אמת'ן ציטער" ,איך האב מורא אז איך האב
••• חלילה געמאכט איין גרייז אין אן הלכה ,אדער אז
אינעם ספר מסורות קדושים מדור דור ווערט איין ווארט איז נישט געשריבן אינגאנצן לשם
דערציילט ,אז דער הייליגער מגן אברהם זי"ע איז שמים ,און עס וועט ח"ו ארויסקומען א מכשול פאר
געווען זייער נזהר זיין גאנץ לעבן מיט אן אן איד ,איך פאסט און בעט אז דער אויבערשטער
אוממענטשליכער מסירת נפש אויף טהרת הגוף, זאל אויסמעקן יעדן אות וואס איז נישט
און בפרט אויף טבילת עזרא יעדן איינציגן צופרי אויסגעהאלטן בתכלית השלמות פאר זיין כבוד
פאר'ן דאווענען ,אין די טיפע פוילישע ווינטערס יתברך".
פלעגט דער טייך אין קאליש אינגאנצן •••
פארוואנדלט ווערן אין אייז. אינעם ספר אור נפלאות ווערט געברענגט ,אז
ביי די תלמידי הבעל שם טוב פלעגט מען קוקן
פארציילט מען ,אז דער מגן אברהם פלעגט אויף די כתבי ידות פונעם מגן אברהם ווי אויף
אויפשטיין פארטאגס ווען אלע אידן זענען נאך תשמישי קדושה ממש.
געשלאפן ,גיין צום טייך ,אליין אויסהאקן דאס
דיקע אייז מיט א גרויסער האק ,און זיך טובל'ען דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט אמאל
אינעם אייז-קאלטן וואסער. געהאלטן אין די הענט עטליכע בלעטער פון די
ארגינעלע כתב יד פונעם מגן אברהם ,און דער
אמאל ,נאכדעם וואס ער איז ארויסגעקומען חוזה האט אריינגעקוקט אין די אותיות,
פונעם טייך ,זענען זיינע פוס אזוי שטארק ארומגענומען די בלעטער מיט ביידע הענט ,זיי
פארפרוירן געווארן ,אז די הויט האט זיך אנגעכאפט געקושט מיט גרויס דביקות און געזאגט פאר זיינע
און צוגעקלעבט צום שניי ,ביז עס האט גערונען ארומיגע" ,פון די אותיות שפירט זיך נאך א ריח
בלוט פון זיינע הייליגע פיס. פונעם גן עדן וואס האט ארומגענומען די שטוב
ער האט אבער נישט געוואלט פארפעלן קיין פונעם הייליגן מחבר ווען ער האט דאס געשריבן,
און יעדער אות איז געשריבן מיט טהרת המחשבה
טבילה אדער אפשטעלן זיין סדר הלימוד ,און ער
און ביטול היש".
פלעגט זאגן" ,אז א גוף וואס איז נישט גע'טובל'ט,
קען נישט משיג זיין די ריכטיגע טיפקייט פון דער •••
אינעם ספר תולדות גדולי פולין ווערט
הייליגער תורה".
דערציילט ,אז איינמאל איז געקומען א גרויסער
•••
אינעם קונטרס תולדות מגן אברהם ווערט למדן צום הייליגען מגן אברהם זי"ע מיט א גאנצע
קונטרס פול מיט שאלות און קשיות אויף א
דערציילט ,אז כאטש דער עולם קען דעם הייליגען
מגן אברהם זי"ע בעיקר אלס דער גרויסער פוסק שווערער סוגיא אין הלכות שבת ,וואו דער למדן
אין הלכה ,איז ער אבער געווען אן איש אלוקי קדוש האט געמיינט אז ער האט אפגעווארפן די
ווערטער פונעם מחבר השולחן ערוך.
וואס איז געווען דבוק אין תורת הנסתר ,ער האט
אויך מחבר געווען הגהות אויף דעם הייליגן "ספרא דער הייליגער מגן אברהם האט אויסגעהערט
דצניעותא" פונעם זוהר הקדוש. אלע שאלות מיט געדולד ,און אנשטאט
אריינצוגיין אין לאנגע פלפולים ,האט ער
ווערט דערציילט דורך זקני קאליש ,אז אויפגעמישט א גמרא ,אנגעוויזן מיט'ן פינגער אויף
איינמאל שפעט ביינאכט איז א תושב פון שטאט בלויז איין איינציג ווארט אין רש"י וואס דער למדן
פארבייגעגאנגען זיין פענסטער און געזען א גרויסן
האט פארזען ,און געזאגט" ,אויב מען לייגט גוט צו
שיין אין זיין צימער ,כאילו עס ברענט א פייער ,דער קאפ צו דעם ווארט ,פאלן אלע קשיות אוועק ווי א
מענטש האט זיך זייער דערשראקן און זייפן-בלאז",
אריינגעקוקט דורכ'ן שפאלט פון דער טיר צו זען
אויב מען דארף ראטעווען די מענטשן פון דעם דער למדן איז געבליבן ערשטוינט פון זיין
הויז. טיפן בליק ,ווי ער האט אין איין רגע געקענט
7
דאזיגער גרויסע קדושה האט כלל ישראל צו זיין ציטער האט ער געזען דעם הייליגן מגן
אנגענומען זיינע פסקים מיט אזא הייליגער יראת אברהם זיצן פארגליווערט אין א גרויסער דביקות,
הכבוד ,און דערפאר האט מען אין אלע בתי איבערגעבויגן איבער די כתבי האר"י הקדוש ,און א
מדרשים געציטערט אראפ צו נעמען אפילו איין העלער זייל פון פייער האט ארומגערינגלט זיין
אות וואס דער מגן אברהם האט אראפגעשריבן. הייליגן קאפ ביז'ן דאך ,דער מענטש איז אנטלאפן
מיט א שרעקליכן פחד און ערשט נאך דער פטירה
פונעם מחבר האט ער אויסגעזאגט וואס ער האט
זוכה געווען צו זען.
•••
אינעם ספר נר ישראל ווערט דערציילט ,אז
דאס פרישות און שמירת החושים פונעם הייליגען
מגן אברהם זי"ע איז געווען עפעס וואס מען קען
זיך נישט פארשטעלן ,מען פארציילט אז אין די
יארן וואס ער האט געוואוינט אין שטאט קאליש,
אפילו ווען ער איז שוין געווען דער מרא דאתרא
און ראב"ד ,האט ער קיינמאל נישט אויפגעהויבן
זיינע אויגן העכער ד' אמות ביים גיין אין גאס.
עס איז אמאל אויסגעקומען ,אז מען האט
געבויט א פרישע גרויסע געביידע ממש אנטקעגן
זיין בית המדרש ,א זאך וואס האט פארנומען
עטליכע חדשים מיט גרויס גערודער ,א שטיק
צייט שפעטער האט איינער דערמאנט פאר'ן מגן
אברהם עפעס וועגן דעם נייעם בנין.
דער מגן אברהם האט זיך געוואונדערט און
געפרעגט" ,וואספארא בנין ,איך האב גארנישט
געזען" ,ער איז יעדן טאג פארבייגעגאנגען יענעם
פלאץ צענדליגער מאל ,אבער צוליב זיין
געוואלדיגע קדושת העיניים און זיין דביקות
אינעם בורא ,האט ער בכלל נישט באמערקט אז די
גאס האט זיך געטוישט.
•••
אין ספר שבחי גדולי ישראל ווערט דערציילט,
אז ביי חסידישע רבי'ס פלעגט מען דערציילן ,אז א
טייל פון די גרויסע הכרעות אין הלכה פונעם
הייליגען מגן אברהם זי"ע זענען נישט געווען בלויז
פון שכל אנושי ,נאר פונעם הימל אליין.
דער הייליגער צדיק רבי מענדעלע מרימנוב
זי"ע פלעגט זאגן ,אז ווען דער מגן אברהם פלעגט
זיצן אין זיין קליין שטיבל און פסק'ענען די שווערע
הלכות אין שלחן ערוך ,פלעגט זיך צו אים באווייזן
אליהו הנביא זכור לטוב אים אויסצוקלארן די טיפע
כוונות פון די ראשונים ואחרונים ,און צוליב דער
8
מען דערציילט ,אז די עלטערן זענען געווען
יארצייט ד' תשרי
גאר ערליכע אידן וואס האבן געדינט דעם
באשעפער מיט א געוואלדיגע תמימות ,דער הרה"ק רבי יצחק זעקיל ארי' לייב ב"ר מתתיהו
טאטע איז געווען א סוחר וואס האט געארבעט זי"ע) ,וורמסר(
מיט א געוואלדיגע ערליכקייט ,יעדע שמחת תורה הבעל שם ממיכלשטאט
ווען מען האט פארקויפט די זכותים פארן יאר,
האט דער טאטע יעדעס יאר געקויפט דעם זכות,
פון אויפמישן די ספר תורה ערב שבת צום סדרה פון ער איז געבוירן אין שטאט מיכלשטאט ,בשנת
די וואך. תקכ"ח.
צו זיין טאטן הרה"ק רבי מתתיהו מווארמש זי"ע,
אבער איין יאר האט איינע פון די עשירים
און צו זיין מאמע הצדקת מרת סורלה ע"ה ,וואס
פונעם שטאט מציע געווען מער געלט ווי ר'
איז געווען א צדקת און א אשה צנועה.
מתתיהו האט געקענט צו זאגן ,און יענער עושר
האט זוכה געווען צו דעם כיבוד ,דאס האט זייער
ער איז געווען א קדוש אלוקי ,א חריף עצום
וויי געטון פאר ר' מתתיהו אז ער וועט נישט האבן
און א למדן און א עילוי נפלא בתורה ,ער איז געווען
דעם זכות ,אבער מיט זיין ערליכקייט און תמימות
א בקי בנגלה ובנסתר ,א בעל מופת עצום און א
האט ער נישט געלאזט אז דאס זאל ח"ו שטערן זיין
גרויסע פועל ישועות ,ער איז געווען א שפל ברך
שמחת יו"ט ,נאר ער האט זיך ווייטער געפרייט מיט
און א גרויסע עניו און געלעבט א גאר פשוטע
די תורה הקדושה.
לעבן ,ער האט זיך זיין גאנץ לעבן גאר אסאך מסגף
געווען און כמעט נישט הנאה געהאט פון דעם
שפעטער ווען די טאטע איז אהיים געקומען
וועלט.
פון שוהל ,האט ער זיך געזעצט צו די סעודה ,און
די טאטע האט כסדר געהאט גאר אסאך אורחים אויך איז ער געווען א בעל מכניס אורח עצום,
ביים טיש ,נאך די סעודה איז צו די עלטערן צו יעדער האט ביי אים געטראפן אן אפען טיר און
געקומען איינע פון די אורחים ,און זיך גאר שטארק דער צדיק האט זיך אליין אפגעגעבן מיט די
באדאנקט פארן אים אריין נעמען צו זיי אין שטוב אורחים און נישט געלאזט קיינעם צו נעמען דעם
אויף יו"ט ,און דאן האט דער אורח געפרעגט פון די מצוה פון אים ,און ער פלעגט כסדר זאגן ,אז ווען
עלטערן ,מיט וואס ער קען זיי בענטשן. עס קומט צו העלפן א איד א ארימאן ,זאל מען זיך
נישט פארלאזן אויפן באשעפער ,נאר ביי דעם מצוה
די טאטע נישט טראכטענדיג צוויי האט גלייך זאל א איד טון אליין און העלפן אנדערע.
געענטפערט ,מיר האבן שוין ליידער פארלוירען 6
קינדער יונגערהייט ,בעטן מיר א ברכה ,אז מיר זאלן דער טאטע איז געווען א דור חמישי פון
זוכה זיין צו א בן זכר זש"ק ,דער אורח האט זיי הרה"ק רבי אליהו בעל שם דומ"ץ וורמייזא זי"ע,
גלייך געגעבן א ברכה ,אז זיי זאלן זוכה זיין צו האבן און ווען עס איז געווארן דער געזעץ ,אז יעדער
א קינד ,וואס זאל אויסוואקסן א גדול בישראל און ברויך האבן א משפחה נאמען ,האט די טאטע
באלייכטען די וועלט ,דער טאטע האט געפרעגט גענומען דעם נאמען "וורמסר" ,צוליב וואס דער
דעם אורח וואס זיין נאמען איז ,האט דער אורח הייליגער זיידע האט געוואוינט אין וורמייזא ,וואס
געענטפערט אז מען רופט אים אליהו ,און דאן איז די יחוס איז געווען פון די משפחה פון לוריא און
דער אורח נעלם געווארן. אשכנזי ביז צום הייליגען מהרש"ל זי"ע און אויך
ביזן אר"י הקדוש זי"ע.
צום יאר איז צו די עלטערן געבוירן געווארן א
בן זכר ,וואס דאס איז געווען דער הייליגער צדיק אויך איז ער געווען א אייניקל פון דעם גרויסן
וקדוש רבי יצחק זעקיל בעל שם ממיכלשטאט שתדלן והנגיד המפורסם הרה"ק רבי יוסלמן
זי"ע ,ביים ברית האט מען דעם קינד א נאמען מרוסהיים זי"ע ,וואס איז געווען מפורסם אויך אלס
געגעבן יצחק ארי' זעקיל לייב. א גרויסע בעל מקובל.
9
דארט האט ער געלערנט ביים גאון וגדול בישראל ביי די אכט יאר אלט ,האט דער בעל שם
הגה"ק רבי נתן אדלער זי"ע ,אויך האט ער דארט ממיכלשטאט שוין גע'שמ'ט מיט זיין געוואלדיגע
געלערנט בחברותא מיט הגה"ק רבי משה סופר גדלות בתורה און אויך אלס א גאר קלוג קינד ,אז
בעל חתם סופר זי"ע. מען האט שוין דאן נישט געקענט טרעפן קיין
מלמד אין שטאט וואס זאל זיין ראוי צו לערנען
דארט אין ישיבה איז דער גאון רבי יצחק מיט דעם קינד.
זעקיל געוואקסן אין תורה ,ער האט עוסק געווען
בתורה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה און מען דערציילט ,אז דער טאטע זייענדיג א
מסירת נפש ,ער איז געווען ממש אויסגעטון פון סוחר האט געוואלט דעם קינד אויך אויס לערנען
עולם הזה ,גאר שנעל איז ער געווארן מפורסם מוסחר אז ער זאל פון דעם האבן פרנסה ,אבער
אלס איינע פון די גדולי תלמידים פון די ישיבה. ווען דער טאטע האט דעם קינד געשיקט צום
מארק אויף מסחר ,האט מען דעם קינד געטראפן
אויך איז ער באוויסט געווען מיט זיין זיצן מיט א ספר און לערנען מיט א געוואלדיגע
געוואלדיגע קדושה און יראת שמים און א התמדה ,דאן האט דער טאטע פארשטאנען ,אז
געוואלדיגע בעל מידות טובות נפלא ,אויך האט ער דער קינד איז עפעס העכער און איז נישט ראוי
דארט ביי זיין רבין רבי נתן אדלער קונה געווען לאותה איצטלה ,און פון דאן האט ער געלאזט דעם
דעם דרך אין עבודת השם דורך סיגופים און קינד נאר עוסק זיין בתורה.
תעניתים ,אויך האט ער דארט קונה געווען דעם
חכמת הקבלה. ער איז געווען מפורסם אלס א גאר ערליכער
קינד ,אידן האבן גאר אסאך פארברענגט מיט אים
מען דערציילט ,אז דער גאון האט געהאט א אין תורה און יעדער איז ממש ארויס פון התפעלות
געוואלדיגע זכרון ,אז עפעס וואס ער האט פון זיין גדלות וחריפות בתורה ,אויך איז ער געווען
געלערנט ביי זיין רבין רבי נתן אדלער איינמאל, מפורסם אלס א גאר קלוגער קינד און אנדערע
האט ער געדענקט בעל פה ,אז ער האט זיך זאכן חוץ תורה ,אידן האבן זיך מיט אים דורך
אפגעהאלטן פון אפשרייבן חידושי תורה אדער סיי גערעדט אין אנדערע חכמות אויך ,און אידן האבן
וואס ,ווייל דער גאנצער היתר צו שרייבן תורה של שוין דאן אפילו ער איז געווען א קליין קינד
בעל פה איז כדי מען זאל דאס נישט פארגעסן ,און באהאלטן געלט ביי אים וויסענדיג זיין ערליכקייט
וויבאלד ער האט דאך גארנישט פארגעסן ,האט ער און חכמה.
נישט אפ געשריבן די חידושים.
ביי די בר מצוה האט דער קינד זייער געוואלט
ביי די 18יאר אלט האט דער גאון וקדוש זיך גיין לערנען אין א ישיבה ,אבער די עלטערן וואס
מנדר געווען פון עסן א דבר היוצא מן החי ,און האבן ליידער פארלוירן 6קינדער האבן נישט
דערפאר האט ער זיין גאנצע לעבן נישט געגעסן געקענט לאזן דעם קינד אוועק פארן ,זיי האבן
קיין פיש פלייש און אפילו נישט קיין אייער אדער גענומען פארן קינד די בעסטע מלמדים וואס זאלן
מילכיגע זאכן ,נאר ער האט געגעסן פרוכט און מיט אים לערנען ,אבער יעדער איינס ביי איינס
גרינצייג. האט מסביר געווען פאר די עלטערן ,אז דאס קינד
פאדערט אסאך מער ווי זיי קענען מיט אים
ער איז געווען א אהוב וחביב לבריות און א לערנען.
גרויסע בעל צדקה ,ער האט גאר גרויסע סכומים
פארטיילט פאר ארימעלייט און נצרכים און עוסק ביי די 16יאר האבן די עלטערן שוין מסכים
געווען אין הכנסת אורחים און זיך אליין אפגעגעבן געווען צו שיקן דעם קינד אין ישיבה ,ער איז דאן
מיט די אידן ,אויך האט ער עוסק געווען אין דעם געפארן לערנען קיין פרנקפורט אין די ישיבה פון
מצוה פון ואהבת לרעך כמוך און געברענגט שלום הגה"ק רבי פנחס הלוי הורוויץ בעל הפלאה זי"ע,
בין אדם לחברו ,אויך ווען ער איז שוין מפורסם וואס די שטאט פראנקפורט איז דאן געווען א עיר
געווארן אלס א פועל ישועות ,האט ער מיט זיין ואם בישראל פיל מיט גדולים און גאונים בתורה,
10
ליידער אראפ פון זינען און געליטן פון חולי נפש, גרויס עניוות זיך נישט גרויס געהאלטן מיט די
די משפחה האט נישט געוויסט וואס צו טון מיט די מופתים ,נאר כסדר געזאגט ,אז דאס קומט בדרך
מאמע פאר א רפואה. הטבע פונעם גרויסן באשעפער אליין.
ווען דער צדיק איז אנגעקומען ,איז די משפחה ער האט חתונה געהאט מיט הצדקת מרת אלדהייד
געלאפן צום צדיק אז ער זאל אויספויעלען א ע"ה,
רפואה פאר די מאמע ,א וואך איז דורך און די פרוי בת הנגיד מנכבדי הקהילה רבי יצחק אייזיק רייס
איז אויס געהיילט געווארן און אינגאנצן געזונט זי"ע.
געווארן ,דאן איז זיין נאמען ארויס אין אלע שטעט
ארום מיט זיין גרויסע כח מיטן פועל'ן ישועות און נאך די חתונה איז ער צוריק וואוינען צום
הונדערטער אידן זענען געקומען זיך מזכיר זיין ביי שטאט מיכלשטאט דארט ווי זיינע עלטערן האבן
דעם צדיק וקדוש. געוואוינט ,דארט האט זיך דער גאון
אריינגעווארפן אין תורה ממש יומם ולילה ,ער
ליידער צוואנציג יאר נאך זיין חתונה איז זיין האט דארט געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה
רעבעצין נפטר געווארן און איבער געלאזט דעם און געווען אויסגעטון פון די וועלט.
צדיק מיט א שטוב מיט קינדער אן קיין פרנסה ,ער
האט מקבל געווען דעם דין שמים באהבה און ער ביי די 20יאר האט ער פארלוירען זיינע
האט זיך מחזק געווען און ווייטער געלערנט מיט עלטערן ,און דאן האט ער נישט געהאט קיין
א געוואלדיגע התמדה. פרנסה און אויך האט ער ליידער דאן געליטן פון א
מחלה וואס האט אים זייער אפגעשוואכט ,אבער
א קורצע צייט שפעטער האט ער חתונה דער גאון וקדוש האט נישט נאך געלאזט ,נאר ער
געהאט בזיווג שני מיט הצדקת מרת חנה האט ווייטער עוסק געווען בתורה מיט א מסירת
ממאנהיים ע"ה ,און ווי עס איז מקובל ,איז די זיווג נפש ,אויך האט ער געלערנט מיט תלמידים וואס
שני געווען די טאכטער פון די פרוי וואס דער גאון פון דעם האט ער געהאט א שטיקל פרנסה צו
האט אויסגעהיילט גלייך ביים אנקומען אין שטאט קענען לעבן.
מאנהיים.
אפילו מען האט אים דאן נישט אויף גענומען
בשנת תקפ"ב האט מען דעם גאון אפיציעל אלס רב פון שטאט ,צוליב וואס ער האט שוין דאן
אויף גענומען אלס רב אין שטאט מיכלשטאט ,דאן עוסק געווען בתורת הקבלה און געטיילט קמעות,
האט ער אנגעהויבן פירן זיין עדה הקדושה ,און וואס דאס איז דאן געווען א נייע זאך ,און די שטאט
אפילו זייענדיג א גרויסער עניו און נישט לייט האבן מורא געהאט דערפון ,מיט דעם אלעם
וועלענדיג נעמען קיין רבנות ,האט ער בלית ברירה האבן זיך אסאך אידן מדבק געווען אין דעם צדיק.
גענומען דאס רבנות אין שטאט ,און דאס אלעס
האט ער נאר געטון כדי צו מרביץ תורה זיין פאר די צוליב די רדיפות פון זיינע קעגנער ,האט ער
אידן פון שטאט. זיך פאר אפאר יאר געצויגען צום שטאט מאנהיים,
דארט איז ער נתפרסם געווארן אלס א גרויסע
ער איז דאן געווארן באוויסט אלס א גרויסע פועל ישועות און א בעל מופת עצום ,ער האט
פועל ישועות ,אפילו גרויסע גדולים און גאונים ספעציעל געהאט א גרויסן כח אויס צו היילן חולי
בדורו האבן געשיקט הזכרות צו דעם צדיק, נפש וואס זענען ליידער קראנק געווארן און
ובתוכם הגה"ק בעל החתם סופר זי"ע ,און הגה"ק משוגע געווארן ,צענדליגע אידן האבן געזען ביי
בעל חידושי הרי"ם זי"ע ,הונדערטער אידן זענען דעם צדיק גרויסע מופתים.
געהאלפן געווארן דורך זיינע ברכות און קמיעות,
און דאן האט ער באקומען דעם נאמען "בעל שם" מען דערציילט ,אז ווען ער איז אנגעקומען
צוליב די גרויסע מופתים און זיין געוואלדיגע דאס ערשטע מאל קיין מאנהיים ,איז דארט געווען
גדלות בתורת הנסתר און קבלה. א פרוי א מאמע פון א שטוב מיט קינדער ,וואס איז
11
האבן צוזאמען געשטעלט גרויסע געלטער צו אויך האט ער דאן אויף געשטעלט זיין ישיבה
קענען צוריק שטעלן דעם ישיבה און אויך דעם אין שטאט מיכלשטאט ,ווי עס האבן געלערנט
אוצר הספרים ,אבער פון דעם צדיק'ס מכתבים גרויסע גאונים בתורה ,הונדערטער גדולים זענען
זענען ממש גארנישט געבליבן. ארויס געקומען פון דעם ישיבה ,דער צדיק האט
זיך אליין אפגעגעבן מיט די תלמידים און געמאכט
ליידער האט דער צדיק גאר אסאך מיט זיכער אז עס פעלט גארנישט פאר די תלמידים סיי
געמאכט בחייו צער גידול בנים וואס ער האט ברוחניות און סיי בגשמיות.
ליידער פארלוירן אסאך פון זיין קינדער
יונגערהייט ,אבער מיטן באשעפער'ס הילף האט ווי עס ווערט דערציילט ,האט דער צדיק גאר
דער צדיק איבער געלאזט נאך זיך הייליגע אסאך אידן געהאלפן און אידן פלעגן שיקן גרויסע
קינדער. סכומים פארן צדיק ,אבער ער האט רוב פון די
געלטער געניצט צו קויפן ספרי קודש פאר די
הרה"ק רבי יעקב הירש זי"ע, ישיבה און מיט די יארן האט ער געהאט א גרויסע
חתנו הגה"ק רבי שמעון מוזעס זי"ע, אוצר הספרים.
בתו הצדקת מרת גנענדל ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
אליהו צדוק שטרויס ממיכלשטאט זי"ע, אויך פלעגט ער פון די אלע געלטער אויס
הרה"ק רבי מתתיהו זי"ע, האלטן די ישיבה און פארטיילן גרויסע סכומים
הילד יצחק ע"ה, פאר צדקה ,און עס האט זיך געקענט מאכן צייטן
הבחור שמואל ע"ה, וואס עס האט דורך דעם געהערשט א גרויסע
הגה"ק רבי יצחק זי"ע, ארעמקייט ביים צדיק אין שטוב.
הגה"ק רבי יהודה זי"ע,
הגה"ק רבי מיכאל זי"ע, בשנת תקפ"ה האט דער צדיק געהאט א חלום
הילד מאיר ע"ה, אז עס גייט אויס ברעכן א שריפה ביי אים אין
הגה"ק רבי שמעון זי"ע, שטוב ,מען האט געבעטן דעם צדיק אז ער זאל
הגה"ק רבי וואלף רפאל זי"ע, פארקויפן דעם הויז און זיך אריין ציען צו א נייע
הגה"ק רבי אברהם זי"ע. הויז ,אבער דער צדיק האט דעם הויז נישט
געוואלט אויפגעבן ,צוליב וואס דאס איז געווען
אפאר טאג בעפאר ראש השנה בשנת תר"ח, דער הויז ווי זיינע עלטערן האבן געוואוינט.
איז דער צדיק אריין געפאלן אין בעט און געווארן
זייער קראנק ,דאס גאנצע שטאט מיכלשטאט ליידער חודש תשרי בשנת תקפ"ו דריי יאר
האט איין געריסן פארן צדיק ,אבער ליידער זענען נאכדעם וואס ער האט אויף געמאכט זיין ישיבה,
די שערי רחמים געווען פארשלאסן און די מצב אינמיטן די נאכט האט אויס געבראכן א גרויסע
ביים צדיק איז געווארן שווערער ,אבער דער צדיק שריפה אין זיין שטוב ,און דאס גאנצע שטוב און
איז געווען בצליל הדעה ביזן לעצטן רגע פון זיין אויך די ישיבה זענען פארניכטעט געווארן,
לעבן. מיטנעמענדיג אלעס וואס דער צדיק האט
פארמאגט ,צווישן די זאכן זענען געווען גאר אסאך
דעם צווייטן טאג ראש השנה האט דער צדיק חידושים און דברי תרה וואס ער האט זיך
מיט זיינע לעצטע כוחות געבעטן ,אז ער וויל פארשריבן און אויך דעם גאנצן אוצר הספרים,
מקיים זיין דעם מצות היום ,און געבעטן מען זאל אפילו די משפחה זענען מיט ניסים ממש
קומען בלאזן שופר. געראטעוועט געווארן פון די שריפה.
דער בעל תוקע איז אריין געקומען און דעם צדיק האט דאס נישט בארירט ,נאר ער
פראבירט צו בלאזן אבער עס איז נישט געגאנגען, האט זיך ווייטער מחזק געווען און ווייטער עוסק
דאן האט דער צדיק געהייסן ,אז מען זאל באדעקן געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,גוטע
זיין פנים און אזוי וועט זיך בלאזן שופר ,כך הוה, אידן פונעם שטאט און אויך פון די ארימיגע שטעט
12
געבעטן ,אז מען זאל דעם קינד אריבער שיקן צו אזוי ווי מען האט באדעקט דעם פנים פונעם צדיק
אים ,און כדי צו אויספראבירן דעם קינד ,האט דער האט דער בעל תוקע געקענט בלאזן שופר.
גראף געהייסן ,אז מען זאל שיקן דעם קינד אליין
אן קיין באגלייטער ,און דער גראף האט געוואלט דאן האט דער צדיק געגעבן פונקטליכע
זעהן ,אויב דער קינד וועט אליין טרעפן זיין שטוב. אנווייזונגען ווי אזוי די לוי זאל צו גיין ,ער האט
געבעטן אז מען זאל אים הערשט באערדיגן דעם
ווען דער קינד איז אנגעקומען ,האט דער דריטן טאג נאך זיין פטירה ,אויך האט ער געבעטן
גראף געהייסן ,אז קיינער זאל נישט זיין אין די גאס, אז מען זאל דעם ארון טראגן אויף די אקסלען און
כדי צו זעהן אויב דער קינד וועט צוטרעפן דעם נישט אויף א וואגען אזוי ווי די רעפארמער פירן
ריכטיגן שטוב ,ווען דער קינד איז אנגעקומען, זיך ,אויך האט ער געבעטן די אידן פון די קהלה ,אז
האט ער גלייך געטראפן דעם שטוב ,און ווען דער מען זאל נישט משנה זיין דעם ניסוח התפילה
גראף האט אים געפרעגט ,פון ווי ער האט געוויסט אדער סיי וואס אין זיין ביהמ"ד נאך זיין פטירה.
ווי צו גיין ,האט דער קינד מיט זיין חכמה געזאגט,
איך האב ארים געקוקט און געזען ,אז יעדע אזוי האט דער צדיק געצויגען ביז צום גדליה
פענסטער איז אפען דעם פארהאנג חוץ פון איינס, בערך 7אזייגער אווענט ,און דאן האט דער צדיק
האב איך פארשטאנען אז דארט וואוינט דער גראף, געזאגט מיט א הויעך קול "שמע ישראל" ,און
און דערפאר איז דאס פארמאכט כדי זיך צו נשמתו הטהורה יצאה מיטן ווארט "אחד".
באהאלטן פון מיר.
בעפאר די פטירה האט דער הייליגער צדיק צו
דאן האט דער גראף געפרעגט דעם קינד ,די געזאגט ,אז ער וועט ממליץ טוב זיין פאר די וואס
תורה זאגט דאך "אחרי רבים להטעות" ,און וועלן ארויף קומען צו זיין ציון ,און ווען א איד וועט
פארוואס ביסטו א איד און נישט קיין נוצר להבדיל, זיין אין א עת צרה און וועט קומען צום ציון ,וועט
ווייל עטץ אידן זענען דאך די ווייניגער און אונז ער געהאלפן ווערן מיט א ישועה ,און הונדערטער
זענען דאך די רבים. אידן דערציילן פון גאר גרויסע ישועות וואס מען
זעט ביים ציון פון דעם הייליגען צדיק זי"ע.
האט דער קינד מיט זיין חכמה געענטפערט
פארן גראף ,דאס איז די זעלבע ווי טרעפן דעם נסתלק לגנזי מרומים ד' תשרי בשנת תר"ח,
שטוב פונעם גראף ,ווייל יעצט ווען איך ווייס שוין און ער איז געקומען לקבורה ו' תשרי אין ביה"ח אין
קלאר ווי דער גראף וואוינט ,אויב וואלט מיר יעצט שטאט מיכלשטאט ,ליידער האבן די דייטשן ימ"ש
איינער געזאגט אז דער גראף וואוינט אין א אנדערן חרוב געמאכט דעם ציון ביים מלחמה ,און בשנת
שטוב ,וואלט איך דאך געוויסט אז דאס איז נישט תשל"ט האט מען דעם מקום קדוש צוריק אויף
אמת. געשטעלט ,און אידן זעהן גרויסע ישועות ביים
פוקד זיין דעם מקום קדוש.
דאס זעלבע איז מיט די אידישע גלויבן ,ווייל
די אחרי רבים גייט נאר אן ווען עס איז דא א ספק, זכותו הגדול יגן עלינו
אבער ווען עס איז נישט דא קיין ספק ,נאר עס איז ועל כל ישראל אמן.
קלאר אז די אידישע גלויבן איז אמת און זיכער ,דאן
גייט שוין נישט אן דעם אחרי רבים.
מעשיות
דאן האט דער גראף געוואלט געבן פארן קינד
עפעס צו עסן ,אבער דער קינד האט געזאגט ,אז מען דערציילט ,אויפן צדיק דער הייליגער בעל
זיינע עלטערן האבן אנגעזאגט אז ער זאל קיינמאל שם פון מיסלשטאטזי"ע ,אז זיין נאמען איז ארויס
נישט עסן קיין עסן פון א פרעמדע שטוב ,האט דער שוין אלס יונג קינד אלס א גאר גרויסע חכם ,אז
גראף געזאגט ,אז ער פארשטייט און ער וויל אים אפילו די גוים האבן געוויסט פון זיין חכמה ,איין
נאר געבן פרוכט. טאג האט דער גראף פונעם דערנעבענדיגן שטאט
13
רושם ,און א קורצע צייט שפעטער האט די הצלחה דער גראף האט געפרעגט דעם קינד אויב ער
פון דעם איד צוריק אנגעהויבן שיינען. האט ליב טרויבן ,האט דער קינד געזאגט אז ניין,
••• פרעגט דער גראף וואס ער וויל האבן ,האט דער
עס ווערט דערציילט ,אז אפילו גוים האבן קינד געזאגט "טרויבן" ,פרעגט דער גראף ,איך האב
נהנה געווען פון דעם גוט הארץ פונעם צדיק ,גוים דאך דיר געפרעגט אויב די האסט ליב טרויבן ,און די
און אפילו נוצרים האבן דעם צדיק מכבד געווען האסט געזאגט אז ניין ,ענטפערט דער קינד מיט
און זענען געקומען פאר ברכות און ישועות ,און חכמה ,ליב האב איך דעם גרויסן באשעפער ,עסן
הונדערטער אידן און להבדיל גוים האבן געזען וויל איך טרויבן ,דאן האט דער גראף געזען ,אז דער
גרויסע מופתים ביי דעם צדיק ,אויך ווערט קינד איז א קלוגער יונגל און זייער נתפעל געווארן
דערציילט ,אז דעם מקום קדוש פונעם ציון אין פון דעם קינד.
שטאט מיכלשטאט איז געווען א מקום תפילה פאר •••
אידן און להבדיל גוים ,און יעדער איז פון דארט איינמאל איז א איד א חסיד פונעם הייליגער
ארויס א געהאלפענער. בעל שם ממיכלשטאט זי"ע געקומען צו זיין רבין,
און זייער געוויינט און דערציילט ,ער האט געהאט
זיין געוואלדיגע מדת הכנסת אורחים איז א שותף וואס צוזאמען האבן די צוויי גאר שיין
געווען אויף גאר א הויכעכע דרגה ,ער האט יעדן מצליח געווען און געהאט שיין פרנסה.
איד אריין גענומען צו זיך אין שטוב און מיט א
געוואלדיגע אהבה באדינט די אורחים און נישט אבער ליידער האבן איין טאג רויבער'ס
געלאזט אז מען זאל פון אים אוועק נעמען די באפאלן דעם שותף ,און רח"ל אים גע'הרג'עט און
מצוה ,מען האט דעם צדיק געקענט זען אליין צו גערויבט אלעס פון אים ,און זייט דעמאלט איז
שלעפן א הויפן תבועה און שטרוי פאר די געסט, די פרנסה געגאנגען בארג אראפ ,און ער בעט דעם
און ווען זיינע בני בית און קינדער האבן געוואלט רבין זאל אים זאגן אויב ער זאל נעמען א נייעם
אויף די עלטערע יארן העלפן ,האט ער מסרב שותף אין ביזנעס.
געווען און עס געוואלט אליין טון.
האט אים דער הייליגער צדיק געזאגט ,איך
מען זאגט נאך אז דער צדיק האט אמאל האב דיר א גאר גוטן שותף פאר דיין ביזנעס ,איך
געזאגט ,יעדע מידה וואס איז דא אויף די וועלט קען אים פרעזענליך ער איז גאר שטארק
אפילו ח"ו מידות מגינות אדער ח"ו כפירה רח"ל, באגלייבט און ער האט גרויס הצלחה ,דער איד
קען א איד ניצן לשם שמים ,למשל ,אויב א ארימאן האט געזאגט פארן רבין ,אויב די רבי האלט אז
קומט צו א איד און בעט א נדבה ,דאן זאל א איד יענער איז א גוטע שותף וועל איך דאס גלייך טון.
ווערן א כופר און נישט טראכטן ,אז דער באשעפער
וועט שוין העלפן דעם איד ,נאר גלייבן אז דער איד האט אים דער צדיק געזאגט ,דער נייער שותף
האט קיינעם נישט וואס זאל אים העלפן ,און נאר איז דער הייליגער באשעפער דער בורא כל עולמים,
ער קען דעם איד העלפן. וואס ביי אים איז נישט דא גיין גביל און ער איז
••• באגלייבט אז ער וועט דיך קיינמאל נישט פארנארן,
מען דערציילט ,אז א איד אין שטאט און דער צדיק האט אים געהייסן מייחד זיין א
מיכלשטאט האט געדינגען א דירה פון א גוי ,אבער קופה ,ווי ער זאל אריינלייגן א פראצענט פון די
ווען עס איז געקומען צו אונטער שרייבן דעם שטר פארדינסטן ,און דאס מקדיש זיין פאר די ישיבה און
שכירות ,האט דער איד געזען ,אז דער גוי פאדערט דורך דעם וועט ער זעהן גרויס הצלחה.
אז דער איד זאל בשום אופן נישט ארויף לייגן קיין
מזוזה אויפן הויז און אויך נישט אונעם הויז. דער איד האט געפאלגט זיין רבין און טאקע
מייחד געווען א קופה ווי ער האט זיך צעטיילט
דער איד איז געקומען צום רבין דער בעל שם מיט די פארדינסטן ,האלב האט ער געגעבן פארן
ממיכלשטאט זי"ע ,און געזאגט פארן רבין אז דער באשעפער פאר צדקה ,און דאס אנדערע האלב
גוי וויל אז ער זאל אונטער שרייבן ,אז ער וועט האט ער גענומען פאר זיך ,און ברכת צדיק עושה
14
פאר זיין טאכטער ,אבער דער מחותן פאדערט אז נישט ארויף לייגן קיין מזוזה אויף זיין שטוב ,האט
מען זאל געבן פאר נדן 400רענדליך ,וואס דאס איז דער צדיק מיט זיין חכמה געבעטן דעם גוי ,אז ער
גאר א גרויסע סכום ,און איך זעה נישט פון ווי איך זאל קומען צו אים אין שטוב ,און דער צדיק פרעגט
וועל האבן דעם סכום. דעם גוי ,אויב ער ווייסט ווי אזוי צו פאריכטן דעם
בליצן כאפער אויפן דאך פון זיין שטוב.
זאגט אים דער צדיק ,וואס איז די שאלה ,אזא
גוטע שידוך טאר מען נישט ארויס לאזן פון די דער גוי האט געזאגט אז יא ער ווייסט ווי אזוי
הענט ,גיי די שליס דעם שידוך ,און איך נעם אויף זיך אימצוגיין דערמיט ,האט דער צדיק געעפרעגט
מיר צו ברענגען די 400רענדליך ,דער איד דער דעם גוי ,אויב ער קען ביטע אראפ נעמען דעם
חסיד האט נישט געטראכט קיין צוויי נאר גלייך בליצן כאפער פון זיין דאך ,האט דער גוי געזאגט
געלאפן שליסן שידוך. פארן צדיק ,איר האט נישט מורא אויב א בליץ וועט
קומען און כאפן דיין הויז ,האט דער צדיק
אין די מדינה האט מען יענע צייט געברויכט געפרעגט דעם גוי ,האט איר שוין אמאל געהערט
האבן א ספעציעלע ערלויבעניש פון די ממשלה צו פון א הויז פון א איד וואס איז באטראפן געווארן
קענען חתונה האבן ,און דאס פלעגט גיין מיט א פון א בליץ ,דער גוי האט זיך פארטראכט און
מוראדיגע שוועריקייט ,עס האט געקענט נעמען ענטפערט פארן רבין ,אז ניין ער האט נאך קיינמאל
יארן ביז מען האט דאס באקומען. נישט געהערט אזא זאך ,אז א איד'ס שטוב זאל
באטראפן ווערן פון א בליץ.
דער איד דער חסיד האט אנגעהויבן ארבעטן
אויף דעם ערלויבעניש ,און דער הייליגער צדיק דאן האט אים די רבי מסביר געווען ,אז דאס
האט פראבירט צו צוזאמען שטעלן דאס געלט איז ווייל יעדער איד האט א מזוזה אויף זיין טיר,
וואס ער האט זיך אונטער גענומען צו ברענגען. וואס דאס איז א בעסערע שמירה ווי סיי וואסערע
שמירה ,ווייל דורך דעם איז דער גאנצער שטוב
לפלא איז פאר דעם איד דער חסיד געלונגען אונטער דעם השגחה פונעם בורא כל עולמים און
צו באקומען דעם ערלויבעניש גאר שנעל ,און דאן ער היט אונז אפ פון אלעם שלעכטס.
האט ער באשטימט די חתונה פאר דריי וואכן
שפעטער ,ווען ער איז געקומען מבשר זיין דעם דער גוי האט פארשטייט זיך גלייך נאכגעגעבן
בשורה פארן צדיק ,האט דער צדיק געזאגט פארן פארן איד ,אז ער מעג ארויף לייגען מזוזות אויף זיין
חסיד ,נישט געזארגט ,איך וועל אי"ה האבן דעם שטוב ,און נאך געבעטן אז מען זאל אויף זיין שטוב
גאנצן סכום וואס איך האב צו געזאגט ,אבער דער אויך ארויף לייגן א מזוזה ,ווען דער איד איז צוריק
צדיק האט געזען ווי דער חסיד ספוק'ט אויב די רבי געקומען צום רבין און געזאגט ,אז דער גוי זייט ער
וועט טאקע האבן דאס גאנצע געלט. האט גערעדט צום רבין איז ער געווארן איבער
געדרייט פון א רשע צו א אנדערן מענטש.
יענע צייט איז געווען א גרויסער עושר וואס
האט געטון גרויסע מסחר ,אבער ליידער איז ער האט די רבי געזאגט פאר דעם איד ,דאס וואס
אריין געפאלן אין א סכנה ,האט דער סוחר צו איך האב געטון האסטו אויך געקענט טון ,נאר אויב
געזאגט בשעת מעשה ,אז אויב ער וועט וואלסטו גע'דאגה'ט אויף דיין מזוזה ,אזוי ווי די
געראטעוועט ווערן פון די סכנה ,וועט ער געבן דאגה'סט אויף פרנסה וואלסטו דאס אויך געקענט
האלב פון זיין פארמעגן אויף צדקה. ערלעדיגן.
•••
דער איד דער עושר איז טאקע געראטעוועט אין שטאט מיכלשטאט האט געוואוינט א איד
מיט ניסים פון דעם סכנה ,אבער ווען ער איז אהיים רבי זאב מוהר ז"ל א גרויסע חסיד פונעם הייליגען
געקומען האט ער זיך איבער גערעכענט ,אז האלב צדיק דער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע ,איין טאג
פון זיין פארמעגן איז גאר א גרויסע סכום ,און ער קומט דער חסיד אריין צום רבין ,און איז זיך מזכיר
האט אפ געמאכט אז א פערטל פון זיין פארמעגן אז מען האט אים אנגעטראגן א גאר גוטע שידוך
15
דאס אנגעקומען אסאך גרינגער ,נאר מיט דיין איז אויך א גרויסע סכום ,און ער האט דעם פערטל
כסדר טראכטן פון ווי די געלט וועט קומען האסטו פון זיין פארדינסט געגעבן פאר צדקה.
צו געלייגט שוועריקייטן.
••• אבער נישט לאנג נאכדעם איז די ווייב פון
אין ספר מעשה נסים ווערט דערציילט ,אז דעם עושר זייער קראנק געווארן ,די דאקטורים
איינמאל אינמיטן א פראסטיגן ווינטערדיגן טאג האבן אויף געגעבן און נישט געוויסט וואס מען
אין שטאט מיכלשטאט ,איז דער הייליגער בעל שם קען טון צו ראטעווען די פרוי'ס לעבן ,דער איד
ממיכלשטאט זי"ע געזעסן אין זיין צימער און דער עושר איז געקומען צום הייליגען צדיק דעם
געלערנט ,פלוצלונג שפרינגט ער אויף פון פלאץ בעל שם ממיכלשטאט זי"ע ,און זיך מזכיר געווען
מיט אן פחד ,און גייט צו צום אויוון ,נעמט ארויס אז די רבי זאל אויספויעלען א רפואה פאר זיין
זיינע שטיוול ,און שטעלט זיי אוועק פארקערט ,די ווייב.
לינקע שיך צו רעכטס און די רעכטע שיך צו לינקס,
און האט אנגעהויבן פארגיסן טרערן מיט גרויס דער צדיק האט דעם איד אויסגעפרעגט וואס
כוונה ,די בני בית האבן זיך געוואונדערט אויף דעם דא איז פארגעגאנגען ,ביז דער איד האט דערציילט
מאדנעם אויפפירונג אבער האבן נישט געוואגט צו זיין צוזאג ,אז ער וועט געבן האלב פון זיין
פרעגן. פארמעגן אויף צדקה ,אבער ער האט זיך
בארעכענט אז א פערטל איז אויך גענוג צו געבן,
עטליכע וואכן שפעטער איז אנגעקומען א האט אים דער צדיק געזאגט ,דאס איז נישט קיין
אידישער סוחר קיין מיכלשטאט און געלאפן גלייך שפיל ,אפילו איך קען דיר אויך נישט העלפן
צום בעל שם זיך באדאנקען ,און דער סוחר האט ברענגן א רפואה פאר דיין ווייב ,נאר דאס
דערציילט ,אז פונקט אין יענעם טאג און שעה איז איינציגסטע זאך וואס די קענסט טון איז געבן דעם
ער געפארן מיט א וואגן איבער'ן פארפרוירענעם איבעריגע סכום פאר צדקה און מיטן באשעפער'ס
טייך ,אינמיטן וועג האט דער אייז אנגעהויבן קראכן הילף וועט דיין ווייב געזונט ווערן.
אונטער די רעדער און די פערד זענען געווארן
צעווילדעוועט פונעם גליטש ,די וואגן-רעדער דער איד האט מסכים געווען און געזאגט פארן
האבן זיך איבערגעדרייט אין א געפערליכן דריי ,און רבין ,אז ער וועט געבן פארן רבין דעם סכום ,און
אין די לעצטע רגע האט זיך דער וואגן אויסגעדרייט ווען מען האט אויס גערעכנט דעם סכום איז דאס
אויף דער אנדערער זייט און ארויפגעשפרינגען אויס געקומען פונקט 400רענדליך ,די רבי האט
צוריק אויפ'ן פעסטן באדן אן דעם וואס ער זאל גענומען די געלט און דאס גלייך אהין געגעבן פאר
אריינפאלן אין די אייז-קאלטע וואסערן. ר' זאב ער זאל דאס ניצן פארן נדן ,און בשעה טובה
••• ומוצלחת גיין אונטער די חופה מיטן טאכטער ,און
אינעם קונטרס תולדות מהרז"ל מווארמס טאקע נישט אסאך נאכדעם איז אנגעקומען די
ווערט דערציילט ,אז א פארשוין האט זיך אמאל בשורה אז די ווייב פון דעם עושר איז געזונט
אריין גע'גנב'עט אין שטוב פונעם היייגען בעל שם געווארן.
ממיכלשטאט זי"ע שפעט ביינאכט ,ווען יעדער איז
געשלאפן ,דער גנב האט געזוכט חפצים און דאן האט דער צדיק מסביר געווען פאר זיין
געפאקט אין א זאק זילבערווערג און מלבושים, חסיד ,ביידע זאכן האבן מיטן גרויסן באשעפער,
ווען ער האט געענדיגט און געוואלט ארויסגיין ווייל ווען דער עושר האט מיר דערציילט אז זיין
דורכ'ן טיר ,האט ער זיך פלוצלונג פארלוירן און ער ווייב איז קראנק ,האב איך זיך דערמאנט וואס די
האט געזען בלויז גלאטע ווענט ארום זיך ,און האט גמרא זאגט" ,בעוון נדרים מתה אשתו של אדם" ,און
נישט געקענט געפונען קיין שום עפענונג אדער דערפאר האב איך גלייך געבעטן דעם עושר אז ער
טיר צו אנטלויפן. זאל מקיים זיין די נדר וואס ער האט געמאכט ,און
דורך דעם וועט די ווייב געזונט ווערן ,און די ר' זאב
א גאנצע נאכט איז ער ארומגעלאפן אין ווען די האסט ווען באמת אמונה אונעם באשעפער
צימער ביז די כוחות זענען אים אויסגעגאנגען, אז ער וועט דיר שיקן דאס גאנצע געלט ,וואלט
16
נעם יעצט גארנישט פון דיר ,אבער ווען איך וועל אינדערפרי קומט דער הייליגער בעל שם אריין אין
שיקן נאכ'ן חוב ,זאלסטו עס באצאלן". צימער ,זעט דעם גנב שטיין מיד און דערשראקן
••• מיט'ן פעקל אויפ'ן רוקן ,האט אים דער בעל שם
אין ספר מנהגי חתם סופר ווערט געברענגט ,אז אנגעקוקט מיט א שמייכל און געזאגט" ,דו האסט
עס ווערט דערציילט אין די מסורה פון תלמידי געזוכט א וועג אריין אבער פארגעסן צו נעמען א
החתם סופר ,אז איינמאל איז געקומען צום וועג ארויס ,לייג אראפ די זאכן ,עס עפעס צו
הייליגען חתם סופר זי"ע א מענטש ,וואס זיין קינד דערפרישן דאס הארץ ,און גיי לחיים ולשלום ,און
איז געווען שטארק קראנק און קיין איין דאקטער טו מער נישט די מעשים" ,דער גנב איז
האט נישט געהאט קיין רפואה פאר אים ,האט אים דערציטערט געווארן און האט אויפן פלאץ תשובה
דער הייליגער חתם סופר געזאגט" ,פאר קיין געטאן ,און איז מער קיינמאל נישט
מיכלשטאט צום הייליגן בעל שם ,ער וועט דיר געבן צוריקגעגאנגען צו גנב'ענען.
א קמיע פאר רפואה". •••
אין די תולדות רבי יצחק אריה מווארמס ווערט
דער פאטער איז געפארן ,און דער בעל שם דערציילט ,אז איין טאג איז געקומען צו לויפן צום
האט טאקע אנגעשריבן א הייליג קמיע ,עס הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע אן ארימער
איינגעוויקלט אין לעדער ,און געווארנט מען זאל מלמד מיט בכיות ,און ער האט דערציילט פארן
עס בשום אופן נישט עפענען ,דער איד איז צדיק ,אז ער האט א כלה צו חתונה מאכן און ער
צוריקגעקומען קיין פרעשבורג ,און דאס קינד איז איז שולדיג דריי הונדערט גילדן פאר'ן נדן וואס ער
פלאי פלאים אויסגעהיילט געווארן ,ווען דער איד מוז אפגעבן ביז מארגן ,און אויב נישט וועט דער
איז געקומען לאזן גרוסן פאר'ן חתם סופר ,האט מחותן מבטל זיין דעם שידוך מיט גרויס שאנדע.
דער חתם סופר אים געבעטן צו זען דעם קמיע,
דער חתם סופר האט אנגערירט דעם קמיע מיט דער הייליגער בעל שם האט אים געזאגט" ,גיי
גרויס דרך ארץ און געזאגט פאר די ארומיגע" ,איך שפאציר אויפ'ן הויפט וועג וואס פירט ארויס פונעם
האב הנאה געהאט צו זען ווי א איד אין דייטשלאנד שטעטל ,און דער ערשטער גוי וואס פארט דארט
פארמאגט אזא קדושה וטהרה ,אז מן השמים הערט מיט א קארעטע ,שטעל אים אפ און זאג אים ,אז רבי
מען צו צו זיינע תפילות און קמיעות כאילו ער זעקל הייסט ער זאל דיר געבן דריי הונדערט גילדן",
וואלט געווען פון די פריערדיגע גאונים הראשונים". דער איד האט געציטערט פון פחד ,אבער ער האט
••• מיט זיין גרויס אמונת צדיקים געפאלגט דעם
אין ספר מעשה נסים ווערט דערציילט ,אז א צדיק ,ער האט זיך געשטעלט אויפ'ן וועג ,און
גרויסער סוחר אין מיכלשטאט האט פארמאגט א פלוצלונג באווייזט זיך א גלאנציגע קארעטע
טייערע אנטיק גאלדענע זייגער-קייט ,און איין פונעם לאקאלן פריץ ,דער איד האט מיט שוואכע
טאג איז עס פלוצלונג פארשוואונדן געווארן פון טריט אפגעשטעלט די פערד און געזאגט מיט א
זיין שופלאד ,דער סוחר האט חושד געווען איינע ציטערדיג קול" ,דער רבי זעקל הייסט דער הערר
פון זיינע דריי באדינער ,אבער קיינער האט נישט זאל מיר געבן דריי הונדערט גילדן פאר א כלה".
געוואלט מודה זיין ,דער סוחר איז געלאפן צום
בעל שם ממיכלשטאט זי"ע ,און געבעטן הילף צו לפלא האט דער גראף נישט געפרעגט קיין
ראטעווען זיין פארמעגן. איין קשיא ,ער האט גלייך ארויסגענומען א בייטל
מיט גאלדענע מטבעות ,אפגעציילט פינקטליך דריי
דער הייליגער בעל שם האט געהייסן ברענגען הונדערט גילדן ,און עס אריינגעלייגט אין דעם
אלע דריי באדינער צו אים אין שטוב ,ווען זיי זענען איד'ס האנט ,שפעטער האט דער גראף פארציילט,
אריינגעקומען ,האט ער פאר יעדן איינעם געגעבן אז עטליכע חדשים פריער האט ער געהאט א גאר
א קליין שטיקל האלץ פון די זעלבע לענג ,און שווערע פראבלעם מיט די מלוכה-רעגירונג וואס
געזאגט מיט אן ערנסט קול" ,נעמט די שטעקעלעך האט אים געקענט קאסטן זיין גאנצן פארמעגן ,און
אהיים אויף דער נאכט ,ביים גנב וועט דער שטעקן דער בעל שם האט אים געראטעוועט מיט א ברכה
איבערנאכט וואקסן לענגער מיט א גאנצן אינטש און אן עצה ,און האט אים דעמאלט געזאגט" ,איך
17
פלוצלונג האט אנגעהויבן גיין א שוואכער ריח דורך א סגולה ,און מארגן אינדערפרי וועל איך זיי
פון ציטרין-זאפט און שוועבל ,דער בעל שם האט איבערמעסטן".
זיך אנגערופן צום עלטערן ברודער" ,דו האסט
גענומען אן אלטן ליידיגן שטר וואס האט געהאט א דער בעל שם האט מיט זיין גרויס חכמה
פרישע חתימה פון דיין פאטער ,געשריבן דערויף פארשטאנען דעם תחינת הנפש פונעם גנב ,און
מיט פרישן טינט ,און עס געהאלטן איבער שוועבל- דער באדינער וואס האט טאקע געגנב'עט איז
רויך כדי עס זאל אויסזען אלט און געל" ,דער אהיימגעלאפן דערשראקן ,און פון גרויס פחד אז
עלטערער ברודער איז געווארן בלאס ווי קאלך, זיין שטעקן וועט וואקסן און אים פארראטן ,האט
דערשראקן פון דעם וואס דער צדיק האט ער גענומען א מעסער און אפגעשניטן א צאל
דורכגעזען דעם כעמישן שווינדל ,און האט גלייך פונעם האלץ ,קלערנדיג אז מארגן וועט עס
מודה געווען און צעריסן דעם פאלשן שטר. וואקסן און צוריקקומען צו דער ריכטיגער מאס.
•••
אין ספר שבחי מהרז"ל ווערט דערציילט ,אז אינדערפרי זענען אלע דריי געקומען צום בעל
דער הערשער פון דער געגנט ,דער גראף פון שם ,און דער בעל שם האט געמאסטן די
ערבאך ,האט זייער געשעצט די חכמה פונעם שטעקעלעך און גלייך געזען ,אז איינס איז פונקט
הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע ,און פלעגט מיט א אינטש קירצער פון די אנדערע צוויי ,ער
אים אפט רופן צו זיצן אין געריכט ביי שווערע האט אים אנגעוויזן מיט'ן פינגער און געזאגט" ,דו
קאמפליצירטע דיני תורה און משפטים צווישן ביסט דער גנב! גיב שוין צוריק דעם חפץ" ,דער
בירגער. באדינער איז געפאלן אויף די קני און גלייך מודה
געווען און די גניבה.
איינמאל איז פארגעקומען א משפט צווישן •••
צוויי שותפים סוחרים ,איינער האט געטענה'ט אז אין ספר זכרון למשה ווערט געברענגט ,אז
ער האט איבערגעגעבן פאר זיין חבר א גרויסע סכום צוויי ברודער זענען אמאל געקומען צו גיין צום
גאלד צו קויפן סחורה אין א ווייטן וואלד ,און דער הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע מיט א
חבר לייקנט אלעס און זאגט אז ער האט קיינמאל שווערן מחלוקה איבער דער ירושה פון זייער
גארנישט באקומען ,עדות זענען נישט געווען ,און פאטער וואס איז נפטר געווארן ,דער עלטערער
דער נתבע האט געוואלט שווערן א שבועה צו ברודער האט ארויסגעצויגן א שטר-צוואה,
פטור ווערן. געחתמ'עט לויט אלע דינים ,וואו עס שטייט קלאר,
אז דער פאטער לאזט איבער דעם גאנצן הויף און די
דער בעל שם האט געפרעגט דעם תובע" ,וואו געשעפטן בלויז פאר אים ,און פאר'ן יונגערן
פונקטליך האסטו אים איבערגעגעבן דאס געלט", ברודער לאזט ער איבער בלויז א קליינע סכום
האט ער געענטפערט" ,אינמיטן וואלד ,נעבן א געלט ,דער יונגערער ברודער האט געוויינט אז
גרויסן ,אלטן אייכן-בוים" ,האט דער בעל שם דאס איז א פאלשע צוואה ,ווייל דער טאטע האט
געזאגט צום תובע" ,גיי שוין צוריק צום יענעם אים שטענדיג געזאגט אז מען וועט טיילן גלייך
בוים ,און רוף דעם בוים ער זאל קומען עדות זאגן אויף גלייך.
אין געריכט".
דער הייליגער בעל שם האט גענומען דעם
דער מענטש איז געגאנגען צום וואלד, שטר ,אים אנגעקוקט פון דער נאנט ,און
אינצווישן איז געזעסן דער בעל שם אינאיינעם באמערקט אז דער כתב און די חתימות זעען אויס
מיט'ן גראף און דעם צווייטן סוחר )דעם נתבע( און אלט און אפגעבליקעוועט פונקט ווי א שטר וואס
געווארט ,נאך א האלבע שעה האט דער בעל שם ליגט שוין יארן ,און קיין שום בית דין האט נישט
פלוצלונג א קוק געטאן אויפ'ן זייגער און געפרעגט געקענט זען דערין קיין שום פעלער ,דער הייליגער
דעם נתבע גאנץ גלייכגילטיג" ,זאג מיר ,מיינסטו אז בעל שם האט מיט זיין גרויס חכמה גענומען א גלאז
ער איז שוין אנגעקומען צום בוים" ,האט דער נתבע הייס וואסער ,עס געהאלטן אונטער'ן שטר אז דער
געענטפערט שנעל אן טראכטן" ,ניין ,וואס פאלט דאמף ) (steamזאל ארויפגיין אויפ'ן פאפיר.
18
שטענדיג געהאט א שמייכל אויפ'ן פנים כדי מען אייך איין ,דער אייכן-בוים שטייט טיף אין וואלד,
זאל מיינען אז ער עסט כסדר ווי יעדער מענטש. עס נעמט א גוטע שעה און א האלב ביז מען
דערגרייכט אהין צו פוס".
איין מוצאי שבת קודש איז א תלמיד
אריינגעקומען אין זיין צימער ,און געזען דעם בעל האט זיך דער הייליגער בעל שם ממיכלשטאט
שם מאכן מלוה מלכה ,אויפ'ן טיש איז געלעגן זי"ע אויסגעדרייט צום גראף און געזאגט" ,זעט
בלויז א שטיקעל הארטע ברויט און א טעפל איר ,הערר גראף ,ער ווייסט פונקטליך פון וועלכן
וואסער ,דער רבי האט געמאכט א ברכה ,געגעסן בוים מען רעדט און ווי ווייט עס איז ,כאטש פריער
א כזית ,און פלוצלונג האט זיין געזיכט געלאכטן האט ער געטענה'ט אז ער איז קיינמאל נישט געווען
מיט א ג-טליכן ליכטיגקייט ,דער תלמיד האט דארט מיט אים" ,דער גראף איז אנטציקט געווארן
באוואונדערט מיט שטוינונג אויף דער פשוט'ער פון דער חכמה ,און דער ליגנער האט תיכף מודה
סעודה ,האט דער הייליגער בעל שם געזאגט מיט געווען און צוריקגעגעבן דאס גאנצע געלט.
א התלהבות" ,דער רבונו של עולם ווייסט אז כמעט •••
קיין שום טעם פון עולם הזה איז מיר קיינמאל נישט אין ספר תולדות אנשי מופת ווערט דערציילט,
אריין אין מויל ,אבער דער כזית מלוה מלכה וואס אז אין די יונגע יארן ,ווען דער הייליגער בעל שם
מען עסט לכבוד שבת קודש און לכבוד דוד מלכא ממיכלשטאט זי"ע האט געלערנט אין פראנקפורט
משיחא ,שפירט זיך אין מיר פונקט ווי דער מן וואס ביים גרויסן גאון וקדוש רבי נתן אדלער זי"ע ,איז די
האט געהאט אלע טעמים שבעולם". שטאט פרנקפורט געווען א גרויסער האנדלס-
••• צענטער מיט פיל פרעמדע לייט און
אינעם קונטרס קדושת מהרז"ל ווערט אומצניעות'דיגע מאדעס אויף די גאסן.
דערציילט ,אז דאס געוואלדיגע דביקות אין עניני
טהרה פונעם הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע כדי נישט צו פאראומרייניגן די אויגן ,האט
איז געווען א שם דבר ,אפילו אין די טיפע ווינטער- דער צדיק רבי זעקל דער בעל שם ממיכלשטאט
טעג ווען דער שניי איז געלעגן הויך און די טייכן איינגעפירט ביי זיך אן אויסערגעווענליכע קבלה,
ארום מיכלשטאט זענען געווען אינגאנצן ער פלעגט אראפלאזן די היט טיף איבער די אויגן
פארפרוירן ,האט ער נישט מוותר געווען אויף קיין און קוקן בלויז ד' אמות פאר זיך אויף דער ערד.
איין טאג צו גיין אין מקוה פאר'ן דאווענען.
תלמידים האבן דערציילט ,אז אין משך פון
ווערט דערציילט ,אז ער פלעגט אליין גיין פרי עטליכע יאר וואס ער איז יעדן טאג געגאנגען פון
פארטאגס מיט א האק ,צוברעכן דעם דיקן אייז זיין אכסניה צום בית המדרש ,האט ער קיינמאל
פונעם לאקאלן טייך ,און זיך טובל'ן עטליכע מאל נישט געוואוסט וואספארא פארב אדער
מיט געוואלדיגע כוונות און יחודים ,אמאל האט א געשטאלט די הייזער אויפ'ן וועג האבן געהאט ,ער
שכן אים באמערקט קומען צוריק פון טייך ,ווען די פלעגט חזר'ן בעל פה משניות און מסכתות א גאנצן
פאות און די בארד זענען געווען פארוואנדלט אין וועג ,און מען האט געזען אויף זיין געזיכט אז ער
איין שטיק אייז ,אבער זיין פנים האט געברענט ווי שפאצירט אין גאס ממש ווי איינער וואס גייט אין א
א פייער ,ווען דער שכן האט אים געפרעגט צי עס מדבר שממה ,אפגעזונדערט פון גאנצן עולם הזה.
איז אים נישט קאלט ,האט ער געענטפערט" ,ווען •••
דאס הארץ ברענט צו דערנענטערן די שכינה אין ספר מעשה נסים ווערט דערציילט ,אז דער
הקדושה ,קען קיין שום אייז אין דער וועלט נישט צדיק רבי זעקל דער הייליגער בעל שם
אפקילן די ווארימקייט". ממיכלשטאט זי"ע האט געלעבט א גאנץ לעבן מיט
••• אן אומבאגרייפליכן פרישות פון תאוות הגוף ,רוב
אין ספר זכרון למשה ווערט דערציילט ,אז ווען טעג פון יאר פלעגט ער עוסק זיין אין תעניתים
דער הייליגער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע איז משבת לשבת אדער עסן בלויז ביינאכט א שטיקל
נסתלק געווארן אין יאר תר"ח ,האבן זיך טרוקן ברויט מיט וואסער ,אבער קיינער האט
פארזאמלט די חשוב'סטע חברי החברה קדישא נישט געטארט וויסן פון זיינע סיגופים ,ער האט
19
שיינען פון דעם בוידעם פונעם בעל שם'ס הויז ,זיי פון מיכלשטאט צו באהאנדלען זיין הייליגן גוף,
האבן געמיינט אז דארט ברענט שוין אויך ,און פאר זיין פטירה האט ער זיי אנגעזאגט א
זענען אלע געלאפן אהין ,און דורך דעם וואס זיי געוואלדיגע צוואה ,אז בשעת דער טהרה טאר קיין
זענען אנגעקומען צו יענעם הויף ,האבן זיי באוויזן איין מענטש נישט קוקן אויף זיין לייב ,נאר מען זאל
צו שטעלן א וואנט פון וואסער פונקט אויפ'ן וועג אלעס טון באדעקטערהייט מיט א ליילעך ,און
וואו דער ווינט האט געטריבן דאס פייער ,און די יעדער וואס שטייט אין צימער מוז פריער גיין אין
גאנצע שטאט איז געראטעוועט געווארן פון א מקוה און טאן תשובה.
שרעקליכן חורבן ,דאן האט דער משמש געזעהן די
הייליגע אויגן פונעם צדיק ,אז דער צדיק האט ווען די חברה קדישא האבן אנגעהויבן די
געזעהן אז עס גייט אויסברעכן א פייער ,און האט טהרה מיט גרויס ציטער ,איז געשען אן אפענער
מיט זיין רוח הקדוש געראטעוועט דעם שטאט. נס ,בשעת זיי האבן געגאסן די טהרה-וואסער ,האט
••• זיך דער גוף פונעם בעל שם אויפגעהויבן פון זיך
אינעם ספר זכרון למשה ווערט דערציילט ,אז אליין אויפ'ן לוח טהרה כדי מען זאל קענען גיסן די
א איד פון א דערנעבעדיגע שטעטל האט געהאט וואסער אונטער אים ,אן דעם וואס מענטשליכע
א זון וואס איז געבוירן געווארן שטום ל"ע און האט הענט זאלן דארפן צורירן צו זיין גוף טהור ,די
קיינמאל נישט ארויסגעברענגט קיין ווארט פון אנוועזענדע זענען אומגעפאלן פון פחד און שרעק,
מויל ,די עלטערן האבן אויסגעגעבן גרויסע און האבן פארשטאנען ,אז אפילו נאך דער פטירה
געלטער אויף דאקטוירים אין וויען און אין איז זיין קדושת הגוף געבליבן גאנץ ,ווי א מלאך
פראנקפורט ,אבער קיינער האט נישט געקענט השם צבקות וואס האט קיינמאל נישט געהאט קיין
העלפן דעם בחור ,אין גרויס יאוש איז דער פאטער שייכות מיט די גשמיות פונעם ערדישן לעבן.
געקומען מיטן זון קיין מיכלשטאט און זיך •••
צעוויינט פאר'ן צדיק. אינעם ספר מעשה נסים ווערט דערציילט ,אז
איין פרייטאג צונאכטס נאך דער סעודה ,האט דער
דער הייליגער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע הייליגער בעל שם ממיכלשטאט זי"ע פלוצלונג
האט געזאגט פאר דעם צובראכענעם טאטן, געזאגט פאר זיין משמש" ,לויף שנעל ארויף אויפ'ן
"בלייב דא אויף שבת" ,שבת אינדערפרי ביים בוידעם ,צינד דארט אן א לעמפל ,און לאז עס
דאווענען ,פאר קריאת התורה ,האט דער הייליגער ברענען א גאנצע נאכט" ,דער משמש האט זיך
בעל שם געהייסן דעם משמש אויסרופן דעם שטארק דערשראקן ,וואס הייסט אנצינדן פייער
שטומען בחור צו דער תורה פאר אן עליה ,דער אום שבת איז דאך א הארבע עבירה ,ער איז
פאטער איז געווארן ציטערדיג און האט געזאגט געבליבן שטיין אומבאוועגלעך.
מיט שוואכקייט" ,רבי ,ער קען דאך נישט רעדן ,ווי
אזוי וועט ער מאכן די ברכה" ,האט דער הייליגער דער צדיק האט אים אבער אנגעקוקט מיט א
בעל שם אים געענטפערט מיט א פעסטקייט, הייליגן ערנסטקייט און געזאגט" ,האב נישט קיין
"ברענג אים צום באלעמער". מורא ,גיי ארויף מיט א גוי ,און זאל דער גוי צינדן
דעם לאמפ ,ווייל עס איז פיקוח נפש פאר'ן גאנצן
דער בחור איז צוגעגאנגען ,און דער הייליגער שטעטל" ,דער משמש האט שנעל געפאלגט,
בעל שם האט געלייגט זיין הייליגע האנט אויף זיין אינמיטן יענע נאכט האט פלוצלונג אויסגעבראכן
פלייצע ,אריינגעקוקט אין זיינע אויגן ,און געזאגט, א גרויסע שריפה ביים עק פון שטעטל
"זאג ,ברכו את ד' המבורך" ,פלוצלונג ,צום ציטער מיכלשטאט ,די ווינטן האבן געבלאזן שטארק און
און ערשטוינונג פון דעם גאנצן מנין אידן אין שול, די פלאמען האבן זיך געצויגן גלייך אין ריכטונג פון
האט דער בחור געעפנט זיין מויל און אויסגערופן די אידישע הייזער.
מיט א הויכן ,קלארן קולָ " ,בּ ְרכוּ ֶאת ד' ַה ְמב ָֹר ,"און
פון יענעם טאג אן האט ער גערעדט פליסיג ווי ווען די גויים וואס זענען געקומען אויסלעשן
אלע מענטשן ,און ער איז שפעטער אויסגעוואקסן דעם פייער זענען געלאפן ראטעווען דעם שטאט,
א תלמיד חכם און א בעל תפילה. האבן זיי געזען פונדערווייטנס א ליכטיגקייט
20
זידלווערטער און קללות ווען דער צדיק איז •••
ארויסגעקומען אין גאס ,די תלמידים האבן אינעם ספר שבחי מהרז"ל ווערט דערציילט ,אז
געוואלט אים פארטרייבן ,אבער דער הייליגער א פארצווייפלטער אפטייקער )פארמעסיסט( איז
בעל שם האט זיי אפגעהאלטן ,ער האט זיך געקומען צום הייליגען בעל שם ממיכלשטאט זי"ע
אויסגעדרייט צום משכיל און געזאגט מיט גרויס אין גרויס שרעק ,ווייל דער לאקאלער
פחד" ,דו האסט חוזק געמאכט פון דער תורה מיניסטעריום פון געזונטהייט האט געמאלדן ,אז
הקדושה און אירע הייליגע חכמים ,וויסן זאלסטו, מארגן קומט א שטרענגע אינספעקציע
אז דיין אייגענער מויל וואס שפייט די דאזיגע איבערצוקוקן זיינע ביכער ,און פונקט יענע וואך
ווערטער וועט דיר ברענגען דיין משפט". איז אים פארלוירן געגאנגען דער הויפט-ביכל וואו
עס זענען געווען פארשריבן אלע גיפטיגע
נישט קיין צוויי וואכן זענען פארביי ,און יענער כעמיקאלן און מעדיצינען ,און לויט'ן געזעץ ,אויב
פארשוין האט באקומען א מאדנע ,שווערע דאס פעלט ,וואלט מען אים פארשפארט דאס
קראנקייט אויפ'ן צונג און אינעם האלדז ,זיין צונג געשעפט און אריינגעווארפן אין תפיסה אויף יארן,
איז אזוי שטארק געשוואלן געווארן אז ער האט דער אפטייקער האט שוין געהאט איבערגעדרייט
מער נישט געקענט ארויסברענגען קיין איין ווארט דאס גאנצע הויז און גארנישט געפונען.
פון מויל און האט געליטן שרעקליכע יסורים ,ער
האט געשיקט בעטן מחילה ביים בעל שם ,און דער דער הייליגער בעל שם האט פארמאכט די
בעל שם האט מתפלל געווען פאר אים ער זאל נישט אויגן פאר עטליכע מינוט ,און דערנאך געזאגט
שטארבן מיט שרעקליכע יסורים ,די יסורים האבן גאנץ רואיג" ,גיי צוריק אין דיין אפטייק ,גיי אריין
זיך טאקע נאכגעלאזט ,אבער רעדן האט ער מער אינעם קעלער אונטער דעם געוועלב ,צייל פיר
קיינמאל נישט געקענט ביז זיין לעצטן טאג ,אלס א טריט פון דער רעכטער וואנט ,דארט שטייט אן
ווארענונג פאר יעדן איבער'ן כח פון צדיקים. אלטע ליידיגע פאס פון שוועבל ,שטעק אריין דיין
האנט אונטער דעם באדן פון יענער פאס ,דארט
ליגט דער ביכל" ,דער אפטייקער איז געלאפן צו זיך
אין געשעפט ,אריינגעלאפן אין קעלער ,געטון
פינקטליך ווי דער רבי האט אנגעוויזן ,און צום
שטוינונג האט ער דארט אונטער דער פאס
געטראפן דעם ביכל ,וואס איינע פון זיינע
ארבעטער האט בטעות דארט פארשטעקט און
פארגעסן ,די רעגירונג האט דורכגעפירט די
אינספעקציע ,און אלעס איז געווען כשורה ,און
דער איד איז געראטעוועט געווארן פון א זיכערן
אונטערגאנג.
•••
אינעם ספר מעשה נסים ווערט דערציילט ,אז
אין שטעטל איז געווען א משכיל און אפיקורס
וואס האט נישט געקענט צוקוקן ווי אידן און גוים
שטראמען צום הייליגען בעל שם ממיכלשטאט
זי"ע נאך ישועות ,ער פלעגט כסדר חוזק מאכן
פונעם צדיק ברבים ,און כסדר שרייבן קלאגעס און
בלבולים צו דער רעגירונג אז דער בעל שם נארט
אויס די מענטשן מיט כישוף.
איין טאג איז דער אפיקורס געשטאנען פאר'ן
בעל שם'ס הויז און אנגעהויבן שרייען
21
געווען שוחטים מומחים ,גאנץ אנפאנג איז ער
יארצייט ה' תשרי
געווען דער שוחט אין שטאט טשעריש וואס איז
געווען א קליין שטעטל ,אבער נאך אפאר יאר ווען
הגה"ק רבי חנוך הענדיל ב"ר שלמה זלמן זי"ע,
די הוצאות פון זיין שטוב זענען געוואקסן און ער
)שעכטער( ,שו"ב בק"ק ראדאוויץ
האט געברויכט חתונה מאכן די קינדער ,האט ער
געזיכט א גרעסערע שטאט ווי צו דינען אלס
שוחט. ער איז געבוירן אין שטאט טשורטקוב ,בשנת
תרי"א.
יענע צייט האט דער שוחט פון דעם גרויסן
שטאט ראדאוויץ זיך אוועק געצויגען פון שטאט, צו זיין טאטן הגה"ק רבי שלמה זלמן שו"ב
און די שטאט האט געזיכט דעם פאסיגען מענטש טשורטקוב זי"ע,
איבער צו נעמען דעם תפקיד אלס שוחט ,האט בן הגה"ק רבי אברהם אהרן שו"ב טשורטקוב זי"ע,
מען בעצת פון די גדולים פון יענעם געגענט אויף בן הגה"ק רבי גבריאל יוסף זי"ע,
גענומען דעם גאון רבי חנוך הענדיל זי"ע אלס בן הגה"ק רבי ישכר דוב זי"ע,
שוחט אין שטאט ראדאוויץ ,און אויף דעם פאסטן בן הרה"ק רבי ישראל זי"ע ,הנקרא בפי כל "ר'
האט ער געדינט פאר בערך 30יאר. ישראל דער טויטער",
בן הרה"ק רבי שמחה מהורדנקא זי"ע) ,אביו של
בזיווג ראשון האט ער חתונה געהאט מיט הצדקת הרה"ק רבי נחמן מברסלב זי"ע(,
מרת העניא ע"ה, בן הרה"ק רבי נחמן מהורדנקא זי"ע,
בת הרה"ח רבי יהודה לייב רובין ז"ל. מגזע הגה"ק רבי הענדיל הכהן שו"ב קיטוב זי"ע.
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הצדקת
און צו זיין מאמע הצדקת מרת רייזא ע"ה.
מרת חי' רבקה ע"ה,
בת הגה"ק רבי דוד זי"ע.
דער ברודער פון ר' חנוך הענדיל זי"ע איז געווען
דער צדיק האט זוכה געווען צו אויפשטעלן הרה"ח ר' גבריאל יוסף ע"ה דער משב"ק ביי הרה"ק
שיינע דורות פון ביידע זיווגים ,און זיין זיווג שני רבי ישראל האגער בעל אהבת ישראל מויזניץ זי"ע.
האט נאך מיט געברענגט קינדער פון איר ערשטע
מאן. ער איז געווען מפורסם מיט זיין גדלות
וחריפות בתורה און א בקי נפלא בש"ס ופוסקים,
און דער הייליגער אמרי חיים מוויזניץ זי"ע ובפרט אין הלכות שחיטה דינענדיג אלס שוחט
האט זיך אמאל אויסגעדריקט אויפן זיידן רבי חנוך פאר איבער 40יאר ,צדיקים בדורו האבן זיך
הענדיל זי"ע בזה"ל ,ביי אים אין שטוב זענען פארלאזט נאר אויף אים מיטן שחיטה פאר זיי אין
געווען דריי סארט קינדער ,מיינע ,דיינע ,און שטוב.
אונזערע ,אבער אויף די קינדער האט מען דאס
נישט געקענט אפילו באמערקען ,ווייל ער האט זיך אויך איז ער געווען באוויסט אלס א
אפ געגעבן מיט אלע מיט די זעלבע געטריישאפט. געוואלדיגע אוהב את הבריות ,ער האט עוסק
געווען בצדקה וחסד מיט א געוואלדיגע איבער
אזוי ווי זיין טאטע און די זיידע איז ער געווען געגעבענקייט ,ארום אים האבן זיך כסדר געדרייט
גאר שטארק מקושר צו די צדיקי בית קאסוב און די צובראכענע אידן און יתומים און אלמנות ,אלע
ווישניץ ,גאנץ אנפאנג האט ער זיך מסתופף געווען האבן געטראפן אין דעם גדול א לב טוב וואס האט
בצלו פון הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל צמח צדק קיינעם נישט געלאזט גיין ביז יענער האט
מווישניץ זי"ע ,וואס דער רבי מווישניץ האט גאר געשפירט אז ער איז באמת געהאלפן.
שטארק מקרב און מחבב געווען דעם שוחט רבי
חנוך הענדיל וואס איז געווען מפורסם אלס א גאר דעם פאסטן פון שו"ב האט ער מקבל געווען
ערליכער און אפגעהיטן איד. נאך פון זיין טאטע און זיידע וואס זענען אויך
22
ווען זיין רבי דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע בשנת תרמ"ה ווען דער הייליגער אהבת
האט געהערט די ווערטער פון זיין חסיד ,האט די ישראל זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט ער זיך
רבי געזאגט פארן חסיד ,וואס מאכסטו אזא מדבק געווען אונעם ממלא מקום הרה"ק רבי ברוך
געוואלד ,מען קויפט א שטיקל וואטע פון א גוי פאר בעל אמרי ברוך מווישניץ זי"ע ,ער האט זיך ממש
3גראצער און מען לייגט דאס ארויף אויף די אויגן מבטל געווען פאר זיין רבין און זיך כסדר מסתופף
פונעם קינד און ער וועט האבן א רפואה שלימה. געווען בצלו מיט א געוואלדיגע אמונת צדיקים.
דער ר' חנוך הענדיל מיט זיין גרויסע אמונת מען דערציילט ,אז דאס ערשטע מאל וואס
צדיקים איז גלייך אהיים ,אפאר טאג שפעטער דער גאון רבי חנוך הענדיל זי"ע איז אריין צו זיין
קומט אריין אין שטוב א גוי ,און ווען ער האט געזען רבין דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע מיט א קוויטל,
ווי דער קינד טאפט ארום מיט די הענט ,האט ער האט דער הייליגער אמרי ברוך מיט זיין
געפרעגט פון די עלטערן וואס עס גייט פאר מיטן געוואלדיגע עניוות געוויינט מיט טרערן און
קינד ,ווען די עלטערן האבן דערציילט פארן גוי אז געזאגט פאר דעם גאון בזה"ל" ,ווי קען איך נעמען
דער קינד זעט ליידער נישט ,האט דער גוי געזאגט קוויטלעך ,ווייל איינער וואס קען נישט זעהן מסוף
וואס איז די פראבלעם ,קויפט פון מיר א שטיקל העולם עד סוף העולם איז נישט ראוי צו נעמען
וואטע פאר 3גראצער און לייגט דאס ארויף אויף די קוויטלעך".
אויגן און ער וועט ווערן אויסגעהיילט.
בשנת תרנ"ג ווען דער הייליגער אמרי ברוך
די עלטערן האבן דאס גלייך געטון ,און לפלא זי"ע איז נסתלק געווארן יונגערהייט ,האט ער זיך
נאך אפאר טאג האט דאס קינד אנגעהויבן זעהן מדבק געווען אלס א חסיד מובהק צום ממלא
כאחד אדם און אינגאנצען געזונט געווארן ,ווען ער מקום הרה"ק רבי ישראל בעל אהבת ישראל
איז צוריק געקומען דערציילן פארן רבין די גוטע מווישניץ זי"ע ,ער איז כסדר געפארן זיך מסתופף
בשורה אז דאס קינד זעט שוין כאחד אדם ,האט זיין ביי זיין רבין און מקבל געווען דעם דרך אין
דער צדיק דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע געהייסן עבודת השם מיט א תמימות.
פארן טאטן ,אז ער זאל פון דעם נישט מאכן קיין
עסק און דאס נישט מפרסם זיין בכלל. לגבי זיין געוואלדיגע אמונת צדיקים ווערט
דערציילט ,אז ווען זיין זון הר"ר אברהם אהרן ז"ל
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. איז געבוירן געווארן אלס א סגי נהור רח"ל ,האבן די
דאקטורים געזאגט ,אז זיי קענען גארנישט העלפן
בתו הצדקת מרת מלכה טשארנא ע"ה ,אשת פאר דעם קינד ,ביי די דריי יאר איז דער טאטע
הרה"ח רבי ישכר דוב ראזענבערג ז"ל, געגאנגען צו זיין רבי דער הייליגער אמרי ברוך זי"ע
בתו הצדקת מרת עטיל ע"ה ,אשת הרה"ח רבי צבי און מזכיר געווען דעם קינד און געבעטן אז די רבי
אלימלך שרייבער ז"ל, זאל פועל'ן א רפואה פארן קינד.
הרה"ח רבי חיים עזריאל ז"ל,
הרה"ח רבי אברהם אהרן ז"ל, ווען ער איז אריין געקומען צום רבין האט אים
הרה"ח רבי גבריאל יוסף ז"ל, די רבי מייעץ געווען אז ער זאל גיין צו הרה"ק רבי
הרה"ח רבי דוד ז"ל, חנוך העניך מאלעסק זי"ע וואס איז געווען מפורסם
בתו הצדקת מרת מינדל ע"ה ,אשת הרה"ח רבי אלס א גרויסע בעל מופת און דארט וועט ער
לייבל שטאנגער ז"ל. געהאלפן ווערן.
נסתלק לגנזי מרומים ה' תשרי בשנת תרפ"ז, האט זיך דער חסיד רבי חנוך הענדיל
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ראדאוויץ. אנגערופן צום רבין ,מיינע עלטערן און זיידעס
האבן זיך אלע געווייקט און מסתופף געווען בצלו
זכותו הגדול יגן עלינו פון די צדיקים לבית קאסוב און ווישניץ ,און די רבי
ועל כל ישראל אמן. שיקט מיך צו די מרחקים קיין אלעסק.
23
גרייטן ווי א כהן צום עבודה אין בית המקדש ,נאך מעשיות
חצות לילה איז ער שוין געווען אויף די פיס ,זיך
גע'טובל'ט אין מקוה טהרה מיט כוונות און יחודים, אין רשימות תולדות אנשי שם בבוקובינה
און אפגעראכטן תיקון חצות מיט בכיות עצומות. ווערט דערציילט ,אז אין שטאט ראדאוויץ איז רבי
חנוך הענדיל געווען באקאנט נישט בלויז מיט זיין
ער פלעגט זאגן ,אז א שוחט האלט אין זיין גרויסער בקיאות און מורא'דיגע חסידות אין
האנט די נפש פונעם בעל חי ,און מען קען נישט הלכות שחיטה ,נאר ספעציעל מיט זיין ווייכע
מעלה זיין די ניצוצות הקדושים אן א ריינעם גוף און הארץ פאר יעדע געפאלענע נשמה.
א הייליגער מחשבה ,אפילו אין די ביטערע קאלטע
ווינטער נעכט אין ראדאוויץ ,ווען דאס וואסער ווען ער פלעגט גיין אין די גאסן פון שטעטל,
אינעם בור איז געווען פארפרוירן ,האט ער פלעגן זיך ארום אים קלויבן אלמנות ,יתומים און
קיינמאל נישט מוותר געווען אויף א טבילת עזרא צובראכענע הערצער ,מען פארציילט ,אז זיין
בעפאר ער האט גענומען די חלפים אין האנט. שחיטה-געלט פלעגט כמעט נישט אנקומען
••• אהיים ,א גרויסער טייל דערפון האט ער פארטיילט
אינעם קונטרס תולדות אנשי חסד וחסידות גלייך אויפן ארט פאר ארעמעלייט און
ברומניה ווערט דערציילט ,אז שעות לאנג פלעגט נויטבאדערפטיגע ,פאר ער האט בכלל
דער צדיק רבי חנוך הענדיל זי"ע זיצן ביי זיין איינגעקויפט צרכי שבת פאר זיין אייגענער שטוב.
שטענדער און בודק זיין די חלפים מיט א •••
שרעקליכן פחד און חרדה ,עדות פלעגן דערציילן אין זכרונות חסידי וויזשניץ ווערט דערציילט,
אז ער האט געפילט מיט זיין ציטערדיגן נאגעל אז זיין שטוב אין שטאט ראדאוויץ איז געווען אן
יעדע קלענסטע פגימה וואס אנדערע האבן נישט אפענער בית וועד לחכמים און אן איינקער-פלאץ
באמערקט ,און אפילו אויב עס איז געווען כשר ע"פ פאר אלע פליטים און אורחים וואס זענען דורך
דין ,אויב האט ער געשפירט די מינדעסטע ספיק- געפארן בוקאווינע ,עס ווערט דערציילט ,אז פאר
ספיקא פון א 'סרך' אדער אומקלארקייט ,האט ער יעדן יום טוב פלעגט ער ארומגיין צווישן די בעלי
עס פונדאסניי געשליפן ,ער פלעגט שטענדיג חזר'ן בתים און גבירים אין שטאט שאפן פאר קמחא
דעם מאמר חז"ל" ,אז א שוחט דארף שטענדיג זען דפסחא צו שטיצען די אלמנות און ארימעלייט פון
ווי א שווערד ליגט אים צווישן די אויגן". שטאט ,און ער פלעגט זאגן" ,ווי קען א שוחט
••• ברענגען כשר פלייש פאר אידן ,אויב אנדערע אידן
די מלאכה פון א שוחט ברענגט א מענטש אריין האבן נישט אויף ברויט צום לעבן".
אין די גאסן און צווישן די גרעסטע המון עם ,אין די •••
בוטשער-געשעפטן און בהמות-מארק צווישן אין תולדות גדולי ישראל ווערט דערציילט ,אז
גוים און סוחרים ,דאך ,ווער עס האט געזען רבי דער צדיק רבי חנוך הענדיל זי"ע איז געווען א
חנוך הענדיל גיין אין גאס ,האט געזען אן אמת'ער ברודער מיט הרה"ח ר' גבריאל יוסף שעכטער ע"ה,
פרוש ,ער פלעגט גיין איינגעבויגן ,זיין קאפעלוש דער באקאנטער משמש בקודש פונעם הייליגן
אראפגערוקט איבער די אויגן ,און זיינע ליפן האבן רבי'ן דער 'אהבת ישראל' מוויזשניץ זי"ע ,צוליב
כסדר געמורמלט פרקי תהלים אדער משניות בעל דעם איז ער געווען שטארק מקושר צום
פה ,קיינער האט אים נישט געקענט אריינציען אין וויזשניצער הויף ,און די צדיקים האבן אים
קיין שום פוסטע שמועסן אדער דברים בטלים ,זיין געהאלטן פאר איינעם פון די שענסטע שפיגלען
מח איז געווען דבוק אין עולמות עליונים אפילו פון חסידות אין ראדאוויץ ,תורה ,יראת שמים און
אינמיטן די שווערסטע גשמיות'דיגע ארבעט. אמת'ע עסקנות בגופו ובממונו פונדערווייטנס אן
••• קיין שום פניות.
אין קונטרס עובדות וזכרונות מפי זקני •••
ראדאוויץ ווערט דערציילט ,אז אין שטאט אין קונטרס זכרון לראשונים בוקאווינע ווערט
ראדאוויץ איז געווען א דבר פשוט אז מען קען ביי דערציילט ,אז בעפאר דער צדיק רבי חנוך הענדיל
אים נישט הערן קיין שמץ פון לשון הרע אדער האט צוגעטראטן צו די כלי שחיטה ,פלעגט ער זיך
24
כדי צו ווייזן חשיבות ,מערערע מאל פלעגט ער ליצנות ,ער פלעגט זאגן מיט זיין טיפן חסידישן
אליין שלעפן די שווערע כלי שחיטה און די סחורה תמימות" ,דער רבוש"ע גיבט מיר די זכיה צו מאכן
דורך די בלאטיגע גאסן פון ראדאוויץ ,פונקט ווי א ברכות אויף שחיטות און בודק זיין דאס עסן פאר
פשוט'ער ארבעטער ,ווען מענטשן פלעגן צולויפן כלל ישראל ,ווי אזוי קען דער זעלבער מויל
און בעטן צו טראגן זיינע זעק אדער חלפים אלס ארויסברענגען א ווארט וואס איז נישט ריין" ,גדולי
כבוד התורה ,האט ער אפגעזאגט מיט איידלקייט, הדור וואס זענען דורך געפארן בוקאווינע האבן
"יעדער מענטש דארף טראגן זיין אייגענעם יאך מעיד געווען ,אז זיין גאנצע צורה האט געשיינט
אויף דער וועלט ,פארוואס זאל איך מאכן אנדערע מיט א מורא'דיגן פארנעם פון קדושה און פרישות,
שוויצן פאר מיינעט וועגן". ווי איינער פון די אנשי מעשה פונעם פריערדיגן
••• דור.
ווען עס פלעגט זיך מאכן א שאלה אויף א בהמה •••
און ער האט געמוזט פסק'ענען טרפה ,וואס האט טראץ דעם וואס דער צדיק רבי חנוך הענדיל
אפט געמיינט א גרויסער געלט-שאדן פאר די איז געווען פון די חשוב'סטע כלי קודש אין שטאט,
פלייש-הענדלער ,פלעגן די קצבים אמאל קומען וועמען יעדער האט געשעצט אלס תלמיד חכם
מיט טענות און מיט כעס און ביטערניש. וירא אלקים ,האט ער קיינמאל נישט געוואלט
נעמען קיין שום פלאץ פון כבוד ,אין בית המדרש
אנשטאט זיך אויפפירן מיט תקיפות און דעות אין ראדאוויץ פלעגט ער שטענדיג זיצן ביים
פון א מורה הוראה ,פלעגט ער זיך שטעלן פאר זיי מערב-וואנט ,אונטער דעם אויוון אדער נעבן דער
מיט א צובראכן הארץ ,זיך פארענטפערן מיט טיר ,אויף א פשוט'ער הילצערנער באנק צווישן די
גרויס הכנעה און זיי בפירוש איבערבעטן און פשוט'ע בעלי מלאכות.
געזאגט" ,איך פארשטיי אייער ווייטאג ,חלילה
מיינט עס נישט אייך ,נאר די הייליגע תורה לאזט ווען די גבאים האבן אים פרובירט
מיר נישט אריינלאזן קיין ספק נבילה אין א אידיש אנצוברענגען פאראויס צו די ערשטע בענק נעבן
מויל" ,אסאך מאל האט ער אפילו בייגעשטייערט ארון הקודש ,פלעגט ער זיך שטענדיג ארויסדרייען
פון זיין אייגענער קעשענע צו לינדערן דעם היזק מיט א שמייכל און זאגן" ,דא נעבן טיר קען איך
פונעם בוטשער ,אלעס כדי צו פארמיידן א בעסער אריינקוקן אין מיין אייגענער נישטיגקייט
מחלוקת אדער פגיעה אין א צווייטן. פארן בורא עולם".
•••
עס איז באקאנט געווען ,אז ווען מען פלעגט
אים מכבד זיין מיט אן עליה אדער עמוד ,פלעגט
ער זיך ממש איינבייגן פון גרויס בושה ,ער האט
נישט געלאזט מען זאל אים רופן מיט קיין שום
תוארים ,און אין אלע זיינע אונטערשריפטן אדער
שטוב-רשימות האט ער זיך געחתמ'עט בלויז,
"הקטן חנוך הענדיל" ,ווען אידן פלעגן קומען צו
אים זיך דורכשמועסן אדער בעטן א ברכה פאר
ישועה ורפואה ,פלעגט ער ציטערן און זאגן" ,וואס
קומט איר צו מיר ,איך בין סך הכל א פשוט'ער
שוחט וואס דארף רחמי שמים ער זאל נישט
שטרויכלען ,גייט צו די עכטע צדיקים וואס זענען
הייליג און ריין".
•••
ער האט נישט געהאלטן פון קיין שום
'באדינונג' אדער אז אנדערע זאלן אים
ארויסהעלפן מיט זיינע שווערע טעגליכע ארבעט
25
ווען דער טאטע ר' ברוך האט אנגעפרעגט דעם
יארצייט ו' תשרי
בעש"ט ווער דער איד איז.
הרה"ק רבי יהודה ארי' לייב ב"ר ברוך זי"ע
האט דער בעש"ט מגלה געווען פאר ר' ברוך,
הסבא קדישא משפאלע
אז דער זקן איז געווען דער הייליגער מהר"ל מפראג
"הנקרא דער הייליגער שפאלער זיידע"
זי"ע ,וואס די טאטע האט געשטאמט פון דעם גזע,
און די נשמה פונעם מהר"ל ברויך יעצט אראפ
ער איז געבוירן אין שטאט שפאלי וואס איז נאנט
קומען אויף די וועלט צו מתקן זיין תיקונים גדולים
צום שטאט אומאן ,כ"ה כסלו א' דחנוכה בשנת
ונוראים ,און דער בעש"ט האט געבענטשט ר'
תפ"ה.
ברוך ,אז דאס קינד זאל ביי אים געבוירן ווערן ,און
געהייסן מען זאל דעם קינד א נאמען געבן נאכן צו זיין טאטע הרה"ק רבי ברוך גרונדי זי"ע,
הייליגען מהר"ל מפראג זי"ע ,און דער בעש"ט האט וואס איז געווען פון די גזע פון הגה"ק רבינו מהר"ל
צוגעזאגט ,אז ער וועט זיך משתתף זיין ביים ברית. מפראג זי"ע.
דער בעש"ט האט זיך טאקע משתתף געווען און צו זיין מאמע הצדקת מרת רחל ע"ה.
ביים ברית און געווען דער סנדק ,און דאן
געבענטשט דעם קינד ,אז ער זאל אויסוואקסן ווי ער איז געווען א איש קדוש ונורא מאוד ,ער
אברהם אבינו ע"ה וואס איז דאך געווען די זיידע פון איז געווען א צדיק נסתר און א בעל מקובל גדול
כלל ישראל ,און דאס איז איינע פון די סיבות וואס ונורא מאוד ,און אלע זיינע מעשים זענען געווען
עס איז מקובל ,פארוואס מען האט אים גערופן נאר לשם שמים ,דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן
מיטן נאמען "דער שפאלער זיידע" ,אויך איז אייביג פראבירט צו באהאלטן זיין גרויסע עבודת
מקובל ,אז דער צדיק דער שפאלער זיידע זי"ע איז השם ,ער האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו
געווען א עניו מאוד ,און ער האט נישט געלאזט מקרב זיין אידישע נשמות וואס זענען ליידער
מען זאל אים ריפן מיטן נאמען "רבי" ,און דערפאר פארקראכען פון אידישע וועג ,און ער האט די אלע
פלעגט מען אים ריפן מיטן נאמען דער שפאלער אידן אריין געברענגט תחת כנפי השכינה,
זיידע. הונדערטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין
בצלו פון דעם צדיק וקדוש ,ער איז געווען מפורסם
ער האט געהאט א מנהג ,אז יעדן טאג אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
אינדערפרי האט ער אנגעהויבן דעם טאג מיט די ישועות.
תפילה" ,יהי רצון מלפניך אב הרחמים שתאציל עלי
ועל כל ישראל עמך ברכות טובות ישועות ונחמות די עלטערן זענען געווען גרויסע ירא אלקים
הן בצרכי הנפש והן בצרכי הגוף". און בעלי צדקה וחסד מפורסמים ,זיי האבן די
שטוב געפירט מיט א געוואלדיגע ערליכקייט,
זיין גאנצע שטרעבן איז געווען צו מכניס זיין ספעציעל האבן די עלטערן זיך אפגעגעבן מיט
רשעים תחת כנפי השכינה ,ער איז גאר אסאך ארום הכנסת אורחים אויף א גאר גרויסע פארנעם ,זיי
געגאנגען פון שטעטל צו שטעטל ווי אידן זענען האבן די געסט אליין געברענגט דאס עסן און
ליידער געווען גאר שטארק פארקראכען פון באדינט ,און ווען די גאסט איז אוועק געגאנגען
אידישע וועג ,און ער האט זיי מיט זיין געוואלדיגע האט מען נאך צו געגעבן א שיינע נתינה.
כח דקדושה און זיין געוואלדיגע אהבת ישראל,
איינמאל איז דער בעש"ט הקדוש זי"ע נאך
מקרב געווען לאביהם שבשמים.
בעפאר ער איז נתפרסם געווארן אין די וועלט,
ער האט מיט די אידן געלערנט תורה און אנגעקומען צו די עלטערן אין שטוב ,דער בעש"ט
מצוות ,און זיך נישט אוועק גערירט פון דעם האט זיך אויפגעהאלטן אפאר טאג ביי זיי אין
שטאט ביז ער האט באמת געשפירט ,אז די אידן שטוב ,איין נאכט ביי חצות האט דער טאטע
זענען אויפן ריכטיגן וועג ,אין יעדן שטאט ווי ער געטראפן דעם בעש"ט זיצן אין קלאגן אויף גלות
איז אנגעקומען האט ער געדינט אלס דער גבאי און השכינה און צרות ישראל מיט בכיות ,און ביי די
שוחט און אויך אלס דער מלמד ,און סיי וואסערע זייט זיצט א איד א זקן מיט א גאר הייליגע צורה,
26
הייליגע רבי ר' פנחס'ל קאריצער זי"ע האט שטעלע עס האט זיך אויס געפעילט ,נאר כדי צו
געוויסט ,אז זיין תלמיד איז דא פאר אסאך מקרב זיין די אידן צום גרויסן באשעפער ,אבער
העכער'ס ווי דעם. דער תואר רבי אדער צדיק האט ער זיך נישט
געלאזט רופן ,און דערפאר האט מען אים אויף
דאן האט אים זיין הייליגע רבי גענומען דאס יעדע פלאץ גערופן מיטן נאמען דער שפאלער
ערשטע מאל צו זיין גרויסן רבין דער בעש"ט זיידע.
הקדוש זי"ע ,כדי צו הערן זיין חוות דעת אויפן
תלמיד ,דארט ביים בעש"ט זענען זיי געזעצן אפאר שפעטער ווען ער איז שוין געווען באוויסט
טאג ,און דאן האט דער בעש"ט געהייסן פארן אלס א איש אלקים קדוש ונורא ,און הונדערטער
הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,אז ער זאל גיין פאר אידישע קינדער זענען געקומען זיך מסתופף זיין
זיבן יאר גלות ליידן ,וואס ער וועט דאן מתקן זיין בצלו און געקומען פאר ישועות ,און ער איז
דברים נשגבים. מפורסם געווארן אלס א פועל ישועות און א
גרויסע בעל מופת ,מיט דעם אלעם האט ער נישט
דער הייליגער שפאלער זיידע איז דאן געווען
געלאזט מען זאל אים רופן רבי ,נאר ער האט
30יאר אלט ,ער האט זיך ארויס געלאזט גלות
געלאזט מען זאל אים ווייטער רופן מיטן נאמען
ליידן פאר זיבן יאר ,ער איז די גאנצע צייט
דער שפאלער זיידע.
געגאנגען מיט פשוטע קליידער ווי א ארימאן,
אבער די זיבן יאר האט דער צדיק זוכה געווען צו ווי באוויסט האט דער שפאלער זיידע זי"ע
מקרב זיין טויזענטער נשמת ישראל צום גרויסן געהאט א גאר נאנטע קשר און חביבות מיטן צדיק
און הייליגער באשעפער ,אויך האט ער יענע צייט הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע ,און דער יוד
עוסק געווען אין פדיון שבויים פאר אידישע הקדוש האט מעיד געווען אויפן כח פונעם
קינדער וואס זענען ליידער געזעצן אין תפיסה. שפאלער זיידע ,אז ער האט מיט זיין כח געקענט
מען דערציילט ,אז דער הייליגער שפאלער מאכן פון א מענטש א גל של עצמות ,און זיינע
זיידע זי"ע האט זיך אמאל אויסגעדריקט ,אז ווען ווערטער זענען מקובל בעולם העליון.
ער וואלט ווען זוכה געווען צו זיין נאך איינמאל ביים ער איז געווען א תלמיד פון צדיקים בדורו פון די
בעש"ט הקדוש זי"ע ,וואלט זיין עבודת הקודש אים גרויסע תלמידי בעש"ט זי"ע ובתוכם.
אנגעקומען אסאך גרינגער.
הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף
בשנת תקכ"א נאך די זיבן יאר איז דער צדיק מפולנאה זי"ע,
אנגעקומען אין שטאט זלאטיפולא ,דארט האט הרה"ק רבי דוב בער המגיד ממזריטש זי"ע,
גענומען א גאר פשוטע פאסטן אלס שמש פון דעם הרה"ק רבי שניאור זלמן בעל התניא מלאדי זי"ע.
ביהכ"נ ,אבער די אידן פון שטאט האבן גאר שנעל
איינגעזען די גדלות און קדושה מיט וואס דער זיין רבו מובהק איז געווען דער הייליגער צדיק
נייער גאסט פירט זיך ,און גאר אינגיכן האבן וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,וואס פון דעם רבין
הונדערטער אידן אנגעהויבן זיך מסתופף זיין בצלו האט ער געלערנט רוב פון זיין תורה און אויך זיין
פון דעם צדיק וקדוש ,אויך איז ער דאן שוין דרך החסידות און זיין דרך אין עבודת השם.
נתפרסם געווארן מיט זיינע גרויסע מופתים און
אלס פועל ישועות ,דארט אין שטאט זלאטיפולא ביי די 18יאר האט ער בעצתו פון זיין גרויסן
איז דער צדיק געזעצן פאר 8יאר. רבין מקאריץ זי"ע חתונה געהאט מיט די טאכטער
פון דעם שוחט פון שטאט מידובקה ,און דאן האט
בשנת תקכ"ט איז דער צדיק אריבער צום ער פאר א פאר יאר געוואוינט אין דעם שטאט
שטאט שפאלא און דער צדיק האט נישט געוואלט מידובקה ,ווען זיין שווער איז אלט געווארן און מען
נעמען קיין רבנות ,אבער טויזענטער אידן זענען האט געזיכט אין שטאט א נייעם שוחט ,דאן האט
געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש ,אויך דער איידעם דער שפאלער זיידע מיט זיין גרויס
זענען הונדערטער אידן און אויך להבדיל גוים עניוות פון נישט וועלן דינען אלס רבי ,געוואלט
געקומען פאר א ברכה פון דעם צדיק ,ער איז דאן איבער נעמען דעם פאסטן אלס שוחט ,אבער זיין
27
שוין א וועג ווי אזוי צו אויפמאכן די שערי רחמים מפורסם געווארן אין די גאנצע וועלט אלס א פועל
און דורך דעם פועל'ט מען ישועות. ישועות און א בעל מופת עצום.
זיין גרויסע עבודת הקודש איז באשטאנען פון
ווי באקאנט האט דער הייליגער שפאלער
עוסק זיין גאר אסאך אין צדקה וחסד און אויך מיטן
זיידע געהאט א גרויסע כח אין נגינה ,ער האט
אויס לייזן אידישע קינדער וואס זענען ליידער
מחבר געווען גאר געהויבענע און הייליגע ניגונים,
אריין אין תפיסה ,דורך דעם וואס זיי האבן נישט
ווי למשל דעם ניגון "האפ קאזאק" און אויך דעם
געקענט באצאלען זייער חוב פאר די פריצים ,ווען
ניגון "קול ביער" ,וואס זענען געזינגען געווארן ביי
אימער א גוי איז געקומען פאר א ברכה צום צדיק,
ערליכע אידן אין די הייליגסטע טעג פונעם יאר ווי
האט ער כסדר אן געזאגט ,אז אויב וועט מען זיין
שביעי של פסח און שמחת תורה.
גוט צו אידישע קינדער וועלן זיי האבן הצלחה ,דער
צדיק האט געהאט אין זיך א געוואלדיגע אהבת
אויך איז דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע
ישראל וואס איז געווען גאר גרויס ,ער האט כסדר
געווען באוויסט אלס א גאר שיינע טאנצער ,וואס
מלחמה געהאלטן מיט די אידן וואס האבן נעבעך
עס איז מקובל ,אז די טאנצן האט אים אליהו הנביא
גע'מסר'ט אנדערע אידן פאר די ממשלה ,ער האט
ז"ל אויס געלערנט ,וואס פארשטייט זיך אז דאס
זיין גאנץ לעבן עוסק געווען צו מלמד זכות זיין אויף
איז נישט געווען א גשמיות זאך ,נאר ער האט מיט
אידישע קינדער.
זיין טאנצען מתקן געווען גאר גרויסע זאכן.
ווי באקאנט איז געווען בחייו פון די צדיקים א
ווי מען זעט אז דער הייליגער צדיק וקדוש חילוקי דעות צווישן דעם הייליגען שפאלער זיידע
הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע האט אליין מעיד זי"ע און אנדערע צדיקים בדורו ,ובתוכם הרה"ק
געווען ,אז דער שפאלער זיידע מיט זיין טאנצן רבי נחמן מברסלב זי"ע און הרה"ק רבי ברוך'ל
שבת ויו"ט און מייחד זיין גרויסע יחודים ,ברעכט ממעזיבוז זי"ע ביידע אייניקלעך פונעם בעש"ט
ער אויף שערים און טוט אויף גאר גרויסע זאכן ,און הקדוש זי"ע ,אבער צדיקים האבן מעיד געווען ,אז
דאס איז אסאך העכער ווי די תפילות פון אים רבי דאס איז געווען העכערע זאכן וואס אונז פשוטע
אברהם המלאך זי"ע. מענטשן קענען נישט משיג זיין ,ובמקום גדולים
על תעמוד ,און די צדיקים בדורו האבן מעיד
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. געווען ,אז דער הייליגער שפאלער זיידע האט אליין
מעיד געווען אויף הרה"ק רבי נחמן מברסלב זי"ע אז
הרה"ק רבי אברהם זי"ע, ער איז א צדיק וקדוש.
הרה"ק רבי יעקב זי"ע,
מען דערציילט ,אז דער הייליגער שפאלער
הרה"ק רבי פסח זי"ע,
זיידע איז געווען א געוואלדיגע פזרן בצדקה ,ער
אויך איז אונעם שטוב פונעם הייליגען שפאלער
האט קיינמאל נישט מקפיד געווען פאר וועם ער
זיידע זי"ע אויפגעוואקסן הרה"ק רבי חיים יוסף
גיבט צדקה ,נאר ווען סיי ווער איז געקומען נאך
מפיסטין זי"ע וואס איז געווארן א יתום
געלט ,האט יענער גלייך באקומען פון דעם צדיק
יונגערהייט.
צדקה ,אפילו פאר גנבים וואס זענען געקומען
בעטן צדקה ,האט דער צדיק אויך געגעבן ,ווען
דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט געלאזט
איינע פון די מקורבים האבן אמאל געפרעגט
צוואה אז מען זאל אויפן ציון נישט לייגען קיין
פונעם צדיק ,פארוואס ער גיבט פאר דעם גנב
מצבה.
געלט.
נסתלק לגנזי מרומים ו' תשרי בשנת תקע"ב, האט דער הייליגער שפאלער זיידע מסביר
ומנוחתו כבוד איז אין שטאט שפאלי. געווען פאר דעם איד ,אמאל פאסירט ,אז די שערי
רחמים זענען ליידער פארשלאסן און פארהאקט
זכותו הגדול יגן עלינו און מען קען נישט פועל'ן קיין ישועות ביים בורא
ועל כל ישראל אמן. כל עולמים ,דאן שיק איך די גנבים ,און זיי טרעפן
28
בחינה פון "פאר שלאפען" און מיט דעם הייבן מיר מעשיות
אן דעם סדר ,ווען דער טאטע קומט אהיים פון
שוהל ,דאס מיינט צו זאגן ווען דער טאטע פון איין יאר ביים סדר נאכט איז דער הייליגער
הימל דער גרויסער באשעפער קומט אהיים פון שפאלער זיידע זי"ע געזעצן מיט די קינדער ,און
שוהל פסח ביינאכט ,און ער זעהט ווי זיין הייליג מען האט אנגעהויבן דעם סדר ,דער שפאלער
פאלק די יודען ,אפילו זיי זענען אויסגעמיטשעט זיידע פרעגט זיין קינד יעקב זאל זאגן ,וואס דער
און פארפלאגט פון די ארבעט פון פאר פסח ,מיט מלמד האט אים אויס געלערנט אין חדר "קדש",
דעם אלעם זענען זיי אלע געקומען אין בית און דער קינד הייבט אן זאגן" ,קדש ווען דער טאטע
המדרש ,און געזאגט הלל פארן באשעפער מיט קומט אהיים פון שוהל ,טוט ער זיך אן די ווייסע
התלהבות און השתפכות הנפש. קיטל ,און ער מאכט שנעל קידוש" ,און דער עולם
שטייט און ווארט אז דער קינד זאל צו ענדיגן
דאן מאכט דער גרויסער באשעפער שנעל ווייטער ,אבער דער קינד שטעלט זיך אפ.
קידוש ,כדי צו באנייען אונזער קדושה און אונז
אויסלייזען פון גלות ,כדי די קליינע קינדער זאלן פרעגט דער טאטע דער הייליגער שפאלער
נישט איינשלאפען ,דאס גייט ארויף אויף די יודען זיידע ,דאס איז אלעס וואס די רבי האט אויס
וואס זיי ווערן אנגערופן "ילד שעשועים" ,אז זיי געלערנט ,זאגט דער קינד אז יא ,נאר דאס האט די
זאלן נישט פארשלאפען ווערן אינגאנצען אין דעם רבי געזאגט ,דער הייליגער שפאלער זיידע איז
טינקעלן גלות און ח"ו זיך מייאש זיין פון די גאולה, פארזינקען געווארן אין זיינע הייליגע מחשבות,
און קענען פרעגן די מה נשתנה ,אז מיר יודען און דאן זאגט ער פארן קינד ,מען דארף ענדיגן,
פרעגן פונעם באשעפער" ,מה נשתנה הלילה הזה "כדי די קליינע קינדער זאלן נישט איינשלאפן און
מכל הלילות" ,פארוואס איז דער גלות לענגער ווי קענען פרעגן די מה נשתנה" ,און דאן האט דער
אלע אנדערע גליות ,און זאגענדיג די ווערטער, שפאלער זיידע געמאכט קידוש.
האט דער הייליגער שפאלער זיידע אויף געהויבען דעם קומענדיגן טאג ווען דער שפאלער זיידע
זיינע הענט צום הימל מיט א געוויין און געזאגט, האט געטראפן דעם מלמד ,האט ער געפרעגט דעם
"טאטע אין הימל נעם אונז ארויס פונעם גלות מלמד ,פארוואס לערנסטו נישט אויס די קינדער
ווילאנג מיר ווארטן נאך אויף די גאולה ,און לאז אונז ביי קדש אויך דעם לעצטן שטיקל וואס מען דארף
נישט חלילה אינגאנצן פארשלאפען ווערן אין דעם זאגן ,האט דער מלמד געזאגט ,איך האב געטראכט
פינסטער'ן גלות". אז דאס איז דאך נאר א טעם פארוואס מען מאכט
••• שנעל קידוש ,און איך האב נישט געהאלטן אז דאס
הרה"ק הריי"צ מליובאוויטש זי"ע האט איז וויכטיג צו אויס לערנען פאר די קינדער.
דערציילט ,אז ווען דער הייליגער צדיק דער
שפאלער זיידע זי"ע איז נאכנישט געווען אזוי האט דער הייליגער שפאלער זיידע אן
מפורסם אין די וועלט מיט זיין גדלות בתורה און געשריגן דעם מלמד און געפרעגט" ,ווי קענסטו
זיין געוואלדיגע קדושה ,האט דער צדיק בשום זאגן אז דאס איז נישט וויכטיג ,די ביסט דען
אופן נישט געוואלט נעמען קיין רבנות ,נאר דער חשובער פון אלע מלמדים פון ביז היינט ,און די
צדיק האט געוואלט בלייבן באהאלטן און דינען פארשטייסט בעסער פון זיי" ,און דער הייליגער
דעם באשעפער מיט א תמימות און מיט אמת. שפאלער זיידע האט ממשיך געווען" ,די זאלסט
וויסן ,אז די פארשטייסט נישט אונזערע
איין טאג ווען ער איז געווען אויפן וועג צו זיין מקובל'דיגע מנהגים ,און די זאלסט זיך נישט וואגן
גרויסן רבין דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע, מער צו גרינג שעצן און צו ענדערן לויט דיין
האט ער געטראפן א בעל עגלה אויפן וועג ,וואס פארשטאנד די מנהגים פון די פריערדיגע מלמדים".
זיין וואגן איז אים אריין אין א טיפע זומפ ,און דער
בעל עגלה האט געבעטן פונעם הייליגען שפאלער און דא האט זיך דער הייליגער שפאלער זיידע
זיידע זי"ע ,אז ער זאל אים העלפן ארויס שלעפן אויסגעדרייט צום עולם און געזאגט ,דער
דעם וואגן פונעם זומפ ,האט דער הייליגער הייליגער זוהר הק' ברענגט ,אז כנסת ישראל זאגט
שפאלער זיידע זי"ע געזאגט ,איך קען נישט אויף פארן באשעפער ,אז מיר זענען אין גלות אין די
29
ומוצלחת ,און דאן האט דער צדיק געזאגט ,מיט די הייבן אזא שווערע וואגן און דאס ארויס שלעפן,
תהילים האבן מיר טאקע גע'פועל'ט אז די מאמע האט דער בעל עגלה געזאגט בזה"ל" ,די קענסט,
זאל בלייבן לעבן ,אבער דעם קינד האט מען נישט נאר די ווילסט נישט" ,און דער הייליגער שפאלער
געקענט אויספויעלען ,אבער דער גבאי מיט זיין זיידע ,ווען ער האט געהערט די ווערטער פונעם
ווערטל וואס האט אריינגעברענגט שמחה ,דאס בעל עגלה ,האט ער גלייך צו געלייגט א פלייצע ,און
האט געראטעוועט דעם קינד אויך ,ווייל וואס די וואגן איז ארויס פונעם זומפ.
שמחה קען אויפטון ,קען קיין שום תפלה נישט
אבער פון די ווערטער פונעם בעל עגלה האט
אויפטון.
דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע געזעהן א רמז,
•••
אז עס איז געקומען די צייט אז ער זאל נתגלה
דער הייליגער צדיק רבי מאיר הורוויץ בעל
ווערן אין די וועלט און מקרב זיין דורך זיין קדושה
אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע ,האט נאך געזאגט בשם
אסאך אידן צום הייליגען באשעפער ,אזוי ווי ער
דעם זיידן דער הייליגער זרע קודש מראפשיץ
איז אריין געקומען צו זיין רבין דער הייליגער מגיד
זי"ע ,אז עס איז געווען א צדיק וואס איז איינמאל
ממזריטש זי"ע אין שטוב ,האט דער הייליגער מגיד
געקומען צום הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,אבער
געזאגט פארנט פון זיינע תלמידים פארן שפאלער
וויבאלד דער שפאלער זיידע זי"ע האט זיך כסדר
זיידע בזה"ל.
געפירט מיט א מוראדיגע פשטות און באהאלטען
קייט ,און ווי באקאנט פלעגט ער גיין מיט גאר "דער בעש"ט האט מיר געזאגט ,אז דו קאנסט
לאנגע קליידער ממש ביז איבער די פיס ,איז דער ארויסשלעפן א בירקע מיט א משא ,קאנסט דו און
צדיק נישט נתפעל געווארן פון די עבודה ביים דארפסט זיין א רבי" ,און דער הייליגער מגיד האט
שפאלער זיידע. ארויף געלייגט ידיו הקדושים אויפן קאפ פונעם
שפאלער זיידע און אים מסמיך געווען אלס רבי,
אבער דאן איז אנגעקומען די הייליגע יו"ט און פון דאן האבן טויזענטער אידן אנגעהויבן
שמחת תורה ,וואס דאן האט דער שפאלער זיידע קומען צום צדיק פאר ברכות ,און זענען געהאלפן
אויף געבויגן זיין בעקיטשע כדי ער זאל קענען געווארן מיט ישועות למעלה מדרך הטבע.
טאנצן ,און יענער צדיק ,אזוי ווי ער האט געזען די •••
הייליגע פיס פונעם שפאלער זיידע ,איז ער אוועק צום הייליגען שפאלער זיידע איז מען איינמאל
געפאלן אין חלשות. געקומען מזכיר זיין א מקשה לילד ,האט דער
••• הייליגער צדיק גענומען א מנין אידן ,און זיך
דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט געשטעלט זאגן תהילים ,אז די מקשה לילד זאל
דערציילט ,אז ער האט געהאט א תלמיד זיינער, געהאלפן ווערן ,אבער ליידער האט דער צדיק
וואס מען האט ליידער געכאפט מיט א גניבה ,און געזען אז די תפילות ארבעטן נישט.
די גוים האבן אנגעטראגען פאר דעם איד ,אז אויב
דער שפאלער זיידע האט געהאט א גבאי וואס
ער וועט זיך שמד'ן רח"ל צו זייער גלויבען ,וועט
האט געהייסן חאלבנא ,וואס איז געווען א גאר
מען אים לאזן לעבן ,אבער דער תלמיד איז בכלל
פשוטער איד ,אבער ער האט געהאט א מנהג ,אז
נישט נתפעל געווארן ,און בשום אופן נישט
יעדעס מאל ווען ער האט געזען ,אז די רבי דער
געוואלט נעמען דעם אנטראג.
שפאלער זיידע איז צוטראגן ,האט ער געזאגט א
ווערטל ,און דאן האט ער געמאכט דעם רבין
האבן די גוים גענומען דעם איד און אים רח"ל
שמייכלען ,און ווען דער גבאי איז אריינגעקומען
אנגעגאסען מיט הייסע קוילן און אזוי אים
און געזען ווי דער שפאלער זיידע זאגט תהילים און
אומגעברענגט אויף קידוש השם ,אבער דער איד
איז צוטראגן ,האט דער חאלבנא געזאגט א גוט
האט זיך פון די אלע זאכן בכלל נישט וויסענדיג
ווארט ,און דער שפאלער זיידע האט זיך
געמאכט ,נאר די גאנצע צייט געקלאטשט און
צעשמייכלט.
געזונגען אז ער איז א איד ,האט דער שפאלער
זיידע געזאגט ,בשעת דער איד האט געקלאטשט דאן האט זיך דער שפאלער זיידע אנגערופן,
און געזינגען ,האבן די מלאכי השרת מיט געטאנצן מזל טוב די קינד איז ב"ה געבוירן בשעה טובה
30
ווען עס איז אנגעקומען שבת קודש ,האט דער און מיט געקלאטשט ,און עס איז געווען א גרויסע
איד געזאגט פאר די דריי צדיקים ,אז אויף שבת נחת רוח בעולם העליון.
קודש זאלן זיי גיין צו דעם דערנעבענדיגן שטעטל, •••
ווייל דא ביי אים וועלן זיי נישט האבן קיין רואיגע ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער שפאלער
שבת ,ווען זיי האבן געפרעגט דעם איד פארוואס זיידע זי"ע האט מתפלל געווען ,אז ער זאל האבן
ער טראכט אזוי ,האט דער איד דערציילט ,אז די גאר פשוטע קינדער און נישט קיין בעלי מדרגה,
גוים פון שטאט וואס קומען די גאנצע וואך ווייל ליב האבן קינדער בעלי מדרגה איז בכלל נישט
טרינקען ביי אים ,ווען עס קומט שבת קודש קומען קיין ווינדער ,אבער ליב האבן פשוטע קינדער איז
זיי דא און טרינקען זיך אן ,און דרייען איבער דעם באמת אן עבודה ,ווייל דאס האט מעורר געווען א
גאנצן פלאץ ,און וויבאלד זיי זענען דאך קליענטען לימוד זכות אויף די אידישע קינדער ,אז דער
די גאנצע וואך ,קען ער זיי נישט פארשיקן ,אבער גרויסער באשעפער זאל אויך ליב האבן די אידישע
פארוואס זאלן זיי דריי אויך האבן א צושטערטן קינדער אפילו זיי זענען סתם פשוט.
שבת. •••
דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי איציקל
האבן די דריי צדיקים געזאגט פאר דעם איד, מסקווירא זי"ע האט אמאל געטראפן א איד א זקן
נישט געזארגט ,לאז אונז דא בלייבן אויף שבת מפלא וואס האט נאך געקענט דעם הייליגען
קודש ,און מען וועט שוין אלעס מסדר זיין ,ערב שפאלער זיידע זי"ע ,האט אים רבי איציקל
שבת קודש איז דער הייליגער נעשכיזער ארויס געבעטן ,אויב ער קען נאך זאגן א ווארט פונעם
פארנט פונעם שענק ,און ער האט מיטן בעזעם הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,וואס ווי באקאנט
אויסגעקערט פארנט פונעם שענק ,לפלא זענען האט דער שפאלער זיידע נישט געזאגט קיין דברי
קיינער פון די גוים מער קיינמאל נישט אריין תורה ,און עס איז נישט געבליבן קיין דברי תורה
געקומען אין דעם שענק הויז שבת קודש ,אבער פון דעם צדיק.
אינדערוואכן זענען אלע ווייטער געקומען ,אבער
האט דער איד נאך געזאגט דעם ווארט" ,מען
פון דאן אן האט דער איד שוין געהאט מנוחה שבת
קען זיין א שׁ ֵֹמ ַע ִא ְמ ֵרי קל ,און אויך א י ֵֹד ַע ַדּ ַעת ֶע ְליוֹן,
קודש.
און אויך א ַמ ֲחזֵ ה ַשׁקי יֶ ֱחזֶ ה ,און מיט דעם אלעם איז
•••
מען א געזונטער בלעם" ,דער הייליגער רבי איציקל
מען דערציילט ,אז ווען דער הייליגער שפאלער
זי"ע איז פון דעם גאר שטארק צוטראגן געווארן,
זיידע זי"ע איז געגאנגען גלות ליידען ,האט ער דאך
אז אפשר האט אים דער הייליגער שפאלער זיידע
גאר אסאך עוסק געווען אין פדיון שביים און ארויס
געמיינט.
גענומען אידן פון די תפיסות ,ווען די גוישע
ארענדער האבן איינגעזעצט אידן אויב האט מען דאן האט זיך דער הייליגער צדיק רבי איציקל
נישט געקענט באצאלן די חוב ,ווען דער הייליגער פארשפארט פאר דריי טאג ,כדי צו איבער קוקען
שפאלער זיידע זי"ע איז אנגעקומען צו איינע פון זיינע מעשים ,נאך דריי טאג איז דער הייליגער
די שטעט ,איז דער הייליגער שפאלער זיידע צדיק רבי איציקל ארויס געקומען און געזאגט,
געוואר געווארן ,אז א איד זיצט ליידער אין תפיסה "ניין נישט קיין בלעם".
ווייל ער האט נישט צו באצאלן זיין חוב פארן פריץ •••
פון שטאט. מען דערציילט ,אז איין מאל זענען די דריי
צדיקים ,וואס זענען נאך אלע דריי געווען דאן
איין טאג האט מען געגרייט א גרויסע סעודה צדיקים נסתרים ,דער הייליגער שפאלער זיידע
פארן יום הולדת פונעם פריץ ,און דער פריץ האט זי"ע ,דער הייליגער רבי מרדכי'לע נעשכיזער זי"ע,
גאר גוט געקענט טאנצן ,האט דער פריץ און דער הייליגער צדיק דער זאסלאווער חזן זי"ע
אפגעמאכט ,אז ער וועט זיך אינטער האלטן מיטן געגאנגען צו א שטעטל ,כדי צו מתקן זיין דברים
נעבעכדיגן איד'ל ,ער האט מבשר געווען פאר דעם נשגבים ,זענען זיי איין געשטאנען ביי א איד אין
איד ,אז דעם קומענדיגן טאג וועסטו זיך אנטון מיט זיין גאסט הויז ,דער איד האט אויך געהאט א שענק
א פארשטעלעכטס פון א בער ,און די וועסט קומען הויז ,ווי גוים פלעגן קומען פארברענגען דארט.
31
האט מפרסם געווען בחייו ,אז ווער עס האט א צרה טאנצן צוזאמען מיט מיר ,און ווער עס וועט
אין שטוב ,זאל ער מנדב זיין א סכום געלט פאר שענער טאנצן ,וועט קענען צעשלאגן דעם
צדקה ,און זאגן אז ער גיבט דאס לטובות זיינעט אנדערן טאנצער.
וועגן ,און ער וועט געהאלפן ווערן ,אפילו נאכן
פטירה האט מען זיך ווייטער אזוי געפירט ,אז מען דער איד האט גאר גוט געוויסט ,אז ער קען
האט מנדב געווען א סכום פאר צדקה לעילוי נישט טאנצן און בכלל איז דער איד שוין געווען
נשמתו פון דעם צדיק ,און אידן האבן געזען גרויסע אינגאנצן אויסגעדארט פון זיצן אין תפיסה ,דער
ישועות. איד איז געווען גאר שטארק צובראכן פון זיין גורל
••• וואס עס ווארט אים אפ דעם קומענדיגען טאג,
דער הייליגער צדיק רבי אשר'ל מסטאלין זי"ע אבער ביינאכט האט זיך דער הייליגער שפאלער
האט אמאל געהערט ,אז עס איז דא א איד א זקן זיידע אריין געכאפט אין תפיסה ,און געזאגט פארן
מפלא וואס האט א ברכה פונעם הייליגען שפאלער איד ,די גיי אהיים צו דיין משפחה ,און איך וועל דא
זיידע זי"ע ,איז דער צדיק רבי אשר'ל געגאנגען בלייבן אנשטאט דיר.
באזיכן דעם איד ,צו הערן וואס די ברכה פונעם ביינאכט איז אליהו הנביא ז"ל געקומען צום
שפאלער זיידע איז געווען. הייליגען שפאלער זיידע ,און ער האט אים אויס
געלערנט טאנצן גאר שיין ,און אליהו הנביא האט
האט אים דער איד דערציילט ,אז ביים
אים אויס געלערנט די אלע טענץ וואס די גוים
הייליגען שפאלער זיידע זי"ע איז געווען א מנהג
טאנצן ,און אזוי איז דער שפאלער זיידע געבליבן
יעדן שבת קודש אויפדערנאכט ,אז נאכן דאווענען
זיצן דארט אין תפיסה אנשטאט דעם איד.
האט דער הייליגער צדיק אויף געהויבן זיינע ידיו
הקדושים אין דער הייעך און געזאגט" ,שאו ידיכם צום באשטימטן צייט זענען די באדינער
קודש וברכו" ,און דאן זענען אלע מתפללים דורך, פונעם פריץ געקומען אפנעמען דעם איד פון
און דער שפאלער זיידע האט יעדן געבענטשט תפיסה ,זיי האבן דעם שפאלער זיידע אנגעטון
מיט א ברכה ,אבער די ברכה האט דער שפאלער דעם פארשטעלאכטס פונעם בער ,און מען האט
זיידע געזאגט גאר שטיל ,אז קיינער האט נישט אים גענומען צום גרויסן סעודה ,אזוי ווי די גוים
געהערט וואס ער וואונטשט. האבן געזען דעם איד'ל אריינקומען ,האט זיך
אנגעהויבן די לאכעריי פון די גוים וויסענדיג וואס
דערציילט דער זקן ,איין שבת קודש ביינאכט דא גייט פארקומען מיט דעם איד'ל.
ווען איך בין דורך אין די רייע ,האב איך אפ
געמאכט ,אז איך וועל נאכאמאל דורך גיין די רייע, אבער אזוי ווי די מוזיק האט אנגעהויבן שפילן,
כדי צו באקומען נאך א ברכה פונעם צדיק ,אבער און דער שפאלער זיידע האט אנגעהויבן טאנצן
אזוי ווי איך קום אן זאגט מיר דער צדיק ,דיך האב אזוי ווי אליהו הנביא האט אים אויס געלערנט ,און
איך שוין איינמאל געבענטשט ,האב איך געזאגט ,יא פארשטייט זיך דער גוי דער פריץ איז געווען
טאקע מען האט מיך שוין געבענטשט ,אבער איך אינגאנצן אנגע'שוכר'ט ,אזוי האט דער שפאלער
האב נישט געהערט וואס די רבי זאגט. זיידע גאר שיין געטאנצן ,און דער פריץ האט נישט
געקענט טאנצן אזוי שיין ווי אים.
האט דער הייליגער צדיק געזאגט ,דאן וועל
איך דיך בענטשן הויעך מיט די ברכה ,כדי די דאן ווען דער שפאלער זיידע האט געזען ,אז
זאלסט הערן וואס איך ווינטש ,און דאן האט דער ער האט דאך געוואנען דעם פארמעסט ,האט ער
צדיק דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע מיך זיך אראפ געלאזט אויף דעם פריץ דעם רשע ,און
געבענטשט מיט דריי ברכות ,די זאלסט האבן ער האט אים גוט באקלאפט די ביינער פארן מצער
אריכת ימים ושנים ,צוזאמען מיט די קינדער ,און זיין דעם איד ,פון דאן אן האט שוין דער פריץ
קיינמאל נישט וויסן פון קיין קראנקייט ח"ו, קיינמאל מער נישט געטשעפעט קיין אידן.
דערציילט דער זקן ,אלע דריי ברכות זענען מקיים •••
געווארן פונקטליך אזוי ווי דער צדיק האט הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע האט
געוואונטשן. דערציילט ,אז דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע
32
נאר האט רבי ר' זושא געזאגט ,זאגט •••
ענדערשט די ווערטער" ,רבוש"ע ארום אניפאלי אויפן געוואלדיגן עניוות פונעם הייליגען
וואוינען מער ווי זיבן הונדערט גוים ,און אלע זענען שפאלער זיידע זי"ע ,האט דערציילט דער
געזונט ,מעג אויך רבי ר' זושא זיין געזונט" ,און עס הייליגער רוזינער זי"ע ,אז זיין טאטע דער
איז מקובל ,אז מען זאל די מעשה דערציילן ווען הייליגער צדיק רבי שלום שכנא מפראהביטש
מען גייט מבקר חולה זיין א איד ,און דאס איז זי"ע ,איז אמאל געפארן אויף שבת קודש צום
מסוגל פאר א רפואה ,אויך פלעגט דער הייליגער הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,ווי באקאנט האט
צדיק רבי ר' זושא אנוואונטשן פאר אידן וואס דער הייליגער שפאלער זיידע געהאט א
זענען געקומען מזכיר זיין א חולה" ,די זאלסט זיין געוואלדיגע אריכת ימים ער איז געווען דער זקן
געזונט ווי א גוי". הצדיקים בדורו ,און דער הייליגער רבי שלום שכנא
••• איז נאך דאן געווען א יונגערמאן.
מען דערציילט ,אז איין טאג איז אריין געקומען
ווען עס איז געקומען צום שבת טיש ,האט
צום הייליגען שפאלער זיידע א איד ,וואס איז ל"ע
דער שפאלער זיידע געזעצט רבי שלום שכנא
געווען אויס געשלאגן אויפן גאנצן גוף מיט
אויבן אן ,און ער דער שפאלער זיידע איז געזעצן
געפערליכע בלאטערן ,איז דארט געווען דער גבאי
אינדערזייט אזוי ווי א חסיד ביי זיין רבין ,ווען עס
חלבנא וואס האט באדינט דעם הייליגען שפאלער
איז געקומען מוצאי שבת און די צוויי צדיקים האבן
זיידע.
זיך געזעגענט ,האט דער הייליגער שפאלער זיידע
געבעטן פון רבי שלום שכנא ,אז ער זאל אים
א קורצע צייט שפעטער ,איז דער גבאי אריין
בענטשן ,אבער רבי שלום שכנא האט געזאגט ,איך
געקומען ,און ער זעהט ווי דער הייליגער שפאלער
בין דאך א יונגערמאן ,און עס פאסט נישט אז איך
זיידע איז אינגאנצן אויס געשלאגן אויפן גוף פונקט
זאל אייך בענטשן ,אזוי האבן די צוויי צדיקים
אזוי ווי דער איד ,האט דער גבאי געפרעגט פונעם
געהאט א דין ודברים.
שפאלער זיידע ,וואס האט דאס אויס געפעלט פארן
רבין צו נעמען די קראנקהייט פון דעם איד ,האט דאן האט דער שפאלער זיידע געזאגט ,לאמיר
דער שפאלער זיידע געזאגט ,ווער בעט דיך די מאכן א פשרה ,אונז וועל מיר זיך איינער דעם
זאלסט דיך אריין מישן אין מיינע געשעפטן. אנדערן בענטשן ,אבער איר רבי שלום שכנא זאל
קודם בענטשן ,און דאן האט דער הייליגער צדיק
אביסל שפעטער ווען דער גבאי איז אריין רבי שלום שכנא געבענטשט דעם שפאלער זיידע,
געקומען האט ער געזען ,ווי דער שפאלער זיידע אבער אזוי ווי ער האט געענדיגט בענטשן איז דער
איז אויס געהיילט ,האט ער געפרעגט דעם רבין, שפאלער זיידע אוועק געשפרינגען און נישט
וואס איז דא פאר געקומען ,האט דער שפאלער געוואלט צוריק בענטשן רבי שלום שכנא און
זיידע געזאגט ,ווען דער איד איז אריין געקומען, געזאגט ,ווי אזוי קען איך אייך בענטשן ,בין איך דען
האב איך גלייך געזען ,אז דער איד האט נישט דעם ווערט אז איך זאל אייך בענטשן.
כח אויס צו האלטן די יסורים ,האב איך דעם •••
קראנקהייט קודם איבער גענומען אויף מיר, מען דערציילט ,אז איינמאל איז דער הייליגער
דערנאך האב איך מיך שוין איינגעבעטן ביים צדיק רבי זושא מאניפאלי זי"ע זייער נישט געזונט
רבוש"ע ,אז ער זאל דעם קראנקהייט אוועק נעמען געווען ,און דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע איז
פון מיר ,אבער קודם זאל דער איד ווערן געזונט. אים געקומען מבקר חולה זיין ,און בשעת ווען ער
••• איז דארט געווען האט ער געזוכט א זכות אויפן רבי
ווערט דערציילט ,אז איין יאר אפאר וואכן ר' זושא ,אז אין דעם זכות זאל ער געזונט ווערן,
בעפאר פסח ,איז דער הייליגער שפאלער זיידע אבער דער הייליגער רבי ר' זושא האט גלייך
זי"ע ארום געפארן צו אלע שטעט ארום שפאלי, מרגיש געווען ,אז דער שפאלער זיידע זוכט א
און ער האט צוזאם גענומען אסאך ווייץ אויף פסח, זכות ,האט רבי ר' זושא געזאגט ,שפאלער זיידע
יעדער האט זיך גאר שטארק געוואוינדערט וואס זיכט נישט קיין זכותים אויף מיר ,ווייל אויב יא קען
דער צדיק ברויך אזויפיל ווייץ אויף פסח. נאך קומען א מלאך און מקטרוג זיין אויף דעם זכות.
33
זייער אנגעשריגן ,פארן נאר טראכטן פון זיין גוטס אבער לפלא האט ליידער אויס געבראכן
אויפן עולם האמת ,און בכלל נישט טראכטן וויפיל אפאר טאג בעפאר פסח א שרעקליכע פייער אין א
נשמות ישראל ווארטן אויף זיין השפעה ,און דער שטאט נעבן שפאלי ,און די גאנצע שטאט איז ל"ע
איד האט אים כמעט געוואלט שלאגן ,און דאן האב פארברענט געווארן ,און דער שפאלער זיידע איז
איך געהערט דעם מזל טוב און איך בין געבוירן גלייך אריבער ,און אויס געטיילט דאס גאנצע מצה
געווארן. וואס ער האט געבאקן ,און דאן האט דער עולם
געזען ,אז דער צדיק האט אנגעגרייט די רפואה
פירט אויס דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע, בעפאר די מכה ,און דערפאר האט ער צוזאמען
אז יעצט ווען ער האט דאס ערשטע מאל געזען געשטעלט אזויפיל ווייץ און מצה.
דעם בעש"ט הקדוש זי"ע ,האט ער געזען ,אז יענער •••
איד וואס האט אים אראפ געטריבן אויף די וועלט, הרה"ק רבי אלימלך מרודניק זי"ע האט
איז געווען דער בעש"ט הקדוש זי"ע ,וואס האט דערציילט ,בשם דעם זיידן הרה"ק בעל דברי חיים
געזען מיט זיינע הייליגע אויגן ,אז דער נשמה וועט מצאנז זי"ע ,אז דאס ערשטע מאל וואס דער
גאר אסאך אויפטון פאר אידישע נשמות און זיי הייליגער שפאלער זיידע זי"ע איז אנגעקומען קיין
נענטער ברענגען צום גרויסן באשעפער ,און מעזיבוז צום בעש"ט הקדוש זי"ע ,אזוי ווי ער איז
דערפאר האט ער אים אראפ געטריבן פונעם עולם אריין געקומען אין שטוב צום בעש"ט ,האט אים
האמת ,און דערפאר איז דער שפאלער זיידע אנגעכאפט א פחד און ציטער און ער האט געזאגט,
צוזאמען געפאלן ,זעענדיג יענעם איד וואס ער דאס איז דער איד מיט די לאפעטע ,און דער
האט געזען בעולם העליון בעפאר ער איז געבוירן שפאלער זיידע איז צוזאמען געפאלן.
געווארן.
••• ווען מען האט אים דערמינטערט ,האט דער
ווערט דערציילט א מעשה נפלא וואס האט הייליגער שפאלער זיידע זי"ע דערציילט ,אז ווען
פאסירט ביים הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,אין זיין נשמה האט געברויכט אראפ קומען אויף די
שטאט שפאלי האט געוואוינט א איד א גרויסער וועלט ,האט ער בשום אופן נישט געוואלט אראפ
חסיד און א ירא שמים ,ליידער איז דער איד נפטר קומען ,נאר האט געוואלט בלייבן אויבן בבית השם
געווארן און איבער געלאזט א אלמנה און צוויי און נהנה זיין מזיוו שכינתו בשמי מעל ,און האט
טעכטער יתומות ,די אלמנה האט געהאט א בשום אופן נישט געוואלט אראפ קומען אויפן
געשעפט ווי זי האט פארקויפט די משקה "מעד", עולם השפל.
און ווויסענדיג אז די מאן איז געווען גאר ערליך און
אויך די אלמנה איז געווען א צדקת ,האבן אלע אבער ווען עס איז געקומען די צייט אז די
שטאט מענטשן כסדר געקויפט פון דעם געשעפט, נשמה הטהורה זאל קומען אויף די וועלט ,איז
און זי האט פון דעם געצויגען שיין פרנסה ,און אויך געווארן א גרויסע רעש און א טימל אין הימל ,ווייל
חתונה געמאכט די צוויי טעכטער. די נשמה האט געברויכט אראפ קומען אויף די
וועלט און משפיע זיין תורה און קדושה ,אבער
איין טאג איז די פרוי די אלמנה זייער קראנק דער הייליגער נשמה האט זיך געהאלטן ביי זיינס,
געווארן און געקומען צו א מצב פון גסיסה ממש, אז ער קומט נישט אראפ אויף די וועלט.
די צוויי טעכטער וויסענדיג אז די שטאט מענטשן
קויפן דאך מעד פונעם געשעפט נאר וועגן די דאן האט זיך באוויזן א גרויסע לעכטיגקייט
מאמע וואס איז געווען א ערליכע צדקת ,האבן זיי און א איד א זקן איז אנגעקומען מיט א שטעקן און
מורא געהאט ,אז אויב די מאמע וועט נפטר ווערן האט געזאגט פאר מיר בזה"ל" ,השקיפה נא מן
וועלן זיי בלייבן אן קיין פרנסה ,זענען זיי גלייך השמים וראה את גודל הצרות המתרגשות ובאות
אריבער געלאפן צום צדיק דער הייליגער על כלל ישראל ,כמה נפשות נדכאות ושבורות
שפאלער זיידע זי"ע ,און זיי האבן מזכיר געווען די שצריכים לחזקם לתומכם ולאמצם ,ומה לך זה
מאמע ,אז זי איז ליידער אין א שרעקליכע מצב ,און שתסתכל אך ורק לטובת והנאת עצמך ,שים נגד
געבעטן די רבי זאל ברענגען א ישועה. עיניך גם את טובת כלל ישראל" ,דער איד האט אים
34
פארן תלמיד ,אז ער זאל קיינמאל נישט זיין אויף נאכן אויסהערן די טעכטער האט דער צדיק
שבת קודש נאר ביי זיך אינדערהיים ,אדער ביי די געזאגט ,אז מען זאל נעמען א באטל פון די מעד
צוויי צדיקים ,הרה"ק רבי גדלי' מליניץ זי"ע ,אדער פון די געשעפט ,און זיי זאלן אריבער גיין צום קבר
ביי הרה"ק דער שפאלער זיידע זי"ע. פון זייער טאטע ,און דארט זאלן זיי זאגן פארן
טאטן ,אז די מעד ברענגען זיי לכבוד די גאסט וואס
איין שבת קודש איז דער צדיק רבי רפאל וועט בקרוב קומען בעולם העליון ,ווען די טעכטער
געפארן צום הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,און עס האבן געהערט די ווערטער ,זענען זיי צוזאמען
זענען אויך דארט געווען נאך צדיקים וקדושים ,און געפאלן ,פארשטייענדיג אז דער צדיק מיינט צו
יענעם ערב שבת קודש האט מען זיך זאגן ,אז די מאמע גייט ליידער נפטר ווערן ,אבער
פארשפעטיגט מיטן צונדען ליכט ,און מען האט נאכדעם וואס מען האט די טעכטער
געצינדען ליכט אביסל שפעטער ווי מען האט זיך דערמינטערט ,האט דער הייליגער שפאלער זיידע
געפירט יעדן ערב שבת. זי"ע געזאגט ,גייט אהיים ,און די מאמע וועט בקרוב
דער שפאלער זיידע זי"ע האט פון דעם געזונט ווערן ,לפלא ווען די טעכטער זענען אהיים
געהאט גרויס צער און עגמת נפש ,און ער האט געקומען ,האבן זיי געטראפן די מאמע געזונט און
אנגעפרעגט פון די אנדערע צדיקים וועלכע זענען שטארק.
דארט געווען ,וואס זיי זאגן אויב דא איז געווען פאר די שטוב מענטשן פונעם הייליגען
חילול שבת ח"ו ,און די צדיקים האבן געזאגט ,אמת שפאלער זיידע איז דאס געווען א גרויסע
טאקע מען האט געצינדען ליכט שפעטער ווי וואונדער ,דא הייסט די רבי אז מען זאל גיין מבשר
געווענליך ,אבער מיט דעם אלעם איז דאס נישט זיין פאר די טאטע ,אז בקרוב קומט די מאמע ארויף
געווען אזוי שפעט ,אז מען זאל האבן עובר געווען בעולם העליון ,אבער גלייך דערנאך זאגט די רבי
אויף חילול שבת. אז די מאמע וועט געזונט ווערן ,ווען דער צדיק
האט געזעהן די וואונדער פון זיינע שטוב מענטשן
האט דער שפאלער זיידע געזאגט ,וועלן מיר אויף וואס איז דא פאר געקומען ,האט דער צדיק
פרעגן דעם רבי רפאל וואס ער איז א איש האמת ,ער געזאגט ,איך וועל אייך דערציילן וואס דא איז
וועט מיר זיכער זאגן דעם אמת ,האט דער הייליגער געווען.
צדיק רבי רפאל זי"ע געזאגט ,אמת עס איז געווען
א שטיקל חילול שבת ,ווייל מען האט דאך געצינדן די מאמע די אלמנה איז טאקע א אשה צנועה
ליכט שפעט ,נאר מן הסתם וועט די רבי תשובה טון ויראת השם ,אבער ליידער זענען די טעכטער שוין
דעראויף ,ווייל ביים רבין איז דאך נישט געווען קיין נישט אזוי ערליך ,און דערפאר איז נגזר געווארן
ריכטיגער חילול שבת ח"ו ,נאר מען האט זיך אביסל אין הימל ,אז די מאמע זאל ר"ל נפטר ווערן צוליב
פארשפעטיגט ,אבער עס זענען דאך דא ארענדער די עבירות פון די טעכטער ,אבער מיט די בשורה
דא אין שטאט וואס זענען ליידער באמת מחלל וואס איך האב מבשר געווען פאר די טעכטער און
שבת ,און דער רבי מיט זיין תשובה וועט ער זיי זענען צוזאמען געפאלן פון גרויס צער ,האבן זיי
ברענגען א הרהר תשובה און א כפרה אויך אויף די שוין באקומען דעם שטראף כאילו די מאמע איז
שוואכע אידן. נפטר געווארן ,און דורך דעם וואס זיי האבן
באקומען די שטראף ,איז געקומען די רפואה פאר
ווען דער הייליגער שפאלער זיידע האט די מאמע.
געהערט די אמת'ע ריידט פון רבי רפאל זי"ע ,האט •••
ער זיך אנגערופן צו די צוויי צדיקים וועלכע זענען ווי באקאנט האט דאך דער הייליגער צדיק
דארט געשטאנען ,זעט איר דאס איז א אמת'דיגע וקדוש רבי פנחס מקאריץ זי"ע ,גאר אסאך אויס
איד ,און האט דערביי געוויזען אויף הצדיק הקדוש געלערנט זיינע הייליגע תלמידים דעם מידות
רבי רפאל זי"ע. האמת ,און דאס איז אריבער גערינען צו זיינע
••• תלמידים ,און ווי באקאנט איז זיין תלמיד דער
דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע וואס איז הייליגער צדיק רבי רפאל מבערשיד זי"ע געווען א
געווען א סניגורן של ישראל און כסדר מילץ יושר גרויסע איש האמת ,און דער רבי האט געזאגט
35
דער פריץ דורך ביים שטוב פונעם שפאלער זיידע געווען ביים באשעפער אויף זיינע אידישע
זי"ע ,האט דער שפאלער זיידע צו געריפן דעם קינדער ,האט אמאל געזאגט בזה"ל" ,רבוש"ע די
פריץ און ארויס גענומען זיין טאש טיכל פון טאש, ווארטס דאך אז די אידישע קינדער זאלן תשובה
און ער זאגט פארן פריץ ,ווילסט זעהן א דבר פלא, טון ,האט דער שפאלער זיידע אנגעכאפט זיין
האט דער פריץ געזאגט אז יא ער וויל זעהן א דבר דיקנא קדישה און געזאגט ,רבוש"ע איך שווער ,אז
פלא. די וועסט דיך מיזן ברעכן און נאכגעבן פאר אידישע
קינדער און מוחל זיין פאר אידישע קינדער אפילו
האט אים דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע אן תשובה".
געהייסן אריין קוקען אין טאש טיכל ,און דארט •••
האט ער געוויזן פארן פריץ זיין פלאץ ,דאן האט ער איינע פון די צדיקים האבן דערציילט ,אז דער
געהייסן פארן פריץ אריין קוקען נאכאמאל ,און ער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט אמאל געזאגט
האט אים געוויזן זיין גארטן ,דאן האט אים דער א מליצה ישרה אויף אידישע קינדער בזה"ל,
שפאלער זיידע געוויזן אינווייניג אין זיין הויז ,און "רבוש"ע וואס האסטו טענות אויף דיינע אידישע
דארט האט דער פריץ געזען דעם גלח וואס האט קינדער ,אויב וואלסטו געשטעלט דעם צורה פונעם
אזויפיל בלבולים דערציילט אויף די אידן ,ווי ער גיהנום פארנט פון זייערע אויגן ,און די תאוות
דער גלח טוט מעשים אשר לא יעשה ביים פריץ אין וואלסטו באהאלטן אינעם ראשית חכמה ,וואלטן
שטוב. זיי דאך נישט געזינדיגט ,אבער אזוי ווי די האסט די
תאוות הגשמי געלייגט פארנט פון זייערע אויגן ,און
האט אים דער שפאלער זיידע זי"ע געזאגט ,אז דעם גיהנום האסטו אריין געלייגט אינעם ראשית
אויב ער וויל דער'הרג'ענען דעם גלח ,זאל ער אריין חכמה ,מה יעשו בנים ולא יחטאו".
שיסן אינעם טאש טיכל ,און דער גלח וועט מיט •••
דעם גע'הרג'ט ווערן ,און דער פריץ האט געטון ווי דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע האט
דער שפאלער זיידע האט געהייסן ,און אזוי ווי ער דערציילט ,אז איינמאל איז ער געווען ביים
איז אהיים געקומען ,האט ער געהערט ,אז דער גלח הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,און עס איז
איז געשטארבן ביי אים אין שטוב ,דאן האט דער אנגעקומען א בריוו צום שפאלער זיידע ,ווי עס איז
פריץ געזען דעם גרויסן כח פון דעם שפאלער געשטאנען אסאך שבחים און תארים אויפן
זיידע ,און פון דאן האט ער מבטל געווען אלע שפאלער זיידע ,און ער זעהט ווי דער צדיק ליינט
גזירות אויף אידן. אפ די תארים איינמאל און נאכאמאל ,עס איז
••• געווען א גרויסע חידוש ,פארוואס דער צדיק ליינט
דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט אמאל אזוי די אלע שבחים.
אינמיטן דאווענען געפרעגט פון די תלמידים,
איינער ווייסט אפשר די נאמען פון די מאמע פון האט דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע ,וואס
דער הייליגער שפאלער זיידע ,ווייל דער הייליגער איז שוין געווען דאן א זקן ,אן געכאפט זיין דיקנא
חוזה האט מן הסתם געזעהן ,אז דער הייליגער קדישא און געזאגט מיט זיין גרויס עניוות ,דער יצר
שפאלער זיידע ברויך רחמים ,אבער קיינע פון די הרע קומט נאך אלס צו מיר ,און פראבירט מיך צו
תלמידים האבן נישט געוויסט די מאמע'ס נאמען, איבער רעדן אויף עבירות ,דערפאר זאג איך איבער
אביסל שפעטער האט דער הייליגער חוזה די אלע שבחים וואס מען שרייבט אויף מיר ,און מיט
נאכאמאל געפרעגט ,אויב איינער ווייסט די דעם זאג איך פארן יצר הרע ,אז ער זאל מיך שוין
מאמע'ס נאמען ,עס איז געווען א וואונדער פאר די אפלאזן ,ווייל איך בין דאך אזוי גרויס און הייליג ,און
תלמידים פארוואס די רבי בעט די נאמען. ווי אזוי פאסט פאר מיר צו טון די עבירות.
•••
דאן האט איינע פון די תלמידים געפרעגט מען דערציילט א מעשה נורא וואס איז פאר
פונעם הייליגען חוזה מלובלין ,פארוואס פרעגט געקומען ביים הייליגען שפאלער זיידע זי"ע ,אז אין
דער הייליגער שפאלער זיידע קיינמאל נישט דעם שטאט שפאלי האט געוואוינט א פריץ ,וואס האט
נאמען פונעם רבין'ס מאמע ,נאר ער ווייסט דעם אסאך צרות אפגעטון פאר די אידן ,איין טאג איז
36
פונעם בעל שם טוב'ס הויף ,האט זיך צוגעקוקט נאמען גלייך ,האט דער הייליגער חוזה געזאגט
און געוואלט פארשטיין דעם ענין ,נאכן דאווענען פאר די תלמידים בזה"ל" ,פון איהם רעדט איר ,איך
האט דער שפאלער זיידע זיך אנגערופן צו רבי וועל אייך דערציילן ווער דער הייליגער שפאלער
ברוך'ל מיט גרויס עניוות און אים געזאגט" ,איך בין זיידע איז" ,און דאן האט דער הייליגער חוזה
דאך א פשוט'ער מענטש ,און מיין גאנצע עבודה דערציילט ווי פאלגענד.
ביים דאווענען איז נאר ווי א קנעכט וואס וויל
איינמאל איז געווען א גרויסע אסיפה בעולם
משמח זיין זיין קעניג מיט אלע כוחות" ,אבער דער
העליון פון אלע צדיקים ,אויך ער דער הייליגער
צדיק רבי ברוך'ל האט דערפילט די טיפע ריינקייט
חוזה זי"ע איז געווען ביי די אסיפה ,מען האט
און אמת פונעם זיידנ'ס כוונות ,און האט זייער
געווארט מיט די אסיפה אז דער הייליגער
מפליג געווען זיין גרויסע מדריגה אין עבודה
שפאלער זיידע זאל אנקומען ,האט מען געשיקט
שבלב.
א שליח זאל גיין זעהן ווי דער הייליגער שפאלער
•••
זיידע האלט ,איז די שליח צוריק געקומען און
אין ספר שארית ישראל ווערט געברענגט ,אז
געזאגט ,אז דער שפאלער זיידע האלט נאך אינמיטן
עס איז אמאל געווען א שווערע גזירה אין געגנט
דאווענען.
ווי דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט
געוואוינט ,אז מען האט איינגעשפארט עטליכע נאכן ווארטן א שטיק צייט ,איז די שליח
אידישע קינדער וועגן שווערע אפצאלונגען ,און געקומען נאכאמאל און געזאגט ,אז דער שפאלער
מען האט געברויכט באצאלן א ריזיגן סכום געלט זיידע האלט אינמיטן טיילן צדקה ,וואס ווי
יענעם זעלבן טאג זיי אויסצולייזן ,אבער ביי די באקאנט האט דער צדיק עוסק געווען אין צדקה
שטאטס-לייט איז נישט געווען קיין פרוטה צו אויף גאר א געהויבענע מדרגה ,דאן איז דער שליח
געפינען. צוריק געקומען און געזאגט ,אז דער הייליגער
שפאלער זיידע קומט ,דערציילט דער הייליגער
וואס האט דער הייליגער שפאלער זיידע חוזה מלובלין ,בשעת מעשה איז מיר באפאלען אזא
געטון ,ער האט געהייסן אנגרייטן א סעודה מיט פחד און מורא ,אז איך בין ממש אראפ געפאלן אויף
ברוינפען ,און מוזיק און כלי זמר אינמיטן א דער ערד ,און עד היום געדענק איך נישט וואס די
געווענליכן וואכנטאג ,און זיך אנגעטון ווי פורים ,ער תוצאה פון יענעם אסיפה איז געווען ,און דער
האט צוזאמגערופן די שטאטס-לייט און געזאגט, הייליגער חוזה האט אויס געפירט" ,רעדט איר מיט
"ווען מען עפנט די שערי שמים מיט פרייד ,ווערן מיר פון דעם שאפלער זיידע".
אלע קליפות בטל" ,מען האט געזונגען און •••
געטאנצט שעה'ן לאנג מיט התלהבות דקדושה. אין ספר בוצינא דנהורא ווערט געברענגט ,אז
דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע פלעגט
אינמיטן דעם טאנץ איז אריינגעקומען א גביר דאווענען שבת מיט אן אומבאשרייבליכער
אן אורח וואס איז צופעליג דורכגעפארן דאס התלהבות און מיט קולו קולות און טענץ ,וואס
שטעטל ,און ווען ער האט געזען דעם הייליגן האט אויסגעזען אינגאנצן אנדערש ווי די
זיידנ'ס גרויסע שמחה און געהערט פארוואס מען איינגעהאלטענע עבודה פון אנדערע צדיקים.
טוט דאס ,האט ער אויפן פלאץ ארויסגענומען זיין
איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי ברוך'ל
בייטל און באצאלט דעם גאנצן חוב ביזן לעצטן
מעזשביזשער זי"ע א אייניקל פונעם בעל שם טוב
גילדן ,און די געפאנגענע זענען תיכף באפרייט
זי"ע געקומען צו גאסט אויף שבת קיין שפאלא,
געווארן ,דאס איז געווען דעם גרויסן כוח השמחה
ווען מען האט אנגעהויבן "לכו נרננה" האט דער
פונעם הייליגען שפאלער זיידע זי"ע.
הייליגער זיידע אנגעהויבן שפרינגען און פלאקערן
•••
ווי א פייער ,און געטאנצט מיט כוחות עצומים
אין ספר תפארת מהרא"ל ווערט געברענגט ,אז
איבערן גאנצן בית המדרש.
אין א געוויסן שווערן יאר פאר כלל ישראל ,ווען די
גזירות און דחקות אין רוסלאנד זענען געווען דער צדיק רבי ברוך'ל ,וואס איז געווען
אומדערטרעגליך ,האט דער הייליגער שפאלער באקאנט מיט זיין שטרענגער און ערנסטער הנהגה
37
אויפן גראדן וועג צום שטעטל שפאלא ,ווען דער זיידע זי"ע צוזאמגערופן א בית דין פון צדיקים און
איד איז אריינגעקומען צום הייליגען שפאלער גרויסע תלמידי חכמים צו זיך אין שפאלא ,ער האט
זיידן זיך באדאנקען ,האט דער זיידע שמייכלענדיג פארמאכט די טיר פונעם חדר און געזאגט" ,מיר
געזאגט" ,א איד וואס שרייט פון טיפן הארצן צום שטעלן זיך יעצט צוזאם אלס א בית דין של מטה,
באשעפער ,קען מען אים נישט לאזן פארפאלן גיין און מיר רופן דעם בית דין של מעלה און דעם רבונו
אין שניי". של עולם כביכול צו א דין תורה" ,און דער הייליגער
••• שפאלער זיידע האט אויסגעפירט זיינע טענות
אינעם ספר תפארת מהרא"ל ווערט דערציילט, מיט בכיות נוראות און געזאגט.
אז א צובראכענער פאטער איז איין טאג געקומען
"אין דער תורה שטייט 'כי לי בני ישראל עבדים,
קיין שפאלא מיט זיין צען-יעריגן זון ,וועלכער איז
עבדי הם ולא עבדים לעבדים' ,אויב אידישע קינדער
פלוצלונג פארשטומט געווארן און האט פאר
זענען קנעכט צום רבונו של עולם ,ווי קען זיין אז א
עטליכע יאר נישט ארויסגעברענגט קיין איין ווארט
טאטע פארקויפט זיינע אייגענע קינדער אין די
פון מויל ,די גרעסטע דאקטוירים אין קיעוו האבן
הענט פון פרעמדע גוים און קנעכט ,און לאזט זיי
שוין אויפגעגעבן און געזאגט ,אז די שטים-
ליידן אזעלכע ביטערע יסורים און גלות ,אדער
בענדער זענען ליידער געשעדיגט אויף אייביג ,און
זענען מיר דיינע קינדער ,און א טאטע דארף מוחל
עס איז שוין ליידער נישט דא וואס צו טאן.
זיין און אויסלייזן זיינע קינדער ,אדער זענען מיר
קנעכט ,און א קנעכט וואס ווערט געפייניגט דורך
דער טאטע איז אריינגעלאפן צום הייליגן
זיין הער מוז באפרייט ווערן" ,און דער בית דין האט
שפאלער זיידע זי"ע אין צימער מיט ביטערע
דארט געפסק'נט ,אז די גאולה מוז שוין קומען,
בכיות און געבעטן רחמים פאר זיין קינד ,דער
דערציילט מען ,אז דער הייליגער בעל התניא זי"ע
הייליגער שפאלער זיידע האט גארנישט געזאגט,
האט זיך שפעטער אויסגעדריקט" ,אז אין יענעם
נאר געווארט ביז שבת ביים שלש סעודות,
מאמענט איז געווען א גרויסער שטורעם אין הימל
אינמיטן די טיפע דבקות-צייט פון רעווא דרעווין,
דורכ'ן כוח פונעם הייליגען שפאלער זיידע זי"ע".
האט דער הייליגער שפאלער זיידע גענומען א
•••
שטיקל חלה פון די שיריים ,עס אריינגעלייגט אין
אינעם קונטרס סיפורים נחמדים ווערט
דעם אינגל'ס מויל ,און אים געזאגט מיט א שטארקן
דערציילט ,אז אין א ביטערן ווינטערדיגן פארנאכט
קול" ,זאג נאך נאך מיר ,ברוך ד' לעולם אמן ואמן!",
איז א אידישער בעל עגלה פארבלאנדזשעט
דער בחור'ל האט אויפן פלאץ געעפנט זיין מויל
געווארן אין די אוקראינישע וועלדער אינמיטן א
און אויסגעשריגן דעם פסוק קלאר און הויעך פארן
שווערן שניי-שטורעם ,די פערד האבן זיך
גאנצן עולם ,דער קול-רעש אין בית המדרש איז
אפגעשטעלט ,דער וועג איז געווען פארשנייט ,און
געווען אומבאשרייבליך ,און דער אינגל האט
דער איד איז געבליבן הילפלאז אין די פרעסטן,
ווייטער גערעדט כאחד האדם זיין גאנץ לעבן.
ווען די סכנת נפשות פון פארפרוירן ווערן איז
•••
געווען א שאלה פון מינוטן.
אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט דערציילט,
אז אין די צייטן פונעם רוסישן צאר זענען דער בעל עגלה האט אנגעהויבן וויינען און
ארויסגעקומען ביטערע כוואליעס פון כאפן שרייען" ,הייליגער שפאלער זיידע ,ראטעווע מיך!
מיליטער צום בחורים אידישע איך האב א שטוב מיט קליינע קינדער" ,אין יענע
)קאנטאניסטן/גיוס-גזירות( ,אן אלמנה ,וואס איר מינוטן אין שפאלא ,מיילן ווייט אוועק ,איז דער
איינציגער זון און שפייזער איז פארכאפט געווארן הייליגער שפאלער זיידע געזעסן ביים טיש ,און
דורך די רעגירונגס-באאמטע ,איז געקומען צו האט זיך פלוצים אויפגעשטעלט ,צוגעגאנגען צום
לויפן צום שפאלער זיידן מיט געשרייען אז מען פענסטער ,ארויסגעקוקט אין דער פינסטער און
נעמט איר אוועק איר לעבן. געזאגט" ,מען דארף אים באלייכטן דעם וועג" ,תיכף
נאכדעם האט דער בעל עגלה דערזען א קליין
דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע האט פלאקערנדיג ליכטיגקייט צווישן די ביימער ,ער
געזען איר צער און געזאגט" ,זארג נישט ,דער איז געגאנגען נאכן שיין ביז ער האט זיך געטראפן
38
••• באשעפער פון די יתומים און אלמנות וועט אים
אינעם ספר תפארת מהרא"ל ווערט דערציילט, באפרייען" ,און דער שפאלער זיידע האט געהייסן
אז פאר לאנגע יארן בעפאר דער הייליגער דעם משמש נעמען א ליידיג שטיקל פאפיר ,און
שפאלער זיידע זי"ע איז נתגלה געווארן אלס דער שפאלער זיידע האט מיט זיין הייליגער האנט
מנהיג ישראל ,איז ער געגאנגען אין "גלות" אלס אן געמאכט א געוויסע חתימה )צייכן( אויפן בלעטל,
אומבאקאנטער ארימאן ,ער האט זיך פארדינגען און ער האט געזאגט פאר דער מוטער" ,פאר קיין
אלס א פשוט'ער שמש און הילפס-ארבעטער אין אדעס ,גיי אריין צום הויפט-קאמאנדיר פונעם
א בית המדרש אין א ווייטן שטעטל ,וואו מען האט מיליטערישן שטאב ,און לייג אים פאר דאס פאפיר".
אים באהאנדלט מיט גרויס ביטול ,זיין ארבעט איז די פרוי איז געפארן מיט גרויס פחד קיין אדעס
געווען צו שלעפן שווערע האלץ אין די ווינטער- צום הויפט-קאמאנדיר ,אבער ווען זי איז
פרעסטן ,אנצינדן די אויווענס ,אויסרייניגן די אנגעקומען און דער גענעראל האט געעפנט דעם
בלאטע פון די וועגן ,און אויסוואשן די שמוציגע צעטל ,איז זיין פנים געווארן בלאס ווי קאלך ,און
קליידונג. אן ארויסרעדן א ווארט האט דער גענעראל
גענומען זיין אפיציעלן שטעמפל ,באפרייט דעם
אמאל האט אים איינער פון די שטאטס-לייט בחור אויפן פלאץ ,און דערביי געזאגט" ,א
נישט וויסענדיג זיין גדלות און קדושה ,באליידיגט קאמאנדע פון אזא הויכן גענעראל קען איך נישט
ברבים אויף א ביליגן אופן וועגן עפעס א פארלעצן".
קלייניקייט ,דער הייליגער שפאלער זיידע האט •••
אבער נישט בלויז געשוויגן ,נאר ער האט אינעם קונטרס תולדות הסבא משפאלא ווערט
געשמייכלט און געזאגט שטילערהייט" ,רבונו של דערציילט ,אז אין א שטעטל נאנט צו שפאלא איז
עולם ,אויב דאס ברענגט נחת רוח פאר א צווייטן געווען א יאר פון א שרעקליכן טרוקעניש ,דער
איד ,בין איך גרייט צו זיין דער טרעפ-שטיין איינציגער ברונעם וואס האט געשפייזט דאס
אונטער זיינע פיס" ,ווען ער איז שוין שפעטער גאנצע דארף איז אויסגעטריקנט געווארן ,און די
געווען דער גרויסער רבי אין שפאלא און טויזנטער מענטשן צוזאמען מיט די בהמות זענען
חסידים זענען געשטאנען ביי זיין טיר ,פלעגט ער געשטאנען פאר א סכנה פון רח"ל אויסגיין פאר
יעדעס יאר פאר פסח ארויסנעמען די צעריסענע גרויס דארשט ,די גוים אינאיינעם מיט די אידן
שמאטעס וואס ער האט געטראגן אין יענע גלות- האבן פרובירט צו גראבן טיפער ,אבער ס'איז נאר
יארן ,זיי גלעטן מיט ליבשאפט און זיך אליין ארויפגעקומען בלאטע און שמיציגע וואסער ,די
מוסר'ן" ,לייבל ,געדענק פון וואו דו קומסט ,און דארפס-אידן זענען געלאפן צום הייליגען
בלייב קליין פאר די אויגן פונעם בורא און זיינע שפאלער זיידע זי"ע ,און געוויינט אז מען מוז
קינדער". פארלאזן די הייזער.
•••
אינעם ספר נפלאות הסבא קדישא ווערט דער הייליגער שפאלער זיידע איז אליין
געברענגט ,אז א איד וואס איז נעבעך אריינגעפאלן אריבער געפארן צום דארף ,ער איז צוגעגאנגען
אין שווערע פרנסה-פראבלעמען און איז געווען צום אויסגעטריקנטן ברונעם ,אריינגעקוקט אין
פארשלעפט אין חובות ,האט זיך דערקייקלט צו דער טיפעניש ,ארויסגענומען זיין שטעקן און א
ליידער עוסק זיין אין גנב'ענען ,איין נאכט איז ער קלאפ געטאן אויף די שטיינער ארום דריי מאל,
אריינגעקומען אין הייליגען שפאלער זיידנ'ס וּמ ְשׂ ִבּ ַיע ְל ׇכל ַחי
פּוֹת ַח ֶאת יָ ֶדַ
זאגנדיג דעם פסוקֵ " ,
שטוב ,געעפנט די שופלאד ,און צוגעגנב'עט א ָרצוֹן" ,און ווי נאר דער הייליגער שפאלער זיידע
גרויסן סכום געלט וואס איז דארט געלעגן פאר האט געענדיגט דעם פסוק ,האט אנגעהויבן
פדיון שבויים און צדקה. קוועלען פרישע קאלטע און זיסע וואסער וואס
האט אנגעפילט דעם ברונעם ביז אויבן ,און דער
אינמיטן איז דער הייליגער שפאלער זיידע ברונעם איז פארבליבן פול מיט וואסער לאנגע
אריינגעקומען אין חדר ,דער גנב איז פארפרוירן יארן נאכדעם ,און די ארטיגע איינוואוינער פלעגן
געווארן פאר גרויס שרעק ,טראכטענדיג ביי זיך, דאס רופן" ,דעם זיידנ'ס קוואל".
39
דערנאך האט זיך דער הייליגער שפאלער זיידע אז דער רבי גייט מאכן א געשריי און אים
אויסגעדרייט צום עולם און געזאגט מיט עניוות, איבערגעבן פאר די פאליציי ,אבער אנשטאט דעם
"איך בין מקנא דעם איד ,ביי אים איז דאס הארץ און איז דער זיידע צוגעגאנגען צו אים מיט אן
דאס מויל גלייך ,ער טוט נישט גארנישט פאר קיין אומבאשרייבליכע ווייכקייט ,האט אים אנגעכאפט
כבוד ,און ביים באשעפער איז זיין פשוט'ע תמימות ביי די האנט און געזאגט" ,מיין טייער קינד! ווי
טייערער ווי אלע אונזערע הויכע כוונות". ביטער און פינצטער מוז דיר זיין אין הארץ אז דו
••• ביסט געצוואונגען צו טון אזא מעשה אינמיטן דער
ווי באוויסט איז דא א מנהג ישראל צו אפגיסן נאכט ,איך בין דיר מוחל דאס געלט מיט א פולן
וויין פסח ביינאכט ביים סדר ביי די צען מכות ,און הארץ ,אלעס געהער שוין צו דיר ,כדי דו זאלסט
אלע צדיקי הדור האבן מקפיד געווען ,אז מען זאל נישט חלילה נכשל ווערן אין גזל!".
דאס אפגעגאסענע וויין גלייך מבעיר זיין ,ווייל עס
איז א סכנה פאר א מענטש דאס צו טרינקען ,איין נאך מער פון דעם ,דער הייליגער שפאלער
יאר פסח ביינאכט ביים צדיק דער הייליגער זיידע האט דעם איד אריינגערופן אין קיך ,אים
שפאלער זיידע זי"ע ,נאכדעם וואס אלע מסובים געגעבן עפעס צו עסן ,און האט אים ארויסבאגלייט
האבן געענדיגט אפגיסן די מכות וויין ,האט ער צו ביים טיר זאגנדיג" ,אויב דו דארפסט נאך געלט צו
געריפן זיין משמש און געבעטן ,אז ער זאל חתונה מאכן דיין טאכטער ,קום צו מיר בייטאג ,נאר
ברענגען א פלאש און מען זאל צוזאמען נעמען די טו נישט אזעלכע זאכן וואס וועלן צעברעכן דיין
מכות וויין פון אלע מסובים ,און דערנאך האט דער אידישע נשמה" ,יענער איד האט דורך די אמתע
הייליגער שפאלער זיידע געהייסן ,אז מען זאל דעם ווערטער פונעם הייליגען שפאלער זיידע געטון א
פלאש גוט אוועק לייגן אין זיין שופלאד ,עס איז תשובה שלימה און איז געווארן איינער פון זיינע
געווען א גרויסע וואונדער פאר די נאנטע, געטרייסטע מקורבים.
פארוואס דער צדיק האט די יאר געטוישט זיין •••
מנהג ,אבער קיינער האט נישט געטרויעט צו אינעם ספר שיח שרפי קודש ווערט דערציילט,
פרעגן דעם צדיק די סיבה. אז א פשוט'ער בעל עגלה ,וואס האט קוים געקענט
עברי און פלעגט זיך אויפפירן נישט ווי עס ברויך
חוה"מ פסח זענען הונדערטער חסידים צו זיין ,איז איין שבת קודש אריינגעקומען צום
געקומען צום הייליגען שפאלער זיידע צו מקיים הייליגען שפאלער זיידנ'ס טיש פרייטאג צו
זיין דעם "חייב אדם לקבל פני רבו ברגל" ,און צווישן נאכטס ,אינמיטן דעם הייליגן מעמד ,ווען דער
די חסידים איז געווען א חסיד א תלמיד חכם ר' זאב שפאלער זיידע איז געזעסן אין טיפן דבקות ,האט
וואלף וואס האט געוואוינט אין א קליין דערפל ,און דער בעל עגלה א קלאפ געטאן אויפן טיש און
געהאט א קרעטשמע פון ווי ער האט געצויגען זיין אויסגעשריגן" ,רבי! איך בין הונגעריג ,גיב מיר שוין
פרנסה ,דער הייליגער שפאלער זיידע האט דעם ר' פיש!" ,די ארומיגע חסידים האבן זיך געקאכט פאר
זאב וואלף אויפגענומען מיט גרויס כבוד ,דער ר' כעס אויף דעם עזות פנים און חוצפה ,און עטליכע
זאב וואלף איז קיינמאל נישט געקומען מיט האבן אים שוין געוואלט ארויסווארפן פונעם בית
ליידיגע הענט ,נאר יעדעס מאל ער איז געקומען המדרש מיט בזיונות.
צום הייליגען שפאלער זיידע ,האט ער געברענגט א
שיינע מתנה פארן רבין און אויך צו געלייגט א אבער דער הייליגער שפאלער זיידע האט
שיינעם פדיון. גלייך אויפגעהויבן די הענט און געשריגן צו די
חסידים" ,רירט אים נישט אן! ער איז הונגעריג און
ווען דער חסיד ר' זאב וואלף איז יענעם יאר ער רעדט דעם ריינעם אמת פונעם הארצן אן קיין
אריינגעקומען ,האט זיך דער הייליגער שפאלרע שום פאלשקייט!" ,און דער הייליגער שפאלער
זיידע גאר שטארק געפרייט צום חסיד ,און האט זיידע האט אליין גענומען א גרויס שטיק פיש
מיט אים פארברענגט און גערעדט אין תורה און פונעם טיש ,עס צוגעטראגן צום פשוט'ן איד מיט
חסידות ,ווען דער חסיד ר' זאב וואלף האט זיך זיין אייגענער האנט ,זיך אראפגעבויגן צו אים און
געוואלט געזעגענען ,זאגט צו אים דער הייליגער געזאגט" ,עס געזונטערהייט ,מיין ברודער",
40
דאן האבן די גויים זיך גענומען צו די ארבעט, שפאלער זיידע זי"ע" ,שטענדיג ברענגסטו מיר
זיי האבן די גאנצע שטוב אונטערזיכט פון שאפע מתנות און פדיונות ,היינט וועל איך דיר באלוינען
צו שאפע פאר געלט ,צירונג און זילבערנע און מיט א פיינע מתנה ,וואס וועט דיר אין א טאג
גאלדענע כלים ,און האבן אלעס פארפאקט אין שטארק צונוץ קומען".
זייערע זעק ,פלוצלונג האט איינע פון די גויים
באמערקט דעם גרויסן פלאש וויין וואס דער חסיד און אזוי רעדענדיג האט דער הייליגער
האט באקומען פונעם רבין ,ער האט דאס שפאלער זיידע געהייסן פארן משמש ,אז ער זאל
אויפגעמאכט און געשפירט א גאר געשמאקע ריח, אריינברענגען דעם פלעשל וויין פונעם שופלאד,
ער האט גלייך צו געריפן די אנדערע גויים ,און און דער רבי זאגט פארן חסיד ,דאס איז די
צוזאמען האבן די חברה געמאכט א לחיים אויף די אפגעגאסענע מכות וויין פון פסח ביינאכט" ,נעם
וויין ,און נאך אפאר מינוט פון טרינקען זענען די דאס אין דאס וועט דיר צונוץ קומען" ,עס איז
חברה געווארן אזוי שיכור ,אז אלע זענען געפאלן געווען א גרויסע וואונדער פארן חסיד און ער האט
אויף די ערד און פארשלאפען געווארן. ביי זיך געטראכט ,וואספארא ניצן קען איך דען
האבן פון די וויין ,און פארוואס האט די רבי
דער חסיד האט נישט געטראכט קיין מינוט, געטוישט זיין מנהג די יאר מיטן אוועק לייגן די
נאר האט גלייך געהאלפן פאר איינע פון די קינדער מכות וויין ,אבער דער חסיד האט געגלייבט מיט
זיך אויפבינדען ,און דער קינד איז גלייך געלאפן זיין גרויס אמונת צדיקים ,אז אויב די רבי זאגט
ריפן הילף ,ווען די פאליציי זענען אנגעקומען, אזאנע ווערטער זעהט ער זיכער עפעס וואס איך
האבן זיי געזאגט פארן חסיד ,אז שוין א לאנגע צייט ווייס נישט.
וואס זיי זיכן די דריי גנבים און קענען נישט לייגן די
הענט אויף זיי ,און די פאליציי האבן גלייך אוועק ווען דער חסיד איז אהיים געקומען ,האט ער
געפירט די גנבים און זיי פארשפארט פאר יארן אין גענומען דעם פלעשל וויין ,און ער האט דאס
תפיסה ,און דער חסיד איז געראטעוועט געווארן אוועק געלייגט אויף א הויכע פאליצע ,כדי קיינער
פון א זיכערע טויט. זאל פון די וויין ח"ו נישט טרינקען בטעות ,איין
נאכט שפעט אינמיטן די נאכט ,הערט דער חסיד
גלייך אינדערפרי נאך שחרית האט זיך דער קלאפן אויפן טיר ,און ווען ער האט אויפגעמאכט
חסיד ארויסגעלאזט אויפן וועג קיין שפאלא ,צו די טיר האט ער געזען דארט שטיין דריי גויים וואס
גיין באדאנקען דעם רבין פאר די וואונדערליכע האבן געבעטן אריינצוקומען אין קרעטשמע ווייל
מתנה וואס ער האט אים געגעבן ,דאס זיי ווילן טרינקען אביסל ברוינפען ,דער חסיד האט
וואונדערליכע פלאש וויין וואס האט בלית ברירה זיי אריינגעלאזט און זיי דערלאנגט
געראטעוועט אים מיט די משפחה פון א זיכערע ברוינפען ,אבער ער האט גלייך דערקענט ,אז די
סכנה ,ווען דער חסיד ר' זאב וואלף איז גויים זענען נישט פון דעם דארף ,אבער ער האט
אריינגעקומען צום הייליגען שפאלער זיידע ,נאך נישט אינאכט גענומען אז עפעס קומט דא פאר.
איידער ער האט עספייעט עפעס צו זאגן ,האט אים
דער הייליגער שפאלער זיידע געזאגט בזה"ל" ,נו, אבער אזוי שטייענדיג דארט אין קרעטשמע,
איך האב דיר דאך געזאגט ,אז די פלאש וויין פון די קומען צו איינע פון די גויים ,און ער נעמט ארויס א
צען מכות וועט דיר גוט צונוץ קומען". גרויסן שווערד און זאגט פארן חסיד זאב וואלף,
"לייג זיך באלד אוועק און קיין ווארט זאלסטו נישט
אויסשרייען" ,פון גרויס שרעק האט דער זאב
וואלף אויסגעפאלגט וואס דער גוי האט געהייסן,
און מיט גרויס שרעק האט ער זיך אוועק געלייגט
אויף דער ערד ,די גויים האבן אים גלייך געבינדען
הענט און פיס ,און דאן האבן זיי געברענגט אלע בני
בית און זיי אויך געבינדען כדי זיי זאלן נישט קענען
ריפן פאר הילף.
41
שטארק מקפיד געווען נישט צו טון א שידוך ,ווי
יארצייט ז' תשרי
דער חתן און מחותן האבן דעם זעלבן נאמען.
הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר מרדכי זי"ע
דער הייליגער מגיד מטשערנאביל זי"ע האט )טווערסקי(
געהאט אכט הייליגע קינדער קדושים וטהורים, אדמו"ר ממאקארוב
וואס זענען געווען די שמונה קני מנורה וואס האבן
באלאכטן מיט זייער קדושה און תורה גאנץ ער איז געבוירן אין שטאט טשערנאביל ,בשנת
רוסלאנד. תקס"ה.
הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע, צו זיין טאטע הרה"ק רבי מרדכי המגיד
הרה"ק רבי משה מקוריסטשוב זי"ע, מטשרנאביל זי"ע,
הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע, בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים
הרה"ק רבי מנחם נחום ממאקארוב זי"ע, מטשערנאביל זי"ע,
הרה"ק רבי אברהם המגיד מטריסק זי"ע, בן הגה"ק רבי צבי זי"ע,
הרה"ק רבי דוד מטאלנא זי"ע, בן הגה"ק רבי נחום גאון הנקרא רבי אדם בעל שם
הרה"ק רבי יצחק מסקווירא זי"ע, זי"ע.
הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע.
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פייגא ע"ה,
ווערט דערציילט ,אז מען האט איינמאל בת הרה"ק רבי דוד לייקס זי"ע ,מגדולי תלמידי
געזאגט פאר הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע ,אז די הבעש"ט הקדוש זי"ע.
אכט קינדער פון דעם מגיד פירן גרויסע רבנות און ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק
הונדערטער אידישע קינדער זענען זיך מסתופך הדור איש חי רב פעלים ,ער איז געווען מפורסם
בצלם ,האט מען געפרעגט ווער עס האט געגעבן אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
די הסכמה אויף דעם. ישועות ,די עבודת התפלה ביי דעם צדיק איז צו
געגאנגען מיט א מוראדיגע התלהבות און אן אש
האט דער הייליגער רוזינער זי"ע געזאגט ,דוד קודש ,ער האט מיט זיין עבודה מקרב געווען
המלך ע"ה האט שוין געגעבן אן הסכמה אויף די לבבות ישראל לאביהם שבשמים ,הונדערטער
קינדער מיטן פסוק )תהילים קי"א ח'( ְסמוּכִ ים ָל ַעד אידן גדולים און ירא אלקים האבן זיך מסתופף
עוֹלם ,וויילֲ ,עשׂוּיִ ם ֶבּ ֱא ֶמת וְ יָ ָשׁר ,קען מען צו לייגן,
ְל ָ געווען בצלו.
אז די ווארט "אמת" איז בגימטריה 9וואס דאס איז
דאך דעם חותם פון הקב"ה ,און דער הייליגער מגיד עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער מגיד
מיט זיינע אכט קינדער זענען 9צדיקים קדושים מטשערנאביל זי"ע האט דאך פאר זיינע קינדער די
וטהורים. קדושים אלע א נאמען געגעבן נאך די שבעה רועים
די אבות הקדושים ,ווען עס איז געקומען די ברית
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת פון דעם קינד ,האט ער געגעבן דעם נאמען מנחם
הינדא מאטל ע"ה, נחום ,נאכן הייליגען זיידן דער מאור עינים זי"ע.
בת הרה"ק רבי יוסף הלוי הארוויץ מטורטשין זי"ע,
בן הרה"ק החוזה מלובלין זי"ע, דער גאנצער עולם האט זיך אויף דעם זייער
חתן הרה"ק רבי מרדכי אב"ד דובנקא וקאריץ זי"ע. געוואונדערט ,וויבאלד דער זון האט געברויכט
הייסן "יוסף" ,אבער שפעטער האט מען געזען דעם
מען דערציילט ,אז ביים שידוך שליסן האבן ווייטען בליק וואס דער הייליגער מגיד האט
זיך דאן געטראפן די צוויי צדיקים דער הייליגער געהאט ,אז ער האט שוין דאן געזען ,אז דער זון
חוזה מלובלין און דער הייליגער מגיד וועט ווערן אן איידעם ביי הרה"ק רבי יוסף
מטשערנאביל ,האט דער הייליגער חוזה געזאגט מטורטשין זי"ע א זוהן פונעם הייליגען חוזה
פארן מגיד. מלובלין זי"ע ,און ווי באוויסט האט מען דאן גאר
42
כך הוה בערך דרייצן יאר שפעטער איז אז ער דער חוזה מיט זיין געוואלדיגע עניוות
געבוירן געווארן דער בן יחיד צום רבין ר' מנחם האט געמאכט א חשבון הנפש ,מיט וואס ער האט
נחום ממאקארוב זי"ע ,וואס האט געטראגן דעם עוסק געווען זיינע טעג און שעות פון זיין לעבן ,און
זעלבן נאמען ווי דער זיידע "יעקב יצחק בן הינדא ליידער האט ער אזוי פיל צער געמאכט פארן בוכ"ע
מאטל" ,און די וואס האבן נאך געהאט די זכי' צו זען און ער האט נישט קיין נחמה אויף דעם ,נאר מיט
דעם חוזה האבן מעיד געווען ,אז דער איר אייניקל איין זאך טרייסט ער זיך ,אז ווען ער דערמאנט זיך
האט געהאט דעם זעלבן צורה ווי דער זיידע דער אז ער וועט נפטר ווערן און מען וועט אים לייגען אין
חוזה מלובלין און אויך געווען א קדוש וטהור. קבר ,דאן וועט ער שוין מער נישט פארשאפן קיין
צער פארן גרויסן באשעפער.
עס איז באוויסט אז די טאטע דער הייליגער מגיד
מטשערנאביל זי"ע האט געזאגט איינמאל פאר ווערט דערציילט ,אז ביים שידוך פון דעם
זיינע קינדער. צדיק וקדוש רבי מנחם נחום ממאקארוב זי"ע ,איז
ר' אהרן ,דו קענסט קבלה ,דערפאר זאלסטו זיין א ער נאך געווען גאר יונג ,און ביים שידוך שליסן איז
רבי, דער חתן נישט געווען דארט אין לובלין ,דערפאר
ר' יעקב ישראל מטשערקאס ,די ביסט א מלמד, האט די כלה וואס איז נאך אויך געווען גאר יונג,
דערפאר זאלסטו זיין א מלמד, נישט געוואלט צו גיין צום שידוך בעפאר זי זעהט
ר' מנחם נחום ,דו קענסט זינגן ,זאלסטו זיין א חזן. דעם חתן ,האט דער זיידע דער הייליגער חוזה
מלובלין צו געריפן דעם אייניקל ,און דער זיידע
עס איז באקאנט אז די הייליגע קינדער פונעם האט אויסגעמאלן פאר די כלה פונקטליך ווי אזוי
מגיד האבן א טייל געזאגט תורה ברבים ,אבער דער דער חתן זעהט אויס מיט אלע דעטאלען ,און דער
הייליגער צדיק ממאקארוב זי"ע האט קיינמאל זיידע האט געזאגט פאר די כלה ,אז זי קען רואיג צו
כמעט נישט געזאגט קיין דברי תורה ,נאר זיין עיקר גיין צום שידוך.
עבודה איז געווען דעם געוואלדיגע עבודת התפלה
וואס איז געווען כל כולו אש קודש. ווי באוויסט איז דער הייליגער מגיד
מטשערנאביל זי"ע געווען מפורסם אלס גאר א
ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק הייליגער מענטש ,און ווען די קינדער פונעם מגיד
צוזאמען מיט זיין ברידער הרה"ק רבי יצחק זענען אנגעקומען צום תנאים פונעם ברודער רבי
מסקווירא זי"ע געפארן צוזאמען מיטן טאטן אויף מנחם נחום ,און האבן צו געזען די הייליגע אויגן
איינע פון די הייליגע נסיעות ווי דער טאטע דער פונעם חוזה מלובלין ,האבן זיי קענען געלערנט
הייליגער מגיד האט אויפגעטון דברים נוראים. דעם הייליגען חוזה מלובלין און זיי האבן געזען
דאס גרויסקייט פון זיינע הייליגע אויגן.
אויפן וועג וויבאלד דער וואגן איז געווען
אנגעלאדענט מיט אלע געברויכן פארן מגיד ,האט האבן די קינדער געפרעגט פונעם טאטן ,מען
פאסירט א אומגליק ,דער וואגן האט זיך איבער זאגט דאך אויפן טאטן אז ער איז א יחיד בדורו ,און
געדרייט ,און דער מגיד איז געלעגן פין אינטן און דא זעהן מיר דעם חוזה מלובלין וואס איז אויך א
אויף אים איז געפאלן דער זון רבי מנחם נחום און יחיד בדורו ,האט דער טאטע געזאגט פאר זיינע
אויף זיי ביידע איז געפאלן רבי יצחק מסקווירא. קינדער ,איך בין א יחיד בדורו אין קדושה ,אבער
דער הייליגער חוזה איז א יחיד בדורו מיט זיינע
דער הייליגער מגיד איז גאר שווער געשעדיגט הייליגע אויגן.
געווארן אין געווען אין א גאר שווערע סכנה ,עד
כדי כך אז דער רבי יצחק מסקווירא האט געמיזט מען דערציילט ,אז ביים תנאים האט מען
גיין זיכן הילף צו ראטעווען דעם טאטן ,אבער געפרעגט דעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע ,וואס
בחסדי השם האט זיך די מצב ביים מגיד ער גיבט פארן חתן דרשה געשאנק ,האט דער
פארבעסערט ,און ער איז צו זיך געקומען ,דאן הייליגער חוזה געזאגט ,פאר דרשה געשאנק גיב
האט דער הייליגער מגיד געזאגט ,אז דעם פלאץ ווי איך זיך אליין ,און דרייצן יאר ארום וועל איך
זייער וואגן האט זיך איבער געדרייט ,איז געווען נאכאמאל אראפ קומען אויף דעם עולם.
43
ברודער ,דער טאטע האט איבער געלאזט א כשר'ע דעם זעלבן פלאץ ווי קין האט גע'הרג'ט הבל ,און
ציצית מיט אכט חוטין מיינענדיג די אכט הייליגע דערפאר האט די אומגליק פאסירט.
קינדער ,איינס האט זיך טאקע אפגעריסן מיט די
פטירה פונעם הייליגען מאקארובער זי"ע ,אבער ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
ברוך השם עס איז נאך געבליבן "כדי עניבה" וואס בן יחידו וממלא מקום אביו הרה"ק רבי יעקב יצחק
ער האט מיט דעם געמיינט דעם הייליגען זון הרה"ק
ממאקארוב זי"ע,
רבי יעקב יצחק זי"ע. בתו הרבנית הצדקת מרת שיינא צבי' ע"ה ,אשת
נסתלק לגנזי מרומים ז' תשרי בשנת תרי"א, הרה"ק רבי ישעי' משולם זוסיא מטשערנאביל
ומנוחתו כבוד איז אין שטאט מקארוב. זי"ע ,ובזיווג שני אשת הרה"ק רבי אשר השני
מסטאלין זי"ע,
זכותו הגדול יגן עלינו בתו הרבנית הצדקת מרת אדל ע"ה ,אשת הרה"צ
ועל כל ישראל אמן. רבי מרדכי מרגליות מדוביסאר זי"ע ,נכד הרה"ק
רבי יעקב ליב מקאוולא זי"ע,
מעשיות בתו הרבנית הצדקת מרת חיה ע"ה ,אשת הרה"ק
ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער צדיק רבי אשר השני מסטאלין זי"ע.
דער מגיד מטשרנאביל זי"ע האט פארלוירען זיין וועגן דעם הסתלקות פונעם רבין ווערט
זיווג ראשון הרבנית הצדקת מרת חיה שרה ע"ה ,בת דערציילט ,אז ראש השנה בשנת תרי"א בשעת'ן
הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע ,האט מען טיש האט זיך פלוצלונג ארויס געריסן א באלקן פון
פארן מגיד אן געטראגען הרבנית הצדקת מרת דאך ,און עס איז אראפ געפאלן הארט נעבן רבין ,און
פייגא ע"ה ,בת הרה"ק רבי דוד לייקעס זי"ע ,און די עס האט נאר אנגערירט דעם שפיץ פון זיין
צדיקים בדורו האבן זייער געשטיפט דעם מגיד אז שטריימל ,דער הייליגער צדיק האט זיך גלייך
ער זאל דעם שידוך טון ,דערפאר איז ער אריבער אנגערופן" ,ברוך השם עס האט נישט געשאדט מיין
צום צדיק רבי דוד לייקעס זי"ע ,און אנגעפרעגט בן יחיד".
לגבי דעם שידוך.
עס האט טאקע גארנישט פאסירט פארן רבין
אבער דער צדיק וקדוש רבי דוד לייקעס זי"ע דורך די גאנצע מעשה ,אבער די חסידים האבן
האט נישט גלייך מסכים געווען צום שידוך ,דער געזען עפעס אן ענדערונג אין די התנהגות פונעם
מגיד האט געפרעגט דעם צדיק רבי דוד ,פארוואס צדיק ,ווי כאילו ער גרייט זיך אויף זיין פטירה ,כך
ער איז נישט מסכים צום שידוך ,ווייל אויב איז הוה אפאר טאג שפעטער איז דער צדיק נסתלק
דאס וועגן פרנסה ,נעמט ער זיך אינטער צו אויס געווארן.
האלטן די קינדער וואס די טאכטער האט שוין דאן
געהאט. מען דערציילט ,אז ווען דער ברודער הרה"ק
רבי דוד'ל מטאלנא זי"ע איז שפעטער נאך די
האט דער צדיק וקדוש רבי דוד לייקעס זי"ע פטירה געווען אין מאקארוב ,האט ער געבעטן מען
געזאגט ,איך זעה אז מיין טאכטער וועט האבן 7 זאל אים ווייזן דעם באלקן וואס איז אראפ געפאלן,
זוהן ,אבער דער הייליגער מגיד ברויך האבן 8זוהן, און דער טאלנער רב האט זיך אנגערופן מיט
און דער מגיד האט שוין דאן געהאט 3זוהן פונעם וואונדערליכע ווערטער" ,איך קען אים" און ער
זיווג ראשון ,און דערפאר וועט די טאכטער נאר האט געהייסן מען זאל דעם באלקן שלאגן מלקות,
האבן 5קינדער מיטן מגיד ,דאס מיינט אז זי וועט ווי עס ווייזט אויס ,איז דאס געווען עפעס
מיזן ווערן אן אלמנה כדי צו קענען חתונה האבן פארבארגענע ענינים פון די כוחות החיצונים וואס
נאכאמאל ,צו קענען האבן די לעצטע צוויי קינדער, האבן זיך פארטשעפעט מיטן הייליגען צדיק
און דערפאר איז ער נישט מסכים צום שידוך. ממאקארוב זי"ע.
דער מגיד האט דאן געבעטן רבי דוד לייקעס דער הייליגער ברידער רבי איציק'ל מסקווירא
זי"ע ,אז ער וויל דאס איבער טראכטן פאר דריי זי"ע האט זיך אויס געדריקט נאכן פטירה פונעם
44
אייך בלויז געזאגט דעם ריינעם אמת איבער זיך טאג ,און ער וועט קומען מיט אן ענטפער ,נאך דריי
אליין". טאג איז דער מגיד צוריק געקומען און געזאגט,
••• איך האב געפרעגט דעם בעש"ט הקדוש זי"ע ,און
אין די קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל דער בעש"ט האט מסכים געווען צום שידוך ,און
ווערט דערציילט ,אז עס איז געווען באקאנט אין דער בעש"ט האט געזאגט דעם פסוק " ֶא ְפ ַריִ ם
טשערנאבלער גזע אז דער צדיק רבי נחום אוּבן וְ ִשׁ ְמעוֹן יִ ְהיוּ ִלי" ,און דער מגיד האט
וּמנַ ֶשּׁה ,כִּ ְר ֵ
ְ
מאקאראווער זי"ע איז געווען אויסערגעווענליך צו געזאגט פאר רבי דוד לייקעס זי"ע ,אז צוויי פון
נזהר אין עניני ממונות ,ער פלעגט זאגן ,אז א צדיק זיינע קינדער וועלן גערעכנט ווערן ווי קינדער פון
וואס נעמט א פדיון נפש פון א איד ,מוז זיין גרייט די רעבעצין פייגא ע"ה ,און אזוי וועט זי האבן די 7
אריינצולייגן זיין גאנצע נשמה און מעורר זיין קינדער וואס זי ברויך האבן.
רחמים אויף יענעם מענטש.
און פון דעם זיווג האט דער צדיק דער מגיד
אמאל איז געקומען א איד צום צדיק רבי נחום מטשערנאביל געהאט 5קינדער קדושים וטהורים.
ממאקארוב זי"ע מיט א קוויטל און ביטערליך הרה"ק רבי מנחם נחום ממקארוב זי"ע,
געוויינט איבער זיין פרנסה ,אז ער שטייט פאר'ן הרה"ק רבי אברהם מטריסק זי"ע,
צוזאמפאלן און זיין הויז איז ליידיג פון ברויט ,און הרה"ק רבי דוד מטאלנא זי"ע,
דער איד האט געלייגט אויפ'ן טיש די לעצטע פאר הרה"ק רבי יצחק מסקווירא זי"ע,
גילדן וואס ער האט נאך פארמאגט אלס פדיון ,און הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע.
געבעטן דעם רבין אז ער זאל אים פועלן א ישועה. •••
אין די ספרי בית טשערנאבל ווערט דערציילט,
דער צדיק רבי נחום האט אריינגעקוקט טיף אז אמאל איז געקומען קיין מאקארוב א פרעמדער
אינעם קוויטל ,גענומען דאס געלט און עס תיכף איד ,א למדן און א חסיד ,וועלכער האט נאך נישט
צוריקגעגעבן פארן איד ,און ער האט זיך אנגערופן פערזענליך געקענט דעם צדיק רבי מנחם נחום
מיט גרויס ווארעמקייט" ,נעם דאס געלט צוריק צו ממאקארוב זי"ע ,ווען דער גאסט איז
דיר ,גיי אהיים ,קויף איין סחורה פאר'ן געשעפט ,און אריינגעקומען אין ביהמ"ד ,האט ער געזען א איד
פארלאז דיך בלויז אויפ'ן רבונו של עולם וואס זיצן ביי א גמרא ,פארטיפט אין לערנען מיט א
שפייזט אלע באשעפענישן ,ווייל א ברכה דארף שטילקייט און פשטות ,דער גאסט איז צוגעגאנגען
נישט ווערן אפגעקויפט מיט דיינע לעצטע צו אים און אנגעהויבן פרעגן שאלות וועגן דער
פרוטות". שטאט און איבער'ן רבי'ן" ,ווי אזוי פירט דער רבי די
טישן ,צי קען מען אריינגיין גרינג מיט א קוויטל".
דער איד איז אהיימגעגאנגען און מיט זיין
גרויס אמונת צדיקים געגלייבט ,אז דער רבי האט דער איד ביים טיש האט אים געענטפערט מיט
אים גע'פועל'ט א ישועה ,ער האט אינוועסטירט א מורא'דיגע תמימות און ענווה" ,דער
דאס ביסל געלט וואס ער האט נאך געהאט אין מאקאראווער רבי איז א פשוט'ער מענטש ,ער האט
האנדל ,און קורץ דערנאך האט זיך זיין מזל גארנישט מיט קיין גרויסקייט אדער מופתים ,איר
איבערגעדרייט ,און ער איז געווארן א גרויסער דארפט נישט זוכן ביי אים קיין הויכע זאכן",
עושר ,און ער פלעגט שטענדיג דערציילן ,אז די שפעטער ,ווען דער עולם האט זיך אנגעזאמלט
ברכה פון מאקאראווער מגיד האט אים צום דאווענען און דער צדיק רבי נחום איז
געראטעוועט צוליב זיין אויסערגעווענליכער צוגעגאנגען פירן די עבודה ,האט דער גאסט מיט
ריינקייט פון נגיעות. שאק דערקענט ,אז דער "פשוט'ער איד" מיט
••• וועמען ער האט פריער גערעדט ,איז נישט קיין
אינעם קונטרס בית טשערנאבל ווערט צווייטער ווי דער רבי אליין ,דער גאסט איז
דערציילט ,אז א איד פון די ארומיגע דערפער ,וואס צוגעלאפן איבערבעטן דעם רבין ,אבער דער רבי
פלעגט כסדר קומען צו פארן קיין מאקארוב ,איז האט מיט א שמייכל געזאגט" ,פארוואס זארגט איר
איינמאל פארפאלן געווארן אין ביזנעס און זיך זיך ,איך האב אייך דען חלילה אפגענארט ,איך האב
45
דער תלמיד האט געפרעגט פונעם רבין ,צי אריינגעלאזט אין א געפערליכע שותפות מיט גוים
עפעס האט פאסירט ,האט דער צדיק געענטפערט וואס האט געקענט ברענגען שווערע פראבלעמען
מיט א טיפן קרעכץ" ,דער מענטש דארף היטן זיינע און אים אינגאנצן אראפציען פון אידישן וועג.
חושים ווי די שווארצאפל פונעם אויג ,אויפ'ן וועג
האבן מיינע אויגן כמעט ווי צוגעכאפט א בליק אויף ווען יענער איד איז איין טאג געקומען צום
דברים בטלים פונעם יריד ,און איך שפיר ווי דער מח רבי'ן בעטן א ברכה אויף הצלחה פאר יענעם
קען נישט רואיג טראכטן אין עבודת הבורא ביז מען געשעפט ,האט דער צדיק רבי נחום אים
וואשט דאס אפ מיט טרערן" ,און ער האט זיך גלייך אנגעקוקט מיט א שארפן בליק ,און נאך איידער
געזעצט זאגן תהלים מיט גרויס בכיות ביז ער האט דער איד האט ארויסגערעדט א ווארט ,האט דער
געשפירט אז זיין מחשבה איז צוריק ריין און רבי אים געזאגט" ,מען קען נישט אריינשטעקן די
הייליג. האנט אין פייער און האפן אז מען וועט נישט
••• פארברענט ווערן ,גיי באלד ארויס פון יענעם ענין,
אינעם קונטרס מאורות טשערנאבל ווערט ווייל הגם עס זעט יעצט אויס ווי גאלד ,איז עס א
דערציילט ,אז עס איז מקובל געווען צווישן די גרוב פול מיט שרצים".
טשערנאבלער אייניקלעך ,אז יעדעס מאל וואס
דער צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע איז דער איד איז געווארן שטארק דערשראקן,
צוגעגאנגען צום עמוד דאווענען ,בפרט אין די ווייל קיינער האט נישט געוואוסט פון דעם
הייליגע טעג פון אלול און עשרת ימי תשובה ,האט געהיימען פלאן ,און ער האט תיכף אפגעזאגט די
געציטערט דער גאנצער שול. שותפות ,עטליכע וואכן שפעטער האבן די
רעגירונגס-באאמטע אנטדעקט יענעם נעץ און
אמאל נאכ'ן דאווענען האט א מקורב אים ארעסטירט אלע שותפים מיט שווערע קלאגעס,
געפרעגט ,פארוואס ער קוקט אויס אזוי דער איד איז גלייך געלאפן קיין מאקארוב
אויסגעמוטשעט און דערשראקן בשעת'ן זאגן די וויינענדיג פון דאנקבארקייט צום בורא עולם און
ברכות און די תפילות ,האט דער צדיק רבי נחום צום צדיק וואס האט געזען פון ווייט און
געענטפערט מיט אן ערנסטקייט" ,איר זעהט נאר געראטעוועט זיין לעבן און זיין אידישקייט.
די אותיות פונעם סידור ,אבער איך זעה ווי דער חלל •••
פונעם ביהמ"ד איז פול מיט פארבלאנדזשעטע אין ספרי זכרונות לבית טשערנאבל ווערט
נשמות וואס ווארטן שוין יארן אויף א תיקון ,זיי דערציילט ,אז דער צדיק רבי נחום מאקאראווער
קומען צו לויפן און קלאפן זיך אן אין יעדן ווארט זי"ע איז געווען באקאנט מיט זיין
פוטן דאס דאווענען ,כדי מען זאל זיי ארויפברענגען אויסערגעווענליכער שמירת עיניים ,מען האט
צום כסא הכבוד ,ווי קען מען שטיין פאר'ן מלך מלכי דערציילט ,אז אפילו ווען ער איז געגאנגען אויפ'ן
המלכים אן א ציטער אין אלע ביינער ,ווען מען גאס ,זענען זיינע אויגן געווען אראפגעלאזט צו
טראגט אזא שווערע אחריות אויף די פלייצעס". דער ערד ,שטענדיג פארטיפט אין מחשבות
••• קדושות.
אינעם קונטרס מנהגי ומאמרי קדושי
טשערנאבל ווערט געברענגט ,אז איינמאל איז אמאל איז דער צדיק געפארן אויפ'ן וועג ,און
געקומען קיין מאקארוב א יונגערמאן וואס איז אריבערגעפארן א שטעטל וואו עס איז
געווען זייער צובראכן ,און ער האט זיך באקלאגט פארגעקומען א גרויסער יריד ,דער בעל עגלה האט
פאר'ן רבי'ן ,אז ער שפירט נישט קיין טעם אין זיך אפגעשטעלט לעבן א קרעטשמע ,און ארום
לערנען און דאווענען ,און זיין יצר הרע לאזט אים איז געווען פול מיט מענטשן ,סוחרים און שיינע
נישט צורו מיט שלעכטע מחשבות ,דער צדיק רבי סחורות וואס מען האט אויסגעשטעלט צום
נחום האט אים אנגעקוקט מיט ליבשאפט ,אבער פארקויפן ,ווען מען איז שפעטער אנגעקומען צום
אויך מיט א פייערדיגן בליק פון קדושה ,און ציל ,האט איינער פון די באגלייטער באמערקט ,ווי
געזאגט" ,א מענטש מיינט אז קדושה קומט פון זיך דער רבי איז שטארק פארזונקען און
אליין ,דערווייל דארף מען ארבעטן שווער אפגעמוטשעט.
46
••• אפצווואשן די קליידער פון דער נשמה ,און יעדע
אינעם קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל אומריכטיגע קוק אדער אומאיידעלע רייד איז ווי א
ווערט דערציילט ,אז הגם רוב עולם האט געקענט פלעק אויף א ווייס זיידענעם בגד".
דעם צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע אלס אן עובד
השם און בעל מופת נפלא ,איז ער געווען א גאון און דער רבי האט אים געהייסן זיך
מופלג בש"ס ופוסקים ,וואס אפילו גדולי הרבנים אונטערנעמען א סדר פון טבילת מקוה יעדן טאג
פונעם דור האבן זיך געראטן מיט אים אין שווערע פאר'ן דאווענען ,און לערנען פאר א האלבע שעה א
שאלות בהלכה ,איינמאל איז פארגעקומען אין ספר מוסר מיט א צובראכן הארץ ,דער יונגערמאן
איינע פון די ארומיגע שטעט א שווערע שאלה אין האט אזוי געטון ,און נאך א שטיק צייט איז ער
עניני מקוואות ,וואס די ארטיגע רבנים האבן נישט צוריקגעקומען צום רבי'ן און געזאגט ,אז ער
געקענט מכריע זיין ,וויבאלד ס'איז געווען א ספק שפירט ווי ער איז א נייער מענטש ,און זיין הארץ
פון שאובים און די מיינונגען זענען געווען האט זיך געעפנט צו עבודת השם ,און דער צדיק
צעטיילט. רבי נחום האט אים געזאגט" ,יעצט געדענק ,היט
אפ דעם בגד אז ער זאל מער נישט פארשמוצט
א דעלעגאציע פון די דיינים איז געפארן קיין ווערן".
מאקארוב צו פרעגן זיין חוות דעת ,ווען זיי זענען •••
אריינגעקומען ,האט דער צדיק רבי נחום אינעם קונטרס כרם החסידות ווערט
אויסגעהערט די שאלה מיט א ישוב הדעת ,און אן געברענגט ,אז אין שטאט מאקארוב איז געווען
אפילו עפענען קיין שום ספר ,האט ער אנגעהויבן באקאנט ,אז נאך איידער סיי ווער איז
אויסרעכענען אויסנווייניג שיטות הראשונים ,דעם אויפגעשטאנען אין שטעטל ,האט אין הייליגן
רמב"ם ,דעם רא"ש ,בעל התרומה און דעם בית רבי'נס שטוב שוין געברענט די ליכט ביים טיש ,ער
יוסף ,ביז צום לעצטן פרט ,ער האט אראפגעלייגט פלעגט זיך לייגן שלאפן בלויז פאר קורצע שעות,
דעם גאנצן בירור ההלכה מיט א קלארקייט ,ווי און תיכף נאך חצות זיך זעצן לערנען מיט א
איינער וואס האלט יעצט דעם אפענעם שלחן ערוך געוואלדיגן ברען.
פאר די אויגן ,און געגעבן א פסק הלכה ברורה ,וואס אמאל איז דער שמש אריינגעקומען
אלע רבנים זענען געבליבן ערשטוינט פון זיין
פארטאגס אנצוהייצן דעם אויוון אין די ביטערע
בקיאות און חריפות ,און איינער פון די רבנים האט קאלטע ווינטער-טעג ,ער האט געטראפן דעם
זיך אויסגעדריקט" ,מיר האבן געמיינט מיר גייען צו
רבי'ן זיצן איבער א גרויסן באנד "חושן משפט" מיט
א בעל מופת ,אבער מיר האבן געטראפן א בקי בכל
די ש"ך און קצות החושן ,בשעת די ליכט איז שוין
חדרי התורה". געווען כמעט אינגאנצן אויסגעברענט ,און די
•••
צימער איז געווען אייז-קאלט ,דער שמש האט זיך
אינעם ספרי זכרונות ומסורות לבית
דערשראקן און געפרעגט ,צי דער רבי וויל נישט
טשערנאבל ווערט געברענגט ,אז ביי די חסידים פון מען זאל אים ברענגען א פרישע ליכט און אנצינדן
מאקארוב איז געווען באקאנט ,אז טראץ דעם וואס
דאס פייער.
דער צדיק רבי נחום האט געפירט די עדה ביד רמה
מיט גרויס כבוד ווי עס פאסט פאר מלכות בית האט דער צדיק רבי נחום זיך אנגערופן אן
טשערנאבל ,איז זיין גאנצע תענוג און חיות געווען אויפהייבן דעם קאפ פון דער גמרא" ,ווען מען
בלויז די תורה הקדושה. קאכט זיך אין די הייליגע ווערטער פון די תנאים און
אמוראים ,שפירט מען נישט קיין קעלט ,און די
מען האט דערציילט ,אז איין יאר נאך יום טוב הייליגע אותיות לייכטן אליין אריין אין די אויגן אזוי
סוכות ,ווען טויזנטער חסידים זענען שוין ווי העלע פייער" ,און דער שמש האט שפעטער
אפגעפארן אהיים נאכ'ן וויילן אין מאקארוב אויף פארציילט פאר די חסידים ,אז דער רבי האט
די הייליגע טעג ,איז זיין ברודער אדער איינער פון געקענט זיצן שעות לאנג אן קיין שום ריר,
די נאנטע משפחה אריינגעקומען צו אים אין פארזונקען אינגאנצן אין א טיפע סוגיא ,ווי ער
צימער ,און ער האט געטראפן דעם צדיק רבי נחום וואלט נישט געהערט צום דעם עולם הזה.
47
און צדיק פאר טויזנטער אידן( ,פלעגט ער נאך אלץ זיצן אין א ווינקל מיט א מסכת סוכה,
פארן צום טאטן ווי א תלמיד צו זיין רבין. אויסגעמוטשעט פון די שווערע עבודה ,אבער מיט
א שמייכל און פנים ווי א מלאך.
אמאל איז ער געקומען קיין טשערנאבל ,און
ווי נאר ער איז אריין צום הייליגן מגיד ,האט ער דער קרוב האט אים געזאגט" ,דער רבי האט
ארויסגענומען א קוויטל מיט א שיין פדיון און עס שוין ב"ה אפגעראכטן אזעלכע געהויבענע טישן און
געלייגט אויפ'ן טיש מיט גרויס הכנעה ,בעטנדיג תפילות ,יעצט קען מען זיך אביסל אפרוען" ,האט
דער טאטע זאל מתפלל זיין אויף אים און אויף אים דער צדיק רבי נחום געענטפערט מיט א
זיינע חסידים ,זיין טאטע ,דער הייליגער מגיד, שמייכל" ,איר מיינט אז די טישן און די הנהגה זענען
האט אים אנגעקוקט מיט גרויס חיבה און געזאגט, מיין מנוחה ,א גאנצן יום טוב האב איך געמוזט
"נחום'ל ,דו ביסט דאך שוין אליין א מנהיג בישראל משפיע זיין פאר'ן עולם און זיין פארנומען מיט
און אידן קומען צו דיר נאך ישועות" ,האט רבי נחום עניני הציבור ,ערשט יעצט ,ווען איך זיץ אליין מיט
געענטפערט מיט גרויס תמימות און טרערן אין די א בלעטל גמרא און א תוספות ,הייב איך אן צו
אויגן" ,דער טאטע איז דער שורש און מיר זענען שפירן וואס מיינט אן אמת'ע מנוחת הנפש און דער
נאר קליינע צווייגן ,אלעס וואס איך האב ,קומט גרעסטער תענוג אויף דער וועלט".
בלויז פונעם טאטן'ס קדושה און כח ,אן דעם •••
טאטן'ס ברכה און השפעה בין איך גארנישט אויף אין די ספרי בית טשערנאבל ווערט געברענגט,
דער וועלט". אז ביי אלע ברודער ,די אכט הייליגע זוהן פונעם
••• טשערנאבלער מגיד ,איז געווען א מורא'דיגע יראת
אינעם קונטרס בית טשערנאבל ווערט הכבוד און ביטול פאר'ן טאטן ,אבער ביים זוהן דער
דערציילט ,אז דער צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע צדיק רבי נחום איז דאס געווען בולט אויף אן
פלעגט זיין עקסטרעם נזהר אין יעדעס איינציג אויסערגעווענליכן אופן ,ער פלעגט זיך פירן פאר
ווארט וואס איז ארויסגעגאנגען פונעם טאטנ'ס זיין טאטן נישט ווי א קינד ,נאר ווי דער פשוט'סטער
מויל ,ער פלעגט זאגן פאר זיינע מקורבים ,אז יעדע חסיד פאר'ן גרעסטן רבי'ן.
שיחה פונעם טשערנאבלער מגיד איז געווען מיוסד
אויף רוח הקודש און רזי תורה. מען האט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי
נחום פלעגט קומען צום טאטן קיין טשערנאבל,
עס איז געווען מקובל ,אז ווען דער הייליגער פלעגט ער זיך שטענדיג אפשטעלן ביים שוועל פון
מגיד האט געזאגט תורה ביים טיש ,איז דער זוהן צימער מיט א ציטער אין אלע גלידער ,און
דער צדיק רבי נחום געשטאנען מיט פארלייגטע מערערע מאל האט מען געזען ווי ער כאפט אן די
הענט ,אראפגעלאזטע אויגן ,און נישט געמאכט מזוזה און ווערט פארגאנגען אין א שווייס פאר
דעם קלענסטן ריר ,ער פלעגט חזר'ן די תורות שרעק אריינצוטרעטן צום טאטן אין שטוב ,ווען
פונעם טאטן מיט א מורא'דיגן עראנסטקייט און איינער פון די מקורבים האט אים אמאל געפרעגט
געשמאק ,אפילו יארן נאך דער פטירה פונעם דערוועגן ,האט דער צדיק רבי נחום זיך אנגערופן
טאטן ,ווען מען פלעגט דערמאנען דעם נאמען פון מיט גרויס פחד" ,ווי קען א בשר ודם אריינטרעטן
זיין פאטער ביים טיש אין מאקארוב ,פלעגט דער אין א חדר וואו די שכינה הקדושה רוהט ממש אפן
זוהן רבי נחום אויפשטיין פון זיין פלאץ מלא קומתו אויפ'ן טאטנ'ס פנים ,יעדן טריט וואס איך מאך
מיט גרויס ציטער ,זיך אראפבייגן און זאגן מיט דארט שפיר איך ווי א מענטש וואס טרעט אריין
פחד" ,דער הייליגער טאטע ,זכותו הגדול יגן עלינו אינעם קודש הקדשים".
ועל כל ישראל". •••
••• זקני חסידי טשערנאבל האבן דערציילט ,אז
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז נאכדעם וואס דער צדיק רבי נחום ממאקארוב
געקומען צו פארן קיין מאקארוב א חסיד מיט א זי"ע האט שוין אנגעהויבן פירן זיין עדה הקדושה
צובראכן הארץ ,ווייל זיין איינציג קינד איז געלעגן אין שטאט מאקארוב בחיים חיותו פון זיין טאטן
שטארק קראנק מיט א געפערליכע היץ ,און די )ווען ער איז שוין אליין געווען א באקאנטער רבי
48
רבי האט געהייסן ,האט ער מיט זיין גרויס אמונת דאקטוירים האבן שוין כמעט אויפגעגעבן אויף זיין
צדיקים געטון ווי די רבי האט געהייסן. לעבן ,דער איד האט געשריבן א קוויטל מיט גרויס
געוויין און געלייגט א פדיון אויפ'ן טיש.
ווען ער איז אנגעקומען צום פריץ'ס פאלאץ,
האט דער פריץ אים גערופן אין קאבינעט ,אבער דער צדיק רבי נחום האט גענומען דאס
אנשטאט צו שרייען ,איז דער פריץ געזעסן א קוויטל ,פארמאכט די אויגן און זיך פארטיפט פאר
צומישטער ,און דער פריץ האט אים דערציילט, עטליכע מינוט אין א דביקות ,דערנאך האט ער
"היינט ביינאכט איז געקומען צו מיר אין חלום א גענומען די פעדער ,געמאכט א שטרייך אונטער
געשטאלט פון אן אלטן הייליגן איד מיט א גרויסן דעם נאמען פונעם קינד ,און זיך אנגערופן צום
ווייסן בארד ,און ער האט מיך געווארנט מיט'ן לעבן, טאטן" ,גיי אהיים מיט בטחון ,דער שר
אז אויב איך טשעפע דיר אדער דיין הויזגעזינד, הקראנקהייט האט געוואלט אונטערשרייבן א
וועט מיין גאנץ פארמעגן פארברענט ווערן" ,און שווערן גזר דין ,אבער מיר האבן דאס איבערגעריסן,
דער פריץ האט גלייך פארראכטן דעם קאנטראקט, ווען דו וועסט אנקומען אהיים ,וועט די היץ שוין זיין
אראפגעלאזט דעם חוב ,און געגעבן דעם איד די אפגעפאלן" ,דער איד איז געלאפן אהיים מיט א
קרעטשמע פאר נאך לאנגע יארן ,דער איד האט פעסטן אמונה ,און ווען ער האט אריינגעטראטן
פארשטאנען ,אז דער "אלטער איד" אינעם חלום אין שטוב ,איז זיין ווייב אים אנטקעגנגעקומען
איז געווען דער כח פון צדיק רבי נחום מיט פרייד און דערציילט ,אז פונקט אין יענע שעה
מאקאראווער זי"ע. וואס דער רבי האט אונטערגעשטראכן דעם
••• נאמען ,האט דאס קינד געעפנט די אויגן ,די היץ
א חסידישער איד וואס איז שוין געווען חתונה איז אראפ ,און ער האט געבעטן עפעס צו טרינקען.
געהאט קנאפע פופצן יאר און נישט זוכה געווען צו •••
קינדער ,איז געקומען קיין מאקארוב אויף די ימים אינעם קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל
נוראים ,ער איז אריין צום רבי'ן דער צדיק רבי נחום ווערט געברענגט ,אז א אידישער ארענדאר פון א
זי"ע פאר נעילה פון יום כיפור און ביטערליך דערפל לעבן מאקארוב איז אריינגעפאלן אין א
געוויינט ,אז זיין הויז איז חרוב און ער האט נישט גרויסער צרה ,דער ארטיגער פריץ ,וועלכער איז
גארנישט אויף דער וועלט ווייל ער האט נישט קיין געווען א שווערער כעסן און א שונא ישראל ,האט
קינדער. באשלאסן אים ארויסצוווארפן פון דער
קרעטשמע און איבערגעבן די חזקה פאר א גוי.
דער צדיק רבי נחום האט אים געקוקט גראד
אין די אויגן און געזאגט מיט א פעסטקייט, דער איד האט פראבירט צו בעטן פונעם פריץ
"פארוואס וויינסטו ,ביים בורא עולם איז דאך ברחמים אז ער זאל לאזן דעם קרעטשמע ביי אים,
נישטא קיין שום מניעה ,נעם זיך אונטער צו געבן אבער דער פריץ האט געסטראשעט ,אז אויב ער
צדקה פאר עניים הגונים אין מאקארוב ,און צום באצאלט נישט א פאלשן חוב וואס ער האט אים
קומענדיגן יאר זאלסטו מיר ברענגען דאס קינד אנגעקלעבט ביז א באשטימטן טאג ,וועט ער אים
אויף א ברית" ,דער איד האט געפאלגט דעם צדיק אריינווארפן אין תפיסה צוזאמען מיט זיין משפחה.
מיט גרויס תמימות און מיט זיין גרויסן אמונת
צדיקים ,די שמחה איז געווען אומבאשרייבליך, דער ארענדאר איז געלאפן צום צדיק רבי
ווען גענוי א יאר שפעטער ,אין חודש תשרי ,איז נחום מאקאראווער זי"ע און זיך געווארפן צו די
זיין ווייב געהאלפן געווארן מיט א געזונט פיס ,און געבעטן דעם רבין זאל פועלן א ישועה
אינגעלע ,און דער פאטער איז געפארן קיין פאר אים ,דער צדיק רבי נחום האט אים
מאקארוב און דער צדיק רבי נחום איז אליין געווען אויסגעהערט רואיג און געזאגט" ,פאר אהיים ,און
דער סנדק ביים ברית. ווען דער פריץ וועט דיך רופן ,גיי אריין צו אים מיט
••• א שמייכל און זאג אים ,אז דו ביסט געקומען
אין ספרי בית טשערנאבל ווערט דערציילט ,אז אפנעמען דעם נייעם קאנטראקט" ,דער איד האט
איינמאל אין א ביטערן רוסישן ווינטער טאג ,איז א געציטערט פאר גרויס פחד ,אבער וויבאלד דער
49
שטארקער דביקות ,גענומען א שטיקל צוקער, וואגן מיט חסידים געווען אויפ'ן וועג קיין מאקארוב
געגעבן פאר דער מוטער און געזאגט" ,גיב דעם צו זיין אויף א שבת קודש בצל הקודש פונעם צדיק
שטיקל צוקער פאר דיין זון ער זאל דאס עסן ,און גלויב רבי נחום ממאקארוב זי"ע ,אינמיטן וועג האט
באמונה שלימה אז קיין שום שלעכטס וועט אים נישט אנגעהויבן אראפקומען א שרעקליכע שניי ,דער
געשען ,מארגן ווען דער הויפט-דאקטאר וועט אים הימל האט זיך פארטונקלט ,און דער בעל עגלה האט
באקוקן ,וועט ער אויסקוקן אין זיינע אויגן ווי איינער אינגאנצן פארלוירן דעם וועג טיף אינמיטן וואלד ,די
וואס טויג בכלל נישט צו גיין אין מיליטער". פערד זענען געווארן אויסגעמוטשעט ,די קעלט האט
געשניטן ביז די ביינער ,און עס איז שוין געווען א
דער בחור פון די אלמנה האט געגעסן דעם ממשות'דיגע סכנת נפשות פון ח"ו פארפרוירן ווערן.
צוקער ,און דעם אנדערן טאג ביי דער רעוויזיע איז
די חסידים האבן אין זייער גרויס נויט אנגעהויבן
געשען אן אפענער נס ,דער רוסישער דאקטאר האט
זאגן קאפיטלעך תהלים און געשריגן צום בורא עולם,
אנגעקוקט דאס קינד ,געשאקלט מיט'ן קאפ און
"די זכות פונעם הייליגן מאקאראווער דער צדיק רבי
געזאגט מיט כעס פאר די באאמטע" ,פארוואס
נחום זאל אונז ביישטיין אז מיר זאלן נישט אומקומען
שלעפט איר מיר דא א חולה און א שוואכלינג וואס קען
אינעם וואלד" ,פלוצלונג האבן זיי באמערקט פון
קוים שטיין אויף די פיס ,נעמט אים ארויס פון דא
ווייטן אן עלטערן פויער מיט א שטעקן ,וואס איז
תיכף" ,און ער האט אונטערגעשריבן א
צוגעגאנגען צו די פערד ,גענומען די לייצעס אין די
באפרייאונגס-פאפיר אויף אייביג ,און דאס קינד איז
הענט ,און געפירט דעם וואגן אויף א שמאלער וועג,
צוריק אהיים בשלום צו זיין מאמען.
ביז זיי זענען ארויסגעקומען גראד אויפ'ן ברייטן
•••
שאסיי וואס פירט קיין מאקארוב.
אין די קונטרס רבותינו קדושי טשערנאבל ווערט
דערציילט ,אז א חסידישער סוחר איז איין טאג לפלא ,ווי נאר זיי זענען ארויף אויפ'ן שאסיי,
געפארן קיין מאקארוב מיט א גרויסן סכום געלט האבן זיי זיך אומגעקוקט צו באדאנקען דעם פויער,
וואס ער האט איינגעמאנט פון זיינע קונים כדי צו אבער יענער איז ווי אין וואסער אריין פארשוואונדן
קויפן סחורה ,אויפ'ן וועג אין א פינסטערער נאכט געווארן ,ווען די חסידים זענען ענדליך אנגעקומען
האט זיך ארויסגעכאפט א באוואפנטער רויבער פון אין שטעטל און אריינגעטרעטן צום צדיק ,האט דער
צווישן די ביימער ,מיט א לאנג מעסער אין דער האנט, צדיק רבי נחום זיי אנגעקוקט מיט א שמייכל און זיך
און געפאדערט דעם גאנצן טאשקע מיט געלט מיט'ן אנגערופן נאך איידער זיי האבן עפעס דערציילט,
סטראשע אז ער וועט אים הרג'ענען אויפ'ן פלאץ, "אויפ'ן וועג דארף מען זייער אכטונג געבן נישט צו
דער סוחר איז פארגליווערט געווארן פאר גרויס פארבלאנדזשען אין וואלד ,בפרט אין א שניי-
שרעק ,אין יענער שרעקליכער סעקונדע האט ער שטורעם ,מען האט אייך געמוזט ארויסשלעפן פון די
אויסגעשריגן פון טיפעניש פון הארץ" ,און זכות שנייען אז איר זאלט קענען קומען אויף שבת".
פונעם הייליגען מאקאראווער רבי זאלאים •••
געראטעוועט ווערן". אין די קונטרס מאורות טשערנאבל ווערט
דערציילט ,אז אין יענע שווערע יארן אונטער דער
לפלא ,ווי נאר ער האט ארויסגערעדט דעם צארישער הערשאפט האט געבושעוועט די ביטערע
נאמען פונעם צדיק ,איז דער גזלן פלוצלונג געבליבן גזירה פון פארכאפן אידישע קינדער צום מיליטער
שטיין אויפ'ן פלאץ ווי א שטיין ,זיין האנט מיט'ן )די קאנטאניסטן-גזירה( ,די מוסרים און "כאפערס"
מעסער איז פארקראמפט געווארן אין דער לופטן און האבן ארומגעשנאפט אין די שטעטלעך צו ערפילן די
ער האט נישט געקענט מאכן דעם קלענסטן ריר מיט רעגירונגס-קוואטעס ,און דער פחד איז געווען גאר
זיינע גלידער ,דער סוחר האט תיכף געזאגט פאר'ן גרויס.
קוטשער ער זאל יאגן די פערד ,און זיי זענען
אנטלאפן געזונטערהייט ,ווען ער איז אנגעקומען איינמאל איז געקומען א צובראכענע אלמנה פון
קיין מאקארוב און אריין צום רבין ,האט אים דער א דערנעבנדיג שטעטל ,וויינענדיג מיט ביטערע
צדיק רבי נחום אנגעקוקט און געזאגט" ,ווען א איד בכיות ,אז די כאפערס האבן שוין אויסגעוועלט איר
פארלאזט זיך אויף די קדושת אבות מיט אן אמת'ן איינציגן זון ,און מען גייט אים מארגן אינדערפרי
ביטול ,קען אפילו דער גרעסטער שונא נישט רירן קיין אוועקפירן צום מיליטערישן קאמיסיע אין קיעוו,
פינגער קעגן אים". דער צדיק רבי נחום האט זיך פארטיפט מיט א
50
"דין איז דין ,איך וויל מיין געלט ביז'ן לעצטן קאפיקע", •••
דער צדיק רבי נחום האט נישט געווארט קיין רגע ,ער איינמאל ביי א פורים אדער שמחת תורה טיש
האט געעפנט זיין אייגענעם שופלאד ,ארויסגענומען ביים צדיק רבי נחום ממאקארוב זי"ע ,איז דער ביהמ"ד
דאס גאנצע געלט פון די פדיונות וואס חסידים האבן געווען געפאקט מיט הונדערטער אידן ,אינמיטן טיש
אים יענע וואך געברענגט ,געלט וואס איז געווען האט זיך אריינגעשטופט א פשוט'ער איד ,א בעל
באשטימט פאר זיין אייגענעם הויזגעזינד ,און עס מלאכה ,וואס האט שוין געהאט געטרונקען צופיל
איבערגעגעבן פאר'ן גביר זאגנדיג" ,דא האסטו דיין משקה ,ער איז צוגעגאנגען צום אויבנאן און
חוב באצאלט אינגאנצן ,נאר לאז יענעם איד צורו". אנגעהויבן רעדן הויך און אומפאסיג פאר'ן צדיק,
דער ארעמער איד איז שפעטער געקומען צו בשעת ער שטופט זיך און שטערט די הייליגע עבודה.
לויפן וויינענדיג און געוואלט קושן די פיס פונעם עטליכע פון די גבאים און יונגע חסידים האבן
רבי'ן ,אבער דער צדיק רבי נחום האט אים געזאגט, דאס נישט געקענט אויסהאלטן און זיך געוואלט
"איך האב נישט געטון קיין טובה פאר דיר ,איך האב אנעמען פאר'ן כבוד פונעם רבי'ן ,און זיי האבן
געטון א טובה פאר מיר אליין ,ווי קען איך שלאפן געוואלט אנכאפן דעם איד ביי די פלייצעס און אים
ביינאכט אין א בעט ווען איך ווייס אז א צווייטער איד שיין ארויסבאגלייטן פון זאל ,אבער ווי נאר דער צדיק
זיצט פארשפארט אין תפיסה אדער קען נישט קוקן רבי נחום האט דאס באמערקט ,האט ער תיכף
זיין משפחה אין די אויגן פאר גרויס צער". אויפגעהויבן זיין הייליגע האנט און געשריגן צום
••• עולם" ,רירט אים נישט אן!" דער רבי האט אים
איינמאל אין א טאג וואס מען האט געפייערט א געווינקען ער זאל צוקומען נענטער ,האט אים
שמחה אין הייליגן הויף פונעם צדיק רבי נחום אוועקגעזעצט ממש לעבן זיך אויפ'ן באנק ,אים
ממאקארוב זי"ע )א חתונה אדער א ברית פון אן געגעבן א שטיקל חלה און עפל ,און גערעדט צו אים
אייניקל( ,איז געווען א גרויסע שמחה ,און די גאנצע מיט א געוואלדיגער ליבשאפט און געדולד ביז יענער
שטאט איז געווען אויף די פיס ,אינמיטן די האט זיך בארואיגט.
צוגרייטונגען איז אריינגעקומען צום רבין א
צובראכענער איד פון א דערנעבנדיגן דארף מיט א נאכ'ן טיש האט דער צדיק וקדוש רבי נחום זיך
ביטערן קוויטל ,אז זיין ווייב מוטשעט זיך שוין אנגערופן מיט ערנסטקייט צו זיינע מקורבים און
עטליכע טעג אויפ'ן קימפעט-בעט אין א געזאגט" ,איר זעט א שיכור'ן איד וואס מאכט
געפערליכער סכנה ,און די דאקטוירים קענען אומרואיג ,אבער איך זעה א אידישע נשמה וואס לעבט
גארנישט טון. א גאנץ יאר אין ביטערע ארעמקייט און צרות ,און
דער צדיק רבי נחום האט איבערגעלאזט די היינט האט ער געוואלט פארגעסן זיינע יסורים מיט א
גאנצע שמחה ,איז אריין אין זיין מיוחד'דיגן חדר, גלעזל בראנפן ,ווי קען מען מבזה זיין א קינד פונעם
פארשלאסן די טיר ,און זיך געווארפן אויף דער ערד בורא עולם וואס ליידט אזוי פיל" ,דאס איז געווען די
מיט בכיות נוראות און געזאגט קאפיטלעך תהלים פאר גרויס אהבת ישראל פון דעם צדיק וקדוש.
לאנגע שעה'ן ,מען האט געקלאפט אין טיר אז דער •••
עולם ווארט און מען דארף גיין צו דער שמחה ,אבער עס איז געווען א איד אין שטאט מאקארוב וואס
ער האט זיך נישט גערירט ביז ער האט געענדיגט האט געבארגט א גרויסע סומע געלט פון א גביר פאר
מעורר זיין רחמים. סחורה ,אבער דער גאנצער עסק האט געקראכט און
ער איז געבליבן א בעל חוב אן קיין איין פרוטה צו
ווען ער איז ענדליך ארויסגעקומען מיט באצאלן ,דער גביר איז געווען א שווערער מענטש
פארטרערטע אויגן פון אזויפיל וויינען ,איז זיין פנים און האט געסטראשעט ,אז ער גייט אים נעמען צום
געווען לעכטיג ,און ער האט געזאגט פאר'ן געריכט און אריינזעצן אין טורמע ,דער ארעמאן איז
צובראכענעם איד " ,פאר שוין אהיים ,די ישועה איז געווען פארלוירן און געוואלט אנטלויפן פון שטאט
שוין געקומען און דאס קינד איז ב"ה געבוירן געווארן פאר גרויס בושה.
בשעה טובה ומצלחת" ,דערנאך האט ער זיך
אויסגעדרייט צו די ארומיגע און געזאגט" ,ווי אזוי ווען די זאך איז דערגאנגען צום צדיק רבי נחום,
קען א רבי זיצן ביי א פריוואטער שמחה ,בשעת אן האט ער גלייך גערופן דעם גביר צו זיך אין צימער,
אנדערער איד ליידט פון אזא גרויסן צער ,כל זמן איין דער צדיק האט פראבירט צו רעדן צום גביר'ס הארץ
איד טוט וויי א פינגער ,דארף יעדער איד דאס שפירן אז ער זאל ווארטן אדער מוותר זיין א טייל פונעם
אין זיין אייגענעם גוף". חוב ,אבער דער גביר האט זיך עקשנ'ט און געזאגט,
51
בישראל און א הייליג קינד ,ער האט שוין דאן
יארצייט ח' תשרי
מקיים געווען די מצוות השם מיט א שמחה של
מצוה ובפרט די מצוה פון כיבוד אב ואם וואס דער הרה"ק רבי אלעזר ניסן ב"ר משה זי"ע
קינד האט מקיים געווען דעם מצוה מיט א )טייטלבוים(
געוואלדיגע שמחה. בעל זכרון אלעזר ,מדראהביטש
ביי די ניין יאר אלט איז ער ליידער גאר שווער
קראנק געווארן און די מצב איז געווען גאר ער איז געבוירן אין שטאט שינאווא ,בשנת תקמ"ו.
קריטיש ,דער טאטע דער הייליגער ישמח משה
זי"ע איז פון דעם געווען גאר שטארק צובראכן צו זיין טאטן הרה"ק רבי משה בעל ישמח משה
זעענדיג זיין בן יחיד וואס ער האט אזוי מחבב מאוהעל זי"ע,
געווען ליגענדיג צווישן לעבן און טויט ח"ו. בן הרה"ק רבי צבי הירש מפרעמיסלא זי"ע,
בן הרה"ק רבי יצחק מסטאניסלאוו זי"ע,
האט דער טאטע געשיקט צוויי חשובע אידן בן החסיד הנורא אור ישראל רבי אהרן זעליג
וואס זאלן ארויס גיין צום ציון הקדוש פונעם מסטאניסלאוו זי"ע,
הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,און דער מגזע הגה"ק המהר"ם מלובלין זי"ע.
הייליגער ישמח משה האט זיי אנגעזאגט ,אז ווען
זיי שטייען ביים טויער זאלן זיי מנדב זיין א פרוטה און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חי' שרה
פאר צדקה ,פאר די נשמה וואס וועט גיין פארציילן ע"ה,
פאר הייליגען רבי אלימלך זי"ע אז מען איז בת הרה"ק רבי ניסן מפרעמישלא זי"ע.
געקומען מתפלל זיין אויף זיין ציון הקדוש.
ער איז געווען מפורסם שוין פון אלס קינד
און דער הייליגער ישמח משה האט דאס אלס א חריף וגאון עצום בתורה ,ער איז געווען א
מסביר געווען ,אז אויפן עולם האמת קען א נשמה בקי נפלא בש"ס ופוסקים ,ער איז געווען א איש
שוין נישט טון קיין מצוות ומעשים טובים ,און קדוש ונורא מאוד ,ער האט געהאט א געוואלדיגע
דערפאר לויפן אלע נשמות דערציילן פאר דעם אהבת ישראל און ליב געהאט יעדן יידיש קינד מיט
צדיק אז מען איז געקומען אויף זיין ציון ,ווייל אלע א געוואלדיגע אהבת נפש ממש.
נשמות ווילן האבן דעם זכות בעולם העליון.
זיין עבודת הקודש איז צו געגאנגען מיט א
און דער ישמח משה זי"ע האט זיי געבעטן ,אז
געוואלדיגע ברען און א אש קודש און א דבקות
זיי זאלן דאן ארויף גיין צום ציון הקדוש פון רבי
הבורא בריך הוא ,ער איז זיין גאנץ לעבן אנטלאפן
אלימלך מליזענסק און זאלן מתפלל זיין און
פון כבוד און זיך געפירט מיט א געוואלדיגע
איינרייסן פאר זיין זון ,און ער האט זיי אנגעזאגט,
באהאלטענקייט ,ער איז געווען מפורסם אלס א
אז זיי זאלן קוקען דעם פונקטליכן צייט ווען זיי
גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ.
זענען געווען ביים ציון.
נאך א שטיק צייט איז בחסדי השם בעסער מען דערציילט ,אז דעם טאג וואס דער הייליג
געווארן פארן קינד ,און דאן האט דער קינד גערופן קינד איז געבוירן געווארן ,האט דער טאטע
דעם טאטן דער ישמח משה און זאגט פארן טאטן, געזעהן אין חלום דעם מאמר פון די גמרא) ,ביצה
פון יעצט און ווייטער וועל איך אי"ה זיין געזונט, ט"ו (:מעשה ברבי אלעזר שהיה יושב ודורש כל
ווען דער טאטע האט אים געפרעגט פון ווי ער היום כולו ,און דערפאר האט מען דעם קינד א
ווייסט ,האט דער קינד דערציילט פארן טאטן. נאמען געגעבן דעם נאמען אלעזר ,און דעם נאמען
ניסן האט מען געגעבן נאכן זיידן הרה"ק רבי ניסן
יעצט ממש איז געווען ביי מיר דא א איד ,און מפרעמישלא זי"ע.
ער האט מיר אנגעווינטשן און מבטיח געווען אז
איך וועל ווערן געזונט ,און ווען דער קינד האט פון אלס גאר יונג קינד האט מען שוין
אויסגעמאלן דעם צורה פון דעם איד ,האט דער דערקענט אויף דעם קינד אז עס וואקסט א גדול
52
האט ער מזכיר געווען ביים טאטן דער הייליגער ישמח משה געכאפט ,אז דאס איז געווען
הייליגער ישמח משה זי"ע אז ער זאל דעם אבידה דער הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,און דער
טרעפן ,אבער דער טאטע האט אים געזאגט ,וואס טאטע האט געקוקט אויפן זייגער צו זען ווען דאס
ברויך מען עשירות און געלט ,מען דארף ענדערשט איז געשען ,און ווען די שליחים זענען צוריק
מרביץ תורה זיין פאר אידישע קינדער און מרבה געקומען האט מען געזען ,אז דאס איז געווען ממש
זיין מיט גמילות חסדים מיט אנדערע אידן ,דאן די זעלבע צייט ווען עס איז בעסער געווארן פארן
האט דער זון שוין געוויסט אז ער וועט די געלט קינד.
שוין נישט טרעפן ,האט ער בלית ברירה גענומען א
רבנות פאסטן. אלס קינד האט ער געלערנט מיט א
געוואלדיגע יגיעה חומש און תהילים און גאר
די ערשטע יארן נאך די חתונה האט דער צדיק אסאך כח האט ער שוין אלס קינד אריין געלייגט
רבי אלעזר ניסן געהאט גאר אסאך צער גידול צו מחדש זיין גאר שיינע חידושים נפלאים ,און
בנים ,ווייל די קינדער האבן זיך ביי אים נישט
דער קליינער צדיק האט געהאט א געוואלדיגע
געהאלטן ,ער מיט די רעבעצין האבן געהאט גאר שמחה של תורה מיט יעדע חידוש וואס ער האט
גרויס צער פון דעם ,איינע פון די טעג ווען די מחדש געווען ,אויך זיין טאטע האט מוראדיג
רעבעצין האט זיך גאר שטארק אויס גערעדט צו
מפלא געווען די חידושים פונעם קינד ,און ברענגט
איר הייליג מאן וואס עס וועט זיין מיט קינדער. אים אראפ אינעם ספר ישמח משה מיטן לשון "בני
פונקט דאן איז אנגעקומען א בריוו פונעם היניק וחכים".
שווער דער הייליגער ישמח משה זי"ע ,און דער
צדיק שרייבט דארט פאר זיין זון און זיין רעבעצין, ער איז שוין פון זיין יונגע יארן געווען מפורסם
אזוי ווי עטץ האט א זיידע הרה"ק רבי יקותיאל מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל ,ער האט
זלמן מדרוהוביטש זי"ע ,גייט ארויף צו זיין ציון און געהאט אזא ליבשאפט צו יעדן איד און מקרב
בעט רחמים אז די זיידע זאל אויספויעלען א קינד, געווען אידישע קינדער ,דער צדיק האט מעיד
און זאגט צו אז די ערשטע קינד וואס וועט געבוירן געווען אויף זיך איינמאל ,אז מיט די מידה פון
ווערן וועט מען רופן נאכן זיידן. אהבת ישראל קען ער זיך מתפאר זיין אז ער האט
אן אהבת ישראל באמת ,אויך אויף די מציבה האט
פארשטייט זיך זיי האבן געפאלגט דעם מען דאס מדגיש געווען.
הייליגען ישמח משה זי"ע ,און זענען ארויף צום
ציון און געטון אזוי ווי דער ישמח משה האט ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
געהייסן ,צום יאר איז ביי זיי געבוירן געווארן א בן רויזא בלומא ע"ה,
זכר ,דעם קינד האט מען א נאמען געגעבן יקותיאל בת הגה"ק רבי אהרן אב"ד חאדאראוו זי"ע מגדולי
יהודה נאכן זיידן ,און דער קינד איז אויס געוואקסן תלמידי רבי אלימלך מליזענסק זי"ע,
דער הייליגער ייטב לב מסיגוט זי"ע. חתן פרנס וראש הקהל דק"ק דראהביטש הרה"צ
רבי נחום זי"ע,
דער הייליגער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע האט
זיין עבודת הקודש געטון נעלם ונשגב פון די אויגן נכד הרה"ק רבי יקותיאל זלמן אבדק"ק הראשון
פון מענטשן און געדינט דעם באשעפער מדרוהוביטש זי"ע.
באהאלטענער הייט ,ער איז געזעצן פון גאר פרי
אינדערפרי ביז צו די שפעטע שעות פונעם טאג מען דערציילט ,אז ביים חתונה האט אים דער
מיט די טלית ותפילין און עוסק געווען בתורה שווער געגעבן א גאר גרויסע נדן ,און דער חתן
האט דאס געלט באהאלטן אין דעם הויף פון זיין
ותפילה.
שטוב אין דער ערד ,ווייל די גמרא זאגט דאך,
ער איז געווען מפורסם אלס א בעל דרשן "כספים אין להם שמירה אלא בקרקע" ,שפעטער
נפלא ער האט געקענט האלטן דרשות וואס האבן ווען ער האט געברויכט די געלט איז ער געגאנגען
זיך געצויגן אפאר שעה און אלעס האט געקענט אויף גארבן די ערד ,אבער ער האט דאס געלט
זיין אן זיך אפילו צוגרייטן צום דרשה ,ער האט ביי נישט געטראפן.
53
פארשטייט זיך אז נאכן בריוו פונעם טאטן זיינע דרשות געקענט כמה פעמים ציטירן גאנצע
האבן די אידן פון שטאט סיגוט אויף גענומען מיט דפים פונעם זוהר הקדוש און נאך אנדערע ספרים
פרייד דעם זון אלס רב ביי זיי אין שטאט סיגוט, בעל פה.
גלייך מיטן אנקומען האט דער צדיק רבי אלעזר
ניסן אנגעהויבן פירן דעם שטאט מיט א גאונים און צדיקים בדורו האבן געזאגט אויף
געוואלדיגע שטארקייט. דעם צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע ,אז ער האט א מוח
און זכרון נפלא כאחד מן הראשונים און עס איז
ער האט זיך פאר גארנישט אפ געשטעלט נאר ממש נישט דא זיינס גלייכנס בדורו.
ער מיט א מסירת נפש לוחם געווען אויף יעדע
עס האט זיך גאר אסאך געמאכט ,אז דער צדיק
פירצה אדער סיי וואס האט אנגערירט אין חומת איז אריין אין א דביקות עילאה מיט די הענט אויפן
הדעת ,אלע אידן פון שטאט האבן געהאט א
פנים וואס האט געקענט אנהאלטן פאר אפאר
געוואלדיגע יראת הכבוד פארן רב.
שעה אין א צו ,און מען האט אים נישט געקענט
אויפוועקן פון די דביקות.
ער האט מדקדק געווען אויף יעדע הלכה און
מנהג וואס מען האט מקבל געווען מדורות איינמאל האט דער צדיק געטראפן איינע פון
הראשונים און מיט א מסירת נפש מקיים געווען די מקורבים מיט א צייטונג וואס האט דאן
אלעס אויפן דרך וואס מען האט מקבל געווען ,עס אנגעהויבן ארויס קומען געדריקט ,ווען דער צדיק
איז באקאנט אז דער צדיק האט געהאט א שטארקע האט אים געפרעגט פארוואס ער ברויך דאס ,האט
הקפדה צו האבן יעדע שבת קודש פיש. ער געזאגט ,אז ער קויפט דאס כדי צו וויסן מן
הנעשה והנשמע וואס עס טוט זיך אויף די וועלט.
נאך אפאר יאר איז דער צדיק אריבער צום
שטאט מונקאטש און געדינט אלס רב דארט אין האט דער צדיק געזאגט ,פארוואס ברויך מען
מונקאטש פאר א קורצע צייט ,בשנת ת"ר האט דאס האבן ,איך ווען איך לערן דעם חק לישראל
מען דעם צדיק אויף גענומען אלס רב אין דעם יעדן טאג ,ווער איך געוואר אלעס וואס טוט זיך אויף
שטאט דראהביטש דארט ווי זיין שווער האט די וועלט ,דער מקורב איז ממש נשתוממם געווארן
געוואוינט. פון די ווערטער פונעם הייליגען צדיק וואס איז
געזאגט געווארן מיט א אמת'דיגקייט און תמימות.
דארט אין דראהביטש האט מען דעם צדיק
גאנץ אנפאנג איז דער צדיק וקדוש אנטלאפן
גאר שיין אויף גענומען און מכבד געווען ,גאר
פון רבנות און נישט געוואלט נעמען קיין פאסטן,
שנעל זענען די איינוואוינער פון דעם שטאט
נאר ער האט געוואלט דינען דעם באשעפער
געווארן צו געבינדן צו זייער רב ,עס איז נישט
באשיידן פאר זיך אן קיין שטער ,אבער בשנת
געווען עפעס וואס מען האט געטון אן דעם דעת
תקצ"ד ווען עס איז ליידיג געווארן דעם רבנות
תורה פונעם גרויסן רב דער צדיק וקדוש.
שטעלע אין שטאט סיגוט ,האט די טאטע דער
הייליגער ישמח משה זייער מפציר געווען דעם זון,
א יאר שפעטער בשנת תר"א ווען זיין הייליגע
אז ער זאל נעמען דאס רבנות אין שטאט סיגוט.
טאטע דער ישמח משה זי"ע איז נסתלק געווארן,
האבן די אידן פון אוהעל גאר שטארק געמיטשעט די טאטע האט געשריבן א גאר שיינעם
דעם זוהן רבי אלעזר ניסן ,אז ער זאל קומען ממלא המלצה בריוו צו די קהלה אין סיגוט בזה"ל" ,היות
מקום זיין אויפן טאטן'ס פלאץ אין אוהעל ,אבער ושמעתי כי אתם מבקשים רב ומורה לקהלתכם,
דער רב וואס האט געהאט א גאר שטארקע אהבה הנני בזה להודיעכם כי בני יחידי הרב ר' אלעזר ניסן
צו די אידן פון דראהביטש ,האט בשום אופן נישט ראוי לאותה איצטלא ,והוא גדול כאחד הראשונים
געוואלט איבער לאזן דעם שטאט ,נאר ער האט בחריפתו ובקיאותו וצדקתו וקדושתו ,והגם כי כלום
געשיקט זיין הייליגען זוהן דער הייליגער ייטב לב אב מעיד על בנו ,אולם אנכי אגלה טפח ואכסה
זי"ע ,אז ער זאל ממלא זיין דעם מקום פונעם זיידן טפחיים ,ולא תבושו בו בעולם הזה ולא תכלמו בו
אין אוהעל. בעולם הבא".
54
דאן גע'גוסס'ט ,ער האט געבעטן אז מען זאל אים מען דערציילט ,אז בעפאר די טאטע דער
ברענגען זיין טאביק פושקע ,דאן האט ער ישמח משה זי"ע איז נסתלק געווארן און ער האט
אפגעראכטן זיין הייליגע עבודה מיטן שמעקן שוין מרגיש געווען אז ער גייט נסתלק ווערן פון די
טאביק אזוי ווי ער האט זיך געפירט בחייו ,און ער וועלט ,האט ער גערופן זיינע מקורבים און
איז דאן געווען אין א גרויסע דביקות ,ווען ער האט געזאגט ,וויסן זאלט איר ,אז נאך מיין פטירה ווען
גענדיגט די עבודה מיט די טאביק ,האט ער זיך איינער וועט ברויכן א ישועה ,קען מען גיין צו מיין
צוריק געלייגט אין בעט ,און דאן האט דער צדיק זון רבי אלעזר ניסן ,און מען וועט געהאלפן ווערן
וקדוש צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה ליוצרה. פונקט ווי ביי מיר ,און די כח וואס איך האב געהאט
מיט די קמיעות ,האט מיין זון מיט זיין הייליג מויל,
במשך דעם גאנצן שבת קודש האט מען אויפן און עס וועט מקיים ווערן דעם צדיק גוזר והקב"ה
רעבעצין גארנישט אנגעזען ,צוליב וואס מען טאר מקיים.
נישט טרויערען בעצם יום השבת ,אבער גלייך
נאכן זמן מוצאי שבת ,האט די רעבעצין אויס מען האט געזען דעם גאנצן לעבן פון דעם
געבראכן אין א געוויין און געזאגט ,יעדעס יאר יום צדיק וקדוש רבי אלעזר ניסן זי"ע ,אז יעדע תנועה
הקדוש האט מיר מיין הייליגע מאן געזאגט דעם וואס ער האט געטון איז געווען מיט כוונות און
תוֹר ֶת,פסוקַ ,פּ ְלגֵ י ַמיִ ם יָ ְרדוּ ֵעינָ י ַעל א ָשׁ ְמרוּ ָ ייחודיים און גארנישט געטון סתם אזוי ,ער האט
אבער דאס יאר וועל איך זאגן ַפּ ְלגֵ י ַמיִ ם ֵתּ ַרד ֵעינִ י געהאט א גאר הויעכע עבודה מיטן שמעקן טאביק,
ַעל ֶשׁ ֶבר ַבּת ַע ִמּי. מען האט געזען יעדעס מאל ער האט געשמעקט
דעם טאביק ,האט ער אריין געלייגט אן עבודה מיט
נסתלק לגנזי מרומים שבת קודש ח' תשרי בשנת יחודים גדולים ,איינמאל האט דער צדיק געזאגט
תרט"ו ,ומנוחתו כבוד איז אין שטאט דראהביטש. אז די ר"ת פון טב"ק איז "ק'דוש ב'רוב ט'ובך".
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן. הרה"ק רבי יקותיאל יהודה בעל ייטב לב מסיגוט
זי"ע ,חתן הרה"ק רבי משה דוד אשכנזי אב"ד
מעשיות טאלטשווא זי"ע,
הרה"ק רבי שמואל מגארליץ זי"ע ,חתן הרה"ק רבי
מען דערציילט ,אז איין וואך האט דער צדיק מנחם מענדל הורוויץ מסקאהל זי"ע,
געוויילט אין שטאט ניר אין אונגארין ,ערב שבת הרה"ק רבי נחום צבי מדראהביטש זי"ע ,חתן
קודש האט מען בשום אופן נישט געקענט טרעפן הרה"ק רבי מרדכי דוד אונגאר מדאמבראווא זי"ע,
קיין פיש אויף שבת קודש ,דער בעל אכסניא האט בתו הרבנית הצדקת מרת חנה רחל ע"ה ,אשת
פון דעם געהאט עגמת נפש אז ער קען נישט הרה"ק רבי ישראל הכהן רפפורט מטארנא זי"ע.
באקומען קיין פיש לכבוד דעם גרויסן גאסט.
סוף יאר בשנת תרי"ד ,ווען דער צדיק איז
אבער דער צדיק איז בכלל נישט געווען געווען 68יאר אלט די וואך בעפאר שבת סליחות,
באזארגט ,נאר האט געהייסן די פרוי פונעם בעל איז דער צדיק ליידער אריין געפאלן אין בעט און
אכסניא צו אנגרייטן דעם טאפ מיט וואסער צוויבל זייער נישט געזונט געווארן ,וואס ער איז שוין
און אלעס וואס עס פעלט אויס צו קענען קאכן די ליידער קיינמאל נישט ארויס געקומען פון בעט
פיש. ביז צו זיין הסתלקות.
א האלבע שעה בעפאר דעם זמן איז א פייגל שבת קודש ביינאכט שבת שובה ח' תשרי
אריבער געפלויגן און אראפ געווארפן ביים שטוב בשנת תרט"ו ,איז דער מצב שוין געווען גאר שווער
פונעם רבין'ס אכסניא א גרויסע פיש וואס מען ביים רבין ,גאנץ פרי שבת קודש א שעה בעפאר
האט גלייך אפגעקאכט לכבוד שבת ,און מען האט דעם הסתלקות האט זיך דער צדיק אויפגעזעצט
געזען ווי דער גרויסער באשעפער זארגט פאר זיינע אויפן בעט ,וואס די נאנטע האבן געזען אז דאס איז
צדיקים און רצון יראיו יעשה. געווען העכערע כוחות ,ווייל דער צדיק האט שוין
55
צדיק געזאגט ,איך קען יא זען א אלף אויפן הימל, •••
האט דער קינד מיט זיין חכמה געזאגט פארן רבין, דער זון הרה"ק רבי נחום צבי זי"ע דערציילט א
אוודאי ,ווען איך וואלט ווען געווען א רבי וואלט איך מעשה ,וואס ווייזט די הייליגע אויגן וואס דער
אויך געקענט זען א אלף אויפן הימל. טאטע רבי אלעזר ניסן זי"ע האט געהאט מיט די
מעשה שהיה.
די ווערטער פון דעם קינד האט מוצא חן
געווען ביים צדיק ,און ער האט געגעבן א גלעט ווען דער ברודער דער הייליגער ייטב לב זי"ע
אויפן פנים פון דעם קינד און געזאגט ,בזה"ל" ,דו איז נאך געווען רב אין שטאט אוהעל ,איז ער איין
בארדער ,זאלסט מיר זיין א אלטער יוד" ,וברכתו וואך שבת קודש געפארן צו זיין הייליגען רבין
של צדיק עושה רושם ,דער רבי אלכסנדר עוזר הרה"ק בעל זרע קודש מראפשיץ זי"ע ,אויפן וועג
האט גאר שטארק מאריך ימים געווען און געווען האט ער געקלערט זיך צו אפשטעלן באזיכען דעם
געזונט און שטארק ביז סוף ימיו און נפטר געווארן טאטן אין דראהביטש.
ביי די ניינציג יאר אלט.
••• ווען דער ברודער רבי נחום הערש זי"ע האט
אין ספרי תולדות בית סיגוט ווערט דערציילט, געזען פון דערווייטענס דעם וואגן פונעם ברודער,
איז ער שנעל אריין געלאפן צום טאטן מבשר זיין
אז ווען דער הייליגער ישמח משה זי"ע האט
געשיקט זיין זון דער צדיק רבי אלעזר ניסן אלס די גוטע בשורה ,אז דער הייליגער ברודער דער
בחור צום הייליגן חוזה פון לובלין זי"ע ,האט דער ייטב לב קומט יעצט און מן הסתם קומט ער אויף
שבת קודש ,האט זיך דער טאטע אנגערופן ,ניין ער
חוזה אים אויפגענומען מיט א גאר זעלטענעם
חביבות און אים שרק מכבד געווען. קומט נישט אויף שבת ,נאר ער פארט צו זיין רבין
דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע נאר ער קומט
מיך נאר באזיכען.
דער חוזה האט אריינגעקוקט אין זיין הייליג
פנים און זיך אנגערופן מיט התפעלות אויף זיין
כך הוה ווען דער ברודער איז אנגעקומען האט
אויסערגעווענליכער ריינקייט פון מוח און ער באשטעטיגט וואס דער טאטע האט געזאגט,
מחשבה ,און מעיד געווען" ,אז ער פארמאגט א דאן האט דער זון רבי נחום הערש געזען אז די
נשמה וואס האט אין זיך נישט קיין שום שמץ פון
טאטע האט דעם נסיעה פונעם ייטב לב שוין געזען
שקר און קיין שום נטיה צו עניני עולם הזה" ,זיין ווען ער איז ארויסגעפארן פון אוהעל.
פאטער דער הייליגער ישמח משה פלעגט
•••
שפעטער זאגן ,אז פון אלע זיינע קינדער האט רבי
מען דערציילט ,אז דער צדיק רבי אלעזר ניסן
אלעזר ניסן געשעפט א געוואלדיגע מדריגה אין זי"ע האט איינמאל געוויילט אין שטאט
אמת און פרישות.
קליינווארשאני ,און ער איז איין געשטאנען אין
•••
שטוב פון הרה"ח רבי אפרים איינציג ע"ה ,דארט
אין הקדמה פונעם ספר זכרון אלעזר ווערט איז אויך געווען א קליין יונגעל אלכסנדר עוזר
דערציילט ,אז ווען דער צדיק וקדוש רבי אלעזר
איינציג ,וואס איז געווען דער זון פון דעם ברודער
ניסן זי"ע האט געדינט אלס רב אין סיגוט ,האבן זיך פון רבי אפרים ,וואס איז ליידער נפטר געווארן
מיט דער צייט געמאכט עטליכע תקיפים אין יונגערהייט ,און דער קינד איז איין געשטאנען ביים
שטאט וואס האבן אנגעפאנגען שפיצלעך און
פעטער רבי אפרים.
מחלוקת קעגן זיין רבנות ,דער צדיק רבי אלעזר
ניסן האט פארמאגט דעם פולן כח און שטיצע ,סיי איין טאג איז דער קינד אריין אינעם שטוב
פון זיין גרויסן פאטער דער הייליגער ישמח משה פונעם צדיק רבי אלעזר ניסן מדרוהוביטש זי"ע,
זי"ע ,און סיי פון די ערליכע אידן ,צוריק צושלאגן האט דער צדיק געפרעגט דעם קינד ,זאג נאר וואס
און פארבלייבן אויפן פאסטן מיט געוואלד. לערנסטו אין חדר ,האט דער קינד געזאגט "אלף",
האט דער צדיק געפרעגט דעם קינד ,די קענסט
אבער טראץ דעם האט ער קאטעגאריש זעהן א אלף אויפן הימל ,האט דער קינד געזאגט,
אפגעזאגט אריינצוגיין אין א קריג מיט די אידן פון אז ער קען נאר זען א אלף אונעם סידור ,האט דער
56
מחיצה ,ווייל זיין גאנצע הארץ איז ריין פון יעדע שטאט סיגוט ,ער האט געזאגט ,אז אפילו די
פניה אדער נגיעה". שענסטע רבנות אויף דער וועלט איז נישט ווערט
••• קיין איין רגע פון שנאת חנם און מחלוקת ,ער האט
אין מסורות וסיפורי חסידים לבית סיגוט ווערט פשוט איינגעפאקט זיינע פעקלעך ,איבערגעלאזט
דערציילט ,אז דער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע האט דאס רבנות און פארלאזט די שטאט מיט א
געהאט אזא געוואלדיגע שמירת עינים ,אז זיין פולקאמען רואיגקייט ,און צוליב זיין גרויסער
בליק איז קיינמאל נישט ארויסגעגאנגען פון זיינע מידה פון שלום האט אים די השגחה שפעטער
ד' אמות ,איינמאל אינדערפרי ביים לייגן תפילין, געפירט קיין דראהביטש ,וואו ער האט געדינט
איז די רצועה פונעם של ראש געווארן יארן לאנג בכבוד ובמנוחה.
פארפלאנטערט הינטער זיין רוקן ,דער צדיק רבי •••
אלעזר ניסן האט פרובירט עס אויסצופלאנטערן אין הקדמה פונעם ספר ייטב לב ווערט
מיט די הענט פון אונטן ,אבער ער האט זיך בשום געברענגט ,אז זיין גרויסער זון ,דער הייליגער ייטב
אופן נישט געוואלט אויסדרייען דעם קאפ אדער לב מסיגוט זי"ע ,פלעגט שטענדיג דערציילן מיט א
הייבן די אויגן אויף צוריקוועגס ,כדי נישט צו זען ציטער ,איבער דער אומבאגרייפליכער קדושה און
עפעס חוץ זיין גמרא און זיינע ד' אמות. פרישות פון זיין הייליגען פאטער דער צדיק רבי
אלעזר ניסן זי"ע ,און דער הייליגער ייטב לב האט
ווען איינער פון די שטוב-מענטשן האט אים מעיד געווען ,אז זיין פאטער האט זיין גאנץ לעבן
געפרעגט ,פארוואס ער קוקט זיך נישט פשוט אום כמעט נישט ארויסגעקוקט פון זיינע ד' אמות ,און
אין שפיגל אדער דרייט זיך אויס צו זען וואו עס האט געלעבט מיט א געוואלדיגע פרישות.
האלט ,האט ער געענטפערט מיט אן אמת'דיגער
תמימות" ,אן אויג וואס מען היט פארן אויבערשטן, ווען דער טאטע האט געגעסן ,איז דאס בלויז
פארקוקט מען נישט אפילו איין רגע פאר קיין שום געווען כדי צו האלטן דעם גוף ביים לעבן צו עבודת
פריוואטע באקוועמליכקייט". הבורא ,אן קיין שום טעם פון תאוות אכילה ,ווען
••• ער פלעגט זיצן ביי דער גמרא ,איז ער געווען אזוי
אינעם ספר זכרון אלעזר ווערט געברענגט ,אז פארטיפט אין די תורה ,אז מען האט געקענט שיסן
דער הייליגער ייטב לב זי"ע פלעגט מעיד זיין אויף מיט ביקסן לעבן אים און ער וואלט עס נישט
זיין פאטער דער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע ,אז מען באמערקט ,און דער הייליגער ייטב לב האט
האט אויף אים בחוש געקענט זעהן די מדריגה פון געשריבן אויף אים אין די הקדמה פון זיין ספר
"צדיק אוכל לשובע נפשו". בזה"ל" ,פרוש מכל תענוגי עולם הזה מנעוריו ,ולא
פסק פומיה מגירסא יומם ולילה".
איינמאל האט די רעבעצין געמאכט א טעות •••
אין דער קאך ,און אנשטאט אריינצולייגן צוקער אין אינעם קונטרס מסורת צדיקים ווערט
דער מאכל ,האט זי בטעות אריינגעשאטן א גרויסע דערציילט ,אז דער הייליגער שר שלום מבעלזא
מאס זאלץ ,אזוי ווייט אז עס איז געווען ממש זי"ע האט געהאט אן אויסערגעווענליכן כבוד פארן
אוממעגליך צו פארזוכן פאר א נארמאלן מענטש, צדיק רבי אלעזר ניסן מדראהביטש זי"ע ,עס
דער צדיק רבי אלעזר ניסן איז געזעצן ביי דער ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי אלעזר
סעודה פארטיפט אין זיינע הייליגע מחשבות ,און ניסן איז געקומען קיין בעלזא ,האט דער בעלזער
האט געגעסן די גאנצע שיסל ביזן לעצטן לעפל אן רב זיך אויפגעשטעלט מלוא קומתו פאר אים מיט א
קיין שום שינוי אויפן פנים. מורא'דיגן הכנעה.
ערשט ווען די רעבעצין איז צוגעגאנגען און דער הייליגער שר שלום האט דעמאלט זיך
אליין געקאסט וואס איז געבליבן אין טאפ ,האט זי אויסגעדריקט פאר די מקורבים איבער דער
זיך דערשראקן און אים געפרעגט מיט ציטער, לויטערקייט פון רבי אלעזר ניסן'ס תפילות,
"וויאזוי האט דער רבי דאס געקענט עסן ,עס איז זאגענדיג בזה"ל" ,ער איז א איש נקי וטהור וואס זיין
דאך מרה כלענה" ,האט דער צדיק רבי אלעזר ניסן דאווענען שניידט דורך אלע רקיעים אן קיין שום
57
פונעם שמש" ,דאס איז געווען זיין געוואלדיגע און איר געענטפערט מיט א שטילקייט" ,איך האב
אמתע עניוות. באמת גארנישט געשפירט ,ביים עסן טראכט מען
••• דאך נאר צו געבן כח פארן גוף כדי צו קענען דינען
אין ספרי תולדות בית סיגוט ווערט דערציילט, דעם בורא ,נישט צו הנאה האבן פונעם טעם פון
אז נאך דער פטירה פון זיין גרויסן פאטער דער שפייז".
הייליגער ישמח משה זי"ע ,זענען אסאך פון די •••
חסידים געקומען צו לויפן קיין דראהביטש ,און אינעם ספר תפארת בנים לבית סיגוט ווערט
געוואלט מקבל זיין אויף זיך זיין מרות ,אז ער זאל דערציילט ,אז זיין פאטער דער הייליגער ישמח
איבערנעמען די הנהגה פון די חסידים און זיצן משה זי"ע ,פלעגט זאגן אויף זיין הייליגען זוהן נאך
ביים רבי'שן טיש ווי זיין פאטער. יונגערהייט מיט גרויס התפעלות" ,מיין זון אלעזר
ניסן קען שוין פירן רעביסטעווע ,ווייל ער איז
אבער דער צדיק רבי אלעזר ניסן האט בשום גארנישט אויף דער וועלט".
אופן נישט מסכים געווען אנצונעמען דאס רבנות,
ער האט זיך געשטעלט אין דער זייט מיט א די חסידים אין דראהביטש האבן פארציילט,
געוואלדיגער הכנעה און געזאגט" ,איך בין נישט אז ווען ער פלעגט דאווענען די הייליגע טעג ,ראש
ראוי צו דעם ,און איך האב קיינמאל נישט געזוכט השנה און יום כיפור ,איז זיין גאנצער קערפער
גדולה" ,און ער האט אוועקגעשיקט די חסידים און געווען ווי א ברענענדיגער פייער-פלאם ,ער
געזאגט ,אז ווער עס זוכט אן אמת'ן מנהיג זאל גיין פלעגט זיך אויסציען העכער די כוחות פונעם גוף,
צו אנדערע גדולי הדור אדער צו זיין אייגענעם זוהן אן נעמען קיין שום הפסקה אדער שפירן קיין שום
דער הייליגער ייטב לב זי"ע ,וואס איז שוין שוואכקייט ,ווייל זיין גשמיות איז געווען אינגאנצן
דעמאלט געווען א בארימטער מנהיג עדת ישורון, בטל צום רוחניות ,ביז היינטיגע יארן האבן זקני
ער אליין איז געבליבן זיצן פארקראכן אין זיין ד' אנ"ש איבערגעגעבן ,אז ווער עס האט אים געזען
אמות אין דראהביטש ,זיך באגנוגנט מיטן פשוט'ן שטיין ביים עמוד מיט זיין טלית איבערן קאפ ,האט
רבנות ,און באהאלטן זיין עבודה פון יעדן אויג. געזען א בילד פון א מלאך השם צבקות וואס האט
••• קיין שום שייכות מיט דער ערדישער וועלט.
אינעם הקדמה פונעם ספר ייטב לב ווערט •••
געברענגט ,אז די געוואלדיגע איידעלע עניוות אין די מסורות וזכרונות רבני גליציה ווערט
פונעם צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע איז אויך שטארק דערציילט ,אז די זקנים פון שטאט דראהביטש
ניכר געווען אין זיינע תורות און חיבורים ,און דער האבן דערציילט ,אז איינמאל פאר די ימים נוראים
זוהן דער הייליגער ייטב לב זי"ע האט געשריבן אין האט מען געזען דער צדיק רבי אלעזר ניסן זיצן אין
דער הקדמה צום ספר "זכרון אלעזר" ,אז זיין בית המדרש און ביטערליך וויינען מיט בכיות
פאטער פלעגט שטענדיג אויסמעקן און באהאלטן עצומות ,ווען איינער פון די נאנטע מקורבים האט
זיינע אייגענע חידושים ,און האט כמעט קיינמאל געוואגט צו פרעגן פארוואס דער מרא דאתרא איז
נישט געוואלט לאזן דרוקן זיינע כתבים ביים לעבן, אזוי צעבראכן.
ווייל ער האט געהאלטן אז זיינע ווערטער זענען
נישט גענוג וויכטיג צו פארנעמען פלאץ אינעם האט ער געענטפערט מיט אן אויפריכטיגן
אידישן ספרים שאנק. אמת פונעם טיפעניש פון הארץ" ,איך קוק זיך צו
צום שמש פונעם שול ,ער שטייט אויף יעדן טאג
און ווען ער האט שוין יא געזאגט א טיפן רעיון פארטאגס ,צינדט אן דעם אויוון ,גרייט צו די ליכט
אדער א פסק הלכה ,פלעגט ער דאס זאגן בדרך און עפנט די טירן פאר אידן במסירות נפש ממש
אפשר און מיט אזא שפראך ווי איינער וואס חזר'ט לשם שמים ,אן קיין שום כבוד אדער שוחד ,אבער
בלויז איבער וואס ער האט געהערט פון איך ,מיין תורה און מיין עבודה זענען דאך
פריערדיגע ,און נישט ווי אן אייגענער מחדש, ארומגענומען מיט כבוד הרבנות ,און ווער ווייסט
אלעס כדי קיינער זאל אים נישט אנקוקן פאר אן וויפיל פניות זענען דערין אריינגעמישט ,הלואי זאל
אויסנאם אדער א גרויסער בעל השגה. מיין חלק לעולם הבא זיין אזוי ריין און זיכער ווי
58
וואס מען קען טאן ,דער צדיק רבי אלעזר ניסן, •••
וואס איז געווען מפורסם מיט זיין פרישות און אין מסורות וסיפורי חסידים לבית סיגוט ווערט
פלעגט קיינמאל נישט רעדן וועגן גשמיות אדער דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק רבי אלעזר
עסקנות ,האט זיך איינגעשלאסן אין זיין חדר פאר ניסן זי"ע געפארן אויפן וועג פון דראהביטש צו א
עטליכע שעה אין תפילה. שכינות'דיג שטעטל פאר אן ענין פון חיזוק הדת,
אינמיטן וועג ,אין א מדבר'דיגן פלאץ ווייט פון א
ווען דער צדיק איז ארויסגעקומען ,האט ער ישוב ,איז דער בעל עגלה פלוצלונג איינגעפאלן
געזאגט פאר די שלוחים מיט א רואיגקייט" ,גייט מיט א שווערער אטאקע און שרעקליכע קראמפן,
אהיים און זארגט זיך נישט ,דער פריץ וועט אייך ביז ער האט שוין נישט געקענט אטעמען און איז
מער נישט שלעכטס טאן" ,לפלא ,נאך יענעם זעלבן געלעגן אויף דער ערד כמעט אן באוואוסטזיין.
טאג איז געקומען די גוטע בשורה ,אז דער פריץ
איז פלוצלונג געווארן פאראליזירט און באפאלן איינע פון די מיטפארער'ס וואס איז געווען
מיט א פאניק ,און ער האט גלייך באפוילן פאר זיינע מיט זיי איז געווארן איבערגעשראקן ,נישט
משרתים אפצושטעלן אלע צרות און צוריקציען וויסנדיג וויאזוי מען קען ראטעווען א מענטשנס
די גזירה קעגן די אידן. לעבן אין אזא וויסטעניש אן קיין דאקטער אדער
••• רפואות ,דער צדיק רבי אלעזר ניסן איז
אין לקוטי דברי תורה וסיפורים לבית סיגוט צוגעגאנגען צום קראנקן מיט א גרויסער
ווערט געברענגט ,אז עס איז געווען א מעשה מיט רואיגקייט ,האט ארויסגענומען זיין טאבאק-
א חשובע איד פון סיגוט וואס איז געווען יארן לאנג פושקע ,און אנגערירט דעם קראנקן און אים
פארהייראט און נישט זוכה געווען צו קיין קינדער, אנגעוואונטשן מיט א שטילן טאן" ,דער
דער איד איז געקומען צו צדיק רבי אלעזר ניסן אויבערשטער זאל דיר געבן כח ,שטיי אויף אויף די
זי"ע און צו אים געוויינט מיט ביטערע טרערן פיס און לאמיר גיין ווייטער".
איבער זיין צרה אז ער האט נאכנישט זוכה געווען
לפלא ,עטליכע מינוט זענען אריבער ,און דער
צו האבן א קינד. בעל עגלה האט זיך אינגאנצן ערהוילט,
אויפגעשטאנען פריש ווי גארנישט וואלט
דער צדיק רבי אלעזר ניסן ,וואס האט
פאסירט ,און האט געקענט פירן די פערד ביזן ציל,
שטענדיג פרובירט אויסצומיידן פון באווייזן ווען דער אנדערער איד האט זיך געוואונדערט
מופתים אדער ישועות בגלוי ,האט נישט געגעבן
אויף דעם אפענעם נס ,האט דער צדיק רבי אלעזר
קיין גרויסע הבטחות אדער קמיעות ,אנשטאט
ניסן אים באווארנט און געזאגט" ,דערצייל דאס
דעם האט ער אים געהייסן" ,נעם א סכום געלט און נישט פאר קיינעם ,פשוט דער כח פונעם טאטן דער
פארטייל דאס פאר עכטע עניים בסתר ,אזוי אז
הייליגער ישמח משה זי"ע האט דעם בעל עגלה
קיינער זאל נישט וויסן ווער דער נותן איז ,און די
אונטערגעהאלטן".
זכות פון דער באהאלטענער צדקה וועט ברענגען •••
די ישועה".
אין די ספרי תולדות קהילת דראהביטש ווערט
דערציילט ,אז אין שטאט דראהביטש האט
דער צדיק האט זיך דעמאלט צוגעשטעלט געוואוינט א פריץ וואס איז געווען א גרויסער
צום עמוד און געזאגט עטליכע קאפיטלעך תהלים
שונא ישראל ,איין יאר האט דער פריץ
פאר יענעם מענטש מיט טרערן ,און ביז איין יאר ארויסגעגעבן א בייזע גזירה קעגן די ארטיגע
איז יענער איד געהאלפן געווארן מיט א בן זכר ,און אידישע קרעמער און חכורות-לייט ,וואס האט
שפעטער האבן די חסידים באמערקט ,אז יעדעס
געקענט ברענגען צענדליגער משפחות צו א
מאל וואס דער צדיק רבי אלעזר ניסן האט הונגער ממש.
געוואלט פועל'ן א ישועה פאר אן איד ,האט ער
דאס באהאלטן אונטער דער מצוה פון צדקה בסתר, די ראשי הקהילה זענען געקומען צולויפן צום
כדי דער נס זאל נישט געריפן ווערן אויף זיין רב ,דער צדיק רבי אלעזר ניסן זי"ע ,מיט גרויס
אייגענעם נאמען. געוויין ,און געבעטן ער זאל מתפלל זיין און זעהן
59
פאר זיינע באגלייטער" ,מיר בלייבן דא אויפן ברעג, •••
מיר גייען נישט ארויף אויף דער שיף". אין מסורות זקני חסידי סיגוט ווערט
דערציילט ,אז אין די יארן פונעם קייסערליכן
די באגלייטער האבן נישט פארשטאנען ,ווייל רוסיש-עסטרייכישן ראיאן ,איז דער גזירת הצבא
דער וועג איז געווען דרינגענד און מען וואלט )קאנטאניסטן און לאנג-יעריגע מיליטער-דינסט(
געדארפט ווארטן אסאך שעה ביז די קומענדיגע געווען א שרעקליכע צרה פאר אידישע משפחות,
שיף ,דער קאפיטאן האט אפגעלאכט פונעם צדיק א יונגער בחור ,אן איינציג קינד ביי זיין מוטער אן
און ארויסגעפארן מיטן שיף ,קוים עטליכע מינוט אלמנה אין דראהביטש ,איז געכאפט געווארן צום
שפעטער ,האט זיך אינמיטן טייך אויפגעהויבן א מיליטערישן עקזאמען ,און עס איז נישט געווען
שווערער ווינט-שטורעם ,די שיף האט זיך קיין שום וועג אים ארויסצודרייען פון די הענט פון
איבערגעדרייט אין די טיפע וואסערן ,און אסאך די שטרענגע אפיצירן.
פונעם פראכט איז פארלוירן געגאנגען צוזאמען
מיט גרויסע שאדנס און סכנת נפשות פאר די די מוטער איז געקומען צו לויפן צום צדיק רבי
פאסאזשירן ,ערשט דעמאלט האבן די מקורבים אלעזר ניסן ,מיט ביטערע טרערן ,דער צדיק רבי
געזען זיין רוח הקודש ,אז ער האט פאראויסגעזען אלעזר ניסן האט איר געהייסן ,אז דער בחור זאל
די סכנה וואס לויערט אויף יענער שיף. קומען צו אים אין שטוב פאר ער גייט צום
••• דאקטער פון דער מיליטער-קאמיסיע ,ווען דער
אין תולדות צדיקי סיגוט ווערט דערציילט ,אז בחור איז אריינגעקומען ,האט דער צדיק רבי
אין יענע יארן זענען די הייזער אין די גאליציאנער אלעזר ניסן אים אריינגעקוקט אין די אויגן פאר א
שטעטלעך געווען געבויט פון פשוט'ע האלץ ,און לאנגע מינוט אן ארויסרעדן א ווארט ,און נאכדעם
א פייער האט געקענט פארברענען א גאנץ בלויז געזאגט" ,גיי געזונטערהייט ,מען וועט
שטעטל חלילה ,איין זומערדיגן נאכמיטאג האט גארנישט געפינען".
אויסגעבראכן א שרעקליכע שריפה נעבן דעם
מארק-פלאץ אין דראהביטש ,און דער ווינט האט ווען דער בחור איז אנגעקומען פאר דער
געבלאזן די פלאמען דירעקט אין דער ריכטונג קאמיסיע ,האט דער מיליטערישער דאקטער אים
פונעם אידישן קווארטאל און דעם גרויסן בית אנגעהויבן אונטערזוכן ,פלוצלונג האט דער
המדרש. דאקטער זיך אנגערופן מיט כעס צו די אפיצירן,
די מענטשן זענען ארומגעלאפן אין א בהלה "פארוואס שלעפט איר מיר א קראנקן און שוואכן
מיט עמערס וואסער ,אבער די פלאמען זענען נאר מענטש וואס קען קוים שטיין אויף די פיס ,ער טויג
געווארן גרעסער ,א גרופע אידן זענען נישט פאר קיין שום מיליטער" ,מ'האט אים גלייך
אריינגעלאפן צום הייליגן רב מיט געשרייען ,אז די באפרייט אויף אייביג ,דער בחור אליין האט
גאנצע שטאט גייט חלילה אונטער ,דער צדיק רבי דערציילט ,אז אין יענע מינוט וואס דער דאקטער
אלעזר ניסן איז געשטאנען ביים פענסטער מיט האט אים אנגערירט ,האט ער געשפירט ווי דער
זיין גארטל ,געשאקלט מיט די ליפן א שטילע הייליגער בליק פונעם דראהביטשער רב שטייט
תפילה ,און דערנאך ארויסגעגאנגען צום טיר ,און א נאך אלץ פאר זיינע אויגן.
וואונק געטאן מיט זיין שטעקן קעגן דעם ווינט. •••
אין ספרי זכרונות לבית אוהעל ודראהביטש
אין יענע זעלבע סעקונדע האט זיך דער ווינט ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק רבי
פלוצלונג איבערגעדרייט אויף דער פארקערטער אלעזר ניסן געווען אויפן וועג אריבער צו גיין א
זייט צו א ליידיגן פעלד ,די פייער-צינגען האבן גרויסן טייך אויף א שיף ,די שיף איז שוין געווען
אנגעהויבן איינזינקען ,און ביז א קורצער צייט איז כמעט פול מיט גוים און סוחרים ,און דער קאפיטאן
דער גאנצער שריפה פארלאשן געווארן אן דעם האט שוין געוואלט ארויספארן ,דער צדיק רבי
וואס עס זאל אנרירן אפילו איין אידיש הויז ,די אלעזר ניסן איז צוגעגאנגען צום ברעג ,אבער
שטאט-לייט האבן דאס אנגעקוקט אלס אן אנשטאט ארויפצוגיין ,האט ער זיך פלוצלונג
אפענער מופת למעלה מדרך הטבע. אפגעשטעלט ,געטאפט זיין שטערן ,און געזאגט
60
